Maynila

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>tlwiki</dbname>
    <base>https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Midya</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Natatangi</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Usapan</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Tagagamit</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Usapang tagagamit</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Usapang Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Talaksan</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Usapang talaksan</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Usapang MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Padron</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Usapang padron</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Tulong</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Usapang tulong</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorya</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Usapang kategorya</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portada</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Usapang Portada</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Maynila</title>
    <ns>0</ns>
    <id>585</id>
    <revision>
      <id>2212142</id>
      <parentid>2211945</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:39:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>there is a slight change</comment>
      <origin>2212142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79542" sha1="r99wlj1ezltiijc34i89z8ze99pqcyc" xml:space="preserve">{{napiling artikulo}}
{{about|lungsod ng Maynila|kalakhang pook o kabahagian|Kalakhang Maynila|makalumang lungsod|Intramuros|ibang gamit sa salita|}}
{{Infobox Philippine city 2
| infoboxtitle   = Lungsod ng Maynilà
| official_name  = Manila
| nickname       = &quot;''Perla del Oriente''&quot;, &quot;The City of Our Affections&quot;, &quot;City by the Bay&quot;, &quot;''La Insigne y Siempre Leal Ciudad''&quot;
| motto          = ''Ang Bagong Maynila''&lt;br&gt; ''Manila, God First''
| image_skyline  = {{Photomontage
| photo1a = Big Manila.jpg
| photo2a = Manila City Hall Clock Tower View from Intramuros Wall.jpg
| photo2b = Fort Santiaigo in Intramuros.jpg
| photo4a = Rizal Monument at Dusk.jpg
| photo4b = Allan Jay Quesada- Quiapo Church DSC 0065 The Minor Basilica of the Black Nazarene or Quiapo Church, Manila.JPG
| photo5a = Malacañang Palace (Cropped).jpg
| size    = 250
| spacing = 2
| position = center
| color = transparent
| border = 0
}}
| imagesize      = 
| image_caption  = (Paikot sa kanan, simula sa taas): [[Panoramang urbano]] ng Maynila, [[Gusaling Panlungsod ng Maynila]], [[Binondo]], [[Palasyo ng Malakanyang]], Simbahan ng Tondo, [[Look ng Maynila]], [[Bantayog ni Rizal]], Tanggapan ng Koreo ng Maynila
| image_flag     = Flag of Manila.svg
| sealfile       = Ph seal ncr manila.svg
| locatormapfile = Ph_locator_ncr_manila.png
| caption        = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na inilalarawan ng kinalalagyan ng Maynila.
| region         = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]]
| province       =  —
| districts      = [[Purok Pambatas ng Lungsod ng Maynila|Mga Pambatas na Purok ng Maynila]]
| barangays      = 897
| class          =  Unang uri, mataas na urbanisadong lungsod
| language       = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] at [[Mga wika sa Pilipinas|marami pang iba]].
| mayor          = Isko Moreno
| vice_mayor     = Chi Atienza
| representative_link = 
| founded        =  24 Hulyo 1574
| founded_town   =  —
| cityhood       =  24 Hulyo 1574
| fiesta         =  [[Hunyo 22|22 Hunyo]]
| areakm2        =  42.88
| pop2000        =  1780148
| popden2000     =  43079
| area_code      =  2
| zip_code       =  0900 - 1096
| latd           =  14
| latm           =  35
| lats           =  
| latNS          =  N
| longd          =  120
| longm          =  58
| longs          = 
| longEW         =  E
| demographics1_title            = [[Human Development Index|HDI]]
| demographics1_info             = {{increase}} 0.773&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sub-national HDI|title=Area Database – Global Data Lab|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|website=hdi.globaldatalab.org}}&lt;/ref&gt; – &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;high&lt;/span&gt; (2018)
| elevation_footnotes = &lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; 
| elevation_m    =  16.0
| elevation_ft   =  52
| website        =  [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na Pook-sapot ng Lungsod ng Maynila]
}}

Ang '''Lungsod ng Maynila'''  ({{IPA-tl|luŋˈsod nɐŋ majˈnilaʔ|}}, [[Wikang Kastila|Kastila]]: Ciudad de Manila,  [[Wikang Ingles|Ingles]]: City of Manila), kilala bilang '''Maynila''', ay ang [[kabisera|punong-lungsod]] at ang pangalawang pinakamataong lungsod ng [[Pilipinas]]. Mataas ang pagkaurbanisado, ito ang lungsod na may pinakamakapal na dami ng tao sa buong mundo noong 2019. Tinuturing ang Maynila na isang pandaidigang lungsod at grinado bilang isang Lungsod–Alpha (o ''Alpha'' – ''City'') ng ''Globalization and World Cities Research Network'' (GaWC).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|title=The World According to GaWC 201|language=en|access-date=2022-11-04|archive-date=2022-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413224254/https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 7, 2018 |title=Manila—the world's most densely-populated city |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://lifestyle.inquirer.net/308785/manila-worlds-densely-populated-city-reimagined-harvard/|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang unang lungsod sa bansa na naka-karta (o may sariling saligang-batas), na itinalaga ng Batas ng Komisyon ng Pilipinas Blg. 183 ng Hulyo 31, 1901. Naging awtonomo ito nang napasa ang Batas Republika Blg. 409, &quot;Ang Binagong Karta ng Lungsod ng Maynila&quot;, noong Hunyo 18, 1949.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Annual Audit Report: City of Manila |url=http://www.coa.gov.ph/index.php/local-government-units/2014/category/5447-cities |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104083035/http://www.coa.gov.ph/phocadownloadpap/userupload/annual_audit_report/LGUs/2014/NCR/Cities/City_of_Manila_ES2014.pdf |archive-date=Nobyembre 4, 2016 |access-date=Nobyembre 4, 2016 |website=Commission on Audit|language}}&lt;/ref&gt; Tinuturing ang Maynila bilang bahagi ng orihinal na pangkat ng mga pandaigdigang lungsod dahil lumawig ang ''network'' nitong pang-komersyo sa [[Karagatang Pasipiko]] at kumonekta sa [[Asya]] ang Kastilang mga Amerika sa pamamagitan ng  [[kalakalang Galeon]];  nang nagawa ito, tinatakan nito ang unang pagkakataon sa kasaysayan ng mundo na naitatag ang isang hindi naabalang kadena ng ruta ng kalakalan na pumapalibot sa [[planeta]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frank |first=Andre G. |url=https://archive.org/details/reorient00andr |title=ReOrient: Global Economy in the Asian Age |publisher=University of California Press |year=1998 |isbn=9780520214743 |location=Berkeley |pages=[https://archive.org/details/reorient00andr/page/131 131] |url-access=registration|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang isa sa mga pinakamatao at pinakamabilis na lumagong lungsod sa [[Timog-silangang Asya]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Enero 22, 2015 |title=Global Metro Monitor |url=https://www.brookings.edu/research/global-metro-monitor/ |access-date=Abril 12, 2017 |website=Brookings Institution|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; na may kabuuang populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa {{PH wikidata|household}} na kabahayan ayon noong {{PH wikidata|population_as_of}}.&lt;ref name=&quot;Pop&quot;&gt;{{cite web | author= Demographia | title= 50 Largest World Metropolitan Areas Ranked: 2000 Estimates | url= http://www.demographia.com/db-world-metro2000.ht | publisher= US Census Bureau | accessdate= 2009-06-05 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author= City Population | title= The Principal Agglomerations of the World | url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html | accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;

Sumasakop ng 42.88 na kuwadrado kilometro,&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] |title=Manila City - Cosmopolitan Capital Of The Philippines |url=http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730045417/http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |archive-date=2008-07-30 |work=Wow Philippines |accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;{{cite web |title=Population Density |url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/query.php?url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |archive-date=2006-08-11 |publisher=Manila City |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; ang lungsod na ito ay nasa baybayin ng [[Look ng Maynila]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Luzon]]. Napalilibutan ang Maynila ng mga lungsod ng [[Navotas]] at [[Caloocan]] sa hilaga, [[Lungsod Quezon]] sa hilagang-silangan, [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] at [[Mandaluyong]] sa silangan, [[Makati]] sa timog-silangan at [[Pasay]] sa timog. Ang Maynila ay may 900 na kilometro ang layo mula sa [[Hong Kong]], 2,400 na kilometro ang layo mula sa [[Singapore]] at mahigit 2,100 na kilometro ang layo sa hilagang-silangan mula sa [[Kuala Lumpur]]. Nahahati ang Maynila sa dalawa ng ilog Pasig. Sa depositong alubyal ng ilog Pasig at look ng Maynila nakapwesto ang nakakaraming sinasakupan ng lungsod na gawa mula sa tubig.

Noong ika-16 siglo, ang lungsod ay binubuo ng mga tindahan at tagatanggap sa may tabi ng baybayin ng [[ilog Pasig]], na nasa hilaga ng mga makalumang pamayanan. Ang lungsod ay nakilala rin sa pangalan na ibinigay ng mga pangkat etnikong mga [[Tagalog (pangkat etniko)|Tagalog]], ang &quot;Maynila&quot;, na unang nakilala bilang &quot;Maynilad&quot;. Nagmula ang pangalan sa salitang [[Nilad|nila]], isang uri ng halamang mabulaklak na tumutubo sa baybayin ng look, na ginagamit sa paggawa ng sabon para sa pakikipagkalakalan; nanggaling ito sa salitang may nila, na may unlaping &quot;ma-&quot; na tumutukoy kung saan ang isang lugar ay mayroong isang bagay na malago (maaaring Sanskrit ang &quot;nila&quot; na &quot;punong indigo&quot;).&lt;ref name=&quot;E.M. Pospelov 1998&quot;&gt;E.M. Pospelov, Geograficheskie nazvanie mira (Moscow 1998).&lt;/ref&gt; (Ang sinasabing naging pangalan ng halaman ay nilad ay kathang isip lamang.)&lt;ref name=&quot;Ambeth Ocampo&quot;&gt;{{cite web | author=Ambeth Ocampo | title=Looking Back : Pre-Spanish Manila | url=http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | publisher=Philippine Daily Inquirer | date=2008-06-25 | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2009-02-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090207190954/http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;World: metropolitan areas&quot;&gt;{{cite web | title=World: metropolitan areas | url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | publisher=World Gazetteer | accessdate=2009-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090724043234/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | archivedate=2009-07-24 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

Noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1521–1898)|kapanahunan ng mga Kastila]], itinaguyod ang lungsod na may umpok-umpok na pamayanan na pumapalibot sa [[Kutang Santiago|nagsasanggalang haligi]] ng [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] ([[nagsasanggalang pader|nahahaligihan]]), ang orihinal na Maynila. Ang Intramuros na isa sa mga pinakalumang nagsasanggalang na haligi sa timog-silangan, ay ginawa at pinasyahan ng mga misyonaryong [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]] para hindi masakop ng mga Tsino ang pamayanan at mailigtas ang mga mamamayan. Noong kapanahunan ng Amerikano, ilang pagsasaayos ang isinagawa sa katimugang bahagi ng lungsod at ginamit ang arkitekturang disenyo ni [[Daniel Burnham]]. Ang lungsod ay may humigit sa 100 mga parke na nakakalat sa buong lungsod.

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang kapuluan ng Pilipinas ng tatlong dantaon simula 1565 hanggang 1898. Noong namalagi ang Britanya sa Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[dakilang Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging bahagi sa Pitong Taong Digmaan. Nanatiling punong lungsod ng Pilipinas ang Maynila sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga nag-aaklas laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong dantaon at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko patungong [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos|Nagkakaisang mga Estado ng Amerika]] ang Pilipinas sa mga Kastila at pinamahalaan ang buong kapuluan ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;&gt;{{cite web | title=Manila, Philippines | url=http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | publisher=U.N. | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2014-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140425092330/http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nawasak ang malaking bahagi ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Varsovia]], [[Polonya]]. Ang rehiyon ng Kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975.

== Kasaysayan ==

{{main|Kasaysayan ng Maynila}}
{{See also|Kasaysayan ng Pilipinas}}

[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|left|200px|Ang tarangkahan ng Kutang Santiago sa Intramuros]]
[[Talaksan:AMH-6763-NA Bird's eye view of Manila.jpg|thumb|left|200px|Tanawin ng Maynila noong mga 1665.]]

Ang [[Kaharian ng Maynila]] ay nakilala bilang ''Gintu'' (lupain o isla ng mga ginto) o ''Suvarnadvipa'' ng mga kalapit na lalawigan. Ang naturing kaharian ay yumabong sa mga huling sandali ng [[Dinastiyang Ming]] dulot ng pakikipagkalakalan sa Tsina.&lt;ref name=&quot;Dynasty&quot;&gt;San Agustin, Gaspar de, Conquistas de las Islas Philipinas 1565-1615, Translated by Luis Antonio Mañeru, 1st bilingual ed (Kastila at Ingles), published by Pedro Galende, OSA: Intramuros, Manila, 1998&lt;/ref&gt; 

Ang [[bayan ng Tondo]] ay matatagpuan naman sa hilaga ng Ilog Pasig. Ang mga namumuno rito ay itinuturing bilang mga hari, at tinatawag silang ''panginuan'' o panginoon, ''anak banua'' o anak ng langit, o [[lakandula]], na nangangahulugang &quot;diyos ng kahariang pinamumunuan&quot;.

Noong namamayagpag si Bolkiah (1485-1571), ang [[Brunei|Kasultanan ng Brunei]] ay nagkaroon ng malalim na kapangyarihan sa Maynila, nang magawang maipakasal ni Sultan Bolkiah ng Brunei at ni Puteri Laila Menchanai ng Sulu ang kanilang babaeng anak kay Rajah Salalila ng Maynila noong mga huling bahagi ng ika-15 dantaon hanggang sa mga simulang bahagi ng ika-16 dantaon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Abinales |first1=Patricio N. |title=State and Society in the Philippines |last2=Amoroso |first2=Donna J. |publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers Inc. |year=2005 |location=Oxford, United Kingdom |pages=50 |language=en}}&lt;/ref&gt; Si Salalila rin aniya ay binansagang 'Penguiran Salalila', bilang bahagi ng malawakang pamilya ng sultan ng Brunei. Siya rin ay kininikilala bilang hari ng mga taga-Batangas at mga taga-Mindoro, na nanimula na ring manampalataya sa relihiyong Islam sa panahon ring iyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |url=https://books.google.com.ph/books?id=15KZU-yMuisC&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society |date=1994 |publisher=Ateneo University Press |isbn=978-971-550-135-4 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa pamamahala ni Salalila, may itinaguyod na bagong dinastiya para humarap/hamunin ang Kapulungan ng mga Lakandula sa Tondo.&lt;ref&gt;Henson, Mariano A. 1965. The Province of Pampanga and Its Towns: A.D. 1300-1965. 4th ed. revised. Angeles City: By the author.&lt;/ref&gt;

Sa kala-gitnaan ng ika-16 na siglo, ang mga nasasakupang lugar ng kasalukuyang Maynila, ay parte ng isang malawakang pook na umaabot sa hangganan ng karagatan na pinamumunuan ng mga [[Raha]]. Namuno sina [[Rajah Sulayman]] at Rajah Matanda sa mga komunidad ng [[Muslim]] sa timog ng [[ilog Pasig]], at si [[Lakandula]] ang namuno sa Kaharian ng Tondo, ang Hindu-Budistang kaharian sa timog ng ilog. Pinagsanib yaong dalawang komunidad ng Muslim at dito naitaguyod ang kaharian ng Maynila. Ang dalawang lungsod-estado ay nagsasalita ng wikang Malay na mahusay makitungo sa sultanate ng [[Brunay]] na si Bolkiah, at sa mga sultanate ng [[Sulu]] at [[Ternate, Kabite|Ternate]].

[[Talaksan:EscoltaManila1899.jpg|thumb|200px|[[Kalye Escolta]], Maynila. Steryoptikal na pananaw, 1899. Kinuha ang litrato noong kapanahunan ng Amerikano]]
[[Talaksan:Manila Walled City Destruction May 1945.jpg|thumb|200px|Ang pagkawasak ng Maynila, pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].]]

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang mga isla ng Pilipinas ng tatlong siglo simula 1565 hanggang 1898. Si heneral [[Miguel López de Legazpi]] ang nagpadala ng isang natatanging ekspedisyon at dito nadiskubre ang Maynila. Itinaguyod dito ang kanilang tanggulan, ang [[Kutang Santiago]] at kalaunan, pinalawig ang nasasakupan sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga paaralan, tirahan, simbahan sa labas ng [[nagsasanggalang pader]] at ito ang nagbigay kapanganakan sa Intramuros. Noong inokyupa ng Britanya ang Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[Gran Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging parte sa Pitong Taong Digmaan. Ang lungsod ay nanatiling kabisera ng Pilipinas sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga armadong rebelde laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong siglo at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko papunta ng [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos]] ang Pilipinas sa mga Espanyol at pinamahalaan ang buong arkipelago ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;/&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], nawasak ang malaking parte ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Warsaw]], Poland noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Ang rehiyon ng  kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975. Ang kasalukuyang alkalde ng lungsod ay si [[Joseph Estrada]].

Isang pandaigdigang lungsod ang Maynila at kilala bilang &quot;Beta+&quot; ayon sa ''Globalization and World Cities Study Group and Network'' noong 2008.&lt;ref name=&quot;The World According to GaWC 2008&quot;&gt;{{cite web |title=The World According to GaWC 2008 |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |work=GaWC |publisher=GaWC |accessdate=2009-06-10 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ng heograpiya ==
{{see|Kalakhang Maynila|Malawakang Maynila}}
[[Talaksan:BurnhamPlanOf-Manila.jpg|thumb|200px|right|Ang tunay na plano ni [[Daniel Burnham]] sa Maynila.]]
[[Talaksan:Plano de Manila 1851.jpg|thumb|right|200px|Ang plano ng mga Hispano sa Maynila o &quot;[[Napapaderang Lungsod]]&quot;]]
Bago at noong koloniyalisasyon ng Espanya sa Pilipinas, ang Maynila na ang kabisera ng lalawigang ito na sumasakop sa halos kabuuan ng Luzon, at kinabibilangan ng mga modernong subdibisyong pang-teritoryal ng [[Pampanga]], [[Bulacan]], [[Rizal (lalawigan)|Rizal]], [[Laguna]], [[Quezon]], [[Mindoro]], [[Masbate]] at [[Marinduque]]. Kalaunan, ang mga subdibisyong ito ay ginawang mga malalayang lalawigan, at ang Maynila ay naging kasing lawak na lamang ng Kalakhang Maynila. Ang Maynila ay nasa hangganan ng ilang lalawigan pero limiit pa lalo nang ginawang mga munisipalidad ang ilang parte nito at ang Maynila ay kasing lawak na lamang ng kasalukuyang Maynila (maliban na lamang sa Intramuros, ang lokasyon ng tunay na kabisera). Ayon sa kasaysayan ng lalawigang ito, pinangalanan itong '''''Lalawigan ng Tondo''''' na kilala noong kapanahunan ng mga Hispano.

Noong 1853, apat na pueblo o bayan sa lalawigan ng Tondo ay nakipag-isa sa lalawigan ng Laguna at itinaguyod ang pambansang distrito na pinangalanang &quot;''Distrito de los Montes de San Mateo''&quot; (Distritong kabundukan ng lalawigan ng San Mateo). Ang lalawigan ng Tondo ay pinag-salo sa mga lalawigan ng Cainta, [[Taytay]], Antipolo at Boso-boso, habang ang Laguna ay isinalo sa mga lalawigan ng [[Angono]], Baras, Binangonan, Cardona, Morong, Tanay, Pililla at Jalajala. Dahil pinangalanan ang distritong ito bilang ''Distrito de los Montes de San Mateo'', na sinasabi ng mga katutubo na masyadong mahaba, hindi bumabagay at nalilito ang karamihan na ang bayan ng [[San Mateo]] sa lalawigan ng Tondo ay ang kabisera ng distritong kabundukan ng San Mateo at ng Morong, ay pinalitan ang pangalan nito ng '''''Lalawigan ng Maynila''''' noong 1859.

Noong ipinagbenta ng mga Hispano ang Pilipinas sa mga Amerikano, itinaguyod ang pamahalaang pang-sibil. Kalaunan, ang lalawigan ng Maynila ay isinawalang bisa ng komisyon ng Pilipinas, naging mga munisipalidad ang mga kasapi nito kabilang ang Moring, at dito naitaguyod ang [[Rizal (lalawigan)|lalawigan ng Rizal]]. Ilang linggo ang nakalipas at ang bagong anyo ng Maynila ay nakilala na ng buong kapuluan ng Pilipinas at isinalo ang ilang bayan ng lalawigan ng Rizal sa lungsod bilang mga distrito. Ang mga hangganan ng Maynila isinaayos noong 29 Enero 1902. Ang mga pook na kalapit-bayan ng Gagalangin ay naging kasapi ng distrito ng Tondo, kabilang ang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]] na ngayon ay isang malayang distrito. Noong 30 Hulyo ng 1902, ang bayan ng [[Pandacan, Maynila|Pandacan]] ay naging kasapi na ng lungsod bilang distrito. Sa kasalukuyan, mayroong 16 na distritong pang-heograpiya ang lungsod.

Noong ikalawang digmaang pandaigdig, ang Maynila ay ginawang &quot;''Open City''&quot; at ang mga administratibong hangganan nito ay pinalawak hanggang sa mga kalapit na lungsod at bayan. Pinangalanan itong '''Malawakang Maynila''' at naging kasapi nito ang mga distrito ng Bagumbayan (Katimugang Maynila), Bagumpanahon (Sampaloc, Quiapo, San Miguel at Santa Cruz), Bagumbuhay (Tondo), Bagong Diwa (Binondo at San Nicholas), at ang bagong kakataguyod na [[Lungsod Quezon]] na hinati sa dalawang distrito at ang mga munisipalidad ng [[Lungsod ng Kalookan|Kalookan]], [[Lungsod ng Las Piñas|Las Piñas]], [[Lungsod ng Malabon|Malabon]], [[Lungsod ng Makati|Makati]], [[Lungsod ng Mandaluyong|Mandaluyong]], [[Lungsod ng Navotas|Navotas]], [[Lungsod ng Parañaque|Parañaque]], [[Lungsod ng Pasay|Pasay]] at [[Lungsod ng San Juan|San Juan]] ay naging distrito ng Maynila.

Noong 1948, ang [[Lungsod Quezon]] ang naging kabisera ng Pilipinas. Kalaunan, noong 29 Mayo 1976, ibinalik ni pangulong [[Ferdinand E. Marcos]] ang titulong kabisera ng Pilipinas sa Maynila na hango sa kautusang '''''Presidential Decree No. 940''''' na nagpapahayag na ang pook na inireseta para sa Kalakhang Maynila sa kautusang '''''Presidential Decree 824''''' ay ang dapat kalugaran ng ng pambansang pamahalaan.

=== Klima ===
Base sa [[kaurian ng panahon ayon sa Köppen]], ang Maynila ay mayroon tropikong tag-init at tag-ulan na panahon. Ang Maynila ay nasa tropiko kasama ng buong [[Pilipinas]]. Ang lapit nito sa [[ekwador]] ay nangangahulugan na ang temperatura ay mababa, kung minsan ay mas mababa pa sa 20&amp;nbsp;°C at tumataas ng higit pa sa 38&amp;nbsp;°C. Dahil mataas ang halumigmig, nagiging mas mainit ang panahon. Bukod dito, ang [[pagbabago ng klima]] at ang [[subsidence|paglubog ng lupa]] ay nagdudulot ng malaking panganib ng pagtaas ng relatibong antas ng dagat sa Kalakhang Maynila, na maaaring magpatuloy hanggang 2150.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Ibarra Marinas |first1=Daniel |last2=Silva Mendoza |first2=Laura |last3=Mata Chacón |first3=Dulce |last4=Belmonte Serrato |first4=Francisco |title=Climate Change and Subsidence in Metro Manila: Relative Sea-Level Projections Through Tide-Gauge Records and Satellite Altimetry up to 2150 |journal=Geographies |volume=6 |issue=2 |year=2026 |doi=10.3390/geographies6020041}}&lt;/ref&gt;

{{clear}}
&lt;center&gt;&lt;!--Infobox begins--&gt;{{Infobox Weather
|metric_first = Yes
|single_line= Yes
|location = Maynila, Pilipinas
||Jan_Hi_°C = 30|Jan_REC_Hi_°C = 35
 |Feb_REC_Hi_°C = 35
 |Mar_REC_Hi_°C = 36
 |Apr_REC_Hi_°C = 37
 |May_REC_Hi_°C = 38
 |Jun_REC_Hi_°C = 38
 |Jul_REC_Hi_°C = 38
 |Aug_REC_Hi_°C = 36
 |Sep_REC_Hi_°C = 35
 |Oct_REC_Hi_°C = 35
 |Nov_REC_Hi_°C = 35
 |Dec_REC_Hi_°C = 34
 |Year_REC_Hi_°C = 38
 |Jan_REC_Lo_°C = 14
 |Feb_REC_Lo_°C = 14
 |Mar_REC_Lo_°C = 16
 |Apr_REC_Lo_°C = 16
 |May_REC_Lo_°C = 17
 |Jun_REC_Lo_°C = 20
 |Jul_REC_Lo_°C = 22
 |Aug_REC_Lo_°C = 21
 |Sep_REC_Lo_°C = 21
 |Oct_REC_Lo_°C = 21
 |Nov_REC_Lo_°C = 19
 |Dec_REC_Lo_°C = 17
 |Year_REC_Lo_°C = 14||Feb_Hi_°C = 30
||Mar_Hi_°C = 31
||Apr_Hi_°C = 33
||May_Hi_°C = 34
||Jun_Hi_°C = 34
||Jul_Hi_°C = 33
||Aug_Hi_°C = 31
||Sep_Hi_°C = 31
||Oct_Hi_°C = 31
||Nov_Hi_°C = 31
||Dec_Hi_°C = 31
||Year_Hi_°C = 31
||Jan_Lo_°C = 21
||Feb_Lo_°C = 21
||Mar_Lo_°C = 21
||Apr_Lo_°C = 22
||May_Lo_°C = 23
||Jun_Lo_°C = 24
||Jul_Lo_°C = 24
||Aug_Lo_°C = 24
||Sep_Lo_°C = 24
||Oct_Lo_°C = 24
||Nov_Lo_°C = 23
||Dec_Lo_°C = 22
||Year_Lo_°C = 23
|Jan_Precip_cm = |Jan_Precip_mm = 23
|Feb_Precip_cm = |Feb_Precip_mm = 23
|Mar_Precip_cm = |Mar_Precip_mm = 13
|Apr_Precip_cm = |Apr_Precip_mm = 18
|May_Precip_cm =|May_Precip_mm = 33
|Jun_Precip_cm =|Jun_Precip_mm = 130
|Jul_Precip_cm =|Jul_Precip_mm = 254
|Aug_Precip_cm =|Aug_Precip_mm = 432
|Sep_Precip_cm =|Sep_Precip_mm = 422
|Oct_Precip_cm =|Oct_Precip_mm = 356
|Nov_Precip_cm =|Nov_Precip_mm = 193
|Dec_Precip_cm =|Dec_Precip_mm = 145
|Year_Precip_cm =|Year_Precip_mm = 2042
|source = http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT002730|title =BBC: Average Temperatures  for Manila, Philippines| accessdate=28-03-10}}
&lt;!--Infobox ends--&gt;&lt;/center&gt;

== Demograpiya ==
=== Kapal ng populasyon ===
{{Populasyon}}
Sa populasyong 1,660,714 sa lawak na 38.55&amp;nbsp;km², ang Maynila ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na nahihigitan ang lahat ng pangunahing lungsod ng mundo na may 43,079 katao/km².&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's Densest Cities |url=http://www.forbes.com/2006/12/20/worlds-most-congested-cities-biz-energy-cx_rm_1221congested_slide_3.html?thisSpeed=15000 |work= |publisher=Forbes |location= |trans-title=Ang mga lungsod na may pinakamalaking kapal ng populasyon |language=Ingles |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; Ang ika-6 na distrito ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na may 68,266 katao/km² at sumunod ang una at ikalawang distrito (kabuuan ng Tondo) na may 64,936 (una) at 64,710 (ikalawa) katao/km². Ang ikalimang distrito ang may pinakamaliit na kapal ng populasyon na may 19,235 katao/km².&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Ang kapal ng populasyon ng Maynila ay nahihigitan ang mga lungsod na [[Paris]] (20,164 katao/km²), [[Shanghai]] (16,364 katao/km², sa distritong Nashi ang may densidad na 56,785 katao/km²), [[lungsod ng Buenos Aires]] (2,179 katao/km², na ang pinakamaliking densidad ay ang Lanus na may 10,444 katao/km²), [[Tokyo]] (10,087 katao/km²) [[lungsod ng Mehiko]] (11,700 katao/km²), at [[Istanbul]] (1,878 katao/km², na may pinakamalaking densidad ay ang distritong Fatih na may 48,173 katao/km²).&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Pagdating naman sa kabuuang kalakhan, ang Kalakhang Maynila ay ika-85 ang pwesto na may 12,550 katao/km² at may lawak ng lupain na 1,334&amp;nbsp;km², na nahihigitan pa ng [[Lungsod ng Cebu]] na pumasok ika-80 ang pwesto.&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Demographia World Urban Areas &amp; Population Projections |url=http://demographia.com/db-worldua.pdf |publisher=Demographia |trans-title=Demographia Mga kalakhang pook at inaasang paglobo ng populasyon |language=Ingles |format=PDF |accessdate=2009-09-01}}&lt;/ref&gt;

=== Wika ===

Ang opisyal na wika ay [[Filipino]] na kilala bilang [[Wikang Tagalog|Tagalog]], habang ang [[Wikang Ingles|Ingles]] ay malawakang ginagamit sa edukasyon at trabaho sa buong Kalakhang Maynila na itinuro ng mga Amerikanong dumaong sa Pilipinas. Ang Hokkieng Intsik ay malawakang ginagamit sa mga komunidad ng Tsinong-Pinoy. May mga matatandang naninirahan na gumagamit ng pangunahing [[Wikang Kastila|Hispano]], na isang sapilitang paksa sa kurikulum ng mga unibersidad at pamantasan sa Pilipinas hanggang 1987. Maraming mga batang Europiyano, Arabo, Indiyan, Latinong Amerikano at iba pa na ang pangunahing wika ay ang sariling wika ng kanilang magulang o ang wika ng kinalakihang bansa o estado.

== Ekonomiya ==

{{main|Poblasyon ng Maynila|Puerto ng Maynila}}
{{wide image|Big Manila.jpg|1025px|Ang Maynila sa pagkakakita sa ''Harbour Square'', ito ang poblasyon ng Maynila&lt;ref&gt;Ayon sa pamahalaang lokal ng Maynila, ito ang pangunahing pinagmumulan ng GDP ng lungsod. Nahahatak nito ang ekonomiya ng lungsod at marami ditong mga [[gusaling tukudlangit]]. Lahat naman ng lugar sa Maynila ay pang-negosyo, sadya lamang ito ang karapat dapat na Poblasyon (''Ang ibig sabihin kasi ng Ibabang Maynila ay ang mga lugar sa katimugang Maynila'').&lt;/ref&gt;}}
[[Talaksan:Roxas Boulevard - Malate (Manila; 01-01-2020).jpg|200px|left|thumb|Ang [[Bulebar Roxas]], na dumadaan sa poblasyon ng Maynila]]

Ang ekonomiya ng Maynila ay maraming pinanggagalingan. Dahil sa mga puerto nitong napapangalagaan, ang Maynila ang naging &quot;''National Chief Port''&quot; ng bansa. Ang Maynila rin ang pangunahing tagalathala ng pahayagan sa Pilipinas.&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;&gt;{{cite web |title=Manila Encyclopedia Article |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |work=Encyclopedia |publisher=MSN Encarta |accessdate=2009-07-12 |archive-date=2009-11-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kwqjvIN5?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang mga produkto na maaring mabili dito ay mga kemikal, tela, damit, mga elektronikong kagamitan, relo, bakal, gamit na gawa sa katad, mga ibat ibang klase ng mga pagkain, at mga sapatos. Ang pagtitinda ng mga pagkaing tinge at inumin kabilang ang produktong tabako ang pangunahing pinagkakakitaan ng mga mamamayan. Ang mga mamamayan ay nangangalakal din sa mga dayuhan. Ang mga kagamitan na ipinangkakalakal nila kapalit ng pera ay mga tali, playwud, pinong asukal, kopra, at [[langis ng niyog]].&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt;

Maunlad na industriya ang turismo. Ang Maynila ay nakakaakit ng mahigit 1 milyong&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt; dayuhan dahil ito ang pangunahing pook panturismo ng bansa. Madalas puntahan ng mga dayuhan ang distrito ng [[Binondo, Maynila|Binondo]], [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] at [[Malate, Maynila|Malate]].

Lahat ng distrito ng lungsod maliban na lang sa [[Puerto ng Maynila]] ay may sariling pamilihang bayan o palengke. Ang pamilihang bayan ay nahahati sa dalawa, ang mga seksiyong tuyong pagkain at gulay. Masagana ang mga pamilihang bayang ito lalo na kapag umaga. Dahil sa programang urbanisasyon ng pamahalaang Maynila, naisaayos ang karamihan ng pamilihang bayan. Ang isa sa mga halimbawa nito ay ang pamilihang pambayan ng Santa Ana at pamilihang pambayan ng Pritil. Kung ang isang tao ay naghahanap ng mumurahing kagamitan, maaaring siyang makahanap sa Divisoria at [[Quiapo, Maynila|Quiapo]].

Ang mga modernong liwasan ay nakakalat sa lungsod at ang karamihan ay nasa distrito ng [[Malate, Maynila|Malate]] at [[Ermita, Maynila|Ermita]]. Ang [[SM City Manila]], na isa sa mga pinakamalaking liwasan ng bansa, ay nakatayo katabi ng Bahay-Pamahalaang panlungsod ng Maynila at ang orihinal na liwasan ng SM ay umiiral pa rin sa Carriedo sa [[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]. Ang isa sa mga popular na liwasan sa Maynila ay ang ''Robinson's Place Ermita''. Sa katimugan naman ng lungsod sa distrito ng Malate ay ang ''Harrison Plaza'', isa sa mga pinakalumang liwasan ng lungsod. Ang Maynila ay isa sa mga lungsod na magastos tirahan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The world's most expensive cities in 2008 |url=http://www.citymayors.com/economics/expensive_cities2.html |work=Economics |publisher=CityMayors |accessdate=2009-07-15}}&lt;/ref&gt;

== Kultura ==
=== Arkitektura ===

Ang arkitektura ng Maynila ay isa sa tanyag at kilala, kahit na ang [[lungsod ng Makati]] ang may mas maraming [[gusali]]. Kilala ang Maynila sa pagiging lugar na kinaroroonan ng [[Basilica Minore de San Sebastian]], ang natatanging gotikang simbahan sa [[Asya]], pati ang Simbahan ng San Agustin at [[Simbahan ng Quiapo]].

[[Talaksan:Vista de la bahía de Manila.JPG|thumb|200px|Ang Maynila ay nagkaroon ng maraming matataas na tukudlangit simula nang mamahala si Atienza sa lungsod]]

Noong sinakop ng mga Hispano ang kapuluan ng Pilipinas, karamihan sa mga istraturang itinayo sa lungsod ay mga simbahan at paaralan na kahugis ng mga gusali sa [[Espanya]]. Noong kapanahunan naman ng Amerikano, sinikap ni [[Daniel Burnham]] na palaguin at ibahin ang hitsura ng Maynila; hindi natuloy ang plano dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Sa panahon ding ito ginawa ang Bulebar Seaside, na tinagurian ding Bulebar Dewey at ngayon ay [[Bulebar Roxas]]. Ang isa sa mga napalaganap ng Amerikano ay ang pagkilala sa Pilipinas ng Tram, na unang ipinatakbo dito sa Maynila. Nang inihalal bilang alkalde si Lacson, ipinawasak niya lahat ng pook ng mga mahihirap at ipinatayo ang Lacson Underpass, na ang kauna-unahang daanang pailalim sa [[Pilipinas]]. Ginawa niyang pook pangnegosyo ang mga pook kung saan dating nandoon ang mga iskwater. Noong naging alkalde si Atienza, lumaganap sa Maynila ang mga gusaling tukudlangit at mga liwasan, kabilang dito ang Manila Ocean Park. Pununa ng ilang mananalaysay ang ginawang pagsira ni Atienza sa natitirang gusali ng mga Amerikano para mabigyan-puwang ang bagong gusali ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawatan ng Katarungan]]. Maraming gusali ang ipinapatayo sa kasalukuyan na uukit sa Maynila at pati na ng [[Kalakhang Maynila|kondehan]] nito.&lt;ref name=&quot;TBinManila&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |title=Tallest Buildings in the Philippines |date=December 2009 |publisher=Council on Tall Buildings and Urban Habitat |accessdate=2010-01-10 |quote=This list includes buildings that are under construction. Only buildings that are completed are officially ranked on CTBUH listings. |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304061620/http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Pananampalataya ===
Ang pagiging kosmopolitano ng lungsod at pagkakaroon ng iba't ibang kultura ang sumasalamin sa Maynila dahil sa dami ng mga pook-pananampalataya na nakakalat sa lungsod. Ang kalayaan sa pananampalataya sa Pilipinas na umiiral pa simula noong maitaguyod ang bansa ang dahilan para magkaroon ng iba't ibang pananampalataya. Ang mga tao na may iba't ibang sekta ang kumakatawan ng may gabay ng mga simbahan ng Kristyano, mga templo ng Budista, mga sinanog ng Dyuis, at mga mosk ng mga Islamiko.

;Romanong Katolisismo

Ang Maynila ang kabisera ng Arkidiyosesis ng Pilipinas, ang pinakamatandang arkidiyosesis sa bansa. Ang tanggapan ng arkidiyosesis ay matatagpuan sa [[katedral ng Maynila]] (Basilica Minore de la Nuestra Señora de la Immaculada Concepcion) sa Intramuros. Ang lungsod ay nasa pamamahala ng Patronahe ng [[San Andres]].

Dahil ito ang kinalagyan ng pamahalaang kolonyal sa mga nakalipas na siglo, ang Maynila ang nagsilbing base ng mga misyonaryong Katolisismo ng bansa. Kabilang sa mga orden na nasa Pilipinas ay ang mga Dominikano, [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]], Pransiskano, Agustino (kasapi na rin ang ''Augustinian Recollects''), Benediktino, madre ng San Pablo ng Chartes, padre ng Vinsentino, ang kongregasyon ng mga Immaculati Cordis Mariae, at ang ''De La Salle Christian Brothers''.

Ilang kilalang mga simbahan at katedral sa lungsod ay ang mga simbahan ng [[Simbahan ng San Agustin|San Agustin]] sa Intramuros, ang dambana ng kinorunahang imahe ng Nuestra Señora de Consolación y Correa, isang ''UNESCO World Heritage Site'' na isang paboritong pook pangkasalan ng mga kilalang tao at isa sa dalawang de-erkon na simbahan sa lungsod; [[Simbahan ng Quiapo]], kilala rin bilang Basilica Minore del [[Itim na Nazareno|Nuestro Padre Jesus Nazareno]] kung saan ginaganap ang taunang prosesyon ng itim na Nazareno, [[Simbahan ng Binondo]] na kilala rin bilang Minore de [[Lorenzo Ruiz|San Lorenzo Ruiz]], [[Simbahan ng Malate]] na dambana ng Nuestra Señora de Remedios, Simbahan ng Ermita na tahanan ng pinakalumang imaheng Marian sa Pilipinas na si uestra Señora de Guia, Simbahan ng Tondo na tahanan ng daang taong kulay-garing na imahe ng Sto. Niño (Batang Hesus), Simbahan ng Sta. Ana na dambana ng kinoronahang imahe ng Nuestra Senora de los Desamparados at ang [[Basilica Minore de San Sebastian|San Sebastian]] o Basilica Minore de San Sebastian, ang natatanging simbahan na may estilong gotika sa Asya.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
02237jfManila Cathedral Intramuros Manila Palacio del Gobernador Landmarksfvf 12.jpg|[[Katedral ng Maynila]]
Basílica de San Sebastián, (Agustinos Recoletos) Manila, Filipinas..jpg|Ang [[Basilica Minore de San Sebastian|Simbahan ng San Sebastian]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]]&lt;ref name=whl&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/518/ |title=World Heritage: San Sebastian Church |work=Tentative List for the World Heritage List |publisher=UNESCO |accessdate=20 Abril 2008}}&lt;/ref&gt;
Ph-mm-manila-intramuros-san agustin church (2014).JPG|[[Simbahan ng San Agustin]] sa [[Intramuros]]
Pic geo photos - ph=mm=manila=binondo=binondo church -philippines--2015-0624--ls- (1).JPG|[[Simbahan ng Binondo]]
09620jfQuiapo Central Church Plaza Manila Bridge Riverfvf 06.jpg|[[Simbahan ng Quiapo]]
&lt;/gallery&gt;

;Protestantismo

Ang Maynila ang tahanan ng ilang kilalalang mga simbahan ng mga Protestante sa Pilipinas na itinaguyod ng mga misyonaryong Amerikano. Bilang lamang ang pook pananampalataya na naitayo sa lungsod. Ang karamihan naman ay matagpuan sa mga kalapit na lungsod at mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]].

Pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig, ang mga grupo ng mga iba't ibang pananapalataya tulad ng mga misyonaryong Protestante ay pumunta sa Pilipinas kasama ang mga Babtis, mga Nasarin, mga Pentakostal, mga Kristiyano at itinaguyod ang kanikanilang paaralan at simbahan.

;Iglesia ni Cristo

Ang pinakakilalang panampalataya sa Pilipinas. {{Fact|date=Agosto 2009}} Ang Iglesia ay may mga kapilya at simbahan sa lungsod na kilala sa mga makitid at nakaumang mga taluktok. Ang punong himpilan ng mga Iglesia ay matatagpuan sa [[Abenida Komonwelt, Lungsod Quezon|abenida Komonwelt]] sa Lungsod Quezon.

;Islam, Budismo at iba pang paniniwala


Maraming itinaguyod na templong mga [[Budismo]] at Taoist ang mga Tsino sa Maynila. Ang distritong Quiapo ay ang tahanan ng malaking populasyon ng [[Muslim]] sa Maynila at ang [[Masjid Al-Dahab]] ay matatagpuan dito. May malaking templo ng [[Hinduismo|Hindu]] para sa mga Indiyano ang matatagpuan sa Ermita at sa abenidang U.N. matatagpuan ang templo ng Sikh at ng ''The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints''. Sa abenidang Quirino sa Malate matatagpuan ang sinanog para sa maliit na komunidad ng mga [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Pilipinas|Hudyo]] sa Pilipinas. Kalaunan, lumipat ang mga ito sa [[Lungsod ng Makati|Makati]] sa kalye Tordesillas.

== Mga pook na interesante ==
[[Talaksan:USManilaChancery.jpg|left|thumb|200px|Ang Embahada ng [[Estados Unidos]] sa [[Ermita, Maynila|Ermita]]]]
[[File: National Museum of Fine Arts (Ermita, Manila)(06-30-2024).jpg|thumb|Ang Pambansang Museo ng Sining sa Ermita]] 
Sa katimugang bahagi ng Intramuros matatagpuan ang [[Liwasang Rizal]], ang pinakatanyag na liwasan ng bansa. Kilala rin ang Liwasang Rizal bilang Luneta (&quot;gasuklay ang hugis&quot; sa salita ng mga Hispano) at dati bilang Bagumbayan. Ang 53 hektaryang Liwasang Rizal ay nasa lugar kung saan si [[José Rizal]], ang pambansang bayani ng bansa, ay pinaslang ng mga Hispano sa kasong pag-aalsa. Itinayo ang monumento para sa kanyang karangalan. Ang malaking tagdan ng watawat sa kanluran ng monumento ni Rizal ay ang ginagamit pansukat para sa mga masukat ang layo ng bawat lungsod, kalye, pulo at mga bayan sa bansa dahil dito nagmumula ang kilometrong sero.

Ang iba pang magagandang pook sa liwasang Rizal ay ang mga hardin ng Tsino at Hapon, ang gusali ng Kagawaran ng Turismo, ang [[Pambansang Museo ng Pilipinas]], Ang [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]], ang Planetarium, ang Orchidarium at Butterfly Pavilion na parehong mga oditoryum, isang makasaysayang mapa ng Pilipinas, isang pook na may paunten, isang pulilan ng mga bata, isang plasa ng ahedres, isang pook na may magagandang maihahandog na presentasyon, at ang Quirino Grandstand.

Bukod sa Liwasang Rizal, ang Maynila ay may ilang pook pang-masa. Kinabibilangan ito ng [[liwasang Rajah Sulayman]], Manila Boardwalk, liwasang [[Andres Bonifacio|Bonifacio]], [[Plasa Miranda]], [[Hardin ng Mehan]], [[Liwasang Paco]], [[Remedios Circle]], Manila Zoological and Botanical Garden, Plasa Balagtas at ang Malakanyang Garden. Noong 2005, binuksan sa masa ni alkaldeng Lito Atienza ang Pandacan Linear Park, na isang mahaba at makitid na lupain sa pagitan ng langisang Pandacan at mga pangkomersyong tahanan na nasa baybayin ng ilog Pasig. Sa hilagang parte ng lungsod nandodoon ang tatlong sementeryo ng La Loma, Chinese at Manila North Green Park, ang pinakamalaking sementeryo ng kalakhang Maynila. Ang Manila Ocean Park ay nagtatampok ng mga iba't ibang uri ng mga hayop-dagat.

Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng otel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Ang karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng Otel ng Maynila, ay nangasa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

Ang mga tanyag na distrito ng Ermita at Malate ay may mga pook pang-aliwan tulad ng mga otel, kainan, klub, bar, kapihan, pangsining at pangkulturang gusali at mga antigong tindahan. Maunlad dito ang negosyong pang-industriya at turismo at sa gabi hanggang sa madaling araw tanyag ang mga kasino, klub, bar, pook-pamkapihan at mga disko dahil buhay ang diwa ng buhay Bohemyan. Sa kalagitnaan ng lungsod nandodoon ang [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], at ang mga pook ng kanyang mga kuta at mga bartolina, lumang simbahan, mga kolonyal na tahanan, at mga kalesa. Nakakalat sa buong lungsod ang ibang pang mga makasaysayang pook at pook-palatandaan, mga liwasan, mga museo, at mga pook-pampalakasan.

=== Pook-palatandaan ===
[[Talaksan:Quiapo Church.jpg|thumb|right|200px|Ang [[Simbahan ng Quiapo]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]], Maynila.]]


[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|right|200px|Ang tarangkahan ng Pandepensang Santiago]]


&lt;!-- [[Talaksan:CCPjf0236 11.JPG|thumb|right|200px|Ang [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] sa Bulebar Roxas]] --&gt;
* [[Apolinario Mabini]] Shrine
* Chinatown (distrito ng Binondo)
* Embahada ng [[Estados Unidos]]
*  (Mga) distrito ng [[Ermita, Maynila|Ermita]] at [[Malate, Maynila|Malate]]
* [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], ang [[nagsasanggalang pader]] na ginawa ng mga Kastila, orihinal na Lungsod ng Maynila
* Jumbo Floating Hotel
* [[Katedral ng Maynila]]
* [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]]
* [[Kutang Santiago]]
* Liwasang Paco
* [[Liwasang Rizal]], kilala rin bilang ''Luneta''
* [[Manila Baywalk]]
* Simbahan ng Malate
* Manila Boardwalk
* [[Manila City Hall]]
* [[Manila Ocean Park]]
* Manila Yacht Club
* Manila Zoological and Botanical Garden (Manila Zoo)
* Metropolitan Theater
* [[Museo Pambata]]
* [[Otel ng Maynila]]
* Pader ng alaala para sa mga naging biktima ng batas militar - Bonifacio Shrine
* [[Palasyo ng Malakanyang]], opisyal na paninirahan ng [[Pangulo ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Museo ng Pilipinas]]
* Plaza Lorenzo Ruiz
* [[Plaza Miranda]]
* [[Plaza Rajah Sulayman]]
* Quirino Grandstand
* [[Remedios Circle]]
* [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]]
* [[Simbahan ng Quiapo]]
* Simbahan ng San Agustin
* [[Simbahan ng San Sebastian]]
* [[Unibersidad ng Santo Tomas]]

=== Sementeryo ===
* Sementeryong Manila Chinese
* Sementeryo ng La Loma
* Sementeryo del Norte ([http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601161758/http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm |date=2009-06-01 }})
* Sementeryong katimugan ([http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206163554/http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm |date=2011-12-06 }})
* Liwasang Paco

=== Otel ===
Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng hotel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng [[Otel ng Maynila]], ay matatagpuan sa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

=== Museo ===
* Bahay Tsinoy
* Intramuros Light and Sound Museum, Intramuros
* Pangunahing Pambansang Museo, Kalye ng Padre Burgos
* Museo ng Maynila, dating gusali ng Pre-War Army-Navy Club, Liwasang Rizal
* Museo Pambata, dating gusali ng Pre-War Elk's Club, Liwasang Rizal
* Pambansang Museo ng Pilipinas, Liwasang Rizal
* Parokya ng Ina ng Inabanduna - Sta. Ana (artepakto noong kapanahunan ng mga Hispano)
* Plaza San Luis, Intramuros
* San Agustin Church Museum, Intramuros
* The Museum - De La Salle University-Manila, abenidang Taft, Malate
* Museo ng UST sa Sining at Agham/Siyensiya

=== Mga pook-palakasan ===
* Rizal Memorial Sports Complex, Kalye ng Vito Cruz, Malate
** Rizal Memorial Coliseum
** Rizal Memorial Track and Football Stadium
** Rizal Memorial Baseball Stadium
** Ninoy Aquino Stadium
* San Andres Gym (Mail and More Arena), ang nagsilbing tahanan ng dating ''Manila Metrostars''

== Pamahalaan ==
{{See|Maynila (lalawigan)}}
[[Talaksan:Manila City Hall (Manila; 07-22-2020).jpg|thumb|[[Gusaling Panlungsod ng Maynila]] ''(Manila City Hall)'']]
Katulad ng [[Mga lungsod ng Pilipinas|mga lungsod sa Pilipinas]], ang Maynila ay pinamamahalaan ng isang alkalde na namumuno ng mga eksklusibong kagawaran ng lungsod. Ang kasalukuyang alkalde para sa terminong 2007-2010 ay si [[Alfredo Lim]], na gumawa ng pagbabalik sa bahay-pamahalaang panlungsod ng Maynila na pagkatapos ng pagsisilbi ng 3 taong termino bilang senador. Ang alkalde ng lungsod ay may tatlong termino (siyam na taon ang kabuuan), at pwedeng ihalal muli kung lalaktaw ng isang termino.

Si [[Isko Moreno]] ay ang kasalukuyang bise-alkalde ng lungsod ang namumuno sa mga pambatasang kawil ng lungsod na binubuo ng mga nahalal na mga konsehal na namumuno sa [[Distritong Pambatas ng Lungsod ng Maynila|anim na distritong pambatas ng Maynila]].

Ang lungsod ay nahahati sa 897 na mga [[barangay]], ang pinakamaliit na lokal na yunit na pamahalaan ng Pilipinas. Ang bawat barangay ay may sariling kagawad at konsehal. Para sa mas maayos na sistema ayon sa mga administratibo, ang lahat ng barangay sa Maynila ay igrinupo sa 100 mga sona at muling igrinupo para buuin ang 16 na distritong pang-heograpiya. Ang mga distrito at sonang ito ay walang anumang uri ng lokal na pamahalaan.

Ang lungsod ay may anim na mga kinatawan na ihinahalal para sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kapulungan ng mga kinatatawan ng Pilipinas]], ang mas mababang uri ng pambatasan na isa sa mga kawil ng administrasyon ng Pilipinas. Ang bawat kinatawan ay rumereprisinta sa isa sa bawat anim na tagapagbatas na distrito ng Maynila.

=== Sagisag ng lungsod ===

Ang sagisag ng lungsod ay naglalaman ng mga salitang Lungsod ng Maynila at [[Pilipinas]] na paikot sa isang kalasag sa loob ng isang bilog. Ang pabilog ay naglalaman ng anim na dilaw na bituwin na sumisimbolo sa anim na distritong pambatas ng Maynila. Ang kalasag, na kinuha ang inspirasyon noong kapanahunan ng Hispano, ang lumalarawan sa palayaw na ''Pearl of the Orient'' at nakapwesto sa hilagang-gitna; dagatleon sa gitna, na naimpluwensiyahan ng [[Kastila|Hispano]]; at ang agos ng [[Ilog Pasig]] at ng [[Look ng Maynila]] sa katimugang parte. Ang mga kulay ng selyo ay sumasalamin sa kulay ng [[Watawat ng Pilipinas|watawat]] ng [[Pilipinas]]. Ang dagatleon sa selyo ng Maynila ay hiniram ng Singapore para sa kanilang merlion.

=== Distrito ===

[[Talaksan:Ph fil manila districts.png|thumb|right|200px|Ang mapa ng mga distrito ng Maynila.]]

Ang lungsod ay nababahagi sa labing-anim na distrito. Isa lang ang distritong hindi isang bayan, na ang Pier ng Maynila. Walong (8) distrito ay  nasa hilaga ng [[Ilog Pasig]] at walo (8) sa timog. Ang San Andres Bukid ay dating bahagi ng [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]], habang ang [[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] ay dating bahagi ng Sampaloc. Ang mga distritong ito ay di dapat ikalito sa anim na pangkinatawang distrito ng Maynila.

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Distrito
![[Barangay]]
!Populasyon&lt;br /&gt;(2007 census)
!Lawak &lt;br /&gt; (has.)
!Kapal ng populasyon&lt;br /&gt;(per km²)
|-
|[[Binondo, Maynila|Binondo]]
|align=right|10
|align=right|12,100
|align=right|66.11
|align=right|18,304.1
|-
|[[Ermita, Maynila|Ermita]]
|align=right|13
|align=right|6,205
|align=right|158.91
|align=right|3,904.8
|-
|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|5
|align=right|5,015
|align=right|67.26
|align=right|7,455.7
|-
|[[Malate, Maynila|Malate]]
|align=right|57
|align=right|78,132
|align=right|259.58
|align=right|30,099.8
|-
|[[Paco, Maynila|Paco]]
|align=right|43
|align=right|69,300
|align=right|278.69
|align=right|24,866.7
|-
|[[Pandacan, Maynila|Pandacan]]
|align=right|38
|align=right|76,134
|align=right|166.00
|align=right|45,862.9
|-
|[[Pantalan ng Maynila|Pier]]
|align=right|5
|align=right|48,684
|align=right|315.28
|align=right|15,441.4
|-
|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|align=right|16
|align=right|23,138
|align=right|84.69
|align=right|27,322.0
|-
|[[Sampaloc, Maynila|Sampaloc]]
|align=right|192
|align=right|255,613
|align=right|513.71
|align=right|49,758.5
|-
|[[San Andres Bukid, Maynila|San Andres Bukid]]
|align=right|65
|align=right|116,585
|align=right|168.02
|align=right|69,386.2
|-
|[[San Miguel, Maynila|San Miguel]]
|align=right|12
|align=right|16,115
|align=right|91.37
|align=right|17,636.9
|-
|[[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]]
|align=right|15
|align=right|43,225
|align=right|163.85
|align=right|26,380.5
|-
|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|34
|align=right|62,184
|align=right|169.42
|align=right|36,703.5
|-
|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|align=right|82
|align=right|118,779
|align=right|309.01
|align=right|38,438.1
|-
|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|align=right|51
|align=right|98,901
|align=right|261.01
|align=right|37,892.2
|-
|[[Tondo, Maynila|Tondo]]
|align=right|259
|align=right|630,604
|align=right|865.13
|align=right|72,891.6
|}

Lahat ng distritong ito, na hindi kinabibilangan ng Puerto ng Maynila, ay may sariling mga simbahan, at ang ilan sa mga distritong ito ay nakamit ang pagkakilanlan sa sariling paninindigan. Ang Intramuros bilang pinakamatanda at naging orihinal na Maynila ay naging makasaysayang pook. Ang distrito ng Binondo ay ang Chinatown ng lungsod. Ang Tondo ay ang may pinakamalaking kapal ng populasyon, pinakamalawak na nasasakupan at nangunguna pagdating sa kahirapan. Ang pambansang bayani na si Jose Rizal ay tinatangkilik sa Liwasang Paco at iba pang pook sa Maynila. Ang mga distrito ng Ermita at Malate ay kilala at sikat sa mga turista, dahil marami ditong bar, kainan, limang-bituing otel, at liwasan. Ang mga distrito ng San Miguel at Pandacan ay tumatayong tahanan ng opisyal na residente ng Pangulo ng bansa, ang [[Palasyo ng Malakanyang]].

=== Pambansang mga opisina ng pamahalaan ===


Ang lungsod ng Maynila ang kabisera ng Pilipinas at ang tahanan ng mga politika sa bansa. Noong kapanahunan ng pamahalaang kolonyal ng Amerikano, nagpahayag sila ng magiging hitsura ng lungsod sa labas ng pader ng Intramuros. Sa kalapit na &quot;Bagumbayan&quot; o sa kasalukuyan ay ang Liwasang Rizal, ang piniling sentro ng pamahalaan at ang komisyon ng pagdidisenyo ay ipinaubaya kay [[Daniel Burnham]] para gumawa ng plano para sa lungsod na hango sa [[Washington D.C.]]. Napabayaan yaong plano at natigil ang konstruksiyon dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]].

Dahil sa [[Komonwelt ng Pilipinas|pamahalaang Komonwelt]] ni Manuel L. Quezon, ang bagong sentro ng pamahalaan ay inilipat sa mga bundok sa hilagang silangan ng Maynila, na ngayon ay [[Lungsod Quezon]]. Lumikha ng base ang ilang mga ahensiya ng pamahalaan sa Lungsod Quezon. May mga importanteng opisina na nanatili sa Maynila tulad ng Opisina ng Pangulo, ang Korte Suprema, Hukuman ng Apela, ang [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], ang kagawaran ng [[Kagawaran ng Pagbabadyet at Pamamahala (Pilipinas)|Badyet]], [[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Pananalapi]], [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kalusugan]], [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Katarungan]], [[Kagawaran ng Paggawa at Empleyo (Pilipinas)|Paggawa at Empleyo]], at [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Turismo]]. Ang Maynila din ang tahanan ng iba't ibang importanteng institusyong pambansa tulad ng Pambansang Aklatan, Pambansang Arkibos, Pambansang Museo at Pambansang Ospital ng Pilipinas.

== Edukasyon ==
{{main|Tala ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas}}
[[Talaksan:PLM GPA.jpg|thumb|200px|right|Ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]], ang kauna-unahang unibersidad sa Pilipinas na pinatatakbo ng pamahalaang lokal.]]
Ang Maynila ang tahanan ng mga unibersidad, dalubhasaan at pamantasan sa Kalakhang Maynila. Ang tinaguriang [[Sinturon ng mga unibersidad|Sinturon ng mga pamantasan]] na kilala ng bansa na may magandang edukasyong maihahandog ay matatagpuan sa distrito ng Malate, Ermita, Intramuros, Paco, San Miguel, Quiapo at Sampaloc. Ilan sa kanila ay ang mga pamantasang pang-estado katulad ng [[Unibersidad ng Pilipinas, Maynila]] sa Ermita at [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas]] sa Santa Mesa; [[Pamantasang Normal ng Pilipinas]], Pamantasang Kristiyano ng Pilipinas, Pamantasan ng Kababaihan ng Pilipinas, [[Pamantasang De La Salle-Maynila]] at ''De La Salle-College of Saint Benilde'' sa abenidang Taft; mga katolisismong pamantasan katulad ng Kolehiyo ng San Beda sa San Miguel, [[Unibersidad ng Santo Tomas]] sa Sampaloc at ang Pamantasan ng San Pablo sa Ermita; mga pribadong pamantasan tulad ng [[Pamantasan ng Silangan]], [[Pamantasan ng Dulong Silangan]] at [[Pamantasang Centro Escolar]] sa Recto; at ang mga katolisismong pamantasan na [[Colegio de San Juan de Letran]], Mapúa Institute of Technology at ang Lyceum of the Philippines University; at ang pamantasang pag-aari ng lungsod, ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]] sa Intramuros, dalubhasahang lungsod ng maynila o @Universidad de Manila sa may tabi ng [[Estasyon ng Central Terminal ng LRT|Estasyong Central Terminal]] ng LRT-1.

Ang dibisyon ng mga pamantasan ng lungsod-Maynila na isang sangay ng [[Kagawaran ng Edukasyon (Pilipinas)|kagawaran ng edukasyon]] ay tumutukoy sa tatlong pampublikong sistema ng edukasyon ng lungsod. Namamahala ito ng 71 elementaryang pampublikong paaralan, 32 pampublikong mataas na paaralan, at 2 pampublikong unibersidad.

Ang lungsod din ang namamahala sa [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Maynila]], ang pilotong pang-agham na iswkelahan ng Pilipinas; ang Pambansang Museo ng Pilipinas, kung saan ang matatagpuan ang [[Spoliarium]] ni [[Juan Luna]], ang Kalakhang Museo, ang pangunahing museong moderno at dalubhasa sa mga biswal na sining; ang Museong Pambata, pook na pabor sa mga kabataang Pinoy para sila ay matuto at ang Pambansang Aklatan ng Pilipinas ay matatagpuan sa liwasang Rizal.

== Midya ==
=== Serbisyong pang-koreo ===
[[Talaksan:Post Office Building, Pasig River (Manila)(2018-01-09).jpg|thumb|200px|Ang Korporasyong Koreo ng Pilipinas]]
Ang gusali ng Post Office na tahanan ng korporasyong pamkoreo ng Pilipinas ay matatagpuan sa talampakan ng Tulay ng Jones. Ito rin ang tahanan ng Philippine Postal Bank, ang pangunahing kompanya na nagpapatakbo ng tagahatid ng mga koreo sa bansa.

=== Tagalathala at publikasyon ===
Ang Maynila ang tahanan ng mga pangunahing kompanyang tagalathala sa Pilipinas. Sa [[Daungan ng Maynila|pook daungan]] matatagpuan ang karamihan ng punong himpilan ng mga ito. Ang industriyang tagalathala ng mga kasalukuyang pangyayari ay isa sa mga legasiya ng kolonisasyon ng mga Amerikano sa Pilipinas, na gumawa ng daan para kalayaan ng mga tagapaglathala. Ilan sa mga pangunahing publikasyon sa Maynila ay ang [[The Manila Times|Manila Times]], ang Manila Bulletin, ang Philippine Star, ang Manila Standard Today, The Daily Tribune at marami pang iba.

=== Mga pahayagan ===
Ang Maynila ang tahanan ng ilang pambalita at opisinang tagapaghatid ng pahayagan, ahensiya o serbisyo na kinabibilangan ng Office of the Press Secretary at Radio-TV Malacañang o RTVM (ang tagapagbalita ng Mga Pangulo ng Pilipinas) na matatagpuan sa Palasyo ng Malakanyang.

Ang lungsod din ang tahanan ng prestihiyoso at eksklusibong organisasyon ng mga manunulat na tinawag na Samahang Plaridel. Ang mga miyembro ay kinabibilangan ng ilang kilalang tagapaglathala, patnugot, at taga-pagbalita ng bansa.

=== TV at radyo ===
Ang punong himpilan ng mga pangunahing estasyon ng TV ay matatagpuan sa [[Lungsod Quezon]] at hindi lahat ng studyo ng Kamaynilaang Pinalawig ay matatagpuan sa Maynila.

== Inprastraktura ==
=== Transportasyon ===
{{see|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}}

==== Pampublikong transportasyon ====
[[Talaksan:LRT Tayuman Station (10-24-2018).jpg|thumb|200px|right|Estasyong Tayuman ng LRT]]
[[Talaksan:WTMP Pangkat E-14-1.JPG|thumb|200px|right|Isang dyipni sa Maynila]]
Ang Maynila bilang pangunahing lungsod, ay mayroong iba't ibang uri ng mga transportasyon. Ang pinakilala sa lahat ng uri nito ay ang mga [[dyipni]] na sinimulang gamitin pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig. May mga kilala rin transportasyon bukod sa dyipni tulad ng mga bus, taksi at Tamaraw FX. Ang mga motorsiklo at pedicab ay ginagamit sa mga bumabiyahe ng maiikling distansiya. Sa ilang pook, lalo na sa Divisoria, ang mga motor pangtinda ay pinagkakasya sa pedicab para mahatid ang mga paninda. May pook na pinagpapaliban ang modernong kapanahunan tulad ng [[Binondo, Maynila|Binondo]] at [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] na gumagamit pa rin ng [[Kalesa]].

Ang lungsod ay pinagsisilbihan ng [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|SMRP ng Maynila]] (ang uring ito ng transportasyon ay bukod pa sa [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|MRTS]] o ''Metro Rail Transit System''). Isa sa mga prioridad ng proyektong pambayan ay nakatoon sa pagpapaluwag ng masikip na daloy ng trapiko sa kalakhang Maynila.

Ang pagpapaunlad ng sistema ng riles ay nagsimula noong itinaguyod ito noong dekada 70 sa pamamahala ng administrasyon ni Marcos at ito ang kauna-unahang transportasyon ng riles sa Timog-silangang Asya. Kamakailan lang, ang sistema ng riles ay nakaranas ng malawigang pagpapalawak dahil sa paglaki ng populasyon ng lungsod. Ito ay nagkakahalaga ng ilang bilyong dolyar. Ang layunin ng proyektong ito ay magkaroon ng alternatibong uri ng transportasyon para matugunan ang pangangailangan ng lumalaking bilang ng mga sasakyan. Dalawang linya nito ang nagsisilbi sa mga naninirahan sa lungsod, ang [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang berde]] na dumadaan sa [[abenidang Taft]] (R-2) at [[abenidang Rizal]] (R-9), at ang [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang bughaw]] na dumadaan sa [[Bulebar Magsaysay|bulebard ng Ramon Magsaysay]] (R-6) simula Santa Cruz, patungong [[Lungsod Quezon]] hanggang sa Santolan sa [[Pasig]].

Ang lungsod ang kabisera ng pamahalaan ng riles sa Luzon. Ang pangunahing terminal ng Pambansang Daanan ng mga riles ng Pilipinas ay matatagpuan sa Tondo. Ang mga daanan ng riles na pinalawig at sa kasalukuyan ay dumadaan sa [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], [[Pampanga]] at sa [[Legazpi, Albay|Legazpi]], [[Albay]].

Ito ang mga pangunahing sistema ng riles. Ang mga estasyon na nasa talaan na ito ay matatagpuan sa Maynila:

* [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Berde]] (''LRT 1'') - R. Papa, [[Estasyong Abad Santos ng LRT|Abad Santos]], [[Estasyong Blumentritt ng LRT|Blumentritt]], [[Estasyong Tayuman ng LRT|Tayuman]], Bambang, Doroteo Jose, Carriedo, Terminal Sentral, United Nations, Pedro Gil, [[Estasyong Abenida Quirino ng LRT|Abenida Quirino]] at [[Estasyong Vito Cruz ng LRT|Vito Cruz]]
* [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Bughaw]] (LRT-2 o MRT-2) - [[Estasyong Recto ng LRT|Recto]], [[Estasyong Legarda ng LRT|Legarda]], [[Estasyong Pureza ng LRT|Pureza]] at [[Estasyong V. Mapa ng LRT|V. Mapa]]
* [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas|PNR]]: Vito Cruz, Herran (Pedro Gil), Pandacan, Santa Mesa, España, Laong Laan, Blumentritt at Tutuban.

==== Himpapawid ====
Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (PPNA) ang nagsisilbi sa Maynila, kalakhang Maynila at sa mga kalapit lalawigan. Ang Terminal 2 (o ang ''Centennial Terminal'') ay binuksan noong 1999 Oktubre. Ang [[Philippine Airlines]] na nagbibigay karangalan sa ating bansa ang gumagamit sa terminal na ito para sa lokal at pandaigdigang lipad. Ang ilang pandaigdigang lipad ang gumagamit sa orihinal na terminal ng PPNA. Binuksan sa publiko ang PPNA-3 noong Agosto ng 2008. Ito ang tahanan ng ''Cebu Pacific'', ''Air Philippines'' at ''PAL Express'' na nakatuon sa mga pandaigdigan na lipad. Ilang kilometro lang ang layo ng PPNA sa Maynila kaya naman ang mga dayuhan ay madaling makakapasok at makakaalis ng lungsod.

==== Mga lansangan ====
{{Main|Tala ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}}
[[Talaksan:Sampaloc - A.H. Lacson Avenue (Manila)(2019-05-27).jpg|thumb|200px|[[Abenida Lacson]], isa sa mga mahalagang lansangan sa Maynila.]]
Ang mga pangunahing lansangan sa Kalakhang Maynila ay igrinupo bilang mga daang radyal at daang palibot (''radial roads'' and ''circumferential roads''). Ang [[Bulebar Roxas]], ang pinakakilalang lansangan sa Maynila, ay matatagpuan sa dalampasigan ng [[Look ng Maynila]]. Ang naturing na bulebar ay kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 1]] (o R-1) na patungong [[Kabite]]. Ang [[Bulebar Espanya]] na kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7) ay nag-uumpisa sa Quiapo at nagtatapos sa Welcome Rotonda na nasa hangganan ng Lungsod Quezon. Ang lansangang Pres. Sergio Osmeña Sr. na kabilang sa [[South Luzon Expressway]] o [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3) ay ang pinaka-importanteng lansangan na dumudugtong sa Maynila sa mga lalawigan sa katimugang Luzon. Dalawa sa mga anim na daang palibot ay matatagpuan sa loob ng lungsod: ang [[Daang Palibot Blg. 1|C-1]] at [[Daang Palibot Blg. 2|C-2]].

==== Mga tulay ====
{{See also|Talaan ng mga tawiran sa Ilog Pasig}}
[[Talaksan:Jones Bridge - night view (Manila; 11-24-2019).jpg|thumb|200px|[[Tulay ng Jones]]]]
[[File:Quezon Bridge, Manila City.jpg|right|thumb|200px|Tulay Quezon]]
May walong pangunahin na tulay sa Maynila. Ang karamihan sa mga ito ay idinudugtong ang katimugang parte ng Maynila sa hilagang parte nito. Dahil hinahati ng ilog Pasig ang kalakhang Maynila sa dalawa, karamihan ng tulay sa kalakhang Maynila ay pinagdudugtong ang hilaga at katimugang parte nito. Mayroong dalawang tulay na riles na tumatawid sa ilog, ang Light Rail Transit 1 at ang daanan ng Philippine National Railways. Ang mga tulay na nakatala sa ibaba ay nakasaayos simula kanluran hanggang silangan. Ang Del Pan, na pinakamalapit sa bukana ng [[ilog Pasig]] at [[look ng Maynila]] ay ang nauuna sa talaan kung pagbabasihan ang pagsasaayos mula kanlurang hanggang silangan.

* [[Tulay ng Roxas]] - ''dating tinawag na tulay ng Del Pan'' ([[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]] hanggang sa  [[Daungan ng Maynila]])
* [[Tulay ng Jones]] - ([[Binondo, Maynila|Binondo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng MacArthur (Maynila)|Tulay ng MacArthur]] ([[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Unang Linya ng Sistema ng Magaang Riles Panlulan ng Maynila|Tulay ng LRT 1]] (Estasyon ng Carriedo hanggang Central Station)
* [[Tulay ng Quezon]] ([[Quiapo, Maynila|Quiapo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Ayala]] ([[San Miguel, Maynila|San Miguel]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Mabini]] - ''dating tinawag na tulay ng Nagtahan'' ([[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] hanggang [[Pandacan, Maynila|Pandacan]])
* Tulay ng Lambingan ([[Santa Ana, Maynila|Punta]] hanggang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]])

==== Mga daungan ====
[[Talaksan:Manila skyline seen from Manila North Harbor.JPG|thumb|200px|Isa sa mga puerto ng lungsod]]
Ang daungan ng Maynila na matatagpuan sa bukana ng [[look ng Maynila]], ay kinilala bilang &quot;Pambansang Punong pandaungan ng Pilipinas&quot; dahil ito ang pangunahing daungan ng bansa. Pinagsisilbihan nito ang pangunahing pangangailangan ng lungsod tulad ng ekonomiya at pinauunlad ang turismong panindustriyal. Ang hilaga at katimugang daungan ay nakakaranas ng pagka-abala twing bakasyon o mga araw na may selebrasyon tulad ng [[Mahal na Araw]], [[Araw ng Kalululuwa]] at [[Pasko|Kapaskohan]].

==== Pasig River Ferry Service ====
[[Talaksan:Pasig Ferry.JPG|thumb|200px|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]]
Ang bukana ng [[Ilog Pasig]] ay matatagpuan sa lungsod. Ang ''Pasig River Ferry Service'' na nagpapatakbo ng 17 estasyon na matatagpuan sa bukana ng [[Ilog Pasig]] simula Plaza Mexico sa [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] hanggang sa [[lungsod ng Pasig]] ang nagsisilbing pantawid at transportasyong pandagat ng [[kalakhang Maynila]].

Pitong estasyon ang matatagpuan dito sa Maynila. Nakatala sa ibaba ang mga estasyon at nakaayos ayon sa pagkasunod-sunod:

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Estasyon
!Lokasyon
!Distrito
|-
|Estasyong Plaza Mexico
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|-
|Estasyong Escolta
|align=right|[[Kalye Escolta]]
|align=right|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|-
|Estasyong Quiapo
|align=right|Quiapo
|align=right|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|-
|Estasyong [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas|P.U.P.]]
|align=right|Santa Mesa
|align=right|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|-
|Estasyong [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|Santa Ana
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|-
|Estasyong Lambingan
|align=right|Punta
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|}

=== Mga medikal na pasilidad ===
Ang Maynila ang tahanan ng punong himpilan ng [[Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] sa Pilipinas, ang pangunahing opisina ng [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kagawaran ng Kalusugan]], at ilang opsital at medikal na pasilidad. Ang Kagawaran ng Kalusugan ng Maynila na may kakayahang magplano at magpatupad ng mga programmang pangkalusugan sa  lungsod, ay nagpapatakbo ng 44 na medikal na pasilidad at mga pasilidad na matatagpuan sa mga imprastraktura&lt;ref&gt;{{cite news |title= Free hospital, health aid in Manila assured |trans-title=Libreng ospital at paggamot sa Maynila kumpirmado |url=http://www.mb.com.ph/issues/2007/04/14/MTNN2007041491763.html |agency=Manila Bulletin |publisher=Manila Bulletin |location=Maynila |accessdate=2009-08-08 |language=Ingles}}&lt;/ref&gt; na nakakalat sa buong lungsod. Ilan sa mga tanyag ospital ng lungsod ay ang Manila Doctors' Hospital at Philippine General Hospital sa Abenidang Taft; Chinese General Hospital and Medical Center, Dr. Jose R. Reyes Memorial Medical Center, at San Lazaro Hospital sa distrito ng Santa Cruz; University of Santo Tomas Hospital sa Sampaloc; at ang Ospital ng Maynila Medical Center na pag-aari ng lokal na pamahalaan sa Malate.

== Pandaigdigang kaukulan ==
=== Mga kapatid na lungsod ===
Ang Maynila ay may 33 mga kapatid na lungsod (lokal at pandaigdigan) at tatlong kaalyadong lungsod.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Manila |url=http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |publisher=Pamahalaan ng Maynila |location=Maynila |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Maynila |language=Ingles |quote= |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607200336/http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Pandaigdigang relasyon

* [[Talaksan:Flag of Mexico.svg|25px|border]] [[Acapulco]], [[Mehiko]]
* [[Talaksan:Flag of India.svg|25px|border]] [[New Delhi]], [[India]]
* [[Talaksan:Flag of Thailand.svg|25px|border]] [[Bangkok]], [[Thailand]] (1997)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Beijing]], [[Tsina]] (2002)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Beijing |url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |publisher=EBeijing |location=Beijing |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Beijing |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2010-01-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Allison |last=Lopez |title=Manila mayor flies to ‘sister city’ for Beijing Olympics |url=http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |publisher=Inquirer |location=Maynila |trans-title=Pinuntahan ng alkalde ng Maynila ang mga kapatid na lungsod para sa palarong olimpiko ng 2008 |language=Ingles |date=2008-07-08 |quote=MANILA, Philippines—Manila Mayor Alfredo Lim will grace the opening ceremony of the 2008 Olympics Friday on the invitation of Beijing Mayor Guo Jinlong as his guest. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930165324/http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Romania.svg|25px|border]] [[Bucharest]], [[Rumanya]]
* [[Talaksan:Flag of Colombia.svg|25px|border]] [[Cartagena, Colombia|Cartagena]], [[Kolombiya]] (1986)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Guangzhou]], [[Tsina]]  (1982)
* [[Talaksan:Flag of Cuba.svg|25px|border]] [[Havana]], [[Cuba]]
* [[Talaksan:Flag of Israel.svg|25px|border]] [[Hayfa]], [[Israel]] (1971)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/en-US/city/CitySecretary_ForeignAffairs/EngActs.htm |title=Twin City activities |publisher=Pamahalaan ng Hayfa |accessdate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Honolulu, Haway|Honolulu]], [[Haway]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Indonesia.svg|25px|border]] [[Jakarta]], [[Indonesya]]
* [[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Ho Chi Minh]], [[Biyetnam]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]], [[Bagong Jersey]]
* [[Talaksan:Flag of Peru.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Lima]], [[Peru]]
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Madrid]], [[Espanya]] (1987)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mapa Mundi de las ciudades hermanadas |url=http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&amp;vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&amp;vgnextfmt=especial1&amp;idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD |publisher=Pamahalaan ng Madrid |location=Madrid |trans-title=Mapa ng mga kapatid na lungsod ng Madrid |language=Kastila |accessdate=2009-08-29}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Málaga]], [[Espanya]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Montréal, Québec|Montréal]], [[Québec]], [[Canada]] (2007)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manila-Montreal Sister City Agreement Holds Potential for Better Cooperation |url=http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |location=Montreal |trans-title=Ang pagiging magkapatid na lungsod ng Maynila at Montreal para sa magandang pakikipagrelasyon |language=Ingles |format=ASP |date=2005-06-24 |quote=Philippine Ambassador to Ottawa Francisco L. Benedicto commended the efforts of the Filipino-Canadian community and the members of the City Council of Montreal for their efforts in working towards a Manila-Montreal Sister City Agreement |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124125140/http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Russia.svg|25px|border]] [[Moscow]], [[Rusya]]
* [[Talaksan:Flag of France.svg|25px|border]] [[Nice]], [[Pransiya]]
* [[Talaksan:Flag of Kazakhstan.svg|25px|border]] [[Nur-Sultan]], [[Kazakhstan]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Sacramento, California|Sacramento]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[San Francisco, California|San Francisco]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Chile.svg|25px|border]] [[Santiago, Chile|Santiago]], [[Chile]]
* [[Talaksan:Flag of Australia.svg|25px|border]] [[Sydney]], [[Bagong Timog Gales]], [[Australia]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taichung]], [[Republika ng Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taipei]], [[Republika ng Tsina]] (1966)&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE 46 SISTER-CITIES OF TAIPEI |url=http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |publisher=Pamahalaan ng Taipei |location=Tapei |trans-title=Ang 46 na kapatid na lungsod ng Taipei |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718181902/http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]] [[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]], [[Prepektura ng Osaka|Osaka]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]
* [[Talaksan:Flag of Iran.svg|25px|border]] [[Tehrān]], [[Iran]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Winnipeg]], [[Canada]] (1979)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities |url=http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |publisher=Web Archive |trans-title=Mga kapatid na lungsod |language=Ingles |quote=Since the amalgamation of Winnipeg in 1971, the City of Winnipeg began a policy that authorizes the Mayor to enter into &quot;Sister City Agreements&quot; with Mayors in other countries. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2005-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051228134139/http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]]  [[Yokohama]], [[Prepektura ng Kanagawa|Kanagawa]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=8 Cities/6 Ports: Yokohama's Sister Cities/Sister Ports |url=http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505110044/http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archivedate=2009-05-05 |publisher=Pamahalaan ng Yokohama |trans-title=8 lungsod/6 na daungan: Mga kapatid na lungsod/kapatid na daungan ng Yokohama |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Mga kaligang lungsod

* [[Talaksan:Flag of South Korea.svg|25px|border]] [[Busan]], [[Timog Korea]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Shanghai]], [[Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Xi'an]], [[Tsina]]

;Mga kapatid na lungsod (Pilipinas)

* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]]
* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Davao]], [[Pilipinas]]

== Silipin din ==

* [[Kalakhang Maynila]] - Ang metropolitanyong pook ng [[Pilipinas]], ang pambansang punong rehiyon.
* [[Labanan sa Maynila]] - Iba't ibang labanan na nangyari sa lungsod na ito para sa walang kamatayang kalayaan.
* [[Maynilang Imperyal]] - Bansag sa lungsod at sa buong Kalakhang Maynila dahil sa ekonomiya nito.
* [[Napapaderang Lungsod]] - Ang bansag sa lungsod dahil sa [[nagsasanggalang na pader|nakasangalang pader]] o ang [[Kutang Santiago]].

== Kawil panlabas ==

{{Canadian City Geographic Location (8-way)
|North=''[[Lungsod ng Navotas]]'', ''[[Lungsod ng Kalookan]]''
|West=''[[Look ng Maynila]]''
|Center=Lungsod ng Maynila
|East=''[[Lungsod ng San Juan]]'', ''[[Lungsod ng Mandaluyong]]''
|South=''[[Lungsod ng Pasay]]''
|Northwest=''[[Puerto ng Maynila|Ang mga daungan ng Maynila at Navotas]]''
|Northeast=''[[Lungsod Quezon]]''
|Southwest=''[[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]]''
|Southeast=''[[Lungsod ng Makati]]''
|image=Flag_of_Manila.png
}}

{{sisterlinks|Manila}}
* [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na websayt ng lungsod ng Maynila]
* [http://www.manila.gov.ph/ Pamahalaan ng Maynila]
* {{wikivoyage|Manila}}
* [http://www.openstreetmap.org/?lat=14.583333&amp;lon=120.9666671&amp;zoom=11 Ang Mapa ng Maynila]
* [http://www.philippinedomain.com/metro_manila_map.htm Mga Pangunahing Lansangan ng Maynila]{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://zip-codes.philsite.net/manila.htm ZIP  | Postal Codes ng Maynila]
* [http://wikitravel.org/en/Manila Wikitravel - Manila]

== Sipian ==
=== Biblyograpya ===
{{Wikipedia-Books}}
* {{Citation
|last=Bayor
|first=Ronald H  
|title=The Columbia Documentary History of Race and Ethnicity in America
|publisher=Columbia University Press 
|date=2004-06-23
|isbn=0-231-11994-1
|url=http://books.google.com/books?id=o2eWvyig9SgC
}}.
* {{Citation
|editor-last=Blair
|editor-first=Emma Helen
|year=1911
|title=The Philippine Islands, 1493-1803
|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&amp;cc=philamer&amp;idno=afk2830.0001.003&amp;q1=blair&amp;frm=frameset&amp;view=image&amp;seq=5
}}, (Vol. 1, no. 3).
* {{Citation
|last=Boot
|first=Max
|title=The Savage Wars of Peace: Small Wars and the Rise of American Power
|publisher=Basic Books
|date=2002-04-01
|isbn=0-465-00720-1
|url=http://books.google.com/books?id=0lIg-lGwqBoC
}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
* {{Citation
|last=Fish
|first=Shirley
|title=When Britain Ruled the Philippines 1762-1764
|year=2003
|isbn=1-4107-1069-6
|url=http://books.google.com/books?id=RdIEAAAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Kumar
|first=Amitava  
|title=Poetics/Politics: Radical Aesthetics for the Classroom
|publisher=Palgrave
|date=1999-10-29
|isbn=0-312-21866-4 
|url=http://books.google.com/books?id=AJfkKgAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Painter
|first=Nell Irvin 
|title=Standing at Armageddon: The United States, 1877–1919
|publisher=W. W. Norton &amp; Company
|date=1989-05-01
|isbn=0-393-30588-0
|url=http://books.google.com/books?id=5_gB8ABKAx0C
}}.
* {{Citation
|last=Tracy
|first=Nicholas 
|title=Manila Ransomed: The British Assault on Manila in the Seven Years War
|publisher=University of Exeter Press
|year=1995
|url=http://books.google.com/books?id=AoNxAAAAMAAJ
}} ISBN 0-85989-426-6, ISBN 978-0-85989-426-5

=== Talababa ===
{{reflist|2}}

{{Template group
|list =
{{Lungsod ng Maynila}}
{{Roxas Boulevard}}
{{Template group
|title       = [[Talaksan:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}} Lokasyong Heograpiko
|list        = 
'''[[Sistema ng tugmaang pampook|Lat. &lt;small&gt;and&lt;/small&gt; Long.]] {{Coord|14|35|N|121|0|E|display=inline}} &lt;span style=&quot;color:darkblue;&quot;&gt;Maynila&lt;/span&gt;'''}}
{{Metro Manila}}
{{Mga Lungsod sa Pilipinas}}
{{Lalawigan ng Pilipinas}}
{{Talaan ng mga kabiserang Asyano batay sa rehiyon}}
}}


==Summer soltice daylight Philippines==

*Metro Manila Philippines 13hurs 


==Winter Soltice daylight== 

*Metro Manila Philippines 
11hrs

==hilagang hemipero==

*Philippines 

{{Authority control}}

[[Kategorya:Kabisera sa Asya]]
[[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Maynila]]
[[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Pilipinas]]</text>
      <sha1>r99wlj1ezltiijc34i89z8ze99pqcyc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212143</id>
      <parentid>2212142</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:55:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>there is a slight change</comment>
      <origin>2212143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79757" sha1="n5sxdyg83wbkitki0obgrtlv9tvet4a" xml:space="preserve">{{napiling artikulo}}
{{about|lungsod ng Maynila|kalakhang pook o kabahagian|Kalakhang Maynila|makalumang lungsod|Intramuros|ibang gamit sa salita|}}
{{Infobox Philippine city 2
| infoboxtitle   = Lungsod ng Maynilà
| official_name  = Manila
| nickname       = &quot;''Perla del Oriente''&quot;, &quot;The City of Our Affections&quot;, &quot;City by the Bay&quot;, &quot;''La Insigne y Siempre Leal Ciudad''&quot;
| motto          = ''Ang Bagong Maynila''&lt;br&gt; ''Manila, God First''
| image_skyline  = {{Photomontage
| photo1a = Big Manila.jpg
| photo2a = Manila City Hall Clock Tower View from Intramuros Wall.jpg
| photo2b = Fort Santiaigo in Intramuros.jpg
| photo4a = Rizal Monument at Dusk.jpg
| photo4b = Allan Jay Quesada- Quiapo Church DSC 0065 The Minor Basilica of the Black Nazarene or Quiapo Church, Manila.JPG
| photo5a = Malacañang Palace (Cropped).jpg
| size    = 250
| spacing = 2
| position = center
| color = transparent
| border = 0
}}
| imagesize      = 
| image_caption  = (Paikot sa kanan, simula sa taas): [[Panoramang urbano]] ng Maynila, [[Gusaling Panlungsod ng Maynila]], [[Binondo]], [[Palasyo ng Malakanyang]], Simbahan ng Tondo, [[Look ng Maynila]], [[Bantayog ni Rizal]], Tanggapan ng Koreo ng Maynila
| image_flag     = Flag of Manila.svg
| sealfile       = Ph seal ncr manila.svg
| locatormapfile = Ph_locator_ncr_manila.png
| caption        = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na inilalarawan ng kinalalagyan ng Maynila.
| region         = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]]
| province       =  —
| districts      = [[Purok Pambatas ng Lungsod ng Maynila|Mga Pambatas na Purok ng Maynila]]
| barangays      = 897
| class          =  Unang uri, mataas na urbanisadong lungsod
| language       = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] at [[Mga wika sa Pilipinas|marami pang iba]].
| mayor          = Isko Moreno
| vice_mayor     = Chi Atienza
| representative_link = 
| founded        =  24 Hulyo 1574
| founded_town   =  —
| cityhood       =  24 Hulyo 1574
| fiesta         =  [[Hunyo 22|22 Hunyo]]
| areakm2        =  42.88
| pop2000        =  1780148
| popden2000     =  43079
| area_code      =  2
| zip_code       =  0900 - 1096
| latd           =  14
| latm           =  35
| lats           =  
| latNS          =  N
| longd          =  120
| longm          =  58
| longs          = 
| longEW         =  E
| demographics1_title            = [[Human Development Index|HDI]]
| demographics1_info             = {{increase}} 0.773&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sub-national HDI|title=Area Database – Global Data Lab|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|website=hdi.globaldatalab.org}}&lt;/ref&gt; – &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;high&lt;/span&gt; (2018)
| elevation_footnotes = &lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; 
| elevation_m    =  16.0
| elevation_ft   =  52
| website        =  [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na Pook-sapot ng Lungsod ng Maynila]
}}

Ang '''Lungsod ng Maynila'''  ({{IPA-tl|luŋˈsod nɐŋ majˈnilaʔ|}}, [[Wikang Kastila|Kastila]]: Ciudad de Manila,  [[Wikang Ingles|Ingles]]: City of Manila), kilala bilang '''Maynila''', ay ang [[kabisera|punong-lungsod]] at ang pangalawang pinakamataong lungsod ng [[Pilipinas]]. Mataas ang pagkaurbanisado, ito ang lungsod na may pinakamakapal na dami ng tao sa buong mundo noong 2019. Tinuturing ang Maynila na isang pandaidigang lungsod at grinado bilang isang Lungsod–Alpha (o ''Alpha'' – ''City'') ng ''Globalization and World Cities Research Network'' (GaWC).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|title=The World According to GaWC 201|language=en|access-date=2022-11-04|archive-date=2022-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413224254/https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 7, 2018 |title=Manila—the world's most densely-populated city |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://lifestyle.inquirer.net/308785/manila-worlds-densely-populated-city-reimagined-harvard/|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang unang lungsod sa bansa na naka-karta (o may sariling saligang-batas), na itinalaga ng Batas ng Komisyon ng Pilipinas Blg. 183 ng Hulyo 31, 1901. Naging awtonomo ito nang napasa ang Batas Republika Blg. 409, &quot;Ang Binagong Karta ng Lungsod ng Maynila&quot;, noong Hunyo 18, 1949.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Annual Audit Report: City of Manila |url=http://www.coa.gov.ph/index.php/local-government-units/2014/category/5447-cities |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104083035/http://www.coa.gov.ph/phocadownloadpap/userupload/annual_audit_report/LGUs/2014/NCR/Cities/City_of_Manila_ES2014.pdf |archive-date=Nobyembre 4, 2016 |access-date=Nobyembre 4, 2016 |website=Commission on Audit|language}}&lt;/ref&gt; Tinuturing ang Maynila bilang bahagi ng orihinal na pangkat ng mga pandaigdigang lungsod dahil lumawig ang ''network'' nitong pang-komersyo sa [[Karagatang Pasipiko]] at kumonekta sa [[Asya]] ang Kastilang mga Amerika sa pamamagitan ng  [[kalakalang Galeon]];  nang nagawa ito, tinatakan nito ang unang pagkakataon sa kasaysayan ng mundo na naitatag ang isang hindi naabalang kadena ng ruta ng kalakalan na pumapalibot sa [[planeta]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frank |first=Andre G. |url=https://archive.org/details/reorient00andr |title=ReOrient: Global Economy in the Asian Age |publisher=University of California Press |year=1998 |isbn=9780520214743 |location=Berkeley |pages=[https://archive.org/details/reorient00andr/page/131 131] |url-access=registration|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang isa sa mga pinakamatao at pinakamabilis na lumagong lungsod sa [[Timog-silangang Asya]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Enero 22, 2015 |title=Global Metro Monitor |url=https://www.brookings.edu/research/global-metro-monitor/ |access-date=Abril 12, 2017 |website=Brookings Institution|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; na may kabuuang populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa {{PH wikidata|household}} na kabahayan ayon noong {{PH wikidata|population_as_of}}.&lt;ref name=&quot;Pop&quot;&gt;{{cite web | author= Demographia | title= 50 Largest World Metropolitan Areas Ranked: 2000 Estimates | url= http://www.demographia.com/db-world-metro2000.ht | publisher= US Census Bureau | accessdate= 2009-06-05 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author= City Population | title= The Principal Agglomerations of the World | url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html | accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;

Sumasakop ng 42.88 na kuwadrado kilometro,&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] |title=Manila City - Cosmopolitan Capital Of The Philippines |url=http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730045417/http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |archive-date=2008-07-30 |work=Wow Philippines |accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;{{cite web |title=Population Density |url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/query.php?url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |archive-date=2006-08-11 |publisher=Manila City |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; ang lungsod na ito ay nasa baybayin ng [[Look ng Maynila]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Luzon]]. Napalilibutan ang Maynila ng mga lungsod ng [[Navotas]] at [[Caloocan]] sa hilaga, [[Lungsod Quezon]] sa hilagang-silangan, [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] at [[Mandaluyong]] sa silangan, [[Makati]] sa timog-silangan at [[Pasay]] sa timog. Ang Maynila ay may 900 na kilometro ang layo mula sa [[Hong Kong]], 2,400 na kilometro ang layo mula sa [[Singapore]] at mahigit 2,100 na kilometro ang layo sa hilagang-silangan mula sa [[Kuala Lumpur]]. Nahahati ang Maynila sa dalawa ng ilog Pasig. Sa depositong alubyal ng ilog Pasig at look ng Maynila nakapwesto ang nakakaraming sinasakupan ng lungsod na gawa mula sa tubig.

Noong ika-16 siglo, ang lungsod ay binubuo ng mga tindahan at tagatanggap sa may tabi ng baybayin ng [[ilog Pasig]], na nasa hilaga ng mga makalumang pamayanan. Ang lungsod ay nakilala rin sa pangalan na ibinigay ng mga pangkat etnikong mga [[Tagalog (pangkat etniko)|Tagalog]], ang &quot;Maynila&quot;, na unang nakilala bilang &quot;Maynilad&quot;. Nagmula ang pangalan sa salitang [[Nilad|nila]], isang uri ng halamang mabulaklak na tumutubo sa baybayin ng look, na ginagamit sa paggawa ng sabon para sa pakikipagkalakalan; nanggaling ito sa salitang may nila, na may unlaping &quot;ma-&quot; na tumutukoy kung saan ang isang lugar ay mayroong isang bagay na malago (maaaring Sanskrit ang &quot;nila&quot; na &quot;punong indigo&quot;).&lt;ref name=&quot;E.M. Pospelov 1998&quot;&gt;E.M. Pospelov, Geograficheskie nazvanie mira (Moscow 1998).&lt;/ref&gt; (Ang sinasabing naging pangalan ng halaman ay nilad ay kathang isip lamang.)&lt;ref name=&quot;Ambeth Ocampo&quot;&gt;{{cite web | author=Ambeth Ocampo | title=Looking Back : Pre-Spanish Manila | url=http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | publisher=Philippine Daily Inquirer | date=2008-06-25 | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2009-02-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090207190954/http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;World: metropolitan areas&quot;&gt;{{cite web | title=World: metropolitan areas | url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | publisher=World Gazetteer | accessdate=2009-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090724043234/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | archivedate=2009-07-24 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

Noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1521–1898)|kapanahunan ng mga Kastila]], itinaguyod ang lungsod na may umpok-umpok na pamayanan na pumapalibot sa [[Kutang Santiago|nagsasanggalang haligi]] ng [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] ([[nagsasanggalang pader|nahahaligihan]]), ang orihinal na Maynila. Ang Intramuros na isa sa mga pinakalumang nagsasanggalang na haligi sa timog-silangan, ay ginawa at pinasyahan ng mga misyonaryong [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]] para hindi masakop ng mga Tsino ang pamayanan at mailigtas ang mga mamamayan. Noong kapanahunan ng Amerikano, ilang pagsasaayos ang isinagawa sa katimugang bahagi ng lungsod at ginamit ang arkitekturang disenyo ni [[Daniel Burnham]]. Ang lungsod ay may humigit sa 100 mga parke na nakakalat sa buong lungsod.

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang kapuluan ng Pilipinas ng tatlong dantaon simula 1565 hanggang 1898. Noong namalagi ang Britanya sa Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[dakilang Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging bahagi sa Pitong Taong Digmaan. Nanatiling punong lungsod ng Pilipinas ang Maynila sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga nag-aaklas laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong dantaon at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko patungong [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos|Nagkakaisang mga Estado ng Amerika]] ang Pilipinas sa mga Kastila at pinamahalaan ang buong kapuluan ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;&gt;{{cite web | title=Manila, Philippines | url=http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | publisher=U.N. | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2014-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140425092330/http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nawasak ang malaking bahagi ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Varsovia]], [[Polonya]]. Ang rehiyon ng Kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975.

== Kasaysayan ==

{{main|Kasaysayan ng Maynila}}
{{See also|Kasaysayan ng Pilipinas}}

[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|left|200px|Ang tarangkahan ng Kutang Santiago sa Intramuros]]
[[Talaksan:AMH-6763-NA Bird's eye view of Manila.jpg|thumb|left|200px|Tanawin ng Maynila noong mga 1665.]]

Ang [[Kaharian ng Maynila]] ay nakilala bilang ''Gintu'' (lupain o isla ng mga ginto) o ''Suvarnadvipa'' ng mga kalapit na lalawigan. Ang naturing kaharian ay yumabong sa mga huling sandali ng [[Dinastiyang Ming]] dulot ng pakikipagkalakalan sa Tsina.&lt;ref name=&quot;Dynasty&quot;&gt;San Agustin, Gaspar de, Conquistas de las Islas Philipinas 1565-1615, Translated by Luis Antonio Mañeru, 1st bilingual ed (Kastila at Ingles), published by Pedro Galende, OSA: Intramuros, Manila, 1998&lt;/ref&gt; 

Ang [[bayan ng Tondo]] ay matatagpuan naman sa hilaga ng Ilog Pasig. Ang mga namumuno rito ay itinuturing bilang mga hari, at tinatawag silang ''panginuan'' o panginoon, ''anak banua'' o anak ng langit, o [[lakandula]], na nangangahulugang &quot;diyos ng kahariang pinamumunuan&quot;.

Noong namamayagpag si Bolkiah (1485-1571), ang [[Brunei|Kasultanan ng Brunei]] ay nagkaroon ng malalim na kapangyarihan sa Maynila, nang magawang maipakasal ni Sultan Bolkiah ng Brunei at ni Puteri Laila Menchanai ng Sulu ang kanilang babaeng anak kay Rajah Salalila ng Maynila noong mga huling bahagi ng ika-15 dantaon hanggang sa mga simulang bahagi ng ika-16 dantaon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Abinales |first1=Patricio N. |title=State and Society in the Philippines |last2=Amoroso |first2=Donna J. |publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers Inc. |year=2005 |location=Oxford, United Kingdom |pages=50 |language=en}}&lt;/ref&gt; Si Salalila rin aniya ay binansagang 'Penguiran Salalila', bilang bahagi ng malawakang pamilya ng sultan ng Brunei. Siya rin ay kininikilala bilang hari ng mga taga-Batangas at mga taga-Mindoro, na nanimula na ring manampalataya sa relihiyong Islam sa panahon ring iyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |url=https://books.google.com.ph/books?id=15KZU-yMuisC&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society |date=1994 |publisher=Ateneo University Press |isbn=978-971-550-135-4 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa pamamahala ni Salalila, may itinaguyod na bagong dinastiya para humarap/hamunin ang Kapulungan ng mga Lakandula sa Tondo.&lt;ref&gt;Henson, Mariano A. 1965. The Province of Pampanga and Its Towns: A.D. 1300-1965. 4th ed. revised. Angeles City: By the author.&lt;/ref&gt;

Sa kala-gitnaan ng ika-16 na siglo, ang mga nasasakupang lugar ng kasalukuyang Maynila, ay parte ng isang malawakang pook na umaabot sa hangganan ng karagatan na pinamumunuan ng mga [[Raha]]. Namuno sina [[Rajah Sulayman]] at Rajah Matanda sa mga komunidad ng [[Muslim]] sa timog ng [[ilog Pasig]], at si [[Lakandula]] ang namuno sa Kaharian ng Tondo, ang Hindu-Budistang kaharian sa timog ng ilog. Pinagsanib yaong dalawang komunidad ng Muslim at dito naitaguyod ang kaharian ng Maynila. Ang dalawang lungsod-estado ay nagsasalita ng wikang Malay na mahusay makitungo sa sultanate ng [[Brunay]] na si Bolkiah, at sa mga sultanate ng [[Sulu]] at [[Ternate, Kabite|Ternate]].

[[Talaksan:EscoltaManila1899.jpg|thumb|200px|[[Kalye Escolta]], Maynila. Steryoptikal na pananaw, 1899. Kinuha ang litrato noong kapanahunan ng Amerikano]]
[[Talaksan:Manila Walled City Destruction May 1945.jpg|thumb|200px|Ang pagkawasak ng Maynila, pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].]]

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang mga isla ng Pilipinas ng tatlong siglo simula 1565 hanggang 1898. Si heneral [[Miguel López de Legazpi]] ang nagpadala ng isang natatanging ekspedisyon at dito nadiskubre ang Maynila. Itinaguyod dito ang kanilang tanggulan, ang [[Kutang Santiago]] at kalaunan, pinalawig ang nasasakupan sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga paaralan, tirahan, simbahan sa labas ng [[nagsasanggalang pader]] at ito ang nagbigay kapanganakan sa Intramuros. Noong inokyupa ng Britanya ang Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[Gran Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging parte sa Pitong Taong Digmaan. Ang lungsod ay nanatiling kabisera ng Pilipinas sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga armadong rebelde laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong siglo at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko papunta ng [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos]] ang Pilipinas sa mga Espanyol at pinamahalaan ang buong arkipelago ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;/&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], nawasak ang malaking parte ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Warsaw]], Poland noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Ang rehiyon ng  kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975. Ang kasalukuyang alkalde ng lungsod ay si [[Joseph Estrada]].

Isang pandaigdigang lungsod ang Maynila at kilala bilang &quot;Beta+&quot; ayon sa ''Globalization and World Cities Study Group and Network'' noong 2008.&lt;ref name=&quot;The World According to GaWC 2008&quot;&gt;{{cite web |title=The World According to GaWC 2008 |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |work=GaWC |publisher=GaWC |accessdate=2009-06-10 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ng heograpiya ==
{{see|Kalakhang Maynila|Malawakang Maynila}}
[[Talaksan:BurnhamPlanOf-Manila.jpg|thumb|200px|right|Ang tunay na plano ni [[Daniel Burnham]] sa Maynila.]]
[[Talaksan:Plano de Manila 1851.jpg|thumb|right|200px|Ang plano ng mga Hispano sa Maynila o &quot;[[Napapaderang Lungsod]]&quot;]]
Bago at noong koloniyalisasyon ng Espanya sa Pilipinas, ang Maynila na ang kabisera ng lalawigang ito na sumasakop sa halos kabuuan ng Luzon, at kinabibilangan ng mga modernong subdibisyong pang-teritoryal ng [[Pampanga]], [[Bulacan]], [[Rizal (lalawigan)|Rizal]], [[Laguna]], [[Quezon]], [[Mindoro]], [[Masbate]] at [[Marinduque]]. Kalaunan, ang mga subdibisyong ito ay ginawang mga malalayang lalawigan, at ang Maynila ay naging kasing lawak na lamang ng Kalakhang Maynila. Ang Maynila ay nasa hangganan ng ilang lalawigan pero limiit pa lalo nang ginawang mga munisipalidad ang ilang parte nito at ang Maynila ay kasing lawak na lamang ng kasalukuyang Maynila (maliban na lamang sa Intramuros, ang lokasyon ng tunay na kabisera). Ayon sa kasaysayan ng lalawigang ito, pinangalanan itong '''''Lalawigan ng Tondo''''' na kilala noong kapanahunan ng mga Hispano.

Noong 1853, apat na pueblo o bayan sa lalawigan ng Tondo ay nakipag-isa sa lalawigan ng Laguna at itinaguyod ang pambansang distrito na pinangalanang &quot;''Distrito de los Montes de San Mateo''&quot; (Distritong kabundukan ng lalawigan ng San Mateo). Ang lalawigan ng Tondo ay pinag-salo sa mga lalawigan ng Cainta, [[Taytay]], Antipolo at Boso-boso, habang ang Laguna ay isinalo sa mga lalawigan ng [[Angono]], Baras, Binangonan, Cardona, Morong, Tanay, Pililla at Jalajala. Dahil pinangalanan ang distritong ito bilang ''Distrito de los Montes de San Mateo'', na sinasabi ng mga katutubo na masyadong mahaba, hindi bumabagay at nalilito ang karamihan na ang bayan ng [[San Mateo]] sa lalawigan ng Tondo ay ang kabisera ng distritong kabundukan ng San Mateo at ng Morong, ay pinalitan ang pangalan nito ng '''''Lalawigan ng Maynila''''' noong 1859.

Noong ipinagbenta ng mga Hispano ang Pilipinas sa mga Amerikano, itinaguyod ang pamahalaang pang-sibil. Kalaunan, ang lalawigan ng Maynila ay isinawalang bisa ng komisyon ng Pilipinas, naging mga munisipalidad ang mga kasapi nito kabilang ang Moring, at dito naitaguyod ang [[Rizal (lalawigan)|lalawigan ng Rizal]]. Ilang linggo ang nakalipas at ang bagong anyo ng Maynila ay nakilala na ng buong kapuluan ng Pilipinas at isinalo ang ilang bayan ng lalawigan ng Rizal sa lungsod bilang mga distrito. Ang mga hangganan ng Maynila isinaayos noong 29 Enero 1902. Ang mga pook na kalapit-bayan ng Gagalangin ay naging kasapi ng distrito ng Tondo, kabilang ang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]] na ngayon ay isang malayang distrito. Noong 30 Hulyo ng 1902, ang bayan ng [[Pandacan, Maynila|Pandacan]] ay naging kasapi na ng lungsod bilang distrito. Sa kasalukuyan, mayroong 16 na distritong pang-heograpiya ang lungsod.

Noong ikalawang digmaang pandaigdig, ang Maynila ay ginawang &quot;''Open City''&quot; at ang mga administratibong hangganan nito ay pinalawak hanggang sa mga kalapit na lungsod at bayan. Pinangalanan itong '''Malawakang Maynila''' at naging kasapi nito ang mga distrito ng Bagumbayan (Katimugang Maynila), Bagumpanahon (Sampaloc, Quiapo, San Miguel at Santa Cruz), Bagumbuhay (Tondo), Bagong Diwa (Binondo at San Nicholas), at ang bagong kakataguyod na [[Lungsod Quezon]] na hinati sa dalawang distrito at ang mga munisipalidad ng [[Lungsod ng Kalookan|Kalookan]], [[Lungsod ng Las Piñas|Las Piñas]], [[Lungsod ng Malabon|Malabon]], [[Lungsod ng Makati|Makati]], [[Lungsod ng Mandaluyong|Mandaluyong]], [[Lungsod ng Navotas|Navotas]], [[Lungsod ng Parañaque|Parañaque]], [[Lungsod ng Pasay|Pasay]] at [[Lungsod ng San Juan|San Juan]] ay naging distrito ng Maynila.

Noong 1948, ang [[Lungsod Quezon]] ang naging kabisera ng Pilipinas. Kalaunan, noong 29 Mayo 1976, ibinalik ni pangulong [[Ferdinand E. Marcos]] ang titulong kabisera ng Pilipinas sa Maynila na hango sa kautusang '''''Presidential Decree No. 940''''' na nagpapahayag na ang pook na inireseta para sa Kalakhang Maynila sa kautusang '''''Presidential Decree 824''''' ay ang dapat kalugaran ng ng pambansang pamahalaan.

=== Klima ===
Base sa [[kaurian ng panahon ayon sa Köppen]], ang Maynila ay mayroon tropikong tag-init at tag-ulan na panahon. Ang Maynila ay nasa tropiko kasama ng buong [[Pilipinas]]. Ang lapit nito sa [[ekwador]] ay nangangahulugan na ang temperatura ay mababa, kung minsan ay mas mababa pa sa 20&amp;nbsp;°C at tumataas ng higit pa sa 38&amp;nbsp;°C. Dahil mataas ang halumigmig, nagiging mas mainit ang panahon. Bukod dito, ang [[pagbabago ng klima]] at ang [[subsidence|paglubog ng lupa]] ay nagdudulot ng malaking panganib ng pagtaas ng relatibong antas ng dagat sa Kalakhang Maynila, na maaaring magpatuloy hanggang 2150.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Ibarra Marinas |first1=Daniel |last2=Silva Mendoza |first2=Laura |last3=Mata Chacón |first3=Dulce |last4=Belmonte Serrato |first4=Francisco |title=Climate Change and Subsidence in Metro Manila: Relative Sea-Level Projections Through Tide-Gauge Records and Satellite Altimetry up to 2150 |journal=Geographies |volume=6 |issue=2 |year=2026 |doi=10.3390/geographies6020041}}&lt;/ref&gt;

{{clear}}
&lt;center&gt;&lt;!--Infobox begins--&gt;{{Infobox Weather
|metric_first = Yes
|single_line= Yes
|location = Maynila, Pilipinas
||Jan_Hi_°C = 30|Jan_REC_Hi_°C = 35
 |Feb_REC_Hi_°C = 35
 |Mar_REC_Hi_°C = 36
 |Apr_REC_Hi_°C = 37
 |May_REC_Hi_°C = 38
 |Jun_REC_Hi_°C = 38
 |Jul_REC_Hi_°C = 38
 |Aug_REC_Hi_°C = 36
 |Sep_REC_Hi_°C = 35
 |Oct_REC_Hi_°C = 35
 |Nov_REC_Hi_°C = 35
 |Dec_REC_Hi_°C = 34
 |Year_REC_Hi_°C = 38
 |Jan_REC_Lo_°C = 14
 |Feb_REC_Lo_°C = 14
 |Mar_REC_Lo_°C = 16
 |Apr_REC_Lo_°C = 16
 |May_REC_Lo_°C = 17
 |Jun_REC_Lo_°C = 20
 |Jul_REC_Lo_°C = 22
 |Aug_REC_Lo_°C = 21
 |Sep_REC_Lo_°C = 21
 |Oct_REC_Lo_°C = 21
 |Nov_REC_Lo_°C = 19
 |Dec_REC_Lo_°C = 17
 |Year_REC_Lo_°C = 14||Feb_Hi_°C = 30
||Mar_Hi_°C = 31
||Apr_Hi_°C = 33
||May_Hi_°C = 34
||Jun_Hi_°C = 34
||Jul_Hi_°C = 33
||Aug_Hi_°C = 31
||Sep_Hi_°C = 31
||Oct_Hi_°C = 31
||Nov_Hi_°C = 31
||Dec_Hi_°C = 31
||Year_Hi_°C = 31
||Jan_Lo_°C = 21
||Feb_Lo_°C = 21
||Mar_Lo_°C = 21
||Apr_Lo_°C = 22
||May_Lo_°C = 23
||Jun_Lo_°C = 24
||Jul_Lo_°C = 24
||Aug_Lo_°C = 24
||Sep_Lo_°C = 24
||Oct_Lo_°C = 24
||Nov_Lo_°C = 23
||Dec_Lo_°C = 22
||Year_Lo_°C = 23
|Jan_Precip_cm = |Jan_Precip_mm = 23
|Feb_Precip_cm = |Feb_Precip_mm = 23
|Mar_Precip_cm = |Mar_Precip_mm = 13
|Apr_Precip_cm = |Apr_Precip_mm = 18
|May_Precip_cm =|May_Precip_mm = 33
|Jun_Precip_cm =|Jun_Precip_mm = 130
|Jul_Precip_cm =|Jul_Precip_mm = 254
|Aug_Precip_cm =|Aug_Precip_mm = 432
|Sep_Precip_cm =|Sep_Precip_mm = 422
|Oct_Precip_cm =|Oct_Precip_mm = 356
|Nov_Precip_cm =|Nov_Precip_mm = 193
|Dec_Precip_cm =|Dec_Precip_mm = 145
|Year_Precip_cm =|Year_Precip_mm = 2042
|source = http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT002730|title =BBC: Average Temperatures  for Manila, Philippines| accessdate=28-03-10}}
&lt;!--Infobox ends--&gt;&lt;/center&gt;

== Demograpiya ==
=== Kapal ng populasyon ===
{{Populasyon}}
Sa populasyong 1,660,714 sa lawak na 38.55&amp;nbsp;km², ang Maynila ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na nahihigitan ang lahat ng pangunahing lungsod ng mundo na may 43,079 katao/km².&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's Densest Cities |url=http://www.forbes.com/2006/12/20/worlds-most-congested-cities-biz-energy-cx_rm_1221congested_slide_3.html?thisSpeed=15000 |work= |publisher=Forbes |location= |trans-title=Ang mga lungsod na may pinakamalaking kapal ng populasyon |language=Ingles |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; Ang ika-6 na distrito ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na may 68,266 katao/km² at sumunod ang una at ikalawang distrito (kabuuan ng Tondo) na may 64,936 (una) at 64,710 (ikalawa) katao/km². Ang ikalimang distrito ang may pinakamaliit na kapal ng populasyon na may 19,235 katao/km².&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Ang kapal ng populasyon ng Maynila ay nahihigitan ang mga lungsod na [[Paris]] (20,164 katao/km²), [[Shanghai]] (16,364 katao/km², sa distritong Nashi ang may densidad na 56,785 katao/km²), [[lungsod ng Buenos Aires]] (2,179 katao/km², na ang pinakamaliking densidad ay ang Lanus na may 10,444 katao/km²), [[Tokyo]] (10,087 katao/km²) [[lungsod ng Mehiko]] (11,700 katao/km²), at [[Istanbul]] (1,878 katao/km², na may pinakamalaking densidad ay ang distritong Fatih na may 48,173 katao/km²).&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Pagdating naman sa kabuuang kalakhan, ang Kalakhang Maynila ay ika-85 ang pwesto na may 12,550 katao/km² at may lawak ng lupain na 1,334&amp;nbsp;km², na nahihigitan pa ng [[Lungsod ng Cebu]] na pumasok ika-80 ang pwesto.&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Demographia World Urban Areas &amp; Population Projections |url=http://demographia.com/db-worldua.pdf |publisher=Demographia |trans-title=Demographia Mga kalakhang pook at inaasang paglobo ng populasyon |language=Ingles |format=PDF |accessdate=2009-09-01}}&lt;/ref&gt;

=== Wika ===

Ang opisyal na wika ay [[Filipino]] na kilala bilang [[Wikang Tagalog|Tagalog]], habang ang [[Wikang Ingles|Ingles]] ay malawakang ginagamit sa edukasyon at trabaho sa buong Kalakhang Maynila na itinuro ng mga Amerikanong dumaong sa Pilipinas. Ang Hokkieng Intsik ay malawakang ginagamit sa mga komunidad ng Tsinong-Pinoy. May mga matatandang naninirahan na gumagamit ng pangunahing [[Wikang Kastila|Hispano]], na isang sapilitang paksa sa kurikulum ng mga unibersidad at pamantasan sa Pilipinas hanggang 1987. Maraming mga batang Europiyano, Arabo, Indiyan, Latinong Amerikano at iba pa na ang pangunahing wika ay ang sariling wika ng kanilang magulang o ang wika ng kinalakihang bansa o estado.

== Ekonomiya ==

{{main|Poblasyon ng Maynila|Puerto ng Maynila}}
{{wide image|Big Manila.jpg|1025px|Ang Maynila sa pagkakakita sa ''Harbour Square'', ito ang poblasyon ng Maynila&lt;ref&gt;Ayon sa pamahalaang lokal ng Maynila, ito ang pangunahing pinagmumulan ng GDP ng lungsod. Nahahatak nito ang ekonomiya ng lungsod at marami ditong mga [[gusaling tukudlangit]]. Lahat naman ng lugar sa Maynila ay pang-negosyo, sadya lamang ito ang karapat dapat na Poblasyon (''Ang ibig sabihin kasi ng Ibabang Maynila ay ang mga lugar sa katimugang Maynila'').&lt;/ref&gt;}}
[[Talaksan:Roxas Boulevard - Malate (Manila; 01-01-2020).jpg|200px|left|thumb|Ang [[Bulebar Roxas]], na dumadaan sa poblasyon ng Maynila]]

Ang ekonomiya ng Maynila ay maraming pinanggagalingan. Dahil sa mga puerto nitong napapangalagaan, ang Maynila ang naging &quot;''National Chief Port''&quot; ng bansa. Ang Maynila rin ang pangunahing tagalathala ng pahayagan sa Pilipinas.&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;&gt;{{cite web |title=Manila Encyclopedia Article |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |work=Encyclopedia |publisher=MSN Encarta |accessdate=2009-07-12 |archive-date=2009-11-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kwqjvIN5?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang mga produkto na maaring mabili dito ay mga kemikal, tela, damit, mga elektronikong kagamitan, relo, bakal, gamit na gawa sa katad, mga ibat ibang klase ng mga pagkain, at mga sapatos. Ang pagtitinda ng mga pagkaing tinge at inumin kabilang ang produktong tabako ang pangunahing pinagkakakitaan ng mga mamamayan. Ang mga mamamayan ay nangangalakal din sa mga dayuhan. Ang mga kagamitan na ipinangkakalakal nila kapalit ng pera ay mga tali, playwud, pinong asukal, kopra, at [[langis ng niyog]].&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt;

Maunlad na industriya ang turismo. Ang Maynila ay nakakaakit ng mahigit 1 milyong&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt; dayuhan dahil ito ang pangunahing pook panturismo ng bansa. Madalas puntahan ng mga dayuhan ang distrito ng [[Binondo, Maynila|Binondo]], [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] at [[Malate, Maynila|Malate]].

Lahat ng distrito ng lungsod maliban na lang sa [[Puerto ng Maynila]] ay may sariling pamilihang bayan o palengke. Ang pamilihang bayan ay nahahati sa dalawa, ang mga seksiyong tuyong pagkain at gulay. Masagana ang mga pamilihang bayang ito lalo na kapag umaga. Dahil sa programang urbanisasyon ng pamahalaang Maynila, naisaayos ang karamihan ng pamilihang bayan. Ang isa sa mga halimbawa nito ay ang pamilihang pambayan ng Santa Ana at pamilihang pambayan ng Pritil. Kung ang isang tao ay naghahanap ng mumurahing kagamitan, maaaring siyang makahanap sa Divisoria at [[Quiapo, Maynila|Quiapo]].

Ang mga modernong liwasan ay nakakalat sa lungsod at ang karamihan ay nasa distrito ng [[Malate, Maynila|Malate]] at [[Ermita, Maynila|Ermita]]. Ang [[SM City Manila]], na isa sa mga pinakamalaking liwasan ng bansa, ay nakatayo katabi ng Bahay-Pamahalaang panlungsod ng Maynila at ang orihinal na liwasan ng SM ay umiiral pa rin sa Carriedo sa [[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]. Ang isa sa mga popular na liwasan sa Maynila ay ang ''Robinson's Place Ermita''. Sa katimugan naman ng lungsod sa distrito ng Malate ay ang ''Harrison Plaza'', isa sa mga pinakalumang liwasan ng lungsod. Ang Maynila ay isa sa mga lungsod na magastos tirahan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The world's most expensive cities in 2008 |url=http://www.citymayors.com/economics/expensive_cities2.html |work=Economics |publisher=CityMayors |accessdate=2009-07-15}}&lt;/ref&gt;

== Kultura ==
=== Arkitektura ===

Ang arkitektura ng Maynila ay isa sa tanyag at kilala, kahit na ang [[lungsod ng Makati]] ang may mas maraming [[gusali]]. Kilala ang Maynila sa pagiging lugar na kinaroroonan ng [[Basilica Minore de San Sebastian]], ang natatanging gotikang simbahan sa [[Asya]], pati ang Simbahan ng San Agustin at [[Simbahan ng Quiapo]].

[[Talaksan:Vista de la bahía de Manila.JPG|thumb|200px|Ang Maynila ay nagkaroon ng maraming matataas na tukudlangit simula nang mamahala si Atienza sa lungsod]]

Noong sinakop ng mga Hispano ang kapuluan ng Pilipinas, karamihan sa mga istraturang itinayo sa lungsod ay mga simbahan at paaralan na kahugis ng mga gusali sa [[Espanya]]. Noong kapanahunan naman ng Amerikano, sinikap ni [[Daniel Burnham]] na palaguin at ibahin ang hitsura ng Maynila; hindi natuloy ang plano dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Sa panahon ding ito ginawa ang Bulebar Seaside, na tinagurian ding Bulebar Dewey at ngayon ay [[Bulebar Roxas]]. Ang isa sa mga napalaganap ng Amerikano ay ang pagkilala sa Pilipinas ng Tram, na unang ipinatakbo dito sa Maynila. Nang inihalal bilang alkalde si Lacson, ipinawasak niya lahat ng pook ng mga mahihirap at ipinatayo ang Lacson Underpass, na ang kauna-unahang daanang pailalim sa [[Pilipinas]]. Ginawa niyang pook pangnegosyo ang mga pook kung saan dating nandoon ang mga iskwater. Noong naging alkalde si Atienza, lumaganap sa Maynila ang mga gusaling tukudlangit at mga liwasan, kabilang dito ang Manila Ocean Park. Pununa ng ilang mananalaysay ang ginawang pagsira ni Atienza sa natitirang gusali ng mga Amerikano para mabigyan-puwang ang bagong gusali ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawatan ng Katarungan]]. Maraming gusali ang ipinapatayo sa kasalukuyan na uukit sa Maynila at pati na ng [[Kalakhang Maynila|kondehan]] nito.&lt;ref name=&quot;TBinManila&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |title=Tallest Buildings in the Philippines |date=December 2009 |publisher=Council on Tall Buildings and Urban Habitat |accessdate=2010-01-10 |quote=This list includes buildings that are under construction. Only buildings that are completed are officially ranked on CTBUH listings. |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304061620/http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Pananampalataya ===
Ang pagiging kosmopolitano ng lungsod at pagkakaroon ng iba't ibang kultura ang sumasalamin sa Maynila dahil sa dami ng mga pook-pananampalataya na nakakalat sa lungsod. Ang kalayaan sa pananampalataya sa Pilipinas na umiiral pa simula noong maitaguyod ang bansa ang dahilan para magkaroon ng iba't ibang pananampalataya. Ang mga tao na may iba't ibang sekta ang kumakatawan ng may gabay ng mga simbahan ng Kristyano, mga templo ng Budista, mga sinanog ng Dyuis, at mga mosk ng mga Islamiko.

;Romanong Katolisismo

Ang Maynila ang kabisera ng Arkidiyosesis ng Pilipinas, ang pinakamatandang arkidiyosesis sa bansa. Ang tanggapan ng arkidiyosesis ay matatagpuan sa [[katedral ng Maynila]] (Basilica Minore de la Nuestra Señora de la Immaculada Concepcion) sa Intramuros. Ang lungsod ay nasa pamamahala ng Patronahe ng [[San Andres]].

Dahil ito ang kinalagyan ng pamahalaang kolonyal sa mga nakalipas na siglo, ang Maynila ang nagsilbing base ng mga misyonaryong Katolisismo ng bansa. Kabilang sa mga orden na nasa Pilipinas ay ang mga Dominikano, [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]], Pransiskano, Agustino (kasapi na rin ang ''Augustinian Recollects''), Benediktino, madre ng San Pablo ng Chartes, padre ng Vinsentino, ang kongregasyon ng mga Immaculati Cordis Mariae, at ang ''De La Salle Christian Brothers''.

Ilang kilalang mga simbahan at katedral sa lungsod ay ang mga simbahan ng [[Simbahan ng San Agustin|San Agustin]] sa Intramuros, ang dambana ng kinorunahang imahe ng Nuestra Señora de Consolación y Correa, isang ''UNESCO World Heritage Site'' na isang paboritong pook pangkasalan ng mga kilalang tao at isa sa dalawang de-erkon na simbahan sa lungsod; [[Simbahan ng Quiapo]], kilala rin bilang Basilica Minore del [[Itim na Nazareno|Nuestro Padre Jesus Nazareno]] kung saan ginaganap ang taunang prosesyon ng itim na Nazareno, [[Simbahan ng Binondo]] na kilala rin bilang Minore de [[Lorenzo Ruiz|San Lorenzo Ruiz]], [[Simbahan ng Malate]] na dambana ng Nuestra Señora de Remedios, Simbahan ng Ermita na tahanan ng pinakalumang imaheng Marian sa Pilipinas na si uestra Señora de Guia, Simbahan ng Tondo na tahanan ng daang taong kulay-garing na imahe ng Sto. Niño (Batang Hesus), Simbahan ng Sta. Ana na dambana ng kinoronahang imahe ng Nuestra Senora de los Desamparados at ang [[Basilica Minore de San Sebastian|San Sebastian]] o Basilica Minore de San Sebastian, ang natatanging simbahan na may estilong gotika sa Asya.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
02237jfManila Cathedral Intramuros Manila Palacio del Gobernador Landmarksfvf 12.jpg|[[Katedral ng Maynila]]
Basílica de San Sebastián, (Agustinos Recoletos) Manila, Filipinas..jpg|Ang [[Basilica Minore de San Sebastian|Simbahan ng San Sebastian]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]]&lt;ref name=whl&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/518/ |title=World Heritage: San Sebastian Church |work=Tentative List for the World Heritage List |publisher=UNESCO |accessdate=20 Abril 2008}}&lt;/ref&gt;
Ph-mm-manila-intramuros-san agustin church (2014).JPG|[[Simbahan ng San Agustin]] sa [[Intramuros]]
Pic geo photos - ph=mm=manila=binondo=binondo church -philippines--2015-0624--ls- (1).JPG|[[Simbahan ng Binondo]]
09620jfQuiapo Central Church Plaza Manila Bridge Riverfvf 06.jpg|[[Simbahan ng Quiapo]]
&lt;/gallery&gt;

;Protestantismo

Ang Maynila ang tahanan ng ilang kilalalang mga simbahan ng mga Protestante sa Pilipinas na itinaguyod ng mga misyonaryong Amerikano. Bilang lamang ang pook pananampalataya na naitayo sa lungsod. Ang karamihan naman ay matagpuan sa mga kalapit na lungsod at mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]].

Pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig, ang mga grupo ng mga iba't ibang pananapalataya tulad ng mga misyonaryong Protestante ay pumunta sa Pilipinas kasama ang mga Babtis, mga Nasarin, mga Pentakostal, mga Kristiyano at itinaguyod ang kanikanilang paaralan at simbahan.

;Iglesia ni Cristo

Ang pinakakilalang panampalataya sa Pilipinas. {{Fact|date=Agosto 2009}} Ang Iglesia ay may mga kapilya at simbahan sa lungsod na kilala sa mga makitid at nakaumang mga taluktok. Ang punong himpilan ng mga Iglesia ay matatagpuan sa [[Abenida Komonwelt, Lungsod Quezon|abenida Komonwelt]] sa Lungsod Quezon.

;Islam, Budismo at iba pang paniniwala


Maraming itinaguyod na templong mga [[Budismo]] at Taoist ang mga Tsino sa Maynila. Ang distritong Quiapo ay ang tahanan ng malaking populasyon ng [[Muslim]] sa Maynila at ang [[Masjid Al-Dahab]] ay matatagpuan dito. May malaking templo ng [[Hinduismo|Hindu]] para sa mga Indiyano ang matatagpuan sa Ermita at sa abenidang U.N. matatagpuan ang templo ng Sikh at ng ''The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints''. Sa abenidang Quirino sa Malate matatagpuan ang sinanog para sa maliit na komunidad ng mga [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Pilipinas|Hudyo]] sa Pilipinas. Kalaunan, lumipat ang mga ito sa [[Lungsod ng Makati|Makati]] sa kalye Tordesillas.

== Mga pook na interesante ==
[[Talaksan:USManilaChancery.jpg|left|thumb|200px|Ang Embahada ng [[Estados Unidos]] sa [[Ermita, Maynila|Ermita]]]]
[[File: National Museum of Fine Arts (Ermita, Manila)(06-30-2024).jpg|thumb|Ang Pambansang Museo ng Sining sa Ermita]] 
Sa katimugang bahagi ng Intramuros matatagpuan ang [[Liwasang Rizal]], ang pinakatanyag na liwasan ng bansa. Kilala rin ang Liwasang Rizal bilang Luneta (&quot;gasuklay ang hugis&quot; sa salita ng mga Hispano) at dati bilang Bagumbayan. Ang 53 hektaryang Liwasang Rizal ay nasa lugar kung saan si [[José Rizal]], ang pambansang bayani ng bansa, ay pinaslang ng mga Hispano sa kasong pag-aalsa. Itinayo ang monumento para sa kanyang karangalan. Ang malaking tagdan ng watawat sa kanluran ng monumento ni Rizal ay ang ginagamit pansukat para sa mga masukat ang layo ng bawat lungsod, kalye, pulo at mga bayan sa bansa dahil dito nagmumula ang kilometrong sero.

Ang iba pang magagandang pook sa liwasang Rizal ay ang mga hardin ng Tsino at Hapon, ang gusali ng Kagawaran ng Turismo, ang [[Pambansang Museo ng Pilipinas]], Ang [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]], ang Planetarium, ang Orchidarium at Butterfly Pavilion na parehong mga oditoryum, isang makasaysayang mapa ng Pilipinas, isang pook na may paunten, isang pulilan ng mga bata, isang plasa ng ahedres, isang pook na may magagandang maihahandog na presentasyon, at ang Quirino Grandstand.

Bukod sa Liwasang Rizal, ang Maynila ay may ilang pook pang-masa. Kinabibilangan ito ng [[liwasang Rajah Sulayman]], Manila Boardwalk, liwasang [[Andres Bonifacio|Bonifacio]], [[Plasa Miranda]], [[Hardin ng Mehan]], [[Liwasang Paco]], [[Remedios Circle]], Manila Zoological and Botanical Garden, Plasa Balagtas at ang Malakanyang Garden. Noong 2005, binuksan sa masa ni alkaldeng Lito Atienza ang Pandacan Linear Park, na isang mahaba at makitid na lupain sa pagitan ng langisang Pandacan at mga pangkomersyong tahanan na nasa baybayin ng ilog Pasig. Sa hilagang parte ng lungsod nandodoon ang tatlong sementeryo ng La Loma, Chinese at Manila North Green Park, ang pinakamalaking sementeryo ng kalakhang Maynila. Ang Manila Ocean Park ay nagtatampok ng mga iba't ibang uri ng mga hayop-dagat.

Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng otel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Ang karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng Otel ng Maynila, ay nangasa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

Ang mga tanyag na distrito ng Ermita at Malate ay may mga pook pang-aliwan tulad ng mga otel, kainan, klub, bar, kapihan, pangsining at pangkulturang gusali at mga antigong tindahan. Maunlad dito ang negosyong pang-industriya at turismo at sa gabi hanggang sa madaling araw tanyag ang mga kasino, klub, bar, pook-pamkapihan at mga disko dahil buhay ang diwa ng buhay Bohemyan. Sa kalagitnaan ng lungsod nandodoon ang [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], at ang mga pook ng kanyang mga kuta at mga bartolina, lumang simbahan, mga kolonyal na tahanan, at mga kalesa. Nakakalat sa buong lungsod ang ibang pang mga makasaysayang pook at pook-palatandaan, mga liwasan, mga museo, at mga pook-pampalakasan.

=== Pook-palatandaan ===
[[Talaksan:Quiapo Church.jpg|thumb|right|200px|Ang [[Simbahan ng Quiapo]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]], Maynila.]]


[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|right|200px|Ang tarangkahan ng Pandepensang Santiago]]


&lt;!-- [[Talaksan:CCPjf0236 11.JPG|thumb|right|200px|Ang [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] sa Bulebar Roxas]] --&gt;
* [[Apolinario Mabini]] Shrine
* Chinatown (distrito ng Binondo)
* Embahada ng [[Estados Unidos]]
*  (Mga) distrito ng [[Ermita, Maynila|Ermita]] at [[Malate, Maynila|Malate]]
* [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], ang [[nagsasanggalang pader]] na ginawa ng mga Kastila, orihinal na Lungsod ng Maynila
* Jumbo Floating Hotel
* [[Katedral ng Maynila]]
* [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]]
* [[Kutang Santiago]]
* Liwasang Paco
* [[Liwasang Rizal]], kilala rin bilang ''Luneta''
* [[Manila Baywalk]]
* Simbahan ng Malate
* Manila Boardwalk
* [[Manila City Hall]]
* [[Manila Ocean Park]]
* Manila Yacht Club
* Manila Zoological and Botanical Garden (Manila Zoo)
* Metropolitan Theater
* [[Museo Pambata]]
* [[Otel ng Maynila]]
* Pader ng alaala para sa mga naging biktima ng batas militar - Bonifacio Shrine
* [[Palasyo ng Malakanyang]], opisyal na paninirahan ng [[Pangulo ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Museo ng Pilipinas]]
* Plaza Lorenzo Ruiz
* [[Plaza Miranda]]
* [[Plaza Rajah Sulayman]]
* Quirino Grandstand
* [[Remedios Circle]]
* [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]]
* [[Simbahan ng Quiapo]]
* Simbahan ng San Agustin
* [[Simbahan ng San Sebastian]]
* [[Unibersidad ng Santo Tomas]]

=== Sementeryo ===
* Sementeryong Manila Chinese
* Sementeryo ng La Loma
* Sementeryo del Norte ([http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601161758/http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm |date=2009-06-01 }})
* Sementeryong katimugan ([http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206163554/http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm |date=2011-12-06 }})
* Liwasang Paco

=== Otel ===
Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng hotel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng [[Otel ng Maynila]], ay matatagpuan sa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

=== Museo ===
* Bahay Tsinoy
* Intramuros Light and Sound Museum, Intramuros
* Pangunahing Pambansang Museo, Kalye ng Padre Burgos
* Museo ng Maynila, dating gusali ng Pre-War Army-Navy Club, Liwasang Rizal
* Museo Pambata, dating gusali ng Pre-War Elk's Club, Liwasang Rizal
* Pambansang Museo ng Pilipinas, Liwasang Rizal
* Parokya ng Ina ng Inabanduna - Sta. Ana (artepakto noong kapanahunan ng mga Hispano)
* Plaza San Luis, Intramuros
* San Agustin Church Museum, Intramuros
* The Museum - De La Salle University-Manila, abenidang Taft, Malate
* Museo ng UST sa Sining at Agham/Siyensiya

=== Mga pook-palakasan ===
* Rizal Memorial Sports Complex, Kalye ng Vito Cruz, Malate
** Rizal Memorial Coliseum
** Rizal Memorial Track and Football Stadium
** Rizal Memorial Baseball Stadium
** Ninoy Aquino Stadium
* San Andres Gym (Mail and More Arena), ang nagsilbing tahanan ng dating ''Manila Metrostars''

== Pamahalaan ==
{{See|Maynila (lalawigan)}}
[[Talaksan:Manila City Hall (Manila; 07-22-2020).jpg|thumb|[[Gusaling Panlungsod ng Maynila]] ''(Manila City Hall)'']]
Katulad ng [[Mga lungsod ng Pilipinas|mga lungsod sa Pilipinas]], ang Maynila ay pinamamahalaan ng isang alkalde na namumuno ng mga eksklusibong kagawaran ng lungsod. Ang kasalukuyang alkalde para sa terminong 2007-2010 ay si [[Alfredo Lim]], na gumawa ng pagbabalik sa bahay-pamahalaang panlungsod ng Maynila na pagkatapos ng pagsisilbi ng 3 taong termino bilang senador. Ang alkalde ng lungsod ay may tatlong termino (siyam na taon ang kabuuan), at pwedeng ihalal muli kung lalaktaw ng isang termino.

Si [[Isko Moreno]] ay ang kasalukuyang bise-alkalde ng lungsod ang namumuno sa mga pambatasang kawil ng lungsod na binubuo ng mga nahalal na mga konsehal na namumuno sa [[Distritong Pambatas ng Lungsod ng Maynila|anim na distritong pambatas ng Maynila]].

Ang lungsod ay nahahati sa 897 na mga [[barangay]], ang pinakamaliit na lokal na yunit na pamahalaan ng Pilipinas. Ang bawat barangay ay may sariling kagawad at konsehal. Para sa mas maayos na sistema ayon sa mga administratibo, ang lahat ng barangay sa Maynila ay igrinupo sa 100 mga sona at muling igrinupo para buuin ang 16 na distritong pang-heograpiya. Ang mga distrito at sonang ito ay walang anumang uri ng lokal na pamahalaan.

Ang lungsod ay may anim na mga kinatawan na ihinahalal para sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kapulungan ng mga kinatatawan ng Pilipinas]], ang mas mababang uri ng pambatasan na isa sa mga kawil ng administrasyon ng Pilipinas. Ang bawat kinatawan ay rumereprisinta sa isa sa bawat anim na tagapagbatas na distrito ng Maynila.

=== Sagisag ng lungsod ===

Ang sagisag ng lungsod ay naglalaman ng mga salitang Lungsod ng Maynila at [[Pilipinas]] na paikot sa isang kalasag sa loob ng isang bilog. Ang pabilog ay naglalaman ng anim na dilaw na bituwin na sumisimbolo sa anim na distritong pambatas ng Maynila. Ang kalasag, na kinuha ang inspirasyon noong kapanahunan ng Hispano, ang lumalarawan sa palayaw na ''Pearl of the Orient'' at nakapwesto sa hilagang-gitna; dagatleon sa gitna, na naimpluwensiyahan ng [[Kastila|Hispano]]; at ang agos ng [[Ilog Pasig]] at ng [[Look ng Maynila]] sa katimugang parte. Ang mga kulay ng selyo ay sumasalamin sa kulay ng [[Watawat ng Pilipinas|watawat]] ng [[Pilipinas]]. Ang dagatleon sa selyo ng Maynila ay hiniram ng Singapore para sa kanilang merlion.

=== Distrito ===

[[Talaksan:Ph fil manila districts.png|thumb|right|200px|Ang mapa ng mga distrito ng Maynila.]]

Ang lungsod ay nababahagi sa labing-anim na distrito. Isa lang ang distritong hindi isang bayan, na ang Pier ng Maynila. Walong (8) distrito ay  nasa hilaga ng [[Ilog Pasig]] at walo (8) sa timog. Ang San Andres Bukid ay dating bahagi ng [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]], habang ang [[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] ay dating bahagi ng Sampaloc. Ang mga distritong ito ay di dapat ikalito sa anim na pangkinatawang distrito ng Maynila.

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Distrito
![[Barangay]]
!Populasyon&lt;br /&gt;(2007 census)
!Lawak &lt;br /&gt; (has.)
!Kapal ng populasyon&lt;br /&gt;(per km²)
|-
|[[Binondo, Maynila|Binondo]]
|align=right|10
|align=right|12,100
|align=right|66.11
|align=right|18,304.1
|-
|[[Ermita, Maynila|Ermita]]
|align=right|13
|align=right|6,205
|align=right|158.91
|align=right|3,904.8
|-
|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|5
|align=right|5,015
|align=right|67.26
|align=right|7,455.7
|-
|[[Malate, Maynila|Malate]]
|align=right|57
|align=right|78,132
|align=right|259.58
|align=right|30,099.8
|-
|[[Paco, Maynila|Paco]]
|align=right|43
|align=right|69,300
|align=right|278.69
|align=right|24,866.7
|-
|[[Pandacan, Maynila|Pandacan]]
|align=right|38
|align=right|76,134
|align=right|166.00
|align=right|45,862.9
|-
|[[Pantalan ng Maynila|Pier]]
|align=right|5
|align=right|48,684
|align=right|315.28
|align=right|15,441.4
|-
|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|align=right|16
|align=right|23,138
|align=right|84.69
|align=right|27,322.0
|-
|[[Sampaloc, Maynila|Sampaloc]]
|align=right|192
|align=right|255,613
|align=right|513.71
|align=right|49,758.5
|-
|[[San Andres Bukid, Maynila|San Andres Bukid]]
|align=right|65
|align=right|116,585
|align=right|168.02
|align=right|69,386.2
|-
|[[San Miguel, Maynila|San Miguel]]
|align=right|12
|align=right|16,115
|align=right|91.37
|align=right|17,636.9
|-
|[[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]]
|align=right|15
|align=right|43,225
|align=right|163.85
|align=right|26,380.5
|-
|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|34
|align=right|62,184
|align=right|169.42
|align=right|36,703.5
|-
|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|align=right|82
|align=right|118,779
|align=right|309.01
|align=right|38,438.1
|-
|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|align=right|51
|align=right|98,901
|align=right|261.01
|align=right|37,892.2
|-
|[[Tondo, Maynila|Tondo]]
|align=right|259
|align=right|630,604
|align=right|865.13
|align=right|72,891.6
|}

Lahat ng distritong ito, na hindi kinabibilangan ng Puerto ng Maynila, ay may sariling mga simbahan, at ang ilan sa mga distritong ito ay nakamit ang pagkakilanlan sa sariling paninindigan. Ang Intramuros bilang pinakamatanda at naging orihinal na Maynila ay naging makasaysayang pook. Ang distrito ng Binondo ay ang Chinatown ng lungsod. Ang Tondo ay ang may pinakamalaking kapal ng populasyon, pinakamalawak na nasasakupan at nangunguna pagdating sa kahirapan. Ang pambansang bayani na si Jose Rizal ay tinatangkilik sa Liwasang Paco at iba pang pook sa Maynila. Ang mga distrito ng Ermita at Malate ay kilala at sikat sa mga turista, dahil marami ditong bar, kainan, limang-bituing otel, at liwasan. Ang mga distrito ng San Miguel at Pandacan ay tumatayong tahanan ng opisyal na residente ng Pangulo ng bansa, ang [[Palasyo ng Malakanyang]].

=== Pambansang mga opisina ng pamahalaan ===


Ang lungsod ng Maynila ang kabisera ng Pilipinas at ang tahanan ng mga politika sa bansa. Noong kapanahunan ng pamahalaang kolonyal ng Amerikano, nagpahayag sila ng magiging hitsura ng lungsod sa labas ng pader ng Intramuros. Sa kalapit na &quot;Bagumbayan&quot; o sa kasalukuyan ay ang Liwasang Rizal, ang piniling sentro ng pamahalaan at ang komisyon ng pagdidisenyo ay ipinaubaya kay [[Daniel Burnham]] para gumawa ng plano para sa lungsod na hango sa [[Washington D.C.]]. Napabayaan yaong plano at natigil ang konstruksiyon dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]].

Dahil sa [[Komonwelt ng Pilipinas|pamahalaang Komonwelt]] ni Manuel L. Quezon, ang bagong sentro ng pamahalaan ay inilipat sa mga bundok sa hilagang silangan ng Maynila, na ngayon ay [[Lungsod Quezon]]. Lumikha ng base ang ilang mga ahensiya ng pamahalaan sa Lungsod Quezon. May mga importanteng opisina na nanatili sa Maynila tulad ng Opisina ng Pangulo, ang Korte Suprema, Hukuman ng Apela, ang [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], ang kagawaran ng [[Kagawaran ng Pagbabadyet at Pamamahala (Pilipinas)|Badyet]], [[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Pananalapi]], [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kalusugan]], [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Katarungan]], [[Kagawaran ng Paggawa at Empleyo (Pilipinas)|Paggawa at Empleyo]], at [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Turismo]]. Ang Maynila din ang tahanan ng iba't ibang importanteng institusyong pambansa tulad ng Pambansang Aklatan, Pambansang Arkibos, Pambansang Museo at Pambansang Ospital ng Pilipinas.

== Edukasyon ==
{{main|Tala ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas}}
[[Talaksan:PLM GPA.jpg|thumb|200px|right|Ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]], ang kauna-unahang unibersidad sa Pilipinas na pinatatakbo ng pamahalaang lokal.]]
Ang Maynila ang tahanan ng mga unibersidad, dalubhasaan at pamantasan sa Kalakhang Maynila. Ang tinaguriang [[Sinturon ng mga unibersidad|Sinturon ng mga pamantasan]] na kilala ng bansa na may magandang edukasyong maihahandog ay matatagpuan sa distrito ng Malate, Ermita, Intramuros, Paco, San Miguel, Quiapo at Sampaloc. Ilan sa kanila ay ang mga pamantasang pang-estado katulad ng [[Unibersidad ng Pilipinas, Maynila]] sa Ermita at [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas]] sa Santa Mesa; [[Pamantasang Normal ng Pilipinas]], Pamantasang Kristiyano ng Pilipinas, Pamantasan ng Kababaihan ng Pilipinas, [[Pamantasang De La Salle-Maynila]] at ''De La Salle-College of Saint Benilde'' sa abenidang Taft; mga katolisismong pamantasan katulad ng Kolehiyo ng San Beda sa San Miguel, [[Unibersidad ng Santo Tomas]] sa Sampaloc at ang Pamantasan ng San Pablo sa Ermita; mga pribadong pamantasan tulad ng [[Pamantasan ng Silangan]], [[Pamantasan ng Dulong Silangan]] at [[Pamantasang Centro Escolar]] sa Recto; at ang mga katolisismong pamantasan na [[Colegio de San Juan de Letran]], Mapúa Institute of Technology at ang Lyceum of the Philippines University; at ang pamantasang pag-aari ng lungsod, ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]] sa Intramuros, dalubhasahang lungsod ng maynila o @Universidad de Manila sa may tabi ng [[Estasyon ng Central Terminal ng LRT|Estasyong Central Terminal]] ng LRT-1.

Ang dibisyon ng mga pamantasan ng lungsod-Maynila na isang sangay ng [[Kagawaran ng Edukasyon (Pilipinas)|kagawaran ng edukasyon]] ay tumutukoy sa tatlong pampublikong sistema ng edukasyon ng lungsod. Namamahala ito ng 71 elementaryang pampublikong paaralan, 32 pampublikong mataas na paaralan, at 2 pampublikong unibersidad.

Ang lungsod din ang namamahala sa [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Maynila]], ang pilotong pang-agham na iswkelahan ng Pilipinas; ang Pambansang Museo ng Pilipinas, kung saan ang matatagpuan ang [[Spoliarium]] ni [[Juan Luna]], ang Kalakhang Museo, ang pangunahing museong moderno at dalubhasa sa mga biswal na sining; ang Museong Pambata, pook na pabor sa mga kabataang Pinoy para sila ay matuto at ang Pambansang Aklatan ng Pilipinas ay matatagpuan sa liwasang Rizal.

== Midya ==
=== Serbisyong pang-koreo ===
[[Talaksan:Post Office Building, Pasig River (Manila)(2018-01-09).jpg|thumb|200px|Ang Korporasyong Koreo ng Pilipinas]]
Ang gusali ng Post Office na tahanan ng korporasyong pamkoreo ng Pilipinas ay matatagpuan sa talampakan ng Tulay ng Jones. Ito rin ang tahanan ng Philippine Postal Bank, ang pangunahing kompanya na nagpapatakbo ng tagahatid ng mga koreo sa bansa.

=== Tagalathala at publikasyon ===
Ang Maynila ang tahanan ng mga pangunahing kompanyang tagalathala sa Pilipinas. Sa [[Daungan ng Maynila|pook daungan]] matatagpuan ang karamihan ng punong himpilan ng mga ito. Ang industriyang tagalathala ng mga kasalukuyang pangyayari ay isa sa mga legasiya ng kolonisasyon ng mga Amerikano sa Pilipinas, na gumawa ng daan para kalayaan ng mga tagapaglathala. Ilan sa mga pangunahing publikasyon sa Maynila ay ang [[The Manila Times|Manila Times]], ang Manila Bulletin, ang Philippine Star, ang Manila Standard Today, The Daily Tribune at marami pang iba.

=== Mga pahayagan ===
Ang Maynila ang tahanan ng ilang pambalita at opisinang tagapaghatid ng pahayagan, ahensiya o serbisyo na kinabibilangan ng Office of the Press Secretary at Radio-TV Malacañang o RTVM (ang tagapagbalita ng Mga Pangulo ng Pilipinas) na matatagpuan sa Palasyo ng Malakanyang.

Ang lungsod din ang tahanan ng prestihiyoso at eksklusibong organisasyon ng mga manunulat na tinawag na Samahang Plaridel. Ang mga miyembro ay kinabibilangan ng ilang kilalang tagapaglathala, patnugot, at taga-pagbalita ng bansa.

=== TV at radyo ===
Ang punong himpilan ng mga pangunahing estasyon ng TV ay matatagpuan sa [[Lungsod Quezon]] at hindi lahat ng studyo ng Kamaynilaang Pinalawig ay matatagpuan sa Maynila.

== Inprastraktura ==
=== Transportasyon ===
{{see|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}}

==== Pampublikong transportasyon ====
[[Talaksan:LRT Tayuman Station (10-24-2018).jpg|thumb|200px|right|Estasyong Tayuman ng LRT]]
[[Talaksan:WTMP Pangkat E-14-1.JPG|thumb|200px|right|Isang dyipni sa Maynila]]
Ang Maynila bilang pangunahing lungsod, ay mayroong iba't ibang uri ng mga transportasyon. Ang pinakilala sa lahat ng uri nito ay ang mga [[dyipni]] na sinimulang gamitin pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig. May mga kilala rin transportasyon bukod sa dyipni tulad ng mga bus, taksi at Tamaraw FX. Ang mga motorsiklo at pedicab ay ginagamit sa mga bumabiyahe ng maiikling distansiya. Sa ilang pook, lalo na sa Divisoria, ang mga motor pangtinda ay pinagkakasya sa pedicab para mahatid ang mga paninda. May pook na pinagpapaliban ang modernong kapanahunan tulad ng [[Binondo, Maynila|Binondo]] at [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] na gumagamit pa rin ng [[Kalesa]].

Ang lungsod ay pinagsisilbihan ng [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|SMRP ng Maynila]] (ang uring ito ng transportasyon ay bukod pa sa [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|MRTS]] o ''Metro Rail Transit System''). Isa sa mga prioridad ng proyektong pambayan ay nakatoon sa pagpapaluwag ng masikip na daloy ng trapiko sa kalakhang Maynila.

Ang pagpapaunlad ng sistema ng riles ay nagsimula noong itinaguyod ito noong dekada 70 sa pamamahala ng administrasyon ni Marcos at ito ang kauna-unahang transportasyon ng riles sa Timog-silangang Asya. Kamakailan lang, ang sistema ng riles ay nakaranas ng malawigang pagpapalawak dahil sa paglaki ng populasyon ng lungsod. Ito ay nagkakahalaga ng ilang bilyong dolyar. Ang layunin ng proyektong ito ay magkaroon ng alternatibong uri ng transportasyon para matugunan ang pangangailangan ng lumalaking bilang ng mga sasakyan. Dalawang linya nito ang nagsisilbi sa mga naninirahan sa lungsod, ang [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang berde]] na dumadaan sa [[abenidang Taft]] (R-2) at [[abenidang Rizal]] (R-9), at ang [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang bughaw]] na dumadaan sa [[Bulebar Magsaysay|bulebard ng Ramon Magsaysay]] (R-6) simula Santa Cruz, patungong [[Lungsod Quezon]] hanggang sa Santolan sa [[Pasig]].

Ang lungsod ang kabisera ng pamahalaan ng riles sa Luzon. Ang pangunahing terminal ng Pambansang Daanan ng mga riles ng Pilipinas ay matatagpuan sa Tondo. Ang mga daanan ng riles na pinalawig at sa kasalukuyan ay dumadaan sa [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], [[Pampanga]] at sa [[Legazpi, Albay|Legazpi]], [[Albay]].

Ito ang mga pangunahing sistema ng riles. Ang mga estasyon na nasa talaan na ito ay matatagpuan sa Maynila:

* [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Berde]] (''LRT 1'') - R. Papa, [[Estasyong Abad Santos ng LRT|Abad Santos]], [[Estasyong Blumentritt ng LRT|Blumentritt]], [[Estasyong Tayuman ng LRT|Tayuman]], Bambang, Doroteo Jose, Carriedo, Terminal Sentral, United Nations, Pedro Gil, [[Estasyong Abenida Quirino ng LRT|Abenida Quirino]] at [[Estasyong Vito Cruz ng LRT|Vito Cruz]]
* [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Bughaw]] (LRT-2 o MRT-2) - [[Estasyong Recto ng LRT|Recto]], [[Estasyong Legarda ng LRT|Legarda]], [[Estasyong Pureza ng LRT|Pureza]] at [[Estasyong V. Mapa ng LRT|V. Mapa]]
* [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas|PNR]]: Vito Cruz, Herran (Pedro Gil), Pandacan, Santa Mesa, España, Laong Laan, Blumentritt at Tutuban.

==== Himpapawid ====
Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (PPNA) ang nagsisilbi sa Maynila, kalakhang Maynila at sa mga kalapit lalawigan. Ang Terminal 2 (o ang ''Centennial Terminal'') ay binuksan noong 1999 Oktubre. Ang [[Philippine Airlines]] na nagbibigay karangalan sa ating bansa ang gumagamit sa terminal na ito para sa lokal at pandaigdigang lipad. Ang ilang pandaigdigang lipad ang gumagamit sa orihinal na terminal ng PPNA. Binuksan sa publiko ang PPNA-3 noong Agosto ng 2008. Ito ang tahanan ng ''Cebu Pacific'', ''Air Philippines'' at ''PAL Express'' na nakatuon sa mga pandaigdigan na lipad. Ilang kilometro lang ang layo ng PPNA sa Maynila kaya naman ang mga dayuhan ay madaling makakapasok at makakaalis ng lungsod.

==== Mga lansangan ====
{{Main|Tala ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}}
[[Talaksan:Sampaloc - A.H. Lacson Avenue (Manila)(2019-05-27).jpg|thumb|200px|[[Abenida Lacson]], isa sa mga mahalagang lansangan sa Maynila.]]
Ang mga pangunahing lansangan sa Kalakhang Maynila ay igrinupo bilang mga daang radyal at daang palibot (''radial roads'' and ''circumferential roads''). Ang [[Bulebar Roxas]], ang pinakakilalang lansangan sa Maynila, ay matatagpuan sa dalampasigan ng [[Look ng Maynila]]. Ang naturing na bulebar ay kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 1]] (o R-1) na patungong [[Kabite]]. Ang [[Bulebar Espanya]] na kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7) ay nag-uumpisa sa Quiapo at nagtatapos sa Welcome Rotonda na nasa hangganan ng Lungsod Quezon. Ang lansangang Pres. Sergio Osmeña Sr. na kabilang sa [[South Luzon Expressway]] o [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3) ay ang pinaka-importanteng lansangan na dumudugtong sa Maynila sa mga lalawigan sa katimugang Luzon. Dalawa sa mga anim na daang palibot ay matatagpuan sa loob ng lungsod: ang [[Daang Palibot Blg. 1|C-1]] at [[Daang Palibot Blg. 2|C-2]].

==== Mga tulay ====
{{See also|Talaan ng mga tawiran sa Ilog Pasig}}
[[Talaksan:Jones Bridge - night view (Manila; 11-24-2019).jpg|thumb|200px|[[Tulay ng Jones]]]]
[[File:Quezon Bridge, Manila City.jpg|right|thumb|200px|Tulay Quezon]]
May walong pangunahin na tulay sa Maynila. Ang karamihan sa mga ito ay idinudugtong ang katimugang parte ng Maynila sa hilagang parte nito. Dahil hinahati ng ilog Pasig ang kalakhang Maynila sa dalawa, karamihan ng tulay sa kalakhang Maynila ay pinagdudugtong ang hilaga at katimugang parte nito. Mayroong dalawang tulay na riles na tumatawid sa ilog, ang Light Rail Transit 1 at ang daanan ng Philippine National Railways. Ang mga tulay na nakatala sa ibaba ay nakasaayos simula kanluran hanggang silangan. Ang Del Pan, na pinakamalapit sa bukana ng [[ilog Pasig]] at [[look ng Maynila]] ay ang nauuna sa talaan kung pagbabasihan ang pagsasaayos mula kanlurang hanggang silangan.

* [[Tulay ng Roxas]] - ''dating tinawag na tulay ng Del Pan'' ([[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]] hanggang sa  [[Daungan ng Maynila]])
* [[Tulay ng Jones]] - ([[Binondo, Maynila|Binondo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng MacArthur (Maynila)|Tulay ng MacArthur]] ([[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Unang Linya ng Sistema ng Magaang Riles Panlulan ng Maynila|Tulay ng LRT 1]] (Estasyon ng Carriedo hanggang Central Station)
* [[Tulay ng Quezon]] ([[Quiapo, Maynila|Quiapo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Ayala]] ([[San Miguel, Maynila|San Miguel]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Mabini]] - ''dating tinawag na tulay ng Nagtahan'' ([[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] hanggang [[Pandacan, Maynila|Pandacan]])
* Tulay ng Lambingan ([[Santa Ana, Maynila|Punta]] hanggang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]])

==== Mga daungan ====
[[Talaksan:Manila skyline seen from Manila North Harbor.JPG|thumb|200px|Isa sa mga puerto ng lungsod]]
Ang daungan ng Maynila na matatagpuan sa bukana ng [[look ng Maynila]], ay kinilala bilang &quot;Pambansang Punong pandaungan ng Pilipinas&quot; dahil ito ang pangunahing daungan ng bansa. Pinagsisilbihan nito ang pangunahing pangangailangan ng lungsod tulad ng ekonomiya at pinauunlad ang turismong panindustriyal. Ang hilaga at katimugang daungan ay nakakaranas ng pagka-abala twing bakasyon o mga araw na may selebrasyon tulad ng [[Mahal na Araw]], [[Araw ng Kalululuwa]] at [[Pasko|Kapaskohan]].

==== Pasig River Ferry Service ====
[[Talaksan:Pasig Ferry.JPG|thumb|200px|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]]
Ang bukana ng [[Ilog Pasig]] ay matatagpuan sa lungsod. Ang ''Pasig River Ferry Service'' na nagpapatakbo ng 17 estasyon na matatagpuan sa bukana ng [[Ilog Pasig]] simula Plaza Mexico sa [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] hanggang sa [[lungsod ng Pasig]] ang nagsisilbing pantawid at transportasyong pandagat ng [[kalakhang Maynila]].

Pitong estasyon ang matatagpuan dito sa Maynila. Nakatala sa ibaba ang mga estasyon at nakaayos ayon sa pagkasunod-sunod:

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Estasyon
!Lokasyon
!Distrito
|-
|Estasyong Plaza Mexico
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|-
|Estasyong Escolta
|align=right|[[Kalye Escolta]]
|align=right|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|-
|Estasyong Quiapo
|align=right|Quiapo
|align=right|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|-
|Estasyong [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas|P.U.P.]]
|align=right|Santa Mesa
|align=right|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|-
|Estasyong [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|Santa Ana
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|-
|Estasyong Lambingan
|align=right|Punta
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|}

=== Mga medikal na pasilidad ===
Ang Maynila ang tahanan ng punong himpilan ng [[Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] sa Pilipinas, ang pangunahing opisina ng [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kagawaran ng Kalusugan]], at ilang opsital at medikal na pasilidad. Ang Kagawaran ng Kalusugan ng Maynila na may kakayahang magplano at magpatupad ng mga programmang pangkalusugan sa  lungsod, ay nagpapatakbo ng 44 na medikal na pasilidad at mga pasilidad na matatagpuan sa mga imprastraktura&lt;ref&gt;{{cite news |title= Free hospital, health aid in Manila assured |trans-title=Libreng ospital at paggamot sa Maynila kumpirmado |url=http://www.mb.com.ph/issues/2007/04/14/MTNN2007041491763.html |agency=Manila Bulletin |publisher=Manila Bulletin |location=Maynila |accessdate=2009-08-08 |language=Ingles}}&lt;/ref&gt; na nakakalat sa buong lungsod. Ilan sa mga tanyag ospital ng lungsod ay ang Manila Doctors' Hospital at Philippine General Hospital sa Abenidang Taft; Chinese General Hospital and Medical Center, Dr. Jose R. Reyes Memorial Medical Center, at San Lazaro Hospital sa distrito ng Santa Cruz; University of Santo Tomas Hospital sa Sampaloc; at ang Ospital ng Maynila Medical Center na pag-aari ng lokal na pamahalaan sa Malate.

== Pandaigdigang kaukulan ==
=== Mga kapatid na lungsod ===
Ang Maynila ay may 33 mga kapatid na lungsod (lokal at pandaigdigan) at tatlong kaalyadong lungsod.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Manila |url=http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |publisher=Pamahalaan ng Maynila |location=Maynila |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Maynila |language=Ingles |quote= |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607200336/http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Pandaigdigang relasyon

* [[Talaksan:Flag of Mexico.svg|25px|border]] [[Acapulco]], [[Mehiko]]
* [[Talaksan:Flag of India.svg|25px|border]] [[New Delhi]], [[India]]
* [[Talaksan:Flag of Thailand.svg|25px|border]] [[Bangkok]], [[Thailand]] (1997)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Beijing]], [[Tsina]] (2002)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Beijing |url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |publisher=EBeijing |location=Beijing |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Beijing |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2010-01-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Allison |last=Lopez |title=Manila mayor flies to ‘sister city’ for Beijing Olympics |url=http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |publisher=Inquirer |location=Maynila |trans-title=Pinuntahan ng alkalde ng Maynila ang mga kapatid na lungsod para sa palarong olimpiko ng 2008 |language=Ingles |date=2008-07-08 |quote=MANILA, Philippines—Manila Mayor Alfredo Lim will grace the opening ceremony of the 2008 Olympics Friday on the invitation of Beijing Mayor Guo Jinlong as his guest. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930165324/http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Romania.svg|25px|border]] [[Bucharest]], [[Rumanya]]
* [[Talaksan:Flag of Colombia.svg|25px|border]] [[Cartagena, Colombia|Cartagena]], [[Kolombiya]] (1986)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Guangzhou]], [[Tsina]]  (1982)
* [[Talaksan:Flag of Cuba.svg|25px|border]] [[Havana]], [[Cuba]]
* [[Talaksan:Flag of Israel.svg|25px|border]] [[Hayfa]], [[Israel]] (1971)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/en-US/city/CitySecretary_ForeignAffairs/EngActs.htm |title=Twin City activities |publisher=Pamahalaan ng Hayfa |accessdate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Honolulu, Haway|Honolulu]], [[Haway]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Indonesia.svg|25px|border]] [[Jakarta]], [[Indonesya]]
* [[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Ho Chi Minh]], [[Biyetnam]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]], [[Bagong Jersey]]
* [[Talaksan:Flag of Peru.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Lima]], [[Peru]]
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Madrid]], [[Espanya]] (1987)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mapa Mundi de las ciudades hermanadas |url=http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&amp;vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&amp;vgnextfmt=especial1&amp;idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD |publisher=Pamahalaan ng Madrid |location=Madrid |trans-title=Mapa ng mga kapatid na lungsod ng Madrid |language=Kastila |accessdate=2009-08-29}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Málaga]], [[Espanya]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Montréal, Québec|Montréal]], [[Québec]], [[Canada]] (2007)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manila-Montreal Sister City Agreement Holds Potential for Better Cooperation |url=http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |location=Montreal |trans-title=Ang pagiging magkapatid na lungsod ng Maynila at Montreal para sa magandang pakikipagrelasyon |language=Ingles |format=ASP |date=2005-06-24 |quote=Philippine Ambassador to Ottawa Francisco L. Benedicto commended the efforts of the Filipino-Canadian community and the members of the City Council of Montreal for their efforts in working towards a Manila-Montreal Sister City Agreement |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124125140/http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Russia.svg|25px|border]] [[Moscow]], [[Rusya]]
* [[Talaksan:Flag of France.svg|25px|border]] [[Nice]], [[Pransiya]]
* [[Talaksan:Flag of Kazakhstan.svg|25px|border]] [[Nur-Sultan]], [[Kazakhstan]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Sacramento, California|Sacramento]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[San Francisco, California|San Francisco]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Chile.svg|25px|border]] [[Santiago, Chile|Santiago]], [[Chile]]
* [[Talaksan:Flag of Australia.svg|25px|border]] [[Sydney]], [[Bagong Timog Gales]], [[Australia]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taichung]], [[Republika ng Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taipei]], [[Republika ng Tsina]] (1966)&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE 46 SISTER-CITIES OF TAIPEI |url=http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |publisher=Pamahalaan ng Taipei |location=Tapei |trans-title=Ang 46 na kapatid na lungsod ng Taipei |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718181902/http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]] [[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]], [[Prepektura ng Osaka|Osaka]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]
* [[Talaksan:Flag of Iran.svg|25px|border]] [[Tehrān]], [[Iran]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Winnipeg]], [[Canada]] (1979)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities |url=http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |publisher=Web Archive |trans-title=Mga kapatid na lungsod |language=Ingles |quote=Since the amalgamation of Winnipeg in 1971, the City of Winnipeg began a policy that authorizes the Mayor to enter into &quot;Sister City Agreements&quot; with Mayors in other countries. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2005-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051228134139/http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]]  [[Yokohama]], [[Prepektura ng Kanagawa|Kanagawa]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=8 Cities/6 Ports: Yokohama's Sister Cities/Sister Ports |url=http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505110044/http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archivedate=2009-05-05 |publisher=Pamahalaan ng Yokohama |trans-title=8 lungsod/6 na daungan: Mga kapatid na lungsod/kapatid na daungan ng Yokohama |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Mga kaligang lungsod

* [[Talaksan:Flag of South Korea.svg|25px|border]] [[Busan]], [[Timog Korea]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Shanghai]], [[Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Xi'an]], [[Tsina]]

;Mga kapatid na lungsod (Pilipinas)

* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]]
* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Davao]], [[Pilipinas]]

== Silipin din ==

* [[Kalakhang Maynila]] - Ang metropolitanyong pook ng [[Pilipinas]], ang pambansang punong rehiyon.
* [[Labanan sa Maynila]] - Iba't ibang labanan na nangyari sa lungsod na ito para sa walang kamatayang kalayaan.
* [[Maynilang Imperyal]] - Bansag sa lungsod at sa buong Kalakhang Maynila dahil sa ekonomiya nito.
* [[Napapaderang Lungsod]] - Ang bansag sa lungsod dahil sa [[nagsasanggalang na pader|nakasangalang pader]] o ang [[Kutang Santiago]].

== Kawil panlabas ==

{{Canadian City Geographic Location (8-way)
|North=''[[Lungsod ng Navotas]]'', ''[[Lungsod ng Kalookan]]''
|West=''[[Look ng Maynila]]''
|Center=Lungsod ng Maynila
|East=''[[Lungsod ng San Juan]]'', ''[[Lungsod ng Mandaluyong]]''
|South=''[[Lungsod ng Pasay]]''
|Northwest=''[[Puerto ng Maynila|Ang mga daungan ng Maynila at Navotas]]''
|Northeast=''[[Lungsod Quezon]]''
|Southwest=''[[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]]''
|Southeast=''[[Lungsod ng Makati]]''
|image=Flag_of_Manila.png
}}

{{sisterlinks|Manila}}
* [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na websayt ng lungsod ng Maynila]
* [http://www.manila.gov.ph/ Pamahalaan ng Maynila]
* {{wikivoyage|Manila}}
* [http://www.openstreetmap.org/?lat=14.583333&amp;lon=120.9666671&amp;zoom=11 Ang Mapa ng Maynila]
* [http://www.philippinedomain.com/metro_manila_map.htm Mga Pangunahing Lansangan ng Maynila]{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://zip-codes.philsite.net/manila.htm ZIP  | Postal Codes ng Maynila]
* [http://wikitravel.org/en/Manila Wikitravel - Manila]

== Sipian ==
=== Biblyograpya ===
{{Wikipedia-Books}}
* {{Citation
|last=Bayor
|first=Ronald H  
|title=The Columbia Documentary History of Race and Ethnicity in America
|publisher=Columbia University Press 
|date=2004-06-23
|isbn=0-231-11994-1
|url=http://books.google.com/books?id=o2eWvyig9SgC
}}.
* {{Citation
|editor-last=Blair
|editor-first=Emma Helen
|year=1911
|title=The Philippine Islands, 1493-1803
|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&amp;cc=philamer&amp;idno=afk2830.0001.003&amp;q1=blair&amp;frm=frameset&amp;view=image&amp;seq=5
}}, (Vol. 1, no. 3).
* {{Citation
|last=Boot
|first=Max
|title=The Savage Wars of Peace: Small Wars and the Rise of American Power
|publisher=Basic Books
|date=2002-04-01
|isbn=0-465-00720-1
|url=http://books.google.com/books?id=0lIg-lGwqBoC
}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
* {{Citation
|last=Fish
|first=Shirley
|title=When Britain Ruled the Philippines 1762-1764
|year=2003
|isbn=1-4107-1069-6
|url=http://books.google.com/books?id=RdIEAAAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Kumar
|first=Amitava  
|title=Poetics/Politics: Radical Aesthetics for the Classroom
|publisher=Palgrave
|date=1999-10-29
|isbn=0-312-21866-4 
|url=http://books.google.com/books?id=AJfkKgAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Painter
|first=Nell Irvin 
|title=Standing at Armageddon: The United States, 1877–1919
|publisher=W. W. Norton &amp; Company
|date=1989-05-01
|isbn=0-393-30588-0
|url=http://books.google.com/books?id=5_gB8ABKAx0C
}}.
* {{Citation
|last=Tracy
|first=Nicholas 
|title=Manila Ransomed: The British Assault on Manila in the Seven Years War
|publisher=University of Exeter Press
|year=1995
|url=http://books.google.com/books?id=AoNxAAAAMAAJ
}} ISBN 0-85989-426-6, ISBN 978-0-85989-426-5

=== Talababa ===
{{reflist|2}}

{{Template group
|list =
{{Lungsod ng Maynila}}
{{Roxas Boulevard}}
{{Template group
|title       = [[Talaksan:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}} Lokasyong Heograpiko
|list        = 
'''[[Sistema ng tugmaang pampook|Lat. &lt;small&gt;and&lt;/small&gt; Long.]] {{Coord|14|35|N|121|0|E|display=inline}} &lt;span style=&quot;color:darkblue;&quot;&gt;Maynila&lt;/span&gt;'''}}
{{Metro Manila}}
{{Mga Lungsod sa Pilipinas}}
{{Lalawigan ng Pilipinas}}
{{Talaan ng mga kabiserang Asyano batay sa rehiyon}}
}}


==Summer soltice daylight Philippines==

*Metro Manila Philippines 13hurs 


==Winter Soltice daylight== 

*Metro Manila Philippines 
11hrs

==hilagang hemipero==

*Philippines 


 ==Ekstensyon ng Tropical Cancer na haka-haka na 14 na linya 

*Eksaktong lokasyon Lantitude 23° hilagang ng  Taiwan 


==Tropiko Ekwador na linya  ekstensyon ng *Tropiko Ekwador 9 Hilaga ng Mindanao Philippines 
{{Authority control}}

[[Kategorya:Kabisera sa Asya]]
[[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Maynila]]
[[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Pilipinas]]</text>
      <sha1>n5sxdyg83wbkitki0obgrtlv9tvet4a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212144</id>
      <parentid>2212143</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T05:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>Added links change all</comment>
      <origin>2212144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79759" sha1="oc1h410l3bjnskoucpe6kol37k2yz1h" xml:space="preserve">{{napiling artikulo}}
{{about|lungsod ng Maynila|kalakhang pook o kabahagian|Kalakhang Maynila|makalumang lungsod|Intramuros|ibang gamit sa salita|}}
{{Infobox Philippine city 2
| infoboxtitle   = Lungsod ng Maynilà
| official_name  = Manila
| nickname       = &quot;''Perla del Oriente''&quot;, &quot;The City of Our Affections&quot;, &quot;City by the Bay&quot;, &quot;''La Insigne y Siempre Leal Ciudad''&quot;
| motto          = ''Ang Bagong Maynila''&lt;br&gt; ''Manila, God First''
| image_skyline  = {{Photomontage
| photo1a = Big Manila.jpg
| photo2a = Manila City Hall Clock Tower View from Intramuros Wall.jpg
| photo2b = Fort Santiaigo in Intramuros.jpg
| photo4a = Rizal Monument at Dusk.jpg
| photo4b = Allan Jay Quesada- Quiapo Church DSC 0065 The Minor Basilica of the Black Nazarene or Quiapo Church, Manila.JPG
| photo5a = Malacañang Palace (Cropped).jpg
| size    = 250
| spacing = 2
| position = center
| color = transparent
| border = 0
}}
| imagesize      = 
| image_caption  = (Paikot sa kanan, simula sa taas): [[Panoramang urbano]] ng Maynila, [[Gusaling Panlungsod ng Maynila]], [[Binondo]], [[Palasyo ng Malakanyang]], Simbahan ng Tondo, [[Look ng Maynila]], [[Bantayog ni Rizal]], Tanggapan ng Koreo ng Maynila
| image_flag     = Flag of Manila.svg
| sealfile       = Ph seal ncr manila.svg
| locatormapfile = Ph_locator_ncr_manila.png
| caption        = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na inilalarawan ng kinalalagyan ng Maynila.
| region         = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]]
| province       =  —
| districts      = [[Purok Pambatas ng Lungsod ng Maynila|Mga Pambatas na Purok ng Maynila]]
| barangays      = 897
| class          =  Unang uri, mataas na urbanisadong lungsod
| language       = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] at [[Mga wika sa Pilipinas|marami pang iba]].
| mayor          = Isko Moreno
| vice_mayor     = Chi Atienza
| representative_link = 
| founded        =  24 Hulyo 1574
| founded_town   =  —
| cityhood       =  24 Hulyo 1574
| fiesta         =  [[Hunyo 22|22 Hunyo]]
| areakm2        =  42.88
| pop2000        =  1780148
| popden2000     =  43079
| area_code      =  2
| zip_code       =  0900 - 1096
| latd           =  14
| latm           =  35
| lats           =  
| latNS          =  N
| longd          =  120
| longm          =  58
| longs          = 
| longEW         =  E
| demographics1_title            = [[Human Development Index|HDI]]
| demographics1_info             = {{increase}} 0.773&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sub-national HDI|title=Area Database – Global Data Lab|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|website=hdi.globaldatalab.org}}&lt;/ref&gt; – &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;high&lt;/span&gt; (2018)
| elevation_footnotes = &lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; 
| elevation_m    =  16.0
| elevation_ft   =  52
| website        =  [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na Pook-sapot ng Lungsod ng Maynila]
}}

Ang '''Lungsod ng Maynila'''  ({{IPA-tl|luŋˈsod nɐŋ majˈnilaʔ|}}, [[Wikang Kastila|Kastila]]: Ciudad de Manila,  [[Wikang Ingles|Ingles]]: City of Manila), kilala bilang '''Maynila''', ay ang [[kabisera|punong-lungsod]] at ang pangalawang pinakamataong lungsod ng [[Pilipinas]]. Mataas ang pagkaurbanisado, ito ang lungsod na may pinakamakapal na dami ng tao sa buong mundo noong 2019. Tinuturing ang Maynila na isang pandaidigang lungsod at grinado bilang isang Lungsod–Alpha (o ''Alpha'' – ''City'') ng ''Globalization and World Cities Research Network'' (GaWC).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|title=The World According to GaWC 201|language=en|access-date=2022-11-04|archive-date=2022-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413224254/https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 7, 2018 |title=Manila—the world's most densely-populated city |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://lifestyle.inquirer.net/308785/manila-worlds-densely-populated-city-reimagined-harvard/|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang unang lungsod sa bansa na naka-karta (o may sariling saligang-batas), na itinalaga ng Batas ng Komisyon ng Pilipinas Blg. 183 ng Hulyo 31, 1901. Naging awtonomo ito nang napasa ang Batas Republika Blg. 409, &quot;Ang Binagong Karta ng Lungsod ng Maynila&quot;, noong Hunyo 18, 1949.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Annual Audit Report: City of Manila |url=http://www.coa.gov.ph/index.php/local-government-units/2014/category/5447-cities |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104083035/http://www.coa.gov.ph/phocadownloadpap/userupload/annual_audit_report/LGUs/2014/NCR/Cities/City_of_Manila_ES2014.pdf |archive-date=Nobyembre 4, 2016 |access-date=Nobyembre 4, 2016 |website=Commission on Audit|language}}&lt;/ref&gt; Tinuturing ang Maynila bilang bahagi ng orihinal na pangkat ng mga pandaigdigang lungsod dahil lumawig ang ''network'' nitong pang-komersyo sa [[Karagatang Pasipiko]] at kumonekta sa [[Asya]] ang Kastilang mga Amerika sa pamamagitan ng  [[kalakalang Galeon]];  nang nagawa ito, tinatakan nito ang unang pagkakataon sa kasaysayan ng mundo na naitatag ang isang hindi naabalang kadena ng ruta ng kalakalan na pumapalibot sa [[planeta]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frank |first=Andre G. |url=https://archive.org/details/reorient00andr |title=ReOrient: Global Economy in the Asian Age |publisher=University of California Press |year=1998 |isbn=9780520214743 |location=Berkeley |pages=[https://archive.org/details/reorient00andr/page/131 131] |url-access=registration|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang isa sa mga pinakamatao at pinakamabilis na lumagong lungsod sa [[Timog-silangang Asya]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Enero 22, 2015 |title=Global Metro Monitor |url=https://www.brookings.edu/research/global-metro-monitor/ |access-date=Abril 12, 2017 |website=Brookings Institution|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; na may kabuuang populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa {{PH wikidata|household}} na kabahayan ayon noong {{PH wikidata|population_as_of}}.&lt;ref name=&quot;Pop&quot;&gt;{{cite web | author= Demographia | title= 50 Largest World Metropolitan Areas Ranked: 2000 Estimates | url= http://www.demographia.com/db-world-metro2000.ht | publisher= US Census Bureau | accessdate= 2009-06-05 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author= City Population | title= The Principal Agglomerations of the World | url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html | accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;

Sumasakop ng 42.88 na kuwadrado kilometro,&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] |title=Manila City - Cosmopolitan Capital Of The Philippines |url=http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730045417/http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |archive-date=2008-07-30 |work=Wow Philippines |accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;{{cite web |title=Population Density |url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/query.php?url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |archive-date=2006-08-11 |publisher=Manila City |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; ang lungsod na ito ay nasa baybayin ng [[Look ng Maynila]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Luzon]]. Napalilibutan ang Maynila ng mga lungsod ng [[Navotas]] at [[Caloocan]] sa hilaga, [[Lungsod Quezon]] sa hilagang-silangan, [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] at [[Mandaluyong]] sa silangan, [[Makati]] sa timog-silangan at [[Pasay]] sa timog. Ang Maynila ay may 900 na kilometro ang layo mula sa [[Hong Kong]], 2,400 na kilometro ang layo mula sa [[Singapore]] at mahigit 2,100 na kilometro ang layo sa hilagang-silangan mula sa [[Kuala Lumpur]]. Nahahati ang Maynila sa dalawa ng ilog Pasig. Sa depositong alubyal ng ilog Pasig at look ng Maynila nakapwesto ang nakakaraming sinasakupan ng lungsod na gawa mula sa tubig.

Noong ika-16 siglo, ang lungsod ay binubuo ng mga tindahan at tagatanggap sa may tabi ng baybayin ng [[ilog Pasig]], na nasa hilaga ng mga makalumang pamayanan. Ang lungsod ay nakilala rin sa pangalan na ibinigay ng mga pangkat etnikong mga [[Tagalog (pangkat etniko)|Tagalog]], ang &quot;Maynila&quot;, na unang nakilala bilang &quot;Maynilad&quot;. Nagmula ang pangalan sa salitang [[Nilad|nila]], isang uri ng halamang mabulaklak na tumutubo sa baybayin ng look, na ginagamit sa paggawa ng sabon para sa pakikipagkalakalan; nanggaling ito sa salitang may nila, na may unlaping &quot;ma-&quot; na tumutukoy kung saan ang isang lugar ay mayroong isang bagay na malago (maaaring Sanskrit ang &quot;nila&quot; na &quot;punong indigo&quot;).&lt;ref name=&quot;E.M. Pospelov 1998&quot;&gt;E.M. Pospelov, Geograficheskie nazvanie mira (Moscow 1998).&lt;/ref&gt; (Ang sinasabing naging pangalan ng halaman ay nilad ay kathang isip lamang.)&lt;ref name=&quot;Ambeth Ocampo&quot;&gt;{{cite web | author=Ambeth Ocampo | title=Looking Back : Pre-Spanish Manila | url=http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | publisher=Philippine Daily Inquirer | date=2008-06-25 | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2009-02-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090207190954/http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;World: metropolitan areas&quot;&gt;{{cite web | title=World: metropolitan areas | url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | publisher=World Gazetteer | accessdate=2009-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090724043234/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | archivedate=2009-07-24 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

Noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1521–1898)|kapanahunan ng mga Kastila]], itinaguyod ang lungsod na may umpok-umpok na pamayanan na pumapalibot sa [[Kutang Santiago|nagsasanggalang haligi]] ng [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] ([[nagsasanggalang pader|nahahaligihan]]), ang orihinal na Maynila. Ang Intramuros na isa sa mga pinakalumang nagsasanggalang na haligi sa timog-silangan, ay ginawa at pinasyahan ng mga misyonaryong [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]] para hindi masakop ng mga Tsino ang pamayanan at mailigtas ang mga mamamayan. Noong kapanahunan ng Amerikano, ilang pagsasaayos ang isinagawa sa katimugang bahagi ng lungsod at ginamit ang arkitekturang disenyo ni [[Daniel Burnham]]. Ang lungsod ay may humigit sa 100 mga parke na nakakalat sa buong lungsod.

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang kapuluan ng Pilipinas ng tatlong dantaon simula 1565 hanggang 1898. Noong namalagi ang Britanya sa Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[dakilang Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging bahagi sa Pitong Taong Digmaan. Nanatiling punong lungsod ng Pilipinas ang Maynila sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga nag-aaklas laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong dantaon at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko patungong [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos|Nagkakaisang mga Estado ng Amerika]] ang Pilipinas sa mga Kastila at pinamahalaan ang buong kapuluan ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;&gt;{{cite web | title=Manila, Philippines | url=http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | publisher=U.N. | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2014-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140425092330/http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nawasak ang malaking bahagi ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Varsovia]], [[Polonya]]. Ang rehiyon ng Kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975.

== Kasaysayan ==

{{main|Kasaysayan ng Maynila}}
{{See also|Kasaysayan ng Pilipinas}}

[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|left|200px|Ang tarangkahan ng Kutang Santiago sa Intramuros]]
[[Talaksan:AMH-6763-NA Bird's eye view of Manila.jpg|thumb|left|200px|Tanawin ng Maynila noong mga 1665.]]

Ang [[Kaharian ng Maynila]] ay nakilala bilang ''Gintu'' (lupain o isla ng mga ginto) o ''Suvarnadvipa'' ng mga kalapit na lalawigan. Ang naturing kaharian ay yumabong sa mga huling sandali ng [[Dinastiyang Ming]] dulot ng pakikipagkalakalan sa Tsina.&lt;ref name=&quot;Dynasty&quot;&gt;San Agustin, Gaspar de, Conquistas de las Islas Philipinas 1565-1615, Translated by Luis Antonio Mañeru, 1st bilingual ed (Kastila at Ingles), published by Pedro Galende, OSA: Intramuros, Manila, 1998&lt;/ref&gt; 

Ang [[bayan ng Tondo]] ay matatagpuan naman sa hilaga ng Ilog Pasig. Ang mga namumuno rito ay itinuturing bilang mga hari, at tinatawag silang ''panginuan'' o panginoon, ''anak banua'' o anak ng langit, o [[lakandula]], na nangangahulugang &quot;diyos ng kahariang pinamumunuan&quot;.

Noong namamayagpag si Bolkiah (1485-1571), ang [[Brunei|Kasultanan ng Brunei]] ay nagkaroon ng malalim na kapangyarihan sa Maynila, nang magawang maipakasal ni Sultan Bolkiah ng Brunei at ni Puteri Laila Menchanai ng Sulu ang kanilang babaeng anak kay Rajah Salalila ng Maynila noong mga huling bahagi ng ika-15 dantaon hanggang sa mga simulang bahagi ng ika-16 dantaon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Abinales |first1=Patricio N. |title=State and Society in the Philippines |last2=Amoroso |first2=Donna J. |publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers Inc. |year=2005 |location=Oxford, United Kingdom |pages=50 |language=en}}&lt;/ref&gt; Si Salalila rin aniya ay binansagang 'Penguiran Salalila', bilang bahagi ng malawakang pamilya ng sultan ng Brunei. Siya rin ay kininikilala bilang hari ng mga taga-Batangas at mga taga-Mindoro, na nanimula na ring manampalataya sa relihiyong Islam sa panahon ring iyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |url=https://books.google.com.ph/books?id=15KZU-yMuisC&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society |date=1994 |publisher=Ateneo University Press |isbn=978-971-550-135-4 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa pamamahala ni Salalila, may itinaguyod na bagong dinastiya para humarap/hamunin ang Kapulungan ng mga Lakandula sa Tondo.&lt;ref&gt;Henson, Mariano A. 1965. The Province of Pampanga and Its Towns: A.D. 1300-1965. 4th ed. revised. Angeles City: By the author.&lt;/ref&gt;

Sa kala-gitnaan ng ika-16 na siglo, ang mga nasasakupang lugar ng kasalukuyang Maynila, ay parte ng isang malawakang pook na umaabot sa hangganan ng karagatan na pinamumunuan ng mga [[Raha]]. Namuno sina [[Rajah Sulayman]] at Rajah Matanda sa mga komunidad ng [[Muslim]] sa timog ng [[ilog Pasig]], at si [[Lakandula]] ang namuno sa Kaharian ng Tondo, ang Hindu-Budistang kaharian sa timog ng ilog. Pinagsanib yaong dalawang komunidad ng Muslim at dito naitaguyod ang kaharian ng Maynila. Ang dalawang lungsod-estado ay nagsasalita ng wikang Malay na mahusay makitungo sa sultanate ng [[Brunay]] na si Bolkiah, at sa mga sultanate ng [[Sulu]] at [[Ternate, Kabite|Ternate]].

[[Talaksan:EscoltaManila1899.jpg|thumb|200px|[[Kalye Escolta]], Maynila. Steryoptikal na pananaw, 1899. Kinuha ang litrato noong kapanahunan ng Amerikano]]
[[Talaksan:Manila Walled City Destruction May 1945.jpg|thumb|200px|Ang pagkawasak ng Maynila, pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].]]

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang mga isla ng Pilipinas ng tatlong siglo simula 1565 hanggang 1898. Si heneral [[Miguel López de Legazpi]] ang nagpadala ng isang natatanging ekspedisyon at dito nadiskubre ang Maynila. Itinaguyod dito ang kanilang tanggulan, ang [[Kutang Santiago]] at kalaunan, pinalawig ang nasasakupan sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga paaralan, tirahan, simbahan sa labas ng [[nagsasanggalang pader]] at ito ang nagbigay kapanganakan sa Intramuros. Noong inokyupa ng Britanya ang Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[Gran Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging parte sa Pitong Taong Digmaan. Ang lungsod ay nanatiling kabisera ng Pilipinas sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga armadong rebelde laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong siglo at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko papunta ng [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos]] ang Pilipinas sa mga Espanyol at pinamahalaan ang buong arkipelago ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;/&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], nawasak ang malaking parte ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Warsaw]], Poland noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Ang rehiyon ng  kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975. Ang kasalukuyang alkalde ng lungsod ay si [[Joseph Estrada]].

Isang pandaigdigang lungsod ang Maynila at kilala bilang &quot;Beta+&quot; ayon sa ''Globalization and World Cities Study Group and Network'' noong 2008.&lt;ref name=&quot;The World According to GaWC 2008&quot;&gt;{{cite web |title=The World According to GaWC 2008 |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |work=GaWC |publisher=GaWC |accessdate=2009-06-10 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ng heograpiya ==
{{see|Kalakhang Maynila|Malawakang Maynila}}
[[Talaksan:BurnhamPlanOf-Manila.jpg|thumb|200px|right|Ang tunay na plano ni [[Daniel Burnham]] sa Maynila.]]
[[Talaksan:Plano de Manila 1851.jpg|thumb|right|200px|Ang plano ng mga Hispano sa Maynila o &quot;[[Napapaderang Lungsod]]&quot;]]
Bago at noong koloniyalisasyon ng Espanya sa Pilipinas, ang Maynila na ang kabisera ng lalawigang ito na sumasakop sa halos kabuuan ng Luzon, at kinabibilangan ng mga modernong subdibisyong pang-teritoryal ng [[Pampanga]], [[Bulacan]], [[Rizal (lalawigan)|Rizal]], [[Laguna]], [[Quezon]], [[Mindoro]], [[Masbate]] at [[Marinduque]]. Kalaunan, ang mga subdibisyong ito ay ginawang mga malalayang lalawigan, at ang Maynila ay naging kasing lawak na lamang ng Kalakhang Maynila. Ang Maynila ay nasa hangganan ng ilang lalawigan pero limiit pa lalo nang ginawang mga munisipalidad ang ilang parte nito at ang Maynila ay kasing lawak na lamang ng kasalukuyang Maynila (maliban na lamang sa Intramuros, ang lokasyon ng tunay na kabisera). Ayon sa kasaysayan ng lalawigang ito, pinangalanan itong '''''Lalawigan ng Tondo''''' na kilala noong kapanahunan ng mga Hispano.

Noong 1853, apat na pueblo o bayan sa lalawigan ng Tondo ay nakipag-isa sa lalawigan ng Laguna at itinaguyod ang pambansang distrito na pinangalanang &quot;''Distrito de los Montes de San Mateo''&quot; (Distritong kabundukan ng lalawigan ng San Mateo). Ang lalawigan ng Tondo ay pinag-salo sa mga lalawigan ng Cainta, [[Taytay]], Antipolo at Boso-boso, habang ang Laguna ay isinalo sa mga lalawigan ng [[Angono]], Baras, Binangonan, Cardona, Morong, Tanay, Pililla at Jalajala. Dahil pinangalanan ang distritong ito bilang ''Distrito de los Montes de San Mateo'', na sinasabi ng mga katutubo na masyadong mahaba, hindi bumabagay at nalilito ang karamihan na ang bayan ng [[San Mateo]] sa lalawigan ng Tondo ay ang kabisera ng distritong kabundukan ng San Mateo at ng Morong, ay pinalitan ang pangalan nito ng '''''Lalawigan ng Maynila''''' noong 1859.

Noong ipinagbenta ng mga Hispano ang Pilipinas sa mga Amerikano, itinaguyod ang pamahalaang pang-sibil. Kalaunan, ang lalawigan ng Maynila ay isinawalang bisa ng komisyon ng Pilipinas, naging mga munisipalidad ang mga kasapi nito kabilang ang Moring, at dito naitaguyod ang [[Rizal (lalawigan)|lalawigan ng Rizal]]. Ilang linggo ang nakalipas at ang bagong anyo ng Maynila ay nakilala na ng buong kapuluan ng Pilipinas at isinalo ang ilang bayan ng lalawigan ng Rizal sa lungsod bilang mga distrito. Ang mga hangganan ng Maynila isinaayos noong 29 Enero 1902. Ang mga pook na kalapit-bayan ng Gagalangin ay naging kasapi ng distrito ng Tondo, kabilang ang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]] na ngayon ay isang malayang distrito. Noong 30 Hulyo ng 1902, ang bayan ng [[Pandacan, Maynila|Pandacan]] ay naging kasapi na ng lungsod bilang distrito. Sa kasalukuyan, mayroong 16 na distritong pang-heograpiya ang lungsod.

Noong ikalawang digmaang pandaigdig, ang Maynila ay ginawang &quot;''Open City''&quot; at ang mga administratibong hangganan nito ay pinalawak hanggang sa mga kalapit na lungsod at bayan. Pinangalanan itong '''Malawakang Maynila''' at naging kasapi nito ang mga distrito ng Bagumbayan (Katimugang Maynila), Bagumpanahon (Sampaloc, Quiapo, San Miguel at Santa Cruz), Bagumbuhay (Tondo), Bagong Diwa (Binondo at San Nicholas), at ang bagong kakataguyod na [[Lungsod Quezon]] na hinati sa dalawang distrito at ang mga munisipalidad ng [[Lungsod ng Kalookan|Kalookan]], [[Lungsod ng Las Piñas|Las Piñas]], [[Lungsod ng Malabon|Malabon]], [[Lungsod ng Makati|Makati]], [[Lungsod ng Mandaluyong|Mandaluyong]], [[Lungsod ng Navotas|Navotas]], [[Lungsod ng Parañaque|Parañaque]], [[Lungsod ng Pasay|Pasay]] at [[Lungsod ng San Juan|San Juan]] ay naging distrito ng Maynila.

Noong 1948, ang [[Lungsod Quezon]] ang naging kabisera ng Pilipinas. Kalaunan, noong 29 Mayo 1976, ibinalik ni pangulong [[Ferdinand E. Marcos]] ang titulong kabisera ng Pilipinas sa Maynila na hango sa kautusang '''''Presidential Decree No. 940''''' na nagpapahayag na ang pook na inireseta para sa Kalakhang Maynila sa kautusang '''''Presidential Decree 824''''' ay ang dapat kalugaran ng ng pambansang pamahalaan.

=== Klima ===
Base sa [[kaurian ng panahon ayon sa Köppen]], ang Maynila ay mayroon tropikong tag-init at tag-ulan na panahon. Ang Maynila ay nasa tropiko kasama ng buong [[Pilipinas]]. Ang lapit nito sa [[ekwador]] ay nangangahulugan na ang temperatura ay mababa, kung minsan ay mas mababa pa sa 20&amp;nbsp;°C at tumataas ng higit pa sa 38&amp;nbsp;°C. Dahil mataas ang halumigmig, nagiging mas mainit ang panahon. Bukod dito, ang [[pagbabago ng klima]] at ang [[subsidence|paglubog ng lupa]] ay nagdudulot ng malaking panganib ng pagtaas ng relatibong antas ng dagat sa Kalakhang Maynila, na maaaring magpatuloy hanggang 2150.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Ibarra Marinas |first1=Daniel |last2=Silva Mendoza |first2=Laura |last3=Mata Chacón |first3=Dulce |last4=Belmonte Serrato |first4=Francisco |title=Climate Change and Subsidence in Metro Manila: Relative Sea-Level Projections Through Tide-Gauge Records and Satellite Altimetry up to 2150 |journal=Geographies |volume=6 |issue=2 |year=2026 |doi=10.3390/geographies6020041}}&lt;/ref&gt;

{{clear}}
&lt;center&gt;&lt;!--Infobox begins--&gt;{{Infobox Weather
|metric_first = Yes
|single_line= Yes
|location = Maynila, Pilipinas
||Jan_Hi_°C = 30|Jan_REC_Hi_°C = 35
 |Feb_REC_Hi_°C = 35
 |Mar_REC_Hi_°C = 36
 |Apr_REC_Hi_°C = 37
 |May_REC_Hi_°C = 38
 |Jun_REC_Hi_°C = 38
 |Jul_REC_Hi_°C = 38
 |Aug_REC_Hi_°C = 36
 |Sep_REC_Hi_°C = 35
 |Oct_REC_Hi_°C = 35
 |Nov_REC_Hi_°C = 35
 |Dec_REC_Hi_°C = 34
 |Year_REC_Hi_°C = 38
 |Jan_REC_Lo_°C = 14
 |Feb_REC_Lo_°C = 14
 |Mar_REC_Lo_°C = 16
 |Apr_REC_Lo_°C = 16
 |May_REC_Lo_°C = 17
 |Jun_REC_Lo_°C = 20
 |Jul_REC_Lo_°C = 22
 |Aug_REC_Lo_°C = 21
 |Sep_REC_Lo_°C = 21
 |Oct_REC_Lo_°C = 21
 |Nov_REC_Lo_°C = 19
 |Dec_REC_Lo_°C = 17
 |Year_REC_Lo_°C = 14||Feb_Hi_°C = 30
||Mar_Hi_°C = 31
||Apr_Hi_°C = 33
||May_Hi_°C = 34
||Jun_Hi_°C = 34
||Jul_Hi_°C = 33
||Aug_Hi_°C = 31
||Sep_Hi_°C = 31
||Oct_Hi_°C = 31
||Nov_Hi_°C = 31
||Dec_Hi_°C = 31
||Year_Hi_°C = 31
||Jan_Lo_°C = 21
||Feb_Lo_°C = 21
||Mar_Lo_°C = 21
||Apr_Lo_°C = 22
||May_Lo_°C = 23
||Jun_Lo_°C = 24
||Jul_Lo_°C = 24
||Aug_Lo_°C = 24
||Sep_Lo_°C = 24
||Oct_Lo_°C = 24
||Nov_Lo_°C = 23
||Dec_Lo_°C = 22
||Year_Lo_°C = 23
|Jan_Precip_cm = |Jan_Precip_mm = 23
|Feb_Precip_cm = |Feb_Precip_mm = 23
|Mar_Precip_cm = |Mar_Precip_mm = 13
|Apr_Precip_cm = |Apr_Precip_mm = 18
|May_Precip_cm =|May_Precip_mm = 33
|Jun_Precip_cm =|Jun_Precip_mm = 130
|Jul_Precip_cm =|Jul_Precip_mm = 254
|Aug_Precip_cm =|Aug_Precip_mm = 432
|Sep_Precip_cm =|Sep_Precip_mm = 422
|Oct_Precip_cm =|Oct_Precip_mm = 356
|Nov_Precip_cm =|Nov_Precip_mm = 193
|Dec_Precip_cm =|Dec_Precip_mm = 145
|Year_Precip_cm =|Year_Precip_mm = 2042
|source = http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT002730|title =BBC: Average Temperatures  for Manila, Philippines| accessdate=28-03-10}}
&lt;!--Infobox ends--&gt;&lt;/center&gt;

== Demograpiya ==
=== Kapal ng populasyon ===
{{Populasyon}}
Sa populasyong 1,660,714 sa lawak na 38.55&amp;nbsp;km², ang Maynila ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na nahihigitan ang lahat ng pangunahing lungsod ng mundo na may 43,079 katao/km².&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's Densest Cities |url=http://www.forbes.com/2006/12/20/worlds-most-congested-cities-biz-energy-cx_rm_1221congested_slide_3.html?thisSpeed=15000 |work= |publisher=Forbes |location= |trans-title=Ang mga lungsod na may pinakamalaking kapal ng populasyon |language=Ingles |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; Ang ika-6 na distrito ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na may 68,266 katao/km² at sumunod ang una at ikalawang distrito (kabuuan ng Tondo) na may 64,936 (una) at 64,710 (ikalawa) katao/km². Ang ikalimang distrito ang may pinakamaliit na kapal ng populasyon na may 19,235 katao/km².&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Ang kapal ng populasyon ng Maynila ay nahihigitan ang mga lungsod na [[Paris]] (20,164 katao/km²), [[Shanghai]] (16,364 katao/km², sa distritong Nashi ang may densidad na 56,785 katao/km²), [[lungsod ng Buenos Aires]] (2,179 katao/km², na ang pinakamaliking densidad ay ang Lanus na may 10,444 katao/km²), [[Tokyo]] (10,087 katao/km²) [[lungsod ng Mehiko]] (11,700 katao/km²), at [[Istanbul]] (1,878 katao/km², na may pinakamalaking densidad ay ang distritong Fatih na may 48,173 katao/km²).&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Pagdating naman sa kabuuang kalakhan, ang Kalakhang Maynila ay ika-85 ang pwesto na may 12,550 katao/km² at may lawak ng lupain na 1,334&amp;nbsp;km², na nahihigitan pa ng [[Lungsod ng Cebu]] na pumasok ika-80 ang pwesto.&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Demographia World Urban Areas &amp; Population Projections |url=http://demographia.com/db-worldua.pdf |publisher=Demographia |trans-title=Demographia Mga kalakhang pook at inaasang paglobo ng populasyon |language=Ingles |format=PDF |accessdate=2009-09-01}}&lt;/ref&gt;

=== Wika ===

Ang opisyal na wika ay [[Filipino]] na kilala bilang [[Wikang Tagalog|Tagalog]], habang ang [[Wikang Ingles|Ingles]] ay malawakang ginagamit sa edukasyon at trabaho sa buong Kalakhang Maynila na itinuro ng mga Amerikanong dumaong sa Pilipinas. Ang Hokkieng Intsik ay malawakang ginagamit sa mga komunidad ng Tsinong-Pinoy. May mga matatandang naninirahan na gumagamit ng pangunahing [[Wikang Kastila|Hispano]], na isang sapilitang paksa sa kurikulum ng mga unibersidad at pamantasan sa Pilipinas hanggang 1987. Maraming mga batang Europiyano, Arabo, Indiyan, Latinong Amerikano at iba pa na ang pangunahing wika ay ang sariling wika ng kanilang magulang o ang wika ng kinalakihang bansa o estado.

== Ekonomiya ==

{{main|Poblasyon ng Maynila|Puerto ng Maynila}}
{{wide image|Big Manila.jpg|1025px|Ang Maynila sa pagkakakita sa ''Harbour Square'', ito ang poblasyon ng Maynila&lt;ref&gt;Ayon sa pamahalaang lokal ng Maynila, ito ang pangunahing pinagmumulan ng GDP ng lungsod. Nahahatak nito ang ekonomiya ng lungsod at marami ditong mga [[gusaling tukudlangit]]. Lahat naman ng lugar sa Maynila ay pang-negosyo, sadya lamang ito ang karapat dapat na Poblasyon (''Ang ibig sabihin kasi ng Ibabang Maynila ay ang mga lugar sa katimugang Maynila'').&lt;/ref&gt;}}
[[Talaksan:Roxas Boulevard - Malate (Manila; 01-01-2020).jpg|200px|left|thumb|Ang [[Bulebar Roxas]], na dumadaan sa poblasyon ng Maynila]]

Ang ekonomiya ng Maynila ay maraming pinanggagalingan. Dahil sa mga puerto nitong napapangalagaan, ang Maynila ang naging &quot;''National Chief Port''&quot; ng bansa. Ang Maynila rin ang pangunahing tagalathala ng pahayagan sa Pilipinas.&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;&gt;{{cite web |title=Manila Encyclopedia Article |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |work=Encyclopedia |publisher=MSN Encarta |accessdate=2009-07-12 |archive-date=2009-11-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kwqjvIN5?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang mga produkto na maaring mabili dito ay mga kemikal, tela, damit, mga elektronikong kagamitan, relo, bakal, gamit na gawa sa katad, mga ibat ibang klase ng mga pagkain, at mga sapatos. Ang pagtitinda ng mga pagkaing tinge at inumin kabilang ang produktong tabako ang pangunahing pinagkakakitaan ng mga mamamayan. Ang mga mamamayan ay nangangalakal din sa mga dayuhan. Ang mga kagamitan na ipinangkakalakal nila kapalit ng pera ay mga tali, playwud, pinong asukal, kopra, at [[langis ng niyog]].&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt;

Maunlad na industriya ang turismo. Ang Maynila ay nakakaakit ng mahigit 1 milyong&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt; dayuhan dahil ito ang pangunahing pook panturismo ng bansa. Madalas puntahan ng mga dayuhan ang distrito ng [[Binondo, Maynila|Binondo]], [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] at [[Malate, Maynila|Malate]].

Lahat ng distrito ng lungsod maliban na lang sa [[Puerto ng Maynila]] ay may sariling pamilihang bayan o palengke. Ang pamilihang bayan ay nahahati sa dalawa, ang mga seksiyong tuyong pagkain at gulay. Masagana ang mga pamilihang bayang ito lalo na kapag umaga. Dahil sa programang urbanisasyon ng pamahalaang Maynila, naisaayos ang karamihan ng pamilihang bayan. Ang isa sa mga halimbawa nito ay ang pamilihang pambayan ng Santa Ana at pamilihang pambayan ng Pritil. Kung ang isang tao ay naghahanap ng mumurahing kagamitan, maaaring siyang makahanap sa Divisoria at [[Quiapo, Maynila|Quiapo]].

Ang mga modernong liwasan ay nakakalat sa lungsod at ang karamihan ay nasa distrito ng [[Malate, Maynila|Malate]] at [[Ermita, Maynila|Ermita]]. Ang [[SM City Manila]], na isa sa mga pinakamalaking liwasan ng bansa, ay nakatayo katabi ng Bahay-Pamahalaang panlungsod ng Maynila at ang orihinal na liwasan ng SM ay umiiral pa rin sa Carriedo sa [[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]. Ang isa sa mga popular na liwasan sa Maynila ay ang ''Robinson's Place Ermita''. Sa katimugan naman ng lungsod sa distrito ng Malate ay ang ''Harrison Plaza'', isa sa mga pinakalumang liwasan ng lungsod. Ang Maynila ay isa sa mga lungsod na magastos tirahan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The world's most expensive cities in 2008 |url=http://www.citymayors.com/economics/expensive_cities2.html |work=Economics |publisher=CityMayors |accessdate=2009-07-15}}&lt;/ref&gt;

== Kultura ==
=== Arkitektura ===

Ang arkitektura ng Maynila ay isa sa tanyag at kilala, kahit na ang [[lungsod ng Makati]] ang may mas maraming [[gusali]]. Kilala ang Maynila sa pagiging lugar na kinaroroonan ng [[Basilica Minore de San Sebastian]], ang natatanging gotikang simbahan sa [[Asya]], pati ang Simbahan ng San Agustin at [[Simbahan ng Quiapo]].

[[Talaksan:Vista de la bahía de Manila.JPG|thumb|200px|Ang Maynila ay nagkaroon ng maraming matataas na tukudlangit simula nang mamahala si Atienza sa lungsod]]

Noong sinakop ng mga Hispano ang kapuluan ng Pilipinas, karamihan sa mga istraturang itinayo sa lungsod ay mga simbahan at paaralan na kahugis ng mga gusali sa [[Espanya]]. Noong kapanahunan naman ng Amerikano, sinikap ni [[Daniel Burnham]] na palaguin at ibahin ang hitsura ng Maynila; hindi natuloy ang plano dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Sa panahon ding ito ginawa ang Bulebar Seaside, na tinagurian ding Bulebar Dewey at ngayon ay [[Bulebar Roxas]]. Ang isa sa mga napalaganap ng Amerikano ay ang pagkilala sa Pilipinas ng Tram, na unang ipinatakbo dito sa Maynila. Nang inihalal bilang alkalde si Lacson, ipinawasak niya lahat ng pook ng mga mahihirap at ipinatayo ang Lacson Underpass, na ang kauna-unahang daanang pailalim sa [[Pilipinas]]. Ginawa niyang pook pangnegosyo ang mga pook kung saan dating nandoon ang mga iskwater. Noong naging alkalde si Atienza, lumaganap sa Maynila ang mga gusaling tukudlangit at mga liwasan, kabilang dito ang Manila Ocean Park. Pununa ng ilang mananalaysay ang ginawang pagsira ni Atienza sa natitirang gusali ng mga Amerikano para mabigyan-puwang ang bagong gusali ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawatan ng Katarungan]]. Maraming gusali ang ipinapatayo sa kasalukuyan na uukit sa Maynila at pati na ng [[Kalakhang Maynila|kondehan]] nito.&lt;ref name=&quot;TBinManila&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |title=Tallest Buildings in the Philippines |date=December 2009 |publisher=Council on Tall Buildings and Urban Habitat |accessdate=2010-01-10 |quote=This list includes buildings that are under construction. Only buildings that are completed are officially ranked on CTBUH listings. |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304061620/http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Pananampalataya ===
Ang pagiging kosmopolitano ng lungsod at pagkakaroon ng iba't ibang kultura ang sumasalamin sa Maynila dahil sa dami ng mga pook-pananampalataya na nakakalat sa lungsod. Ang kalayaan sa pananampalataya sa Pilipinas na umiiral pa simula noong maitaguyod ang bansa ang dahilan para magkaroon ng iba't ibang pananampalataya. Ang mga tao na may iba't ibang sekta ang kumakatawan ng may gabay ng mga simbahan ng Kristyano, mga templo ng Budista, mga sinanog ng Dyuis, at mga mosk ng mga Islamiko.

;Romanong Katolisismo

Ang Maynila ang kabisera ng Arkidiyosesis ng Pilipinas, ang pinakamatandang arkidiyosesis sa bansa. Ang tanggapan ng arkidiyosesis ay matatagpuan sa [[katedral ng Maynila]] (Basilica Minore de la Nuestra Señora de la Immaculada Concepcion) sa Intramuros. Ang lungsod ay nasa pamamahala ng Patronahe ng [[San Andres]].

Dahil ito ang kinalagyan ng pamahalaang kolonyal sa mga nakalipas na siglo, ang Maynila ang nagsilbing base ng mga misyonaryong Katolisismo ng bansa. Kabilang sa mga orden na nasa Pilipinas ay ang mga Dominikano, [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]], Pransiskano, Agustino (kasapi na rin ang ''Augustinian Recollects''), Benediktino, madre ng San Pablo ng Chartes, padre ng Vinsentino, ang kongregasyon ng mga Immaculati Cordis Mariae, at ang ''De La Salle Christian Brothers''.

Ilang kilalang mga simbahan at katedral sa lungsod ay ang mga simbahan ng [[Simbahan ng San Agustin|San Agustin]] sa Intramuros, ang dambana ng kinorunahang imahe ng Nuestra Señora de Consolación y Correa, isang ''UNESCO World Heritage Site'' na isang paboritong pook pangkasalan ng mga kilalang tao at isa sa dalawang de-erkon na simbahan sa lungsod; [[Simbahan ng Quiapo]], kilala rin bilang Basilica Minore del [[Itim na Nazareno|Nuestro Padre Jesus Nazareno]] kung saan ginaganap ang taunang prosesyon ng itim na Nazareno, [[Simbahan ng Binondo]] na kilala rin bilang Minore de [[Lorenzo Ruiz|San Lorenzo Ruiz]], [[Simbahan ng Malate]] na dambana ng Nuestra Señora de Remedios, Simbahan ng Ermita na tahanan ng pinakalumang imaheng Marian sa Pilipinas na si uestra Señora de Guia, Simbahan ng Tondo na tahanan ng daang taong kulay-garing na imahe ng Sto. Niño (Batang Hesus), Simbahan ng Sta. Ana na dambana ng kinoronahang imahe ng Nuestra Senora de los Desamparados at ang [[Basilica Minore de San Sebastian|San Sebastian]] o Basilica Minore de San Sebastian, ang natatanging simbahan na may estilong gotika sa Asya.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
02237jfManila Cathedral Intramuros Manila Palacio del Gobernador Landmarksfvf 12.jpg|[[Katedral ng Maynila]]
Basílica de San Sebastián, (Agustinos Recoletos) Manila, Filipinas..jpg|Ang [[Basilica Minore de San Sebastian|Simbahan ng San Sebastian]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]]&lt;ref name=whl&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/518/ |title=World Heritage: San Sebastian Church |work=Tentative List for the World Heritage List |publisher=UNESCO |accessdate=20 Abril 2008}}&lt;/ref&gt;
Ph-mm-manila-intramuros-san agustin church (2014).JPG|[[Simbahan ng San Agustin]] sa [[Intramuros]]
Pic geo photos - ph=mm=manila=binondo=binondo church -philippines--2015-0624--ls- (1).JPG|[[Simbahan ng Binondo]]
09620jfQuiapo Central Church Plaza Manila Bridge Riverfvf 06.jpg|[[Simbahan ng Quiapo]]
&lt;/gallery&gt;

;Protestantismo

Ang Maynila ang tahanan ng ilang kilalalang mga simbahan ng mga Protestante sa Pilipinas na itinaguyod ng mga misyonaryong Amerikano. Bilang lamang ang pook pananampalataya na naitayo sa lungsod. Ang karamihan naman ay matagpuan sa mga kalapit na lungsod at mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]].

Pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig, ang mga grupo ng mga iba't ibang pananapalataya tulad ng mga misyonaryong Protestante ay pumunta sa Pilipinas kasama ang mga Babtis, mga Nasarin, mga Pentakostal, mga Kristiyano at itinaguyod ang kanikanilang paaralan at simbahan.

;Iglesia ni Cristo

Ang pinakakilalang panampalataya sa Pilipinas. {{Fact|date=Agosto 2009}} Ang Iglesia ay may mga kapilya at simbahan sa lungsod na kilala sa mga makitid at nakaumang mga taluktok. Ang punong himpilan ng mga Iglesia ay matatagpuan sa [[Abenida Komonwelt, Lungsod Quezon|abenida Komonwelt]] sa Lungsod Quezon.

;Islam, Budismo at iba pang paniniwala


Maraming itinaguyod na templong mga [[Budismo]] at Taoist ang mga Tsino sa Maynila. Ang distritong Quiapo ay ang tahanan ng malaking populasyon ng [[Muslim]] sa Maynila at ang [[Masjid Al-Dahab]] ay matatagpuan dito. May malaking templo ng [[Hinduismo|Hindu]] para sa mga Indiyano ang matatagpuan sa Ermita at sa abenidang U.N. matatagpuan ang templo ng Sikh at ng ''The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints''. Sa abenidang Quirino sa Malate matatagpuan ang sinanog para sa maliit na komunidad ng mga [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Pilipinas|Hudyo]] sa Pilipinas. Kalaunan, lumipat ang mga ito sa [[Lungsod ng Makati|Makati]] sa kalye Tordesillas.

== Mga pook na interesante ==
[[Talaksan:USManilaChancery.jpg|left|thumb|200px|Ang Embahada ng [[Estados Unidos]] sa [[Ermita, Maynila|Ermita]]]]
[[File: National Museum of Fine Arts (Ermita, Manila)(06-30-2024).jpg|thumb|Ang Pambansang Museo ng Sining sa Ermita]] 
Sa katimugang bahagi ng Intramuros matatagpuan ang [[Liwasang Rizal]], ang pinakatanyag na liwasan ng bansa. Kilala rin ang Liwasang Rizal bilang Luneta (&quot;gasuklay ang hugis&quot; sa salita ng mga Hispano) at dati bilang Bagumbayan. Ang 53 hektaryang Liwasang Rizal ay nasa lugar kung saan si [[José Rizal]], ang pambansang bayani ng bansa, ay pinaslang ng mga Hispano sa kasong pag-aalsa. Itinayo ang monumento para sa kanyang karangalan. Ang malaking tagdan ng watawat sa kanluran ng monumento ni Rizal ay ang ginagamit pansukat para sa mga masukat ang layo ng bawat lungsod, kalye, pulo at mga bayan sa bansa dahil dito nagmumula ang kilometrong sero.

Ang iba pang magagandang pook sa liwasang Rizal ay ang mga hardin ng Tsino at Hapon, ang gusali ng Kagawaran ng Turismo, ang [[Pambansang Museo ng Pilipinas]], Ang [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]], ang Planetarium, ang Orchidarium at Butterfly Pavilion na parehong mga oditoryum, isang makasaysayang mapa ng Pilipinas, isang pook na may paunten, isang pulilan ng mga bata, isang plasa ng ahedres, isang pook na may magagandang maihahandog na presentasyon, at ang Quirino Grandstand.

Bukod sa Liwasang Rizal, ang Maynila ay may ilang pook pang-masa. Kinabibilangan ito ng [[liwasang Rajah Sulayman]], Manila Boardwalk, liwasang [[Andres Bonifacio|Bonifacio]], [[Plasa Miranda]], [[Hardin ng Mehan]], [[Liwasang Paco]], [[Remedios Circle]], Manila Zoological and Botanical Garden, Plasa Balagtas at ang Malakanyang Garden. Noong 2005, binuksan sa masa ni alkaldeng Lito Atienza ang Pandacan Linear Park, na isang mahaba at makitid na lupain sa pagitan ng langisang Pandacan at mga pangkomersyong tahanan na nasa baybayin ng ilog Pasig. Sa hilagang parte ng lungsod nandodoon ang tatlong sementeryo ng La Loma, Chinese at Manila North Green Park, ang pinakamalaking sementeryo ng kalakhang Maynila. Ang Manila Ocean Park ay nagtatampok ng mga iba't ibang uri ng mga hayop-dagat.

Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng otel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Ang karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng Otel ng Maynila, ay nangasa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

Ang mga tanyag na distrito ng Ermita at Malate ay may mga pook pang-aliwan tulad ng mga otel, kainan, klub, bar, kapihan, pangsining at pangkulturang gusali at mga antigong tindahan. Maunlad dito ang negosyong pang-industriya at turismo at sa gabi hanggang sa madaling araw tanyag ang mga kasino, klub, bar, pook-pamkapihan at mga disko dahil buhay ang diwa ng buhay Bohemyan. Sa kalagitnaan ng lungsod nandodoon ang [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], at ang mga pook ng kanyang mga kuta at mga bartolina, lumang simbahan, mga kolonyal na tahanan, at mga kalesa. Nakakalat sa buong lungsod ang ibang pang mga makasaysayang pook at pook-palatandaan, mga liwasan, mga museo, at mga pook-pampalakasan.

=== Pook-palatandaan ===
[[Talaksan:Quiapo Church.jpg|thumb|right|200px|Ang [[Simbahan ng Quiapo]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]], Maynila.]]


[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|right|200px|Ang tarangkahan ng Pandepensang Santiago]]


&lt;!-- [[Talaksan:CCPjf0236 11.JPG|thumb|right|200px|Ang [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] sa Bulebar Roxas]] --&gt;
* [[Apolinario Mabini]] Shrine
* Chinatown (distrito ng Binondo)
* Embahada ng [[Estados Unidos]]
*  (Mga) distrito ng [[Ermita, Maynila|Ermita]] at [[Malate, Maynila|Malate]]
* [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], ang [[nagsasanggalang pader]] na ginawa ng mga Kastila, orihinal na Lungsod ng Maynila
* Jumbo Floating Hotel
* [[Katedral ng Maynila]]
* [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]]
* [[Kutang Santiago]]
* Liwasang Paco
* [[Liwasang Rizal]], kilala rin bilang ''Luneta''
* [[Manila Baywalk]]
* Simbahan ng Malate
* Manila Boardwalk
* [[Manila City Hall]]
* [[Manila Ocean Park]]
* Manila Yacht Club
* Manila Zoological and Botanical Garden (Manila Zoo)
* Metropolitan Theater
* [[Museo Pambata]]
* [[Otel ng Maynila]]
* Pader ng alaala para sa mga naging biktima ng batas militar - Bonifacio Shrine
* [[Palasyo ng Malakanyang]], opisyal na paninirahan ng [[Pangulo ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Museo ng Pilipinas]]
* Plaza Lorenzo Ruiz
* [[Plaza Miranda]]
* [[Plaza Rajah Sulayman]]
* Quirino Grandstand
* [[Remedios Circle]]
* [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]]
* [[Simbahan ng Quiapo]]
* Simbahan ng San Agustin
* [[Simbahan ng San Sebastian]]
* [[Unibersidad ng Santo Tomas]]

=== Sementeryo ===
* Sementeryong Manila Chinese
* Sementeryo ng La Loma
* Sementeryo del Norte ([http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601161758/http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm |date=2009-06-01 }})
* Sementeryong katimugan ([http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206163554/http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm |date=2011-12-06 }})
* Liwasang Paco

=== Otel ===
Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng hotel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng [[Otel ng Maynila]], ay matatagpuan sa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

=== Museo ===
* Bahay Tsinoy
* Intramuros Light and Sound Museum, Intramuros
* Pangunahing Pambansang Museo, Kalye ng Padre Burgos
* Museo ng Maynila, dating gusali ng Pre-War Army-Navy Club, Liwasang Rizal
* Museo Pambata, dating gusali ng Pre-War Elk's Club, Liwasang Rizal
* Pambansang Museo ng Pilipinas, Liwasang Rizal
* Parokya ng Ina ng Inabanduna - Sta. Ana (artepakto noong kapanahunan ng mga Hispano)
* Plaza San Luis, Intramuros
* San Agustin Church Museum, Intramuros
* The Museum - De La Salle University-Manila, abenidang Taft, Malate
* Museo ng UST sa Sining at Agham/Siyensiya

=== Mga pook-palakasan ===
* Rizal Memorial Sports Complex, Kalye ng Vito Cruz, Malate
** Rizal Memorial Coliseum
** Rizal Memorial Track and Football Stadium
** Rizal Memorial Baseball Stadium
** Ninoy Aquino Stadium
* San Andres Gym (Mail and More Arena), ang nagsilbing tahanan ng dating ''Manila Metrostars''

== Pamahalaan ==
{{See|Maynila (lalawigan)}}
[[Talaksan:Manila City Hall (Manila; 07-22-2020).jpg|thumb|[[Gusaling Panlungsod ng Maynila]] ''(Manila City Hall)'']]
Katulad ng [[Mga lungsod ng Pilipinas|mga lungsod sa Pilipinas]], ang Maynila ay pinamamahalaan ng isang alkalde na namumuno ng mga eksklusibong kagawaran ng lungsod. Ang kasalukuyang alkalde para sa terminong 2007-2010 ay si [[Alfredo Lim]], na gumawa ng pagbabalik sa bahay-pamahalaang panlungsod ng Maynila na pagkatapos ng pagsisilbi ng 3 taong termino bilang senador. Ang alkalde ng lungsod ay may tatlong termino (siyam na taon ang kabuuan), at pwedeng ihalal muli kung lalaktaw ng isang termino.

Si [[Isko Moreno]] ay ang kasalukuyang bise-alkalde ng lungsod ang namumuno sa mga pambatasang kawil ng lungsod na binubuo ng mga nahalal na mga konsehal na namumuno sa [[Distritong Pambatas ng Lungsod ng Maynila|anim na distritong pambatas ng Maynila]].

Ang lungsod ay nahahati sa 897 na mga [[barangay]], ang pinakamaliit na lokal na yunit na pamahalaan ng Pilipinas. Ang bawat barangay ay may sariling kagawad at konsehal. Para sa mas maayos na sistema ayon sa mga administratibo, ang lahat ng barangay sa Maynila ay igrinupo sa 100 mga sona at muling igrinupo para buuin ang 16 na distritong pang-heograpiya. Ang mga distrito at sonang ito ay walang anumang uri ng lokal na pamahalaan.

Ang lungsod ay may anim na mga kinatawan na ihinahalal para sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kapulungan ng mga kinatatawan ng Pilipinas]], ang mas mababang uri ng pambatasan na isa sa mga kawil ng administrasyon ng Pilipinas. Ang bawat kinatawan ay rumereprisinta sa isa sa bawat anim na tagapagbatas na distrito ng Maynila.

=== Sagisag ng lungsod ===

Ang sagisag ng lungsod ay naglalaman ng mga salitang Lungsod ng Maynila at [[Pilipinas]] na paikot sa isang kalasag sa loob ng isang bilog. Ang pabilog ay naglalaman ng anim na dilaw na bituwin na sumisimbolo sa anim na distritong pambatas ng Maynila. Ang kalasag, na kinuha ang inspirasyon noong kapanahunan ng Hispano, ang lumalarawan sa palayaw na ''Pearl of the Orient'' at nakapwesto sa hilagang-gitna; dagatleon sa gitna, na naimpluwensiyahan ng [[Kastila|Hispano]]; at ang agos ng [[Ilog Pasig]] at ng [[Look ng Maynila]] sa katimugang parte. Ang mga kulay ng selyo ay sumasalamin sa kulay ng [[Watawat ng Pilipinas|watawat]] ng [[Pilipinas]]. Ang dagatleon sa selyo ng Maynila ay hiniram ng Singapore para sa kanilang merlion.

=== Distrito ===

[[Talaksan:Ph fil manila districts.png|thumb|right|200px|Ang mapa ng mga distrito ng Maynila.]]

Ang lungsod ay nababahagi sa labing-anim na distrito. Isa lang ang distritong hindi isang bayan, na ang Pier ng Maynila. Walong (8) distrito ay  nasa hilaga ng [[Ilog Pasig]] at walo (8) sa timog. Ang San Andres Bukid ay dating bahagi ng [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]], habang ang [[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] ay dating bahagi ng Sampaloc. Ang mga distritong ito ay di dapat ikalito sa anim na pangkinatawang distrito ng Maynila.

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Distrito
![[Barangay]]
!Populasyon&lt;br /&gt;(2007 census)
!Lawak &lt;br /&gt; (has.)
!Kapal ng populasyon&lt;br /&gt;(per km²)
|-
|[[Binondo, Maynila|Binondo]]
|align=right|10
|align=right|12,100
|align=right|66.11
|align=right|18,304.1
|-
|[[Ermita, Maynila|Ermita]]
|align=right|13
|align=right|6,205
|align=right|158.91
|align=right|3,904.8
|-
|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|5
|align=right|5,015
|align=right|67.26
|align=right|7,455.7
|-
|[[Malate, Maynila|Malate]]
|align=right|57
|align=right|78,132
|align=right|259.58
|align=right|30,099.8
|-
|[[Paco, Maynila|Paco]]
|align=right|43
|align=right|69,300
|align=right|278.69
|align=right|24,866.7
|-
|[[Pandacan, Maynila|Pandacan]]
|align=right|38
|align=right|76,134
|align=right|166.00
|align=right|45,862.9
|-
|[[Pantalan ng Maynila|Pier]]
|align=right|5
|align=right|48,684
|align=right|315.28
|align=right|15,441.4
|-
|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|align=right|16
|align=right|23,138
|align=right|84.69
|align=right|27,322.0
|-
|[[Sampaloc, Maynila|Sampaloc]]
|align=right|192
|align=right|255,613
|align=right|513.71
|align=right|49,758.5
|-
|[[San Andres Bukid, Maynila|San Andres Bukid]]
|align=right|65
|align=right|116,585
|align=right|168.02
|align=right|69,386.2
|-
|[[San Miguel, Maynila|San Miguel]]
|align=right|12
|align=right|16,115
|align=right|91.37
|align=right|17,636.9
|-
|[[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]]
|align=right|15
|align=right|43,225
|align=right|163.85
|align=right|26,380.5
|-
|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|34
|align=right|62,184
|align=right|169.42
|align=right|36,703.5
|-
|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|align=right|82
|align=right|118,779
|align=right|309.01
|align=right|38,438.1
|-
|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|align=right|51
|align=right|98,901
|align=right|261.01
|align=right|37,892.2
|-
|[[Tondo, Maynila|Tondo]]
|align=right|259
|align=right|630,604
|align=right|865.13
|align=right|72,891.6
|}

Lahat ng distritong ito, na hindi kinabibilangan ng Puerto ng Maynila, ay may sariling mga simbahan, at ang ilan sa mga distritong ito ay nakamit ang pagkakilanlan sa sariling paninindigan. Ang Intramuros bilang pinakamatanda at naging orihinal na Maynila ay naging makasaysayang pook. Ang distrito ng Binondo ay ang Chinatown ng lungsod. Ang Tondo ay ang may pinakamalaking kapal ng populasyon, pinakamalawak na nasasakupan at nangunguna pagdating sa kahirapan. Ang pambansang bayani na si Jose Rizal ay tinatangkilik sa Liwasang Paco at iba pang pook sa Maynila. Ang mga distrito ng Ermita at Malate ay kilala at sikat sa mga turista, dahil marami ditong bar, kainan, limang-bituing otel, at liwasan. Ang mga distrito ng San Miguel at Pandacan ay tumatayong tahanan ng opisyal na residente ng Pangulo ng bansa, ang [[Palasyo ng Malakanyang]].

=== Pambansang mga opisina ng pamahalaan ===


Ang lungsod ng Maynila ang kabisera ng Pilipinas at ang tahanan ng mga politika sa bansa. Noong kapanahunan ng pamahalaang kolonyal ng Amerikano, nagpahayag sila ng magiging hitsura ng lungsod sa labas ng pader ng Intramuros. Sa kalapit na &quot;Bagumbayan&quot; o sa kasalukuyan ay ang Liwasang Rizal, ang piniling sentro ng pamahalaan at ang komisyon ng pagdidisenyo ay ipinaubaya kay [[Daniel Burnham]] para gumawa ng plano para sa lungsod na hango sa [[Washington D.C.]]. Napabayaan yaong plano at natigil ang konstruksiyon dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]].

Dahil sa [[Komonwelt ng Pilipinas|pamahalaang Komonwelt]] ni Manuel L. Quezon, ang bagong sentro ng pamahalaan ay inilipat sa mga bundok sa hilagang silangan ng Maynila, na ngayon ay [[Lungsod Quezon]]. Lumikha ng base ang ilang mga ahensiya ng pamahalaan sa Lungsod Quezon. May mga importanteng opisina na nanatili sa Maynila tulad ng Opisina ng Pangulo, ang Korte Suprema, Hukuman ng Apela, ang [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], ang kagawaran ng [[Kagawaran ng Pagbabadyet at Pamamahala (Pilipinas)|Badyet]], [[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Pananalapi]], [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kalusugan]], [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Katarungan]], [[Kagawaran ng Paggawa at Empleyo (Pilipinas)|Paggawa at Empleyo]], at [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Turismo]]. Ang Maynila din ang tahanan ng iba't ibang importanteng institusyong pambansa tulad ng Pambansang Aklatan, Pambansang Arkibos, Pambansang Museo at Pambansang Ospital ng Pilipinas.

== Edukasyon ==
{{main|Tala ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas}}
[[Talaksan:PLM GPA.jpg|thumb|200px|right|Ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]], ang kauna-unahang unibersidad sa Pilipinas na pinatatakbo ng pamahalaang lokal.]]
Ang Maynila ang tahanan ng mga unibersidad, dalubhasaan at pamantasan sa Kalakhang Maynila. Ang tinaguriang [[Sinturon ng mga unibersidad|Sinturon ng mga pamantasan]] na kilala ng bansa na may magandang edukasyong maihahandog ay matatagpuan sa distrito ng Malate, Ermita, Intramuros, Paco, San Miguel, Quiapo at Sampaloc. Ilan sa kanila ay ang mga pamantasang pang-estado katulad ng [[Unibersidad ng Pilipinas, Maynila]] sa Ermita at [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas]] sa Santa Mesa; [[Pamantasang Normal ng Pilipinas]], Pamantasang Kristiyano ng Pilipinas, Pamantasan ng Kababaihan ng Pilipinas, [[Pamantasang De La Salle-Maynila]] at ''De La Salle-College of Saint Benilde'' sa abenidang Taft; mga katolisismong pamantasan katulad ng Kolehiyo ng San Beda sa San Miguel, [[Unibersidad ng Santo Tomas]] sa Sampaloc at ang Pamantasan ng San Pablo sa Ermita; mga pribadong pamantasan tulad ng [[Pamantasan ng Silangan]], [[Pamantasan ng Dulong Silangan]] at [[Pamantasang Centro Escolar]] sa Recto; at ang mga katolisismong pamantasan na [[Colegio de San Juan de Letran]], Mapúa Institute of Technology at ang Lyceum of the Philippines University; at ang pamantasang pag-aari ng lungsod, ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]] sa Intramuros, dalubhasahang lungsod ng maynila o @Universidad de Manila sa may tabi ng [[Estasyon ng Central Terminal ng LRT|Estasyong Central Terminal]] ng LRT-1.

Ang dibisyon ng mga pamantasan ng lungsod-Maynila na isang sangay ng [[Kagawaran ng Edukasyon (Pilipinas)|kagawaran ng edukasyon]] ay tumutukoy sa tatlong pampublikong sistema ng edukasyon ng lungsod. Namamahala ito ng 71 elementaryang pampublikong paaralan, 32 pampublikong mataas na paaralan, at 2 pampublikong unibersidad.

Ang lungsod din ang namamahala sa [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Maynila]], ang pilotong pang-agham na iswkelahan ng Pilipinas; ang Pambansang Museo ng Pilipinas, kung saan ang matatagpuan ang [[Spoliarium]] ni [[Juan Luna]], ang Kalakhang Museo, ang pangunahing museong moderno at dalubhasa sa mga biswal na sining; ang Museong Pambata, pook na pabor sa mga kabataang Pinoy para sila ay matuto at ang Pambansang Aklatan ng Pilipinas ay matatagpuan sa liwasang Rizal.

== Midya ==
=== Serbisyong pang-koreo ===
[[Talaksan:Post Office Building, Pasig River (Manila)(2018-01-09).jpg|thumb|200px|Ang Korporasyong Koreo ng Pilipinas]]
Ang gusali ng Post Office na tahanan ng korporasyong pamkoreo ng Pilipinas ay matatagpuan sa talampakan ng Tulay ng Jones. Ito rin ang tahanan ng Philippine Postal Bank, ang pangunahing kompanya na nagpapatakbo ng tagahatid ng mga koreo sa bansa.

=== Tagalathala at publikasyon ===
Ang Maynila ang tahanan ng mga pangunahing kompanyang tagalathala sa Pilipinas. Sa [[Daungan ng Maynila|pook daungan]] matatagpuan ang karamihan ng punong himpilan ng mga ito. Ang industriyang tagalathala ng mga kasalukuyang pangyayari ay isa sa mga legasiya ng kolonisasyon ng mga Amerikano sa Pilipinas, na gumawa ng daan para kalayaan ng mga tagapaglathala. Ilan sa mga pangunahing publikasyon sa Maynila ay ang [[The Manila Times|Manila Times]], ang Manila Bulletin, ang Philippine Star, ang Manila Standard Today, The Daily Tribune at marami pang iba.

=== Mga pahayagan ===
Ang Maynila ang tahanan ng ilang pambalita at opisinang tagapaghatid ng pahayagan, ahensiya o serbisyo na kinabibilangan ng Office of the Press Secretary at Radio-TV Malacañang o RTVM (ang tagapagbalita ng Mga Pangulo ng Pilipinas) na matatagpuan sa Palasyo ng Malakanyang.

Ang lungsod din ang tahanan ng prestihiyoso at eksklusibong organisasyon ng mga manunulat na tinawag na Samahang Plaridel. Ang mga miyembro ay kinabibilangan ng ilang kilalang tagapaglathala, patnugot, at taga-pagbalita ng bansa.

=== TV at radyo ===
Ang punong himpilan ng mga pangunahing estasyon ng TV ay matatagpuan sa [[Lungsod Quezon]] at hindi lahat ng studyo ng Kamaynilaang Pinalawig ay matatagpuan sa Maynila.

== Inprastraktura ==
=== Transportasyon ===
{{see|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}}

==== Pampublikong transportasyon ====
[[Talaksan:LRT Tayuman Station (10-24-2018).jpg|thumb|200px|right|Estasyong Tayuman ng LRT]]
[[Talaksan:WTMP Pangkat E-14-1.JPG|thumb|200px|right|Isang dyipni sa Maynila]]
Ang Maynila bilang pangunahing lungsod, ay mayroong iba't ibang uri ng mga transportasyon. Ang pinakilala sa lahat ng uri nito ay ang mga [[dyipni]] na sinimulang gamitin pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig. May mga kilala rin transportasyon bukod sa dyipni tulad ng mga bus, taksi at Tamaraw FX. Ang mga motorsiklo at pedicab ay ginagamit sa mga bumabiyahe ng maiikling distansiya. Sa ilang pook, lalo na sa Divisoria, ang mga motor pangtinda ay pinagkakasya sa pedicab para mahatid ang mga paninda. May pook na pinagpapaliban ang modernong kapanahunan tulad ng [[Binondo, Maynila|Binondo]] at [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] na gumagamit pa rin ng [[Kalesa]].

Ang lungsod ay pinagsisilbihan ng [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|SMRP ng Maynila]] (ang uring ito ng transportasyon ay bukod pa sa [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|MRTS]] o ''Metro Rail Transit System''). Isa sa mga prioridad ng proyektong pambayan ay nakatoon sa pagpapaluwag ng masikip na daloy ng trapiko sa kalakhang Maynila.

Ang pagpapaunlad ng sistema ng riles ay nagsimula noong itinaguyod ito noong dekada 70 sa pamamahala ng administrasyon ni Marcos at ito ang kauna-unahang transportasyon ng riles sa Timog-silangang Asya. Kamakailan lang, ang sistema ng riles ay nakaranas ng malawigang pagpapalawak dahil sa paglaki ng populasyon ng lungsod. Ito ay nagkakahalaga ng ilang bilyong dolyar. Ang layunin ng proyektong ito ay magkaroon ng alternatibong uri ng transportasyon para matugunan ang pangangailangan ng lumalaking bilang ng mga sasakyan. Dalawang linya nito ang nagsisilbi sa mga naninirahan sa lungsod, ang [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang berde]] na dumadaan sa [[abenidang Taft]] (R-2) at [[abenidang Rizal]] (R-9), at ang [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang bughaw]] na dumadaan sa [[Bulebar Magsaysay|bulebard ng Ramon Magsaysay]] (R-6) simula Santa Cruz, patungong [[Lungsod Quezon]] hanggang sa Santolan sa [[Pasig]].

Ang lungsod ang kabisera ng pamahalaan ng riles sa Luzon. Ang pangunahing terminal ng Pambansang Daanan ng mga riles ng Pilipinas ay matatagpuan sa Tondo. Ang mga daanan ng riles na pinalawig at sa kasalukuyan ay dumadaan sa [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], [[Pampanga]] at sa [[Legazpi, Albay|Legazpi]], [[Albay]].

Ito ang mga pangunahing sistema ng riles. Ang mga estasyon na nasa talaan na ito ay matatagpuan sa Maynila:

* [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Berde]] (''LRT 1'') - R. Papa, [[Estasyong Abad Santos ng LRT|Abad Santos]], [[Estasyong Blumentritt ng LRT|Blumentritt]], [[Estasyong Tayuman ng LRT|Tayuman]], Bambang, Doroteo Jose, Carriedo, Terminal Sentral, United Nations, Pedro Gil, [[Estasyong Abenida Quirino ng LRT|Abenida Quirino]] at [[Estasyong Vito Cruz ng LRT|Vito Cruz]]
* [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Bughaw]] (LRT-2 o MRT-2) - [[Estasyong Recto ng LRT|Recto]], [[Estasyong Legarda ng LRT|Legarda]], [[Estasyong Pureza ng LRT|Pureza]] at [[Estasyong V. Mapa ng LRT|V. Mapa]]
* [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas|PNR]]: Vito Cruz, Herran (Pedro Gil), Pandacan, Santa Mesa, España, Laong Laan, Blumentritt at Tutuban.

==== Himpapawid ====
Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (PPNA) ang nagsisilbi sa Maynila, kalakhang Maynila at sa mga kalapit lalawigan. Ang Terminal 2 (o ang ''Centennial Terminal'') ay binuksan noong 1999 Oktubre. Ang [[Philippine Airlines]] na nagbibigay karangalan sa ating bansa ang gumagamit sa terminal na ito para sa lokal at pandaigdigang lipad. Ang ilang pandaigdigang lipad ang gumagamit sa orihinal na terminal ng PPNA. Binuksan sa publiko ang PPNA-3 noong Agosto ng 2008. Ito ang tahanan ng ''Cebu Pacific'', ''Air Philippines'' at ''PAL Express'' na nakatuon sa mga pandaigdigan na lipad. Ilang kilometro lang ang layo ng PPNA sa Maynila kaya naman ang mga dayuhan ay madaling makakapasok at makakaalis ng lungsod.

==== Mga lansangan ====
{{Main|Tala ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}}
[[Talaksan:Sampaloc - A.H. Lacson Avenue (Manila)(2019-05-27).jpg|thumb|200px|[[Abenida Lacson]], isa sa mga mahalagang lansangan sa Maynila.]]
Ang mga pangunahing lansangan sa Kalakhang Maynila ay igrinupo bilang mga daang radyal at daang palibot (''radial roads'' and ''circumferential roads''). Ang [[Bulebar Roxas]], ang pinakakilalang lansangan sa Maynila, ay matatagpuan sa dalampasigan ng [[Look ng Maynila]]. Ang naturing na bulebar ay kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 1]] (o R-1) na patungong [[Kabite]]. Ang [[Bulebar Espanya]] na kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7) ay nag-uumpisa sa Quiapo at nagtatapos sa Welcome Rotonda na nasa hangganan ng Lungsod Quezon. Ang lansangang Pres. Sergio Osmeña Sr. na kabilang sa [[South Luzon Expressway]] o [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3) ay ang pinaka-importanteng lansangan na dumudugtong sa Maynila sa mga lalawigan sa katimugang Luzon. Dalawa sa mga anim na daang palibot ay matatagpuan sa loob ng lungsod: ang [[Daang Palibot Blg. 1|C-1]] at [[Daang Palibot Blg. 2|C-2]].

==== Mga tulay ====
{{See also|Talaan ng mga tawiran sa Ilog Pasig}}
[[Talaksan:Jones Bridge - night view (Manila; 11-24-2019).jpg|thumb|200px|[[Tulay ng Jones]]]]
[[File:Quezon Bridge, Manila City.jpg|right|thumb|200px|Tulay Quezon]]
May walong pangunahin na tulay sa Maynila. Ang karamihan sa mga ito ay idinudugtong ang katimugang parte ng Maynila sa hilagang parte nito. Dahil hinahati ng ilog Pasig ang kalakhang Maynila sa dalawa, karamihan ng tulay sa kalakhang Maynila ay pinagdudugtong ang hilaga at katimugang parte nito. Mayroong dalawang tulay na riles na tumatawid sa ilog, ang Light Rail Transit 1 at ang daanan ng Philippine National Railways. Ang mga tulay na nakatala sa ibaba ay nakasaayos simula kanluran hanggang silangan. Ang Del Pan, na pinakamalapit sa bukana ng [[ilog Pasig]] at [[look ng Maynila]] ay ang nauuna sa talaan kung pagbabasihan ang pagsasaayos mula kanlurang hanggang silangan.

* [[Tulay ng Roxas]] - ''dating tinawag na tulay ng Del Pan'' ([[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]] hanggang sa  [[Daungan ng Maynila]])
* [[Tulay ng Jones]] - ([[Binondo, Maynila|Binondo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng MacArthur (Maynila)|Tulay ng MacArthur]] ([[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Unang Linya ng Sistema ng Magaang Riles Panlulan ng Maynila|Tulay ng LRT 1]] (Estasyon ng Carriedo hanggang Central Station)
* [[Tulay ng Quezon]] ([[Quiapo, Maynila|Quiapo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Ayala]] ([[San Miguel, Maynila|San Miguel]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Mabini]] - ''dating tinawag na tulay ng Nagtahan'' ([[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] hanggang [[Pandacan, Maynila|Pandacan]])
* Tulay ng Lambingan ([[Santa Ana, Maynila|Punta]] hanggang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]])

==== Mga daungan ====
[[Talaksan:Manila skyline seen from Manila North Harbor.JPG|thumb|200px|Isa sa mga puerto ng lungsod]]
Ang daungan ng Maynila na matatagpuan sa bukana ng [[look ng Maynila]], ay kinilala bilang &quot;Pambansang Punong pandaungan ng Pilipinas&quot; dahil ito ang pangunahing daungan ng bansa. Pinagsisilbihan nito ang pangunahing pangangailangan ng lungsod tulad ng ekonomiya at pinauunlad ang turismong panindustriyal. Ang hilaga at katimugang daungan ay nakakaranas ng pagka-abala twing bakasyon o mga araw na may selebrasyon tulad ng [[Mahal na Araw]], [[Araw ng Kalululuwa]] at [[Pasko|Kapaskohan]].

==== Pasig River Ferry Service ====
[[Talaksan:Pasig Ferry.JPG|thumb|200px|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]]
Ang bukana ng [[Ilog Pasig]] ay matatagpuan sa lungsod. Ang ''Pasig River Ferry Service'' na nagpapatakbo ng 17 estasyon na matatagpuan sa bukana ng [[Ilog Pasig]] simula Plaza Mexico sa [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] hanggang sa [[lungsod ng Pasig]] ang nagsisilbing pantawid at transportasyong pandagat ng [[kalakhang Maynila]].

Pitong estasyon ang matatagpuan dito sa Maynila. Nakatala sa ibaba ang mga estasyon at nakaayos ayon sa pagkasunod-sunod:

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Estasyon
!Lokasyon
!Distrito
|-
|Estasyong Plaza Mexico
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|-
|Estasyong Escolta
|align=right|[[Kalye Escolta]]
|align=right|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|-
|Estasyong Quiapo
|align=right|Quiapo
|align=right|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|-
|Estasyong [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas|P.U.P.]]
|align=right|Santa Mesa
|align=right|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|-
|Estasyong [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|Santa Ana
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|-
|Estasyong Lambingan
|align=right|Punta
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|}

=== Mga medikal na pasilidad ===
Ang Maynila ang tahanan ng punong himpilan ng [[Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] sa Pilipinas, ang pangunahing opisina ng [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kagawaran ng Kalusugan]], at ilang opsital at medikal na pasilidad. Ang Kagawaran ng Kalusugan ng Maynila na may kakayahang magplano at magpatupad ng mga programmang pangkalusugan sa  lungsod, ay nagpapatakbo ng 44 na medikal na pasilidad at mga pasilidad na matatagpuan sa mga imprastraktura&lt;ref&gt;{{cite news |title= Free hospital, health aid in Manila assured |trans-title=Libreng ospital at paggamot sa Maynila kumpirmado |url=http://www.mb.com.ph/issues/2007/04/14/MTNN2007041491763.html |agency=Manila Bulletin |publisher=Manila Bulletin |location=Maynila |accessdate=2009-08-08 |language=Ingles}}&lt;/ref&gt; na nakakalat sa buong lungsod. Ilan sa mga tanyag ospital ng lungsod ay ang Manila Doctors' Hospital at Philippine General Hospital sa Abenidang Taft; Chinese General Hospital and Medical Center, Dr. Jose R. Reyes Memorial Medical Center, at San Lazaro Hospital sa distrito ng Santa Cruz; University of Santo Tomas Hospital sa Sampaloc; at ang Ospital ng Maynila Medical Center na pag-aari ng lokal na pamahalaan sa Malate.

== Pandaigdigang kaukulan ==
=== Mga kapatid na lungsod ===
Ang Maynila ay may 33 mga kapatid na lungsod (lokal at pandaigdigan) at tatlong kaalyadong lungsod.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Manila |url=http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |publisher=Pamahalaan ng Maynila |location=Maynila |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Maynila |language=Ingles |quote= |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607200336/http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Pandaigdigang relasyon

* [[Talaksan:Flag of Mexico.svg|25px|border]] [[Acapulco]], [[Mehiko]]
* [[Talaksan:Flag of India.svg|25px|border]] [[New Delhi]], [[India]]
* [[Talaksan:Flag of Thailand.svg|25px|border]] [[Bangkok]], [[Thailand]] (1997)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Beijing]], [[Tsina]] (2002)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Beijing |url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |publisher=EBeijing |location=Beijing |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Beijing |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2010-01-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Allison |last=Lopez |title=Manila mayor flies to ‘sister city’ for Beijing Olympics |url=http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |publisher=Inquirer |location=Maynila |trans-title=Pinuntahan ng alkalde ng Maynila ang mga kapatid na lungsod para sa palarong olimpiko ng 2008 |language=Ingles |date=2008-07-08 |quote=MANILA, Philippines—Manila Mayor Alfredo Lim will grace the opening ceremony of the 2008 Olympics Friday on the invitation of Beijing Mayor Guo Jinlong as his guest. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930165324/http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Romania.svg|25px|border]] [[Bucharest]], [[Rumanya]]
* [[Talaksan:Flag of Colombia.svg|25px|border]] [[Cartagena, Colombia|Cartagena]], [[Kolombiya]] (1986)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Guangzhou]], [[Tsina]]  (1982)
* [[Talaksan:Flag of Cuba.svg|25px|border]] [[Havana]], [[Cuba]]
* [[Talaksan:Flag of Israel.svg|25px|border]] [[Hayfa]], [[Israel]] (1971)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/en-US/city/CitySecretary_ForeignAffairs/EngActs.htm |title=Twin City activities |publisher=Pamahalaan ng Hayfa |accessdate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Honolulu, Haway|Honolulu]], [[Haway]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Indonesia.svg|25px|border]] [[Jakarta]], [[Indonesya]]
* [[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Ho Chi Minh]], [[Biyetnam]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]], [[Bagong Jersey]]
* [[Talaksan:Flag of Peru.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Lima]], [[Peru]]
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Madrid]], [[Espanya]] (1987)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mapa Mundi de las ciudades hermanadas |url=http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&amp;vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&amp;vgnextfmt=especial1&amp;idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD |publisher=Pamahalaan ng Madrid |location=Madrid |trans-title=Mapa ng mga kapatid na lungsod ng Madrid |language=Kastila |accessdate=2009-08-29}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Málaga]], [[Espanya]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Montréal, Québec|Montréal]], [[Québec]], [[Canada]] (2007)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manila-Montreal Sister City Agreement Holds Potential for Better Cooperation |url=http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |location=Montreal |trans-title=Ang pagiging magkapatid na lungsod ng Maynila at Montreal para sa magandang pakikipagrelasyon |language=Ingles |format=ASP |date=2005-06-24 |quote=Philippine Ambassador to Ottawa Francisco L. Benedicto commended the efforts of the Filipino-Canadian community and the members of the City Council of Montreal for their efforts in working towards a Manila-Montreal Sister City Agreement |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124125140/http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Russia.svg|25px|border]] [[Moscow]], [[Rusya]]
* [[Talaksan:Flag of France.svg|25px|border]] [[Nice]], [[Pransiya]]
* [[Talaksan:Flag of Kazakhstan.svg|25px|border]] [[Nur-Sultan]], [[Kazakhstan]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Sacramento, California|Sacramento]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[San Francisco, California|San Francisco]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Chile.svg|25px|border]] [[Santiago, Chile|Santiago]], [[Chile]]
* [[Talaksan:Flag of Australia.svg|25px|border]] [[Sydney]], [[Bagong Timog Gales]], [[Australia]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taichung]], [[Republika ng Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taipei]], [[Republika ng Tsina]] (1966)&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE 46 SISTER-CITIES OF TAIPEI |url=http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |publisher=Pamahalaan ng Taipei |location=Tapei |trans-title=Ang 46 na kapatid na lungsod ng Taipei |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718181902/http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]] [[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]], [[Prepektura ng Osaka|Osaka]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]
* [[Talaksan:Flag of Iran.svg|25px|border]] [[Tehrān]], [[Iran]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Winnipeg]], [[Canada]] (1979)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities |url=http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |publisher=Web Archive |trans-title=Mga kapatid na lungsod |language=Ingles |quote=Since the amalgamation of Winnipeg in 1971, the City of Winnipeg began a policy that authorizes the Mayor to enter into &quot;Sister City Agreements&quot; with Mayors in other countries. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2005-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051228134139/http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]]  [[Yokohama]], [[Prepektura ng Kanagawa|Kanagawa]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=8 Cities/6 Ports: Yokohama's Sister Cities/Sister Ports |url=http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505110044/http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archivedate=2009-05-05 |publisher=Pamahalaan ng Yokohama |trans-title=8 lungsod/6 na daungan: Mga kapatid na lungsod/kapatid na daungan ng Yokohama |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Mga kaligang lungsod

* [[Talaksan:Flag of South Korea.svg|25px|border]] [[Busan]], [[Timog Korea]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Shanghai]], [[Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Xi'an]], [[Tsina]]

;Mga kapatid na lungsod (Pilipinas)

* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]]
* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Davao]], [[Pilipinas]]

== Silipin din ==

* [[Kalakhang Maynila]] - Ang metropolitanyong pook ng [[Pilipinas]], ang pambansang punong rehiyon.
* [[Labanan sa Maynila]] - Iba't ibang labanan na nangyari sa lungsod na ito para sa walang kamatayang kalayaan.
* [[Maynilang Imperyal]] - Bansag sa lungsod at sa buong Kalakhang Maynila dahil sa ekonomiya nito.
* [[Napapaderang Lungsod]] - Ang bansag sa lungsod dahil sa [[nagsasanggalang na pader|nakasangalang pader]] o ang [[Kutang Santiago]].

== Kawil panlabas ==

{{Canadian City Geographic Location (8-way)
|North=''[[Lungsod ng Navotas]]'', ''[[Lungsod ng Kalookan]]''
|West=''[[Look ng Maynila]]''
|Center=Lungsod ng Maynila
|East=''[[Lungsod ng San Juan]]'', ''[[Lungsod ng Mandaluyong]]''
|South=''[[Lungsod ng Pasay]]''
|Northwest=''[[Puerto ng Maynila|Ang mga daungan ng Maynila at Navotas]]''
|Northeast=''[[Lungsod Quezon]]''
|Southwest=''[[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]]''
|Southeast=''[[Lungsod ng Makati]]''
|image=Flag_of_Manila.png
}}

{{sisterlinks|Manila}}
* [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na websayt ng lungsod ng Maynila]
* [http://www.manila.gov.ph/ Pamahalaan ng Maynila]
* {{wikivoyage|Manila}}
* [http://www.openstreetmap.org/?lat=14.583333&amp;lon=120.9666671&amp;zoom=11 Ang Mapa ng Maynila]
* [http://www.philippinedomain.com/metro_manila_map.htm Mga Pangunahing Lansangan ng Maynila]{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://zip-codes.philsite.net/manila.htm ZIP  | Postal Codes ng Maynila]
* [http://wikitravel.org/en/Manila Wikitravel - Manila]

== Sipian ==
=== Biblyograpya ===
{{Wikipedia-Books}}
* {{Citation
|last=Bayor
|first=Ronald H  
|title=The Columbia Documentary History of Race and Ethnicity in America
|publisher=Columbia University Press 
|date=2004-06-23
|isbn=0-231-11994-1
|url=http://books.google.com/books?id=o2eWvyig9SgC
}}.
* {{Citation
|editor-last=Blair
|editor-first=Emma Helen
|year=1911
|title=The Philippine Islands, 1493-1803
|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&amp;cc=philamer&amp;idno=afk2830.0001.003&amp;q1=blair&amp;frm=frameset&amp;view=image&amp;seq=5
}}, (Vol. 1, no. 3).
* {{Citation
|last=Boot
|first=Max
|title=The Savage Wars of Peace: Small Wars and the Rise of American Power
|publisher=Basic Books
|date=2002-04-01
|isbn=0-465-00720-1
|url=http://books.google.com/books?id=0lIg-lGwqBoC
}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
* {{Citation
|last=Fish
|first=Shirley
|title=When Britain Ruled the Philippines 1762-1764
|year=2003
|isbn=1-4107-1069-6
|url=http://books.google.com/books?id=RdIEAAAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Kumar
|first=Amitava  
|title=Poetics/Politics: Radical Aesthetics for the Classroom
|publisher=Palgrave
|date=1999-10-29
|isbn=0-312-21866-4 
|url=http://books.google.com/books?id=AJfkKgAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Painter
|first=Nell Irvin 
|title=Standing at Armageddon: The United States, 1877–1919
|publisher=W. W. Norton &amp; Company
|date=1989-05-01
|isbn=0-393-30588-0
|url=http://books.google.com/books?id=5_gB8ABKAx0C
}}.
* {{Citation
|last=Tracy
|first=Nicholas 
|title=Manila Ransomed: The British Assault on Manila in the Seven Years War
|publisher=University of Exeter Press
|year=1995
|url=http://books.google.com/books?id=AoNxAAAAMAAJ
}} ISBN 0-85989-426-6, ISBN 978-0-85989-426-5

=== Talababa ===
{{reflist|2}}

{{Template group
|list =
{{Lungsod ng Maynila}}
{{Roxas Boulevard}}
{{Template group
|title       = [[Talaksan:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}} Lokasyong Heograpiko
|list        = 
'''[[Sistema ng tugmaang pampook|Lat. &lt;small&gt;and&lt;/small&gt; Long.]] {{Coord|14|35|N|121|0|E|display=inline}} &lt;span style=&quot;color:darkblue;&quot;&gt;Maynila&lt;/span&gt;'''}}
{{Metro Manila}}
{{Mga Lungsod sa Pilipinas}}
{{Lalawigan ng Pilipinas}}
{{Talaan ng mga kabiserang Asyano batay sa rehiyon}}
}}


==Summer soltice daylight Philippines==

*Metro Manila Philippines 13hurs 


==Winter Soltice daylight== 

*Metro Manila Philippines 
11hrs

==hilagang hemipero==

*Philippines 


 ==Ekstensyon ng Tropical Cancer na haka-haka na 14 na linya==

*Eksaktong lokasyon Lantitude 23° hilagang ng  Taiwan 


==Tropiko Ekwador na linya  ekstensyon ng *Tropiko Ekwador 9 Hilaga ng Mindanao Philippines==
{{Authority control}}

[[Kategorya:Kabisera sa Asya]]
[[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Maynila]]
[[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Pilipinas]]</text>
      <sha1>oc1h410l3bjnskoucpe6kol37k2yz1h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212145</id>
      <parentid>2212144</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T05:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>there is a slight change</comment>
      <origin>2212145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79782" sha1="sqzx8ohrixyoyh5rj11vcbbys1yi8ye" xml:space="preserve">{{napiling artikulo}}
{{about|lungsod ng Maynila|kalakhang pook o kabahagian|Kalakhang Maynila|makalumang lungsod|Intramuros|ibang gamit sa salita|}}
{{Infobox Philippine city 2
| infoboxtitle   = Lungsod ng Maynilà
| official_name  = Manila
| nickname       = &quot;''Perla del Oriente''&quot;, &quot;The City of Our Affections&quot;, &quot;City by the Bay&quot;, &quot;''La Insigne y Siempre Leal Ciudad''&quot;
| motto          = ''Ang Bagong Maynila''&lt;br&gt; ''Manila, God First''
| image_skyline  = {{Photomontage
| photo1a = Big Manila.jpg
| photo2a = Manila City Hall Clock Tower View from Intramuros Wall.jpg
| photo2b = Fort Santiaigo in Intramuros.jpg
| photo4a = Rizal Monument at Dusk.jpg
| photo4b = Allan Jay Quesada- Quiapo Church DSC 0065 The Minor Basilica of the Black Nazarene or Quiapo Church, Manila.JPG
| photo5a = Malacañang Palace (Cropped).jpg
| size    = 250
| spacing = 2
| position = center
| color = transparent
| border = 0
}}
| imagesize      = 
| image_caption  = (Paikot sa kanan, simula sa taas): [[Panoramang urbano]] ng Maynila, [[Gusaling Panlungsod ng Maynila]], [[Binondo]], [[Palasyo ng Malakanyang]], Simbahan ng Tondo, [[Look ng Maynila]], [[Bantayog ni Rizal]], Tanggapan ng Koreo ng Maynila
| image_flag     = Flag of Manila.svg
| sealfile       = Ph seal ncr manila.svg
| locatormapfile = Ph_locator_ncr_manila.png
| caption        = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na inilalarawan ng kinalalagyan ng Maynila.
| region         = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]]
| province       =  —
| districts      = [[Purok Pambatas ng Lungsod ng Maynila|Mga Pambatas na Purok ng Maynila]]
| barangays      = 897
| class          =  Unang uri, mataas na urbanisadong lungsod
| language       = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] at [[Mga wika sa Pilipinas|marami pang iba]].
| mayor          = Isko Moreno
| vice_mayor     = Chi Atienza
| representative_link = 
| founded        =  24 Hulyo 1574
| founded_town   =  —
| cityhood       =  24 Hulyo 1574
| fiesta         =  [[Hunyo 22|22 Hunyo]]
| areakm2        =  42.88
| pop2000        =  1780148
| popden2000     =  43079
| area_code      =  2
| zip_code       =  0900 - 1096
| latd           =  14
| latm           =  35
| lats           =  
| latNS          =  N
| longd          =  120
| longm          =  58
| longs          = 
| longEW         =  E
| demographics1_title            = [[Human Development Index|HDI]]
| demographics1_info             = {{increase}} 0.773&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sub-national HDI|title=Area Database – Global Data Lab|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|website=hdi.globaldatalab.org}}&lt;/ref&gt; – &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;high&lt;/span&gt; (2018)
| elevation_footnotes = &lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; 
| elevation_m    =  16.0
| elevation_ft   =  52
| website        =  [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na Pook-sapot ng Lungsod ng Maynila]
}}

Ang '''Lungsod ng Maynila'''  ({{IPA-tl|luŋˈsod nɐŋ majˈnilaʔ|}}, [[Wikang Kastila|Kastila]]: Ciudad de Manila,  [[Wikang Ingles|Ingles]]: City of Manila), kilala bilang '''Maynila''', ay ang [[kabisera|punong-lungsod]] at ang pangalawang pinakamataong lungsod ng [[Pilipinas]]. Mataas ang pagkaurbanisado, ito ang lungsod na may pinakamakapal na dami ng tao sa buong mundo noong 2019. Tinuturing ang Maynila na isang pandaidigang lungsod at grinado bilang isang Lungsod–Alpha (o ''Alpha'' – ''City'') ng ''Globalization and World Cities Research Network'' (GaWC).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|title=The World According to GaWC 201|language=en|access-date=2022-11-04|archive-date=2022-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413224254/https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 7, 2018 |title=Manila—the world's most densely-populated city |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://lifestyle.inquirer.net/308785/manila-worlds-densely-populated-city-reimagined-harvard/|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang unang lungsod sa bansa na naka-karta (o may sariling saligang-batas), na itinalaga ng Batas ng Komisyon ng Pilipinas Blg. 183 ng Hulyo 31, 1901. Naging awtonomo ito nang napasa ang Batas Republika Blg. 409, &quot;Ang Binagong Karta ng Lungsod ng Maynila&quot;, noong Hunyo 18, 1949.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Annual Audit Report: City of Manila |url=http://www.coa.gov.ph/index.php/local-government-units/2014/category/5447-cities |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104083035/http://www.coa.gov.ph/phocadownloadpap/userupload/annual_audit_report/LGUs/2014/NCR/Cities/City_of_Manila_ES2014.pdf |archive-date=Nobyembre 4, 2016 |access-date=Nobyembre 4, 2016 |website=Commission on Audit|language}}&lt;/ref&gt; Tinuturing ang Maynila bilang bahagi ng orihinal na pangkat ng mga pandaigdigang lungsod dahil lumawig ang ''network'' nitong pang-komersyo sa [[Karagatang Pasipiko]] at kumonekta sa [[Asya]] ang Kastilang mga Amerika sa pamamagitan ng  [[kalakalang Galeon]];  nang nagawa ito, tinatakan nito ang unang pagkakataon sa kasaysayan ng mundo na naitatag ang isang hindi naabalang kadena ng ruta ng kalakalan na pumapalibot sa [[planeta]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frank |first=Andre G. |url=https://archive.org/details/reorient00andr |title=ReOrient: Global Economy in the Asian Age |publisher=University of California Press |year=1998 |isbn=9780520214743 |location=Berkeley |pages=[https://archive.org/details/reorient00andr/page/131 131] |url-access=registration|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang isa sa mga pinakamatao at pinakamabilis na lumagong lungsod sa [[Timog-silangang Asya]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Enero 22, 2015 |title=Global Metro Monitor |url=https://www.brookings.edu/research/global-metro-monitor/ |access-date=Abril 12, 2017 |website=Brookings Institution|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; na may kabuuang populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa {{PH wikidata|household}} na kabahayan ayon noong {{PH wikidata|population_as_of}}.&lt;ref name=&quot;Pop&quot;&gt;{{cite web | author= Demographia | title= 50 Largest World Metropolitan Areas Ranked: 2000 Estimates | url= http://www.demographia.com/db-world-metro2000.ht | publisher= US Census Bureau | accessdate= 2009-06-05 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author= City Population | title= The Principal Agglomerations of the World | url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html | accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;

Sumasakop ng 42.88 na kuwadrado kilometro,&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] |title=Manila City - Cosmopolitan Capital Of The Philippines |url=http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730045417/http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |archive-date=2008-07-30 |work=Wow Philippines |accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;{{cite web |title=Population Density |url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/query.php?url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |archive-date=2006-08-11 |publisher=Manila City |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; ang lungsod na ito ay nasa baybayin ng [[Look ng Maynila]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Luzon]]. Napalilibutan ang Maynila ng mga lungsod ng [[Navotas]] at [[Caloocan]] sa hilaga, [[Lungsod Quezon]] sa hilagang-silangan, [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] at [[Mandaluyong]] sa silangan, [[Makati]] sa timog-silangan at [[Pasay]] sa timog. Ang Maynila ay may 900 na kilometro ang layo mula sa [[Hong Kong]], 2,400 na kilometro ang layo mula sa [[Singapore]] at mahigit 2,100 na kilometro ang layo sa hilagang-silangan mula sa [[Kuala Lumpur]]. Nahahati ang Maynila sa dalawa ng ilog Pasig. Sa depositong alubyal ng ilog Pasig at look ng Maynila nakapwesto ang nakakaraming sinasakupan ng lungsod na gawa mula sa tubig.

Noong ika-16 siglo, ang lungsod ay binubuo ng mga tindahan at tagatanggap sa may tabi ng baybayin ng [[ilog Pasig]], na nasa hilaga ng mga makalumang pamayanan. Ang lungsod ay nakilala rin sa pangalan na ibinigay ng mga pangkat etnikong mga [[Tagalog (pangkat etniko)|Tagalog]], ang &quot;Maynila&quot;, na unang nakilala bilang &quot;Maynilad&quot;. Nagmula ang pangalan sa salitang [[Nilad|nila]], isang uri ng halamang mabulaklak na tumutubo sa baybayin ng look, na ginagamit sa paggawa ng sabon para sa pakikipagkalakalan; nanggaling ito sa salitang may nila, na may unlaping &quot;ma-&quot; na tumutukoy kung saan ang isang lugar ay mayroong isang bagay na malago (maaaring Sanskrit ang &quot;nila&quot; na &quot;punong indigo&quot;).&lt;ref name=&quot;E.M. Pospelov 1998&quot;&gt;E.M. Pospelov, Geograficheskie nazvanie mira (Moscow 1998).&lt;/ref&gt; (Ang sinasabing naging pangalan ng halaman ay nilad ay kathang isip lamang.)&lt;ref name=&quot;Ambeth Ocampo&quot;&gt;{{cite web | author=Ambeth Ocampo | title=Looking Back : Pre-Spanish Manila | url=http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | publisher=Philippine Daily Inquirer | date=2008-06-25 | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2009-02-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090207190954/http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;World: metropolitan areas&quot;&gt;{{cite web | title=World: metropolitan areas | url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | publisher=World Gazetteer | accessdate=2009-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090724043234/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | archivedate=2009-07-24 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

Noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1521–1898)|kapanahunan ng mga Kastila]], itinaguyod ang lungsod na may umpok-umpok na pamayanan na pumapalibot sa [[Kutang Santiago|nagsasanggalang haligi]] ng [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] ([[nagsasanggalang pader|nahahaligihan]]), ang orihinal na Maynila. Ang Intramuros na isa sa mga pinakalumang nagsasanggalang na haligi sa timog-silangan, ay ginawa at pinasyahan ng mga misyonaryong [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]] para hindi masakop ng mga Tsino ang pamayanan at mailigtas ang mga mamamayan. Noong kapanahunan ng Amerikano, ilang pagsasaayos ang isinagawa sa katimugang bahagi ng lungsod at ginamit ang arkitekturang disenyo ni [[Daniel Burnham]]. Ang lungsod ay may humigit sa 100 mga parke na nakakalat sa buong lungsod.

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang kapuluan ng Pilipinas ng tatlong dantaon simula 1565 hanggang 1898. Noong namalagi ang Britanya sa Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[dakilang Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging bahagi sa Pitong Taong Digmaan. Nanatiling punong lungsod ng Pilipinas ang Maynila sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga nag-aaklas laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong dantaon at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko patungong [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos|Nagkakaisang mga Estado ng Amerika]] ang Pilipinas sa mga Kastila at pinamahalaan ang buong kapuluan ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;&gt;{{cite web | title=Manila, Philippines | url=http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | publisher=U.N. | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2014-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140425092330/http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nawasak ang malaking bahagi ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Varsovia]], [[Polonya]]. Ang rehiyon ng Kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975.

== Kasaysayan ==

{{main|Kasaysayan ng Maynila}}
{{See also|Kasaysayan ng Pilipinas}}

[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|left|200px|Ang tarangkahan ng Kutang Santiago sa Intramuros]]
[[Talaksan:AMH-6763-NA Bird's eye view of Manila.jpg|thumb|left|200px|Tanawin ng Maynila noong mga 1665.]]

Ang [[Kaharian ng Maynila]] ay nakilala bilang ''Gintu'' (lupain o isla ng mga ginto) o ''Suvarnadvipa'' ng mga kalapit na lalawigan. Ang naturing kaharian ay yumabong sa mga huling sandali ng [[Dinastiyang Ming]] dulot ng pakikipagkalakalan sa Tsina.&lt;ref name=&quot;Dynasty&quot;&gt;San Agustin, Gaspar de, Conquistas de las Islas Philipinas 1565-1615, Translated by Luis Antonio Mañeru, 1st bilingual ed (Kastila at Ingles), published by Pedro Galende, OSA: Intramuros, Manila, 1998&lt;/ref&gt; 

Ang [[bayan ng Tondo]] ay matatagpuan naman sa hilaga ng Ilog Pasig. Ang mga namumuno rito ay itinuturing bilang mga hari, at tinatawag silang ''panginuan'' o panginoon, ''anak banua'' o anak ng langit, o [[lakandula]], na nangangahulugang &quot;diyos ng kahariang pinamumunuan&quot;.

Noong namamayagpag si Bolkiah (1485-1571), ang [[Brunei|Kasultanan ng Brunei]] ay nagkaroon ng malalim na kapangyarihan sa Maynila, nang magawang maipakasal ni Sultan Bolkiah ng Brunei at ni Puteri Laila Menchanai ng Sulu ang kanilang babaeng anak kay Rajah Salalila ng Maynila noong mga huling bahagi ng ika-15 dantaon hanggang sa mga simulang bahagi ng ika-16 dantaon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Abinales |first1=Patricio N. |title=State and Society in the Philippines |last2=Amoroso |first2=Donna J. |publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers Inc. |year=2005 |location=Oxford, United Kingdom |pages=50 |language=en}}&lt;/ref&gt; Si Salalila rin aniya ay binansagang 'Penguiran Salalila', bilang bahagi ng malawakang pamilya ng sultan ng Brunei. Siya rin ay kininikilala bilang hari ng mga taga-Batangas at mga taga-Mindoro, na nanimula na ring manampalataya sa relihiyong Islam sa panahon ring iyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |url=https://books.google.com.ph/books?id=15KZU-yMuisC&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society |date=1994 |publisher=Ateneo University Press |isbn=978-971-550-135-4 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa pamamahala ni Salalila, may itinaguyod na bagong dinastiya para humarap/hamunin ang Kapulungan ng mga Lakandula sa Tondo.&lt;ref&gt;Henson, Mariano A. 1965. The Province of Pampanga and Its Towns: A.D. 1300-1965. 4th ed. revised. Angeles City: By the author.&lt;/ref&gt;

Sa kala-gitnaan ng ika-16 na siglo, ang mga nasasakupang lugar ng kasalukuyang Maynila, ay parte ng isang malawakang pook na umaabot sa hangganan ng karagatan na pinamumunuan ng mga [[Raha]]. Namuno sina [[Rajah Sulayman]] at Rajah Matanda sa mga komunidad ng [[Muslim]] sa timog ng [[ilog Pasig]], at si [[Lakandula]] ang namuno sa Kaharian ng Tondo, ang Hindu-Budistang kaharian sa timog ng ilog. Pinagsanib yaong dalawang komunidad ng Muslim at dito naitaguyod ang kaharian ng Maynila. Ang dalawang lungsod-estado ay nagsasalita ng wikang Malay na mahusay makitungo sa sultanate ng [[Brunay]] na si Bolkiah, at sa mga sultanate ng [[Sulu]] at [[Ternate, Kabite|Ternate]].

[[Talaksan:EscoltaManila1899.jpg|thumb|200px|[[Kalye Escolta]], Maynila. Steryoptikal na pananaw, 1899. Kinuha ang litrato noong kapanahunan ng Amerikano]]
[[Talaksan:Manila Walled City Destruction May 1945.jpg|thumb|200px|Ang pagkawasak ng Maynila, pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].]]

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang mga isla ng Pilipinas ng tatlong siglo simula 1565 hanggang 1898. Si heneral [[Miguel López de Legazpi]] ang nagpadala ng isang natatanging ekspedisyon at dito nadiskubre ang Maynila. Itinaguyod dito ang kanilang tanggulan, ang [[Kutang Santiago]] at kalaunan, pinalawig ang nasasakupan sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga paaralan, tirahan, simbahan sa labas ng [[nagsasanggalang pader]] at ito ang nagbigay kapanganakan sa Intramuros. Noong inokyupa ng Britanya ang Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[Gran Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging parte sa Pitong Taong Digmaan. Ang lungsod ay nanatiling kabisera ng Pilipinas sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga armadong rebelde laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong siglo at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko papunta ng [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos]] ang Pilipinas sa mga Espanyol at pinamahalaan ang buong arkipelago ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;/&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], nawasak ang malaking parte ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Warsaw]], Poland noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Ang rehiyon ng  kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975. Ang kasalukuyang alkalde ng lungsod ay si [[Joseph Estrada]].

Isang pandaigdigang lungsod ang Maynila at kilala bilang &quot;Beta+&quot; ayon sa ''Globalization and World Cities Study Group and Network'' noong 2008.&lt;ref name=&quot;The World According to GaWC 2008&quot;&gt;{{cite web |title=The World According to GaWC 2008 |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |work=GaWC |publisher=GaWC |accessdate=2009-06-10 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ng heograpiya ==
{{see|Kalakhang Maynila|Malawakang Maynila}}
[[Talaksan:BurnhamPlanOf-Manila.jpg|thumb|200px|right|Ang tunay na plano ni [[Daniel Burnham]] sa Maynila.]]
[[Talaksan:Plano de Manila 1851.jpg|thumb|right|200px|Ang plano ng mga Hispano sa Maynila o &quot;[[Napapaderang Lungsod]]&quot;]]
Bago at noong koloniyalisasyon ng Espanya sa Pilipinas, ang Maynila na ang kabisera ng lalawigang ito na sumasakop sa halos kabuuan ng Luzon, at kinabibilangan ng mga modernong subdibisyong pang-teritoryal ng [[Pampanga]], [[Bulacan]], [[Rizal (lalawigan)|Rizal]], [[Laguna]], [[Quezon]], [[Mindoro]], [[Masbate]] at [[Marinduque]]. Kalaunan, ang mga subdibisyong ito ay ginawang mga malalayang lalawigan, at ang Maynila ay naging kasing lawak na lamang ng Kalakhang Maynila. Ang Maynila ay nasa hangganan ng ilang lalawigan pero limiit pa lalo nang ginawang mga munisipalidad ang ilang parte nito at ang Maynila ay kasing lawak na lamang ng kasalukuyang Maynila (maliban na lamang sa Intramuros, ang lokasyon ng tunay na kabisera). Ayon sa kasaysayan ng lalawigang ito, pinangalanan itong '''''Lalawigan ng Tondo''''' na kilala noong kapanahunan ng mga Hispano.

Noong 1853, apat na pueblo o bayan sa lalawigan ng Tondo ay nakipag-isa sa lalawigan ng Laguna at itinaguyod ang pambansang distrito na pinangalanang &quot;''Distrito de los Montes de San Mateo''&quot; (Distritong kabundukan ng lalawigan ng San Mateo). Ang lalawigan ng Tondo ay pinag-salo sa mga lalawigan ng Cainta, [[Taytay]], Antipolo at Boso-boso, habang ang Laguna ay isinalo sa mga lalawigan ng [[Angono]], Baras, Binangonan, Cardona, Morong, Tanay, Pililla at Jalajala. Dahil pinangalanan ang distritong ito bilang ''Distrito de los Montes de San Mateo'', na sinasabi ng mga katutubo na masyadong mahaba, hindi bumabagay at nalilito ang karamihan na ang bayan ng [[San Mateo]] sa lalawigan ng Tondo ay ang kabisera ng distritong kabundukan ng San Mateo at ng Morong, ay pinalitan ang pangalan nito ng '''''Lalawigan ng Maynila''''' noong 1859.

Noong ipinagbenta ng mga Hispano ang Pilipinas sa mga Amerikano, itinaguyod ang pamahalaang pang-sibil. Kalaunan, ang lalawigan ng Maynila ay isinawalang bisa ng komisyon ng Pilipinas, naging mga munisipalidad ang mga kasapi nito kabilang ang Moring, at dito naitaguyod ang [[Rizal (lalawigan)|lalawigan ng Rizal]]. Ilang linggo ang nakalipas at ang bagong anyo ng Maynila ay nakilala na ng buong kapuluan ng Pilipinas at isinalo ang ilang bayan ng lalawigan ng Rizal sa lungsod bilang mga distrito. Ang mga hangganan ng Maynila isinaayos noong 29 Enero 1902. Ang mga pook na kalapit-bayan ng Gagalangin ay naging kasapi ng distrito ng Tondo, kabilang ang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]] na ngayon ay isang malayang distrito. Noong 30 Hulyo ng 1902, ang bayan ng [[Pandacan, Maynila|Pandacan]] ay naging kasapi na ng lungsod bilang distrito. Sa kasalukuyan, mayroong 16 na distritong pang-heograpiya ang lungsod.

Noong ikalawang digmaang pandaigdig, ang Maynila ay ginawang &quot;''Open City''&quot; at ang mga administratibong hangganan nito ay pinalawak hanggang sa mga kalapit na lungsod at bayan. Pinangalanan itong '''Malawakang Maynila''' at naging kasapi nito ang mga distrito ng Bagumbayan (Katimugang Maynila), Bagumpanahon (Sampaloc, Quiapo, San Miguel at Santa Cruz), Bagumbuhay (Tondo), Bagong Diwa (Binondo at San Nicholas), at ang bagong kakataguyod na [[Lungsod Quezon]] na hinati sa dalawang distrito at ang mga munisipalidad ng [[Lungsod ng Kalookan|Kalookan]], [[Lungsod ng Las Piñas|Las Piñas]], [[Lungsod ng Malabon|Malabon]], [[Lungsod ng Makati|Makati]], [[Lungsod ng Mandaluyong|Mandaluyong]], [[Lungsod ng Navotas|Navotas]], [[Lungsod ng Parañaque|Parañaque]], [[Lungsod ng Pasay|Pasay]] at [[Lungsod ng San Juan|San Juan]] ay naging distrito ng Maynila.

Noong 1948, ang [[Lungsod Quezon]] ang naging kabisera ng Pilipinas. Kalaunan, noong 29 Mayo 1976, ibinalik ni pangulong [[Ferdinand E. Marcos]] ang titulong kabisera ng Pilipinas sa Maynila na hango sa kautusang '''''Presidential Decree No. 940''''' na nagpapahayag na ang pook na inireseta para sa Kalakhang Maynila sa kautusang '''''Presidential Decree 824''''' ay ang dapat kalugaran ng ng pambansang pamahalaan.

=== Klima ===
Base sa [[kaurian ng panahon ayon sa Köppen]], ang Maynila ay mayroon tropikong tag-init at tag-ulan na panahon. Ang Maynila ay nasa tropiko kasama ng buong [[Pilipinas]]. Ang lapit nito sa [[ekwador]] ay nangangahulugan na ang temperatura ay mababa, kung minsan ay mas mababa pa sa 20&amp;nbsp;°C at tumataas ng higit pa sa 38&amp;nbsp;°C. Dahil mataas ang halumigmig, nagiging mas mainit ang panahon. Bukod dito, ang [[pagbabago ng klima]] at ang [[subsidence|paglubog ng lupa]] ay nagdudulot ng malaking panganib ng pagtaas ng relatibong antas ng dagat sa Kalakhang Maynila, na maaaring magpatuloy hanggang 2150.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Ibarra Marinas |first1=Daniel |last2=Silva Mendoza |first2=Laura |last3=Mata Chacón |first3=Dulce |last4=Belmonte Serrato |first4=Francisco |title=Climate Change and Subsidence in Metro Manila: Relative Sea-Level Projections Through Tide-Gauge Records and Satellite Altimetry up to 2150 |journal=Geographies |volume=6 |issue=2 |year=2026 |doi=10.3390/geographies6020041}}&lt;/ref&gt;

{{clear}}
&lt;center&gt;&lt;!--Infobox begins--&gt;{{Infobox Weather
|metric_first = Yes
|single_line= Yes
|location = Maynila, Pilipinas
||Jan_Hi_°C = 30|Jan_REC_Hi_°C = 35
 |Feb_REC_Hi_°C = 35
 |Mar_REC_Hi_°C = 36
 |Apr_REC_Hi_°C = 37
 |May_REC_Hi_°C = 38
 |Jun_REC_Hi_°C = 38
 |Jul_REC_Hi_°C = 38
 |Aug_REC_Hi_°C = 36
 |Sep_REC_Hi_°C = 35
 |Oct_REC_Hi_°C = 35
 |Nov_REC_Hi_°C = 35
 |Dec_REC_Hi_°C = 34
 |Year_REC_Hi_°C = 38
 |Jan_REC_Lo_°C = 14
 |Feb_REC_Lo_°C = 14
 |Mar_REC_Lo_°C = 16
 |Apr_REC_Lo_°C = 16
 |May_REC_Lo_°C = 17
 |Jun_REC_Lo_°C = 20
 |Jul_REC_Lo_°C = 22
 |Aug_REC_Lo_°C = 21
 |Sep_REC_Lo_°C = 21
 |Oct_REC_Lo_°C = 21
 |Nov_REC_Lo_°C = 19
 |Dec_REC_Lo_°C = 17
 |Year_REC_Lo_°C = 14||Feb_Hi_°C = 30
||Mar_Hi_°C = 31
||Apr_Hi_°C = 33
||May_Hi_°C = 34
||Jun_Hi_°C = 34
||Jul_Hi_°C = 33
||Aug_Hi_°C = 31
||Sep_Hi_°C = 31
||Oct_Hi_°C = 31
||Nov_Hi_°C = 31
||Dec_Hi_°C = 31
||Year_Hi_°C = 31
||Jan_Lo_°C = 21
||Feb_Lo_°C = 21
||Mar_Lo_°C = 21
||Apr_Lo_°C = 22
||May_Lo_°C = 23
||Jun_Lo_°C = 24
||Jul_Lo_°C = 24
||Aug_Lo_°C = 24
||Sep_Lo_°C = 24
||Oct_Lo_°C = 24
||Nov_Lo_°C = 23
||Dec_Lo_°C = 22
||Year_Lo_°C = 23
|Jan_Precip_cm = |Jan_Precip_mm = 23
|Feb_Precip_cm = |Feb_Precip_mm = 23
|Mar_Precip_cm = |Mar_Precip_mm = 13
|Apr_Precip_cm = |Apr_Precip_mm = 18
|May_Precip_cm =|May_Precip_mm = 33
|Jun_Precip_cm =|Jun_Precip_mm = 130
|Jul_Precip_cm =|Jul_Precip_mm = 254
|Aug_Precip_cm =|Aug_Precip_mm = 432
|Sep_Precip_cm =|Sep_Precip_mm = 422
|Oct_Precip_cm =|Oct_Precip_mm = 356
|Nov_Precip_cm =|Nov_Precip_mm = 193
|Dec_Precip_cm =|Dec_Precip_mm = 145
|Year_Precip_cm =|Year_Precip_mm = 2042
|source = http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT002730|title =BBC: Average Temperatures  for Manila, Philippines| accessdate=28-03-10}}
&lt;!--Infobox ends--&gt;&lt;/center&gt;

== Demograpiya ==
=== Kapal ng populasyon ===
{{Populasyon}}
Sa populasyong 1,660,714 sa lawak na 38.55&amp;nbsp;km², ang Maynila ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na nahihigitan ang lahat ng pangunahing lungsod ng mundo na may 43,079 katao/km².&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's Densest Cities |url=http://www.forbes.com/2006/12/20/worlds-most-congested-cities-biz-energy-cx_rm_1221congested_slide_3.html?thisSpeed=15000 |work= |publisher=Forbes |location= |trans-title=Ang mga lungsod na may pinakamalaking kapal ng populasyon |language=Ingles |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; Ang ika-6 na distrito ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na may 68,266 katao/km² at sumunod ang una at ikalawang distrito (kabuuan ng Tondo) na may 64,936 (una) at 64,710 (ikalawa) katao/km². Ang ikalimang distrito ang may pinakamaliit na kapal ng populasyon na may 19,235 katao/km².&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Ang kapal ng populasyon ng Maynila ay nahihigitan ang mga lungsod na [[Paris]] (20,164 katao/km²), [[Shanghai]] (16,364 katao/km², sa distritong Nashi ang may densidad na 56,785 katao/km²), [[lungsod ng Buenos Aires]] (2,179 katao/km², na ang pinakamaliking densidad ay ang Lanus na may 10,444 katao/km²), [[Tokyo]] (10,087 katao/km²) [[lungsod ng Mehiko]] (11,700 katao/km²), at [[Istanbul]] (1,878 katao/km², na may pinakamalaking densidad ay ang distritong Fatih na may 48,173 katao/km²).&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Pagdating naman sa kabuuang kalakhan, ang Kalakhang Maynila ay ika-85 ang pwesto na may 12,550 katao/km² at may lawak ng lupain na 1,334&amp;nbsp;km², na nahihigitan pa ng [[Lungsod ng Cebu]] na pumasok ika-80 ang pwesto.&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Demographia World Urban Areas &amp; Population Projections |url=http://demographia.com/db-worldua.pdf |publisher=Demographia |trans-title=Demographia Mga kalakhang pook at inaasang paglobo ng populasyon |language=Ingles |format=PDF |accessdate=2009-09-01}}&lt;/ref&gt;

=== Wika ===

Ang opisyal na wika ay [[Filipino]] na kilala bilang [[Wikang Tagalog|Tagalog]], habang ang [[Wikang Ingles|Ingles]] ay malawakang ginagamit sa edukasyon at trabaho sa buong Kalakhang Maynila na itinuro ng mga Amerikanong dumaong sa Pilipinas. Ang Hokkieng Intsik ay malawakang ginagamit sa mga komunidad ng Tsinong-Pinoy. May mga matatandang naninirahan na gumagamit ng pangunahing [[Wikang Kastila|Hispano]], na isang sapilitang paksa sa kurikulum ng mga unibersidad at pamantasan sa Pilipinas hanggang 1987. Maraming mga batang Europiyano, Arabo, Indiyan, Latinong Amerikano at iba pa na ang pangunahing wika ay ang sariling wika ng kanilang magulang o ang wika ng kinalakihang bansa o estado.

== Ekonomiya ==

{{main|Poblasyon ng Maynila|Puerto ng Maynila}}
{{wide image|Big Manila.jpg|1025px|Ang Maynila sa pagkakakita sa ''Harbour Square'', ito ang poblasyon ng Maynila&lt;ref&gt;Ayon sa pamahalaang lokal ng Maynila, ito ang pangunahing pinagmumulan ng GDP ng lungsod. Nahahatak nito ang ekonomiya ng lungsod at marami ditong mga [[gusaling tukudlangit]]. Lahat naman ng lugar sa Maynila ay pang-negosyo, sadya lamang ito ang karapat dapat na Poblasyon (''Ang ibig sabihin kasi ng Ibabang Maynila ay ang mga lugar sa katimugang Maynila'').&lt;/ref&gt;}}
[[Talaksan:Roxas Boulevard - Malate (Manila; 01-01-2020).jpg|200px|left|thumb|Ang [[Bulebar Roxas]], na dumadaan sa poblasyon ng Maynila]]

Ang ekonomiya ng Maynila ay maraming pinanggagalingan. Dahil sa mga puerto nitong napapangalagaan, ang Maynila ang naging &quot;''National Chief Port''&quot; ng bansa. Ang Maynila rin ang pangunahing tagalathala ng pahayagan sa Pilipinas.&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;&gt;{{cite web |title=Manila Encyclopedia Article |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |work=Encyclopedia |publisher=MSN Encarta |accessdate=2009-07-12 |archive-date=2009-11-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kwqjvIN5?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang mga produkto na maaring mabili dito ay mga kemikal, tela, damit, mga elektronikong kagamitan, relo, bakal, gamit na gawa sa katad, mga ibat ibang klase ng mga pagkain, at mga sapatos. Ang pagtitinda ng mga pagkaing tinge at inumin kabilang ang produktong tabako ang pangunahing pinagkakakitaan ng mga mamamayan. Ang mga mamamayan ay nangangalakal din sa mga dayuhan. Ang mga kagamitan na ipinangkakalakal nila kapalit ng pera ay mga tali, playwud, pinong asukal, kopra, at [[langis ng niyog]].&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt;

Maunlad na industriya ang turismo. Ang Maynila ay nakakaakit ng mahigit 1 milyong&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt; dayuhan dahil ito ang pangunahing pook panturismo ng bansa. Madalas puntahan ng mga dayuhan ang distrito ng [[Binondo, Maynila|Binondo]], [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] at [[Malate, Maynila|Malate]].

Lahat ng distrito ng lungsod maliban na lang sa [[Puerto ng Maynila]] ay may sariling pamilihang bayan o palengke. Ang pamilihang bayan ay nahahati sa dalawa, ang mga seksiyong tuyong pagkain at gulay. Masagana ang mga pamilihang bayang ito lalo na kapag umaga. Dahil sa programang urbanisasyon ng pamahalaang Maynila, naisaayos ang karamihan ng pamilihang bayan. Ang isa sa mga halimbawa nito ay ang pamilihang pambayan ng Santa Ana at pamilihang pambayan ng Pritil. Kung ang isang tao ay naghahanap ng mumurahing kagamitan, maaaring siyang makahanap sa Divisoria at [[Quiapo, Maynila|Quiapo]].

Ang mga modernong liwasan ay nakakalat sa lungsod at ang karamihan ay nasa distrito ng [[Malate, Maynila|Malate]] at [[Ermita, Maynila|Ermita]]. Ang [[SM City Manila]], na isa sa mga pinakamalaking liwasan ng bansa, ay nakatayo katabi ng Bahay-Pamahalaang panlungsod ng Maynila at ang orihinal na liwasan ng SM ay umiiral pa rin sa Carriedo sa [[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]. Ang isa sa mga popular na liwasan sa Maynila ay ang ''Robinson's Place Ermita''. Sa katimugan naman ng lungsod sa distrito ng Malate ay ang ''Harrison Plaza'', isa sa mga pinakalumang liwasan ng lungsod. Ang Maynila ay isa sa mga lungsod na magastos tirahan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The world's most expensive cities in 2008 |url=http://www.citymayors.com/economics/expensive_cities2.html |work=Economics |publisher=CityMayors |accessdate=2009-07-15}}&lt;/ref&gt;

== Kultura ==
=== Arkitektura ===

Ang arkitektura ng Maynila ay isa sa tanyag at kilala, kahit na ang [[lungsod ng Makati]] ang may mas maraming [[gusali]]. Kilala ang Maynila sa pagiging lugar na kinaroroonan ng [[Basilica Minore de San Sebastian]], ang natatanging gotikang simbahan sa [[Asya]], pati ang Simbahan ng San Agustin at [[Simbahan ng Quiapo]].

[[Talaksan:Vista de la bahía de Manila.JPG|thumb|200px|Ang Maynila ay nagkaroon ng maraming matataas na tukudlangit simula nang mamahala si Atienza sa lungsod]]

Noong sinakop ng mga Hispano ang kapuluan ng Pilipinas, karamihan sa mga istraturang itinayo sa lungsod ay mga simbahan at paaralan na kahugis ng mga gusali sa [[Espanya]]. Noong kapanahunan naman ng Amerikano, sinikap ni [[Daniel Burnham]] na palaguin at ibahin ang hitsura ng Maynila; hindi natuloy ang plano dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Sa panahon ding ito ginawa ang Bulebar Seaside, na tinagurian ding Bulebar Dewey at ngayon ay [[Bulebar Roxas]]. Ang isa sa mga napalaganap ng Amerikano ay ang pagkilala sa Pilipinas ng Tram, na unang ipinatakbo dito sa Maynila. Nang inihalal bilang alkalde si Lacson, ipinawasak niya lahat ng pook ng mga mahihirap at ipinatayo ang Lacson Underpass, na ang kauna-unahang daanang pailalim sa [[Pilipinas]]. Ginawa niyang pook pangnegosyo ang mga pook kung saan dating nandoon ang mga iskwater. Noong naging alkalde si Atienza, lumaganap sa Maynila ang mga gusaling tukudlangit at mga liwasan, kabilang dito ang Manila Ocean Park. Pununa ng ilang mananalaysay ang ginawang pagsira ni Atienza sa natitirang gusali ng mga Amerikano para mabigyan-puwang ang bagong gusali ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawatan ng Katarungan]]. Maraming gusali ang ipinapatayo sa kasalukuyan na uukit sa Maynila at pati na ng [[Kalakhang Maynila|kondehan]] nito.&lt;ref name=&quot;TBinManila&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |title=Tallest Buildings in the Philippines |date=December 2009 |publisher=Council on Tall Buildings and Urban Habitat |accessdate=2010-01-10 |quote=This list includes buildings that are under construction. Only buildings that are completed are officially ranked on CTBUH listings. |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304061620/http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Pananampalataya ===
Ang pagiging kosmopolitano ng lungsod at pagkakaroon ng iba't ibang kultura ang sumasalamin sa Maynila dahil sa dami ng mga pook-pananampalataya na nakakalat sa lungsod. Ang kalayaan sa pananampalataya sa Pilipinas na umiiral pa simula noong maitaguyod ang bansa ang dahilan para magkaroon ng iba't ibang pananampalataya. Ang mga tao na may iba't ibang sekta ang kumakatawan ng may gabay ng mga simbahan ng Kristyano, mga templo ng Budista, mga sinanog ng Dyuis, at mga mosk ng mga Islamiko.

;Romanong Katolisismo

Ang Maynila ang kabisera ng Arkidiyosesis ng Pilipinas, ang pinakamatandang arkidiyosesis sa bansa. Ang tanggapan ng arkidiyosesis ay matatagpuan sa [[katedral ng Maynila]] (Basilica Minore de la Nuestra Señora de la Immaculada Concepcion) sa Intramuros. Ang lungsod ay nasa pamamahala ng Patronahe ng [[San Andres]].

Dahil ito ang kinalagyan ng pamahalaang kolonyal sa mga nakalipas na siglo, ang Maynila ang nagsilbing base ng mga misyonaryong Katolisismo ng bansa. Kabilang sa mga orden na nasa Pilipinas ay ang mga Dominikano, [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]], Pransiskano, Agustino (kasapi na rin ang ''Augustinian Recollects''), Benediktino, madre ng San Pablo ng Chartes, padre ng Vinsentino, ang kongregasyon ng mga Immaculati Cordis Mariae, at ang ''De La Salle Christian Brothers''.

Ilang kilalang mga simbahan at katedral sa lungsod ay ang mga simbahan ng [[Simbahan ng San Agustin|San Agustin]] sa Intramuros, ang dambana ng kinorunahang imahe ng Nuestra Señora de Consolación y Correa, isang ''UNESCO World Heritage Site'' na isang paboritong pook pangkasalan ng mga kilalang tao at isa sa dalawang de-erkon na simbahan sa lungsod; [[Simbahan ng Quiapo]], kilala rin bilang Basilica Minore del [[Itim na Nazareno|Nuestro Padre Jesus Nazareno]] kung saan ginaganap ang taunang prosesyon ng itim na Nazareno, [[Simbahan ng Binondo]] na kilala rin bilang Minore de [[Lorenzo Ruiz|San Lorenzo Ruiz]], [[Simbahan ng Malate]] na dambana ng Nuestra Señora de Remedios, Simbahan ng Ermita na tahanan ng pinakalumang imaheng Marian sa Pilipinas na si uestra Señora de Guia, Simbahan ng Tondo na tahanan ng daang taong kulay-garing na imahe ng Sto. Niño (Batang Hesus), Simbahan ng Sta. Ana na dambana ng kinoronahang imahe ng Nuestra Senora de los Desamparados at ang [[Basilica Minore de San Sebastian|San Sebastian]] o Basilica Minore de San Sebastian, ang natatanging simbahan na may estilong gotika sa Asya.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
02237jfManila Cathedral Intramuros Manila Palacio del Gobernador Landmarksfvf 12.jpg|[[Katedral ng Maynila]]
Basílica de San Sebastián, (Agustinos Recoletos) Manila, Filipinas..jpg|Ang [[Basilica Minore de San Sebastian|Simbahan ng San Sebastian]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]]&lt;ref name=whl&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/518/ |title=World Heritage: San Sebastian Church |work=Tentative List for the World Heritage List |publisher=UNESCO |accessdate=20 Abril 2008}}&lt;/ref&gt;
Ph-mm-manila-intramuros-san agustin church (2014).JPG|[[Simbahan ng San Agustin]] sa [[Intramuros]]
Pic geo photos - ph=mm=manila=binondo=binondo church -philippines--2015-0624--ls- (1).JPG|[[Simbahan ng Binondo]]
09620jfQuiapo Central Church Plaza Manila Bridge Riverfvf 06.jpg|[[Simbahan ng Quiapo]]
&lt;/gallery&gt;

;Protestantismo

Ang Maynila ang tahanan ng ilang kilalalang mga simbahan ng mga Protestante sa Pilipinas na itinaguyod ng mga misyonaryong Amerikano. Bilang lamang ang pook pananampalataya na naitayo sa lungsod. Ang karamihan naman ay matagpuan sa mga kalapit na lungsod at mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]].

Pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig, ang mga grupo ng mga iba't ibang pananapalataya tulad ng mga misyonaryong Protestante ay pumunta sa Pilipinas kasama ang mga Babtis, mga Nasarin, mga Pentakostal, mga Kristiyano at itinaguyod ang kanikanilang paaralan at simbahan.

;Iglesia ni Cristo

Ang pinakakilalang panampalataya sa Pilipinas. {{Fact|date=Agosto 2009}} Ang Iglesia ay may mga kapilya at simbahan sa lungsod na kilala sa mga makitid at nakaumang mga taluktok. Ang punong himpilan ng mga Iglesia ay matatagpuan sa [[Abenida Komonwelt, Lungsod Quezon|abenida Komonwelt]] sa Lungsod Quezon.

;Islam, Budismo at iba pang paniniwala


Maraming itinaguyod na templong mga [[Budismo]] at Taoist ang mga Tsino sa Maynila. Ang distritong Quiapo ay ang tahanan ng malaking populasyon ng [[Muslim]] sa Maynila at ang [[Masjid Al-Dahab]] ay matatagpuan dito. May malaking templo ng [[Hinduismo|Hindu]] para sa mga Indiyano ang matatagpuan sa Ermita at sa abenidang U.N. matatagpuan ang templo ng Sikh at ng ''The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints''. Sa abenidang Quirino sa Malate matatagpuan ang sinanog para sa maliit na komunidad ng mga [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Pilipinas|Hudyo]] sa Pilipinas. Kalaunan, lumipat ang mga ito sa [[Lungsod ng Makati|Makati]] sa kalye Tordesillas.

== Mga pook na interesante ==
[[Talaksan:USManilaChancery.jpg|left|thumb|200px|Ang Embahada ng [[Estados Unidos]] sa [[Ermita, Maynila|Ermita]]]]
[[File: National Museum of Fine Arts (Ermita, Manila)(06-30-2024).jpg|thumb|Ang Pambansang Museo ng Sining sa Ermita]] 
Sa katimugang bahagi ng Intramuros matatagpuan ang [[Liwasang Rizal]], ang pinakatanyag na liwasan ng bansa. Kilala rin ang Liwasang Rizal bilang Luneta (&quot;gasuklay ang hugis&quot; sa salita ng mga Hispano) at dati bilang Bagumbayan. Ang 53 hektaryang Liwasang Rizal ay nasa lugar kung saan si [[José Rizal]], ang pambansang bayani ng bansa, ay pinaslang ng mga Hispano sa kasong pag-aalsa. Itinayo ang monumento para sa kanyang karangalan. Ang malaking tagdan ng watawat sa kanluran ng monumento ni Rizal ay ang ginagamit pansukat para sa mga masukat ang layo ng bawat lungsod, kalye, pulo at mga bayan sa bansa dahil dito nagmumula ang kilometrong sero.

Ang iba pang magagandang pook sa liwasang Rizal ay ang mga hardin ng Tsino at Hapon, ang gusali ng Kagawaran ng Turismo, ang [[Pambansang Museo ng Pilipinas]], Ang [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]], ang Planetarium, ang Orchidarium at Butterfly Pavilion na parehong mga oditoryum, isang makasaysayang mapa ng Pilipinas, isang pook na may paunten, isang pulilan ng mga bata, isang plasa ng ahedres, isang pook na may magagandang maihahandog na presentasyon, at ang Quirino Grandstand.

Bukod sa Liwasang Rizal, ang Maynila ay may ilang pook pang-masa. Kinabibilangan ito ng [[liwasang Rajah Sulayman]], Manila Boardwalk, liwasang [[Andres Bonifacio|Bonifacio]], [[Plasa Miranda]], [[Hardin ng Mehan]], [[Liwasang Paco]], [[Remedios Circle]], Manila Zoological and Botanical Garden, Plasa Balagtas at ang Malakanyang Garden. Noong 2005, binuksan sa masa ni alkaldeng Lito Atienza ang Pandacan Linear Park, na isang mahaba at makitid na lupain sa pagitan ng langisang Pandacan at mga pangkomersyong tahanan na nasa baybayin ng ilog Pasig. Sa hilagang parte ng lungsod nandodoon ang tatlong sementeryo ng La Loma, Chinese at Manila North Green Park, ang pinakamalaking sementeryo ng kalakhang Maynila. Ang Manila Ocean Park ay nagtatampok ng mga iba't ibang uri ng mga hayop-dagat.

Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng otel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Ang karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng Otel ng Maynila, ay nangasa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

Ang mga tanyag na distrito ng Ermita at Malate ay may mga pook pang-aliwan tulad ng mga otel, kainan, klub, bar, kapihan, pangsining at pangkulturang gusali at mga antigong tindahan. Maunlad dito ang negosyong pang-industriya at turismo at sa gabi hanggang sa madaling araw tanyag ang mga kasino, klub, bar, pook-pamkapihan at mga disko dahil buhay ang diwa ng buhay Bohemyan. Sa kalagitnaan ng lungsod nandodoon ang [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], at ang mga pook ng kanyang mga kuta at mga bartolina, lumang simbahan, mga kolonyal na tahanan, at mga kalesa. Nakakalat sa buong lungsod ang ibang pang mga makasaysayang pook at pook-palatandaan, mga liwasan, mga museo, at mga pook-pampalakasan.

=== Pook-palatandaan ===
[[Talaksan:Quiapo Church.jpg|thumb|right|200px|Ang [[Simbahan ng Quiapo]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]], Maynila.]]


[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|right|200px|Ang tarangkahan ng Pandepensang Santiago]]


&lt;!-- [[Talaksan:CCPjf0236 11.JPG|thumb|right|200px|Ang [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] sa Bulebar Roxas]] --&gt;
* [[Apolinario Mabini]] Shrine
* Chinatown (distrito ng Binondo)
* Embahada ng [[Estados Unidos]]
*  (Mga) distrito ng [[Ermita, Maynila|Ermita]] at [[Malate, Maynila|Malate]]
* [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], ang [[nagsasanggalang pader]] na ginawa ng mga Kastila, orihinal na Lungsod ng Maynila
* Jumbo Floating Hotel
* [[Katedral ng Maynila]]
* [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]]
* [[Kutang Santiago]]
* Liwasang Paco
* [[Liwasang Rizal]], kilala rin bilang ''Luneta''
* [[Manila Baywalk]]
* Simbahan ng Malate
* Manila Boardwalk
* [[Manila City Hall]]
* [[Manila Ocean Park]]
* Manila Yacht Club
* Manila Zoological and Botanical Garden (Manila Zoo)
* Metropolitan Theater
* [[Museo Pambata]]
* [[Otel ng Maynila]]
* Pader ng alaala para sa mga naging biktima ng batas militar - Bonifacio Shrine
* [[Palasyo ng Malakanyang]], opisyal na paninirahan ng [[Pangulo ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Museo ng Pilipinas]]
* Plaza Lorenzo Ruiz
* [[Plaza Miranda]]
* [[Plaza Rajah Sulayman]]
* Quirino Grandstand
* [[Remedios Circle]]
* [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]]
* [[Simbahan ng Quiapo]]
* Simbahan ng San Agustin
* [[Simbahan ng San Sebastian]]
* [[Unibersidad ng Santo Tomas]]

=== Sementeryo ===
* Sementeryong Manila Chinese
* Sementeryo ng La Loma
* Sementeryo del Norte ([http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601161758/http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm |date=2009-06-01 }})
* Sementeryong katimugan ([http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206163554/http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm |date=2011-12-06 }})
* Liwasang Paco

=== Otel ===
Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng hotel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng [[Otel ng Maynila]], ay matatagpuan sa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

=== Museo ===
* Bahay Tsinoy
* Intramuros Light and Sound Museum, Intramuros
* Pangunahing Pambansang Museo, Kalye ng Padre Burgos
* Museo ng Maynila, dating gusali ng Pre-War Army-Navy Club, Liwasang Rizal
* Museo Pambata, dating gusali ng Pre-War Elk's Club, Liwasang Rizal
* Pambansang Museo ng Pilipinas, Liwasang Rizal
* Parokya ng Ina ng Inabanduna - Sta. Ana (artepakto noong kapanahunan ng mga Hispano)
* Plaza San Luis, Intramuros
* San Agustin Church Museum, Intramuros
* The Museum - De La Salle University-Manila, abenidang Taft, Malate
* Museo ng UST sa Sining at Agham/Siyensiya

=== Mga pook-palakasan ===
* Rizal Memorial Sports Complex, Kalye ng Vito Cruz, Malate
** Rizal Memorial Coliseum
** Rizal Memorial Track and Football Stadium
** Rizal Memorial Baseball Stadium
** Ninoy Aquino Stadium
* San Andres Gym (Mail and More Arena), ang nagsilbing tahanan ng dating ''Manila Metrostars''

== Pamahalaan ==
{{See|Maynila (lalawigan)}}
[[Talaksan:Manila City Hall (Manila; 07-22-2020).jpg|thumb|[[Gusaling Panlungsod ng Maynila]] ''(Manila City Hall)'']]
Katulad ng [[Mga lungsod ng Pilipinas|mga lungsod sa Pilipinas]], ang Maynila ay pinamamahalaan ng isang alkalde na namumuno ng mga eksklusibong kagawaran ng lungsod. Ang kasalukuyang alkalde para sa terminong 2007-2010 ay si [[Alfredo Lim]], na gumawa ng pagbabalik sa bahay-pamahalaang panlungsod ng Maynila na pagkatapos ng pagsisilbi ng 3 taong termino bilang senador. Ang alkalde ng lungsod ay may tatlong termino (siyam na taon ang kabuuan), at pwedeng ihalal muli kung lalaktaw ng isang termino.

Si [[Isko Moreno]] ay ang kasalukuyang bise-alkalde ng lungsod ang namumuno sa mga pambatasang kawil ng lungsod na binubuo ng mga nahalal na mga konsehal na namumuno sa [[Distritong Pambatas ng Lungsod ng Maynila|anim na distritong pambatas ng Maynila]].

Ang lungsod ay nahahati sa 897 na mga [[barangay]], ang pinakamaliit na lokal na yunit na pamahalaan ng Pilipinas. Ang bawat barangay ay may sariling kagawad at konsehal. Para sa mas maayos na sistema ayon sa mga administratibo, ang lahat ng barangay sa Maynila ay igrinupo sa 100 mga sona at muling igrinupo para buuin ang 16 na distritong pang-heograpiya. Ang mga distrito at sonang ito ay walang anumang uri ng lokal na pamahalaan.

Ang lungsod ay may anim na mga kinatawan na ihinahalal para sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kapulungan ng mga kinatatawan ng Pilipinas]], ang mas mababang uri ng pambatasan na isa sa mga kawil ng administrasyon ng Pilipinas. Ang bawat kinatawan ay rumereprisinta sa isa sa bawat anim na tagapagbatas na distrito ng Maynila.

=== Sagisag ng lungsod ===

Ang sagisag ng lungsod ay naglalaman ng mga salitang Lungsod ng Maynila at [[Pilipinas]] na paikot sa isang kalasag sa loob ng isang bilog. Ang pabilog ay naglalaman ng anim na dilaw na bituwin na sumisimbolo sa anim na distritong pambatas ng Maynila. Ang kalasag, na kinuha ang inspirasyon noong kapanahunan ng Hispano, ang lumalarawan sa palayaw na ''Pearl of the Orient'' at nakapwesto sa hilagang-gitna; dagatleon sa gitna, na naimpluwensiyahan ng [[Kastila|Hispano]]; at ang agos ng [[Ilog Pasig]] at ng [[Look ng Maynila]] sa katimugang parte. Ang mga kulay ng selyo ay sumasalamin sa kulay ng [[Watawat ng Pilipinas|watawat]] ng [[Pilipinas]]. Ang dagatleon sa selyo ng Maynila ay hiniram ng Singapore para sa kanilang merlion.

=== Distrito ===

[[Talaksan:Ph fil manila districts.png|thumb|right|200px|Ang mapa ng mga distrito ng Maynila.]]

Ang lungsod ay nababahagi sa labing-anim na distrito. Isa lang ang distritong hindi isang bayan, na ang Pier ng Maynila. Walong (8) distrito ay  nasa hilaga ng [[Ilog Pasig]] at walo (8) sa timog. Ang San Andres Bukid ay dating bahagi ng [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]], habang ang [[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] ay dating bahagi ng Sampaloc. Ang mga distritong ito ay di dapat ikalito sa anim na pangkinatawang distrito ng Maynila.

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Distrito
![[Barangay]]
!Populasyon&lt;br /&gt;(2007 census)
!Lawak &lt;br /&gt; (has.)
!Kapal ng populasyon&lt;br /&gt;(per km²)
|-
|[[Binondo, Maynila|Binondo]]
|align=right|10
|align=right|12,100
|align=right|66.11
|align=right|18,304.1
|-
|[[Ermita, Maynila|Ermita]]
|align=right|13
|align=right|6,205
|align=right|158.91
|align=right|3,904.8
|-
|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|5
|align=right|5,015
|align=right|67.26
|align=right|7,455.7
|-
|[[Malate, Maynila|Malate]]
|align=right|57
|align=right|78,132
|align=right|259.58
|align=right|30,099.8
|-
|[[Paco, Maynila|Paco]]
|align=right|43
|align=right|69,300
|align=right|278.69
|align=right|24,866.7
|-
|[[Pandacan, Maynila|Pandacan]]
|align=right|38
|align=right|76,134
|align=right|166.00
|align=right|45,862.9
|-
|[[Pantalan ng Maynila|Pier]]
|align=right|5
|align=right|48,684
|align=right|315.28
|align=right|15,441.4
|-
|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|align=right|16
|align=right|23,138
|align=right|84.69
|align=right|27,322.0
|-
|[[Sampaloc, Maynila|Sampaloc]]
|align=right|192
|align=right|255,613
|align=right|513.71
|align=right|49,758.5
|-
|[[San Andres Bukid, Maynila|San Andres Bukid]]
|align=right|65
|align=right|116,585
|align=right|168.02
|align=right|69,386.2
|-
|[[San Miguel, Maynila|San Miguel]]
|align=right|12
|align=right|16,115
|align=right|91.37
|align=right|17,636.9
|-
|[[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]]
|align=right|15
|align=right|43,225
|align=right|163.85
|align=right|26,380.5
|-
|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|34
|align=right|62,184
|align=right|169.42
|align=right|36,703.5
|-
|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|align=right|82
|align=right|118,779
|align=right|309.01
|align=right|38,438.1
|-
|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|align=right|51
|align=right|98,901
|align=right|261.01
|align=right|37,892.2
|-
|[[Tondo, Maynila|Tondo]]
|align=right|259
|align=right|630,604
|align=right|865.13
|align=right|72,891.6
|}

Lahat ng distritong ito, na hindi kinabibilangan ng Puerto ng Maynila, ay may sariling mga simbahan, at ang ilan sa mga distritong ito ay nakamit ang pagkakilanlan sa sariling paninindigan. Ang Intramuros bilang pinakamatanda at naging orihinal na Maynila ay naging makasaysayang pook. Ang distrito ng Binondo ay ang Chinatown ng lungsod. Ang Tondo ay ang may pinakamalaking kapal ng populasyon, pinakamalawak na nasasakupan at nangunguna pagdating sa kahirapan. Ang pambansang bayani na si Jose Rizal ay tinatangkilik sa Liwasang Paco at iba pang pook sa Maynila. Ang mga distrito ng Ermita at Malate ay kilala at sikat sa mga turista, dahil marami ditong bar, kainan, limang-bituing otel, at liwasan. Ang mga distrito ng San Miguel at Pandacan ay tumatayong tahanan ng opisyal na residente ng Pangulo ng bansa, ang [[Palasyo ng Malakanyang]].

=== Pambansang mga opisina ng pamahalaan ===


Ang lungsod ng Maynila ang kabisera ng Pilipinas at ang tahanan ng mga politika sa bansa. Noong kapanahunan ng pamahalaang kolonyal ng Amerikano, nagpahayag sila ng magiging hitsura ng lungsod sa labas ng pader ng Intramuros. Sa kalapit na &quot;Bagumbayan&quot; o sa kasalukuyan ay ang Liwasang Rizal, ang piniling sentro ng pamahalaan at ang komisyon ng pagdidisenyo ay ipinaubaya kay [[Daniel Burnham]] para gumawa ng plano para sa lungsod na hango sa [[Washington D.C.]]. Napabayaan yaong plano at natigil ang konstruksiyon dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]].

Dahil sa [[Komonwelt ng Pilipinas|pamahalaang Komonwelt]] ni Manuel L. Quezon, ang bagong sentro ng pamahalaan ay inilipat sa mga bundok sa hilagang silangan ng Maynila, na ngayon ay [[Lungsod Quezon]]. Lumikha ng base ang ilang mga ahensiya ng pamahalaan sa Lungsod Quezon. May mga importanteng opisina na nanatili sa Maynila tulad ng Opisina ng Pangulo, ang Korte Suprema, Hukuman ng Apela, ang [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], ang kagawaran ng [[Kagawaran ng Pagbabadyet at Pamamahala (Pilipinas)|Badyet]], [[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Pananalapi]], [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kalusugan]], [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Katarungan]], [[Kagawaran ng Paggawa at Empleyo (Pilipinas)|Paggawa at Empleyo]], at [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Turismo]]. Ang Maynila din ang tahanan ng iba't ibang importanteng institusyong pambansa tulad ng Pambansang Aklatan, Pambansang Arkibos, Pambansang Museo at Pambansang Ospital ng Pilipinas.

== Edukasyon ==
{{main|Tala ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas}}
[[Talaksan:PLM GPA.jpg|thumb|200px|right|Ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]], ang kauna-unahang unibersidad sa Pilipinas na pinatatakbo ng pamahalaang lokal.]]
Ang Maynila ang tahanan ng mga unibersidad, dalubhasaan at pamantasan sa Kalakhang Maynila. Ang tinaguriang [[Sinturon ng mga unibersidad|Sinturon ng mga pamantasan]] na kilala ng bansa na may magandang edukasyong maihahandog ay matatagpuan sa distrito ng Malate, Ermita, Intramuros, Paco, San Miguel, Quiapo at Sampaloc. Ilan sa kanila ay ang mga pamantasang pang-estado katulad ng [[Unibersidad ng Pilipinas, Maynila]] sa Ermita at [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas]] sa Santa Mesa; [[Pamantasang Normal ng Pilipinas]], Pamantasang Kristiyano ng Pilipinas, Pamantasan ng Kababaihan ng Pilipinas, [[Pamantasang De La Salle-Maynila]] at ''De La Salle-College of Saint Benilde'' sa abenidang Taft; mga katolisismong pamantasan katulad ng Kolehiyo ng San Beda sa San Miguel, [[Unibersidad ng Santo Tomas]] sa Sampaloc at ang Pamantasan ng San Pablo sa Ermita; mga pribadong pamantasan tulad ng [[Pamantasan ng Silangan]], [[Pamantasan ng Dulong Silangan]] at [[Pamantasang Centro Escolar]] sa Recto; at ang mga katolisismong pamantasan na [[Colegio de San Juan de Letran]], Mapúa Institute of Technology at ang Lyceum of the Philippines University; at ang pamantasang pag-aari ng lungsod, ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]] sa Intramuros, dalubhasahang lungsod ng maynila o @Universidad de Manila sa may tabi ng [[Estasyon ng Central Terminal ng LRT|Estasyong Central Terminal]] ng LRT-1.

Ang dibisyon ng mga pamantasan ng lungsod-Maynila na isang sangay ng [[Kagawaran ng Edukasyon (Pilipinas)|kagawaran ng edukasyon]] ay tumutukoy sa tatlong pampublikong sistema ng edukasyon ng lungsod. Namamahala ito ng 71 elementaryang pampublikong paaralan, 32 pampublikong mataas na paaralan, at 2 pampublikong unibersidad.

Ang lungsod din ang namamahala sa [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Maynila]], ang pilotong pang-agham na iswkelahan ng Pilipinas; ang Pambansang Museo ng Pilipinas, kung saan ang matatagpuan ang [[Spoliarium]] ni [[Juan Luna]], ang Kalakhang Museo, ang pangunahing museong moderno at dalubhasa sa mga biswal na sining; ang Museong Pambata, pook na pabor sa mga kabataang Pinoy para sila ay matuto at ang Pambansang Aklatan ng Pilipinas ay matatagpuan sa liwasang Rizal.

== Midya ==
=== Serbisyong pang-koreo ===
[[Talaksan:Post Office Building, Pasig River (Manila)(2018-01-09).jpg|thumb|200px|Ang Korporasyong Koreo ng Pilipinas]]
Ang gusali ng Post Office na tahanan ng korporasyong pamkoreo ng Pilipinas ay matatagpuan sa talampakan ng Tulay ng Jones. Ito rin ang tahanan ng Philippine Postal Bank, ang pangunahing kompanya na nagpapatakbo ng tagahatid ng mga koreo sa bansa.

=== Tagalathala at publikasyon ===
Ang Maynila ang tahanan ng mga pangunahing kompanyang tagalathala sa Pilipinas. Sa [[Daungan ng Maynila|pook daungan]] matatagpuan ang karamihan ng punong himpilan ng mga ito. Ang industriyang tagalathala ng mga kasalukuyang pangyayari ay isa sa mga legasiya ng kolonisasyon ng mga Amerikano sa Pilipinas, na gumawa ng daan para kalayaan ng mga tagapaglathala. Ilan sa mga pangunahing publikasyon sa Maynila ay ang [[The Manila Times|Manila Times]], ang Manila Bulletin, ang Philippine Star, ang Manila Standard Today, The Daily Tribune at marami pang iba.

=== Mga pahayagan ===
Ang Maynila ang tahanan ng ilang pambalita at opisinang tagapaghatid ng pahayagan, ahensiya o serbisyo na kinabibilangan ng Office of the Press Secretary at Radio-TV Malacañang o RTVM (ang tagapagbalita ng Mga Pangulo ng Pilipinas) na matatagpuan sa Palasyo ng Malakanyang.

Ang lungsod din ang tahanan ng prestihiyoso at eksklusibong organisasyon ng mga manunulat na tinawag na Samahang Plaridel. Ang mga miyembro ay kinabibilangan ng ilang kilalang tagapaglathala, patnugot, at taga-pagbalita ng bansa.

=== TV at radyo ===
Ang punong himpilan ng mga pangunahing estasyon ng TV ay matatagpuan sa [[Lungsod Quezon]] at hindi lahat ng studyo ng Kamaynilaang Pinalawig ay matatagpuan sa Maynila.

== Inprastraktura ==
=== Transportasyon ===
{{see|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}}

==== Pampublikong transportasyon ====
[[Talaksan:LRT Tayuman Station (10-24-2018).jpg|thumb|200px|right|Estasyong Tayuman ng LRT]]
[[Talaksan:WTMP Pangkat E-14-1.JPG|thumb|200px|right|Isang dyipni sa Maynila]]
Ang Maynila bilang pangunahing lungsod, ay mayroong iba't ibang uri ng mga transportasyon. Ang pinakilala sa lahat ng uri nito ay ang mga [[dyipni]] na sinimulang gamitin pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig. May mga kilala rin transportasyon bukod sa dyipni tulad ng mga bus, taksi at Tamaraw FX. Ang mga motorsiklo at pedicab ay ginagamit sa mga bumabiyahe ng maiikling distansiya. Sa ilang pook, lalo na sa Divisoria, ang mga motor pangtinda ay pinagkakasya sa pedicab para mahatid ang mga paninda. May pook na pinagpapaliban ang modernong kapanahunan tulad ng [[Binondo, Maynila|Binondo]] at [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] na gumagamit pa rin ng [[Kalesa]].

Ang lungsod ay pinagsisilbihan ng [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|SMRP ng Maynila]] (ang uring ito ng transportasyon ay bukod pa sa [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|MRTS]] o ''Metro Rail Transit System''). Isa sa mga prioridad ng proyektong pambayan ay nakatoon sa pagpapaluwag ng masikip na daloy ng trapiko sa kalakhang Maynila.

Ang pagpapaunlad ng sistema ng riles ay nagsimula noong itinaguyod ito noong dekada 70 sa pamamahala ng administrasyon ni Marcos at ito ang kauna-unahang transportasyon ng riles sa Timog-silangang Asya. Kamakailan lang, ang sistema ng riles ay nakaranas ng malawigang pagpapalawak dahil sa paglaki ng populasyon ng lungsod. Ito ay nagkakahalaga ng ilang bilyong dolyar. Ang layunin ng proyektong ito ay magkaroon ng alternatibong uri ng transportasyon para matugunan ang pangangailangan ng lumalaking bilang ng mga sasakyan. Dalawang linya nito ang nagsisilbi sa mga naninirahan sa lungsod, ang [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang berde]] na dumadaan sa [[abenidang Taft]] (R-2) at [[abenidang Rizal]] (R-9), at ang [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang bughaw]] na dumadaan sa [[Bulebar Magsaysay|bulebard ng Ramon Magsaysay]] (R-6) simula Santa Cruz, patungong [[Lungsod Quezon]] hanggang sa Santolan sa [[Pasig]].

Ang lungsod ang kabisera ng pamahalaan ng riles sa Luzon. Ang pangunahing terminal ng Pambansang Daanan ng mga riles ng Pilipinas ay matatagpuan sa Tondo. Ang mga daanan ng riles na pinalawig at sa kasalukuyan ay dumadaan sa [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], [[Pampanga]] at sa [[Legazpi, Albay|Legazpi]], [[Albay]].

Ito ang mga pangunahing sistema ng riles. Ang mga estasyon na nasa talaan na ito ay matatagpuan sa Maynila:

* [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Berde]] (''LRT 1'') - R. Papa, [[Estasyong Abad Santos ng LRT|Abad Santos]], [[Estasyong Blumentritt ng LRT|Blumentritt]], [[Estasyong Tayuman ng LRT|Tayuman]], Bambang, Doroteo Jose, Carriedo, Terminal Sentral, United Nations, Pedro Gil, [[Estasyong Abenida Quirino ng LRT|Abenida Quirino]] at [[Estasyong Vito Cruz ng LRT|Vito Cruz]]
* [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Bughaw]] (LRT-2 o MRT-2) - [[Estasyong Recto ng LRT|Recto]], [[Estasyong Legarda ng LRT|Legarda]], [[Estasyong Pureza ng LRT|Pureza]] at [[Estasyong V. Mapa ng LRT|V. Mapa]]
* [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas|PNR]]: Vito Cruz, Herran (Pedro Gil), Pandacan, Santa Mesa, España, Laong Laan, Blumentritt at Tutuban.

==== Himpapawid ====
Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (PPNA) ang nagsisilbi sa Maynila, kalakhang Maynila at sa mga kalapit lalawigan. Ang Terminal 2 (o ang ''Centennial Terminal'') ay binuksan noong 1999 Oktubre. Ang [[Philippine Airlines]] na nagbibigay karangalan sa ating bansa ang gumagamit sa terminal na ito para sa lokal at pandaigdigang lipad. Ang ilang pandaigdigang lipad ang gumagamit sa orihinal na terminal ng PPNA. Binuksan sa publiko ang PPNA-3 noong Agosto ng 2008. Ito ang tahanan ng ''Cebu Pacific'', ''Air Philippines'' at ''PAL Express'' na nakatuon sa mga pandaigdigan na lipad. Ilang kilometro lang ang layo ng PPNA sa Maynila kaya naman ang mga dayuhan ay madaling makakapasok at makakaalis ng lungsod.

==== Mga lansangan ====
{{Main|Tala ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}}
[[Talaksan:Sampaloc - A.H. Lacson Avenue (Manila)(2019-05-27).jpg|thumb|200px|[[Abenida Lacson]], isa sa mga mahalagang lansangan sa Maynila.]]
Ang mga pangunahing lansangan sa Kalakhang Maynila ay igrinupo bilang mga daang radyal at daang palibot (''radial roads'' and ''circumferential roads''). Ang [[Bulebar Roxas]], ang pinakakilalang lansangan sa Maynila, ay matatagpuan sa dalampasigan ng [[Look ng Maynila]]. Ang naturing na bulebar ay kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 1]] (o R-1) na patungong [[Kabite]]. Ang [[Bulebar Espanya]] na kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7) ay nag-uumpisa sa Quiapo at nagtatapos sa Welcome Rotonda na nasa hangganan ng Lungsod Quezon. Ang lansangang Pres. Sergio Osmeña Sr. na kabilang sa [[South Luzon Expressway]] o [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3) ay ang pinaka-importanteng lansangan na dumudugtong sa Maynila sa mga lalawigan sa katimugang Luzon. Dalawa sa mga anim na daang palibot ay matatagpuan sa loob ng lungsod: ang [[Daang Palibot Blg. 1|C-1]] at [[Daang Palibot Blg. 2|C-2]].

==== Mga tulay ====
{{See also|Talaan ng mga tawiran sa Ilog Pasig}}
[[Talaksan:Jones Bridge - night view (Manila; 11-24-2019).jpg|thumb|200px|[[Tulay ng Jones]]]]
[[File:Quezon Bridge, Manila City.jpg|right|thumb|200px|Tulay Quezon]]
May walong pangunahin na tulay sa Maynila. Ang karamihan sa mga ito ay idinudugtong ang katimugang parte ng Maynila sa hilagang parte nito. Dahil hinahati ng ilog Pasig ang kalakhang Maynila sa dalawa, karamihan ng tulay sa kalakhang Maynila ay pinagdudugtong ang hilaga at katimugang parte nito. Mayroong dalawang tulay na riles na tumatawid sa ilog, ang Light Rail Transit 1 at ang daanan ng Philippine National Railways. Ang mga tulay na nakatala sa ibaba ay nakasaayos simula kanluran hanggang silangan. Ang Del Pan, na pinakamalapit sa bukana ng [[ilog Pasig]] at [[look ng Maynila]] ay ang nauuna sa talaan kung pagbabasihan ang pagsasaayos mula kanlurang hanggang silangan.

* [[Tulay ng Roxas]] - ''dating tinawag na tulay ng Del Pan'' ([[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]] hanggang sa  [[Daungan ng Maynila]])
* [[Tulay ng Jones]] - ([[Binondo, Maynila|Binondo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng MacArthur (Maynila)|Tulay ng MacArthur]] ([[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Unang Linya ng Sistema ng Magaang Riles Panlulan ng Maynila|Tulay ng LRT 1]] (Estasyon ng Carriedo hanggang Central Station)
* [[Tulay ng Quezon]] ([[Quiapo, Maynila|Quiapo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Ayala]] ([[San Miguel, Maynila|San Miguel]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Mabini]] - ''dating tinawag na tulay ng Nagtahan'' ([[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] hanggang [[Pandacan, Maynila|Pandacan]])
* Tulay ng Lambingan ([[Santa Ana, Maynila|Punta]] hanggang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]])

==== Mga daungan ====
[[Talaksan:Manila skyline seen from Manila North Harbor.JPG|thumb|200px|Isa sa mga puerto ng lungsod]]
Ang daungan ng Maynila na matatagpuan sa bukana ng [[look ng Maynila]], ay kinilala bilang &quot;Pambansang Punong pandaungan ng Pilipinas&quot; dahil ito ang pangunahing daungan ng bansa. Pinagsisilbihan nito ang pangunahing pangangailangan ng lungsod tulad ng ekonomiya at pinauunlad ang turismong panindustriyal. Ang hilaga at katimugang daungan ay nakakaranas ng pagka-abala twing bakasyon o mga araw na may selebrasyon tulad ng [[Mahal na Araw]], [[Araw ng Kalululuwa]] at [[Pasko|Kapaskohan]].

==== Pasig River Ferry Service ====
[[Talaksan:Pasig Ferry.JPG|thumb|200px|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]]
Ang bukana ng [[Ilog Pasig]] ay matatagpuan sa lungsod. Ang ''Pasig River Ferry Service'' na nagpapatakbo ng 17 estasyon na matatagpuan sa bukana ng [[Ilog Pasig]] simula Plaza Mexico sa [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] hanggang sa [[lungsod ng Pasig]] ang nagsisilbing pantawid at transportasyong pandagat ng [[kalakhang Maynila]].

Pitong estasyon ang matatagpuan dito sa Maynila. Nakatala sa ibaba ang mga estasyon at nakaayos ayon sa pagkasunod-sunod:

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Estasyon
!Lokasyon
!Distrito
|-
|Estasyong Plaza Mexico
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|-
|Estasyong Escolta
|align=right|[[Kalye Escolta]]
|align=right|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|-
|Estasyong Quiapo
|align=right|Quiapo
|align=right|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|-
|Estasyong [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas|P.U.P.]]
|align=right|Santa Mesa
|align=right|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|-
|Estasyong [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|Santa Ana
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|-
|Estasyong Lambingan
|align=right|Punta
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|}

=== Mga medikal na pasilidad ===
Ang Maynila ang tahanan ng punong himpilan ng [[Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] sa Pilipinas, ang pangunahing opisina ng [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kagawaran ng Kalusugan]], at ilang opsital at medikal na pasilidad. Ang Kagawaran ng Kalusugan ng Maynila na may kakayahang magplano at magpatupad ng mga programmang pangkalusugan sa  lungsod, ay nagpapatakbo ng 44 na medikal na pasilidad at mga pasilidad na matatagpuan sa mga imprastraktura&lt;ref&gt;{{cite news |title= Free hospital, health aid in Manila assured |trans-title=Libreng ospital at paggamot sa Maynila kumpirmado |url=http://www.mb.com.ph/issues/2007/04/14/MTNN2007041491763.html |agency=Manila Bulletin |publisher=Manila Bulletin |location=Maynila |accessdate=2009-08-08 |language=Ingles}}&lt;/ref&gt; na nakakalat sa buong lungsod. Ilan sa mga tanyag ospital ng lungsod ay ang Manila Doctors' Hospital at Philippine General Hospital sa Abenidang Taft; Chinese General Hospital and Medical Center, Dr. Jose R. Reyes Memorial Medical Center, at San Lazaro Hospital sa distrito ng Santa Cruz; University of Santo Tomas Hospital sa Sampaloc; at ang Ospital ng Maynila Medical Center na pag-aari ng lokal na pamahalaan sa Malate.

== Pandaigdigang kaukulan ==
=== Mga kapatid na lungsod ===
Ang Maynila ay may 33 mga kapatid na lungsod (lokal at pandaigdigan) at tatlong kaalyadong lungsod.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Manila |url=http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |publisher=Pamahalaan ng Maynila |location=Maynila |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Maynila |language=Ingles |quote= |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607200336/http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Pandaigdigang relasyon

* [[Talaksan:Flag of Mexico.svg|25px|border]] [[Acapulco]], [[Mehiko]]
* [[Talaksan:Flag of India.svg|25px|border]] [[New Delhi]], [[India]]
* [[Talaksan:Flag of Thailand.svg|25px|border]] [[Bangkok]], [[Thailand]] (1997)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Beijing]], [[Tsina]] (2002)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Beijing |url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |publisher=EBeijing |location=Beijing |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Beijing |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2010-01-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Allison |last=Lopez |title=Manila mayor flies to ‘sister city’ for Beijing Olympics |url=http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |publisher=Inquirer |location=Maynila |trans-title=Pinuntahan ng alkalde ng Maynila ang mga kapatid na lungsod para sa palarong olimpiko ng 2008 |language=Ingles |date=2008-07-08 |quote=MANILA, Philippines—Manila Mayor Alfredo Lim will grace the opening ceremony of the 2008 Olympics Friday on the invitation of Beijing Mayor Guo Jinlong as his guest. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930165324/http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Romania.svg|25px|border]] [[Bucharest]], [[Rumanya]]
* [[Talaksan:Flag of Colombia.svg|25px|border]] [[Cartagena, Colombia|Cartagena]], [[Kolombiya]] (1986)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Guangzhou]], [[Tsina]]  (1982)
* [[Talaksan:Flag of Cuba.svg|25px|border]] [[Havana]], [[Cuba]]
* [[Talaksan:Flag of Israel.svg|25px|border]] [[Hayfa]], [[Israel]] (1971)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/en-US/city/CitySecretary_ForeignAffairs/EngActs.htm |title=Twin City activities |publisher=Pamahalaan ng Hayfa |accessdate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Honolulu, Haway|Honolulu]], [[Haway]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Indonesia.svg|25px|border]] [[Jakarta]], [[Indonesya]]
* [[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Ho Chi Minh]], [[Biyetnam]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]], [[Bagong Jersey]]
* [[Talaksan:Flag of Peru.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Lima]], [[Peru]]
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Madrid]], [[Espanya]] (1987)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mapa Mundi de las ciudades hermanadas |url=http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&amp;vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&amp;vgnextfmt=especial1&amp;idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD |publisher=Pamahalaan ng Madrid |location=Madrid |trans-title=Mapa ng mga kapatid na lungsod ng Madrid |language=Kastila |accessdate=2009-08-29}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Málaga]], [[Espanya]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Montréal, Québec|Montréal]], [[Québec]], [[Canada]] (2007)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manila-Montreal Sister City Agreement Holds Potential for Better Cooperation |url=http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |location=Montreal |trans-title=Ang pagiging magkapatid na lungsod ng Maynila at Montreal para sa magandang pakikipagrelasyon |language=Ingles |format=ASP |date=2005-06-24 |quote=Philippine Ambassador to Ottawa Francisco L. Benedicto commended the efforts of the Filipino-Canadian community and the members of the City Council of Montreal for their efforts in working towards a Manila-Montreal Sister City Agreement |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124125140/http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Russia.svg|25px|border]] [[Moscow]], [[Rusya]]
* [[Talaksan:Flag of France.svg|25px|border]] [[Nice]], [[Pransiya]]
* [[Talaksan:Flag of Kazakhstan.svg|25px|border]] [[Nur-Sultan]], [[Kazakhstan]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Sacramento, California|Sacramento]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[San Francisco, California|San Francisco]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Chile.svg|25px|border]] [[Santiago, Chile|Santiago]], [[Chile]]
* [[Talaksan:Flag of Australia.svg|25px|border]] [[Sydney]], [[Bagong Timog Gales]], [[Australia]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taichung]], [[Republika ng Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taipei]], [[Republika ng Tsina]] (1966)&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE 46 SISTER-CITIES OF TAIPEI |url=http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |publisher=Pamahalaan ng Taipei |location=Tapei |trans-title=Ang 46 na kapatid na lungsod ng Taipei |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718181902/http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]] [[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]], [[Prepektura ng Osaka|Osaka]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]
* [[Talaksan:Flag of Iran.svg|25px|border]] [[Tehrān]], [[Iran]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Winnipeg]], [[Canada]] (1979)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities |url=http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |publisher=Web Archive |trans-title=Mga kapatid na lungsod |language=Ingles |quote=Since the amalgamation of Winnipeg in 1971, the City of Winnipeg began a policy that authorizes the Mayor to enter into &quot;Sister City Agreements&quot; with Mayors in other countries. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2005-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051228134139/http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]]  [[Yokohama]], [[Prepektura ng Kanagawa|Kanagawa]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=8 Cities/6 Ports: Yokohama's Sister Cities/Sister Ports |url=http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505110044/http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archivedate=2009-05-05 |publisher=Pamahalaan ng Yokohama |trans-title=8 lungsod/6 na daungan: Mga kapatid na lungsod/kapatid na daungan ng Yokohama |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Mga kaligang lungsod

* [[Talaksan:Flag of South Korea.svg|25px|border]] [[Busan]], [[Timog Korea]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Shanghai]], [[Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Xi'an]], [[Tsina]]

;Mga kapatid na lungsod (Pilipinas)

* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]]
* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Davao]], [[Pilipinas]]

== Silipin din ==

* [[Kalakhang Maynila]] - Ang metropolitanyong pook ng [[Pilipinas]], ang pambansang punong rehiyon.
* [[Labanan sa Maynila]] - Iba't ibang labanan na nangyari sa lungsod na ito para sa walang kamatayang kalayaan.
* [[Maynilang Imperyal]] - Bansag sa lungsod at sa buong Kalakhang Maynila dahil sa ekonomiya nito.
* [[Napapaderang Lungsod]] - Ang bansag sa lungsod dahil sa [[nagsasanggalang na pader|nakasangalang pader]] o ang [[Kutang Santiago]].

== Kawil panlabas ==

{{Canadian City Geographic Location (8-way)
|North=''[[Lungsod ng Navotas]]'', ''[[Lungsod ng Kalookan]]''
|West=''[[Look ng Maynila]]''
|Center=Lungsod ng Maynila
|East=''[[Lungsod ng San Juan]]'', ''[[Lungsod ng Mandaluyong]]''
|South=''[[Lungsod ng Pasay]]''
|Northwest=''[[Puerto ng Maynila|Ang mga daungan ng Maynila at Navotas]]''
|Northeast=''[[Lungsod Quezon]]''
|Southwest=''[[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]]''
|Southeast=''[[Lungsod ng Makati]]''
|image=Flag_of_Manila.png
}}

{{sisterlinks|Manila}}
* [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na websayt ng lungsod ng Maynila]
* [http://www.manila.gov.ph/ Pamahalaan ng Maynila]
* {{wikivoyage|Manila}}
* [http://www.openstreetmap.org/?lat=14.583333&amp;lon=120.9666671&amp;zoom=11 Ang Mapa ng Maynila]
* [http://www.philippinedomain.com/metro_manila_map.htm Mga Pangunahing Lansangan ng Maynila]{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://zip-codes.philsite.net/manila.htm ZIP  | Postal Codes ng Maynila]
* [http://wikitravel.org/en/Manila Wikitravel - Manila]

== Sipian ==
=== Biblyograpya ===
{{Wikipedia-Books}}
* {{Citation
|last=Bayor
|first=Ronald H  
|title=The Columbia Documentary History of Race and Ethnicity in America
|publisher=Columbia University Press 
|date=2004-06-23
|isbn=0-231-11994-1
|url=http://books.google.com/books?id=o2eWvyig9SgC
}}.
* {{Citation
|editor-last=Blair
|editor-first=Emma Helen
|year=1911
|title=The Philippine Islands, 1493-1803
|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&amp;cc=philamer&amp;idno=afk2830.0001.003&amp;q1=blair&amp;frm=frameset&amp;view=image&amp;seq=5
}}, (Vol. 1, no. 3).
* {{Citation
|last=Boot
|first=Max
|title=The Savage Wars of Peace: Small Wars and the Rise of American Power
|publisher=Basic Books
|date=2002-04-01
|isbn=0-465-00720-1
|url=http://books.google.com/books?id=0lIg-lGwqBoC
}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
* {{Citation
|last=Fish
|first=Shirley
|title=When Britain Ruled the Philippines 1762-1764
|year=2003
|isbn=1-4107-1069-6
|url=http://books.google.com/books?id=RdIEAAAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Kumar
|first=Amitava  
|title=Poetics/Politics: Radical Aesthetics for the Classroom
|publisher=Palgrave
|date=1999-10-29
|isbn=0-312-21866-4 
|url=http://books.google.com/books?id=AJfkKgAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Painter
|first=Nell Irvin 
|title=Standing at Armageddon: The United States, 1877–1919
|publisher=W. W. Norton &amp; Company
|date=1989-05-01
|isbn=0-393-30588-0
|url=http://books.google.com/books?id=5_gB8ABKAx0C
}}.
* {{Citation
|last=Tracy
|first=Nicholas 
|title=Manila Ransomed: The British Assault on Manila in the Seven Years War
|publisher=University of Exeter Press
|year=1995
|url=http://books.google.com/books?id=AoNxAAAAMAAJ
}} ISBN 0-85989-426-6, ISBN 978-0-85989-426-5

=== Talababa ===
{{reflist|2}}

{{Template group
|list =
{{Lungsod ng Maynila}}
{{Roxas Boulevard}}
{{Template group
|title       = [[Talaksan:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}} Lokasyong Heograpiko
|list        = 
'''[[Sistema ng tugmaang pampook|Lat. &lt;small&gt;and&lt;/small&gt; Long.]] {{Coord|14|35|N|121|0|E|display=inline}} &lt;span style=&quot;color:darkblue;&quot;&gt;Maynila&lt;/span&gt;'''}}
{{Metro Manila}}
{{Mga Lungsod sa Pilipinas}}
{{Lalawigan ng Pilipinas}}
{{Talaan ng mga kabiserang Asyano batay sa rehiyon}}
}}


==Summer soltice daylight Philippines==

*Metro Manila Philippines 13hurs 


==Winter Soltice daylight== 

*Metro Manila Philippines 
11hrs

==hilagang hemipero==

*Philippines 


 ==Ekstensyon ng Tropical Cancer linya Lantitude 14° N  Metro Manila Philippines==

==Eksaktong lokasyon Lantitude 23° hilagang ng  Taiwan==


==Tropiko Ekwador na linya  ekstensyon ng *Tropiko Ekwador 9 Hilaga ng Mindanao Philippines==
{{Authority control}}

[[Kategorya:Kabisera sa Asya]]
[[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Maynila]]
[[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Pilipinas]]</text>
      <sha1>sqzx8ohrixyoyh5rj11vcbbys1yi8ye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212148</id>
      <parentid>2212145</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T05:43:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2212148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79789" sha1="pv342h981cqnyjeplw219ig4d7kbx3r" xml:space="preserve">{{napiling artikulo}}
{{about|lungsod ng Maynila|kalakhang pook o kabahagian|Kalakhang Maynila|makalumang lungsod|Intramuros|ibang gamit sa salita|}}
{{Infobox Philippine city 2
| infoboxtitle   = Lungsod ng Maynilà
| official_name  = Manila
| nickname       = &quot;''Perla del Oriente''&quot;, &quot;The City of Our Affections&quot;, &quot;City by the Bay&quot;, &quot;''La Insigne y Siempre Leal Ciudad''&quot;
| motto          = ''Ang Bagong Maynila''&lt;br&gt; ''Manila, God First''
| image_skyline  = {{Photomontage
| photo1a = Big Manila.jpg
| photo2a = Manila City Hall Clock Tower View from Intramuros Wall.jpg
| photo2b = Fort Santiaigo in Intramuros.jpg
| photo4a = Rizal Monument at Dusk.jpg
| photo4b = Allan Jay Quesada- Quiapo Church DSC 0065 The Minor Basilica of the Black Nazarene or Quiapo Church, Manila.JPG
| photo5a = Malacañang Palace (Cropped).jpg
| size    = 250
| spacing = 2
| position = center
| color = transparent
| border = 0
}}
| imagesize      = 
| image_caption  = (Paikot sa kanan, simula sa taas): [[Panoramang urbano]] ng Maynila, [[Gusaling Panlungsod ng Maynila]], [[Binondo]], [[Palasyo ng Malakanyang]], Simbahan ng Tondo, [[Look ng Maynila]], [[Bantayog ni Rizal]], Tanggapan ng Koreo ng Maynila
| image_flag     = Flag of Manila.svg
| sealfile       = Ph seal ncr manila.svg
| locatormapfile = Ph_locator_ncr_manila.png
| caption        = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na inilalarawan ng kinalalagyan ng Maynila.
| region         = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]]
| province       =  —
| districts      = [[Purok Pambatas ng Lungsod ng Maynila|Mga Pambatas na Purok ng Maynila]]
| barangays      = 897
| class          =  Unang uri, mataas na urbanisadong lungsod
| language       = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] at [[Mga wika sa Pilipinas|marami pang iba]].
| mayor          = Isko Moreno
| vice_mayor     = Chi Atienza
| representative_link = 
| founded        =  24 Hulyo 1574
| founded_town   =  —
| cityhood       =  24 Hulyo 1574
| fiesta         =  [[Hunyo 22|22 Hunyo]]
| areakm2        =  42.88
| pop2000        =  1780148
| popden2000     =  43079
| area_code      =  2
| zip_code       =  0900 - 1096
| latd           =  14
| latm           =  35
| lats           =  
| latNS          =  N
| longd          =  120
| longm          =  58
| longs          = 
| longEW         =  E
| demographics1_title            = [[Human Development Index|HDI]]
| demographics1_info             = {{increase}} 0.773&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sub-national HDI|title=Area Database – Global Data Lab|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|website=hdi.globaldatalab.org}}&lt;/ref&gt; – &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;high&lt;/span&gt; (2018)
| elevation_footnotes = &lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; 
| elevation_m    =  16.0
| elevation_ft   =  52
| website        =  [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na Pook-sapot ng Lungsod ng Maynila]
}}

Ang '''Lungsod ng Maynila'''  ({{IPA-tl|luŋˈsod nɐŋ majˈnilaʔ|}}, [[Wikang Kastila|Kastila]]: Ciudad de Manila,  [[Wikang Ingles|Ingles]]: City of Manila), kilala bilang '''Maynila''', ay ang [[kabisera|punong-lungsod]] at ang pangalawang pinakamataong lungsod ng [[Pilipinas]]. Mataas ang pagkaurbanisado, ito ang lungsod na may pinakamakapal na dami ng tao sa buong mundo noong 2019. Tinuturing ang Maynila na isang pandaidigang lungsod at grinado bilang isang Lungsod–Alpha (o ''Alpha'' – ''City'') ng ''Globalization and World Cities Research Network'' (GaWC).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|title=The World According to GaWC 201|language=en|access-date=2022-11-04|archive-date=2022-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413224254/https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 7, 2018 |title=Manila—the world's most densely-populated city |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://lifestyle.inquirer.net/308785/manila-worlds-densely-populated-city-reimagined-harvard/|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang unang lungsod sa bansa na naka-karta (o may sariling saligang-batas), na itinalaga ng Batas ng Komisyon ng Pilipinas Blg. 183 ng Hulyo 31, 1901. Naging awtonomo ito nang napasa ang Batas Republika Blg. 409, &quot;Ang Binagong Karta ng Lungsod ng Maynila&quot;, noong Hunyo 18, 1949.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Annual Audit Report: City of Manila |url=http://www.coa.gov.ph/index.php/local-government-units/2014/category/5447-cities |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104083035/http://www.coa.gov.ph/phocadownloadpap/userupload/annual_audit_report/LGUs/2014/NCR/Cities/City_of_Manila_ES2014.pdf |archive-date=Nobyembre 4, 2016 |access-date=Nobyembre 4, 2016 |website=Commission on Audit|language}}&lt;/ref&gt; Tinuturing ang Maynila bilang bahagi ng orihinal na pangkat ng mga pandaigdigang lungsod dahil lumawig ang ''network'' nitong pang-komersyo sa [[Karagatang Pasipiko]] at kumonekta sa [[Asya]] ang Kastilang mga Amerika sa pamamagitan ng  [[kalakalang Galeon]];  nang nagawa ito, tinatakan nito ang unang pagkakataon sa kasaysayan ng mundo na naitatag ang isang hindi naabalang kadena ng ruta ng kalakalan na pumapalibot sa [[planeta]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frank |first=Andre G. |url=https://archive.org/details/reorient00andr |title=ReOrient: Global Economy in the Asian Age |publisher=University of California Press |year=1998 |isbn=9780520214743 |location=Berkeley |pages=[https://archive.org/details/reorient00andr/page/131 131] |url-access=registration|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang isa sa mga pinakamatao at pinakamabilis na lumagong lungsod sa [[Timog-silangang Asya]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Enero 22, 2015 |title=Global Metro Monitor |url=https://www.brookings.edu/research/global-metro-monitor/ |access-date=Abril 12, 2017 |website=Brookings Institution|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; na may kabuuang populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa {{PH wikidata|household}} na kabahayan ayon noong {{PH wikidata|population_as_of}}.&lt;ref name=&quot;Pop&quot;&gt;{{cite web | author= Demographia | title= 50 Largest World Metropolitan Areas Ranked: 2000 Estimates | url= http://www.demographia.com/db-world-metro2000.ht | publisher= US Census Bureau | accessdate= 2009-06-05 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author= City Population | title= The Principal Agglomerations of the World | url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html | accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;

Sumasakop ng 42.88 na kuwadrado kilometro,&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] |title=Manila City - Cosmopolitan Capital Of The Philippines |url=http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730045417/http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |archive-date=2008-07-30 |work=Wow Philippines |accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;{{cite web |title=Population Density |url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/query.php?url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |archive-date=2006-08-11 |publisher=Manila City |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; ang lungsod na ito ay nasa baybayin ng [[Look ng Maynila]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Luzon]]. Napalilibutan ang Maynila ng mga lungsod ng [[Navotas]] at [[Caloocan]] sa hilaga, [[Lungsod Quezon]] sa hilagang-silangan, [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] at [[Mandaluyong]] sa silangan, [[Makati]] sa timog-silangan at [[Pasay]] sa timog. Ang Maynila ay may 900 na kilometro ang layo mula sa [[Hong Kong]], 2,400 na kilometro ang layo mula sa [[Singapore]] at mahigit 2,100 na kilometro ang layo sa hilagang-silangan mula sa [[Kuala Lumpur]]. Nahahati ang Maynila sa dalawa ng ilog Pasig. Sa depositong alubyal ng ilog Pasig at look ng Maynila nakapwesto ang nakakaraming sinasakupan ng lungsod na gawa mula sa tubig.

Noong ika-16 siglo, ang lungsod ay binubuo ng mga tindahan at tagatanggap sa may tabi ng baybayin ng [[ilog Pasig]], na nasa hilaga ng mga makalumang pamayanan. Ang lungsod ay nakilala rin sa pangalan na ibinigay ng mga pangkat etnikong mga [[Tagalog (pangkat etniko)|Tagalog]], ang &quot;Maynila&quot;, na unang nakilala bilang &quot;Maynilad&quot;. Nagmula ang pangalan sa salitang [[Nilad|nila]], isang uri ng halamang mabulaklak na tumutubo sa baybayin ng look, na ginagamit sa paggawa ng sabon para sa pakikipagkalakalan; nanggaling ito sa salitang may nila, na may unlaping &quot;ma-&quot; na tumutukoy kung saan ang isang lugar ay mayroong isang bagay na malago (maaaring Sanskrit ang &quot;nila&quot; na &quot;punong indigo&quot;).&lt;ref name=&quot;E.M. Pospelov 1998&quot;&gt;E.M. Pospelov, Geograficheskie nazvanie mira (Moscow 1998).&lt;/ref&gt; (Ang sinasabing naging pangalan ng halaman ay nilad ay kathang isip lamang.)&lt;ref name=&quot;Ambeth Ocampo&quot;&gt;{{cite web | author=Ambeth Ocampo | title=Looking Back : Pre-Spanish Manila | url=http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | publisher=Philippine Daily Inquirer | date=2008-06-25 | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2009-02-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090207190954/http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;World: metropolitan areas&quot;&gt;{{cite web | title=World: metropolitan areas | url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | publisher=World Gazetteer | accessdate=2009-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090724043234/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | archivedate=2009-07-24 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

Noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1521–1898)|kapanahunan ng mga Kastila]], itinaguyod ang lungsod na may umpok-umpok na pamayanan na pumapalibot sa [[Kutang Santiago|nagsasanggalang haligi]] ng [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] ([[nagsasanggalang pader|nahahaligihan]]), ang orihinal na Maynila. Ang Intramuros na isa sa mga pinakalumang nagsasanggalang na haligi sa timog-silangan, ay ginawa at pinasyahan ng mga misyonaryong [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]] para hindi masakop ng mga Tsino ang pamayanan at mailigtas ang mga mamamayan. Noong kapanahunan ng Amerikano, ilang pagsasaayos ang isinagawa sa katimugang bahagi ng lungsod at ginamit ang arkitekturang disenyo ni [[Daniel Burnham]]. Ang lungsod ay may humigit sa 100 mga parke na nakakalat sa buong lungsod.

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang kapuluan ng Pilipinas ng tatlong dantaon simula 1565 hanggang 1898. Noong namalagi ang Britanya sa Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[dakilang Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging bahagi sa Pitong Taong Digmaan. Nanatiling punong lungsod ng Pilipinas ang Maynila sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga nag-aaklas laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong dantaon at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko patungong [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos|Nagkakaisang mga Estado ng Amerika]] ang Pilipinas sa mga Kastila at pinamahalaan ang buong kapuluan ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;&gt;{{cite web | title=Manila, Philippines | url=http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | publisher=U.N. | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2014-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140425092330/http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nawasak ang malaking bahagi ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Varsovia]], [[Polonya]]. Ang rehiyon ng Kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975.

== Kasaysayan ==

{{main|Kasaysayan ng Maynila}}
{{See also|Kasaysayan ng Pilipinas}}

[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|left|200px|Ang tarangkahan ng Kutang Santiago sa Intramuros]]
[[Talaksan:AMH-6763-NA Bird's eye view of Manila.jpg|thumb|left|200px|Tanawin ng Maynila noong mga 1665.]]

Ang [[Kaharian ng Maynila]] ay nakilala bilang ''Gintu'' (lupain o isla ng mga ginto) o ''Suvarnadvipa'' ng mga kalapit na lalawigan. Ang naturing kaharian ay yumabong sa mga huling sandali ng [[Dinastiyang Ming]] dulot ng pakikipagkalakalan sa Tsina.&lt;ref name=&quot;Dynasty&quot;&gt;San Agustin, Gaspar de, Conquistas de las Islas Philipinas 1565-1615, Translated by Luis Antonio Mañeru, 1st bilingual ed (Kastila at Ingles), published by Pedro Galende, OSA: Intramuros, Manila, 1998&lt;/ref&gt; 

Ang [[bayan ng Tondo]] ay matatagpuan naman sa hilaga ng Ilog Pasig. Ang mga namumuno rito ay itinuturing bilang mga hari, at tinatawag silang ''panginuan'' o panginoon, ''anak banua'' o anak ng langit, o [[lakandula]], na nangangahulugang &quot;diyos ng kahariang pinamumunuan&quot;.

Noong namamayagpag si Bolkiah (1485-1571), ang [[Brunei|Kasultanan ng Brunei]] ay nagkaroon ng malalim na kapangyarihan sa Maynila, nang magawang maipakasal ni Sultan Bolkiah ng Brunei at ni Puteri Laila Menchanai ng Sulu ang kanilang babaeng anak kay Rajah Salalila ng Maynila noong mga huling bahagi ng ika-15 dantaon hanggang sa mga simulang bahagi ng ika-16 dantaon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Abinales |first1=Patricio N. |title=State and Society in the Philippines |last2=Amoroso |first2=Donna J. |publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers Inc. |year=2005 |location=Oxford, United Kingdom |pages=50 |language=en}}&lt;/ref&gt; Si Salalila rin aniya ay binansagang 'Penguiran Salalila', bilang bahagi ng malawakang pamilya ng sultan ng Brunei. Siya rin ay kininikilala bilang hari ng mga taga-Batangas at mga taga-Mindoro, na nanimula na ring manampalataya sa relihiyong Islam sa panahon ring iyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |url=https://books.google.com.ph/books?id=15KZU-yMuisC&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society |date=1994 |publisher=Ateneo University Press |isbn=978-971-550-135-4 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa pamamahala ni Salalila, may itinaguyod na bagong dinastiya para humarap/hamunin ang Kapulungan ng mga Lakandula sa Tondo.&lt;ref&gt;Henson, Mariano A. 1965. The Province of Pampanga and Its Towns: A.D. 1300-1965. 4th ed. revised. Angeles City: By the author.&lt;/ref&gt;

Sa kala-gitnaan ng ika-16 na siglo, ang mga nasasakupang lugar ng kasalukuyang Maynila, ay parte ng isang malawakang pook na umaabot sa hangganan ng karagatan na pinamumunuan ng mga [[Raha]]. Namuno sina [[Rajah Sulayman]] at Rajah Matanda sa mga komunidad ng [[Muslim]] sa timog ng [[ilog Pasig]], at si [[Lakandula]] ang namuno sa Kaharian ng Tondo, ang Hindu-Budistang kaharian sa timog ng ilog. Pinagsanib yaong dalawang komunidad ng Muslim at dito naitaguyod ang kaharian ng Maynila. Ang dalawang lungsod-estado ay nagsasalita ng wikang Malay na mahusay makitungo sa sultanate ng [[Brunay]] na si Bolkiah, at sa mga sultanate ng [[Sulu]] at [[Ternate, Kabite|Ternate]].

[[Talaksan:EscoltaManila1899.jpg|thumb|200px|[[Kalye Escolta]], Maynila. Steryoptikal na pananaw, 1899. Kinuha ang litrato noong kapanahunan ng Amerikano]]
[[Talaksan:Manila Walled City Destruction May 1945.jpg|thumb|200px|Ang pagkawasak ng Maynila, pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].]]

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang mga isla ng Pilipinas ng tatlong siglo simula 1565 hanggang 1898. Si heneral [[Miguel López de Legazpi]] ang nagpadala ng isang natatanging ekspedisyon at dito nadiskubre ang Maynila. Itinaguyod dito ang kanilang tanggulan, ang [[Kutang Santiago]] at kalaunan, pinalawig ang nasasakupan sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga paaralan, tirahan, simbahan sa labas ng [[nagsasanggalang pader]] at ito ang nagbigay kapanganakan sa Intramuros. Noong inokyupa ng Britanya ang Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[Gran Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging parte sa Pitong Taong Digmaan. Ang lungsod ay nanatiling kabisera ng Pilipinas sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga armadong rebelde laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong siglo at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko papunta ng [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos]] ang Pilipinas sa mga Espanyol at pinamahalaan ang buong arkipelago ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;/&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], nawasak ang malaking parte ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Warsaw]], Poland noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Ang rehiyon ng  kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975. Ang kasalukuyang alkalde ng lungsod ay si [[Joseph Estrada]].

Isang pandaigdigang lungsod ang Maynila at kilala bilang &quot;Beta+&quot; ayon sa ''Globalization and World Cities Study Group and Network'' noong 2008.&lt;ref name=&quot;The World According to GaWC 2008&quot;&gt;{{cite web |title=The World According to GaWC 2008 |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |work=GaWC |publisher=GaWC |accessdate=2009-06-10 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ng heograpiya ==
{{see|Kalakhang Maynila|Malawakang Maynila}}
[[Talaksan:BurnhamPlanOf-Manila.jpg|thumb|200px|right|Ang tunay na plano ni [[Daniel Burnham]] sa Maynila.]]
[[Talaksan:Plano de Manila 1851.jpg|thumb|right|200px|Ang plano ng mga Hispano sa Maynila o &quot;[[Napapaderang Lungsod]]&quot;]]
Bago at noong koloniyalisasyon ng Espanya sa Pilipinas, ang Maynila na ang kabisera ng lalawigang ito na sumasakop sa halos kabuuan ng Luzon, at kinabibilangan ng mga modernong subdibisyong pang-teritoryal ng [[Pampanga]], [[Bulacan]], [[Rizal (lalawigan)|Rizal]], [[Laguna]], [[Quezon]], [[Mindoro]], [[Masbate]] at [[Marinduque]]. Kalaunan, ang mga subdibisyong ito ay ginawang mga malalayang lalawigan, at ang Maynila ay naging kasing lawak na lamang ng Kalakhang Maynila. Ang Maynila ay nasa hangganan ng ilang lalawigan pero limiit pa lalo nang ginawang mga munisipalidad ang ilang parte nito at ang Maynila ay kasing lawak na lamang ng kasalukuyang Maynila (maliban na lamang sa Intramuros, ang lokasyon ng tunay na kabisera). Ayon sa kasaysayan ng lalawigang ito, pinangalanan itong '''''Lalawigan ng Tondo''''' na kilala noong kapanahunan ng mga Hispano.

Noong 1853, apat na pueblo o bayan sa lalawigan ng Tondo ay nakipag-isa sa lalawigan ng Laguna at itinaguyod ang pambansang distrito na pinangalanang &quot;''Distrito de los Montes de San Mateo''&quot; (Distritong kabundukan ng lalawigan ng San Mateo). Ang lalawigan ng Tondo ay pinag-salo sa mga lalawigan ng Cainta, [[Taytay]], Antipolo at Boso-boso, habang ang Laguna ay isinalo sa mga lalawigan ng [[Angono]], Baras, Binangonan, Cardona, Morong, Tanay, Pililla at Jalajala. Dahil pinangalanan ang distritong ito bilang ''Distrito de los Montes de San Mateo'', na sinasabi ng mga katutubo na masyadong mahaba, hindi bumabagay at nalilito ang karamihan na ang bayan ng [[San Mateo]] sa lalawigan ng Tondo ay ang kabisera ng distritong kabundukan ng San Mateo at ng Morong, ay pinalitan ang pangalan nito ng '''''Lalawigan ng Maynila''''' noong 1859.

Noong ipinagbenta ng mga Hispano ang Pilipinas sa mga Amerikano, itinaguyod ang pamahalaang pang-sibil. Kalaunan, ang lalawigan ng Maynila ay isinawalang bisa ng komisyon ng Pilipinas, naging mga munisipalidad ang mga kasapi nito kabilang ang Moring, at dito naitaguyod ang [[Rizal (lalawigan)|lalawigan ng Rizal]]. Ilang linggo ang nakalipas at ang bagong anyo ng Maynila ay nakilala na ng buong kapuluan ng Pilipinas at isinalo ang ilang bayan ng lalawigan ng Rizal sa lungsod bilang mga distrito. Ang mga hangganan ng Maynila isinaayos noong 29 Enero 1902. Ang mga pook na kalapit-bayan ng Gagalangin ay naging kasapi ng distrito ng Tondo, kabilang ang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]] na ngayon ay isang malayang distrito. Noong 30 Hulyo ng 1902, ang bayan ng [[Pandacan, Maynila|Pandacan]] ay naging kasapi na ng lungsod bilang distrito. Sa kasalukuyan, mayroong 16 na distritong pang-heograpiya ang lungsod.

Noong ikalawang digmaang pandaigdig, ang Maynila ay ginawang &quot;''Open City''&quot; at ang mga administratibong hangganan nito ay pinalawak hanggang sa mga kalapit na lungsod at bayan. Pinangalanan itong '''Malawakang Maynila''' at naging kasapi nito ang mga distrito ng Bagumbayan (Katimugang Maynila), Bagumpanahon (Sampaloc, Quiapo, San Miguel at Santa Cruz), Bagumbuhay (Tondo), Bagong Diwa (Binondo at San Nicholas), at ang bagong kakataguyod na [[Lungsod Quezon]] na hinati sa dalawang distrito at ang mga munisipalidad ng [[Lungsod ng Kalookan|Kalookan]], [[Lungsod ng Las Piñas|Las Piñas]], [[Lungsod ng Malabon|Malabon]], [[Lungsod ng Makati|Makati]], [[Lungsod ng Mandaluyong|Mandaluyong]], [[Lungsod ng Navotas|Navotas]], [[Lungsod ng Parañaque|Parañaque]], [[Lungsod ng Pasay|Pasay]] at [[Lungsod ng San Juan|San Juan]] ay naging distrito ng Maynila.

Noong 1948, ang [[Lungsod Quezon]] ang naging kabisera ng Pilipinas. Kalaunan, noong 29 Mayo 1976, ibinalik ni pangulong [[Ferdinand E. Marcos]] ang titulong kabisera ng Pilipinas sa Maynila na hango sa kautusang '''''Presidential Decree No. 940''''' na nagpapahayag na ang pook na inireseta para sa Kalakhang Maynila sa kautusang '''''Presidential Decree 824''''' ay ang dapat kalugaran ng ng pambansang pamahalaan.

=== Klima ===
Base sa [[kaurian ng panahon ayon sa Köppen]], ang Maynila ay mayroon tropikong tag-init at tag-ulan na panahon. Ang Maynila ay nasa tropiko kasama ng buong [[Pilipinas]]. Ang lapit nito sa [[ekwador]] ay nangangahulugan na ang temperatura ay mababa, kung minsan ay mas mababa pa sa 20&amp;nbsp;°C at tumataas ng higit pa sa 38&amp;nbsp;°C. Dahil mataas ang halumigmig, nagiging mas mainit ang panahon. Bukod dito, ang [[pagbabago ng klima]] at ang [[subsidence|paglubog ng lupa]] ay nagdudulot ng malaking panganib ng pagtaas ng relatibong antas ng dagat sa Kalakhang Maynila, na maaaring magpatuloy hanggang 2150.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Ibarra Marinas |first1=Daniel |last2=Silva Mendoza |first2=Laura |last3=Mata Chacón |first3=Dulce |last4=Belmonte Serrato |first4=Francisco |title=Climate Change and Subsidence in Metro Manila: Relative Sea-Level Projections Through Tide-Gauge Records and Satellite Altimetry up to 2150 |journal=Geographies |volume=6 |issue=2 |year=2026 |doi=10.3390/geographies6020041}}&lt;/ref&gt;

{{clear}}
&lt;center&gt;&lt;!--Infobox begins--&gt;{{Infobox Weather
|metric_first = Yes
|single_line= Yes
|location = Maynila, Pilipinas
||Jan_Hi_°C = 30|Jan_REC_Hi_°C = 35
 |Feb_REC_Hi_°C = 35
 |Mar_REC_Hi_°C = 36
 |Apr_REC_Hi_°C = 37
 |May_REC_Hi_°C = 38
 |Jun_REC_Hi_°C = 38
 |Jul_REC_Hi_°C = 38
 |Aug_REC_Hi_°C = 36
 |Sep_REC_Hi_°C = 35
 |Oct_REC_Hi_°C = 35
 |Nov_REC_Hi_°C = 35
 |Dec_REC_Hi_°C = 34
 |Year_REC_Hi_°C = 38
 |Jan_REC_Lo_°C = 14
 |Feb_REC_Lo_°C = 14
 |Mar_REC_Lo_°C = 16
 |Apr_REC_Lo_°C = 16
 |May_REC_Lo_°C = 17
 |Jun_REC_Lo_°C = 20
 |Jul_REC_Lo_°C = 22
 |Aug_REC_Lo_°C = 21
 |Sep_REC_Lo_°C = 21
 |Oct_REC_Lo_°C = 21
 |Nov_REC_Lo_°C = 19
 |Dec_REC_Lo_°C = 17
 |Year_REC_Lo_°C = 14||Feb_Hi_°C = 30
||Mar_Hi_°C = 31
||Apr_Hi_°C = 33
||May_Hi_°C = 34
||Jun_Hi_°C = 34
||Jul_Hi_°C = 33
||Aug_Hi_°C = 31
||Sep_Hi_°C = 31
||Oct_Hi_°C = 31
||Nov_Hi_°C = 31
||Dec_Hi_°C = 31
||Year_Hi_°C = 31
||Jan_Lo_°C = 21
||Feb_Lo_°C = 21
||Mar_Lo_°C = 21
||Apr_Lo_°C = 22
||May_Lo_°C = 23
||Jun_Lo_°C = 24
||Jul_Lo_°C = 24
||Aug_Lo_°C = 24
||Sep_Lo_°C = 24
||Oct_Lo_°C = 24
||Nov_Lo_°C = 23
||Dec_Lo_°C = 22
||Year_Lo_°C = 23
|Jan_Precip_cm = |Jan_Precip_mm = 23
|Feb_Precip_cm = |Feb_Precip_mm = 23
|Mar_Precip_cm = |Mar_Precip_mm = 13
|Apr_Precip_cm = |Apr_Precip_mm = 18
|May_Precip_cm =|May_Precip_mm = 33
|Jun_Precip_cm =|Jun_Precip_mm = 130
|Jul_Precip_cm =|Jul_Precip_mm = 254
|Aug_Precip_cm =|Aug_Precip_mm = 432
|Sep_Precip_cm =|Sep_Precip_mm = 422
|Oct_Precip_cm =|Oct_Precip_mm = 356
|Nov_Precip_cm =|Nov_Precip_mm = 193
|Dec_Precip_cm =|Dec_Precip_mm = 145
|Year_Precip_cm =|Year_Precip_mm = 2042
|source = http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT002730|title =BBC: Average Temperatures  for Manila, Philippines| accessdate=28-03-10}}
&lt;!--Infobox ends--&gt;&lt;/center&gt;

== Demograpiya ==
=== Kapal ng populasyon ===
{{Populasyon}}
Sa populasyong 1,660,714 sa lawak na 38.55&amp;nbsp;km², ang Maynila ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na nahihigitan ang lahat ng pangunahing lungsod ng mundo na may 43,079 katao/km².&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's Densest Cities |url=http://www.forbes.com/2006/12/20/worlds-most-congested-cities-biz-energy-cx_rm_1221congested_slide_3.html?thisSpeed=15000 |work= |publisher=Forbes |location= |trans-title=Ang mga lungsod na may pinakamalaking kapal ng populasyon |language=Ingles |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; Ang ika-6 na distrito ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na may 68,266 katao/km² at sumunod ang una at ikalawang distrito (kabuuan ng Tondo) na may 64,936 (una) at 64,710 (ikalawa) katao/km². Ang ikalimang distrito ang may pinakamaliit na kapal ng populasyon na may 19,235 katao/km².&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Ang kapal ng populasyon ng Maynila ay nahihigitan ang mga lungsod na [[Paris]] (20,164 katao/km²), [[Shanghai]] (16,364 katao/km², sa distritong Nashi ang may densidad na 56,785 katao/km²), [[lungsod ng Buenos Aires]] (2,179 katao/km², na ang pinakamaliking densidad ay ang Lanus na may 10,444 katao/km²), [[Tokyo]] (10,087 katao/km²) [[lungsod ng Mehiko]] (11,700 katao/km²), at [[Istanbul]] (1,878 katao/km², na may pinakamalaking densidad ay ang distritong Fatih na may 48,173 katao/km²).&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Pagdating naman sa kabuuang kalakhan, ang Kalakhang Maynila ay ika-85 ang pwesto na may 12,550 katao/km² at may lawak ng lupain na 1,334&amp;nbsp;km², na nahihigitan pa ng [[Lungsod ng Cebu]] na pumasok ika-80 ang pwesto.&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Demographia World Urban Areas &amp; Population Projections |url=http://demographia.com/db-worldua.pdf |publisher=Demographia |trans-title=Demographia Mga kalakhang pook at inaasang paglobo ng populasyon |language=Ingles |format=PDF |accessdate=2009-09-01}}&lt;/ref&gt;

=== Wika ===

Ang opisyal na wika ay [[Filipino]] na kilala bilang [[Wikang Tagalog|Tagalog]], habang ang [[Wikang Ingles|Ingles]] ay malawakang ginagamit sa edukasyon at trabaho sa buong Kalakhang Maynila na itinuro ng mga Amerikanong dumaong sa Pilipinas. Ang Hokkieng Intsik ay malawakang ginagamit sa mga komunidad ng Tsinong-Pinoy. May mga matatandang naninirahan na gumagamit ng pangunahing [[Wikang Kastila|Hispano]], na isang sapilitang paksa sa kurikulum ng mga unibersidad at pamantasan sa Pilipinas hanggang 1987. Maraming mga batang Europiyano, Arabo, Indiyan, Latinong Amerikano at iba pa na ang pangunahing wika ay ang sariling wika ng kanilang magulang o ang wika ng kinalakihang bansa o estado.

== Ekonomiya ==

{{main|Poblasyon ng Maynila|Puerto ng Maynila}}
{{wide image|Big Manila.jpg|1025px|Ang Maynila sa pagkakakita sa ''Harbour Square'', ito ang poblasyon ng Maynila&lt;ref&gt;Ayon sa pamahalaang lokal ng Maynila, ito ang pangunahing pinagmumulan ng GDP ng lungsod. Nahahatak nito ang ekonomiya ng lungsod at marami ditong mga [[gusaling tukudlangit]]. Lahat naman ng lugar sa Maynila ay pang-negosyo, sadya lamang ito ang karapat dapat na Poblasyon (''Ang ibig sabihin kasi ng Ibabang Maynila ay ang mga lugar sa katimugang Maynila'').&lt;/ref&gt;}}
[[Talaksan:Roxas Boulevard - Malate (Manila; 01-01-2020).jpg|200px|left|thumb|Ang [[Bulebar Roxas]], na dumadaan sa poblasyon ng Maynila]]

Ang ekonomiya ng Maynila ay maraming pinanggagalingan. Dahil sa mga puerto nitong napapangalagaan, ang Maynila ang naging &quot;''National Chief Port''&quot; ng bansa. Ang Maynila rin ang pangunahing tagalathala ng pahayagan sa Pilipinas.&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;&gt;{{cite web |title=Manila Encyclopedia Article |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |work=Encyclopedia |publisher=MSN Encarta |accessdate=2009-07-12 |archive-date=2009-11-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kwqjvIN5?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang mga produkto na maaring mabili dito ay mga kemikal, tela, damit, mga elektronikong kagamitan, relo, bakal, gamit na gawa sa katad, mga ibat ibang klase ng mga pagkain, at mga sapatos. Ang pagtitinda ng mga pagkaing tinge at inumin kabilang ang produktong tabako ang pangunahing pinagkakakitaan ng mga mamamayan. Ang mga mamamayan ay nangangalakal din sa mga dayuhan. Ang mga kagamitan na ipinangkakalakal nila kapalit ng pera ay mga tali, playwud, pinong asukal, kopra, at [[langis ng niyog]].&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt;

Maunlad na industriya ang turismo. Ang Maynila ay nakakaakit ng mahigit 1 milyong&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt; dayuhan dahil ito ang pangunahing pook panturismo ng bansa. Madalas puntahan ng mga dayuhan ang distrito ng [[Binondo, Maynila|Binondo]], [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] at [[Malate, Maynila|Malate]].

Lahat ng distrito ng lungsod maliban na lang sa [[Puerto ng Maynila]] ay may sariling pamilihang bayan o palengke. Ang pamilihang bayan ay nahahati sa dalawa, ang mga seksiyong tuyong pagkain at gulay. Masagana ang mga pamilihang bayang ito lalo na kapag umaga. Dahil sa programang urbanisasyon ng pamahalaang Maynila, naisaayos ang karamihan ng pamilihang bayan. Ang isa sa mga halimbawa nito ay ang pamilihang pambayan ng Santa Ana at pamilihang pambayan ng Pritil. Kung ang isang tao ay naghahanap ng mumurahing kagamitan, maaaring siyang makahanap sa Divisoria at [[Quiapo, Maynila|Quiapo]].

Ang mga modernong liwasan ay nakakalat sa lungsod at ang karamihan ay nasa distrito ng [[Malate, Maynila|Malate]] at [[Ermita, Maynila|Ermita]]. Ang [[SM City Manila]], na isa sa mga pinakamalaking liwasan ng bansa, ay nakatayo katabi ng Bahay-Pamahalaang panlungsod ng Maynila at ang orihinal na liwasan ng SM ay umiiral pa rin sa Carriedo sa [[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]. Ang isa sa mga popular na liwasan sa Maynila ay ang ''Robinson's Place Ermita''. Sa katimugan naman ng lungsod sa distrito ng Malate ay ang ''Harrison Plaza'', isa sa mga pinakalumang liwasan ng lungsod. Ang Maynila ay isa sa mga lungsod na magastos tirahan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The world's most expensive cities in 2008 |url=http://www.citymayors.com/economics/expensive_cities2.html |work=Economics |publisher=CityMayors |accessdate=2009-07-15}}&lt;/ref&gt;

== Kultura ==
=== Arkitektura ===

Ang arkitektura ng Maynila ay isa sa tanyag at kilala, kahit na ang [[lungsod ng Makati]] ang may mas maraming [[gusali]]. Kilala ang Maynila sa pagiging lugar na kinaroroonan ng [[Basilica Minore de San Sebastian]], ang natatanging gotikang simbahan sa [[Asya]], pati ang Simbahan ng San Agustin at [[Simbahan ng Quiapo]].

[[Talaksan:Vista de la bahía de Manila.JPG|thumb|200px|Ang Maynila ay nagkaroon ng maraming matataas na tukudlangit simula nang mamahala si Atienza sa lungsod]]

Noong sinakop ng mga Hispano ang kapuluan ng Pilipinas, karamihan sa mga istraturang itinayo sa lungsod ay mga simbahan at paaralan na kahugis ng mga gusali sa [[Espanya]]. Noong kapanahunan naman ng Amerikano, sinikap ni [[Daniel Burnham]] na palaguin at ibahin ang hitsura ng Maynila; hindi natuloy ang plano dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Sa panahon ding ito ginawa ang Bulebar Seaside, na tinagurian ding Bulebar Dewey at ngayon ay [[Bulebar Roxas]]. Ang isa sa mga napalaganap ng Amerikano ay ang pagkilala sa Pilipinas ng Tram, na unang ipinatakbo dito sa Maynila. Nang inihalal bilang alkalde si Lacson, ipinawasak niya lahat ng pook ng mga mahihirap at ipinatayo ang Lacson Underpass, na ang kauna-unahang daanang pailalim sa [[Pilipinas]]. Ginawa niyang pook pangnegosyo ang mga pook kung saan dating nandoon ang mga iskwater. Noong naging alkalde si Atienza, lumaganap sa Maynila ang mga gusaling tukudlangit at mga liwasan, kabilang dito ang Manila Ocean Park. Pununa ng ilang mananalaysay ang ginawang pagsira ni Atienza sa natitirang gusali ng mga Amerikano para mabigyan-puwang ang bagong gusali ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawatan ng Katarungan]]. Maraming gusali ang ipinapatayo sa kasalukuyan na uukit sa Maynila at pati na ng [[Kalakhang Maynila|kondehan]] nito.&lt;ref name=&quot;TBinManila&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |title=Tallest Buildings in the Philippines |date=December 2009 |publisher=Council on Tall Buildings and Urban Habitat |accessdate=2010-01-10 |quote=This list includes buildings that are under construction. Only buildings that are completed are officially ranked on CTBUH listings. |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304061620/http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Pananampalataya ===
Ang pagiging kosmopolitano ng lungsod at pagkakaroon ng iba't ibang kultura ang sumasalamin sa Maynila dahil sa dami ng mga pook-pananampalataya na nakakalat sa lungsod. Ang kalayaan sa pananampalataya sa Pilipinas na umiiral pa simula noong maitaguyod ang bansa ang dahilan para magkaroon ng iba't ibang pananampalataya. Ang mga tao na may iba't ibang sekta ang kumakatawan ng may gabay ng mga simbahan ng Kristyano, mga templo ng Budista, mga sinanog ng Dyuis, at mga mosk ng mga Islamiko.

;Romanong Katolisismo

Ang Maynila ang kabisera ng Arkidiyosesis ng Pilipinas, ang pinakamatandang arkidiyosesis sa bansa. Ang tanggapan ng arkidiyosesis ay matatagpuan sa [[katedral ng Maynila]] (Basilica Minore de la Nuestra Señora de la Immaculada Concepcion) sa Intramuros. Ang lungsod ay nasa pamamahala ng Patronahe ng [[San Andres]].

Dahil ito ang kinalagyan ng pamahalaang kolonyal sa mga nakalipas na siglo, ang Maynila ang nagsilbing base ng mga misyonaryong Katolisismo ng bansa. Kabilang sa mga orden na nasa Pilipinas ay ang mga Dominikano, [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]], Pransiskano, Agustino (kasapi na rin ang ''Augustinian Recollects''), Benediktino, madre ng San Pablo ng Chartes, padre ng Vinsentino, ang kongregasyon ng mga Immaculati Cordis Mariae, at ang ''De La Salle Christian Brothers''.

Ilang kilalang mga simbahan at katedral sa lungsod ay ang mga simbahan ng [[Simbahan ng San Agustin|San Agustin]] sa Intramuros, ang dambana ng kinorunahang imahe ng Nuestra Señora de Consolación y Correa, isang ''UNESCO World Heritage Site'' na isang paboritong pook pangkasalan ng mga kilalang tao at isa sa dalawang de-erkon na simbahan sa lungsod; [[Simbahan ng Quiapo]], kilala rin bilang Basilica Minore del [[Itim na Nazareno|Nuestro Padre Jesus Nazareno]] kung saan ginaganap ang taunang prosesyon ng itim na Nazareno, [[Simbahan ng Binondo]] na kilala rin bilang Minore de [[Lorenzo Ruiz|San Lorenzo Ruiz]], [[Simbahan ng Malate]] na dambana ng Nuestra Señora de Remedios, Simbahan ng Ermita na tahanan ng pinakalumang imaheng Marian sa Pilipinas na si uestra Señora de Guia, Simbahan ng Tondo na tahanan ng daang taong kulay-garing na imahe ng Sto. Niño (Batang Hesus), Simbahan ng Sta. Ana na dambana ng kinoronahang imahe ng Nuestra Senora de los Desamparados at ang [[Basilica Minore de San Sebastian|San Sebastian]] o Basilica Minore de San Sebastian, ang natatanging simbahan na may estilong gotika sa Asya.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
02237jfManila Cathedral Intramuros Manila Palacio del Gobernador Landmarksfvf 12.jpg|[[Katedral ng Maynila]]
Basílica de San Sebastián, (Agustinos Recoletos) Manila, Filipinas..jpg|Ang [[Basilica Minore de San Sebastian|Simbahan ng San Sebastian]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]]&lt;ref name=whl&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/518/ |title=World Heritage: San Sebastian Church |work=Tentative List for the World Heritage List |publisher=UNESCO |accessdate=20 Abril 2008}}&lt;/ref&gt;
Ph-mm-manila-intramuros-san agustin church (2014).JPG|[[Simbahan ng San Agustin]] sa [[Intramuros]]
Pic geo photos - ph=mm=manila=binondo=binondo church -philippines--2015-0624--ls- (1).JPG|[[Simbahan ng Binondo]]
09620jfQuiapo Central Church Plaza Manila Bridge Riverfvf 06.jpg|[[Simbahan ng Quiapo]]
&lt;/gallery&gt;

;Protestantismo

Ang Maynila ang tahanan ng ilang kilalalang mga simbahan ng mga Protestante sa Pilipinas na itinaguyod ng mga misyonaryong Amerikano. Bilang lamang ang pook pananampalataya na naitayo sa lungsod. Ang karamihan naman ay matagpuan sa mga kalapit na lungsod at mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]].

Pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig, ang mga grupo ng mga iba't ibang pananapalataya tulad ng mga misyonaryong Protestante ay pumunta sa Pilipinas kasama ang mga Babtis, mga Nasarin, mga Pentakostal, mga Kristiyano at itinaguyod ang kanikanilang paaralan at simbahan.

;Iglesia ni Cristo

Ang pinakakilalang panampalataya sa Pilipinas. {{Fact|date=Agosto 2009}} Ang Iglesia ay may mga kapilya at simbahan sa lungsod na kilala sa mga makitid at nakaumang mga taluktok. Ang punong himpilan ng mga Iglesia ay matatagpuan sa [[Abenida Komonwelt, Lungsod Quezon|abenida Komonwelt]] sa Lungsod Quezon.

;Islam, Budismo at iba pang paniniwala


Maraming itinaguyod na templong mga [[Budismo]] at Taoist ang mga Tsino sa Maynila. Ang distritong Quiapo ay ang tahanan ng malaking populasyon ng [[Muslim]] sa Maynila at ang [[Masjid Al-Dahab]] ay matatagpuan dito. May malaking templo ng [[Hinduismo|Hindu]] para sa mga Indiyano ang matatagpuan sa Ermita at sa abenidang U.N. matatagpuan ang templo ng Sikh at ng ''The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints''. Sa abenidang Quirino sa Malate matatagpuan ang sinanog para sa maliit na komunidad ng mga [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Pilipinas|Hudyo]] sa Pilipinas. Kalaunan, lumipat ang mga ito sa [[Lungsod ng Makati|Makati]] sa kalye Tordesillas.

== Mga pook na interesante ==
[[Talaksan:USManilaChancery.jpg|left|thumb|200px|Ang Embahada ng [[Estados Unidos]] sa [[Ermita, Maynila|Ermita]]]]
[[File: National Museum of Fine Arts (Ermita, Manila)(06-30-2024).jpg|thumb|Ang Pambansang Museo ng Sining sa Ermita]] 
Sa katimugang bahagi ng Intramuros matatagpuan ang [[Liwasang Rizal]], ang pinakatanyag na liwasan ng bansa. Kilala rin ang Liwasang Rizal bilang Luneta (&quot;gasuklay ang hugis&quot; sa salita ng mga Hispano) at dati bilang Bagumbayan. Ang 53 hektaryang Liwasang Rizal ay nasa lugar kung saan si [[José Rizal]], ang pambansang bayani ng bansa, ay pinaslang ng mga Hispano sa kasong pag-aalsa. Itinayo ang monumento para sa kanyang karangalan. Ang malaking tagdan ng watawat sa kanluran ng monumento ni Rizal ay ang ginagamit pansukat para sa mga masukat ang layo ng bawat lungsod, kalye, pulo at mga bayan sa bansa dahil dito nagmumula ang kilometrong sero.

Ang iba pang magagandang pook sa liwasang Rizal ay ang mga hardin ng Tsino at Hapon, ang gusali ng Kagawaran ng Turismo, ang [[Pambansang Museo ng Pilipinas]], Ang [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]], ang Planetarium, ang Orchidarium at Butterfly Pavilion na parehong mga oditoryum, isang makasaysayang mapa ng Pilipinas, isang pook na may paunten, isang pulilan ng mga bata, isang plasa ng ahedres, isang pook na may magagandang maihahandog na presentasyon, at ang Quirino Grandstand.

Bukod sa Liwasang Rizal, ang Maynila ay may ilang pook pang-masa. Kinabibilangan ito ng [[liwasang Rajah Sulayman]], Manila Boardwalk, liwasang [[Andres Bonifacio|Bonifacio]], [[Plasa Miranda]], [[Hardin ng Mehan]], [[Liwasang Paco]], [[Remedios Circle]], Manila Zoological and Botanical Garden, Plasa Balagtas at ang Malakanyang Garden. Noong 2005, binuksan sa masa ni alkaldeng Lito Atienza ang Pandacan Linear Park, na isang mahaba at makitid na lupain sa pagitan ng langisang Pandacan at mga pangkomersyong tahanan na nasa baybayin ng ilog Pasig. Sa hilagang parte ng lungsod nandodoon ang tatlong sementeryo ng La Loma, Chinese at Manila North Green Park, ang pinakamalaking sementeryo ng kalakhang Maynila. Ang Manila Ocean Park ay nagtatampok ng mga iba't ibang uri ng mga hayop-dagat.

Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng otel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Ang karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng Otel ng Maynila, ay nangasa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

Ang mga tanyag na distrito ng Ermita at Malate ay may mga pook pang-aliwan tulad ng mga otel, kainan, klub, bar, kapihan, pangsining at pangkulturang gusali at mga antigong tindahan. Maunlad dito ang negosyong pang-industriya at turismo at sa gabi hanggang sa madaling araw tanyag ang mga kasino, klub, bar, pook-pamkapihan at mga disko dahil buhay ang diwa ng buhay Bohemyan. Sa kalagitnaan ng lungsod nandodoon ang [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], at ang mga pook ng kanyang mga kuta at mga bartolina, lumang simbahan, mga kolonyal na tahanan, at mga kalesa. Nakakalat sa buong lungsod ang ibang pang mga makasaysayang pook at pook-palatandaan, mga liwasan, mga museo, at mga pook-pampalakasan.

=== Pook-palatandaan ===
[[Talaksan:Quiapo Church.jpg|thumb|right|200px|Ang [[Simbahan ng Quiapo]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]], Maynila.]]


[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|right|200px|Ang tarangkahan ng Pandepensang Santiago]]


&lt;!-- [[Talaksan:CCPjf0236 11.JPG|thumb|right|200px|Ang [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] sa Bulebar Roxas]] --&gt;
* [[Apolinario Mabini]] Shrine
* Chinatown (distrito ng Binondo)
* Embahada ng [[Estados Unidos]]
*  (Mga) distrito ng [[Ermita, Maynila|Ermita]] at [[Malate, Maynila|Malate]]
* [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], ang [[nagsasanggalang pader]] na ginawa ng mga Kastila, orihinal na Lungsod ng Maynila
* Jumbo Floating Hotel
* [[Katedral ng Maynila]]
* [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]]
* [[Kutang Santiago]]
* Liwasang Paco
* [[Liwasang Rizal]], kilala rin bilang ''Luneta''
* [[Manila Baywalk]]
* Simbahan ng Malate
* Manila Boardwalk
* [[Manila City Hall]]
* [[Manila Ocean Park]]
* Manila Yacht Club
* Manila Zoological and Botanical Garden (Manila Zoo)
* Metropolitan Theater
* [[Museo Pambata]]
* [[Otel ng Maynila]]
* Pader ng alaala para sa mga naging biktima ng batas militar - Bonifacio Shrine
* [[Palasyo ng Malakanyang]], opisyal na paninirahan ng [[Pangulo ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Museo ng Pilipinas]]
* Plaza Lorenzo Ruiz
* [[Plaza Miranda]]
* [[Plaza Rajah Sulayman]]
* Quirino Grandstand
* [[Remedios Circle]]
* [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]]
* [[Simbahan ng Quiapo]]
* Simbahan ng San Agustin
* [[Simbahan ng San Sebastian]]
* [[Unibersidad ng Santo Tomas]]

=== Sementeryo ===
* Sementeryong Manila Chinese
* Sementeryo ng La Loma
* Sementeryo del Norte ([http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601161758/http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm |date=2009-06-01 }})
* Sementeryong katimugan ([http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206163554/http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm |date=2011-12-06 }})
* Liwasang Paco

=== Otel ===
Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng hotel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng [[Otel ng Maynila]], ay matatagpuan sa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

=== Museo ===
* Bahay Tsinoy
* Intramuros Light and Sound Museum, Intramuros
* Pangunahing Pambansang Museo, Kalye ng Padre Burgos
* Museo ng Maynila, dating gusali ng Pre-War Army-Navy Club, Liwasang Rizal
* Museo Pambata, dating gusali ng Pre-War Elk's Club, Liwasang Rizal
* Pambansang Museo ng Pilipinas, Liwasang Rizal
* Parokya ng Ina ng Inabanduna - Sta. Ana (artepakto noong kapanahunan ng mga Hispano)
* Plaza San Luis, Intramuros
* San Agustin Church Museum, Intramuros
* The Museum - De La Salle University-Manila, abenidang Taft, Malate
* Museo ng UST sa Sining at Agham/Siyensiya

=== Mga pook-palakasan ===
* Rizal Memorial Sports Complex, Kalye ng Vito Cruz, Malate
** Rizal Memorial Coliseum
** Rizal Memorial Track and Football Stadium
** Rizal Memorial Baseball Stadium
** Ninoy Aquino Stadium
* San Andres Gym (Mail and More Arena), ang nagsilbing tahanan ng dating ''Manila Metrostars''

== Pamahalaan ==
{{See|Maynila (lalawigan)}}
[[Talaksan:Manila City Hall (Manila; 07-22-2020).jpg|thumb|[[Gusaling Panlungsod ng Maynila]] ''(Manila City Hall)'']]
Katulad ng [[Mga lungsod ng Pilipinas|mga lungsod sa Pilipinas]], ang Maynila ay pinamamahalaan ng isang alkalde na namumuno ng mga eksklusibong kagawaran ng lungsod. Ang kasalukuyang alkalde para sa terminong 2007-2010 ay si [[Alfredo Lim]], na gumawa ng pagbabalik sa bahay-pamahalaang panlungsod ng Maynila na pagkatapos ng pagsisilbi ng 3 taong termino bilang senador. Ang alkalde ng lungsod ay may tatlong termino (siyam na taon ang kabuuan), at pwedeng ihalal muli kung lalaktaw ng isang termino.

Si [[Isko Moreno]] ay ang kasalukuyang bise-alkalde ng lungsod ang namumuno sa mga pambatasang kawil ng lungsod na binubuo ng mga nahalal na mga konsehal na namumuno sa [[Distritong Pambatas ng Lungsod ng Maynila|anim na distritong pambatas ng Maynila]].

Ang lungsod ay nahahati sa 897 na mga [[barangay]], ang pinakamaliit na lokal na yunit na pamahalaan ng Pilipinas. Ang bawat barangay ay may sariling kagawad at konsehal. Para sa mas maayos na sistema ayon sa mga administratibo, ang lahat ng barangay sa Maynila ay igrinupo sa 100 mga sona at muling igrinupo para buuin ang 16 na distritong pang-heograpiya. Ang mga distrito at sonang ito ay walang anumang uri ng lokal na pamahalaan.

Ang lungsod ay may anim na mga kinatawan na ihinahalal para sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kapulungan ng mga kinatatawan ng Pilipinas]], ang mas mababang uri ng pambatasan na isa sa mga kawil ng administrasyon ng Pilipinas. Ang bawat kinatawan ay rumereprisinta sa isa sa bawat anim na tagapagbatas na distrito ng Maynila.

=== Sagisag ng lungsod ===

Ang sagisag ng lungsod ay naglalaman ng mga salitang Lungsod ng Maynila at [[Pilipinas]] na paikot sa isang kalasag sa loob ng isang bilog. Ang pabilog ay naglalaman ng anim na dilaw na bituwin na sumisimbolo sa anim na distritong pambatas ng Maynila. Ang kalasag, na kinuha ang inspirasyon noong kapanahunan ng Hispano, ang lumalarawan sa palayaw na ''Pearl of the Orient'' at nakapwesto sa hilagang-gitna; dagatleon sa gitna, na naimpluwensiyahan ng [[Kastila|Hispano]]; at ang agos ng [[Ilog Pasig]] at ng [[Look ng Maynila]] sa katimugang parte. Ang mga kulay ng selyo ay sumasalamin sa kulay ng [[Watawat ng Pilipinas|watawat]] ng [[Pilipinas]]. Ang dagatleon sa selyo ng Maynila ay hiniram ng Singapore para sa kanilang merlion.

=== Distrito ===

[[Talaksan:Ph fil manila districts.png|thumb|right|200px|Ang mapa ng mga distrito ng Maynila.]]

Ang lungsod ay nababahagi sa labing-anim na distrito. Isa lang ang distritong hindi isang bayan, na ang Pier ng Maynila. Walong (8) distrito ay  nasa hilaga ng [[Ilog Pasig]] at walo (8) sa timog. Ang San Andres Bukid ay dating bahagi ng [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]], habang ang [[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] ay dating bahagi ng Sampaloc. Ang mga distritong ito ay di dapat ikalito sa anim na pangkinatawang distrito ng Maynila.

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Distrito
![[Barangay]]
!Populasyon&lt;br /&gt;(2007 census)
!Lawak &lt;br /&gt; (has.)
!Kapal ng populasyon&lt;br /&gt;(per km²)
|-
|[[Binondo, Maynila|Binondo]]
|align=right|10
|align=right|12,100
|align=right|66.11
|align=right|18,304.1
|-
|[[Ermita, Maynila|Ermita]]
|align=right|13
|align=right|6,205
|align=right|158.91
|align=right|3,904.8
|-
|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|5
|align=right|5,015
|align=right|67.26
|align=right|7,455.7
|-
|[[Malate, Maynila|Malate]]
|align=right|57
|align=right|78,132
|align=right|259.58
|align=right|30,099.8
|-
|[[Paco, Maynila|Paco]]
|align=right|43
|align=right|69,300
|align=right|278.69
|align=right|24,866.7
|-
|[[Pandacan, Maynila|Pandacan]]
|align=right|38
|align=right|76,134
|align=right|166.00
|align=right|45,862.9
|-
|[[Pantalan ng Maynila|Pier]]
|align=right|5
|align=right|48,684
|align=right|315.28
|align=right|15,441.4
|-
|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|align=right|16
|align=right|23,138
|align=right|84.69
|align=right|27,322.0
|-
|[[Sampaloc, Maynila|Sampaloc]]
|align=right|192
|align=right|255,613
|align=right|513.71
|align=right|49,758.5
|-
|[[San Andres Bukid, Maynila|San Andres Bukid]]
|align=right|65
|align=right|116,585
|align=right|168.02
|align=right|69,386.2
|-
|[[San Miguel, Maynila|San Miguel]]
|align=right|12
|align=right|16,115
|align=right|91.37
|align=right|17,636.9
|-
|[[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]]
|align=right|15
|align=right|43,225
|align=right|163.85
|align=right|26,380.5
|-
|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|34
|align=right|62,184
|align=right|169.42
|align=right|36,703.5
|-
|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|align=right|82
|align=right|118,779
|align=right|309.01
|align=right|38,438.1
|-
|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|align=right|51
|align=right|98,901
|align=right|261.01
|align=right|37,892.2
|-
|[[Tondo, Maynila|Tondo]]
|align=right|259
|align=right|630,604
|align=right|865.13
|align=right|72,891.6
|}

Lahat ng distritong ito, na hindi kinabibilangan ng Puerto ng Maynila, ay may sariling mga simbahan, at ang ilan sa mga distritong ito ay nakamit ang pagkakilanlan sa sariling paninindigan. Ang Intramuros bilang pinakamatanda at naging orihinal na Maynila ay naging makasaysayang pook. Ang distrito ng Binondo ay ang Chinatown ng lungsod. Ang Tondo ay ang may pinakamalaking kapal ng populasyon, pinakamalawak na nasasakupan at nangunguna pagdating sa kahirapan. Ang pambansang bayani na si Jose Rizal ay tinatangkilik sa Liwasang Paco at iba pang pook sa Maynila. Ang mga distrito ng Ermita at Malate ay kilala at sikat sa mga turista, dahil marami ditong bar, kainan, limang-bituing otel, at liwasan. Ang mga distrito ng San Miguel at Pandacan ay tumatayong tahanan ng opisyal na residente ng Pangulo ng bansa, ang [[Palasyo ng Malakanyang]].

=== Pambansang mga opisina ng pamahalaan ===


Ang lungsod ng Maynila ang kabisera ng Pilipinas at ang tahanan ng mga politika sa bansa. Noong kapanahunan ng pamahalaang kolonyal ng Amerikano, nagpahayag sila ng magiging hitsura ng lungsod sa labas ng pader ng Intramuros. Sa kalapit na &quot;Bagumbayan&quot; o sa kasalukuyan ay ang Liwasang Rizal, ang piniling sentro ng pamahalaan at ang komisyon ng pagdidisenyo ay ipinaubaya kay [[Daniel Burnham]] para gumawa ng plano para sa lungsod na hango sa [[Washington D.C.]]. Napabayaan yaong plano at natigil ang konstruksiyon dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]].

Dahil sa [[Komonwelt ng Pilipinas|pamahalaang Komonwelt]] ni Manuel L. Quezon, ang bagong sentro ng pamahalaan ay inilipat sa mga bundok sa hilagang silangan ng Maynila, na ngayon ay [[Lungsod Quezon]]. Lumikha ng base ang ilang mga ahensiya ng pamahalaan sa Lungsod Quezon. May mga importanteng opisina na nanatili sa Maynila tulad ng Opisina ng Pangulo, ang Korte Suprema, Hukuman ng Apela, ang [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], ang kagawaran ng [[Kagawaran ng Pagbabadyet at Pamamahala (Pilipinas)|Badyet]], [[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Pananalapi]], [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kalusugan]], [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Katarungan]], [[Kagawaran ng Paggawa at Empleyo (Pilipinas)|Paggawa at Empleyo]], at [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Turismo]]. Ang Maynila din ang tahanan ng iba't ibang importanteng institusyong pambansa tulad ng Pambansang Aklatan, Pambansang Arkibos, Pambansang Museo at Pambansang Ospital ng Pilipinas.

== Edukasyon ==
{{main|Tala ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas}}
[[Talaksan:PLM GPA.jpg|thumb|200px|right|Ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]], ang kauna-unahang unibersidad sa Pilipinas na pinatatakbo ng pamahalaang lokal.]]
Ang Maynila ang tahanan ng mga unibersidad, dalubhasaan at pamantasan sa Kalakhang Maynila. Ang tinaguriang [[Sinturon ng mga unibersidad|Sinturon ng mga pamantasan]] na kilala ng bansa na may magandang edukasyong maihahandog ay matatagpuan sa distrito ng Malate, Ermita, Intramuros, Paco, San Miguel, Quiapo at Sampaloc. Ilan sa kanila ay ang mga pamantasang pang-estado katulad ng [[Unibersidad ng Pilipinas, Maynila]] sa Ermita at [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas]] sa Santa Mesa; [[Pamantasang Normal ng Pilipinas]], Pamantasang Kristiyano ng Pilipinas, Pamantasan ng Kababaihan ng Pilipinas, [[Pamantasang De La Salle-Maynila]] at ''De La Salle-College of Saint Benilde'' sa abenidang Taft; mga katolisismong pamantasan katulad ng Kolehiyo ng San Beda sa San Miguel, [[Unibersidad ng Santo Tomas]] sa Sampaloc at ang Pamantasan ng San Pablo sa Ermita; mga pribadong pamantasan tulad ng [[Pamantasan ng Silangan]], [[Pamantasan ng Dulong Silangan]] at [[Pamantasang Centro Escolar]] sa Recto; at ang mga katolisismong pamantasan na [[Colegio de San Juan de Letran]], Mapúa Institute of Technology at ang Lyceum of the Philippines University; at ang pamantasang pag-aari ng lungsod, ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]] sa Intramuros, dalubhasahang lungsod ng maynila o @Universidad de Manila sa may tabi ng [[Estasyon ng Central Terminal ng LRT|Estasyong Central Terminal]] ng LRT-1.

Ang dibisyon ng mga pamantasan ng lungsod-Maynila na isang sangay ng [[Kagawaran ng Edukasyon (Pilipinas)|kagawaran ng edukasyon]] ay tumutukoy sa tatlong pampublikong sistema ng edukasyon ng lungsod. Namamahala ito ng 71 elementaryang pampublikong paaralan, 32 pampublikong mataas na paaralan, at 2 pampublikong unibersidad.

Ang lungsod din ang namamahala sa [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Maynila]], ang pilotong pang-agham na iswkelahan ng Pilipinas; ang Pambansang Museo ng Pilipinas, kung saan ang matatagpuan ang [[Spoliarium]] ni [[Juan Luna]], ang Kalakhang Museo, ang pangunahing museong moderno at dalubhasa sa mga biswal na sining; ang Museong Pambata, pook na pabor sa mga kabataang Pinoy para sila ay matuto at ang Pambansang Aklatan ng Pilipinas ay matatagpuan sa liwasang Rizal.

== Midya ==
=== Serbisyong pang-koreo ===
[[Talaksan:Post Office Building, Pasig River (Manila)(2018-01-09).jpg|thumb|200px|Ang Korporasyong Koreo ng Pilipinas]]
Ang gusali ng Post Office na tahanan ng korporasyong pamkoreo ng Pilipinas ay matatagpuan sa talampakan ng Tulay ng Jones. Ito rin ang tahanan ng Philippine Postal Bank, ang pangunahing kompanya na nagpapatakbo ng tagahatid ng mga koreo sa bansa.

=== Tagalathala at publikasyon ===
Ang Maynila ang tahanan ng mga pangunahing kompanyang tagalathala sa Pilipinas. Sa [[Daungan ng Maynila|pook daungan]] matatagpuan ang karamihan ng punong himpilan ng mga ito. Ang industriyang tagalathala ng mga kasalukuyang pangyayari ay isa sa mga legasiya ng kolonisasyon ng mga Amerikano sa Pilipinas, na gumawa ng daan para kalayaan ng mga tagapaglathala. Ilan sa mga pangunahing publikasyon sa Maynila ay ang [[The Manila Times|Manila Times]], ang Manila Bulletin, ang Philippine Star, ang Manila Standard Today, The Daily Tribune at marami pang iba.

=== Mga pahayagan ===
Ang Maynila ang tahanan ng ilang pambalita at opisinang tagapaghatid ng pahayagan, ahensiya o serbisyo na kinabibilangan ng Office of the Press Secretary at Radio-TV Malacañang o RTVM (ang tagapagbalita ng Mga Pangulo ng Pilipinas) na matatagpuan sa Palasyo ng Malakanyang.

Ang lungsod din ang tahanan ng prestihiyoso at eksklusibong organisasyon ng mga manunulat na tinawag na Samahang Plaridel. Ang mga miyembro ay kinabibilangan ng ilang kilalang tagapaglathala, patnugot, at taga-pagbalita ng bansa.

=== TV at radyo ===
Ang punong himpilan ng mga pangunahing estasyon ng TV ay matatagpuan sa [[Lungsod Quezon]] at hindi lahat ng studyo ng Kamaynilaang Pinalawig ay matatagpuan sa Maynila.

== Inprastraktura ==
=== Transportasyon ===
{{see|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}}

==== Pampublikong transportasyon ====
[[Talaksan:LRT Tayuman Station (10-24-2018).jpg|thumb|200px|right|Estasyong Tayuman ng LRT]]
[[Talaksan:WTMP Pangkat E-14-1.JPG|thumb|200px|right|Isang dyipni sa Maynila]]
Ang Maynila bilang pangunahing lungsod, ay mayroong iba't ibang uri ng mga transportasyon. Ang pinakilala sa lahat ng uri nito ay ang mga [[dyipni]] na sinimulang gamitin pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig. May mga kilala rin transportasyon bukod sa dyipni tulad ng mga bus, taksi at Tamaraw FX. Ang mga motorsiklo at pedicab ay ginagamit sa mga bumabiyahe ng maiikling distansiya. Sa ilang pook, lalo na sa Divisoria, ang mga motor pangtinda ay pinagkakasya sa pedicab para mahatid ang mga paninda. May pook na pinagpapaliban ang modernong kapanahunan tulad ng [[Binondo, Maynila|Binondo]] at [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] na gumagamit pa rin ng [[Kalesa]].

Ang lungsod ay pinagsisilbihan ng [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|SMRP ng Maynila]] (ang uring ito ng transportasyon ay bukod pa sa [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|MRTS]] o ''Metro Rail Transit System''). Isa sa mga prioridad ng proyektong pambayan ay nakatoon sa pagpapaluwag ng masikip na daloy ng trapiko sa kalakhang Maynila.

Ang pagpapaunlad ng sistema ng riles ay nagsimula noong itinaguyod ito noong dekada 70 sa pamamahala ng administrasyon ni Marcos at ito ang kauna-unahang transportasyon ng riles sa Timog-silangang Asya. Kamakailan lang, ang sistema ng riles ay nakaranas ng malawigang pagpapalawak dahil sa paglaki ng populasyon ng lungsod. Ito ay nagkakahalaga ng ilang bilyong dolyar. Ang layunin ng proyektong ito ay magkaroon ng alternatibong uri ng transportasyon para matugunan ang pangangailangan ng lumalaking bilang ng mga sasakyan. Dalawang linya nito ang nagsisilbi sa mga naninirahan sa lungsod, ang [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang berde]] na dumadaan sa [[abenidang Taft]] (R-2) at [[abenidang Rizal]] (R-9), at ang [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang bughaw]] na dumadaan sa [[Bulebar Magsaysay|bulebard ng Ramon Magsaysay]] (R-6) simula Santa Cruz, patungong [[Lungsod Quezon]] hanggang sa Santolan sa [[Pasig]].

Ang lungsod ang kabisera ng pamahalaan ng riles sa Luzon. Ang pangunahing terminal ng Pambansang Daanan ng mga riles ng Pilipinas ay matatagpuan sa Tondo. Ang mga daanan ng riles na pinalawig at sa kasalukuyan ay dumadaan sa [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], [[Pampanga]] at sa [[Legazpi, Albay|Legazpi]], [[Albay]].

Ito ang mga pangunahing sistema ng riles. Ang mga estasyon na nasa talaan na ito ay matatagpuan sa Maynila:

* [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Berde]] (''LRT 1'') - R. Papa, [[Estasyong Abad Santos ng LRT|Abad Santos]], [[Estasyong Blumentritt ng LRT|Blumentritt]], [[Estasyong Tayuman ng LRT|Tayuman]], Bambang, Doroteo Jose, Carriedo, Terminal Sentral, United Nations, Pedro Gil, [[Estasyong Abenida Quirino ng LRT|Abenida Quirino]] at [[Estasyong Vito Cruz ng LRT|Vito Cruz]]
* [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Bughaw]] (LRT-2 o MRT-2) - [[Estasyong Recto ng LRT|Recto]], [[Estasyong Legarda ng LRT|Legarda]], [[Estasyong Pureza ng LRT|Pureza]] at [[Estasyong V. Mapa ng LRT|V. Mapa]]
* [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas|PNR]]: Vito Cruz, Herran (Pedro Gil), Pandacan, Santa Mesa, España, Laong Laan, Blumentritt at Tutuban.

==== Himpapawid ====
Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (PPNA) ang nagsisilbi sa Maynila, kalakhang Maynila at sa mga kalapit lalawigan. Ang Terminal 2 (o ang ''Centennial Terminal'') ay binuksan noong 1999 Oktubre. Ang [[Philippine Airlines]] na nagbibigay karangalan sa ating bansa ang gumagamit sa terminal na ito para sa lokal at pandaigdigang lipad. Ang ilang pandaigdigang lipad ang gumagamit sa orihinal na terminal ng PPNA. Binuksan sa publiko ang PPNA-3 noong Agosto ng 2008. Ito ang tahanan ng ''Cebu Pacific'', ''Air Philippines'' at ''PAL Express'' na nakatuon sa mga pandaigdigan na lipad. Ilang kilometro lang ang layo ng PPNA sa Maynila kaya naman ang mga dayuhan ay madaling makakapasok at makakaalis ng lungsod.

==== Mga lansangan ====
{{Main|Tala ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}}
[[Talaksan:Sampaloc - A.H. Lacson Avenue (Manila)(2019-05-27).jpg|thumb|200px|[[Abenida Lacson]], isa sa mga mahalagang lansangan sa Maynila.]]
Ang mga pangunahing lansangan sa Kalakhang Maynila ay igrinupo bilang mga daang radyal at daang palibot (''radial roads'' and ''circumferential roads''). Ang [[Bulebar Roxas]], ang pinakakilalang lansangan sa Maynila, ay matatagpuan sa dalampasigan ng [[Look ng Maynila]]. Ang naturing na bulebar ay kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 1]] (o R-1) na patungong [[Kabite]]. Ang [[Bulebar Espanya]] na kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7) ay nag-uumpisa sa Quiapo at nagtatapos sa Welcome Rotonda na nasa hangganan ng Lungsod Quezon. Ang lansangang Pres. Sergio Osmeña Sr. na kabilang sa [[South Luzon Expressway]] o [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3) ay ang pinaka-importanteng lansangan na dumudugtong sa Maynila sa mga lalawigan sa katimugang Luzon. Dalawa sa mga anim na daang palibot ay matatagpuan sa loob ng lungsod: ang [[Daang Palibot Blg. 1|C-1]] at [[Daang Palibot Blg. 2|C-2]].

==== Mga tulay ====
{{See also|Talaan ng mga tawiran sa Ilog Pasig}}
[[Talaksan:Jones Bridge - night view (Manila; 11-24-2019).jpg|thumb|200px|[[Tulay ng Jones]]]]
[[File:Quezon Bridge, Manila City.jpg|right|thumb|200px|Tulay Quezon]]
May walong pangunahin na tulay sa Maynila. Ang karamihan sa mga ito ay idinudugtong ang katimugang parte ng Maynila sa hilagang parte nito. Dahil hinahati ng ilog Pasig ang kalakhang Maynila sa dalawa, karamihan ng tulay sa kalakhang Maynila ay pinagdudugtong ang hilaga at katimugang parte nito. Mayroong dalawang tulay na riles na tumatawid sa ilog, ang Light Rail Transit 1 at ang daanan ng Philippine National Railways. Ang mga tulay na nakatala sa ibaba ay nakasaayos simula kanluran hanggang silangan. Ang Del Pan, na pinakamalapit sa bukana ng [[ilog Pasig]] at [[look ng Maynila]] ay ang nauuna sa talaan kung pagbabasihan ang pagsasaayos mula kanlurang hanggang silangan.

* [[Tulay ng Roxas]] - ''dating tinawag na tulay ng Del Pan'' ([[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]] hanggang sa  [[Daungan ng Maynila]])
* [[Tulay ng Jones]] - ([[Binondo, Maynila|Binondo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng MacArthur (Maynila)|Tulay ng MacArthur]] ([[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Unang Linya ng Sistema ng Magaang Riles Panlulan ng Maynila|Tulay ng LRT 1]] (Estasyon ng Carriedo hanggang Central Station)
* [[Tulay ng Quezon]] ([[Quiapo, Maynila|Quiapo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Ayala]] ([[San Miguel, Maynila|San Miguel]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Mabini]] - ''dating tinawag na tulay ng Nagtahan'' ([[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] hanggang [[Pandacan, Maynila|Pandacan]])
* Tulay ng Lambingan ([[Santa Ana, Maynila|Punta]] hanggang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]])

==== Mga daungan ====
[[Talaksan:Manila skyline seen from Manila North Harbor.JPG|thumb|200px|Isa sa mga puerto ng lungsod]]
Ang daungan ng Maynila na matatagpuan sa bukana ng [[look ng Maynila]], ay kinilala bilang &quot;Pambansang Punong pandaungan ng Pilipinas&quot; dahil ito ang pangunahing daungan ng bansa. Pinagsisilbihan nito ang pangunahing pangangailangan ng lungsod tulad ng ekonomiya at pinauunlad ang turismong panindustriyal. Ang hilaga at katimugang daungan ay nakakaranas ng pagka-abala twing bakasyon o mga araw na may selebrasyon tulad ng [[Mahal na Araw]], [[Araw ng Kalululuwa]] at [[Pasko|Kapaskohan]].

==== Pasig River Ferry Service ====
[[Talaksan:Pasig Ferry.JPG|thumb|200px|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]]
Ang bukana ng [[Ilog Pasig]] ay matatagpuan sa lungsod. Ang ''Pasig River Ferry Service'' na nagpapatakbo ng 17 estasyon na matatagpuan sa bukana ng [[Ilog Pasig]] simula Plaza Mexico sa [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] hanggang sa [[lungsod ng Pasig]] ang nagsisilbing pantawid at transportasyong pandagat ng [[kalakhang Maynila]].

Pitong estasyon ang matatagpuan dito sa Maynila. Nakatala sa ibaba ang mga estasyon at nakaayos ayon sa pagkasunod-sunod:

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Estasyon
!Lokasyon
!Distrito
|-
|Estasyong Plaza Mexico
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|-
|Estasyong Escolta
|align=right|[[Kalye Escolta]]
|align=right|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|-
|Estasyong Quiapo
|align=right|Quiapo
|align=right|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|-
|Estasyong [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas|P.U.P.]]
|align=right|Santa Mesa
|align=right|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|-
|Estasyong [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|Santa Ana
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|-
|Estasyong Lambingan
|align=right|Punta
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|}

=== Mga medikal na pasilidad ===
Ang Maynila ang tahanan ng punong himpilan ng [[Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] sa Pilipinas, ang pangunahing opisina ng [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kagawaran ng Kalusugan]], at ilang opsital at medikal na pasilidad. Ang Kagawaran ng Kalusugan ng Maynila na may kakayahang magplano at magpatupad ng mga programmang pangkalusugan sa  lungsod, ay nagpapatakbo ng 44 na medikal na pasilidad at mga pasilidad na matatagpuan sa mga imprastraktura&lt;ref&gt;{{cite news |title= Free hospital, health aid in Manila assured |trans-title=Libreng ospital at paggamot sa Maynila kumpirmado |url=http://www.mb.com.ph/issues/2007/04/14/MTNN2007041491763.html |agency=Manila Bulletin |publisher=Manila Bulletin |location=Maynila |accessdate=2009-08-08 |language=Ingles}}&lt;/ref&gt; na nakakalat sa buong lungsod. Ilan sa mga tanyag ospital ng lungsod ay ang Manila Doctors' Hospital at Philippine General Hospital sa Abenidang Taft; Chinese General Hospital and Medical Center, Dr. Jose R. Reyes Memorial Medical Center, at San Lazaro Hospital sa distrito ng Santa Cruz; University of Santo Tomas Hospital sa Sampaloc; at ang Ospital ng Maynila Medical Center na pag-aari ng lokal na pamahalaan sa Malate.

== Pandaigdigang kaukulan ==
=== Mga kapatid na lungsod ===
Ang Maynila ay may 33 mga kapatid na lungsod (lokal at pandaigdigan) at tatlong kaalyadong lungsod.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Manila |url=http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |publisher=Pamahalaan ng Maynila |location=Maynila |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Maynila |language=Ingles |quote= |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607200336/http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Pandaigdigang relasyon

* [[Talaksan:Flag of Mexico.svg|25px|border]] [[Acapulco]], [[Mehiko]]
* [[Talaksan:Flag of India.svg|25px|border]] [[New Delhi]], [[India]]
* [[Talaksan:Flag of Thailand.svg|25px|border]] [[Bangkok]], [[Thailand]] (1997)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Beijing]], [[Tsina]] (2002)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Beijing |url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |publisher=EBeijing |location=Beijing |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Beijing |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2010-01-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Allison |last=Lopez |title=Manila mayor flies to ‘sister city’ for Beijing Olympics |url=http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |publisher=Inquirer |location=Maynila |trans-title=Pinuntahan ng alkalde ng Maynila ang mga kapatid na lungsod para sa palarong olimpiko ng 2008 |language=Ingles |date=2008-07-08 |quote=MANILA, Philippines—Manila Mayor Alfredo Lim will grace the opening ceremony of the 2008 Olympics Friday on the invitation of Beijing Mayor Guo Jinlong as his guest. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930165324/http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Romania.svg|25px|border]] [[Bucharest]], [[Rumanya]]
* [[Talaksan:Flag of Colombia.svg|25px|border]] [[Cartagena, Colombia|Cartagena]], [[Kolombiya]] (1986)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Guangzhou]], [[Tsina]]  (1982)
* [[Talaksan:Flag of Cuba.svg|25px|border]] [[Havana]], [[Cuba]]
* [[Talaksan:Flag of Israel.svg|25px|border]] [[Hayfa]], [[Israel]] (1971)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/en-US/city/CitySecretary_ForeignAffairs/EngActs.htm |title=Twin City activities |publisher=Pamahalaan ng Hayfa |accessdate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Honolulu, Haway|Honolulu]], [[Haway]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Indonesia.svg|25px|border]] [[Jakarta]], [[Indonesya]]
* [[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Ho Chi Minh]], [[Biyetnam]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]], [[Bagong Jersey]]
* [[Talaksan:Flag of Peru.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Lima]], [[Peru]]
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Madrid]], [[Espanya]] (1987)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mapa Mundi de las ciudades hermanadas |url=http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&amp;vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&amp;vgnextfmt=especial1&amp;idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD |publisher=Pamahalaan ng Madrid |location=Madrid |trans-title=Mapa ng mga kapatid na lungsod ng Madrid |language=Kastila |accessdate=2009-08-29}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Málaga]], [[Espanya]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Montréal, Québec|Montréal]], [[Québec]], [[Canada]] (2007)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manila-Montreal Sister City Agreement Holds Potential for Better Cooperation |url=http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |location=Montreal |trans-title=Ang pagiging magkapatid na lungsod ng Maynila at Montreal para sa magandang pakikipagrelasyon |language=Ingles |format=ASP |date=2005-06-24 |quote=Philippine Ambassador to Ottawa Francisco L. Benedicto commended the efforts of the Filipino-Canadian community and the members of the City Council of Montreal for their efforts in working towards a Manila-Montreal Sister City Agreement |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124125140/http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Russia.svg|25px|border]] [[Moscow]], [[Rusya]]
* [[Talaksan:Flag of France.svg|25px|border]] [[Nice]], [[Pransiya]]
* [[Talaksan:Flag of Kazakhstan.svg|25px|border]] [[Nur-Sultan]], [[Kazakhstan]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Sacramento, California|Sacramento]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[San Francisco, California|San Francisco]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Chile.svg|25px|border]] [[Santiago, Chile|Santiago]], [[Chile]]
* [[Talaksan:Flag of Australia.svg|25px|border]] [[Sydney]], [[Bagong Timog Gales]], [[Australia]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taichung]], [[Republika ng Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taipei]], [[Republika ng Tsina]] (1966)&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE 46 SISTER-CITIES OF TAIPEI |url=http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |publisher=Pamahalaan ng Taipei |location=Tapei |trans-title=Ang 46 na kapatid na lungsod ng Taipei |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718181902/http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]] [[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]], [[Prepektura ng Osaka|Osaka]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]
* [[Talaksan:Flag of Iran.svg|25px|border]] [[Tehrān]], [[Iran]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Winnipeg]], [[Canada]] (1979)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities |url=http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |publisher=Web Archive |trans-title=Mga kapatid na lungsod |language=Ingles |quote=Since the amalgamation of Winnipeg in 1971, the City of Winnipeg began a policy that authorizes the Mayor to enter into &quot;Sister City Agreements&quot; with Mayors in other countries. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2005-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051228134139/http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]]  [[Yokohama]], [[Prepektura ng Kanagawa|Kanagawa]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=8 Cities/6 Ports: Yokohama's Sister Cities/Sister Ports |url=http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505110044/http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archivedate=2009-05-05 |publisher=Pamahalaan ng Yokohama |trans-title=8 lungsod/6 na daungan: Mga kapatid na lungsod/kapatid na daungan ng Yokohama |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Mga kaligang lungsod

* [[Talaksan:Flag of South Korea.svg|25px|border]] [[Busan]], [[Timog Korea]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Shanghai]], [[Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Xi'an]], [[Tsina]]

;Mga kapatid na lungsod (Pilipinas)

* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]]
* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Davao]], [[Pilipinas]]

== Silipin din ==

* [[Kalakhang Maynila]] - Ang metropolitanyong pook ng [[Pilipinas]], ang pambansang punong rehiyon.
* [[Labanan sa Maynila]] - Iba't ibang labanan na nangyari sa lungsod na ito para sa walang kamatayang kalayaan.
* [[Maynilang Imperyal]] - Bansag sa lungsod at sa buong Kalakhang Maynila dahil sa ekonomiya nito.
* [[Napapaderang Lungsod]] - Ang bansag sa lungsod dahil sa [[nagsasanggalang na pader|nakasangalang pader]] o ang [[Kutang Santiago]].

== Kawil panlabas ==

{{Canadian City Geographic Location (8-way)
|North=''[[Lungsod ng Navotas]]'', ''[[Lungsod ng Kalookan]]''
|West=''[[Look ng Maynila]]''
|Center=Lungsod ng Maynila
|East=''[[Lungsod ng San Juan]]'', ''[[Lungsod ng Mandaluyong]]''
|South=''[[Lungsod ng Pasay]]''
|Northwest=''[[Puerto ng Maynila|Ang mga daungan ng Maynila at Navotas]]''
|Northeast=''[[Lungsod Quezon]]''
|Southwest=''[[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]]''
|Southeast=''[[Lungsod ng Makati]]''
|image=Flag_of_Manila.png
}}

{{sisterlinks|Manila}}
* [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na websayt ng lungsod ng Maynila]
* [http://www.manila.gov.ph/ Pamahalaan ng Maynila]
* {{wikivoyage|Manila}}
* [http://www.openstreetmap.org/?lat=14.583333&amp;lon=120.9666671&amp;zoom=11 Ang Mapa ng Maynila]
* [http://www.philippinedomain.com/metro_manila_map.htm Mga Pangunahing Lansangan ng Maynila]{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://zip-codes.philsite.net/manila.htm ZIP  | Postal Codes ng Maynila]
* [http://wikitravel.org/en/Manila Wikitravel - Manila]

== Sipian ==
=== Biblyograpya ===
{{Wikipedia-Books}}
* {{Citation
|last=Bayor
|first=Ronald H  
|title=The Columbia Documentary History of Race and Ethnicity in America
|publisher=Columbia University Press 
|date=2004-06-23
|isbn=0-231-11994-1
|url=http://books.google.com/books?id=o2eWvyig9SgC
}}.
* {{Citation
|editor-last=Blair
|editor-first=Emma Helen
|year=1911
|title=The Philippine Islands, 1493-1803
|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&amp;cc=philamer&amp;idno=afk2830.0001.003&amp;q1=blair&amp;frm=frameset&amp;view=image&amp;seq=5
}}, (Vol. 1, no. 3).
* {{Citation
|last=Boot
|first=Max
|title=The Savage Wars of Peace: Small Wars and the Rise of American Power
|publisher=Basic Books
|date=2002-04-01
|isbn=0-465-00720-1
|url=http://books.google.com/books?id=0lIg-lGwqBoC
}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
* {{Citation
|last=Fish
|first=Shirley
|title=When Britain Ruled the Philippines 1762-1764
|year=2003
|isbn=1-4107-1069-6
|url=http://books.google.com/books?id=RdIEAAAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Kumar
|first=Amitava  
|title=Poetics/Politics: Radical Aesthetics for the Classroom
|publisher=Palgrave
|date=1999-10-29
|isbn=0-312-21866-4 
|url=http://books.google.com/books?id=AJfkKgAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Painter
|first=Nell Irvin 
|title=Standing at Armageddon: The United States, 1877–1919
|publisher=W. W. Norton &amp; Company
|date=1989-05-01
|isbn=0-393-30588-0
|url=http://books.google.com/books?id=5_gB8ABKAx0C
}}.
* {{Citation
|last=Tracy
|first=Nicholas 
|title=Manila Ransomed: The British Assault on Manila in the Seven Years War
|publisher=University of Exeter Press
|year=1995
|url=http://books.google.com/books?id=AoNxAAAAMAAJ
}} ISBN 0-85989-426-6, ISBN 978-0-85989-426-5

=== Talababa ===
{{reflist|2}}

{{Template group
|list =
{{Lungsod ng Maynila}}
{{Roxas Boulevard}}
{{Template group
|title       = [[Talaksan:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}} Lokasyong Heograpiko
|list        = 
'''[[Sistema ng tugmaang pampook|Lat. &lt;small&gt;and&lt;/small&gt; Long.]] {{Coord|14|35|N|121|0|E|display=inline}} &lt;span style=&quot;color:darkblue;&quot;&gt;Maynila&lt;/span&gt;'''}}
{{Metro Manila}}
{{Mga Lungsod sa Pilipinas}}
{{Lalawigan ng Pilipinas}}
{{Talaan ng mga kabiserang Asyano batay sa rehiyon}}
}}


==Summer soltice daylight Philippines==

*Metro Manila Philippines 13hurs 


==Winter Soltice daylight== 

*Metro Manila Philippines 
11hrs

==hilagang hemipero==

*Philippines 


==&lt;Ekstensyon ng Tropical Cancer linya Lantitude 14° Hilagang Metro Manila Philippine&gt;==


==Eksaktong lokasyon Lantitude 23° hilagang ng  Taiwan==


==Tropiko Ekwador na linya  ekstensyon ng *Tropiko Ekwador 9 Hilaga ng Mindanao Philippines==
{{Authority control}}

[[Kategorya:Kabisera sa Asya]]
[[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Maynila]]
[[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Pilipinas]]</text>
      <sha1>pv342h981cqnyjeplw219ig4d7kbx3r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212149</id>
      <parentid>2212148</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T05:45:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2212149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79787" sha1="mq9aybv008mcnjix06hd5usig22duz9" xml:space="preserve">{{napiling artikulo}}
{{about|lungsod ng Maynila|kalakhang pook o kabahagian|Kalakhang Maynila|makalumang lungsod|Intramuros|ibang gamit sa salita|}}
{{Infobox Philippine city 2
| infoboxtitle   = Lungsod ng Maynilà
| official_name  = Manila
| nickname       = &quot;''Perla del Oriente''&quot;, &quot;The City of Our Affections&quot;, &quot;City by the Bay&quot;, &quot;''La Insigne y Siempre Leal Ciudad''&quot;
| motto          = ''Ang Bagong Maynila''&lt;br&gt; ''Manila, God First''
| image_skyline  = {{Photomontage
| photo1a = Big Manila.jpg
| photo2a = Manila City Hall Clock Tower View from Intramuros Wall.jpg
| photo2b = Fort Santiaigo in Intramuros.jpg
| photo4a = Rizal Monument at Dusk.jpg
| photo4b = Allan Jay Quesada- Quiapo Church DSC 0065 The Minor Basilica of the Black Nazarene or Quiapo Church, Manila.JPG
| photo5a = Malacañang Palace (Cropped).jpg
| size    = 250
| spacing = 2
| position = center
| color = transparent
| border = 0
}}
| imagesize      = 
| image_caption  = (Paikot sa kanan, simula sa taas): [[Panoramang urbano]] ng Maynila, [[Gusaling Panlungsod ng Maynila]], [[Binondo]], [[Palasyo ng Malakanyang]], Simbahan ng Tondo, [[Look ng Maynila]], [[Bantayog ni Rizal]], Tanggapan ng Koreo ng Maynila
| image_flag     = Flag of Manila.svg
| sealfile       = Ph seal ncr manila.svg
| locatormapfile = Ph_locator_ncr_manila.png
| caption        = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na inilalarawan ng kinalalagyan ng Maynila.
| region         = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]]
| province       =  —
| districts      = [[Purok Pambatas ng Lungsod ng Maynila|Mga Pambatas na Purok ng Maynila]]
| barangays      = 897
| class          =  Unang uri, mataas na urbanisadong lungsod
| language       = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] at [[Mga wika sa Pilipinas|marami pang iba]].
| mayor          = Isko Moreno
| vice_mayor     = Chi Atienza
| representative_link = 
| founded        =  24 Hulyo 1574
| founded_town   =  —
| cityhood       =  24 Hulyo 1574
| fiesta         =  [[Hunyo 22|22 Hunyo]]
| areakm2        =  42.88
| pop2000        =  1780148
| popden2000     =  43079
| area_code      =  2
| zip_code       =  0900 - 1096
| latd           =  14
| latm           =  35
| lats           =  
| latNS          =  N
| longd          =  120
| longm          =  58
| longs          = 
| longEW         =  E
| demographics1_title            = [[Human Development Index|HDI]]
| demographics1_info             = {{increase}} 0.773&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sub-national HDI|title=Area Database – Global Data Lab|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|website=hdi.globaldatalab.org}}&lt;/ref&gt; – &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;high&lt;/span&gt; (2018)
| elevation_footnotes = &lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; 
| elevation_m    =  16.0
| elevation_ft   =  52
| website        =  [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na Pook-sapot ng Lungsod ng Maynila]
}}

Ang '''Lungsod ng Maynila'''  ({{IPA-tl|luŋˈsod nɐŋ majˈnilaʔ|}}, [[Wikang Kastila|Kastila]]: Ciudad de Manila,  [[Wikang Ingles|Ingles]]: City of Manila), kilala bilang '''Maynila''', ay ang [[kabisera|punong-lungsod]] at ang pangalawang pinakamataong lungsod ng [[Pilipinas]]. Mataas ang pagkaurbanisado, ito ang lungsod na may pinakamakapal na dami ng tao sa buong mundo noong 2019. Tinuturing ang Maynila na isang pandaidigang lungsod at grinado bilang isang Lungsod–Alpha (o ''Alpha'' – ''City'') ng ''Globalization and World Cities Research Network'' (GaWC).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|title=The World According to GaWC 201|language=en|access-date=2022-11-04|archive-date=2022-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413224254/https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 7, 2018 |title=Manila—the world's most densely-populated city |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://lifestyle.inquirer.net/308785/manila-worlds-densely-populated-city-reimagined-harvard/|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang unang lungsod sa bansa na naka-karta (o may sariling saligang-batas), na itinalaga ng Batas ng Komisyon ng Pilipinas Blg. 183 ng Hulyo 31, 1901. Naging awtonomo ito nang napasa ang Batas Republika Blg. 409, &quot;Ang Binagong Karta ng Lungsod ng Maynila&quot;, noong Hunyo 18, 1949.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Annual Audit Report: City of Manila |url=http://www.coa.gov.ph/index.php/local-government-units/2014/category/5447-cities |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104083035/http://www.coa.gov.ph/phocadownloadpap/userupload/annual_audit_report/LGUs/2014/NCR/Cities/City_of_Manila_ES2014.pdf |archive-date=Nobyembre 4, 2016 |access-date=Nobyembre 4, 2016 |website=Commission on Audit|language}}&lt;/ref&gt; Tinuturing ang Maynila bilang bahagi ng orihinal na pangkat ng mga pandaigdigang lungsod dahil lumawig ang ''network'' nitong pang-komersyo sa [[Karagatang Pasipiko]] at kumonekta sa [[Asya]] ang Kastilang mga Amerika sa pamamagitan ng  [[kalakalang Galeon]];  nang nagawa ito, tinatakan nito ang unang pagkakataon sa kasaysayan ng mundo na naitatag ang isang hindi naabalang kadena ng ruta ng kalakalan na pumapalibot sa [[planeta]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frank |first=Andre G. |url=https://archive.org/details/reorient00andr |title=ReOrient: Global Economy in the Asian Age |publisher=University of California Press |year=1998 |isbn=9780520214743 |location=Berkeley |pages=[https://archive.org/details/reorient00andr/page/131 131] |url-access=registration|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang isa sa mga pinakamatao at pinakamabilis na lumagong lungsod sa [[Timog-silangang Asya]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Enero 22, 2015 |title=Global Metro Monitor |url=https://www.brookings.edu/research/global-metro-monitor/ |access-date=Abril 12, 2017 |website=Brookings Institution|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; na may kabuuang populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa {{PH wikidata|household}} na kabahayan ayon noong {{PH wikidata|population_as_of}}.&lt;ref name=&quot;Pop&quot;&gt;{{cite web | author= Demographia | title= 50 Largest World Metropolitan Areas Ranked: 2000 Estimates | url= http://www.demographia.com/db-world-metro2000.ht | publisher= US Census Bureau | accessdate= 2009-06-05 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author= City Population | title= The Principal Agglomerations of the World | url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html | accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;

Sumasakop ng 42.88 na kuwadrado kilometro,&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] |title=Manila City - Cosmopolitan Capital Of The Philippines |url=http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730045417/http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |archive-date=2008-07-30 |work=Wow Philippines |accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;{{cite web |title=Population Density |url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/query.php?url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |archive-date=2006-08-11 |publisher=Manila City |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; ang lungsod na ito ay nasa baybayin ng [[Look ng Maynila]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Luzon]]. Napalilibutan ang Maynila ng mga lungsod ng [[Navotas]] at [[Caloocan]] sa hilaga, [[Lungsod Quezon]] sa hilagang-silangan, [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] at [[Mandaluyong]] sa silangan, [[Makati]] sa timog-silangan at [[Pasay]] sa timog. Ang Maynila ay may 900 na kilometro ang layo mula sa [[Hong Kong]], 2,400 na kilometro ang layo mula sa [[Singapore]] at mahigit 2,100 na kilometro ang layo sa hilagang-silangan mula sa [[Kuala Lumpur]]. Nahahati ang Maynila sa dalawa ng ilog Pasig. Sa depositong alubyal ng ilog Pasig at look ng Maynila nakapwesto ang nakakaraming sinasakupan ng lungsod na gawa mula sa tubig.

Noong ika-16 siglo, ang lungsod ay binubuo ng mga tindahan at tagatanggap sa may tabi ng baybayin ng [[ilog Pasig]], na nasa hilaga ng mga makalumang pamayanan. Ang lungsod ay nakilala rin sa pangalan na ibinigay ng mga pangkat etnikong mga [[Tagalog (pangkat etniko)|Tagalog]], ang &quot;Maynila&quot;, na unang nakilala bilang &quot;Maynilad&quot;. Nagmula ang pangalan sa salitang [[Nilad|nila]], isang uri ng halamang mabulaklak na tumutubo sa baybayin ng look, na ginagamit sa paggawa ng sabon para sa pakikipagkalakalan; nanggaling ito sa salitang may nila, na may unlaping &quot;ma-&quot; na tumutukoy kung saan ang isang lugar ay mayroong isang bagay na malago (maaaring Sanskrit ang &quot;nila&quot; na &quot;punong indigo&quot;).&lt;ref name=&quot;E.M. Pospelov 1998&quot;&gt;E.M. Pospelov, Geograficheskie nazvanie mira (Moscow 1998).&lt;/ref&gt; (Ang sinasabing naging pangalan ng halaman ay nilad ay kathang isip lamang.)&lt;ref name=&quot;Ambeth Ocampo&quot;&gt;{{cite web | author=Ambeth Ocampo | title=Looking Back : Pre-Spanish Manila | url=http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | publisher=Philippine Daily Inquirer | date=2008-06-25 | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2009-02-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090207190954/http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;World: metropolitan areas&quot;&gt;{{cite web | title=World: metropolitan areas | url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | publisher=World Gazetteer | accessdate=2009-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090724043234/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | archivedate=2009-07-24 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

Noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1521–1898)|kapanahunan ng mga Kastila]], itinaguyod ang lungsod na may umpok-umpok na pamayanan na pumapalibot sa [[Kutang Santiago|nagsasanggalang haligi]] ng [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] ([[nagsasanggalang pader|nahahaligihan]]), ang orihinal na Maynila. Ang Intramuros na isa sa mga pinakalumang nagsasanggalang na haligi sa timog-silangan, ay ginawa at pinasyahan ng mga misyonaryong [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]] para hindi masakop ng mga Tsino ang pamayanan at mailigtas ang mga mamamayan. Noong kapanahunan ng Amerikano, ilang pagsasaayos ang isinagawa sa katimugang bahagi ng lungsod at ginamit ang arkitekturang disenyo ni [[Daniel Burnham]]. Ang lungsod ay may humigit sa 100 mga parke na nakakalat sa buong lungsod.

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang kapuluan ng Pilipinas ng tatlong dantaon simula 1565 hanggang 1898. Noong namalagi ang Britanya sa Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[dakilang Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging bahagi sa Pitong Taong Digmaan. Nanatiling punong lungsod ng Pilipinas ang Maynila sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga nag-aaklas laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong dantaon at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko patungong [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos|Nagkakaisang mga Estado ng Amerika]] ang Pilipinas sa mga Kastila at pinamahalaan ang buong kapuluan ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;&gt;{{cite web | title=Manila, Philippines | url=http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | publisher=U.N. | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2014-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140425092330/http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nawasak ang malaking bahagi ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Varsovia]], [[Polonya]]. Ang rehiyon ng Kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975.

== Kasaysayan ==

{{main|Kasaysayan ng Maynila}}
{{See also|Kasaysayan ng Pilipinas}}

[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|left|200px|Ang tarangkahan ng Kutang Santiago sa Intramuros]]
[[Talaksan:AMH-6763-NA Bird's eye view of Manila.jpg|thumb|left|200px|Tanawin ng Maynila noong mga 1665.]]

Ang [[Kaharian ng Maynila]] ay nakilala bilang ''Gintu'' (lupain o isla ng mga ginto) o ''Suvarnadvipa'' ng mga kalapit na lalawigan. Ang naturing kaharian ay yumabong sa mga huling sandali ng [[Dinastiyang Ming]] dulot ng pakikipagkalakalan sa Tsina.&lt;ref name=&quot;Dynasty&quot;&gt;San Agustin, Gaspar de, Conquistas de las Islas Philipinas 1565-1615, Translated by Luis Antonio Mañeru, 1st bilingual ed (Kastila at Ingles), published by Pedro Galende, OSA: Intramuros, Manila, 1998&lt;/ref&gt; 

Ang [[bayan ng Tondo]] ay matatagpuan naman sa hilaga ng Ilog Pasig. Ang mga namumuno rito ay itinuturing bilang mga hari, at tinatawag silang ''panginuan'' o panginoon, ''anak banua'' o anak ng langit, o [[lakandula]], na nangangahulugang &quot;diyos ng kahariang pinamumunuan&quot;.

Noong namamayagpag si Bolkiah (1485-1571), ang [[Brunei|Kasultanan ng Brunei]] ay nagkaroon ng malalim na kapangyarihan sa Maynila, nang magawang maipakasal ni Sultan Bolkiah ng Brunei at ni Puteri Laila Menchanai ng Sulu ang kanilang babaeng anak kay Rajah Salalila ng Maynila noong mga huling bahagi ng ika-15 dantaon hanggang sa mga simulang bahagi ng ika-16 dantaon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Abinales |first1=Patricio N. |title=State and Society in the Philippines |last2=Amoroso |first2=Donna J. |publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers Inc. |year=2005 |location=Oxford, United Kingdom |pages=50 |language=en}}&lt;/ref&gt; Si Salalila rin aniya ay binansagang 'Penguiran Salalila', bilang bahagi ng malawakang pamilya ng sultan ng Brunei. Siya rin ay kininikilala bilang hari ng mga taga-Batangas at mga taga-Mindoro, na nanimula na ring manampalataya sa relihiyong Islam sa panahon ring iyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |url=https://books.google.com.ph/books?id=15KZU-yMuisC&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society |date=1994 |publisher=Ateneo University Press |isbn=978-971-550-135-4 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa pamamahala ni Salalila, may itinaguyod na bagong dinastiya para humarap/hamunin ang Kapulungan ng mga Lakandula sa Tondo.&lt;ref&gt;Henson, Mariano A. 1965. The Province of Pampanga and Its Towns: A.D. 1300-1965. 4th ed. revised. Angeles City: By the author.&lt;/ref&gt;

Sa kala-gitnaan ng ika-16 na siglo, ang mga nasasakupang lugar ng kasalukuyang Maynila, ay parte ng isang malawakang pook na umaabot sa hangganan ng karagatan na pinamumunuan ng mga [[Raha]]. Namuno sina [[Rajah Sulayman]] at Rajah Matanda sa mga komunidad ng [[Muslim]] sa timog ng [[ilog Pasig]], at si [[Lakandula]] ang namuno sa Kaharian ng Tondo, ang Hindu-Budistang kaharian sa timog ng ilog. Pinagsanib yaong dalawang komunidad ng Muslim at dito naitaguyod ang kaharian ng Maynila. Ang dalawang lungsod-estado ay nagsasalita ng wikang Malay na mahusay makitungo sa sultanate ng [[Brunay]] na si Bolkiah, at sa mga sultanate ng [[Sulu]] at [[Ternate, Kabite|Ternate]].

[[Talaksan:EscoltaManila1899.jpg|thumb|200px|[[Kalye Escolta]], Maynila. Steryoptikal na pananaw, 1899. Kinuha ang litrato noong kapanahunan ng Amerikano]]
[[Talaksan:Manila Walled City Destruction May 1945.jpg|thumb|200px|Ang pagkawasak ng Maynila, pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].]]

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang mga isla ng Pilipinas ng tatlong siglo simula 1565 hanggang 1898. Si heneral [[Miguel López de Legazpi]] ang nagpadala ng isang natatanging ekspedisyon at dito nadiskubre ang Maynila. Itinaguyod dito ang kanilang tanggulan, ang [[Kutang Santiago]] at kalaunan, pinalawig ang nasasakupan sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga paaralan, tirahan, simbahan sa labas ng [[nagsasanggalang pader]] at ito ang nagbigay kapanganakan sa Intramuros. Noong inokyupa ng Britanya ang Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[Gran Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging parte sa Pitong Taong Digmaan. Ang lungsod ay nanatiling kabisera ng Pilipinas sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga armadong rebelde laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong siglo at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko papunta ng [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos]] ang Pilipinas sa mga Espanyol at pinamahalaan ang buong arkipelago ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;/&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], nawasak ang malaking parte ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Warsaw]], Poland noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Ang rehiyon ng  kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975. Ang kasalukuyang alkalde ng lungsod ay si [[Joseph Estrada]].

Isang pandaigdigang lungsod ang Maynila at kilala bilang &quot;Beta+&quot; ayon sa ''Globalization and World Cities Study Group and Network'' noong 2008.&lt;ref name=&quot;The World According to GaWC 2008&quot;&gt;{{cite web |title=The World According to GaWC 2008 |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |work=GaWC |publisher=GaWC |accessdate=2009-06-10 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ng heograpiya ==
{{see|Kalakhang Maynila|Malawakang Maynila}}
[[Talaksan:BurnhamPlanOf-Manila.jpg|thumb|200px|right|Ang tunay na plano ni [[Daniel Burnham]] sa Maynila.]]
[[Talaksan:Plano de Manila 1851.jpg|thumb|right|200px|Ang plano ng mga Hispano sa Maynila o &quot;[[Napapaderang Lungsod]]&quot;]]
Bago at noong koloniyalisasyon ng Espanya sa Pilipinas, ang Maynila na ang kabisera ng lalawigang ito na sumasakop sa halos kabuuan ng Luzon, at kinabibilangan ng mga modernong subdibisyong pang-teritoryal ng [[Pampanga]], [[Bulacan]], [[Rizal (lalawigan)|Rizal]], [[Laguna]], [[Quezon]], [[Mindoro]], [[Masbate]] at [[Marinduque]]. Kalaunan, ang mga subdibisyong ito ay ginawang mga malalayang lalawigan, at ang Maynila ay naging kasing lawak na lamang ng Kalakhang Maynila. Ang Maynila ay nasa hangganan ng ilang lalawigan pero limiit pa lalo nang ginawang mga munisipalidad ang ilang parte nito at ang Maynila ay kasing lawak na lamang ng kasalukuyang Maynila (maliban na lamang sa Intramuros, ang lokasyon ng tunay na kabisera). Ayon sa kasaysayan ng lalawigang ito, pinangalanan itong '''''Lalawigan ng Tondo''''' na kilala noong kapanahunan ng mga Hispano.

Noong 1853, apat na pueblo o bayan sa lalawigan ng Tondo ay nakipag-isa sa lalawigan ng Laguna at itinaguyod ang pambansang distrito na pinangalanang &quot;''Distrito de los Montes de San Mateo''&quot; (Distritong kabundukan ng lalawigan ng San Mateo). Ang lalawigan ng Tondo ay pinag-salo sa mga lalawigan ng Cainta, [[Taytay]], Antipolo at Boso-boso, habang ang Laguna ay isinalo sa mga lalawigan ng [[Angono]], Baras, Binangonan, Cardona, Morong, Tanay, Pililla at Jalajala. Dahil pinangalanan ang distritong ito bilang ''Distrito de los Montes de San Mateo'', na sinasabi ng mga katutubo na masyadong mahaba, hindi bumabagay at nalilito ang karamihan na ang bayan ng [[San Mateo]] sa lalawigan ng Tondo ay ang kabisera ng distritong kabundukan ng San Mateo at ng Morong, ay pinalitan ang pangalan nito ng '''''Lalawigan ng Maynila''''' noong 1859.

Noong ipinagbenta ng mga Hispano ang Pilipinas sa mga Amerikano, itinaguyod ang pamahalaang pang-sibil. Kalaunan, ang lalawigan ng Maynila ay isinawalang bisa ng komisyon ng Pilipinas, naging mga munisipalidad ang mga kasapi nito kabilang ang Moring, at dito naitaguyod ang [[Rizal (lalawigan)|lalawigan ng Rizal]]. Ilang linggo ang nakalipas at ang bagong anyo ng Maynila ay nakilala na ng buong kapuluan ng Pilipinas at isinalo ang ilang bayan ng lalawigan ng Rizal sa lungsod bilang mga distrito. Ang mga hangganan ng Maynila isinaayos noong 29 Enero 1902. Ang mga pook na kalapit-bayan ng Gagalangin ay naging kasapi ng distrito ng Tondo, kabilang ang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]] na ngayon ay isang malayang distrito. Noong 30 Hulyo ng 1902, ang bayan ng [[Pandacan, Maynila|Pandacan]] ay naging kasapi na ng lungsod bilang distrito. Sa kasalukuyan, mayroong 16 na distritong pang-heograpiya ang lungsod.

Noong ikalawang digmaang pandaigdig, ang Maynila ay ginawang &quot;''Open City''&quot; at ang mga administratibong hangganan nito ay pinalawak hanggang sa mga kalapit na lungsod at bayan. Pinangalanan itong '''Malawakang Maynila''' at naging kasapi nito ang mga distrito ng Bagumbayan (Katimugang Maynila), Bagumpanahon (Sampaloc, Quiapo, San Miguel at Santa Cruz), Bagumbuhay (Tondo), Bagong Diwa (Binondo at San Nicholas), at ang bagong kakataguyod na [[Lungsod Quezon]] na hinati sa dalawang distrito at ang mga munisipalidad ng [[Lungsod ng Kalookan|Kalookan]], [[Lungsod ng Las Piñas|Las Piñas]], [[Lungsod ng Malabon|Malabon]], [[Lungsod ng Makati|Makati]], [[Lungsod ng Mandaluyong|Mandaluyong]], [[Lungsod ng Navotas|Navotas]], [[Lungsod ng Parañaque|Parañaque]], [[Lungsod ng Pasay|Pasay]] at [[Lungsod ng San Juan|San Juan]] ay naging distrito ng Maynila.

Noong 1948, ang [[Lungsod Quezon]] ang naging kabisera ng Pilipinas. Kalaunan, noong 29 Mayo 1976, ibinalik ni pangulong [[Ferdinand E. Marcos]] ang titulong kabisera ng Pilipinas sa Maynila na hango sa kautusang '''''Presidential Decree No. 940''''' na nagpapahayag na ang pook na inireseta para sa Kalakhang Maynila sa kautusang '''''Presidential Decree 824''''' ay ang dapat kalugaran ng ng pambansang pamahalaan.

=== Klima ===
Base sa [[kaurian ng panahon ayon sa Köppen]], ang Maynila ay mayroon tropikong tag-init at tag-ulan na panahon. Ang Maynila ay nasa tropiko kasama ng buong [[Pilipinas]]. Ang lapit nito sa [[ekwador]] ay nangangahulugan na ang temperatura ay mababa, kung minsan ay mas mababa pa sa 20&amp;nbsp;°C at tumataas ng higit pa sa 38&amp;nbsp;°C. Dahil mataas ang halumigmig, nagiging mas mainit ang panahon. Bukod dito, ang [[pagbabago ng klima]] at ang [[subsidence|paglubog ng lupa]] ay nagdudulot ng malaking panganib ng pagtaas ng relatibong antas ng dagat sa Kalakhang Maynila, na maaaring magpatuloy hanggang 2150.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Ibarra Marinas |first1=Daniel |last2=Silva Mendoza |first2=Laura |last3=Mata Chacón |first3=Dulce |last4=Belmonte Serrato |first4=Francisco |title=Climate Change and Subsidence in Metro Manila: Relative Sea-Level Projections Through Tide-Gauge Records and Satellite Altimetry up to 2150 |journal=Geographies |volume=6 |issue=2 |year=2026 |doi=10.3390/geographies6020041}}&lt;/ref&gt;

{{clear}}
&lt;center&gt;&lt;!--Infobox begins--&gt;{{Infobox Weather
|metric_first = Yes
|single_line= Yes
|location = Maynila, Pilipinas
||Jan_Hi_°C = 30|Jan_REC_Hi_°C = 35
 |Feb_REC_Hi_°C = 35
 |Mar_REC_Hi_°C = 36
 |Apr_REC_Hi_°C = 37
 |May_REC_Hi_°C = 38
 |Jun_REC_Hi_°C = 38
 |Jul_REC_Hi_°C = 38
 |Aug_REC_Hi_°C = 36
 |Sep_REC_Hi_°C = 35
 |Oct_REC_Hi_°C = 35
 |Nov_REC_Hi_°C = 35
 |Dec_REC_Hi_°C = 34
 |Year_REC_Hi_°C = 38
 |Jan_REC_Lo_°C = 14
 |Feb_REC_Lo_°C = 14
 |Mar_REC_Lo_°C = 16
 |Apr_REC_Lo_°C = 16
 |May_REC_Lo_°C = 17
 |Jun_REC_Lo_°C = 20
 |Jul_REC_Lo_°C = 22
 |Aug_REC_Lo_°C = 21
 |Sep_REC_Lo_°C = 21
 |Oct_REC_Lo_°C = 21
 |Nov_REC_Lo_°C = 19
 |Dec_REC_Lo_°C = 17
 |Year_REC_Lo_°C = 14||Feb_Hi_°C = 30
||Mar_Hi_°C = 31
||Apr_Hi_°C = 33
||May_Hi_°C = 34
||Jun_Hi_°C = 34
||Jul_Hi_°C = 33
||Aug_Hi_°C = 31
||Sep_Hi_°C = 31
||Oct_Hi_°C = 31
||Nov_Hi_°C = 31
||Dec_Hi_°C = 31
||Year_Hi_°C = 31
||Jan_Lo_°C = 21
||Feb_Lo_°C = 21
||Mar_Lo_°C = 21
||Apr_Lo_°C = 22
||May_Lo_°C = 23
||Jun_Lo_°C = 24
||Jul_Lo_°C = 24
||Aug_Lo_°C = 24
||Sep_Lo_°C = 24
||Oct_Lo_°C = 24
||Nov_Lo_°C = 23
||Dec_Lo_°C = 22
||Year_Lo_°C = 23
|Jan_Precip_cm = |Jan_Precip_mm = 23
|Feb_Precip_cm = |Feb_Precip_mm = 23
|Mar_Precip_cm = |Mar_Precip_mm = 13
|Apr_Precip_cm = |Apr_Precip_mm = 18
|May_Precip_cm =|May_Precip_mm = 33
|Jun_Precip_cm =|Jun_Precip_mm = 130
|Jul_Precip_cm =|Jul_Precip_mm = 254
|Aug_Precip_cm =|Aug_Precip_mm = 432
|Sep_Precip_cm =|Sep_Precip_mm = 422
|Oct_Precip_cm =|Oct_Precip_mm = 356
|Nov_Precip_cm =|Nov_Precip_mm = 193
|Dec_Precip_cm =|Dec_Precip_mm = 145
|Year_Precip_cm =|Year_Precip_mm = 2042
|source = http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT002730|title =BBC: Average Temperatures  for Manila, Philippines| accessdate=28-03-10}}
&lt;!--Infobox ends--&gt;&lt;/center&gt;

== Demograpiya ==
=== Kapal ng populasyon ===
{{Populasyon}}
Sa populasyong 1,660,714 sa lawak na 38.55&amp;nbsp;km², ang Maynila ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na nahihigitan ang lahat ng pangunahing lungsod ng mundo na may 43,079 katao/km².&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's Densest Cities |url=http://www.forbes.com/2006/12/20/worlds-most-congested-cities-biz-energy-cx_rm_1221congested_slide_3.html?thisSpeed=15000 |work= |publisher=Forbes |location= |trans-title=Ang mga lungsod na may pinakamalaking kapal ng populasyon |language=Ingles |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; Ang ika-6 na distrito ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na may 68,266 katao/km² at sumunod ang una at ikalawang distrito (kabuuan ng Tondo) na may 64,936 (una) at 64,710 (ikalawa) katao/km². Ang ikalimang distrito ang may pinakamaliit na kapal ng populasyon na may 19,235 katao/km².&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Ang kapal ng populasyon ng Maynila ay nahihigitan ang mga lungsod na [[Paris]] (20,164 katao/km²), [[Shanghai]] (16,364 katao/km², sa distritong Nashi ang may densidad na 56,785 katao/km²), [[lungsod ng Buenos Aires]] (2,179 katao/km², na ang pinakamaliking densidad ay ang Lanus na may 10,444 katao/km²), [[Tokyo]] (10,087 katao/km²) [[lungsod ng Mehiko]] (11,700 katao/km²), at [[Istanbul]] (1,878 katao/km², na may pinakamalaking densidad ay ang distritong Fatih na may 48,173 katao/km²).&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Pagdating naman sa kabuuang kalakhan, ang Kalakhang Maynila ay ika-85 ang pwesto na may 12,550 katao/km² at may lawak ng lupain na 1,334&amp;nbsp;km², na nahihigitan pa ng [[Lungsod ng Cebu]] na pumasok ika-80 ang pwesto.&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Demographia World Urban Areas &amp; Population Projections |url=http://demographia.com/db-worldua.pdf |publisher=Demographia |trans-title=Demographia Mga kalakhang pook at inaasang paglobo ng populasyon |language=Ingles |format=PDF |accessdate=2009-09-01}}&lt;/ref&gt;

=== Wika ===

Ang opisyal na wika ay [[Filipino]] na kilala bilang [[Wikang Tagalog|Tagalog]], habang ang [[Wikang Ingles|Ingles]] ay malawakang ginagamit sa edukasyon at trabaho sa buong Kalakhang Maynila na itinuro ng mga Amerikanong dumaong sa Pilipinas. Ang Hokkieng Intsik ay malawakang ginagamit sa mga komunidad ng Tsinong-Pinoy. May mga matatandang naninirahan na gumagamit ng pangunahing [[Wikang Kastila|Hispano]], na isang sapilitang paksa sa kurikulum ng mga unibersidad at pamantasan sa Pilipinas hanggang 1987. Maraming mga batang Europiyano, Arabo, Indiyan, Latinong Amerikano at iba pa na ang pangunahing wika ay ang sariling wika ng kanilang magulang o ang wika ng kinalakihang bansa o estado.

== Ekonomiya ==

{{main|Poblasyon ng Maynila|Puerto ng Maynila}}
{{wide image|Big Manila.jpg|1025px|Ang Maynila sa pagkakakita sa ''Harbour Square'', ito ang poblasyon ng Maynila&lt;ref&gt;Ayon sa pamahalaang lokal ng Maynila, ito ang pangunahing pinagmumulan ng GDP ng lungsod. Nahahatak nito ang ekonomiya ng lungsod at marami ditong mga [[gusaling tukudlangit]]. Lahat naman ng lugar sa Maynila ay pang-negosyo, sadya lamang ito ang karapat dapat na Poblasyon (''Ang ibig sabihin kasi ng Ibabang Maynila ay ang mga lugar sa katimugang Maynila'').&lt;/ref&gt;}}
[[Talaksan:Roxas Boulevard - Malate (Manila; 01-01-2020).jpg|200px|left|thumb|Ang [[Bulebar Roxas]], na dumadaan sa poblasyon ng Maynila]]

Ang ekonomiya ng Maynila ay maraming pinanggagalingan. Dahil sa mga puerto nitong napapangalagaan, ang Maynila ang naging &quot;''National Chief Port''&quot; ng bansa. Ang Maynila rin ang pangunahing tagalathala ng pahayagan sa Pilipinas.&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;&gt;{{cite web |title=Manila Encyclopedia Article |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |work=Encyclopedia |publisher=MSN Encarta |accessdate=2009-07-12 |archive-date=2009-11-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kwqjvIN5?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang mga produkto na maaring mabili dito ay mga kemikal, tela, damit, mga elektronikong kagamitan, relo, bakal, gamit na gawa sa katad, mga ibat ibang klase ng mga pagkain, at mga sapatos. Ang pagtitinda ng mga pagkaing tinge at inumin kabilang ang produktong tabako ang pangunahing pinagkakakitaan ng mga mamamayan. Ang mga mamamayan ay nangangalakal din sa mga dayuhan. Ang mga kagamitan na ipinangkakalakal nila kapalit ng pera ay mga tali, playwud, pinong asukal, kopra, at [[langis ng niyog]].&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt;

Maunlad na industriya ang turismo. Ang Maynila ay nakakaakit ng mahigit 1 milyong&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt; dayuhan dahil ito ang pangunahing pook panturismo ng bansa. Madalas puntahan ng mga dayuhan ang distrito ng [[Binondo, Maynila|Binondo]], [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] at [[Malate, Maynila|Malate]].

Lahat ng distrito ng lungsod maliban na lang sa [[Puerto ng Maynila]] ay may sariling pamilihang bayan o palengke. Ang pamilihang bayan ay nahahati sa dalawa, ang mga seksiyong tuyong pagkain at gulay. Masagana ang mga pamilihang bayang ito lalo na kapag umaga. Dahil sa programang urbanisasyon ng pamahalaang Maynila, naisaayos ang karamihan ng pamilihang bayan. Ang isa sa mga halimbawa nito ay ang pamilihang pambayan ng Santa Ana at pamilihang pambayan ng Pritil. Kung ang isang tao ay naghahanap ng mumurahing kagamitan, maaaring siyang makahanap sa Divisoria at [[Quiapo, Maynila|Quiapo]].

Ang mga modernong liwasan ay nakakalat sa lungsod at ang karamihan ay nasa distrito ng [[Malate, Maynila|Malate]] at [[Ermita, Maynila|Ermita]]. Ang [[SM City Manila]], na isa sa mga pinakamalaking liwasan ng bansa, ay nakatayo katabi ng Bahay-Pamahalaang panlungsod ng Maynila at ang orihinal na liwasan ng SM ay umiiral pa rin sa Carriedo sa [[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]. Ang isa sa mga popular na liwasan sa Maynila ay ang ''Robinson's Place Ermita''. Sa katimugan naman ng lungsod sa distrito ng Malate ay ang ''Harrison Plaza'', isa sa mga pinakalumang liwasan ng lungsod. Ang Maynila ay isa sa mga lungsod na magastos tirahan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The world's most expensive cities in 2008 |url=http://www.citymayors.com/economics/expensive_cities2.html |work=Economics |publisher=CityMayors |accessdate=2009-07-15}}&lt;/ref&gt;

== Kultura ==
=== Arkitektura ===

Ang arkitektura ng Maynila ay isa sa tanyag at kilala, kahit na ang [[lungsod ng Makati]] ang may mas maraming [[gusali]]. Kilala ang Maynila sa pagiging lugar na kinaroroonan ng [[Basilica Minore de San Sebastian]], ang natatanging gotikang simbahan sa [[Asya]], pati ang Simbahan ng San Agustin at [[Simbahan ng Quiapo]].

[[Talaksan:Vista de la bahía de Manila.JPG|thumb|200px|Ang Maynila ay nagkaroon ng maraming matataas na tukudlangit simula nang mamahala si Atienza sa lungsod]]

Noong sinakop ng mga Hispano ang kapuluan ng Pilipinas, karamihan sa mga istraturang itinayo sa lungsod ay mga simbahan at paaralan na kahugis ng mga gusali sa [[Espanya]]. Noong kapanahunan naman ng Amerikano, sinikap ni [[Daniel Burnham]] na palaguin at ibahin ang hitsura ng Maynila; hindi natuloy ang plano dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Sa panahon ding ito ginawa ang Bulebar Seaside, na tinagurian ding Bulebar Dewey at ngayon ay [[Bulebar Roxas]]. Ang isa sa mga napalaganap ng Amerikano ay ang pagkilala sa Pilipinas ng Tram, na unang ipinatakbo dito sa Maynila. Nang inihalal bilang alkalde si Lacson, ipinawasak niya lahat ng pook ng mga mahihirap at ipinatayo ang Lacson Underpass, na ang kauna-unahang daanang pailalim sa [[Pilipinas]]. Ginawa niyang pook pangnegosyo ang mga pook kung saan dating nandoon ang mga iskwater. Noong naging alkalde si Atienza, lumaganap sa Maynila ang mga gusaling tukudlangit at mga liwasan, kabilang dito ang Manila Ocean Park. Pununa ng ilang mananalaysay ang ginawang pagsira ni Atienza sa natitirang gusali ng mga Amerikano para mabigyan-puwang ang bagong gusali ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawatan ng Katarungan]]. Maraming gusali ang ipinapatayo sa kasalukuyan na uukit sa Maynila at pati na ng [[Kalakhang Maynila|kondehan]] nito.&lt;ref name=&quot;TBinManila&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |title=Tallest Buildings in the Philippines |date=December 2009 |publisher=Council on Tall Buildings and Urban Habitat |accessdate=2010-01-10 |quote=This list includes buildings that are under construction. Only buildings that are completed are officially ranked on CTBUH listings. |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304061620/http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Pananampalataya ===
Ang pagiging kosmopolitano ng lungsod at pagkakaroon ng iba't ibang kultura ang sumasalamin sa Maynila dahil sa dami ng mga pook-pananampalataya na nakakalat sa lungsod. Ang kalayaan sa pananampalataya sa Pilipinas na umiiral pa simula noong maitaguyod ang bansa ang dahilan para magkaroon ng iba't ibang pananampalataya. Ang mga tao na may iba't ibang sekta ang kumakatawan ng may gabay ng mga simbahan ng Kristyano, mga templo ng Budista, mga sinanog ng Dyuis, at mga mosk ng mga Islamiko.

;Romanong Katolisismo

Ang Maynila ang kabisera ng Arkidiyosesis ng Pilipinas, ang pinakamatandang arkidiyosesis sa bansa. Ang tanggapan ng arkidiyosesis ay matatagpuan sa [[katedral ng Maynila]] (Basilica Minore de la Nuestra Señora de la Immaculada Concepcion) sa Intramuros. Ang lungsod ay nasa pamamahala ng Patronahe ng [[San Andres]].

Dahil ito ang kinalagyan ng pamahalaang kolonyal sa mga nakalipas na siglo, ang Maynila ang nagsilbing base ng mga misyonaryong Katolisismo ng bansa. Kabilang sa mga orden na nasa Pilipinas ay ang mga Dominikano, [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]], Pransiskano, Agustino (kasapi na rin ang ''Augustinian Recollects''), Benediktino, madre ng San Pablo ng Chartes, padre ng Vinsentino, ang kongregasyon ng mga Immaculati Cordis Mariae, at ang ''De La Salle Christian Brothers''.

Ilang kilalang mga simbahan at katedral sa lungsod ay ang mga simbahan ng [[Simbahan ng San Agustin|San Agustin]] sa Intramuros, ang dambana ng kinorunahang imahe ng Nuestra Señora de Consolación y Correa, isang ''UNESCO World Heritage Site'' na isang paboritong pook pangkasalan ng mga kilalang tao at isa sa dalawang de-erkon na simbahan sa lungsod; [[Simbahan ng Quiapo]], kilala rin bilang Basilica Minore del [[Itim na Nazareno|Nuestro Padre Jesus Nazareno]] kung saan ginaganap ang taunang prosesyon ng itim na Nazareno, [[Simbahan ng Binondo]] na kilala rin bilang Minore de [[Lorenzo Ruiz|San Lorenzo Ruiz]], [[Simbahan ng Malate]] na dambana ng Nuestra Señora de Remedios, Simbahan ng Ermita na tahanan ng pinakalumang imaheng Marian sa Pilipinas na si uestra Señora de Guia, Simbahan ng Tondo na tahanan ng daang taong kulay-garing na imahe ng Sto. Niño (Batang Hesus), Simbahan ng Sta. Ana na dambana ng kinoronahang imahe ng Nuestra Senora de los Desamparados at ang [[Basilica Minore de San Sebastian|San Sebastian]] o Basilica Minore de San Sebastian, ang natatanging simbahan na may estilong gotika sa Asya.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
02237jfManila Cathedral Intramuros Manila Palacio del Gobernador Landmarksfvf 12.jpg|[[Katedral ng Maynila]]
Basílica de San Sebastián, (Agustinos Recoletos) Manila, Filipinas..jpg|Ang [[Basilica Minore de San Sebastian|Simbahan ng San Sebastian]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]]&lt;ref name=whl&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/518/ |title=World Heritage: San Sebastian Church |work=Tentative List for the World Heritage List |publisher=UNESCO |accessdate=20 Abril 2008}}&lt;/ref&gt;
Ph-mm-manila-intramuros-san agustin church (2014).JPG|[[Simbahan ng San Agustin]] sa [[Intramuros]]
Pic geo photos - ph=mm=manila=binondo=binondo church -philippines--2015-0624--ls- (1).JPG|[[Simbahan ng Binondo]]
09620jfQuiapo Central Church Plaza Manila Bridge Riverfvf 06.jpg|[[Simbahan ng Quiapo]]
&lt;/gallery&gt;

;Protestantismo

Ang Maynila ang tahanan ng ilang kilalalang mga simbahan ng mga Protestante sa Pilipinas na itinaguyod ng mga misyonaryong Amerikano. Bilang lamang ang pook pananampalataya na naitayo sa lungsod. Ang karamihan naman ay matagpuan sa mga kalapit na lungsod at mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]].

Pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig, ang mga grupo ng mga iba't ibang pananapalataya tulad ng mga misyonaryong Protestante ay pumunta sa Pilipinas kasama ang mga Babtis, mga Nasarin, mga Pentakostal, mga Kristiyano at itinaguyod ang kanikanilang paaralan at simbahan.

;Iglesia ni Cristo

Ang pinakakilalang panampalataya sa Pilipinas. {{Fact|date=Agosto 2009}} Ang Iglesia ay may mga kapilya at simbahan sa lungsod na kilala sa mga makitid at nakaumang mga taluktok. Ang punong himpilan ng mga Iglesia ay matatagpuan sa [[Abenida Komonwelt, Lungsod Quezon|abenida Komonwelt]] sa Lungsod Quezon.

;Islam, Budismo at iba pang paniniwala


Maraming itinaguyod na templong mga [[Budismo]] at Taoist ang mga Tsino sa Maynila. Ang distritong Quiapo ay ang tahanan ng malaking populasyon ng [[Muslim]] sa Maynila at ang [[Masjid Al-Dahab]] ay matatagpuan dito. May malaking templo ng [[Hinduismo|Hindu]] para sa mga Indiyano ang matatagpuan sa Ermita at sa abenidang U.N. matatagpuan ang templo ng Sikh at ng ''The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints''. Sa abenidang Quirino sa Malate matatagpuan ang sinanog para sa maliit na komunidad ng mga [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Pilipinas|Hudyo]] sa Pilipinas. Kalaunan, lumipat ang mga ito sa [[Lungsod ng Makati|Makati]] sa kalye Tordesillas.

== Mga pook na interesante ==
[[Talaksan:USManilaChancery.jpg|left|thumb|200px|Ang Embahada ng [[Estados Unidos]] sa [[Ermita, Maynila|Ermita]]]]
[[File: National Museum of Fine Arts (Ermita, Manila)(06-30-2024).jpg|thumb|Ang Pambansang Museo ng Sining sa Ermita]] 
Sa katimugang bahagi ng Intramuros matatagpuan ang [[Liwasang Rizal]], ang pinakatanyag na liwasan ng bansa. Kilala rin ang Liwasang Rizal bilang Luneta (&quot;gasuklay ang hugis&quot; sa salita ng mga Hispano) at dati bilang Bagumbayan. Ang 53 hektaryang Liwasang Rizal ay nasa lugar kung saan si [[José Rizal]], ang pambansang bayani ng bansa, ay pinaslang ng mga Hispano sa kasong pag-aalsa. Itinayo ang monumento para sa kanyang karangalan. Ang malaking tagdan ng watawat sa kanluran ng monumento ni Rizal ay ang ginagamit pansukat para sa mga masukat ang layo ng bawat lungsod, kalye, pulo at mga bayan sa bansa dahil dito nagmumula ang kilometrong sero.

Ang iba pang magagandang pook sa liwasang Rizal ay ang mga hardin ng Tsino at Hapon, ang gusali ng Kagawaran ng Turismo, ang [[Pambansang Museo ng Pilipinas]], Ang [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]], ang Planetarium, ang Orchidarium at Butterfly Pavilion na parehong mga oditoryum, isang makasaysayang mapa ng Pilipinas, isang pook na may paunten, isang pulilan ng mga bata, isang plasa ng ahedres, isang pook na may magagandang maihahandog na presentasyon, at ang Quirino Grandstand.

Bukod sa Liwasang Rizal, ang Maynila ay may ilang pook pang-masa. Kinabibilangan ito ng [[liwasang Rajah Sulayman]], Manila Boardwalk, liwasang [[Andres Bonifacio|Bonifacio]], [[Plasa Miranda]], [[Hardin ng Mehan]], [[Liwasang Paco]], [[Remedios Circle]], Manila Zoological and Botanical Garden, Plasa Balagtas at ang Malakanyang Garden. Noong 2005, binuksan sa masa ni alkaldeng Lito Atienza ang Pandacan Linear Park, na isang mahaba at makitid na lupain sa pagitan ng langisang Pandacan at mga pangkomersyong tahanan na nasa baybayin ng ilog Pasig. Sa hilagang parte ng lungsod nandodoon ang tatlong sementeryo ng La Loma, Chinese at Manila North Green Park, ang pinakamalaking sementeryo ng kalakhang Maynila. Ang Manila Ocean Park ay nagtatampok ng mga iba't ibang uri ng mga hayop-dagat.

Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng otel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Ang karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng Otel ng Maynila, ay nangasa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

Ang mga tanyag na distrito ng Ermita at Malate ay may mga pook pang-aliwan tulad ng mga otel, kainan, klub, bar, kapihan, pangsining at pangkulturang gusali at mga antigong tindahan. Maunlad dito ang negosyong pang-industriya at turismo at sa gabi hanggang sa madaling araw tanyag ang mga kasino, klub, bar, pook-pamkapihan at mga disko dahil buhay ang diwa ng buhay Bohemyan. Sa kalagitnaan ng lungsod nandodoon ang [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], at ang mga pook ng kanyang mga kuta at mga bartolina, lumang simbahan, mga kolonyal na tahanan, at mga kalesa. Nakakalat sa buong lungsod ang ibang pang mga makasaysayang pook at pook-palatandaan, mga liwasan, mga museo, at mga pook-pampalakasan.

=== Pook-palatandaan ===
[[Talaksan:Quiapo Church.jpg|thumb|right|200px|Ang [[Simbahan ng Quiapo]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]], Maynila.]]


[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|right|200px|Ang tarangkahan ng Pandepensang Santiago]]


&lt;!-- [[Talaksan:CCPjf0236 11.JPG|thumb|right|200px|Ang [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] sa Bulebar Roxas]] --&gt;
* [[Apolinario Mabini]] Shrine
* Chinatown (distrito ng Binondo)
* Embahada ng [[Estados Unidos]]
*  (Mga) distrito ng [[Ermita, Maynila|Ermita]] at [[Malate, Maynila|Malate]]
* [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], ang [[nagsasanggalang pader]] na ginawa ng mga Kastila, orihinal na Lungsod ng Maynila
* Jumbo Floating Hotel
* [[Katedral ng Maynila]]
* [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]]
* [[Kutang Santiago]]
* Liwasang Paco
* [[Liwasang Rizal]], kilala rin bilang ''Luneta''
* [[Manila Baywalk]]
* Simbahan ng Malate
* Manila Boardwalk
* [[Manila City Hall]]
* [[Manila Ocean Park]]
* Manila Yacht Club
* Manila Zoological and Botanical Garden (Manila Zoo)
* Metropolitan Theater
* [[Museo Pambata]]
* [[Otel ng Maynila]]
* Pader ng alaala para sa mga naging biktima ng batas militar - Bonifacio Shrine
* [[Palasyo ng Malakanyang]], opisyal na paninirahan ng [[Pangulo ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Museo ng Pilipinas]]
* Plaza Lorenzo Ruiz
* [[Plaza Miranda]]
* [[Plaza Rajah Sulayman]]
* Quirino Grandstand
* [[Remedios Circle]]
* [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]]
* [[Simbahan ng Quiapo]]
* Simbahan ng San Agustin
* [[Simbahan ng San Sebastian]]
* [[Unibersidad ng Santo Tomas]]

=== Sementeryo ===
* Sementeryong Manila Chinese
* Sementeryo ng La Loma
* Sementeryo del Norte ([http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601161758/http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm |date=2009-06-01 }})
* Sementeryong katimugan ([http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206163554/http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm |date=2011-12-06 }})
* Liwasang Paco

=== Otel ===
Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng hotel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng [[Otel ng Maynila]], ay matatagpuan sa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

=== Museo ===
* Bahay Tsinoy
* Intramuros Light and Sound Museum, Intramuros
* Pangunahing Pambansang Museo, Kalye ng Padre Burgos
* Museo ng Maynila, dating gusali ng Pre-War Army-Navy Club, Liwasang Rizal
* Museo Pambata, dating gusali ng Pre-War Elk's Club, Liwasang Rizal
* Pambansang Museo ng Pilipinas, Liwasang Rizal
* Parokya ng Ina ng Inabanduna - Sta. Ana (artepakto noong kapanahunan ng mga Hispano)
* Plaza San Luis, Intramuros
* San Agustin Church Museum, Intramuros
* The Museum - De La Salle University-Manila, abenidang Taft, Malate
* Museo ng UST sa Sining at Agham/Siyensiya

=== Mga pook-palakasan ===
* Rizal Memorial Sports Complex, Kalye ng Vito Cruz, Malate
** Rizal Memorial Coliseum
** Rizal Memorial Track and Football Stadium
** Rizal Memorial Baseball Stadium
** Ninoy Aquino Stadium
* San Andres Gym (Mail and More Arena), ang nagsilbing tahanan ng dating ''Manila Metrostars''

== Pamahalaan ==
{{See|Maynila (lalawigan)}}
[[Talaksan:Manila City Hall (Manila; 07-22-2020).jpg|thumb|[[Gusaling Panlungsod ng Maynila]] ''(Manila City Hall)'']]
Katulad ng [[Mga lungsod ng Pilipinas|mga lungsod sa Pilipinas]], ang Maynila ay pinamamahalaan ng isang alkalde na namumuno ng mga eksklusibong kagawaran ng lungsod. Ang kasalukuyang alkalde para sa terminong 2007-2010 ay si [[Alfredo Lim]], na gumawa ng pagbabalik sa bahay-pamahalaang panlungsod ng Maynila na pagkatapos ng pagsisilbi ng 3 taong termino bilang senador. Ang alkalde ng lungsod ay may tatlong termino (siyam na taon ang kabuuan), at pwedeng ihalal muli kung lalaktaw ng isang termino.

Si [[Isko Moreno]] ay ang kasalukuyang bise-alkalde ng lungsod ang namumuno sa mga pambatasang kawil ng lungsod na binubuo ng mga nahalal na mga konsehal na namumuno sa [[Distritong Pambatas ng Lungsod ng Maynila|anim na distritong pambatas ng Maynila]].

Ang lungsod ay nahahati sa 897 na mga [[barangay]], ang pinakamaliit na lokal na yunit na pamahalaan ng Pilipinas. Ang bawat barangay ay may sariling kagawad at konsehal. Para sa mas maayos na sistema ayon sa mga administratibo, ang lahat ng barangay sa Maynila ay igrinupo sa 100 mga sona at muling igrinupo para buuin ang 16 na distritong pang-heograpiya. Ang mga distrito at sonang ito ay walang anumang uri ng lokal na pamahalaan.

Ang lungsod ay may anim na mga kinatawan na ihinahalal para sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kapulungan ng mga kinatatawan ng Pilipinas]], ang mas mababang uri ng pambatasan na isa sa mga kawil ng administrasyon ng Pilipinas. Ang bawat kinatawan ay rumereprisinta sa isa sa bawat anim na tagapagbatas na distrito ng Maynila.

=== Sagisag ng lungsod ===

Ang sagisag ng lungsod ay naglalaman ng mga salitang Lungsod ng Maynila at [[Pilipinas]] na paikot sa isang kalasag sa loob ng isang bilog. Ang pabilog ay naglalaman ng anim na dilaw na bituwin na sumisimbolo sa anim na distritong pambatas ng Maynila. Ang kalasag, na kinuha ang inspirasyon noong kapanahunan ng Hispano, ang lumalarawan sa palayaw na ''Pearl of the Orient'' at nakapwesto sa hilagang-gitna; dagatleon sa gitna, na naimpluwensiyahan ng [[Kastila|Hispano]]; at ang agos ng [[Ilog Pasig]] at ng [[Look ng Maynila]] sa katimugang parte. Ang mga kulay ng selyo ay sumasalamin sa kulay ng [[Watawat ng Pilipinas|watawat]] ng [[Pilipinas]]. Ang dagatleon sa selyo ng Maynila ay hiniram ng Singapore para sa kanilang merlion.

=== Distrito ===

[[Talaksan:Ph fil manila districts.png|thumb|right|200px|Ang mapa ng mga distrito ng Maynila.]]

Ang lungsod ay nababahagi sa labing-anim na distrito. Isa lang ang distritong hindi isang bayan, na ang Pier ng Maynila. Walong (8) distrito ay  nasa hilaga ng [[Ilog Pasig]] at walo (8) sa timog. Ang San Andres Bukid ay dating bahagi ng [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]], habang ang [[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] ay dating bahagi ng Sampaloc. Ang mga distritong ito ay di dapat ikalito sa anim na pangkinatawang distrito ng Maynila.

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Distrito
![[Barangay]]
!Populasyon&lt;br /&gt;(2007 census)
!Lawak &lt;br /&gt; (has.)
!Kapal ng populasyon&lt;br /&gt;(per km²)
|-
|[[Binondo, Maynila|Binondo]]
|align=right|10
|align=right|12,100
|align=right|66.11
|align=right|18,304.1
|-
|[[Ermita, Maynila|Ermita]]
|align=right|13
|align=right|6,205
|align=right|158.91
|align=right|3,904.8
|-
|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|5
|align=right|5,015
|align=right|67.26
|align=right|7,455.7
|-
|[[Malate, Maynila|Malate]]
|align=right|57
|align=right|78,132
|align=right|259.58
|align=right|30,099.8
|-
|[[Paco, Maynila|Paco]]
|align=right|43
|align=right|69,300
|align=right|278.69
|align=right|24,866.7
|-
|[[Pandacan, Maynila|Pandacan]]
|align=right|38
|align=right|76,134
|align=right|166.00
|align=right|45,862.9
|-
|[[Pantalan ng Maynila|Pier]]
|align=right|5
|align=right|48,684
|align=right|315.28
|align=right|15,441.4
|-
|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|align=right|16
|align=right|23,138
|align=right|84.69
|align=right|27,322.0
|-
|[[Sampaloc, Maynila|Sampaloc]]
|align=right|192
|align=right|255,613
|align=right|513.71
|align=right|49,758.5
|-
|[[San Andres Bukid, Maynila|San Andres Bukid]]
|align=right|65
|align=right|116,585
|align=right|168.02
|align=right|69,386.2
|-
|[[San Miguel, Maynila|San Miguel]]
|align=right|12
|align=right|16,115
|align=right|91.37
|align=right|17,636.9
|-
|[[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]]
|align=right|15
|align=right|43,225
|align=right|163.85
|align=right|26,380.5
|-
|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|34
|align=right|62,184
|align=right|169.42
|align=right|36,703.5
|-
|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|align=right|82
|align=right|118,779
|align=right|309.01
|align=right|38,438.1
|-
|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|align=right|51
|align=right|98,901
|align=right|261.01
|align=right|37,892.2
|-
|[[Tondo, Maynila|Tondo]]
|align=right|259
|align=right|630,604
|align=right|865.13
|align=right|72,891.6
|}

Lahat ng distritong ito, na hindi kinabibilangan ng Puerto ng Maynila, ay may sariling mga simbahan, at ang ilan sa mga distritong ito ay nakamit ang pagkakilanlan sa sariling paninindigan. Ang Intramuros bilang pinakamatanda at naging orihinal na Maynila ay naging makasaysayang pook. Ang distrito ng Binondo ay ang Chinatown ng lungsod. Ang Tondo ay ang may pinakamalaking kapal ng populasyon, pinakamalawak na nasasakupan at nangunguna pagdating sa kahirapan. Ang pambansang bayani na si Jose Rizal ay tinatangkilik sa Liwasang Paco at iba pang pook sa Maynila. Ang mga distrito ng Ermita at Malate ay kilala at sikat sa mga turista, dahil marami ditong bar, kainan, limang-bituing otel, at liwasan. Ang mga distrito ng San Miguel at Pandacan ay tumatayong tahanan ng opisyal na residente ng Pangulo ng bansa, ang [[Palasyo ng Malakanyang]].

=== Pambansang mga opisina ng pamahalaan ===


Ang lungsod ng Maynila ang kabisera ng Pilipinas at ang tahanan ng mga politika sa bansa. Noong kapanahunan ng pamahalaang kolonyal ng Amerikano, nagpahayag sila ng magiging hitsura ng lungsod sa labas ng pader ng Intramuros. Sa kalapit na &quot;Bagumbayan&quot; o sa kasalukuyan ay ang Liwasang Rizal, ang piniling sentro ng pamahalaan at ang komisyon ng pagdidisenyo ay ipinaubaya kay [[Daniel Burnham]] para gumawa ng plano para sa lungsod na hango sa [[Washington D.C.]]. Napabayaan yaong plano at natigil ang konstruksiyon dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]].

Dahil sa [[Komonwelt ng Pilipinas|pamahalaang Komonwelt]] ni Manuel L. Quezon, ang bagong sentro ng pamahalaan ay inilipat sa mga bundok sa hilagang silangan ng Maynila, na ngayon ay [[Lungsod Quezon]]. Lumikha ng base ang ilang mga ahensiya ng pamahalaan sa Lungsod Quezon. May mga importanteng opisina na nanatili sa Maynila tulad ng Opisina ng Pangulo, ang Korte Suprema, Hukuman ng Apela, ang [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], ang kagawaran ng [[Kagawaran ng Pagbabadyet at Pamamahala (Pilipinas)|Badyet]], [[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Pananalapi]], [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kalusugan]], [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Katarungan]], [[Kagawaran ng Paggawa at Empleyo (Pilipinas)|Paggawa at Empleyo]], at [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Turismo]]. Ang Maynila din ang tahanan ng iba't ibang importanteng institusyong pambansa tulad ng Pambansang Aklatan, Pambansang Arkibos, Pambansang Museo at Pambansang Ospital ng Pilipinas.

== Edukasyon ==
{{main|Tala ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas}}
[[Talaksan:PLM GPA.jpg|thumb|200px|right|Ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]], ang kauna-unahang unibersidad sa Pilipinas na pinatatakbo ng pamahalaang lokal.]]
Ang Maynila ang tahanan ng mga unibersidad, dalubhasaan at pamantasan sa Kalakhang Maynila. Ang tinaguriang [[Sinturon ng mga unibersidad|Sinturon ng mga pamantasan]] na kilala ng bansa na may magandang edukasyong maihahandog ay matatagpuan sa distrito ng Malate, Ermita, Intramuros, Paco, San Miguel, Quiapo at Sampaloc. Ilan sa kanila ay ang mga pamantasang pang-estado katulad ng [[Unibersidad ng Pilipinas, Maynila]] sa Ermita at [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas]] sa Santa Mesa; [[Pamantasang Normal ng Pilipinas]], Pamantasang Kristiyano ng Pilipinas, Pamantasan ng Kababaihan ng Pilipinas, [[Pamantasang De La Salle-Maynila]] at ''De La Salle-College of Saint Benilde'' sa abenidang Taft; mga katolisismong pamantasan katulad ng Kolehiyo ng San Beda sa San Miguel, [[Unibersidad ng Santo Tomas]] sa Sampaloc at ang Pamantasan ng San Pablo sa Ermita; mga pribadong pamantasan tulad ng [[Pamantasan ng Silangan]], [[Pamantasan ng Dulong Silangan]] at [[Pamantasang Centro Escolar]] sa Recto; at ang mga katolisismong pamantasan na [[Colegio de San Juan de Letran]], Mapúa Institute of Technology at ang Lyceum of the Philippines University; at ang pamantasang pag-aari ng lungsod, ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]] sa Intramuros, dalubhasahang lungsod ng maynila o @Universidad de Manila sa may tabi ng [[Estasyon ng Central Terminal ng LRT|Estasyong Central Terminal]] ng LRT-1.

Ang dibisyon ng mga pamantasan ng lungsod-Maynila na isang sangay ng [[Kagawaran ng Edukasyon (Pilipinas)|kagawaran ng edukasyon]] ay tumutukoy sa tatlong pampublikong sistema ng edukasyon ng lungsod. Namamahala ito ng 71 elementaryang pampublikong paaralan, 32 pampublikong mataas na paaralan, at 2 pampublikong unibersidad.

Ang lungsod din ang namamahala sa [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Maynila]], ang pilotong pang-agham na iswkelahan ng Pilipinas; ang Pambansang Museo ng Pilipinas, kung saan ang matatagpuan ang [[Spoliarium]] ni [[Juan Luna]], ang Kalakhang Museo, ang pangunahing museong moderno at dalubhasa sa mga biswal na sining; ang Museong Pambata, pook na pabor sa mga kabataang Pinoy para sila ay matuto at ang Pambansang Aklatan ng Pilipinas ay matatagpuan sa liwasang Rizal.

== Midya ==
=== Serbisyong pang-koreo ===
[[Talaksan:Post Office Building, Pasig River (Manila)(2018-01-09).jpg|thumb|200px|Ang Korporasyong Koreo ng Pilipinas]]
Ang gusali ng Post Office na tahanan ng korporasyong pamkoreo ng Pilipinas ay matatagpuan sa talampakan ng Tulay ng Jones. Ito rin ang tahanan ng Philippine Postal Bank, ang pangunahing kompanya na nagpapatakbo ng tagahatid ng mga koreo sa bansa.

=== Tagalathala at publikasyon ===
Ang Maynila ang tahanan ng mga pangunahing kompanyang tagalathala sa Pilipinas. Sa [[Daungan ng Maynila|pook daungan]] matatagpuan ang karamihan ng punong himpilan ng mga ito. Ang industriyang tagalathala ng mga kasalukuyang pangyayari ay isa sa mga legasiya ng kolonisasyon ng mga Amerikano sa Pilipinas, na gumawa ng daan para kalayaan ng mga tagapaglathala. Ilan sa mga pangunahing publikasyon sa Maynila ay ang [[The Manila Times|Manila Times]], ang Manila Bulletin, ang Philippine Star, ang Manila Standard Today, The Daily Tribune at marami pang iba.

=== Mga pahayagan ===
Ang Maynila ang tahanan ng ilang pambalita at opisinang tagapaghatid ng pahayagan, ahensiya o serbisyo na kinabibilangan ng Office of the Press Secretary at Radio-TV Malacañang o RTVM (ang tagapagbalita ng Mga Pangulo ng Pilipinas) na matatagpuan sa Palasyo ng Malakanyang.

Ang lungsod din ang tahanan ng prestihiyoso at eksklusibong organisasyon ng mga manunulat na tinawag na Samahang Plaridel. Ang mga miyembro ay kinabibilangan ng ilang kilalang tagapaglathala, patnugot, at taga-pagbalita ng bansa.

=== TV at radyo ===
Ang punong himpilan ng mga pangunahing estasyon ng TV ay matatagpuan sa [[Lungsod Quezon]] at hindi lahat ng studyo ng Kamaynilaang Pinalawig ay matatagpuan sa Maynila.

== Inprastraktura ==
=== Transportasyon ===
{{see|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}}

==== Pampublikong transportasyon ====
[[Talaksan:LRT Tayuman Station (10-24-2018).jpg|thumb|200px|right|Estasyong Tayuman ng LRT]]
[[Talaksan:WTMP Pangkat E-14-1.JPG|thumb|200px|right|Isang dyipni sa Maynila]]
Ang Maynila bilang pangunahing lungsod, ay mayroong iba't ibang uri ng mga transportasyon. Ang pinakilala sa lahat ng uri nito ay ang mga [[dyipni]] na sinimulang gamitin pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig. May mga kilala rin transportasyon bukod sa dyipni tulad ng mga bus, taksi at Tamaraw FX. Ang mga motorsiklo at pedicab ay ginagamit sa mga bumabiyahe ng maiikling distansiya. Sa ilang pook, lalo na sa Divisoria, ang mga motor pangtinda ay pinagkakasya sa pedicab para mahatid ang mga paninda. May pook na pinagpapaliban ang modernong kapanahunan tulad ng [[Binondo, Maynila|Binondo]] at [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] na gumagamit pa rin ng [[Kalesa]].

Ang lungsod ay pinagsisilbihan ng [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|SMRP ng Maynila]] (ang uring ito ng transportasyon ay bukod pa sa [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|MRTS]] o ''Metro Rail Transit System''). Isa sa mga prioridad ng proyektong pambayan ay nakatoon sa pagpapaluwag ng masikip na daloy ng trapiko sa kalakhang Maynila.

Ang pagpapaunlad ng sistema ng riles ay nagsimula noong itinaguyod ito noong dekada 70 sa pamamahala ng administrasyon ni Marcos at ito ang kauna-unahang transportasyon ng riles sa Timog-silangang Asya. Kamakailan lang, ang sistema ng riles ay nakaranas ng malawigang pagpapalawak dahil sa paglaki ng populasyon ng lungsod. Ito ay nagkakahalaga ng ilang bilyong dolyar. Ang layunin ng proyektong ito ay magkaroon ng alternatibong uri ng transportasyon para matugunan ang pangangailangan ng lumalaking bilang ng mga sasakyan. Dalawang linya nito ang nagsisilbi sa mga naninirahan sa lungsod, ang [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang berde]] na dumadaan sa [[abenidang Taft]] (R-2) at [[abenidang Rizal]] (R-9), at ang [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang bughaw]] na dumadaan sa [[Bulebar Magsaysay|bulebard ng Ramon Magsaysay]] (R-6) simula Santa Cruz, patungong [[Lungsod Quezon]] hanggang sa Santolan sa [[Pasig]].

Ang lungsod ang kabisera ng pamahalaan ng riles sa Luzon. Ang pangunahing terminal ng Pambansang Daanan ng mga riles ng Pilipinas ay matatagpuan sa Tondo. Ang mga daanan ng riles na pinalawig at sa kasalukuyan ay dumadaan sa [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], [[Pampanga]] at sa [[Legazpi, Albay|Legazpi]], [[Albay]].

Ito ang mga pangunahing sistema ng riles. Ang mga estasyon na nasa talaan na ito ay matatagpuan sa Maynila:

* [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Berde]] (''LRT 1'') - R. Papa, [[Estasyong Abad Santos ng LRT|Abad Santos]], [[Estasyong Blumentritt ng LRT|Blumentritt]], [[Estasyong Tayuman ng LRT|Tayuman]], Bambang, Doroteo Jose, Carriedo, Terminal Sentral, United Nations, Pedro Gil, [[Estasyong Abenida Quirino ng LRT|Abenida Quirino]] at [[Estasyong Vito Cruz ng LRT|Vito Cruz]]
* [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Bughaw]] (LRT-2 o MRT-2) - [[Estasyong Recto ng LRT|Recto]], [[Estasyong Legarda ng LRT|Legarda]], [[Estasyong Pureza ng LRT|Pureza]] at [[Estasyong V. Mapa ng LRT|V. Mapa]]
* [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas|PNR]]: Vito Cruz, Herran (Pedro Gil), Pandacan, Santa Mesa, España, Laong Laan, Blumentritt at Tutuban.

==== Himpapawid ====
Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (PPNA) ang nagsisilbi sa Maynila, kalakhang Maynila at sa mga kalapit lalawigan. Ang Terminal 2 (o ang ''Centennial Terminal'') ay binuksan noong 1999 Oktubre. Ang [[Philippine Airlines]] na nagbibigay karangalan sa ating bansa ang gumagamit sa terminal na ito para sa lokal at pandaigdigang lipad. Ang ilang pandaigdigang lipad ang gumagamit sa orihinal na terminal ng PPNA. Binuksan sa publiko ang PPNA-3 noong Agosto ng 2008. Ito ang tahanan ng ''Cebu Pacific'', ''Air Philippines'' at ''PAL Express'' na nakatuon sa mga pandaigdigan na lipad. Ilang kilometro lang ang layo ng PPNA sa Maynila kaya naman ang mga dayuhan ay madaling makakapasok at makakaalis ng lungsod.

==== Mga lansangan ====
{{Main|Tala ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}}
[[Talaksan:Sampaloc - A.H. Lacson Avenue (Manila)(2019-05-27).jpg|thumb|200px|[[Abenida Lacson]], isa sa mga mahalagang lansangan sa Maynila.]]
Ang mga pangunahing lansangan sa Kalakhang Maynila ay igrinupo bilang mga daang radyal at daang palibot (''radial roads'' and ''circumferential roads''). Ang [[Bulebar Roxas]], ang pinakakilalang lansangan sa Maynila, ay matatagpuan sa dalampasigan ng [[Look ng Maynila]]. Ang naturing na bulebar ay kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 1]] (o R-1) na patungong [[Kabite]]. Ang [[Bulebar Espanya]] na kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7) ay nag-uumpisa sa Quiapo at nagtatapos sa Welcome Rotonda na nasa hangganan ng Lungsod Quezon. Ang lansangang Pres. Sergio Osmeña Sr. na kabilang sa [[South Luzon Expressway]] o [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3) ay ang pinaka-importanteng lansangan na dumudugtong sa Maynila sa mga lalawigan sa katimugang Luzon. Dalawa sa mga anim na daang palibot ay matatagpuan sa loob ng lungsod: ang [[Daang Palibot Blg. 1|C-1]] at [[Daang Palibot Blg. 2|C-2]].

==== Mga tulay ====
{{See also|Talaan ng mga tawiran sa Ilog Pasig}}
[[Talaksan:Jones Bridge - night view (Manila; 11-24-2019).jpg|thumb|200px|[[Tulay ng Jones]]]]
[[File:Quezon Bridge, Manila City.jpg|right|thumb|200px|Tulay Quezon]]
May walong pangunahin na tulay sa Maynila. Ang karamihan sa mga ito ay idinudugtong ang katimugang parte ng Maynila sa hilagang parte nito. Dahil hinahati ng ilog Pasig ang kalakhang Maynila sa dalawa, karamihan ng tulay sa kalakhang Maynila ay pinagdudugtong ang hilaga at katimugang parte nito. Mayroong dalawang tulay na riles na tumatawid sa ilog, ang Light Rail Transit 1 at ang daanan ng Philippine National Railways. Ang mga tulay na nakatala sa ibaba ay nakasaayos simula kanluran hanggang silangan. Ang Del Pan, na pinakamalapit sa bukana ng [[ilog Pasig]] at [[look ng Maynila]] ay ang nauuna sa talaan kung pagbabasihan ang pagsasaayos mula kanlurang hanggang silangan.

* [[Tulay ng Roxas]] - ''dating tinawag na tulay ng Del Pan'' ([[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]] hanggang sa  [[Daungan ng Maynila]])
* [[Tulay ng Jones]] - ([[Binondo, Maynila|Binondo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng MacArthur (Maynila)|Tulay ng MacArthur]] ([[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Unang Linya ng Sistema ng Magaang Riles Panlulan ng Maynila|Tulay ng LRT 1]] (Estasyon ng Carriedo hanggang Central Station)
* [[Tulay ng Quezon]] ([[Quiapo, Maynila|Quiapo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Ayala]] ([[San Miguel, Maynila|San Miguel]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Mabini]] - ''dating tinawag na tulay ng Nagtahan'' ([[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] hanggang [[Pandacan, Maynila|Pandacan]])
* Tulay ng Lambingan ([[Santa Ana, Maynila|Punta]] hanggang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]])

==== Mga daungan ====
[[Talaksan:Manila skyline seen from Manila North Harbor.JPG|thumb|200px|Isa sa mga puerto ng lungsod]]
Ang daungan ng Maynila na matatagpuan sa bukana ng [[look ng Maynila]], ay kinilala bilang &quot;Pambansang Punong pandaungan ng Pilipinas&quot; dahil ito ang pangunahing daungan ng bansa. Pinagsisilbihan nito ang pangunahing pangangailangan ng lungsod tulad ng ekonomiya at pinauunlad ang turismong panindustriyal. Ang hilaga at katimugang daungan ay nakakaranas ng pagka-abala twing bakasyon o mga araw na may selebrasyon tulad ng [[Mahal na Araw]], [[Araw ng Kalululuwa]] at [[Pasko|Kapaskohan]].

==== Pasig River Ferry Service ====
[[Talaksan:Pasig Ferry.JPG|thumb|200px|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]]
Ang bukana ng [[Ilog Pasig]] ay matatagpuan sa lungsod. Ang ''Pasig River Ferry Service'' na nagpapatakbo ng 17 estasyon na matatagpuan sa bukana ng [[Ilog Pasig]] simula Plaza Mexico sa [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] hanggang sa [[lungsod ng Pasig]] ang nagsisilbing pantawid at transportasyong pandagat ng [[kalakhang Maynila]].

Pitong estasyon ang matatagpuan dito sa Maynila. Nakatala sa ibaba ang mga estasyon at nakaayos ayon sa pagkasunod-sunod:

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Estasyon
!Lokasyon
!Distrito
|-
|Estasyong Plaza Mexico
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|-
|Estasyong Escolta
|align=right|[[Kalye Escolta]]
|align=right|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|-
|Estasyong Quiapo
|align=right|Quiapo
|align=right|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|-
|Estasyong [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas|P.U.P.]]
|align=right|Santa Mesa
|align=right|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|-
|Estasyong [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|Santa Ana
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|-
|Estasyong Lambingan
|align=right|Punta
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|}

=== Mga medikal na pasilidad ===
Ang Maynila ang tahanan ng punong himpilan ng [[Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] sa Pilipinas, ang pangunahing opisina ng [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kagawaran ng Kalusugan]], at ilang opsital at medikal na pasilidad. Ang Kagawaran ng Kalusugan ng Maynila na may kakayahang magplano at magpatupad ng mga programmang pangkalusugan sa  lungsod, ay nagpapatakbo ng 44 na medikal na pasilidad at mga pasilidad na matatagpuan sa mga imprastraktura&lt;ref&gt;{{cite news |title= Free hospital, health aid in Manila assured |trans-title=Libreng ospital at paggamot sa Maynila kumpirmado |url=http://www.mb.com.ph/issues/2007/04/14/MTNN2007041491763.html |agency=Manila Bulletin |publisher=Manila Bulletin |location=Maynila |accessdate=2009-08-08 |language=Ingles}}&lt;/ref&gt; na nakakalat sa buong lungsod. Ilan sa mga tanyag ospital ng lungsod ay ang Manila Doctors' Hospital at Philippine General Hospital sa Abenidang Taft; Chinese General Hospital and Medical Center, Dr. Jose R. Reyes Memorial Medical Center, at San Lazaro Hospital sa distrito ng Santa Cruz; University of Santo Tomas Hospital sa Sampaloc; at ang Ospital ng Maynila Medical Center na pag-aari ng lokal na pamahalaan sa Malate.

== Pandaigdigang kaukulan ==
=== Mga kapatid na lungsod ===
Ang Maynila ay may 33 mga kapatid na lungsod (lokal at pandaigdigan) at tatlong kaalyadong lungsod.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Manila |url=http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |publisher=Pamahalaan ng Maynila |location=Maynila |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Maynila |language=Ingles |quote= |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607200336/http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Pandaigdigang relasyon

* [[Talaksan:Flag of Mexico.svg|25px|border]] [[Acapulco]], [[Mehiko]]
* [[Talaksan:Flag of India.svg|25px|border]] [[New Delhi]], [[India]]
* [[Talaksan:Flag of Thailand.svg|25px|border]] [[Bangkok]], [[Thailand]] (1997)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Beijing]], [[Tsina]] (2002)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Beijing |url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |publisher=EBeijing |location=Beijing |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Beijing |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2010-01-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Allison |last=Lopez |title=Manila mayor flies to ‘sister city’ for Beijing Olympics |url=http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |publisher=Inquirer |location=Maynila |trans-title=Pinuntahan ng alkalde ng Maynila ang mga kapatid na lungsod para sa palarong olimpiko ng 2008 |language=Ingles |date=2008-07-08 |quote=MANILA, Philippines—Manila Mayor Alfredo Lim will grace the opening ceremony of the 2008 Olympics Friday on the invitation of Beijing Mayor Guo Jinlong as his guest. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930165324/http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Romania.svg|25px|border]] [[Bucharest]], [[Rumanya]]
* [[Talaksan:Flag of Colombia.svg|25px|border]] [[Cartagena, Colombia|Cartagena]], [[Kolombiya]] (1986)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Guangzhou]], [[Tsina]]  (1982)
* [[Talaksan:Flag of Cuba.svg|25px|border]] [[Havana]], [[Cuba]]
* [[Talaksan:Flag of Israel.svg|25px|border]] [[Hayfa]], [[Israel]] (1971)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/en-US/city/CitySecretary_ForeignAffairs/EngActs.htm |title=Twin City activities |publisher=Pamahalaan ng Hayfa |accessdate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Honolulu, Haway|Honolulu]], [[Haway]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Indonesia.svg|25px|border]] [[Jakarta]], [[Indonesya]]
* [[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Ho Chi Minh]], [[Biyetnam]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]], [[Bagong Jersey]]
* [[Talaksan:Flag of Peru.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Lima]], [[Peru]]
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Madrid]], [[Espanya]] (1987)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mapa Mundi de las ciudades hermanadas |url=http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&amp;vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&amp;vgnextfmt=especial1&amp;idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD |publisher=Pamahalaan ng Madrid |location=Madrid |trans-title=Mapa ng mga kapatid na lungsod ng Madrid |language=Kastila |accessdate=2009-08-29}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Málaga]], [[Espanya]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Montréal, Québec|Montréal]], [[Québec]], [[Canada]] (2007)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manila-Montreal Sister City Agreement Holds Potential for Better Cooperation |url=http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |location=Montreal |trans-title=Ang pagiging magkapatid na lungsod ng Maynila at Montreal para sa magandang pakikipagrelasyon |language=Ingles |format=ASP |date=2005-06-24 |quote=Philippine Ambassador to Ottawa Francisco L. Benedicto commended the efforts of the Filipino-Canadian community and the members of the City Council of Montreal for their efforts in working towards a Manila-Montreal Sister City Agreement |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124125140/http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Russia.svg|25px|border]] [[Moscow]], [[Rusya]]
* [[Talaksan:Flag of France.svg|25px|border]] [[Nice]], [[Pransiya]]
* [[Talaksan:Flag of Kazakhstan.svg|25px|border]] [[Nur-Sultan]], [[Kazakhstan]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Sacramento, California|Sacramento]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[San Francisco, California|San Francisco]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Chile.svg|25px|border]] [[Santiago, Chile|Santiago]], [[Chile]]
* [[Talaksan:Flag of Australia.svg|25px|border]] [[Sydney]], [[Bagong Timog Gales]], [[Australia]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taichung]], [[Republika ng Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taipei]], [[Republika ng Tsina]] (1966)&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE 46 SISTER-CITIES OF TAIPEI |url=http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |publisher=Pamahalaan ng Taipei |location=Tapei |trans-title=Ang 46 na kapatid na lungsod ng Taipei |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718181902/http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]] [[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]], [[Prepektura ng Osaka|Osaka]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]
* [[Talaksan:Flag of Iran.svg|25px|border]] [[Tehrān]], [[Iran]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Winnipeg]], [[Canada]] (1979)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities |url=http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |publisher=Web Archive |trans-title=Mga kapatid na lungsod |language=Ingles |quote=Since the amalgamation of Winnipeg in 1971, the City of Winnipeg began a policy that authorizes the Mayor to enter into &quot;Sister City Agreements&quot; with Mayors in other countries. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2005-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051228134139/http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]]  [[Yokohama]], [[Prepektura ng Kanagawa|Kanagawa]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=8 Cities/6 Ports: Yokohama's Sister Cities/Sister Ports |url=http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505110044/http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archivedate=2009-05-05 |publisher=Pamahalaan ng Yokohama |trans-title=8 lungsod/6 na daungan: Mga kapatid na lungsod/kapatid na daungan ng Yokohama |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Mga kaligang lungsod

* [[Talaksan:Flag of South Korea.svg|25px|border]] [[Busan]], [[Timog Korea]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Shanghai]], [[Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Xi'an]], [[Tsina]]

;Mga kapatid na lungsod (Pilipinas)

* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]]
* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Davao]], [[Pilipinas]]

== Silipin din ==

* [[Kalakhang Maynila]] - Ang metropolitanyong pook ng [[Pilipinas]], ang pambansang punong rehiyon.
* [[Labanan sa Maynila]] - Iba't ibang labanan na nangyari sa lungsod na ito para sa walang kamatayang kalayaan.
* [[Maynilang Imperyal]] - Bansag sa lungsod at sa buong Kalakhang Maynila dahil sa ekonomiya nito.
* [[Napapaderang Lungsod]] - Ang bansag sa lungsod dahil sa [[nagsasanggalang na pader|nakasangalang pader]] o ang [[Kutang Santiago]].

== Kawil panlabas ==

{{Canadian City Geographic Location (8-way)
|North=''[[Lungsod ng Navotas]]'', ''[[Lungsod ng Kalookan]]''
|West=''[[Look ng Maynila]]''
|Center=Lungsod ng Maynila
|East=''[[Lungsod ng San Juan]]'', ''[[Lungsod ng Mandaluyong]]''
|South=''[[Lungsod ng Pasay]]''
|Northwest=''[[Puerto ng Maynila|Ang mga daungan ng Maynila at Navotas]]''
|Northeast=''[[Lungsod Quezon]]''
|Southwest=''[[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]]''
|Southeast=''[[Lungsod ng Makati]]''
|image=Flag_of_Manila.png
}}

{{sisterlinks|Manila}}
* [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na websayt ng lungsod ng Maynila]
* [http://www.manila.gov.ph/ Pamahalaan ng Maynila]
* {{wikivoyage|Manila}}
* [http://www.openstreetmap.org/?lat=14.583333&amp;lon=120.9666671&amp;zoom=11 Ang Mapa ng Maynila]
* [http://www.philippinedomain.com/metro_manila_map.htm Mga Pangunahing Lansangan ng Maynila]{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://zip-codes.philsite.net/manila.htm ZIP  | Postal Codes ng Maynila]
* [http://wikitravel.org/en/Manila Wikitravel - Manila]

== Sipian ==
=== Biblyograpya ===
{{Wikipedia-Books}}
* {{Citation
|last=Bayor
|first=Ronald H  
|title=The Columbia Documentary History of Race and Ethnicity in America
|publisher=Columbia University Press 
|date=2004-06-23
|isbn=0-231-11994-1
|url=http://books.google.com/books?id=o2eWvyig9SgC
}}.
* {{Citation
|editor-last=Blair
|editor-first=Emma Helen
|year=1911
|title=The Philippine Islands, 1493-1803
|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&amp;cc=philamer&amp;idno=afk2830.0001.003&amp;q1=blair&amp;frm=frameset&amp;view=image&amp;seq=5
}}, (Vol. 1, no. 3).
* {{Citation
|last=Boot
|first=Max
|title=The Savage Wars of Peace: Small Wars and the Rise of American Power
|publisher=Basic Books
|date=2002-04-01
|isbn=0-465-00720-1
|url=http://books.google.com/books?id=0lIg-lGwqBoC
}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
* {{Citation
|last=Fish
|first=Shirley
|title=When Britain Ruled the Philippines 1762-1764
|year=2003
|isbn=1-4107-1069-6
|url=http://books.google.com/books?id=RdIEAAAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Kumar
|first=Amitava  
|title=Poetics/Politics: Radical Aesthetics for the Classroom
|publisher=Palgrave
|date=1999-10-29
|isbn=0-312-21866-4 
|url=http://books.google.com/books?id=AJfkKgAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Painter
|first=Nell Irvin 
|title=Standing at Armageddon: The United States, 1877–1919
|publisher=W. W. Norton &amp; Company
|date=1989-05-01
|isbn=0-393-30588-0
|url=http://books.google.com/books?id=5_gB8ABKAx0C
}}.
* {{Citation
|last=Tracy
|first=Nicholas 
|title=Manila Ransomed: The British Assault on Manila in the Seven Years War
|publisher=University of Exeter Press
|year=1995
|url=http://books.google.com/books?id=AoNxAAAAMAAJ
}} ISBN 0-85989-426-6, ISBN 978-0-85989-426-5

=== Talababa ===
{{reflist|2}}

{{Template group
|list =
{{Lungsod ng Maynila}}
{{Roxas Boulevard}}
{{Template group
|title       = [[Talaksan:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}} Lokasyong Heograpiko
|list        = 
'''[[Sistema ng tugmaang pampook|Lat. &lt;small&gt;and&lt;/small&gt; Long.]] {{Coord|14|35|N|121|0|E|display=inline}} &lt;span style=&quot;color:darkblue;&quot;&gt;Maynila&lt;/span&gt;'''}}
{{Metro Manila}}
{{Mga Lungsod sa Pilipinas}}
{{Lalawigan ng Pilipinas}}
{{Talaan ng mga kabiserang Asyano batay sa rehiyon}}
}}


==Summer soltice daylight Philippines==

*Metro Manila Philippines 13hurs 


==Winter Soltice daylight== 

*Metro Manila Philippines 
11hrs

==hilagang hemipero==

*Philippines 

==*Ekstensyon ng Tropical Cancer linya Lantitude 14° Hilagang Metro Manila Philippine==


==Eksaktong lokasyon Lantitude 23° hilagang ng  Taiwan==


==Tropiko Ekwador na linya  ekstensyon ng *Tropiko Ekwador 9 Hilaga ng Mindanao Philippines==
{{Authority control}}

[[Kategorya:Kabisera sa Asya]]
[[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Maynila]]
[[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Pilipinas]]</text>
      <sha1>mq9aybv008mcnjix06hd5usig22duz9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212152</id>
      <parentid>2212149</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2212152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79952" sha1="qv0dr6x9a4uz4h6lt48s3uxsg9luy9o" xml:space="preserve">{{napiling artikulo}}
{{about|lungsod ng Maynila|kalakhang pook o kabahagian|Kalakhang Maynila|makalumang lungsod|Intramuros|ibang gamit sa salita|}}
{{Infobox Philippine city 2
| infoboxtitle   = Lungsod ng Maynilà
| official_name  = Manila
| nickname       = &quot;''Perla del Oriente''&quot;, &quot;The City of Our Affections&quot;, &quot;City by the Bay&quot;, &quot;''La Insigne y Siempre Leal Ciudad''&quot;
| motto          = ''Ang Bagong Maynila''&lt;br&gt; ''Manila, God First''
| image_skyline  = {{Photomontage
| photo1a = Big Manila.jpg
| photo2a = Manila City Hall Clock Tower View from Intramuros Wall.jpg
| photo2b = Fort Santiaigo in Intramuros.jpg
| photo4a = Rizal Monument at Dusk.jpg
| photo4b = Allan Jay Quesada- Quiapo Church DSC 0065 The Minor Basilica of the Black Nazarene or Quiapo Church, Manila.JPG
| photo5a = Malacañang Palace (Cropped).jpg
| size    = 250
| spacing = 2
| position = center
| color = transparent
| border = 0
}}
| imagesize      = 
| image_caption  = (Paikot sa kanan, simula sa taas): [[Panoramang urbano]] ng Maynila, [[Gusaling Panlungsod ng Maynila]], [[Binondo]], [[Palasyo ng Malakanyang]], Simbahan ng Tondo, [[Look ng Maynila]], [[Bantayog ni Rizal]], Tanggapan ng Koreo ng Maynila
| image_flag     = Flag of Manila.svg
| sealfile       = Ph seal ncr manila.svg
| locatormapfile = Ph_locator_ncr_manila.png
| caption        = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na inilalarawan ng kinalalagyan ng Maynila.
| region         = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]]
| province       =  —
| districts      = [[Purok Pambatas ng Lungsod ng Maynila|Mga Pambatas na Purok ng Maynila]]
| barangays      = 897
| class          =  Unang uri, mataas na urbanisadong lungsod
| language       = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] at [[Mga wika sa Pilipinas|marami pang iba]].
| mayor          = Isko Moreno
| vice_mayor     = Chi Atienza
| representative_link = 
| founded        =  24 Hulyo 1574
| founded_town   =  —
| cityhood       =  24 Hulyo 1574
| fiesta         =  [[Hunyo 22|22 Hunyo]]
| areakm2        =  42.88
| pop2000        =  1780148
| popden2000     =  43079
| area_code      =  2
| zip_code       =  0900 - 1096
| latd           =  14
| latm           =  35
| lats           =  
| latNS          =  N
| longd          =  120
| longm          =  58
| longs          = 
| longEW         =  E
| demographics1_title            = [[Human Development Index|HDI]]
| demographics1_info             = {{increase}} 0.773&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sub-national HDI|title=Area Database – Global Data Lab|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|website=hdi.globaldatalab.org}}&lt;/ref&gt; – &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;high&lt;/span&gt; (2018)
| elevation_footnotes = &lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; 
| elevation_m    =  16.0
| elevation_ft   =  52
| website        =  [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na Pook-sapot ng Lungsod ng Maynila]
}}

Ang '''Lungsod ng Maynila'''  ({{IPA-tl|luŋˈsod nɐŋ majˈnilaʔ|}}, [[Wikang Kastila|Kastila]]: Ciudad de Manila,  [[Wikang Ingles|Ingles]]: City of Manila), kilala bilang '''Maynila''', ay ang [[kabisera|punong-lungsod]] at ang pangalawang pinakamataong lungsod ng [[Pilipinas]]. Mataas ang pagkaurbanisado, ito ang lungsod na may pinakamakapal na dami ng tao sa buong mundo noong 2019. Tinuturing ang Maynila na isang pandaidigang lungsod at grinado bilang isang Lungsod–Alpha (o ''Alpha'' – ''City'') ng ''Globalization and World Cities Research Network'' (GaWC).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|title=The World According to GaWC 201|language=en|access-date=2022-11-04|archive-date=2022-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413224254/https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 7, 2018 |title=Manila—the world's most densely-populated city |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://lifestyle.inquirer.net/308785/manila-worlds-densely-populated-city-reimagined-harvard/|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang unang lungsod sa bansa na naka-karta (o may sariling saligang-batas), na itinalaga ng Batas ng Komisyon ng Pilipinas Blg. 183 ng Hulyo 31, 1901. Naging awtonomo ito nang napasa ang Batas Republika Blg. 409, &quot;Ang Binagong Karta ng Lungsod ng Maynila&quot;, noong Hunyo 18, 1949.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Annual Audit Report: City of Manila |url=http://www.coa.gov.ph/index.php/local-government-units/2014/category/5447-cities |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104083035/http://www.coa.gov.ph/phocadownloadpap/userupload/annual_audit_report/LGUs/2014/NCR/Cities/City_of_Manila_ES2014.pdf |archive-date=Nobyembre 4, 2016 |access-date=Nobyembre 4, 2016 |website=Commission on Audit|language}}&lt;/ref&gt; Tinuturing ang Maynila bilang bahagi ng orihinal na pangkat ng mga pandaigdigang lungsod dahil lumawig ang ''network'' nitong pang-komersyo sa [[Karagatang Pasipiko]] at kumonekta sa [[Asya]] ang Kastilang mga Amerika sa pamamagitan ng  [[kalakalang Galeon]];  nang nagawa ito, tinatakan nito ang unang pagkakataon sa kasaysayan ng mundo na naitatag ang isang hindi naabalang kadena ng ruta ng kalakalan na pumapalibot sa [[planeta]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frank |first=Andre G. |url=https://archive.org/details/reorient00andr |title=ReOrient: Global Economy in the Asian Age |publisher=University of California Press |year=1998 |isbn=9780520214743 |location=Berkeley |pages=[https://archive.org/details/reorient00andr/page/131 131] |url-access=registration|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang isa sa mga pinakamatao at pinakamabilis na lumagong lungsod sa [[Timog-silangang Asya]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Enero 22, 2015 |title=Global Metro Monitor |url=https://www.brookings.edu/research/global-metro-monitor/ |access-date=Abril 12, 2017 |website=Brookings Institution|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; na may kabuuang populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa {{PH wikidata|household}} na kabahayan ayon noong {{PH wikidata|population_as_of}}.&lt;ref name=&quot;Pop&quot;&gt;{{cite web | author= Demographia | title= 50 Largest World Metropolitan Areas Ranked: 2000 Estimates | url= http://www.demographia.com/db-world-metro2000.ht | publisher= US Census Bureau | accessdate= 2009-06-05 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author= City Population | title= The Principal Agglomerations of the World | url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html | accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;

Sumasakop ng 42.88 na kuwadrado kilometro,&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] |title=Manila City - Cosmopolitan Capital Of The Philippines |url=http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730045417/http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |archive-date=2008-07-30 |work=Wow Philippines |accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;{{cite web |title=Population Density |url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/query.php?url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |archive-date=2006-08-11 |publisher=Manila City |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; ang lungsod na ito ay nasa baybayin ng [[Look ng Maynila]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Luzon]]. Napalilibutan ang Maynila ng mga lungsod ng [[Navotas]] at [[Caloocan]] sa hilaga, [[Lungsod Quezon]] sa hilagang-silangan, [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] at [[Mandaluyong]] sa silangan, [[Makati]] sa timog-silangan at [[Pasay]] sa timog. Ang Maynila ay may 900 na kilometro ang layo mula sa [[Hong Kong]], 2,400 na kilometro ang layo mula sa [[Singapore]] at mahigit 2,100 na kilometro ang layo sa hilagang-silangan mula sa [[Kuala Lumpur]]. Nahahati ang Maynila sa dalawa ng ilog Pasig. Sa depositong alubyal ng ilog Pasig at look ng Maynila nakapwesto ang nakakaraming sinasakupan ng lungsod na gawa mula sa tubig.

Noong ika-16 siglo, ang lungsod ay binubuo ng mga tindahan at tagatanggap sa may tabi ng baybayin ng [[ilog Pasig]], na nasa hilaga ng mga makalumang pamayanan. Ang lungsod ay nakilala rin sa pangalan na ibinigay ng mga pangkat etnikong mga [[Tagalog (pangkat etniko)|Tagalog]], ang &quot;Maynila&quot;, na unang nakilala bilang &quot;Maynilad&quot;. Nagmula ang pangalan sa salitang [[Nilad|nila]], isang uri ng halamang mabulaklak na tumutubo sa baybayin ng look, na ginagamit sa paggawa ng sabon para sa pakikipagkalakalan; nanggaling ito sa salitang may nila, na may unlaping &quot;ma-&quot; na tumutukoy kung saan ang isang lugar ay mayroong isang bagay na malago (maaaring Sanskrit ang &quot;nila&quot; na &quot;punong indigo&quot;).&lt;ref name=&quot;E.M. Pospelov 1998&quot;&gt;E.M. Pospelov, Geograficheskie nazvanie mira (Moscow 1998).&lt;/ref&gt; (Ang sinasabing naging pangalan ng halaman ay nilad ay kathang isip lamang.)&lt;ref name=&quot;Ambeth Ocampo&quot;&gt;{{cite web | author=Ambeth Ocampo | title=Looking Back : Pre-Spanish Manila | url=http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | publisher=Philippine Daily Inquirer | date=2008-06-25 | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2009-02-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090207190954/http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;World: metropolitan areas&quot;&gt;{{cite web | title=World: metropolitan areas | url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | publisher=World Gazetteer | accessdate=2009-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090724043234/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | archivedate=2009-07-24 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

Noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1521–1898)|kapanahunan ng mga Kastila]], itinaguyod ang lungsod na may umpok-umpok na pamayanan na pumapalibot sa [[Kutang Santiago|nagsasanggalang haligi]] ng [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] ([[nagsasanggalang pader|nahahaligihan]]), ang orihinal na Maynila. Ang Intramuros na isa sa mga pinakalumang nagsasanggalang na haligi sa timog-silangan, ay ginawa at pinasyahan ng mga misyonaryong [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]] para hindi masakop ng mga Tsino ang pamayanan at mailigtas ang mga mamamayan. Noong kapanahunan ng Amerikano, ilang pagsasaayos ang isinagawa sa katimugang bahagi ng lungsod at ginamit ang arkitekturang disenyo ni [[Daniel Burnham]]. Ang lungsod ay may humigit sa 100 mga parke na nakakalat sa buong lungsod.

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang kapuluan ng Pilipinas ng tatlong dantaon simula 1565 hanggang 1898. Noong namalagi ang Britanya sa Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[dakilang Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging bahagi sa Pitong Taong Digmaan. Nanatiling punong lungsod ng Pilipinas ang Maynila sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga nag-aaklas laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong dantaon at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko patungong [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos|Nagkakaisang mga Estado ng Amerika]] ang Pilipinas sa mga Kastila at pinamahalaan ang buong kapuluan ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;&gt;{{cite web | title=Manila, Philippines | url=http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | publisher=U.N. | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2014-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140425092330/http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nawasak ang malaking bahagi ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Varsovia]], [[Polonya]]. Ang rehiyon ng Kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975.

== Kasaysayan ==

{{main|Kasaysayan ng Maynila}}
{{See also|Kasaysayan ng Pilipinas}}

[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|left|200px|Ang tarangkahan ng Kutang Santiago sa Intramuros]]
[[Talaksan:AMH-6763-NA Bird's eye view of Manila.jpg|thumb|left|200px|Tanawin ng Maynila noong mga 1665.]]

Ang [[Kaharian ng Maynila]] ay nakilala bilang ''Gintu'' (lupain o isla ng mga ginto) o ''Suvarnadvipa'' ng mga kalapit na lalawigan. Ang naturing kaharian ay yumabong sa mga huling sandali ng [[Dinastiyang Ming]] dulot ng pakikipagkalakalan sa Tsina.&lt;ref name=&quot;Dynasty&quot;&gt;San Agustin, Gaspar de, Conquistas de las Islas Philipinas 1565-1615, Translated by Luis Antonio Mañeru, 1st bilingual ed (Kastila at Ingles), published by Pedro Galende, OSA: Intramuros, Manila, 1998&lt;/ref&gt; 

Ang [[bayan ng Tondo]] ay matatagpuan naman sa hilaga ng Ilog Pasig. Ang mga namumuno rito ay itinuturing bilang mga hari, at tinatawag silang ''panginuan'' o panginoon, ''anak banua'' o anak ng langit, o [[lakandula]], na nangangahulugang &quot;diyos ng kahariang pinamumunuan&quot;.

Noong namamayagpag si Bolkiah (1485-1571), ang [[Brunei|Kasultanan ng Brunei]] ay nagkaroon ng malalim na kapangyarihan sa Maynila, nang magawang maipakasal ni Sultan Bolkiah ng Brunei at ni Puteri Laila Menchanai ng Sulu ang kanilang babaeng anak kay Rajah Salalila ng Maynila noong mga huling bahagi ng ika-15 dantaon hanggang sa mga simulang bahagi ng ika-16 dantaon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Abinales |first1=Patricio N. |title=State and Society in the Philippines |last2=Amoroso |first2=Donna J. |publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers Inc. |year=2005 |location=Oxford, United Kingdom |pages=50 |language=en}}&lt;/ref&gt; Si Salalila rin aniya ay binansagang 'Penguiran Salalila', bilang bahagi ng malawakang pamilya ng sultan ng Brunei. Siya rin ay kininikilala bilang hari ng mga taga-Batangas at mga taga-Mindoro, na nanimula na ring manampalataya sa relihiyong Islam sa panahon ring iyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |url=https://books.google.com.ph/books?id=15KZU-yMuisC&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society |date=1994 |publisher=Ateneo University Press |isbn=978-971-550-135-4 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa pamamahala ni Salalila, may itinaguyod na bagong dinastiya para humarap/hamunin ang Kapulungan ng mga Lakandula sa Tondo.&lt;ref&gt;Henson, Mariano A. 1965. The Province of Pampanga and Its Towns: A.D. 1300-1965. 4th ed. revised. Angeles City: By the author.&lt;/ref&gt;

Sa kala-gitnaan ng ika-16 na siglo, ang mga nasasakupang lugar ng kasalukuyang Maynila, ay parte ng isang malawakang pook na umaabot sa hangganan ng karagatan na pinamumunuan ng mga [[Raha]]. Namuno sina [[Rajah Sulayman]] at Rajah Matanda sa mga komunidad ng [[Muslim]] sa timog ng [[ilog Pasig]], at si [[Lakandula]] ang namuno sa Kaharian ng Tondo, ang Hindu-Budistang kaharian sa timog ng ilog. Pinagsanib yaong dalawang komunidad ng Muslim at dito naitaguyod ang kaharian ng Maynila. Ang dalawang lungsod-estado ay nagsasalita ng wikang Malay na mahusay makitungo sa sultanate ng [[Brunay]] na si Bolkiah, at sa mga sultanate ng [[Sulu]] at [[Ternate, Kabite|Ternate]].

[[Talaksan:EscoltaManila1899.jpg|thumb|200px|[[Kalye Escolta]], Maynila. Steryoptikal na pananaw, 1899. Kinuha ang litrato noong kapanahunan ng Amerikano]]
[[Talaksan:Manila Walled City Destruction May 1945.jpg|thumb|200px|Ang pagkawasak ng Maynila, pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].]]

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang mga isla ng Pilipinas ng tatlong siglo simula 1565 hanggang 1898. Si heneral [[Miguel López de Legazpi]] ang nagpadala ng isang natatanging ekspedisyon at dito nadiskubre ang Maynila. Itinaguyod dito ang kanilang tanggulan, ang [[Kutang Santiago]] at kalaunan, pinalawig ang nasasakupan sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga paaralan, tirahan, simbahan sa labas ng [[nagsasanggalang pader]] at ito ang nagbigay kapanganakan sa Intramuros. Noong inokyupa ng Britanya ang Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[Gran Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging parte sa Pitong Taong Digmaan. Ang lungsod ay nanatiling kabisera ng Pilipinas sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga armadong rebelde laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong siglo at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko papunta ng [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos]] ang Pilipinas sa mga Espanyol at pinamahalaan ang buong arkipelago ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;/&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], nawasak ang malaking parte ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Warsaw]], Poland noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Ang rehiyon ng  kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975. Ang kasalukuyang alkalde ng lungsod ay si [[Joseph Estrada]].

Isang pandaigdigang lungsod ang Maynila at kilala bilang &quot;Beta+&quot; ayon sa ''Globalization and World Cities Study Group and Network'' noong 2008.&lt;ref name=&quot;The World According to GaWC 2008&quot;&gt;{{cite web |title=The World According to GaWC 2008 |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |work=GaWC |publisher=GaWC |accessdate=2009-06-10 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ng heograpiya ==
{{see|Kalakhang Maynila|Malawakang Maynila}}
[[Talaksan:BurnhamPlanOf-Manila.jpg|thumb|200px|right|Ang tunay na plano ni [[Daniel Burnham]] sa Maynila.]]
[[Talaksan:Plano de Manila 1851.jpg|thumb|right|200px|Ang plano ng mga Hispano sa Maynila o &quot;[[Napapaderang Lungsod]]&quot;]]
Bago at noong koloniyalisasyon ng Espanya sa Pilipinas, ang Maynila na ang kabisera ng lalawigang ito na sumasakop sa halos kabuuan ng Luzon, at kinabibilangan ng mga modernong subdibisyong pang-teritoryal ng [[Pampanga]], [[Bulacan]], [[Rizal (lalawigan)|Rizal]], [[Laguna]], [[Quezon]], [[Mindoro]], [[Masbate]] at [[Marinduque]]. Kalaunan, ang mga subdibisyong ito ay ginawang mga malalayang lalawigan, at ang Maynila ay naging kasing lawak na lamang ng Kalakhang Maynila. Ang Maynila ay nasa hangganan ng ilang lalawigan pero limiit pa lalo nang ginawang mga munisipalidad ang ilang parte nito at ang Maynila ay kasing lawak na lamang ng kasalukuyang Maynila (maliban na lamang sa Intramuros, ang lokasyon ng tunay na kabisera). Ayon sa kasaysayan ng lalawigang ito, pinangalanan itong '''''Lalawigan ng Tondo''''' na kilala noong kapanahunan ng mga Hispano.

Noong 1853, apat na pueblo o bayan sa lalawigan ng Tondo ay nakipag-isa sa lalawigan ng Laguna at itinaguyod ang pambansang distrito na pinangalanang &quot;''Distrito de los Montes de San Mateo''&quot; (Distritong kabundukan ng lalawigan ng San Mateo). Ang lalawigan ng Tondo ay pinag-salo sa mga lalawigan ng Cainta, [[Taytay]], Antipolo at Boso-boso, habang ang Laguna ay isinalo sa mga lalawigan ng [[Angono]], Baras, Binangonan, Cardona, Morong, Tanay, Pililla at Jalajala. Dahil pinangalanan ang distritong ito bilang ''Distrito de los Montes de San Mateo'', na sinasabi ng mga katutubo na masyadong mahaba, hindi bumabagay at nalilito ang karamihan na ang bayan ng [[San Mateo]] sa lalawigan ng Tondo ay ang kabisera ng distritong kabundukan ng San Mateo at ng Morong, ay pinalitan ang pangalan nito ng '''''Lalawigan ng Maynila''''' noong 1859.

Noong ipinagbenta ng mga Hispano ang Pilipinas sa mga Amerikano, itinaguyod ang pamahalaang pang-sibil. Kalaunan, ang lalawigan ng Maynila ay isinawalang bisa ng komisyon ng Pilipinas, naging mga munisipalidad ang mga kasapi nito kabilang ang Moring, at dito naitaguyod ang [[Rizal (lalawigan)|lalawigan ng Rizal]]. Ilang linggo ang nakalipas at ang bagong anyo ng Maynila ay nakilala na ng buong kapuluan ng Pilipinas at isinalo ang ilang bayan ng lalawigan ng Rizal sa lungsod bilang mga distrito. Ang mga hangganan ng Maynila isinaayos noong 29 Enero 1902. Ang mga pook na kalapit-bayan ng Gagalangin ay naging kasapi ng distrito ng Tondo, kabilang ang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]] na ngayon ay isang malayang distrito. Noong 30 Hulyo ng 1902, ang bayan ng [[Pandacan, Maynila|Pandacan]] ay naging kasapi na ng lungsod bilang distrito. Sa kasalukuyan, mayroong 16 na distritong pang-heograpiya ang lungsod.

Noong ikalawang digmaang pandaigdig, ang Maynila ay ginawang &quot;''Open City''&quot; at ang mga administratibong hangganan nito ay pinalawak hanggang sa mga kalapit na lungsod at bayan. Pinangalanan itong '''Malawakang Maynila''' at naging kasapi nito ang mga distrito ng Bagumbayan (Katimugang Maynila), Bagumpanahon (Sampaloc, Quiapo, San Miguel at Santa Cruz), Bagumbuhay (Tondo), Bagong Diwa (Binondo at San Nicholas), at ang bagong kakataguyod na [[Lungsod Quezon]] na hinati sa dalawang distrito at ang mga munisipalidad ng [[Lungsod ng Kalookan|Kalookan]], [[Lungsod ng Las Piñas|Las Piñas]], [[Lungsod ng Malabon|Malabon]], [[Lungsod ng Makati|Makati]], [[Lungsod ng Mandaluyong|Mandaluyong]], [[Lungsod ng Navotas|Navotas]], [[Lungsod ng Parañaque|Parañaque]], [[Lungsod ng Pasay|Pasay]] at [[Lungsod ng San Juan|San Juan]] ay naging distrito ng Maynila.

Noong 1948, ang [[Lungsod Quezon]] ang naging kabisera ng Pilipinas. Kalaunan, noong 29 Mayo 1976, ibinalik ni pangulong [[Ferdinand E. Marcos]] ang titulong kabisera ng Pilipinas sa Maynila na hango sa kautusang '''''Presidential Decree No. 940''''' na nagpapahayag na ang pook na inireseta para sa Kalakhang Maynila sa kautusang '''''Presidential Decree 824''''' ay ang dapat kalugaran ng ng pambansang pamahalaan.

=== Klima ===
Base sa [[kaurian ng panahon ayon sa Köppen]], ang Maynila ay mayroon tropikong tag-init at tag-ulan na panahon. Ang Maynila ay nasa tropiko kasama ng buong [[Pilipinas]]. Ang lapit nito sa [[ekwador]] ay nangangahulugan na ang temperatura ay mababa, kung minsan ay mas mababa pa sa 20&amp;nbsp;°C at tumataas ng higit pa sa 38&amp;nbsp;°C. Dahil mataas ang halumigmig, nagiging mas mainit ang panahon. Bukod dito, ang [[pagbabago ng klima]] at ang [[subsidence|paglubog ng lupa]] ay nagdudulot ng malaking panganib ng pagtaas ng relatibong antas ng dagat sa Kalakhang Maynila, na maaaring magpatuloy hanggang 2150.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Ibarra Marinas |first1=Daniel |last2=Silva Mendoza |first2=Laura |last3=Mata Chacón |first3=Dulce |last4=Belmonte Serrato |first4=Francisco |title=Climate Change and Subsidence in Metro Manila: Relative Sea-Level Projections Through Tide-Gauge Records and Satellite Altimetry up to 2150 |journal=Geographies |volume=6 |issue=2 |year=2026 |doi=10.3390/geographies6020041}}&lt;/ref&gt;

{{clear}}
&lt;center&gt;&lt;!--Infobox begins--&gt;{{Infobox Weather
|metric_first = Yes
|single_line= Yes
|location = Maynila, Pilipinas
||Jan_Hi_°C = 30|Jan_REC_Hi_°C = 35
 |Feb_REC_Hi_°C = 35
 |Mar_REC_Hi_°C = 36
 |Apr_REC_Hi_°C = 37
 |May_REC_Hi_°C = 38
 |Jun_REC_Hi_°C = 38
 |Jul_REC_Hi_°C = 38
 |Aug_REC_Hi_°C = 36
 |Sep_REC_Hi_°C = 35
 |Oct_REC_Hi_°C = 35
 |Nov_REC_Hi_°C = 35
 |Dec_REC_Hi_°C = 34
 |Year_REC_Hi_°C = 38
 |Jan_REC_Lo_°C = 14
 |Feb_REC_Lo_°C = 14
 |Mar_REC_Lo_°C = 16
 |Apr_REC_Lo_°C = 16
 |May_REC_Lo_°C = 17
 |Jun_REC_Lo_°C = 20
 |Jul_REC_Lo_°C = 22
 |Aug_REC_Lo_°C = 21
 |Sep_REC_Lo_°C = 21
 |Oct_REC_Lo_°C = 21
 |Nov_REC_Lo_°C = 19
 |Dec_REC_Lo_°C = 17
 |Year_REC_Lo_°C = 14||Feb_Hi_°C = 30
||Mar_Hi_°C = 31
||Apr_Hi_°C = 33
||May_Hi_°C = 34
||Jun_Hi_°C = 34
||Jul_Hi_°C = 33
||Aug_Hi_°C = 31
||Sep_Hi_°C = 31
||Oct_Hi_°C = 31
||Nov_Hi_°C = 31
||Dec_Hi_°C = 31
||Year_Hi_°C = 31
||Jan_Lo_°C = 21
||Feb_Lo_°C = 21
||Mar_Lo_°C = 21
||Apr_Lo_°C = 22
||May_Lo_°C = 23
||Jun_Lo_°C = 24
||Jul_Lo_°C = 24
||Aug_Lo_°C = 24
||Sep_Lo_°C = 24
||Oct_Lo_°C = 24
||Nov_Lo_°C = 23
||Dec_Lo_°C = 22
||Year_Lo_°C = 23
|Jan_Precip_cm = |Jan_Precip_mm = 23
|Feb_Precip_cm = |Feb_Precip_mm = 23
|Mar_Precip_cm = |Mar_Precip_mm = 13
|Apr_Precip_cm = |Apr_Precip_mm = 18
|May_Precip_cm =|May_Precip_mm = 33
|Jun_Precip_cm =|Jun_Precip_mm = 130
|Jul_Precip_cm =|Jul_Precip_mm = 254
|Aug_Precip_cm =|Aug_Precip_mm = 432
|Sep_Precip_cm =|Sep_Precip_mm = 422
|Oct_Precip_cm =|Oct_Precip_mm = 356
|Nov_Precip_cm =|Nov_Precip_mm = 193
|Dec_Precip_cm =|Dec_Precip_mm = 145
|Year_Precip_cm =|Year_Precip_mm = 2042
|source = http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT002730|title =BBC: Average Temperatures  for Manila, Philippines| accessdate=28-03-10}}
&lt;!--Infobox ends--&gt;&lt;/center&gt;

== Demograpiya ==
=== Kapal ng populasyon ===
{{Populasyon}}
Sa populasyong 1,660,714 sa lawak na 38.55&amp;nbsp;km², ang Maynila ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na nahihigitan ang lahat ng pangunahing lungsod ng mundo na may 43,079 katao/km².&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's Densest Cities |url=http://www.forbes.com/2006/12/20/worlds-most-congested-cities-biz-energy-cx_rm_1221congested_slide_3.html?thisSpeed=15000 |work= |publisher=Forbes |location= |trans-title=Ang mga lungsod na may pinakamalaking kapal ng populasyon |language=Ingles |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; Ang ika-6 na distrito ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na may 68,266 katao/km² at sumunod ang una at ikalawang distrito (kabuuan ng Tondo) na may 64,936 (una) at 64,710 (ikalawa) katao/km². Ang ikalimang distrito ang may pinakamaliit na kapal ng populasyon na may 19,235 katao/km².&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Ang kapal ng populasyon ng Maynila ay nahihigitan ang mga lungsod na [[Paris]] (20,164 katao/km²), [[Shanghai]] (16,364 katao/km², sa distritong Nashi ang may densidad na 56,785 katao/km²), [[lungsod ng Buenos Aires]] (2,179 katao/km², na ang pinakamaliking densidad ay ang Lanus na may 10,444 katao/km²), [[Tokyo]] (10,087 katao/km²) [[lungsod ng Mehiko]] (11,700 katao/km²), at [[Istanbul]] (1,878 katao/km², na may pinakamalaking densidad ay ang distritong Fatih na may 48,173 katao/km²).&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Pagdating naman sa kabuuang kalakhan, ang Kalakhang Maynila ay ika-85 ang pwesto na may 12,550 katao/km² at may lawak ng lupain na 1,334&amp;nbsp;km², na nahihigitan pa ng [[Lungsod ng Cebu]] na pumasok ika-80 ang pwesto.&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Demographia World Urban Areas &amp; Population Projections |url=http://demographia.com/db-worldua.pdf |publisher=Demographia |trans-title=Demographia Mga kalakhang pook at inaasang paglobo ng populasyon |language=Ingles |format=PDF |accessdate=2009-09-01}}&lt;/ref&gt;

=== Wika ===

Ang opisyal na wika ay [[Filipino]] na kilala bilang [[Wikang Tagalog|Tagalog]], habang ang [[Wikang Ingles|Ingles]] ay malawakang ginagamit sa edukasyon at trabaho sa buong Kalakhang Maynila na itinuro ng mga Amerikanong dumaong sa Pilipinas. Ang Hokkieng Intsik ay malawakang ginagamit sa mga komunidad ng Tsinong-Pinoy. May mga matatandang naninirahan na gumagamit ng pangunahing [[Wikang Kastila|Hispano]], na isang sapilitang paksa sa kurikulum ng mga unibersidad at pamantasan sa Pilipinas hanggang 1987. Maraming mga batang Europiyano, Arabo, Indiyan, Latinong Amerikano at iba pa na ang pangunahing wika ay ang sariling wika ng kanilang magulang o ang wika ng kinalakihang bansa o estado.

== Ekonomiya ==

{{main|Poblasyon ng Maynila|Puerto ng Maynila}}
{{wide image|Big Manila.jpg|1025px|Ang Maynila sa pagkakakita sa ''Harbour Square'', ito ang poblasyon ng Maynila&lt;ref&gt;Ayon sa pamahalaang lokal ng Maynila, ito ang pangunahing pinagmumulan ng GDP ng lungsod. Nahahatak nito ang ekonomiya ng lungsod at marami ditong mga [[gusaling tukudlangit]]. Lahat naman ng lugar sa Maynila ay pang-negosyo, sadya lamang ito ang karapat dapat na Poblasyon (''Ang ibig sabihin kasi ng Ibabang Maynila ay ang mga lugar sa katimugang Maynila'').&lt;/ref&gt;}}
[[Talaksan:Roxas Boulevard - Malate (Manila; 01-01-2020).jpg|200px|left|thumb|Ang [[Bulebar Roxas]], na dumadaan sa poblasyon ng Maynila]]

Ang ekonomiya ng Maynila ay maraming pinanggagalingan. Dahil sa mga puerto nitong napapangalagaan, ang Maynila ang naging &quot;''National Chief Port''&quot; ng bansa. Ang Maynila rin ang pangunahing tagalathala ng pahayagan sa Pilipinas.&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;&gt;{{cite web |title=Manila Encyclopedia Article |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |work=Encyclopedia |publisher=MSN Encarta |accessdate=2009-07-12 |archive-date=2009-11-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kwqjvIN5?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang mga produkto na maaring mabili dito ay mga kemikal, tela, damit, mga elektronikong kagamitan, relo, bakal, gamit na gawa sa katad, mga ibat ibang klase ng mga pagkain, at mga sapatos. Ang pagtitinda ng mga pagkaing tinge at inumin kabilang ang produktong tabako ang pangunahing pinagkakakitaan ng mga mamamayan. Ang mga mamamayan ay nangangalakal din sa mga dayuhan. Ang mga kagamitan na ipinangkakalakal nila kapalit ng pera ay mga tali, playwud, pinong asukal, kopra, at [[langis ng niyog]].&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt;

Maunlad na industriya ang turismo. Ang Maynila ay nakakaakit ng mahigit 1 milyong&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt; dayuhan dahil ito ang pangunahing pook panturismo ng bansa. Madalas puntahan ng mga dayuhan ang distrito ng [[Binondo, Maynila|Binondo]], [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] at [[Malate, Maynila|Malate]].

Lahat ng distrito ng lungsod maliban na lang sa [[Puerto ng Maynila]] ay may sariling pamilihang bayan o palengke. Ang pamilihang bayan ay nahahati sa dalawa, ang mga seksiyong tuyong pagkain at gulay. Masagana ang mga pamilihang bayang ito lalo na kapag umaga. Dahil sa programang urbanisasyon ng pamahalaang Maynila, naisaayos ang karamihan ng pamilihang bayan. Ang isa sa mga halimbawa nito ay ang pamilihang pambayan ng Santa Ana at pamilihang pambayan ng Pritil. Kung ang isang tao ay naghahanap ng mumurahing kagamitan, maaaring siyang makahanap sa Divisoria at [[Quiapo, Maynila|Quiapo]].

Ang mga modernong liwasan ay nakakalat sa lungsod at ang karamihan ay nasa distrito ng [[Malate, Maynila|Malate]] at [[Ermita, Maynila|Ermita]]. Ang [[SM City Manila]], na isa sa mga pinakamalaking liwasan ng bansa, ay nakatayo katabi ng Bahay-Pamahalaang panlungsod ng Maynila at ang orihinal na liwasan ng SM ay umiiral pa rin sa Carriedo sa [[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]. Ang isa sa mga popular na liwasan sa Maynila ay ang ''Robinson's Place Ermita''. Sa katimugan naman ng lungsod sa distrito ng Malate ay ang ''Harrison Plaza'', isa sa mga pinakalumang liwasan ng lungsod. Ang Maynila ay isa sa mga lungsod na magastos tirahan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The world's most expensive cities in 2008 |url=http://www.citymayors.com/economics/expensive_cities2.html |work=Economics |publisher=CityMayors |accessdate=2009-07-15}}&lt;/ref&gt;

== Kultura ==
=== Arkitektura ===

Ang arkitektura ng Maynila ay isa sa tanyag at kilala, kahit na ang [[lungsod ng Makati]] ang may mas maraming [[gusali]]. Kilala ang Maynila sa pagiging lugar na kinaroroonan ng [[Basilica Minore de San Sebastian]], ang natatanging gotikang simbahan sa [[Asya]], pati ang Simbahan ng San Agustin at [[Simbahan ng Quiapo]].

[[Talaksan:Vista de la bahía de Manila.JPG|thumb|200px|Ang Maynila ay nagkaroon ng maraming matataas na tukudlangit simula nang mamahala si Atienza sa lungsod]]

Noong sinakop ng mga Hispano ang kapuluan ng Pilipinas, karamihan sa mga istraturang itinayo sa lungsod ay mga simbahan at paaralan na kahugis ng mga gusali sa [[Espanya]]. Noong kapanahunan naman ng Amerikano, sinikap ni [[Daniel Burnham]] na palaguin at ibahin ang hitsura ng Maynila; hindi natuloy ang plano dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Sa panahon ding ito ginawa ang Bulebar Seaside, na tinagurian ding Bulebar Dewey at ngayon ay [[Bulebar Roxas]]. Ang isa sa mga napalaganap ng Amerikano ay ang pagkilala sa Pilipinas ng Tram, na unang ipinatakbo dito sa Maynila. Nang inihalal bilang alkalde si Lacson, ipinawasak niya lahat ng pook ng mga mahihirap at ipinatayo ang Lacson Underpass, na ang kauna-unahang daanang pailalim sa [[Pilipinas]]. Ginawa niyang pook pangnegosyo ang mga pook kung saan dating nandoon ang mga iskwater. Noong naging alkalde si Atienza, lumaganap sa Maynila ang mga gusaling tukudlangit at mga liwasan, kabilang dito ang Manila Ocean Park. Pununa ng ilang mananalaysay ang ginawang pagsira ni Atienza sa natitirang gusali ng mga Amerikano para mabigyan-puwang ang bagong gusali ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawatan ng Katarungan]]. Maraming gusali ang ipinapatayo sa kasalukuyan na uukit sa Maynila at pati na ng [[Kalakhang Maynila|kondehan]] nito.&lt;ref name=&quot;TBinManila&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |title=Tallest Buildings in the Philippines |date=December 2009 |publisher=Council on Tall Buildings and Urban Habitat |accessdate=2010-01-10 |quote=This list includes buildings that are under construction. Only buildings that are completed are officially ranked on CTBUH listings. |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304061620/http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Pananampalataya ===
Ang pagiging kosmopolitano ng lungsod at pagkakaroon ng iba't ibang kultura ang sumasalamin sa Maynila dahil sa dami ng mga pook-pananampalataya na nakakalat sa lungsod. Ang kalayaan sa pananampalataya sa Pilipinas na umiiral pa simula noong maitaguyod ang bansa ang dahilan para magkaroon ng iba't ibang pananampalataya. Ang mga tao na may iba't ibang sekta ang kumakatawan ng may gabay ng mga simbahan ng Kristyano, mga templo ng Budista, mga sinanog ng Dyuis, at mga mosk ng mga Islamiko.

;Romanong Katolisismo

Ang Maynila ang kabisera ng Arkidiyosesis ng Pilipinas, ang pinakamatandang arkidiyosesis sa bansa. Ang tanggapan ng arkidiyosesis ay matatagpuan sa [[katedral ng Maynila]] (Basilica Minore de la Nuestra Señora de la Immaculada Concepcion) sa Intramuros. Ang lungsod ay nasa pamamahala ng Patronahe ng [[San Andres]].

Dahil ito ang kinalagyan ng pamahalaang kolonyal sa mga nakalipas na siglo, ang Maynila ang nagsilbing base ng mga misyonaryong Katolisismo ng bansa. Kabilang sa mga orden na nasa Pilipinas ay ang mga Dominikano, [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]], Pransiskano, Agustino (kasapi na rin ang ''Augustinian Recollects''), Benediktino, madre ng San Pablo ng Chartes, padre ng Vinsentino, ang kongregasyon ng mga Immaculati Cordis Mariae, at ang ''De La Salle Christian Brothers''.

Ilang kilalang mga simbahan at katedral sa lungsod ay ang mga simbahan ng [[Simbahan ng San Agustin|San Agustin]] sa Intramuros, ang dambana ng kinorunahang imahe ng Nuestra Señora de Consolación y Correa, isang ''UNESCO World Heritage Site'' na isang paboritong pook pangkasalan ng mga kilalang tao at isa sa dalawang de-erkon na simbahan sa lungsod; [[Simbahan ng Quiapo]], kilala rin bilang Basilica Minore del [[Itim na Nazareno|Nuestro Padre Jesus Nazareno]] kung saan ginaganap ang taunang prosesyon ng itim na Nazareno, [[Simbahan ng Binondo]] na kilala rin bilang Minore de [[Lorenzo Ruiz|San Lorenzo Ruiz]], [[Simbahan ng Malate]] na dambana ng Nuestra Señora de Remedios, Simbahan ng Ermita na tahanan ng pinakalumang imaheng Marian sa Pilipinas na si uestra Señora de Guia, Simbahan ng Tondo na tahanan ng daang taong kulay-garing na imahe ng Sto. Niño (Batang Hesus), Simbahan ng Sta. Ana na dambana ng kinoronahang imahe ng Nuestra Senora de los Desamparados at ang [[Basilica Minore de San Sebastian|San Sebastian]] o Basilica Minore de San Sebastian, ang natatanging simbahan na may estilong gotika sa Asya.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
02237jfManila Cathedral Intramuros Manila Palacio del Gobernador Landmarksfvf 12.jpg|[[Katedral ng Maynila]]
Basílica de San Sebastián, (Agustinos Recoletos) Manila, Filipinas..jpg|Ang [[Basilica Minore de San Sebastian|Simbahan ng San Sebastian]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]]&lt;ref name=whl&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/518/ |title=World Heritage: San Sebastian Church |work=Tentative List for the World Heritage List |publisher=UNESCO |accessdate=20 Abril 2008}}&lt;/ref&gt;
Ph-mm-manila-intramuros-san agustin church (2014).JPG|[[Simbahan ng San Agustin]] sa [[Intramuros]]
Pic geo photos - ph=mm=manila=binondo=binondo church -philippines--2015-0624--ls- (1).JPG|[[Simbahan ng Binondo]]
09620jfQuiapo Central Church Plaza Manila Bridge Riverfvf 06.jpg|[[Simbahan ng Quiapo]]
&lt;/gallery&gt;

;Protestantismo

Ang Maynila ang tahanan ng ilang kilalalang mga simbahan ng mga Protestante sa Pilipinas na itinaguyod ng mga misyonaryong Amerikano. Bilang lamang ang pook pananampalataya na naitayo sa lungsod. Ang karamihan naman ay matagpuan sa mga kalapit na lungsod at mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]].

Pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig, ang mga grupo ng mga iba't ibang pananapalataya tulad ng mga misyonaryong Protestante ay pumunta sa Pilipinas kasama ang mga Babtis, mga Nasarin, mga Pentakostal, mga Kristiyano at itinaguyod ang kanikanilang paaralan at simbahan.

;Iglesia ni Cristo

Ang pinakakilalang panampalataya sa Pilipinas. {{Fact|date=Agosto 2009}} Ang Iglesia ay may mga kapilya at simbahan sa lungsod na kilala sa mga makitid at nakaumang mga taluktok. Ang punong himpilan ng mga Iglesia ay matatagpuan sa [[Abenida Komonwelt, Lungsod Quezon|abenida Komonwelt]] sa Lungsod Quezon.

;Islam, Budismo at iba pang paniniwala


Maraming itinaguyod na templong mga [[Budismo]] at Taoist ang mga Tsino sa Maynila. Ang distritong Quiapo ay ang tahanan ng malaking populasyon ng [[Muslim]] sa Maynila at ang [[Masjid Al-Dahab]] ay matatagpuan dito. May malaking templo ng [[Hinduismo|Hindu]] para sa mga Indiyano ang matatagpuan sa Ermita at sa abenidang U.N. matatagpuan ang templo ng Sikh at ng ''The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints''. Sa abenidang Quirino sa Malate matatagpuan ang sinanog para sa maliit na komunidad ng mga [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Pilipinas|Hudyo]] sa Pilipinas. Kalaunan, lumipat ang mga ito sa [[Lungsod ng Makati|Makati]] sa kalye Tordesillas.

== Mga pook na interesante ==
[[Talaksan:USManilaChancery.jpg|left|thumb|200px|Ang Embahada ng [[Estados Unidos]] sa [[Ermita, Maynila|Ermita]]]]
[[File: National Museum of Fine Arts (Ermita, Manila)(06-30-2024).jpg|thumb|Ang Pambansang Museo ng Sining sa Ermita]] 
Sa katimugang bahagi ng Intramuros matatagpuan ang [[Liwasang Rizal]], ang pinakatanyag na liwasan ng bansa. Kilala rin ang Liwasang Rizal bilang Luneta (&quot;gasuklay ang hugis&quot; sa salita ng mga Hispano) at dati bilang Bagumbayan. Ang 53 hektaryang Liwasang Rizal ay nasa lugar kung saan si [[José Rizal]], ang pambansang bayani ng bansa, ay pinaslang ng mga Hispano sa kasong pag-aalsa. Itinayo ang monumento para sa kanyang karangalan. Ang malaking tagdan ng watawat sa kanluran ng monumento ni Rizal ay ang ginagamit pansukat para sa mga masukat ang layo ng bawat lungsod, kalye, pulo at mga bayan sa bansa dahil dito nagmumula ang kilometrong sero.

Ang iba pang magagandang pook sa liwasang Rizal ay ang mga hardin ng Tsino at Hapon, ang gusali ng Kagawaran ng Turismo, ang [[Pambansang Museo ng Pilipinas]], Ang [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]], ang Planetarium, ang Orchidarium at Butterfly Pavilion na parehong mga oditoryum, isang makasaysayang mapa ng Pilipinas, isang pook na may paunten, isang pulilan ng mga bata, isang plasa ng ahedres, isang pook na may magagandang maihahandog na presentasyon, at ang Quirino Grandstand.

Bukod sa Liwasang Rizal, ang Maynila ay may ilang pook pang-masa. Kinabibilangan ito ng [[liwasang Rajah Sulayman]], Manila Boardwalk, liwasang [[Andres Bonifacio|Bonifacio]], [[Plasa Miranda]], [[Hardin ng Mehan]], [[Liwasang Paco]], [[Remedios Circle]], Manila Zoological and Botanical Garden, Plasa Balagtas at ang Malakanyang Garden. Noong 2005, binuksan sa masa ni alkaldeng Lito Atienza ang Pandacan Linear Park, na isang mahaba at makitid na lupain sa pagitan ng langisang Pandacan at mga pangkomersyong tahanan na nasa baybayin ng ilog Pasig. Sa hilagang parte ng lungsod nandodoon ang tatlong sementeryo ng La Loma, Chinese at Manila North Green Park, ang pinakamalaking sementeryo ng kalakhang Maynila. Ang Manila Ocean Park ay nagtatampok ng mga iba't ibang uri ng mga hayop-dagat.

Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng otel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Ang karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng Otel ng Maynila, ay nangasa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

Ang mga tanyag na distrito ng Ermita at Malate ay may mga pook pang-aliwan tulad ng mga otel, kainan, klub, bar, kapihan, pangsining at pangkulturang gusali at mga antigong tindahan. Maunlad dito ang negosyong pang-industriya at turismo at sa gabi hanggang sa madaling araw tanyag ang mga kasino, klub, bar, pook-pamkapihan at mga disko dahil buhay ang diwa ng buhay Bohemyan. Sa kalagitnaan ng lungsod nandodoon ang [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], at ang mga pook ng kanyang mga kuta at mga bartolina, lumang simbahan, mga kolonyal na tahanan, at mga kalesa. Nakakalat sa buong lungsod ang ibang pang mga makasaysayang pook at pook-palatandaan, mga liwasan, mga museo, at mga pook-pampalakasan.

=== Pook-palatandaan ===
[[Talaksan:Quiapo Church.jpg|thumb|right|200px|Ang [[Simbahan ng Quiapo]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]], Maynila.]]


[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|right|200px|Ang tarangkahan ng Pandepensang Santiago]]


&lt;!-- [[Talaksan:CCPjf0236 11.JPG|thumb|right|200px|Ang [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] sa Bulebar Roxas]] --&gt;
* [[Apolinario Mabini]] Shrine
* Chinatown (distrito ng Binondo)
* Embahada ng [[Estados Unidos]]
*  (Mga) distrito ng [[Ermita, Maynila|Ermita]] at [[Malate, Maynila|Malate]]
* [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], ang [[nagsasanggalang pader]] na ginawa ng mga Kastila, orihinal na Lungsod ng Maynila
* Jumbo Floating Hotel
* [[Katedral ng Maynila]]
* [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]]
* [[Kutang Santiago]]
* Liwasang Paco
* [[Liwasang Rizal]], kilala rin bilang ''Luneta''
* [[Manila Baywalk]]
* Simbahan ng Malate
* Manila Boardwalk
* [[Manila City Hall]]
* [[Manila Ocean Park]]
* Manila Yacht Club
* Manila Zoological and Botanical Garden (Manila Zoo)
* Metropolitan Theater
* [[Museo Pambata]]
* [[Otel ng Maynila]]
* Pader ng alaala para sa mga naging biktima ng batas militar - Bonifacio Shrine
* [[Palasyo ng Malakanyang]], opisyal na paninirahan ng [[Pangulo ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Museo ng Pilipinas]]
* Plaza Lorenzo Ruiz
* [[Plaza Miranda]]
* [[Plaza Rajah Sulayman]]
* Quirino Grandstand
* [[Remedios Circle]]
* [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]]
* [[Simbahan ng Quiapo]]
* Simbahan ng San Agustin
* [[Simbahan ng San Sebastian]]
* [[Unibersidad ng Santo Tomas]]

=== Sementeryo ===
* Sementeryong Manila Chinese
* Sementeryo ng La Loma
* Sementeryo del Norte ([http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601161758/http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm |date=2009-06-01 }})
* Sementeryong katimugan ([http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206163554/http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm |date=2011-12-06 }})
* Liwasang Paco

=== Otel ===
Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng hotel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng [[Otel ng Maynila]], ay matatagpuan sa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

=== Museo ===
* Bahay Tsinoy
* Intramuros Light and Sound Museum, Intramuros
* Pangunahing Pambansang Museo, Kalye ng Padre Burgos
* Museo ng Maynila, dating gusali ng Pre-War Army-Navy Club, Liwasang Rizal
* Museo Pambata, dating gusali ng Pre-War Elk's Club, Liwasang Rizal
* Pambansang Museo ng Pilipinas, Liwasang Rizal
* Parokya ng Ina ng Inabanduna - Sta. Ana (artepakto noong kapanahunan ng mga Hispano)
* Plaza San Luis, Intramuros
* San Agustin Church Museum, Intramuros
* The Museum - De La Salle University-Manila, abenidang Taft, Malate
* Museo ng UST sa Sining at Agham/Siyensiya

=== Mga pook-palakasan ===
* Rizal Memorial Sports Complex, Kalye ng Vito Cruz, Malate
** Rizal Memorial Coliseum
** Rizal Memorial Track and Football Stadium
** Rizal Memorial Baseball Stadium
** Ninoy Aquino Stadium
* San Andres Gym (Mail and More Arena), ang nagsilbing tahanan ng dating ''Manila Metrostars''

== Pamahalaan ==
{{See|Maynila (lalawigan)}}
[[Talaksan:Manila City Hall (Manila; 07-22-2020).jpg|thumb|[[Gusaling Panlungsod ng Maynila]] ''(Manila City Hall)'']]
Katulad ng [[Mga lungsod ng Pilipinas|mga lungsod sa Pilipinas]], ang Maynila ay pinamamahalaan ng isang alkalde na namumuno ng mga eksklusibong kagawaran ng lungsod. Ang kasalukuyang alkalde para sa terminong 2007-2010 ay si [[Alfredo Lim]], na gumawa ng pagbabalik sa bahay-pamahalaang panlungsod ng Maynila na pagkatapos ng pagsisilbi ng 3 taong termino bilang senador. Ang alkalde ng lungsod ay may tatlong termino (siyam na taon ang kabuuan), at pwedeng ihalal muli kung lalaktaw ng isang termino.

Si [[Isko Moreno]] ay ang kasalukuyang bise-alkalde ng lungsod ang namumuno sa mga pambatasang kawil ng lungsod na binubuo ng mga nahalal na mga konsehal na namumuno sa [[Distritong Pambatas ng Lungsod ng Maynila|anim na distritong pambatas ng Maynila]].

Ang lungsod ay nahahati sa 897 na mga [[barangay]], ang pinakamaliit na lokal na yunit na pamahalaan ng Pilipinas. Ang bawat barangay ay may sariling kagawad at konsehal. Para sa mas maayos na sistema ayon sa mga administratibo, ang lahat ng barangay sa Maynila ay igrinupo sa 100 mga sona at muling igrinupo para buuin ang 16 na distritong pang-heograpiya. Ang mga distrito at sonang ito ay walang anumang uri ng lokal na pamahalaan.

Ang lungsod ay may anim na mga kinatawan na ihinahalal para sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kapulungan ng mga kinatatawan ng Pilipinas]], ang mas mababang uri ng pambatasan na isa sa mga kawil ng administrasyon ng Pilipinas. Ang bawat kinatawan ay rumereprisinta sa isa sa bawat anim na tagapagbatas na distrito ng Maynila.

=== Sagisag ng lungsod ===

Ang sagisag ng lungsod ay naglalaman ng mga salitang Lungsod ng Maynila at [[Pilipinas]] na paikot sa isang kalasag sa loob ng isang bilog. Ang pabilog ay naglalaman ng anim na dilaw na bituwin na sumisimbolo sa anim na distritong pambatas ng Maynila. Ang kalasag, na kinuha ang inspirasyon noong kapanahunan ng Hispano, ang lumalarawan sa palayaw na ''Pearl of the Orient'' at nakapwesto sa hilagang-gitna; dagatleon sa gitna, na naimpluwensiyahan ng [[Kastila|Hispano]]; at ang agos ng [[Ilog Pasig]] at ng [[Look ng Maynila]] sa katimugang parte. Ang mga kulay ng selyo ay sumasalamin sa kulay ng [[Watawat ng Pilipinas|watawat]] ng [[Pilipinas]]. Ang dagatleon sa selyo ng Maynila ay hiniram ng Singapore para sa kanilang merlion.

=== Distrito ===

[[Talaksan:Ph fil manila districts.png|thumb|right|200px|Ang mapa ng mga distrito ng Maynila.]]

Ang lungsod ay nababahagi sa labing-anim na distrito. Isa lang ang distritong hindi isang bayan, na ang Pier ng Maynila. Walong (8) distrito ay  nasa hilaga ng [[Ilog Pasig]] at walo (8) sa timog. Ang San Andres Bukid ay dating bahagi ng [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]], habang ang [[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] ay dating bahagi ng Sampaloc. Ang mga distritong ito ay di dapat ikalito sa anim na pangkinatawang distrito ng Maynila.

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Distrito
![[Barangay]]
!Populasyon&lt;br /&gt;(2007 census)
!Lawak &lt;br /&gt; (has.)
!Kapal ng populasyon&lt;br /&gt;(per km²)
|-
|[[Binondo, Maynila|Binondo]]
|align=right|10
|align=right|12,100
|align=right|66.11
|align=right|18,304.1
|-
|[[Ermita, Maynila|Ermita]]
|align=right|13
|align=right|6,205
|align=right|158.91
|align=right|3,904.8
|-
|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|5
|align=right|5,015
|align=right|67.26
|align=right|7,455.7
|-
|[[Malate, Maynila|Malate]]
|align=right|57
|align=right|78,132
|align=right|259.58
|align=right|30,099.8
|-
|[[Paco, Maynila|Paco]]
|align=right|43
|align=right|69,300
|align=right|278.69
|align=right|24,866.7
|-
|[[Pandacan, Maynila|Pandacan]]
|align=right|38
|align=right|76,134
|align=right|166.00
|align=right|45,862.9
|-
|[[Pantalan ng Maynila|Pier]]
|align=right|5
|align=right|48,684
|align=right|315.28
|align=right|15,441.4
|-
|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|align=right|16
|align=right|23,138
|align=right|84.69
|align=right|27,322.0
|-
|[[Sampaloc, Maynila|Sampaloc]]
|align=right|192
|align=right|255,613
|align=right|513.71
|align=right|49,758.5
|-
|[[San Andres Bukid, Maynila|San Andres Bukid]]
|align=right|65
|align=right|116,585
|align=right|168.02
|align=right|69,386.2
|-
|[[San Miguel, Maynila|San Miguel]]
|align=right|12
|align=right|16,115
|align=right|91.37
|align=right|17,636.9
|-
|[[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]]
|align=right|15
|align=right|43,225
|align=right|163.85
|align=right|26,380.5
|-
|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|34
|align=right|62,184
|align=right|169.42
|align=right|36,703.5
|-
|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|align=right|82
|align=right|118,779
|align=right|309.01
|align=right|38,438.1
|-
|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|align=right|51
|align=right|98,901
|align=right|261.01
|align=right|37,892.2
|-
|[[Tondo, Maynila|Tondo]]
|align=right|259
|align=right|630,604
|align=right|865.13
|align=right|72,891.6
|}

Lahat ng distritong ito, na hindi kinabibilangan ng Puerto ng Maynila, ay may sariling mga simbahan, at ang ilan sa mga distritong ito ay nakamit ang pagkakilanlan sa sariling paninindigan. Ang Intramuros bilang pinakamatanda at naging orihinal na Maynila ay naging makasaysayang pook. Ang distrito ng Binondo ay ang Chinatown ng lungsod. Ang Tondo ay ang may pinakamalaking kapal ng populasyon, pinakamalawak na nasasakupan at nangunguna pagdating sa kahirapan. Ang pambansang bayani na si Jose Rizal ay tinatangkilik sa Liwasang Paco at iba pang pook sa Maynila. Ang mga distrito ng Ermita at Malate ay kilala at sikat sa mga turista, dahil marami ditong bar, kainan, limang-bituing otel, at liwasan. Ang mga distrito ng San Miguel at Pandacan ay tumatayong tahanan ng opisyal na residente ng Pangulo ng bansa, ang [[Palasyo ng Malakanyang]].

=== Pambansang mga opisina ng pamahalaan ===


Ang lungsod ng Maynila ang kabisera ng Pilipinas at ang tahanan ng mga politika sa bansa. Noong kapanahunan ng pamahalaang kolonyal ng Amerikano, nagpahayag sila ng magiging hitsura ng lungsod sa labas ng pader ng Intramuros. Sa kalapit na &quot;Bagumbayan&quot; o sa kasalukuyan ay ang Liwasang Rizal, ang piniling sentro ng pamahalaan at ang komisyon ng pagdidisenyo ay ipinaubaya kay [[Daniel Burnham]] para gumawa ng plano para sa lungsod na hango sa [[Washington D.C.]]. Napabayaan yaong plano at natigil ang konstruksiyon dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]].

Dahil sa [[Komonwelt ng Pilipinas|pamahalaang Komonwelt]] ni Manuel L. Quezon, ang bagong sentro ng pamahalaan ay inilipat sa mga bundok sa hilagang silangan ng Maynila, na ngayon ay [[Lungsod Quezon]]. Lumikha ng base ang ilang mga ahensiya ng pamahalaan sa Lungsod Quezon. May mga importanteng opisina na nanatili sa Maynila tulad ng Opisina ng Pangulo, ang Korte Suprema, Hukuman ng Apela, ang [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], ang kagawaran ng [[Kagawaran ng Pagbabadyet at Pamamahala (Pilipinas)|Badyet]], [[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Pananalapi]], [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kalusugan]], [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Katarungan]], [[Kagawaran ng Paggawa at Empleyo (Pilipinas)|Paggawa at Empleyo]], at [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Turismo]]. Ang Maynila din ang tahanan ng iba't ibang importanteng institusyong pambansa tulad ng Pambansang Aklatan, Pambansang Arkibos, Pambansang Museo at Pambansang Ospital ng Pilipinas.

== Edukasyon ==
{{main|Tala ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas}}
[[Talaksan:PLM GPA.jpg|thumb|200px|right|Ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]], ang kauna-unahang unibersidad sa Pilipinas na pinatatakbo ng pamahalaang lokal.]]
Ang Maynila ang tahanan ng mga unibersidad, dalubhasaan at pamantasan sa Kalakhang Maynila. Ang tinaguriang [[Sinturon ng mga unibersidad|Sinturon ng mga pamantasan]] na kilala ng bansa na may magandang edukasyong maihahandog ay matatagpuan sa distrito ng Malate, Ermita, Intramuros, Paco, San Miguel, Quiapo at Sampaloc. Ilan sa kanila ay ang mga pamantasang pang-estado katulad ng [[Unibersidad ng Pilipinas, Maynila]] sa Ermita at [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas]] sa Santa Mesa; [[Pamantasang Normal ng Pilipinas]], Pamantasang Kristiyano ng Pilipinas, Pamantasan ng Kababaihan ng Pilipinas, [[Pamantasang De La Salle-Maynila]] at ''De La Salle-College of Saint Benilde'' sa abenidang Taft; mga katolisismong pamantasan katulad ng Kolehiyo ng San Beda sa San Miguel, [[Unibersidad ng Santo Tomas]] sa Sampaloc at ang Pamantasan ng San Pablo sa Ermita; mga pribadong pamantasan tulad ng [[Pamantasan ng Silangan]], [[Pamantasan ng Dulong Silangan]] at [[Pamantasang Centro Escolar]] sa Recto; at ang mga katolisismong pamantasan na [[Colegio de San Juan de Letran]], Mapúa Institute of Technology at ang Lyceum of the Philippines University; at ang pamantasang pag-aari ng lungsod, ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]] sa Intramuros, dalubhasahang lungsod ng maynila o @Universidad de Manila sa may tabi ng [[Estasyon ng Central Terminal ng LRT|Estasyong Central Terminal]] ng LRT-1.

Ang dibisyon ng mga pamantasan ng lungsod-Maynila na isang sangay ng [[Kagawaran ng Edukasyon (Pilipinas)|kagawaran ng edukasyon]] ay tumutukoy sa tatlong pampublikong sistema ng edukasyon ng lungsod. Namamahala ito ng 71 elementaryang pampublikong paaralan, 32 pampublikong mataas na paaralan, at 2 pampublikong unibersidad.

Ang lungsod din ang namamahala sa [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Maynila]], ang pilotong pang-agham na iswkelahan ng Pilipinas; ang Pambansang Museo ng Pilipinas, kung saan ang matatagpuan ang [[Spoliarium]] ni [[Juan Luna]], ang Kalakhang Museo, ang pangunahing museong moderno at dalubhasa sa mga biswal na sining; ang Museong Pambata, pook na pabor sa mga kabataang Pinoy para sila ay matuto at ang Pambansang Aklatan ng Pilipinas ay matatagpuan sa liwasang Rizal.

== Midya ==
=== Serbisyong pang-koreo ===
[[Talaksan:Post Office Building, Pasig River (Manila)(2018-01-09).jpg|thumb|200px|Ang Korporasyong Koreo ng Pilipinas]]
Ang gusali ng Post Office na tahanan ng korporasyong pamkoreo ng Pilipinas ay matatagpuan sa talampakan ng Tulay ng Jones. Ito rin ang tahanan ng Philippine Postal Bank, ang pangunahing kompanya na nagpapatakbo ng tagahatid ng mga koreo sa bansa.

=== Tagalathala at publikasyon ===
Ang Maynila ang tahanan ng mga pangunahing kompanyang tagalathala sa Pilipinas. Sa [[Daungan ng Maynila|pook daungan]] matatagpuan ang karamihan ng punong himpilan ng mga ito. Ang industriyang tagalathala ng mga kasalukuyang pangyayari ay isa sa mga legasiya ng kolonisasyon ng mga Amerikano sa Pilipinas, na gumawa ng daan para kalayaan ng mga tagapaglathala. Ilan sa mga pangunahing publikasyon sa Maynila ay ang [[The Manila Times|Manila Times]], ang Manila Bulletin, ang Philippine Star, ang Manila Standard Today, The Daily Tribune at marami pang iba.

=== Mga pahayagan ===
Ang Maynila ang tahanan ng ilang pambalita at opisinang tagapaghatid ng pahayagan, ahensiya o serbisyo na kinabibilangan ng Office of the Press Secretary at Radio-TV Malacañang o RTVM (ang tagapagbalita ng Mga Pangulo ng Pilipinas) na matatagpuan sa Palasyo ng Malakanyang.

Ang lungsod din ang tahanan ng prestihiyoso at eksklusibong organisasyon ng mga manunulat na tinawag na Samahang Plaridel. Ang mga miyembro ay kinabibilangan ng ilang kilalang tagapaglathala, patnugot, at taga-pagbalita ng bansa.

=== TV at radyo ===
Ang punong himpilan ng mga pangunahing estasyon ng TV ay matatagpuan sa [[Lungsod Quezon]] at hindi lahat ng studyo ng Kamaynilaang Pinalawig ay matatagpuan sa Maynila.

== Inprastraktura ==
=== Transportasyon ===
{{see|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}}

==== Pampublikong transportasyon ====
[[Talaksan:LRT Tayuman Station (10-24-2018).jpg|thumb|200px|right|Estasyong Tayuman ng LRT]]
[[Talaksan:WTMP Pangkat E-14-1.JPG|thumb|200px|right|Isang dyipni sa Maynila]]
Ang Maynila bilang pangunahing lungsod, ay mayroong iba't ibang uri ng mga transportasyon. Ang pinakilala sa lahat ng uri nito ay ang mga [[dyipni]] na sinimulang gamitin pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig. May mga kilala rin transportasyon bukod sa dyipni tulad ng mga bus, taksi at Tamaraw FX. Ang mga motorsiklo at pedicab ay ginagamit sa mga bumabiyahe ng maiikling distansiya. Sa ilang pook, lalo na sa Divisoria, ang mga motor pangtinda ay pinagkakasya sa pedicab para mahatid ang mga paninda. May pook na pinagpapaliban ang modernong kapanahunan tulad ng [[Binondo, Maynila|Binondo]] at [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] na gumagamit pa rin ng [[Kalesa]].

Ang lungsod ay pinagsisilbihan ng [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|SMRP ng Maynila]] (ang uring ito ng transportasyon ay bukod pa sa [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|MRTS]] o ''Metro Rail Transit System''). Isa sa mga prioridad ng proyektong pambayan ay nakatoon sa pagpapaluwag ng masikip na daloy ng trapiko sa kalakhang Maynila.

Ang pagpapaunlad ng sistema ng riles ay nagsimula noong itinaguyod ito noong dekada 70 sa pamamahala ng administrasyon ni Marcos at ito ang kauna-unahang transportasyon ng riles sa Timog-silangang Asya. Kamakailan lang, ang sistema ng riles ay nakaranas ng malawigang pagpapalawak dahil sa paglaki ng populasyon ng lungsod. Ito ay nagkakahalaga ng ilang bilyong dolyar. Ang layunin ng proyektong ito ay magkaroon ng alternatibong uri ng transportasyon para matugunan ang pangangailangan ng lumalaking bilang ng mga sasakyan. Dalawang linya nito ang nagsisilbi sa mga naninirahan sa lungsod, ang [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang berde]] na dumadaan sa [[abenidang Taft]] (R-2) at [[abenidang Rizal]] (R-9), at ang [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang bughaw]] na dumadaan sa [[Bulebar Magsaysay|bulebard ng Ramon Magsaysay]] (R-6) simula Santa Cruz, patungong [[Lungsod Quezon]] hanggang sa Santolan sa [[Pasig]].

Ang lungsod ang kabisera ng pamahalaan ng riles sa Luzon. Ang pangunahing terminal ng Pambansang Daanan ng mga riles ng Pilipinas ay matatagpuan sa Tondo. Ang mga daanan ng riles na pinalawig at sa kasalukuyan ay dumadaan sa [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], [[Pampanga]] at sa [[Legazpi, Albay|Legazpi]], [[Albay]].

Ito ang mga pangunahing sistema ng riles. Ang mga estasyon na nasa talaan na ito ay matatagpuan sa Maynila:

* [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Berde]] (''LRT 1'') - R. Papa, [[Estasyong Abad Santos ng LRT|Abad Santos]], [[Estasyong Blumentritt ng LRT|Blumentritt]], [[Estasyong Tayuman ng LRT|Tayuman]], Bambang, Doroteo Jose, Carriedo, Terminal Sentral, United Nations, Pedro Gil, [[Estasyong Abenida Quirino ng LRT|Abenida Quirino]] at [[Estasyong Vito Cruz ng LRT|Vito Cruz]]
* [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Bughaw]] (LRT-2 o MRT-2) - [[Estasyong Recto ng LRT|Recto]], [[Estasyong Legarda ng LRT|Legarda]], [[Estasyong Pureza ng LRT|Pureza]] at [[Estasyong V. Mapa ng LRT|V. Mapa]]
* [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas|PNR]]: Vito Cruz, Herran (Pedro Gil), Pandacan, Santa Mesa, España, Laong Laan, Blumentritt at Tutuban.

==== Himpapawid ====
Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (PPNA) ang nagsisilbi sa Maynila, kalakhang Maynila at sa mga kalapit lalawigan. Ang Terminal 2 (o ang ''Centennial Terminal'') ay binuksan noong 1999 Oktubre. Ang [[Philippine Airlines]] na nagbibigay karangalan sa ating bansa ang gumagamit sa terminal na ito para sa lokal at pandaigdigang lipad. Ang ilang pandaigdigang lipad ang gumagamit sa orihinal na terminal ng PPNA. Binuksan sa publiko ang PPNA-3 noong Agosto ng 2008. Ito ang tahanan ng ''Cebu Pacific'', ''Air Philippines'' at ''PAL Express'' na nakatuon sa mga pandaigdigan na lipad. Ilang kilometro lang ang layo ng PPNA sa Maynila kaya naman ang mga dayuhan ay madaling makakapasok at makakaalis ng lungsod.

==== Mga lansangan ====
{{Main|Tala ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}}
[[Talaksan:Sampaloc - A.H. Lacson Avenue (Manila)(2019-05-27).jpg|thumb|200px|[[Abenida Lacson]], isa sa mga mahalagang lansangan sa Maynila.]]
Ang mga pangunahing lansangan sa Kalakhang Maynila ay igrinupo bilang mga daang radyal at daang palibot (''radial roads'' and ''circumferential roads''). Ang [[Bulebar Roxas]], ang pinakakilalang lansangan sa Maynila, ay matatagpuan sa dalampasigan ng [[Look ng Maynila]]. Ang naturing na bulebar ay kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 1]] (o R-1) na patungong [[Kabite]]. Ang [[Bulebar Espanya]] na kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7) ay nag-uumpisa sa Quiapo at nagtatapos sa Welcome Rotonda na nasa hangganan ng Lungsod Quezon. Ang lansangang Pres. Sergio Osmeña Sr. na kabilang sa [[South Luzon Expressway]] o [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3) ay ang pinaka-importanteng lansangan na dumudugtong sa Maynila sa mga lalawigan sa katimugang Luzon. Dalawa sa mga anim na daang palibot ay matatagpuan sa loob ng lungsod: ang [[Daang Palibot Blg. 1|C-1]] at [[Daang Palibot Blg. 2|C-2]].

==== Mga tulay ====
{{See also|Talaan ng mga tawiran sa Ilog Pasig}}
[[Talaksan:Jones Bridge - night view (Manila; 11-24-2019).jpg|thumb|200px|[[Tulay ng Jones]]]]
[[File:Quezon Bridge, Manila City.jpg|right|thumb|200px|Tulay Quezon]]
May walong pangunahin na tulay sa Maynila. Ang karamihan sa mga ito ay idinudugtong ang katimugang parte ng Maynila sa hilagang parte nito. Dahil hinahati ng ilog Pasig ang kalakhang Maynila sa dalawa, karamihan ng tulay sa kalakhang Maynila ay pinagdudugtong ang hilaga at katimugang parte nito. Mayroong dalawang tulay na riles na tumatawid sa ilog, ang Light Rail Transit 1 at ang daanan ng Philippine National Railways. Ang mga tulay na nakatala sa ibaba ay nakasaayos simula kanluran hanggang silangan. Ang Del Pan, na pinakamalapit sa bukana ng [[ilog Pasig]] at [[look ng Maynila]] ay ang nauuna sa talaan kung pagbabasihan ang pagsasaayos mula kanlurang hanggang silangan.

* [[Tulay ng Roxas]] - ''dating tinawag na tulay ng Del Pan'' ([[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]] hanggang sa  [[Daungan ng Maynila]])
* [[Tulay ng Jones]] - ([[Binondo, Maynila|Binondo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng MacArthur (Maynila)|Tulay ng MacArthur]] ([[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Unang Linya ng Sistema ng Magaang Riles Panlulan ng Maynila|Tulay ng LRT 1]] (Estasyon ng Carriedo hanggang Central Station)
* [[Tulay ng Quezon]] ([[Quiapo, Maynila|Quiapo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Ayala]] ([[San Miguel, Maynila|San Miguel]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Mabini]] - ''dating tinawag na tulay ng Nagtahan'' ([[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] hanggang [[Pandacan, Maynila|Pandacan]])
* Tulay ng Lambingan ([[Santa Ana, Maynila|Punta]] hanggang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]])

==== Mga daungan ====
[[Talaksan:Manila skyline seen from Manila North Harbor.JPG|thumb|200px|Isa sa mga puerto ng lungsod]]
Ang daungan ng Maynila na matatagpuan sa bukana ng [[look ng Maynila]], ay kinilala bilang &quot;Pambansang Punong pandaungan ng Pilipinas&quot; dahil ito ang pangunahing daungan ng bansa. Pinagsisilbihan nito ang pangunahing pangangailangan ng lungsod tulad ng ekonomiya at pinauunlad ang turismong panindustriyal. Ang hilaga at katimugang daungan ay nakakaranas ng pagka-abala twing bakasyon o mga araw na may selebrasyon tulad ng [[Mahal na Araw]], [[Araw ng Kalululuwa]] at [[Pasko|Kapaskohan]].

==== Pasig River Ferry Service ====
[[Talaksan:Pasig Ferry.JPG|thumb|200px|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]]
Ang bukana ng [[Ilog Pasig]] ay matatagpuan sa lungsod. Ang ''Pasig River Ferry Service'' na nagpapatakbo ng 17 estasyon na matatagpuan sa bukana ng [[Ilog Pasig]] simula Plaza Mexico sa [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] hanggang sa [[lungsod ng Pasig]] ang nagsisilbing pantawid at transportasyong pandagat ng [[kalakhang Maynila]].

Pitong estasyon ang matatagpuan dito sa Maynila. Nakatala sa ibaba ang mga estasyon at nakaayos ayon sa pagkasunod-sunod:

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Estasyon
!Lokasyon
!Distrito
|-
|Estasyong Plaza Mexico
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|-
|Estasyong Escolta
|align=right|[[Kalye Escolta]]
|align=right|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|-
|Estasyong Quiapo
|align=right|Quiapo
|align=right|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|-
|Estasyong [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas|P.U.P.]]
|align=right|Santa Mesa
|align=right|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|-
|Estasyong [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|Santa Ana
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|-
|Estasyong Lambingan
|align=right|Punta
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|}

=== Mga medikal na pasilidad ===
Ang Maynila ang tahanan ng punong himpilan ng [[Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] sa Pilipinas, ang pangunahing opisina ng [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kagawaran ng Kalusugan]], at ilang opsital at medikal na pasilidad. Ang Kagawaran ng Kalusugan ng Maynila na may kakayahang magplano at magpatupad ng mga programmang pangkalusugan sa  lungsod, ay nagpapatakbo ng 44 na medikal na pasilidad at mga pasilidad na matatagpuan sa mga imprastraktura&lt;ref&gt;{{cite news |title= Free hospital, health aid in Manila assured |trans-title=Libreng ospital at paggamot sa Maynila kumpirmado |url=http://www.mb.com.ph/issues/2007/04/14/MTNN2007041491763.html |agency=Manila Bulletin |publisher=Manila Bulletin |location=Maynila |accessdate=2009-08-08 |language=Ingles}}&lt;/ref&gt; na nakakalat sa buong lungsod. Ilan sa mga tanyag ospital ng lungsod ay ang Manila Doctors' Hospital at Philippine General Hospital sa Abenidang Taft; Chinese General Hospital and Medical Center, Dr. Jose R. Reyes Memorial Medical Center, at San Lazaro Hospital sa distrito ng Santa Cruz; University of Santo Tomas Hospital sa Sampaloc; at ang Ospital ng Maynila Medical Center na pag-aari ng lokal na pamahalaan sa Malate.

== Pandaigdigang kaukulan ==
=== Mga kapatid na lungsod ===
Ang Maynila ay may 33 mga kapatid na lungsod (lokal at pandaigdigan) at tatlong kaalyadong lungsod.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Manila |url=http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |publisher=Pamahalaan ng Maynila |location=Maynila |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Maynila |language=Ingles |quote= |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607200336/http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Pandaigdigang relasyon

* [[Talaksan:Flag of Mexico.svg|25px|border]] [[Acapulco]], [[Mehiko]]
* [[Talaksan:Flag of India.svg|25px|border]] [[New Delhi]], [[India]]
* [[Talaksan:Flag of Thailand.svg|25px|border]] [[Bangkok]], [[Thailand]] (1997)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Beijing]], [[Tsina]] (2002)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Beijing |url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |publisher=EBeijing |location=Beijing |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Beijing |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2010-01-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Allison |last=Lopez |title=Manila mayor flies to ‘sister city’ for Beijing Olympics |url=http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |publisher=Inquirer |location=Maynila |trans-title=Pinuntahan ng alkalde ng Maynila ang mga kapatid na lungsod para sa palarong olimpiko ng 2008 |language=Ingles |date=2008-07-08 |quote=MANILA, Philippines—Manila Mayor Alfredo Lim will grace the opening ceremony of the 2008 Olympics Friday on the invitation of Beijing Mayor Guo Jinlong as his guest. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930165324/http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Romania.svg|25px|border]] [[Bucharest]], [[Rumanya]]
* [[Talaksan:Flag of Colombia.svg|25px|border]] [[Cartagena, Colombia|Cartagena]], [[Kolombiya]] (1986)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Guangzhou]], [[Tsina]]  (1982)
* [[Talaksan:Flag of Cuba.svg|25px|border]] [[Havana]], [[Cuba]]
* [[Talaksan:Flag of Israel.svg|25px|border]] [[Hayfa]], [[Israel]] (1971)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/en-US/city/CitySecretary_ForeignAffairs/EngActs.htm |title=Twin City activities |publisher=Pamahalaan ng Hayfa |accessdate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Honolulu, Haway|Honolulu]], [[Haway]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Indonesia.svg|25px|border]] [[Jakarta]], [[Indonesya]]
* [[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Ho Chi Minh]], [[Biyetnam]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]], [[Bagong Jersey]]
* [[Talaksan:Flag of Peru.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Lima]], [[Peru]]
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Madrid]], [[Espanya]] (1987)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mapa Mundi de las ciudades hermanadas |url=http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&amp;vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&amp;vgnextfmt=especial1&amp;idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD |publisher=Pamahalaan ng Madrid |location=Madrid |trans-title=Mapa ng mga kapatid na lungsod ng Madrid |language=Kastila |accessdate=2009-08-29}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Málaga]], [[Espanya]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Montréal, Québec|Montréal]], [[Québec]], [[Canada]] (2007)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manila-Montreal Sister City Agreement Holds Potential for Better Cooperation |url=http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |location=Montreal |trans-title=Ang pagiging magkapatid na lungsod ng Maynila at Montreal para sa magandang pakikipagrelasyon |language=Ingles |format=ASP |date=2005-06-24 |quote=Philippine Ambassador to Ottawa Francisco L. Benedicto commended the efforts of the Filipino-Canadian community and the members of the City Council of Montreal for their efforts in working towards a Manila-Montreal Sister City Agreement |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124125140/http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Russia.svg|25px|border]] [[Moscow]], [[Rusya]]
* [[Talaksan:Flag of France.svg|25px|border]] [[Nice]], [[Pransiya]]
* [[Talaksan:Flag of Kazakhstan.svg|25px|border]] [[Nur-Sultan]], [[Kazakhstan]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Sacramento, California|Sacramento]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[San Francisco, California|San Francisco]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Chile.svg|25px|border]] [[Santiago, Chile|Santiago]], [[Chile]]
* [[Talaksan:Flag of Australia.svg|25px|border]] [[Sydney]], [[Bagong Timog Gales]], [[Australia]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taichung]], [[Republika ng Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taipei]], [[Republika ng Tsina]] (1966)&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE 46 SISTER-CITIES OF TAIPEI |url=http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |publisher=Pamahalaan ng Taipei |location=Tapei |trans-title=Ang 46 na kapatid na lungsod ng Taipei |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718181902/http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]] [[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]], [[Prepektura ng Osaka|Osaka]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]
* [[Talaksan:Flag of Iran.svg|25px|border]] [[Tehrān]], [[Iran]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Winnipeg]], [[Canada]] (1979)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities |url=http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |publisher=Web Archive |trans-title=Mga kapatid na lungsod |language=Ingles |quote=Since the amalgamation of Winnipeg in 1971, the City of Winnipeg began a policy that authorizes the Mayor to enter into &quot;Sister City Agreements&quot; with Mayors in other countries. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2005-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051228134139/http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]]  [[Yokohama]], [[Prepektura ng Kanagawa|Kanagawa]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=8 Cities/6 Ports: Yokohama's Sister Cities/Sister Ports |url=http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505110044/http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archivedate=2009-05-05 |publisher=Pamahalaan ng Yokohama |trans-title=8 lungsod/6 na daungan: Mga kapatid na lungsod/kapatid na daungan ng Yokohama |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Mga kaligang lungsod

* [[Talaksan:Flag of South Korea.svg|25px|border]] [[Busan]], [[Timog Korea]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Shanghai]], [[Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Xi'an]], [[Tsina]]

;Mga kapatid na lungsod (Pilipinas)

* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]]
* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Davao]], [[Pilipinas]]

== Silipin din ==

* [[Kalakhang Maynila]] - Ang metropolitanyong pook ng [[Pilipinas]], ang pambansang punong rehiyon.
* [[Labanan sa Maynila]] - Iba't ibang labanan na nangyari sa lungsod na ito para sa walang kamatayang kalayaan.
* [[Maynilang Imperyal]] - Bansag sa lungsod at sa buong Kalakhang Maynila dahil sa ekonomiya nito.
* [[Napapaderang Lungsod]] - Ang bansag sa lungsod dahil sa [[nagsasanggalang na pader|nakasangalang pader]] o ang [[Kutang Santiago]].

== Kawil panlabas ==

{{Canadian City Geographic Location (8-way)
|North=''[[Lungsod ng Navotas]]'', ''[[Lungsod ng Kalookan]]''
|West=''[[Look ng Maynila]]''
|Center=Lungsod ng Maynila
|East=''[[Lungsod ng San Juan]]'', ''[[Lungsod ng Mandaluyong]]''
|South=''[[Lungsod ng Pasay]]''
|Northwest=''[[Puerto ng Maynila|Ang mga daungan ng Maynila at Navotas]]''
|Northeast=''[[Lungsod Quezon]]''
|Southwest=''[[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]]''
|Southeast=''[[Lungsod ng Makati]]''
|image=Flag_of_Manila.png
}}

{{sisterlinks|Manila}}
* [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na websayt ng lungsod ng Maynila]
* [http://www.manila.gov.ph/ Pamahalaan ng Maynila]
* {{wikivoyage|Manila}}
* [http://www.openstreetmap.org/?lat=14.583333&amp;lon=120.9666671&amp;zoom=11 Ang Mapa ng Maynila]
* [http://www.philippinedomain.com/metro_manila_map.htm Mga Pangunahing Lansangan ng Maynila]{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://zip-codes.philsite.net/manila.htm ZIP  | Postal Codes ng Maynila]
* [http://wikitravel.org/en/Manila Wikitravel - Manila]

== Sipian ==
=== Biblyograpya ===
{{Wikipedia-Books}}
* {{Citation
|last=Bayor
|first=Ronald H  
|title=The Columbia Documentary History of Race and Ethnicity in America
|publisher=Columbia University Press 
|date=2004-06-23
|isbn=0-231-11994-1
|url=http://books.google.com/books?id=o2eWvyig9SgC
}}.
* {{Citation
|editor-last=Blair
|editor-first=Emma Helen
|year=1911
|title=The Philippine Islands, 1493-1803
|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&amp;cc=philamer&amp;idno=afk2830.0001.003&amp;q1=blair&amp;frm=frameset&amp;view=image&amp;seq=5
}}, (Vol. 1, no. 3).
* {{Citation
|last=Boot
|first=Max
|title=The Savage Wars of Peace: Small Wars and the Rise of American Power
|publisher=Basic Books
|date=2002-04-01
|isbn=0-465-00720-1
|url=http://books.google.com/books?id=0lIg-lGwqBoC
}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
* {{Citation
|last=Fish
|first=Shirley
|title=When Britain Ruled the Philippines 1762-1764
|year=2003
|isbn=1-4107-1069-6
|url=http://books.google.com/books?id=RdIEAAAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Kumar
|first=Amitava  
|title=Poetics/Politics: Radical Aesthetics for the Classroom
|publisher=Palgrave
|date=1999-10-29
|isbn=0-312-21866-4 
|url=http://books.google.com/books?id=AJfkKgAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Painter
|first=Nell Irvin 
|title=Standing at Armageddon: The United States, 1877–1919
|publisher=W. W. Norton &amp; Company
|date=1989-05-01
|isbn=0-393-30588-0
|url=http://books.google.com/books?id=5_gB8ABKAx0C
}}.
* {{Citation
|last=Tracy
|first=Nicholas 
|title=Manila Ransomed: The British Assault on Manila in the Seven Years War
|publisher=University of Exeter Press
|year=1995
|url=http://books.google.com/books?id=AoNxAAAAMAAJ
}} ISBN 0-85989-426-6, ISBN 978-0-85989-426-5

=== Talababa ===
{{reflist|2}}

{{Template group
|list =
{{Lungsod ng Maynila}}
{{Roxas Boulevard}}
{{Template group
|title       = [[Talaksan:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}} Lokasyong Heograpiko
|list        = 
'''[[Sistema ng tugmaang pampook|Lat. &lt;small&gt;and&lt;/small&gt; Long.]] {{Coord|14|35|N|121|0|E|display=inline}} &lt;span style=&quot;color:darkblue;&quot;&gt;Maynila&lt;/span&gt;'''}}
{{Metro Manila}}
{{Mga Lungsod sa Pilipinas}}
{{Lalawigan ng Pilipinas}}
{{Talaan ng mga kabiserang Asyano batay sa rehiyon}}
}}


==Summer soltice daylight Philippines==

*Metro Manila Philippines 13hurs 


==Winter Soltice daylight== 

*Metro Manila Philippines 
11hrs

==hilagang hemipero==

*Philippines 

==Tropiko Kancer Clima/ Tropiko Moonson==

Metro Manila classification Tropiko Moonson Relevant sa Tropiko Kancer na Clima 
average temperatura 18° 20° from January to February 
habang Amihan season Hilaga ng Visayas hanggang Mindanao Lantitude 14°


==Eksaktong lokasyon Lantitude 23° hilagang ng  Taiwan==


==Tropiko Ekwador na linya  ekstensyon ng *Tropiko Ekwador 9 Hilaga ng Mindanao Philippines==
{{Authority control}}

[[Kategorya:Kabisera sa Asya]]
[[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Maynila]]
[[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Pilipinas]]</text>
      <sha1>qv0dr6x9a4uz4h6lt48s3uxsg9luy9o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212168</id>
      <parentid>2212152</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:25:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2212168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80087" sha1="jcweao3unbagxp7zlbzrad35933gkfe" xml:space="preserve">{{napiling artikulo}}
{{about|lungsod ng Maynila|kalakhang pook o kabahagian|Kalakhang Maynila|makalumang lungsod|Intramuros|ibang gamit sa salita|}}
{{Infobox Philippine city 2
| infoboxtitle   = Lungsod ng Maynilà
| official_name  = Manila
| nickname       = &quot;''Perla del Oriente''&quot;, &quot;The City of Our Affections&quot;, &quot;City by the Bay&quot;, &quot;''La Insigne y Siempre Leal Ciudad''&quot;
| motto          = ''Ang Bagong Maynila''&lt;br&gt; ''Manila, God First''
| image_skyline  = {{Photomontage
| photo1a = Big Manila.jpg
| photo2a = Manila City Hall Clock Tower View from Intramuros Wall.jpg
| photo2b = Fort Santiaigo in Intramuros.jpg
| photo4a = Rizal Monument at Dusk.jpg
| photo4b = Allan Jay Quesada- Quiapo Church DSC 0065 The Minor Basilica of the Black Nazarene or Quiapo Church, Manila.JPG
| photo5a = Malacañang Palace (Cropped).jpg
| size    = 250
| spacing = 2
| position = center
| color = transparent
| border = 0
}}
| imagesize      = 
| image_caption  = (Paikot sa kanan, simula sa taas): [[Panoramang urbano]] ng Maynila, [[Gusaling Panlungsod ng Maynila]], [[Binondo]], [[Palasyo ng Malakanyang]], Simbahan ng Tondo, [[Look ng Maynila]], [[Bantayog ni Rizal]], Tanggapan ng Koreo ng Maynila
| image_flag     = Flag of Manila.svg
| sealfile       = Ph seal ncr manila.svg
| locatormapfile = Ph_locator_ncr_manila.png
| caption        = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na inilalarawan ng kinalalagyan ng Maynila.
| region         = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]]
| province       =  —
| districts      = [[Purok Pambatas ng Lungsod ng Maynila|Mga Pambatas na Purok ng Maynila]]
| barangays      = 897
| class          =  Unang uri, mataas na urbanisadong lungsod
| language       = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] at [[Mga wika sa Pilipinas|marami pang iba]].
| mayor          = Isko Moreno
| vice_mayor     = Chi Atienza
| representative_link = 
| founded        =  24 Hulyo 1574
| founded_town   =  —
| cityhood       =  24 Hulyo 1574
| fiesta         =  [[Hunyo 22|22 Hunyo]]
| areakm2        =  42.88
| pop2000        =  1780148
| popden2000     =  43079
| area_code      =  2
| zip_code       =  0900 - 1096
| latd           =  14
| latm           =  35
| lats           =  
| latNS          =  N
| longd          =  120
| longm          =  58
| longs          = 
| longEW         =  E
| demographics1_title            = [[Human Development Index|HDI]]
| demographics1_info             = {{increase}} 0.773&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sub-national HDI|title=Area Database – Global Data Lab|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|website=hdi.globaldatalab.org}}&lt;/ref&gt; – &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;high&lt;/span&gt; (2018)
| elevation_footnotes = &lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; 
| elevation_m    =  16.0
| elevation_ft   =  52
| website        =  [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na Pook-sapot ng Lungsod ng Maynila]
}}

Ang '''Lungsod ng Maynila'''  ({{IPA-tl|luŋˈsod nɐŋ majˈnilaʔ|}}, [[Wikang Kastila|Kastila]]: Ciudad de Manila,  [[Wikang Ingles|Ingles]]: City of Manila), kilala bilang '''Maynila''', ay ang [[kabisera|punong-lungsod]] at ang pangalawang pinakamataong lungsod ng [[Pilipinas]]. Mataas ang pagkaurbanisado, ito ang lungsod na may pinakamakapal na dami ng tao sa buong mundo noong 2019. Tinuturing ang Maynila na isang pandaidigang lungsod at grinado bilang isang Lungsod–Alpha (o ''Alpha'' – ''City'') ng ''Globalization and World Cities Research Network'' (GaWC).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|title=The World According to GaWC 201|language=en|access-date=2022-11-04|archive-date=2022-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413224254/https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 7, 2018 |title=Manila—the world's most densely-populated city |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://lifestyle.inquirer.net/308785/manila-worlds-densely-populated-city-reimagined-harvard/|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang unang lungsod sa bansa na naka-karta (o may sariling saligang-batas), na itinalaga ng Batas ng Komisyon ng Pilipinas Blg. 183 ng Hulyo 31, 1901. Naging awtonomo ito nang napasa ang Batas Republika Blg. 409, &quot;Ang Binagong Karta ng Lungsod ng Maynila&quot;, noong Hunyo 18, 1949.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Annual Audit Report: City of Manila |url=http://www.coa.gov.ph/index.php/local-government-units/2014/category/5447-cities |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104083035/http://www.coa.gov.ph/phocadownloadpap/userupload/annual_audit_report/LGUs/2014/NCR/Cities/City_of_Manila_ES2014.pdf |archive-date=Nobyembre 4, 2016 |access-date=Nobyembre 4, 2016 |website=Commission on Audit|language}}&lt;/ref&gt; Tinuturing ang Maynila bilang bahagi ng orihinal na pangkat ng mga pandaigdigang lungsod dahil lumawig ang ''network'' nitong pang-komersyo sa [[Karagatang Pasipiko]] at kumonekta sa [[Asya]] ang Kastilang mga Amerika sa pamamagitan ng  [[kalakalang Galeon]];  nang nagawa ito, tinatakan nito ang unang pagkakataon sa kasaysayan ng mundo na naitatag ang isang hindi naabalang kadena ng ruta ng kalakalan na pumapalibot sa [[planeta]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frank |first=Andre G. |url=https://archive.org/details/reorient00andr |title=ReOrient: Global Economy in the Asian Age |publisher=University of California Press |year=1998 |isbn=9780520214743 |location=Berkeley |pages=[https://archive.org/details/reorient00andr/page/131 131] |url-access=registration|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang isa sa mga pinakamatao at pinakamabilis na lumagong lungsod sa [[Timog-silangang Asya]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Enero 22, 2015 |title=Global Metro Monitor |url=https://www.brookings.edu/research/global-metro-monitor/ |access-date=Abril 12, 2017 |website=Brookings Institution|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; na may kabuuang populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa {{PH wikidata|household}} na kabahayan ayon noong {{PH wikidata|population_as_of}}.&lt;ref name=&quot;Pop&quot;&gt;{{cite web | author= Demographia | title= 50 Largest World Metropolitan Areas Ranked: 2000 Estimates | url= http://www.demographia.com/db-world-metro2000.ht | publisher= US Census Bureau | accessdate= 2009-06-05 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author= City Population | title= The Principal Agglomerations of the World | url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html | accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;

Sumasakop ng 42.88 na kuwadrado kilometro,&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] |title=Manila City - Cosmopolitan Capital Of The Philippines |url=http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730045417/http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |archive-date=2008-07-30 |work=Wow Philippines |accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;{{cite web |title=Population Density |url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/query.php?url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |archive-date=2006-08-11 |publisher=Manila City |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; ang lungsod na ito ay nasa baybayin ng [[Look ng Maynila]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Luzon]]. Napalilibutan ang Maynila ng mga lungsod ng [[Navotas]] at [[Caloocan]] sa hilaga, [[Lungsod Quezon]] sa hilagang-silangan, [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] at [[Mandaluyong]] sa silangan, [[Makati]] sa timog-silangan at [[Pasay]] sa timog. Ang Maynila ay may 900 na kilometro ang layo mula sa [[Hong Kong]], 2,400 na kilometro ang layo mula sa [[Singapore]] at mahigit 2,100 na kilometro ang layo sa hilagang-silangan mula sa [[Kuala Lumpur]]. Nahahati ang Maynila sa dalawa ng ilog Pasig. Sa depositong alubyal ng ilog Pasig at look ng Maynila nakapwesto ang nakakaraming sinasakupan ng lungsod na gawa mula sa tubig.

Noong ika-16 siglo, ang lungsod ay binubuo ng mga tindahan at tagatanggap sa may tabi ng baybayin ng [[ilog Pasig]], na nasa hilaga ng mga makalumang pamayanan. Ang lungsod ay nakilala rin sa pangalan na ibinigay ng mga pangkat etnikong mga [[Tagalog (pangkat etniko)|Tagalog]], ang &quot;Maynila&quot;, na unang nakilala bilang &quot;Maynilad&quot;. Nagmula ang pangalan sa salitang [[Nilad|nila]], isang uri ng halamang mabulaklak na tumutubo sa baybayin ng look, na ginagamit sa paggawa ng sabon para sa pakikipagkalakalan; nanggaling ito sa salitang may nila, na may unlaping &quot;ma-&quot; na tumutukoy kung saan ang isang lugar ay mayroong isang bagay na malago (maaaring Sanskrit ang &quot;nila&quot; na &quot;punong indigo&quot;).&lt;ref name=&quot;E.M. Pospelov 1998&quot;&gt;E.M. Pospelov, Geograficheskie nazvanie mira (Moscow 1998).&lt;/ref&gt; (Ang sinasabing naging pangalan ng halaman ay nilad ay kathang isip lamang.)&lt;ref name=&quot;Ambeth Ocampo&quot;&gt;{{cite web | author=Ambeth Ocampo | title=Looking Back : Pre-Spanish Manila | url=http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | publisher=Philippine Daily Inquirer | date=2008-06-25 | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2009-02-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090207190954/http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;World: metropolitan areas&quot;&gt;{{cite web | title=World: metropolitan areas | url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | publisher=World Gazetteer | accessdate=2009-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090724043234/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | archivedate=2009-07-24 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

Noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1521–1898)|kapanahunan ng mga Kastila]], itinaguyod ang lungsod na may umpok-umpok na pamayanan na pumapalibot sa [[Kutang Santiago|nagsasanggalang haligi]] ng [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] ([[nagsasanggalang pader|nahahaligihan]]), ang orihinal na Maynila. Ang Intramuros na isa sa mga pinakalumang nagsasanggalang na haligi sa timog-silangan, ay ginawa at pinasyahan ng mga misyonaryong [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]] para hindi masakop ng mga Tsino ang pamayanan at mailigtas ang mga mamamayan. Noong kapanahunan ng Amerikano, ilang pagsasaayos ang isinagawa sa katimugang bahagi ng lungsod at ginamit ang arkitekturang disenyo ni [[Daniel Burnham]]. Ang lungsod ay may humigit sa 100 mga parke na nakakalat sa buong lungsod.

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang kapuluan ng Pilipinas ng tatlong dantaon simula 1565 hanggang 1898. Noong namalagi ang Britanya sa Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[dakilang Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging bahagi sa Pitong Taong Digmaan. Nanatiling punong lungsod ng Pilipinas ang Maynila sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga nag-aaklas laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong dantaon at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko patungong [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos|Nagkakaisang mga Estado ng Amerika]] ang Pilipinas sa mga Kastila at pinamahalaan ang buong kapuluan ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;&gt;{{cite web | title=Manila, Philippines | url=http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | publisher=U.N. | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2014-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140425092330/http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nawasak ang malaking bahagi ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Varsovia]], [[Polonya]]. Ang rehiyon ng Kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975.

== Kasaysayan ==

{{main|Kasaysayan ng Maynila}}
{{See also|Kasaysayan ng Pilipinas}}

[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|left|200px|Ang tarangkahan ng Kutang Santiago sa Intramuros]]
[[Talaksan:AMH-6763-NA Bird's eye view of Manila.jpg|thumb|left|200px|Tanawin ng Maynila noong mga 1665.]]

Ang [[Kaharian ng Maynila]] ay nakilala bilang ''Gintu'' (lupain o isla ng mga ginto) o ''Suvarnadvipa'' ng mga kalapit na lalawigan. Ang naturing kaharian ay yumabong sa mga huling sandali ng [[Dinastiyang Ming]] dulot ng pakikipagkalakalan sa Tsina.&lt;ref name=&quot;Dynasty&quot;&gt;San Agustin, Gaspar de, Conquistas de las Islas Philipinas 1565-1615, Translated by Luis Antonio Mañeru, 1st bilingual ed (Kastila at Ingles), published by Pedro Galende, OSA: Intramuros, Manila, 1998&lt;/ref&gt; 

Ang [[bayan ng Tondo]] ay matatagpuan naman sa hilaga ng Ilog Pasig. Ang mga namumuno rito ay itinuturing bilang mga hari, at tinatawag silang ''panginuan'' o panginoon, ''anak banua'' o anak ng langit, o [[lakandula]], na nangangahulugang &quot;diyos ng kahariang pinamumunuan&quot;.

Noong namamayagpag si Bolkiah (1485-1571), ang [[Brunei|Kasultanan ng Brunei]] ay nagkaroon ng malalim na kapangyarihan sa Maynila, nang magawang maipakasal ni Sultan Bolkiah ng Brunei at ni Puteri Laila Menchanai ng Sulu ang kanilang babaeng anak kay Rajah Salalila ng Maynila noong mga huling bahagi ng ika-15 dantaon hanggang sa mga simulang bahagi ng ika-16 dantaon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Abinales |first1=Patricio N. |title=State and Society in the Philippines |last2=Amoroso |first2=Donna J. |publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers Inc. |year=2005 |location=Oxford, United Kingdom |pages=50 |language=en}}&lt;/ref&gt; Si Salalila rin aniya ay binansagang 'Penguiran Salalila', bilang bahagi ng malawakang pamilya ng sultan ng Brunei. Siya rin ay kininikilala bilang hari ng mga taga-Batangas at mga taga-Mindoro, na nanimula na ring manampalataya sa relihiyong Islam sa panahon ring iyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |url=https://books.google.com.ph/books?id=15KZU-yMuisC&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society |date=1994 |publisher=Ateneo University Press |isbn=978-971-550-135-4 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa pamamahala ni Salalila, may itinaguyod na bagong dinastiya para humarap/hamunin ang Kapulungan ng mga Lakandula sa Tondo.&lt;ref&gt;Henson, Mariano A. 1965. The Province of Pampanga and Its Towns: A.D. 1300-1965. 4th ed. revised. Angeles City: By the author.&lt;/ref&gt;

Sa kala-gitnaan ng ika-16 na siglo, ang mga nasasakupang lugar ng kasalukuyang Maynila, ay parte ng isang malawakang pook na umaabot sa hangganan ng karagatan na pinamumunuan ng mga [[Raha]]. Namuno sina [[Rajah Sulayman]] at Rajah Matanda sa mga komunidad ng [[Muslim]] sa timog ng [[ilog Pasig]], at si [[Lakandula]] ang namuno sa Kaharian ng Tondo, ang Hindu-Budistang kaharian sa timog ng ilog. Pinagsanib yaong dalawang komunidad ng Muslim at dito naitaguyod ang kaharian ng Maynila. Ang dalawang lungsod-estado ay nagsasalita ng wikang Malay na mahusay makitungo sa sultanate ng [[Brunay]] na si Bolkiah, at sa mga sultanate ng [[Sulu]] at [[Ternate, Kabite|Ternate]].

[[Talaksan:EscoltaManila1899.jpg|thumb|200px|[[Kalye Escolta]], Maynila. Steryoptikal na pananaw, 1899. Kinuha ang litrato noong kapanahunan ng Amerikano]]
[[Talaksan:Manila Walled City Destruction May 1945.jpg|thumb|200px|Ang pagkawasak ng Maynila, pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].]]

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang mga isla ng Pilipinas ng tatlong siglo simula 1565 hanggang 1898. Si heneral [[Miguel López de Legazpi]] ang nagpadala ng isang natatanging ekspedisyon at dito nadiskubre ang Maynila. Itinaguyod dito ang kanilang tanggulan, ang [[Kutang Santiago]] at kalaunan, pinalawig ang nasasakupan sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga paaralan, tirahan, simbahan sa labas ng [[nagsasanggalang pader]] at ito ang nagbigay kapanganakan sa Intramuros. Noong inokyupa ng Britanya ang Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[Gran Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging parte sa Pitong Taong Digmaan. Ang lungsod ay nanatiling kabisera ng Pilipinas sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga armadong rebelde laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong siglo at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko papunta ng [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos]] ang Pilipinas sa mga Espanyol at pinamahalaan ang buong arkipelago ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;/&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], nawasak ang malaking parte ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Warsaw]], Poland noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Ang rehiyon ng  kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975. Ang kasalukuyang alkalde ng lungsod ay si [[Joseph Estrada]].

Isang pandaigdigang lungsod ang Maynila at kilala bilang &quot;Beta+&quot; ayon sa ''Globalization and World Cities Study Group and Network'' noong 2008.&lt;ref name=&quot;The World According to GaWC 2008&quot;&gt;{{cite web |title=The World According to GaWC 2008 |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |work=GaWC |publisher=GaWC |accessdate=2009-06-10 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ng heograpiya ==
{{see|Kalakhang Maynila|Malawakang Maynila}}
[[Talaksan:BurnhamPlanOf-Manila.jpg|thumb|200px|right|Ang tunay na plano ni [[Daniel Burnham]] sa Maynila.]]
[[Talaksan:Plano de Manila 1851.jpg|thumb|right|200px|Ang plano ng mga Hispano sa Maynila o &quot;[[Napapaderang Lungsod]]&quot;]]
Bago at noong koloniyalisasyon ng Espanya sa Pilipinas, ang Maynila na ang kabisera ng lalawigang ito na sumasakop sa halos kabuuan ng Luzon, at kinabibilangan ng mga modernong subdibisyong pang-teritoryal ng [[Pampanga]], [[Bulacan]], [[Rizal (lalawigan)|Rizal]], [[Laguna]], [[Quezon]], [[Mindoro]], [[Masbate]] at [[Marinduque]]. Kalaunan, ang mga subdibisyong ito ay ginawang mga malalayang lalawigan, at ang Maynila ay naging kasing lawak na lamang ng Kalakhang Maynila. Ang Maynila ay nasa hangganan ng ilang lalawigan pero limiit pa lalo nang ginawang mga munisipalidad ang ilang parte nito at ang Maynila ay kasing lawak na lamang ng kasalukuyang Maynila (maliban na lamang sa Intramuros, ang lokasyon ng tunay na kabisera). Ayon sa kasaysayan ng lalawigang ito, pinangalanan itong '''''Lalawigan ng Tondo''''' na kilala noong kapanahunan ng mga Hispano.

Noong 1853, apat na pueblo o bayan sa lalawigan ng Tondo ay nakipag-isa sa lalawigan ng Laguna at itinaguyod ang pambansang distrito na pinangalanang &quot;''Distrito de los Montes de San Mateo''&quot; (Distritong kabundukan ng lalawigan ng San Mateo). Ang lalawigan ng Tondo ay pinag-salo sa mga lalawigan ng Cainta, [[Taytay]], Antipolo at Boso-boso, habang ang Laguna ay isinalo sa mga lalawigan ng [[Angono]], Baras, Binangonan, Cardona, Morong, Tanay, Pililla at Jalajala. Dahil pinangalanan ang distritong ito bilang ''Distrito de los Montes de San Mateo'', na sinasabi ng mga katutubo na masyadong mahaba, hindi bumabagay at nalilito ang karamihan na ang bayan ng [[San Mateo]] sa lalawigan ng Tondo ay ang kabisera ng distritong kabundukan ng San Mateo at ng Morong, ay pinalitan ang pangalan nito ng '''''Lalawigan ng Maynila''''' noong 1859.

Noong ipinagbenta ng mga Hispano ang Pilipinas sa mga Amerikano, itinaguyod ang pamahalaang pang-sibil. Kalaunan, ang lalawigan ng Maynila ay isinawalang bisa ng komisyon ng Pilipinas, naging mga munisipalidad ang mga kasapi nito kabilang ang Moring, at dito naitaguyod ang [[Rizal (lalawigan)|lalawigan ng Rizal]]. Ilang linggo ang nakalipas at ang bagong anyo ng Maynila ay nakilala na ng buong kapuluan ng Pilipinas at isinalo ang ilang bayan ng lalawigan ng Rizal sa lungsod bilang mga distrito. Ang mga hangganan ng Maynila isinaayos noong 29 Enero 1902. Ang mga pook na kalapit-bayan ng Gagalangin ay naging kasapi ng distrito ng Tondo, kabilang ang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]] na ngayon ay isang malayang distrito. Noong 30 Hulyo ng 1902, ang bayan ng [[Pandacan, Maynila|Pandacan]] ay naging kasapi na ng lungsod bilang distrito. Sa kasalukuyan, mayroong 16 na distritong pang-heograpiya ang lungsod.

Noong ikalawang digmaang pandaigdig, ang Maynila ay ginawang &quot;''Open City''&quot; at ang mga administratibong hangganan nito ay pinalawak hanggang sa mga kalapit na lungsod at bayan. Pinangalanan itong '''Malawakang Maynila''' at naging kasapi nito ang mga distrito ng Bagumbayan (Katimugang Maynila), Bagumpanahon (Sampaloc, Quiapo, San Miguel at Santa Cruz), Bagumbuhay (Tondo), Bagong Diwa (Binondo at San Nicholas), at ang bagong kakataguyod na [[Lungsod Quezon]] na hinati sa dalawang distrito at ang mga munisipalidad ng [[Lungsod ng Kalookan|Kalookan]], [[Lungsod ng Las Piñas|Las Piñas]], [[Lungsod ng Malabon|Malabon]], [[Lungsod ng Makati|Makati]], [[Lungsod ng Mandaluyong|Mandaluyong]], [[Lungsod ng Navotas|Navotas]], [[Lungsod ng Parañaque|Parañaque]], [[Lungsod ng Pasay|Pasay]] at [[Lungsod ng San Juan|San Juan]] ay naging distrito ng Maynila.

Noong 1948, ang [[Lungsod Quezon]] ang naging kabisera ng Pilipinas. Kalaunan, noong 29 Mayo 1976, ibinalik ni pangulong [[Ferdinand E. Marcos]] ang titulong kabisera ng Pilipinas sa Maynila na hango sa kautusang '''''Presidential Decree No. 940''''' na nagpapahayag na ang pook na inireseta para sa Kalakhang Maynila sa kautusang '''''Presidential Decree 824''''' ay ang dapat kalugaran ng ng pambansang pamahalaan.

=== Klima ===
Base sa [[kaurian ng panahon ayon sa Köppen]], ang Maynila ay mayroon tropikong tag-init at tag-ulan na panahon. Ang Maynila ay nasa tropiko kasama ng buong [[Pilipinas]]. Ang lapit nito sa [[ekwador]] ay nangangahulugan na ang temperatura ay mababa, kung minsan ay mas mababa pa sa 20&amp;nbsp;°C at tumataas ng higit pa sa 38&amp;nbsp;°C. Dahil mataas ang halumigmig, nagiging mas mainit ang panahon. Bukod dito, ang [[pagbabago ng klima]] at ang [[subsidence|paglubog ng lupa]] ay nagdudulot ng malaking panganib ng pagtaas ng relatibong antas ng dagat sa Kalakhang Maynila, na maaaring magpatuloy hanggang 2150.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Ibarra Marinas |first1=Daniel |last2=Silva Mendoza |first2=Laura |last3=Mata Chacón |first3=Dulce |last4=Belmonte Serrato |first4=Francisco |title=Climate Change and Subsidence in Metro Manila: Relative Sea-Level Projections Through Tide-Gauge Records and Satellite Altimetry up to 2150 |journal=Geographies |volume=6 |issue=2 |year=2026 |doi=10.3390/geographies6020041}}&lt;/ref&gt;

{{clear}}
&lt;center&gt;&lt;!--Infobox begins--&gt;{{Infobox Weather
|metric_first = Yes
|single_line= Yes
|location = Maynila, Pilipinas
||Jan_Hi_°C = 30|Jan_REC_Hi_°C = 35
 |Feb_REC_Hi_°C = 35
 |Mar_REC_Hi_°C = 36
 |Apr_REC_Hi_°C = 37
 |May_REC_Hi_°C = 38
 |Jun_REC_Hi_°C = 38
 |Jul_REC_Hi_°C = 38
 |Aug_REC_Hi_°C = 36
 |Sep_REC_Hi_°C = 35
 |Oct_REC_Hi_°C = 35
 |Nov_REC_Hi_°C = 35
 |Dec_REC_Hi_°C = 34
 |Year_REC_Hi_°C = 38
 |Jan_REC_Lo_°C = 14
 |Feb_REC_Lo_°C = 14
 |Mar_REC_Lo_°C = 16
 |Apr_REC_Lo_°C = 16
 |May_REC_Lo_°C = 17
 |Jun_REC_Lo_°C = 20
 |Jul_REC_Lo_°C = 22
 |Aug_REC_Lo_°C = 21
 |Sep_REC_Lo_°C = 21
 |Oct_REC_Lo_°C = 21
 |Nov_REC_Lo_°C = 19
 |Dec_REC_Lo_°C = 17
 |Year_REC_Lo_°C = 14||Feb_Hi_°C = 30
||Mar_Hi_°C = 31
||Apr_Hi_°C = 33
||May_Hi_°C = 34
||Jun_Hi_°C = 34
||Jul_Hi_°C = 33
||Aug_Hi_°C = 31
||Sep_Hi_°C = 31
||Oct_Hi_°C = 31
||Nov_Hi_°C = 31
||Dec_Hi_°C = 31
||Year_Hi_°C = 31
||Jan_Lo_°C = 21
||Feb_Lo_°C = 21
||Mar_Lo_°C = 21
||Apr_Lo_°C = 22
||May_Lo_°C = 23
||Jun_Lo_°C = 24
||Jul_Lo_°C = 24
||Aug_Lo_°C = 24
||Sep_Lo_°C = 24
||Oct_Lo_°C = 24
||Nov_Lo_°C = 23
||Dec_Lo_°C = 22
||Year_Lo_°C = 23
|Jan_Precip_cm = |Jan_Precip_mm = 23
|Feb_Precip_cm = |Feb_Precip_mm = 23
|Mar_Precip_cm = |Mar_Precip_mm = 13
|Apr_Precip_cm = |Apr_Precip_mm = 18
|May_Precip_cm =|May_Precip_mm = 33
|Jun_Precip_cm =|Jun_Precip_mm = 130
|Jul_Precip_cm =|Jul_Precip_mm = 254
|Aug_Precip_cm =|Aug_Precip_mm = 432
|Sep_Precip_cm =|Sep_Precip_mm = 422
|Oct_Precip_cm =|Oct_Precip_mm = 356
|Nov_Precip_cm =|Nov_Precip_mm = 193
|Dec_Precip_cm =|Dec_Precip_mm = 145
|Year_Precip_cm =|Year_Precip_mm = 2042
|source = http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT002730|title =BBC: Average Temperatures  for Manila, Philippines| accessdate=28-03-10}}
&lt;!--Infobox ends--&gt;&lt;/center&gt;

== Demograpiya ==
=== Kapal ng populasyon ===
{{Populasyon}}
Sa populasyong 1,660,714 sa lawak na 38.55&amp;nbsp;km², ang Maynila ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na nahihigitan ang lahat ng pangunahing lungsod ng mundo na may 43,079 katao/km².&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's Densest Cities |url=http://www.forbes.com/2006/12/20/worlds-most-congested-cities-biz-energy-cx_rm_1221congested_slide_3.html?thisSpeed=15000 |work= |publisher=Forbes |location= |trans-title=Ang mga lungsod na may pinakamalaking kapal ng populasyon |language=Ingles |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; Ang ika-6 na distrito ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na may 68,266 katao/km² at sumunod ang una at ikalawang distrito (kabuuan ng Tondo) na may 64,936 (una) at 64,710 (ikalawa) katao/km². Ang ikalimang distrito ang may pinakamaliit na kapal ng populasyon na may 19,235 katao/km².&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Ang kapal ng populasyon ng Maynila ay nahihigitan ang mga lungsod na [[Paris]] (20,164 katao/km²), [[Shanghai]] (16,364 katao/km², sa distritong Nashi ang may densidad na 56,785 katao/km²), [[lungsod ng Buenos Aires]] (2,179 katao/km², na ang pinakamaliking densidad ay ang Lanus na may 10,444 katao/km²), [[Tokyo]] (10,087 katao/km²) [[lungsod ng Mehiko]] (11,700 katao/km²), at [[Istanbul]] (1,878 katao/km², na may pinakamalaking densidad ay ang distritong Fatih na may 48,173 katao/km²).&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Pagdating naman sa kabuuang kalakhan, ang Kalakhang Maynila ay ika-85 ang pwesto na may 12,550 katao/km² at may lawak ng lupain na 1,334&amp;nbsp;km², na nahihigitan pa ng [[Lungsod ng Cebu]] na pumasok ika-80 ang pwesto.&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Demographia World Urban Areas &amp; Population Projections |url=http://demographia.com/db-worldua.pdf |publisher=Demographia |trans-title=Demographia Mga kalakhang pook at inaasang paglobo ng populasyon |language=Ingles |format=PDF |accessdate=2009-09-01}}&lt;/ref&gt;

=== Wika ===

Ang opisyal na wika ay [[Filipino]] na kilala bilang [[Wikang Tagalog|Tagalog]], habang ang [[Wikang Ingles|Ingles]] ay malawakang ginagamit sa edukasyon at trabaho sa buong Kalakhang Maynila na itinuro ng mga Amerikanong dumaong sa Pilipinas. Ang Hokkieng Intsik ay malawakang ginagamit sa mga komunidad ng Tsinong-Pinoy. May mga matatandang naninirahan na gumagamit ng pangunahing [[Wikang Kastila|Hispano]], na isang sapilitang paksa sa kurikulum ng mga unibersidad at pamantasan sa Pilipinas hanggang 1987. Maraming mga batang Europiyano, Arabo, Indiyan, Latinong Amerikano at iba pa na ang pangunahing wika ay ang sariling wika ng kanilang magulang o ang wika ng kinalakihang bansa o estado.

== Ekonomiya ==

{{main|Poblasyon ng Maynila|Puerto ng Maynila}}
{{wide image|Big Manila.jpg|1025px|Ang Maynila sa pagkakakita sa ''Harbour Square'', ito ang poblasyon ng Maynila&lt;ref&gt;Ayon sa pamahalaang lokal ng Maynila, ito ang pangunahing pinagmumulan ng GDP ng lungsod. Nahahatak nito ang ekonomiya ng lungsod at marami ditong mga [[gusaling tukudlangit]]. Lahat naman ng lugar sa Maynila ay pang-negosyo, sadya lamang ito ang karapat dapat na Poblasyon (''Ang ibig sabihin kasi ng Ibabang Maynila ay ang mga lugar sa katimugang Maynila'').&lt;/ref&gt;}}
[[Talaksan:Roxas Boulevard - Malate (Manila; 01-01-2020).jpg|200px|left|thumb|Ang [[Bulebar Roxas]], na dumadaan sa poblasyon ng Maynila]]

Ang ekonomiya ng Maynila ay maraming pinanggagalingan. Dahil sa mga puerto nitong napapangalagaan, ang Maynila ang naging &quot;''National Chief Port''&quot; ng bansa. Ang Maynila rin ang pangunahing tagalathala ng pahayagan sa Pilipinas.&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;&gt;{{cite web |title=Manila Encyclopedia Article |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |work=Encyclopedia |publisher=MSN Encarta |accessdate=2009-07-12 |archive-date=2009-11-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kwqjvIN5?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang mga produkto na maaring mabili dito ay mga kemikal, tela, damit, mga elektronikong kagamitan, relo, bakal, gamit na gawa sa katad, mga ibat ibang klase ng mga pagkain, at mga sapatos. Ang pagtitinda ng mga pagkaing tinge at inumin kabilang ang produktong tabako ang pangunahing pinagkakakitaan ng mga mamamayan. Ang mga mamamayan ay nangangalakal din sa mga dayuhan. Ang mga kagamitan na ipinangkakalakal nila kapalit ng pera ay mga tali, playwud, pinong asukal, kopra, at [[langis ng niyog]].&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt;

Maunlad na industriya ang turismo. Ang Maynila ay nakakaakit ng mahigit 1 milyong&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt; dayuhan dahil ito ang pangunahing pook panturismo ng bansa. Madalas puntahan ng mga dayuhan ang distrito ng [[Binondo, Maynila|Binondo]], [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] at [[Malate, Maynila|Malate]].

Lahat ng distrito ng lungsod maliban na lang sa [[Puerto ng Maynila]] ay may sariling pamilihang bayan o palengke. Ang pamilihang bayan ay nahahati sa dalawa, ang mga seksiyong tuyong pagkain at gulay. Masagana ang mga pamilihang bayang ito lalo na kapag umaga. Dahil sa programang urbanisasyon ng pamahalaang Maynila, naisaayos ang karamihan ng pamilihang bayan. Ang isa sa mga halimbawa nito ay ang pamilihang pambayan ng Santa Ana at pamilihang pambayan ng Pritil. Kung ang isang tao ay naghahanap ng mumurahing kagamitan, maaaring siyang makahanap sa Divisoria at [[Quiapo, Maynila|Quiapo]].

Ang mga modernong liwasan ay nakakalat sa lungsod at ang karamihan ay nasa distrito ng [[Malate, Maynila|Malate]] at [[Ermita, Maynila|Ermita]]. Ang [[SM City Manila]], na isa sa mga pinakamalaking liwasan ng bansa, ay nakatayo katabi ng Bahay-Pamahalaang panlungsod ng Maynila at ang orihinal na liwasan ng SM ay umiiral pa rin sa Carriedo sa [[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]. Ang isa sa mga popular na liwasan sa Maynila ay ang ''Robinson's Place Ermita''. Sa katimugan naman ng lungsod sa distrito ng Malate ay ang ''Harrison Plaza'', isa sa mga pinakalumang liwasan ng lungsod. Ang Maynila ay isa sa mga lungsod na magastos tirahan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The world's most expensive cities in 2008 |url=http://www.citymayors.com/economics/expensive_cities2.html |work=Economics |publisher=CityMayors |accessdate=2009-07-15}}&lt;/ref&gt;

== Kultura ==
=== Arkitektura ===

Ang arkitektura ng Maynila ay isa sa tanyag at kilala, kahit na ang [[lungsod ng Makati]] ang may mas maraming [[gusali]]. Kilala ang Maynila sa pagiging lugar na kinaroroonan ng [[Basilica Minore de San Sebastian]], ang natatanging gotikang simbahan sa [[Asya]], pati ang Simbahan ng San Agustin at [[Simbahan ng Quiapo]].

[[Talaksan:Vista de la bahía de Manila.JPG|thumb|200px|Ang Maynila ay nagkaroon ng maraming matataas na tukudlangit simula nang mamahala si Atienza sa lungsod]]

Noong sinakop ng mga Hispano ang kapuluan ng Pilipinas, karamihan sa mga istraturang itinayo sa lungsod ay mga simbahan at paaralan na kahugis ng mga gusali sa [[Espanya]]. Noong kapanahunan naman ng Amerikano, sinikap ni [[Daniel Burnham]] na palaguin at ibahin ang hitsura ng Maynila; hindi natuloy ang plano dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Sa panahon ding ito ginawa ang Bulebar Seaside, na tinagurian ding Bulebar Dewey at ngayon ay [[Bulebar Roxas]]. Ang isa sa mga napalaganap ng Amerikano ay ang pagkilala sa Pilipinas ng Tram, na unang ipinatakbo dito sa Maynila. Nang inihalal bilang alkalde si Lacson, ipinawasak niya lahat ng pook ng mga mahihirap at ipinatayo ang Lacson Underpass, na ang kauna-unahang daanang pailalim sa [[Pilipinas]]. Ginawa niyang pook pangnegosyo ang mga pook kung saan dating nandoon ang mga iskwater. Noong naging alkalde si Atienza, lumaganap sa Maynila ang mga gusaling tukudlangit at mga liwasan, kabilang dito ang Manila Ocean Park. Pununa ng ilang mananalaysay ang ginawang pagsira ni Atienza sa natitirang gusali ng mga Amerikano para mabigyan-puwang ang bagong gusali ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawatan ng Katarungan]]. Maraming gusali ang ipinapatayo sa kasalukuyan na uukit sa Maynila at pati na ng [[Kalakhang Maynila|kondehan]] nito.&lt;ref name=&quot;TBinManila&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |title=Tallest Buildings in the Philippines |date=December 2009 |publisher=Council on Tall Buildings and Urban Habitat |accessdate=2010-01-10 |quote=This list includes buildings that are under construction. Only buildings that are completed are officially ranked on CTBUH listings. |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304061620/http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Pananampalataya ===
Ang pagiging kosmopolitano ng lungsod at pagkakaroon ng iba't ibang kultura ang sumasalamin sa Maynila dahil sa dami ng mga pook-pananampalataya na nakakalat sa lungsod. Ang kalayaan sa pananampalataya sa Pilipinas na umiiral pa simula noong maitaguyod ang bansa ang dahilan para magkaroon ng iba't ibang pananampalataya. Ang mga tao na may iba't ibang sekta ang kumakatawan ng may gabay ng mga simbahan ng Kristyano, mga templo ng Budista, mga sinanog ng Dyuis, at mga mosk ng mga Islamiko.

;Romanong Katolisismo

Ang Maynila ang kabisera ng Arkidiyosesis ng Pilipinas, ang pinakamatandang arkidiyosesis sa bansa. Ang tanggapan ng arkidiyosesis ay matatagpuan sa [[katedral ng Maynila]] (Basilica Minore de la Nuestra Señora de la Immaculada Concepcion) sa Intramuros. Ang lungsod ay nasa pamamahala ng Patronahe ng [[San Andres]].

Dahil ito ang kinalagyan ng pamahalaang kolonyal sa mga nakalipas na siglo, ang Maynila ang nagsilbing base ng mga misyonaryong Katolisismo ng bansa. Kabilang sa mga orden na nasa Pilipinas ay ang mga Dominikano, [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]], Pransiskano, Agustino (kasapi na rin ang ''Augustinian Recollects''), Benediktino, madre ng San Pablo ng Chartes, padre ng Vinsentino, ang kongregasyon ng mga Immaculati Cordis Mariae, at ang ''De La Salle Christian Brothers''.

Ilang kilalang mga simbahan at katedral sa lungsod ay ang mga simbahan ng [[Simbahan ng San Agustin|San Agustin]] sa Intramuros, ang dambana ng kinorunahang imahe ng Nuestra Señora de Consolación y Correa, isang ''UNESCO World Heritage Site'' na isang paboritong pook pangkasalan ng mga kilalang tao at isa sa dalawang de-erkon na simbahan sa lungsod; [[Simbahan ng Quiapo]], kilala rin bilang Basilica Minore del [[Itim na Nazareno|Nuestro Padre Jesus Nazareno]] kung saan ginaganap ang taunang prosesyon ng itim na Nazareno, [[Simbahan ng Binondo]] na kilala rin bilang Minore de [[Lorenzo Ruiz|San Lorenzo Ruiz]], [[Simbahan ng Malate]] na dambana ng Nuestra Señora de Remedios, Simbahan ng Ermita na tahanan ng pinakalumang imaheng Marian sa Pilipinas na si uestra Señora de Guia, Simbahan ng Tondo na tahanan ng daang taong kulay-garing na imahe ng Sto. Niño (Batang Hesus), Simbahan ng Sta. Ana na dambana ng kinoronahang imahe ng Nuestra Senora de los Desamparados at ang [[Basilica Minore de San Sebastian|San Sebastian]] o Basilica Minore de San Sebastian, ang natatanging simbahan na may estilong gotika sa Asya.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
02237jfManila Cathedral Intramuros Manila Palacio del Gobernador Landmarksfvf 12.jpg|[[Katedral ng Maynila]]
Basílica de San Sebastián, (Agustinos Recoletos) Manila, Filipinas..jpg|Ang [[Basilica Minore de San Sebastian|Simbahan ng San Sebastian]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]]&lt;ref name=whl&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/518/ |title=World Heritage: San Sebastian Church |work=Tentative List for the World Heritage List |publisher=UNESCO |accessdate=20 Abril 2008}}&lt;/ref&gt;
Ph-mm-manila-intramuros-san agustin church (2014).JPG|[[Simbahan ng San Agustin]] sa [[Intramuros]]
Pic geo photos - ph=mm=manila=binondo=binondo church -philippines--2015-0624--ls- (1).JPG|[[Simbahan ng Binondo]]
09620jfQuiapo Central Church Plaza Manila Bridge Riverfvf 06.jpg|[[Simbahan ng Quiapo]]
&lt;/gallery&gt;

;Protestantismo

Ang Maynila ang tahanan ng ilang kilalalang mga simbahan ng mga Protestante sa Pilipinas na itinaguyod ng mga misyonaryong Amerikano. Bilang lamang ang pook pananampalataya na naitayo sa lungsod. Ang karamihan naman ay matagpuan sa mga kalapit na lungsod at mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]].

Pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig, ang mga grupo ng mga iba't ibang pananapalataya tulad ng mga misyonaryong Protestante ay pumunta sa Pilipinas kasama ang mga Babtis, mga Nasarin, mga Pentakostal, mga Kristiyano at itinaguyod ang kanikanilang paaralan at simbahan.

;Iglesia ni Cristo

Ang pinakakilalang panampalataya sa Pilipinas. {{Fact|date=Agosto 2009}} Ang Iglesia ay may mga kapilya at simbahan sa lungsod na kilala sa mga makitid at nakaumang mga taluktok. Ang punong himpilan ng mga Iglesia ay matatagpuan sa [[Abenida Komonwelt, Lungsod Quezon|abenida Komonwelt]] sa Lungsod Quezon.

;Islam, Budismo at iba pang paniniwala


Maraming itinaguyod na templong mga [[Budismo]] at Taoist ang mga Tsino sa Maynila. Ang distritong Quiapo ay ang tahanan ng malaking populasyon ng [[Muslim]] sa Maynila at ang [[Masjid Al-Dahab]] ay matatagpuan dito. May malaking templo ng [[Hinduismo|Hindu]] para sa mga Indiyano ang matatagpuan sa Ermita at sa abenidang U.N. matatagpuan ang templo ng Sikh at ng ''The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints''. Sa abenidang Quirino sa Malate matatagpuan ang sinanog para sa maliit na komunidad ng mga [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Pilipinas|Hudyo]] sa Pilipinas. Kalaunan, lumipat ang mga ito sa [[Lungsod ng Makati|Makati]] sa kalye Tordesillas.

== Mga pook na interesante ==
[[Talaksan:USManilaChancery.jpg|left|thumb|200px|Ang Embahada ng [[Estados Unidos]] sa [[Ermita, Maynila|Ermita]]]]
[[File: National Museum of Fine Arts (Ermita, Manila)(06-30-2024).jpg|thumb|Ang Pambansang Museo ng Sining sa Ermita]] 
Sa katimugang bahagi ng Intramuros matatagpuan ang [[Liwasang Rizal]], ang pinakatanyag na liwasan ng bansa. Kilala rin ang Liwasang Rizal bilang Luneta (&quot;gasuklay ang hugis&quot; sa salita ng mga Hispano) at dati bilang Bagumbayan. Ang 53 hektaryang Liwasang Rizal ay nasa lugar kung saan si [[José Rizal]], ang pambansang bayani ng bansa, ay pinaslang ng mga Hispano sa kasong pag-aalsa. Itinayo ang monumento para sa kanyang karangalan. Ang malaking tagdan ng watawat sa kanluran ng monumento ni Rizal ay ang ginagamit pansukat para sa mga masukat ang layo ng bawat lungsod, kalye, pulo at mga bayan sa bansa dahil dito nagmumula ang kilometrong sero.

Ang iba pang magagandang pook sa liwasang Rizal ay ang mga hardin ng Tsino at Hapon, ang gusali ng Kagawaran ng Turismo, ang [[Pambansang Museo ng Pilipinas]], Ang [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]], ang Planetarium, ang Orchidarium at Butterfly Pavilion na parehong mga oditoryum, isang makasaysayang mapa ng Pilipinas, isang pook na may paunten, isang pulilan ng mga bata, isang plasa ng ahedres, isang pook na may magagandang maihahandog na presentasyon, at ang Quirino Grandstand.

Bukod sa Liwasang Rizal, ang Maynila ay may ilang pook pang-masa. Kinabibilangan ito ng [[liwasang Rajah Sulayman]], Manila Boardwalk, liwasang [[Andres Bonifacio|Bonifacio]], [[Plasa Miranda]], [[Hardin ng Mehan]], [[Liwasang Paco]], [[Remedios Circle]], Manila Zoological and Botanical Garden, Plasa Balagtas at ang Malakanyang Garden. Noong 2005, binuksan sa masa ni alkaldeng Lito Atienza ang Pandacan Linear Park, na isang mahaba at makitid na lupain sa pagitan ng langisang Pandacan at mga pangkomersyong tahanan na nasa baybayin ng ilog Pasig. Sa hilagang parte ng lungsod nandodoon ang tatlong sementeryo ng La Loma, Chinese at Manila North Green Park, ang pinakamalaking sementeryo ng kalakhang Maynila. Ang Manila Ocean Park ay nagtatampok ng mga iba't ibang uri ng mga hayop-dagat.

Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng otel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Ang karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng Otel ng Maynila, ay nangasa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

Ang mga tanyag na distrito ng Ermita at Malate ay may mga pook pang-aliwan tulad ng mga otel, kainan, klub, bar, kapihan, pangsining at pangkulturang gusali at mga antigong tindahan. Maunlad dito ang negosyong pang-industriya at turismo at sa gabi hanggang sa madaling araw tanyag ang mga kasino, klub, bar, pook-pamkapihan at mga disko dahil buhay ang diwa ng buhay Bohemyan. Sa kalagitnaan ng lungsod nandodoon ang [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], at ang mga pook ng kanyang mga kuta at mga bartolina, lumang simbahan, mga kolonyal na tahanan, at mga kalesa. Nakakalat sa buong lungsod ang ibang pang mga makasaysayang pook at pook-palatandaan, mga liwasan, mga museo, at mga pook-pampalakasan.

=== Pook-palatandaan ===
[[Talaksan:Quiapo Church.jpg|thumb|right|200px|Ang [[Simbahan ng Quiapo]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]], Maynila.]]


[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|right|200px|Ang tarangkahan ng Pandepensang Santiago]]


&lt;!-- [[Talaksan:CCPjf0236 11.JPG|thumb|right|200px|Ang [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] sa Bulebar Roxas]] --&gt;
* [[Apolinario Mabini]] Shrine
* Chinatown (distrito ng Binondo)
* Embahada ng [[Estados Unidos]]
*  (Mga) distrito ng [[Ermita, Maynila|Ermita]] at [[Malate, Maynila|Malate]]
* [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], ang [[nagsasanggalang pader]] na ginawa ng mga Kastila, orihinal na Lungsod ng Maynila
* Jumbo Floating Hotel
* [[Katedral ng Maynila]]
* [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]]
* [[Kutang Santiago]]
* Liwasang Paco
* [[Liwasang Rizal]], kilala rin bilang ''Luneta''
* [[Manila Baywalk]]
* Simbahan ng Malate
* Manila Boardwalk
* [[Manila City Hall]]
* [[Manila Ocean Park]]
* Manila Yacht Club
* Manila Zoological and Botanical Garden (Manila Zoo)
* Metropolitan Theater
* [[Museo Pambata]]
* [[Otel ng Maynila]]
* Pader ng alaala para sa mga naging biktima ng batas militar - Bonifacio Shrine
* [[Palasyo ng Malakanyang]], opisyal na paninirahan ng [[Pangulo ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Museo ng Pilipinas]]
* Plaza Lorenzo Ruiz
* [[Plaza Miranda]]
* [[Plaza Rajah Sulayman]]
* Quirino Grandstand
* [[Remedios Circle]]
* [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]]
* [[Simbahan ng Quiapo]]
* Simbahan ng San Agustin
* [[Simbahan ng San Sebastian]]
* [[Unibersidad ng Santo Tomas]]

=== Sementeryo ===
* Sementeryong Manila Chinese
* Sementeryo ng La Loma
* Sementeryo del Norte ([http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601161758/http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm |date=2009-06-01 }})
* Sementeryong katimugan ([http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206163554/http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm |date=2011-12-06 }})
* Liwasang Paco

=== Otel ===
Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng hotel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng [[Otel ng Maynila]], ay matatagpuan sa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

=== Museo ===
* Bahay Tsinoy
* Intramuros Light and Sound Museum, Intramuros
* Pangunahing Pambansang Museo, Kalye ng Padre Burgos
* Museo ng Maynila, dating gusali ng Pre-War Army-Navy Club, Liwasang Rizal
* Museo Pambata, dating gusali ng Pre-War Elk's Club, Liwasang Rizal
* Pambansang Museo ng Pilipinas, Liwasang Rizal
* Parokya ng Ina ng Inabanduna - Sta. Ana (artepakto noong kapanahunan ng mga Hispano)
* Plaza San Luis, Intramuros
* San Agustin Church Museum, Intramuros
* The Museum - De La Salle University-Manila, abenidang Taft, Malate
* Museo ng UST sa Sining at Agham/Siyensiya

=== Mga pook-palakasan ===
* Rizal Memorial Sports Complex, Kalye ng Vito Cruz, Malate
** Rizal Memorial Coliseum
** Rizal Memorial Track and Football Stadium
** Rizal Memorial Baseball Stadium
** Ninoy Aquino Stadium
* San Andres Gym (Mail and More Arena), ang nagsilbing tahanan ng dating ''Manila Metrostars''

== Pamahalaan ==
{{See|Maynila (lalawigan)}}
[[Talaksan:Manila City Hall (Manila; 07-22-2020).jpg|thumb|[[Gusaling Panlungsod ng Maynila]] ''(Manila City Hall)'']]
Katulad ng [[Mga lungsod ng Pilipinas|mga lungsod sa Pilipinas]], ang Maynila ay pinamamahalaan ng isang alkalde na namumuno ng mga eksklusibong kagawaran ng lungsod. Ang kasalukuyang alkalde para sa terminong 2007-2010 ay si [[Alfredo Lim]], na gumawa ng pagbabalik sa bahay-pamahalaang panlungsod ng Maynila na pagkatapos ng pagsisilbi ng 3 taong termino bilang senador. Ang alkalde ng lungsod ay may tatlong termino (siyam na taon ang kabuuan), at pwedeng ihalal muli kung lalaktaw ng isang termino.

Si [[Isko Moreno]] ay ang kasalukuyang bise-alkalde ng lungsod ang namumuno sa mga pambatasang kawil ng lungsod na binubuo ng mga nahalal na mga konsehal na namumuno sa [[Distritong Pambatas ng Lungsod ng Maynila|anim na distritong pambatas ng Maynila]].

Ang lungsod ay nahahati sa 897 na mga [[barangay]], ang pinakamaliit na lokal na yunit na pamahalaan ng Pilipinas. Ang bawat barangay ay may sariling kagawad at konsehal. Para sa mas maayos na sistema ayon sa mga administratibo, ang lahat ng barangay sa Maynila ay igrinupo sa 100 mga sona at muling igrinupo para buuin ang 16 na distritong pang-heograpiya. Ang mga distrito at sonang ito ay walang anumang uri ng lokal na pamahalaan.

Ang lungsod ay may anim na mga kinatawan na ihinahalal para sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kapulungan ng mga kinatatawan ng Pilipinas]], ang mas mababang uri ng pambatasan na isa sa mga kawil ng administrasyon ng Pilipinas. Ang bawat kinatawan ay rumereprisinta sa isa sa bawat anim na tagapagbatas na distrito ng Maynila.

=== Sagisag ng lungsod ===

Ang sagisag ng lungsod ay naglalaman ng mga salitang Lungsod ng Maynila at [[Pilipinas]] na paikot sa isang kalasag sa loob ng isang bilog. Ang pabilog ay naglalaman ng anim na dilaw na bituwin na sumisimbolo sa anim na distritong pambatas ng Maynila. Ang kalasag, na kinuha ang inspirasyon noong kapanahunan ng Hispano, ang lumalarawan sa palayaw na ''Pearl of the Orient'' at nakapwesto sa hilagang-gitna; dagatleon sa gitna, na naimpluwensiyahan ng [[Kastila|Hispano]]; at ang agos ng [[Ilog Pasig]] at ng [[Look ng Maynila]] sa katimugang parte. Ang mga kulay ng selyo ay sumasalamin sa kulay ng [[Watawat ng Pilipinas|watawat]] ng [[Pilipinas]]. Ang dagatleon sa selyo ng Maynila ay hiniram ng Singapore para sa kanilang merlion.

=== Distrito ===

[[Talaksan:Ph fil manila districts.png|thumb|right|200px|Ang mapa ng mga distrito ng Maynila.]]

Ang lungsod ay nababahagi sa labing-anim na distrito. Isa lang ang distritong hindi isang bayan, na ang Pier ng Maynila. Walong (8) distrito ay  nasa hilaga ng [[Ilog Pasig]] at walo (8) sa timog. Ang San Andres Bukid ay dating bahagi ng [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]], habang ang [[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] ay dating bahagi ng Sampaloc. Ang mga distritong ito ay di dapat ikalito sa anim na pangkinatawang distrito ng Maynila.

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Distrito
![[Barangay]]
!Populasyon&lt;br /&gt;(2007 census)
!Lawak &lt;br /&gt; (has.)
!Kapal ng populasyon&lt;br /&gt;(per km²)
|-
|[[Binondo, Maynila|Binondo]]
|align=right|10
|align=right|12,100
|align=right|66.11
|align=right|18,304.1
|-
|[[Ermita, Maynila|Ermita]]
|align=right|13
|align=right|6,205
|align=right|158.91
|align=right|3,904.8
|-
|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|5
|align=right|5,015
|align=right|67.26
|align=right|7,455.7
|-
|[[Malate, Maynila|Malate]]
|align=right|57
|align=right|78,132
|align=right|259.58
|align=right|30,099.8
|-
|[[Paco, Maynila|Paco]]
|align=right|43
|align=right|69,300
|align=right|278.69
|align=right|24,866.7
|-
|[[Pandacan, Maynila|Pandacan]]
|align=right|38
|align=right|76,134
|align=right|166.00
|align=right|45,862.9
|-
|[[Pantalan ng Maynila|Pier]]
|align=right|5
|align=right|48,684
|align=right|315.28
|align=right|15,441.4
|-
|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|align=right|16
|align=right|23,138
|align=right|84.69
|align=right|27,322.0
|-
|[[Sampaloc, Maynila|Sampaloc]]
|align=right|192
|align=right|255,613
|align=right|513.71
|align=right|49,758.5
|-
|[[San Andres Bukid, Maynila|San Andres Bukid]]
|align=right|65
|align=right|116,585
|align=right|168.02
|align=right|69,386.2
|-
|[[San Miguel, Maynila|San Miguel]]
|align=right|12
|align=right|16,115
|align=right|91.37
|align=right|17,636.9
|-
|[[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]]
|align=right|15
|align=right|43,225
|align=right|163.85
|align=right|26,380.5
|-
|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|34
|align=right|62,184
|align=right|169.42
|align=right|36,703.5
|-
|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|align=right|82
|align=right|118,779
|align=right|309.01
|align=right|38,438.1
|-
|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|align=right|51
|align=right|98,901
|align=right|261.01
|align=right|37,892.2
|-
|[[Tondo, Maynila|Tondo]]
|align=right|259
|align=right|630,604
|align=right|865.13
|align=right|72,891.6
|}

Lahat ng distritong ito, na hindi kinabibilangan ng Puerto ng Maynila, ay may sariling mga simbahan, at ang ilan sa mga distritong ito ay nakamit ang pagkakilanlan sa sariling paninindigan. Ang Intramuros bilang pinakamatanda at naging orihinal na Maynila ay naging makasaysayang pook. Ang distrito ng Binondo ay ang Chinatown ng lungsod. Ang Tondo ay ang may pinakamalaking kapal ng populasyon, pinakamalawak na nasasakupan at nangunguna pagdating sa kahirapan. Ang pambansang bayani na si Jose Rizal ay tinatangkilik sa Liwasang Paco at iba pang pook sa Maynila. Ang mga distrito ng Ermita at Malate ay kilala at sikat sa mga turista, dahil marami ditong bar, kainan, limang-bituing otel, at liwasan. Ang mga distrito ng San Miguel at Pandacan ay tumatayong tahanan ng opisyal na residente ng Pangulo ng bansa, ang [[Palasyo ng Malakanyang]].

=== Pambansang mga opisina ng pamahalaan ===


Ang lungsod ng Maynila ang kabisera ng Pilipinas at ang tahanan ng mga politika sa bansa. Noong kapanahunan ng pamahalaang kolonyal ng Amerikano, nagpahayag sila ng magiging hitsura ng lungsod sa labas ng pader ng Intramuros. Sa kalapit na &quot;Bagumbayan&quot; o sa kasalukuyan ay ang Liwasang Rizal, ang piniling sentro ng pamahalaan at ang komisyon ng pagdidisenyo ay ipinaubaya kay [[Daniel Burnham]] para gumawa ng plano para sa lungsod na hango sa [[Washington D.C.]]. Napabayaan yaong plano at natigil ang konstruksiyon dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]].

Dahil sa [[Komonwelt ng Pilipinas|pamahalaang Komonwelt]] ni Manuel L. Quezon, ang bagong sentro ng pamahalaan ay inilipat sa mga bundok sa hilagang silangan ng Maynila, na ngayon ay [[Lungsod Quezon]]. Lumikha ng base ang ilang mga ahensiya ng pamahalaan sa Lungsod Quezon. May mga importanteng opisina na nanatili sa Maynila tulad ng Opisina ng Pangulo, ang Korte Suprema, Hukuman ng Apela, ang [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], ang kagawaran ng [[Kagawaran ng Pagbabadyet at Pamamahala (Pilipinas)|Badyet]], [[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Pananalapi]], [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kalusugan]], [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Katarungan]], [[Kagawaran ng Paggawa at Empleyo (Pilipinas)|Paggawa at Empleyo]], at [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Turismo]]. Ang Maynila din ang tahanan ng iba't ibang importanteng institusyong pambansa tulad ng Pambansang Aklatan, Pambansang Arkibos, Pambansang Museo at Pambansang Ospital ng Pilipinas.

== Edukasyon ==
{{main|Tala ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas}}
[[Talaksan:PLM GPA.jpg|thumb|200px|right|Ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]], ang kauna-unahang unibersidad sa Pilipinas na pinatatakbo ng pamahalaang lokal.]]
Ang Maynila ang tahanan ng mga unibersidad, dalubhasaan at pamantasan sa Kalakhang Maynila. Ang tinaguriang [[Sinturon ng mga unibersidad|Sinturon ng mga pamantasan]] na kilala ng bansa na may magandang edukasyong maihahandog ay matatagpuan sa distrito ng Malate, Ermita, Intramuros, Paco, San Miguel, Quiapo at Sampaloc. Ilan sa kanila ay ang mga pamantasang pang-estado katulad ng [[Unibersidad ng Pilipinas, Maynila]] sa Ermita at [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas]] sa Santa Mesa; [[Pamantasang Normal ng Pilipinas]], Pamantasang Kristiyano ng Pilipinas, Pamantasan ng Kababaihan ng Pilipinas, [[Pamantasang De La Salle-Maynila]] at ''De La Salle-College of Saint Benilde'' sa abenidang Taft; mga katolisismong pamantasan katulad ng Kolehiyo ng San Beda sa San Miguel, [[Unibersidad ng Santo Tomas]] sa Sampaloc at ang Pamantasan ng San Pablo sa Ermita; mga pribadong pamantasan tulad ng [[Pamantasan ng Silangan]], [[Pamantasan ng Dulong Silangan]] at [[Pamantasang Centro Escolar]] sa Recto; at ang mga katolisismong pamantasan na [[Colegio de San Juan de Letran]], Mapúa Institute of Technology at ang Lyceum of the Philippines University; at ang pamantasang pag-aari ng lungsod, ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]] sa Intramuros, dalubhasahang lungsod ng maynila o @Universidad de Manila sa may tabi ng [[Estasyon ng Central Terminal ng LRT|Estasyong Central Terminal]] ng LRT-1.

Ang dibisyon ng mga pamantasan ng lungsod-Maynila na isang sangay ng [[Kagawaran ng Edukasyon (Pilipinas)|kagawaran ng edukasyon]] ay tumutukoy sa tatlong pampublikong sistema ng edukasyon ng lungsod. Namamahala ito ng 71 elementaryang pampublikong paaralan, 32 pampublikong mataas na paaralan, at 2 pampublikong unibersidad.

Ang lungsod din ang namamahala sa [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Maynila]], ang pilotong pang-agham na iswkelahan ng Pilipinas; ang Pambansang Museo ng Pilipinas, kung saan ang matatagpuan ang [[Spoliarium]] ni [[Juan Luna]], ang Kalakhang Museo, ang pangunahing museong moderno at dalubhasa sa mga biswal na sining; ang Museong Pambata, pook na pabor sa mga kabataang Pinoy para sila ay matuto at ang Pambansang Aklatan ng Pilipinas ay matatagpuan sa liwasang Rizal.

== Midya ==
=== Serbisyong pang-koreo ===
[[Talaksan:Post Office Building, Pasig River (Manila)(2018-01-09).jpg|thumb|200px|Ang Korporasyong Koreo ng Pilipinas]]
Ang gusali ng Post Office na tahanan ng korporasyong pamkoreo ng Pilipinas ay matatagpuan sa talampakan ng Tulay ng Jones. Ito rin ang tahanan ng Philippine Postal Bank, ang pangunahing kompanya na nagpapatakbo ng tagahatid ng mga koreo sa bansa.

=== Tagalathala at publikasyon ===
Ang Maynila ang tahanan ng mga pangunahing kompanyang tagalathala sa Pilipinas. Sa [[Daungan ng Maynila|pook daungan]] matatagpuan ang karamihan ng punong himpilan ng mga ito. Ang industriyang tagalathala ng mga kasalukuyang pangyayari ay isa sa mga legasiya ng kolonisasyon ng mga Amerikano sa Pilipinas, na gumawa ng daan para kalayaan ng mga tagapaglathala. Ilan sa mga pangunahing publikasyon sa Maynila ay ang [[The Manila Times|Manila Times]], ang Manila Bulletin, ang Philippine Star, ang Manila Standard Today, The Daily Tribune at marami pang iba.

=== Mga pahayagan ===
Ang Maynila ang tahanan ng ilang pambalita at opisinang tagapaghatid ng pahayagan, ahensiya o serbisyo na kinabibilangan ng Office of the Press Secretary at Radio-TV Malacañang o RTVM (ang tagapagbalita ng Mga Pangulo ng Pilipinas) na matatagpuan sa Palasyo ng Malakanyang.

Ang lungsod din ang tahanan ng prestihiyoso at eksklusibong organisasyon ng mga manunulat na tinawag na Samahang Plaridel. Ang mga miyembro ay kinabibilangan ng ilang kilalang tagapaglathala, patnugot, at taga-pagbalita ng bansa.

=== TV at radyo ===
Ang punong himpilan ng mga pangunahing estasyon ng TV ay matatagpuan sa [[Lungsod Quezon]] at hindi lahat ng studyo ng Kamaynilaang Pinalawig ay matatagpuan sa Maynila.

== Inprastraktura ==
=== Transportasyon ===
{{see|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}}

==== Pampublikong transportasyon ====
[[Talaksan:LRT Tayuman Station (10-24-2018).jpg|thumb|200px|right|Estasyong Tayuman ng LRT]]
[[Talaksan:WTMP Pangkat E-14-1.JPG|thumb|200px|right|Isang dyipni sa Maynila]]
Ang Maynila bilang pangunahing lungsod, ay mayroong iba't ibang uri ng mga transportasyon. Ang pinakilala sa lahat ng uri nito ay ang mga [[dyipni]] na sinimulang gamitin pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig. May mga kilala rin transportasyon bukod sa dyipni tulad ng mga bus, taksi at Tamaraw FX. Ang mga motorsiklo at pedicab ay ginagamit sa mga bumabiyahe ng maiikling distansiya. Sa ilang pook, lalo na sa Divisoria, ang mga motor pangtinda ay pinagkakasya sa pedicab para mahatid ang mga paninda. May pook na pinagpapaliban ang modernong kapanahunan tulad ng [[Binondo, Maynila|Binondo]] at [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] na gumagamit pa rin ng [[Kalesa]].

Ang lungsod ay pinagsisilbihan ng [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|SMRP ng Maynila]] (ang uring ito ng transportasyon ay bukod pa sa [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|MRTS]] o ''Metro Rail Transit System''). Isa sa mga prioridad ng proyektong pambayan ay nakatoon sa pagpapaluwag ng masikip na daloy ng trapiko sa kalakhang Maynila.

Ang pagpapaunlad ng sistema ng riles ay nagsimula noong itinaguyod ito noong dekada 70 sa pamamahala ng administrasyon ni Marcos at ito ang kauna-unahang transportasyon ng riles sa Timog-silangang Asya. Kamakailan lang, ang sistema ng riles ay nakaranas ng malawigang pagpapalawak dahil sa paglaki ng populasyon ng lungsod. Ito ay nagkakahalaga ng ilang bilyong dolyar. Ang layunin ng proyektong ito ay magkaroon ng alternatibong uri ng transportasyon para matugunan ang pangangailangan ng lumalaking bilang ng mga sasakyan. Dalawang linya nito ang nagsisilbi sa mga naninirahan sa lungsod, ang [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang berde]] na dumadaan sa [[abenidang Taft]] (R-2) at [[abenidang Rizal]] (R-9), at ang [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang bughaw]] na dumadaan sa [[Bulebar Magsaysay|bulebard ng Ramon Magsaysay]] (R-6) simula Santa Cruz, patungong [[Lungsod Quezon]] hanggang sa Santolan sa [[Pasig]].

Ang lungsod ang kabisera ng pamahalaan ng riles sa Luzon. Ang pangunahing terminal ng Pambansang Daanan ng mga riles ng Pilipinas ay matatagpuan sa Tondo. Ang mga daanan ng riles na pinalawig at sa kasalukuyan ay dumadaan sa [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], [[Pampanga]] at sa [[Legazpi, Albay|Legazpi]], [[Albay]].

Ito ang mga pangunahing sistema ng riles. Ang mga estasyon na nasa talaan na ito ay matatagpuan sa Maynila:

* [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Berde]] (''LRT 1'') - R. Papa, [[Estasyong Abad Santos ng LRT|Abad Santos]], [[Estasyong Blumentritt ng LRT|Blumentritt]], [[Estasyong Tayuman ng LRT|Tayuman]], Bambang, Doroteo Jose, Carriedo, Terminal Sentral, United Nations, Pedro Gil, [[Estasyong Abenida Quirino ng LRT|Abenida Quirino]] at [[Estasyong Vito Cruz ng LRT|Vito Cruz]]
* [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Bughaw]] (LRT-2 o MRT-2) - [[Estasyong Recto ng LRT|Recto]], [[Estasyong Legarda ng LRT|Legarda]], [[Estasyong Pureza ng LRT|Pureza]] at [[Estasyong V. Mapa ng LRT|V. Mapa]]
* [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas|PNR]]: Vito Cruz, Herran (Pedro Gil), Pandacan, Santa Mesa, España, Laong Laan, Blumentritt at Tutuban.

==== Himpapawid ====
Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (PPNA) ang nagsisilbi sa Maynila, kalakhang Maynila at sa mga kalapit lalawigan. Ang Terminal 2 (o ang ''Centennial Terminal'') ay binuksan noong 1999 Oktubre. Ang [[Philippine Airlines]] na nagbibigay karangalan sa ating bansa ang gumagamit sa terminal na ito para sa lokal at pandaigdigang lipad. Ang ilang pandaigdigang lipad ang gumagamit sa orihinal na terminal ng PPNA. Binuksan sa publiko ang PPNA-3 noong Agosto ng 2008. Ito ang tahanan ng ''Cebu Pacific'', ''Air Philippines'' at ''PAL Express'' na nakatuon sa mga pandaigdigan na lipad. Ilang kilometro lang ang layo ng PPNA sa Maynila kaya naman ang mga dayuhan ay madaling makakapasok at makakaalis ng lungsod.

==== Mga lansangan ====
{{Main|Tala ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}}
[[Talaksan:Sampaloc - A.H. Lacson Avenue (Manila)(2019-05-27).jpg|thumb|200px|[[Abenida Lacson]], isa sa mga mahalagang lansangan sa Maynila.]]
Ang mga pangunahing lansangan sa Kalakhang Maynila ay igrinupo bilang mga daang radyal at daang palibot (''radial roads'' and ''circumferential roads''). Ang [[Bulebar Roxas]], ang pinakakilalang lansangan sa Maynila, ay matatagpuan sa dalampasigan ng [[Look ng Maynila]]. Ang naturing na bulebar ay kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 1]] (o R-1) na patungong [[Kabite]]. Ang [[Bulebar Espanya]] na kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7) ay nag-uumpisa sa Quiapo at nagtatapos sa Welcome Rotonda na nasa hangganan ng Lungsod Quezon. Ang lansangang Pres. Sergio Osmeña Sr. na kabilang sa [[South Luzon Expressway]] o [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3) ay ang pinaka-importanteng lansangan na dumudugtong sa Maynila sa mga lalawigan sa katimugang Luzon. Dalawa sa mga anim na daang palibot ay matatagpuan sa loob ng lungsod: ang [[Daang Palibot Blg. 1|C-1]] at [[Daang Palibot Blg. 2|C-2]].

==== Mga tulay ====
{{See also|Talaan ng mga tawiran sa Ilog Pasig}}
[[Talaksan:Jones Bridge - night view (Manila; 11-24-2019).jpg|thumb|200px|[[Tulay ng Jones]]]]
[[File:Quezon Bridge, Manila City.jpg|right|thumb|200px|Tulay Quezon]]
May walong pangunahin na tulay sa Maynila. Ang karamihan sa mga ito ay idinudugtong ang katimugang parte ng Maynila sa hilagang parte nito. Dahil hinahati ng ilog Pasig ang kalakhang Maynila sa dalawa, karamihan ng tulay sa kalakhang Maynila ay pinagdudugtong ang hilaga at katimugang parte nito. Mayroong dalawang tulay na riles na tumatawid sa ilog, ang Light Rail Transit 1 at ang daanan ng Philippine National Railways. Ang mga tulay na nakatala sa ibaba ay nakasaayos simula kanluran hanggang silangan. Ang Del Pan, na pinakamalapit sa bukana ng [[ilog Pasig]] at [[look ng Maynila]] ay ang nauuna sa talaan kung pagbabasihan ang pagsasaayos mula kanlurang hanggang silangan.

* [[Tulay ng Roxas]] - ''dating tinawag na tulay ng Del Pan'' ([[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]] hanggang sa  [[Daungan ng Maynila]])
* [[Tulay ng Jones]] - ([[Binondo, Maynila|Binondo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng MacArthur (Maynila)|Tulay ng MacArthur]] ([[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Unang Linya ng Sistema ng Magaang Riles Panlulan ng Maynila|Tulay ng LRT 1]] (Estasyon ng Carriedo hanggang Central Station)
* [[Tulay ng Quezon]] ([[Quiapo, Maynila|Quiapo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Ayala]] ([[San Miguel, Maynila|San Miguel]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Mabini]] - ''dating tinawag na tulay ng Nagtahan'' ([[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] hanggang [[Pandacan, Maynila|Pandacan]])
* Tulay ng Lambingan ([[Santa Ana, Maynila|Punta]] hanggang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]])

==== Mga daungan ====
[[Talaksan:Manila skyline seen from Manila North Harbor.JPG|thumb|200px|Isa sa mga puerto ng lungsod]]
Ang daungan ng Maynila na matatagpuan sa bukana ng [[look ng Maynila]], ay kinilala bilang &quot;Pambansang Punong pandaungan ng Pilipinas&quot; dahil ito ang pangunahing daungan ng bansa. Pinagsisilbihan nito ang pangunahing pangangailangan ng lungsod tulad ng ekonomiya at pinauunlad ang turismong panindustriyal. Ang hilaga at katimugang daungan ay nakakaranas ng pagka-abala twing bakasyon o mga araw na may selebrasyon tulad ng [[Mahal na Araw]], [[Araw ng Kalululuwa]] at [[Pasko|Kapaskohan]].

==== Pasig River Ferry Service ====
[[Talaksan:Pasig Ferry.JPG|thumb|200px|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]]
Ang bukana ng [[Ilog Pasig]] ay matatagpuan sa lungsod. Ang ''Pasig River Ferry Service'' na nagpapatakbo ng 17 estasyon na matatagpuan sa bukana ng [[Ilog Pasig]] simula Plaza Mexico sa [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] hanggang sa [[lungsod ng Pasig]] ang nagsisilbing pantawid at transportasyong pandagat ng [[kalakhang Maynila]].

Pitong estasyon ang matatagpuan dito sa Maynila. Nakatala sa ibaba ang mga estasyon at nakaayos ayon sa pagkasunod-sunod:

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Estasyon
!Lokasyon
!Distrito
|-
|Estasyong Plaza Mexico
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|-
|Estasyong Escolta
|align=right|[[Kalye Escolta]]
|align=right|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|-
|Estasyong Quiapo
|align=right|Quiapo
|align=right|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|-
|Estasyong [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas|P.U.P.]]
|align=right|Santa Mesa
|align=right|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|-
|Estasyong [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|Santa Ana
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|-
|Estasyong Lambingan
|align=right|Punta
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|}

=== Mga medikal na pasilidad ===
Ang Maynila ang tahanan ng punong himpilan ng [[Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] sa Pilipinas, ang pangunahing opisina ng [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kagawaran ng Kalusugan]], at ilang opsital at medikal na pasilidad. Ang Kagawaran ng Kalusugan ng Maynila na may kakayahang magplano at magpatupad ng mga programmang pangkalusugan sa  lungsod, ay nagpapatakbo ng 44 na medikal na pasilidad at mga pasilidad na matatagpuan sa mga imprastraktura&lt;ref&gt;{{cite news |title= Free hospital, health aid in Manila assured |trans-title=Libreng ospital at paggamot sa Maynila kumpirmado |url=http://www.mb.com.ph/issues/2007/04/14/MTNN2007041491763.html |agency=Manila Bulletin |publisher=Manila Bulletin |location=Maynila |accessdate=2009-08-08 |language=Ingles}}&lt;/ref&gt; na nakakalat sa buong lungsod. Ilan sa mga tanyag ospital ng lungsod ay ang Manila Doctors' Hospital at Philippine General Hospital sa Abenidang Taft; Chinese General Hospital and Medical Center, Dr. Jose R. Reyes Memorial Medical Center, at San Lazaro Hospital sa distrito ng Santa Cruz; University of Santo Tomas Hospital sa Sampaloc; at ang Ospital ng Maynila Medical Center na pag-aari ng lokal na pamahalaan sa Malate.

== Pandaigdigang kaukulan ==
=== Mga kapatid na lungsod ===
Ang Maynila ay may 33 mga kapatid na lungsod (lokal at pandaigdigan) at tatlong kaalyadong lungsod.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Manila |url=http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |publisher=Pamahalaan ng Maynila |location=Maynila |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Maynila |language=Ingles |quote= |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607200336/http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Pandaigdigang relasyon

* [[Talaksan:Flag of Mexico.svg|25px|border]] [[Acapulco]], [[Mehiko]]
* [[Talaksan:Flag of India.svg|25px|border]] [[New Delhi]], [[India]]
* [[Talaksan:Flag of Thailand.svg|25px|border]] [[Bangkok]], [[Thailand]] (1997)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Beijing]], [[Tsina]] (2002)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Beijing |url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |publisher=EBeijing |location=Beijing |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Beijing |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2010-01-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Allison |last=Lopez |title=Manila mayor flies to ‘sister city’ for Beijing Olympics |url=http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |publisher=Inquirer |location=Maynila |trans-title=Pinuntahan ng alkalde ng Maynila ang mga kapatid na lungsod para sa palarong olimpiko ng 2008 |language=Ingles |date=2008-07-08 |quote=MANILA, Philippines—Manila Mayor Alfredo Lim will grace the opening ceremony of the 2008 Olympics Friday on the invitation of Beijing Mayor Guo Jinlong as his guest. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930165324/http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Romania.svg|25px|border]] [[Bucharest]], [[Rumanya]]
* [[Talaksan:Flag of Colombia.svg|25px|border]] [[Cartagena, Colombia|Cartagena]], [[Kolombiya]] (1986)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Guangzhou]], [[Tsina]]  (1982)
* [[Talaksan:Flag of Cuba.svg|25px|border]] [[Havana]], [[Cuba]]
* [[Talaksan:Flag of Israel.svg|25px|border]] [[Hayfa]], [[Israel]] (1971)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/en-US/city/CitySecretary_ForeignAffairs/EngActs.htm |title=Twin City activities |publisher=Pamahalaan ng Hayfa |accessdate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Honolulu, Haway|Honolulu]], [[Haway]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Indonesia.svg|25px|border]] [[Jakarta]], [[Indonesya]]
* [[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Ho Chi Minh]], [[Biyetnam]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]], [[Bagong Jersey]]
* [[Talaksan:Flag of Peru.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Lima]], [[Peru]]
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Madrid]], [[Espanya]] (1987)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mapa Mundi de las ciudades hermanadas |url=http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&amp;vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&amp;vgnextfmt=especial1&amp;idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD |publisher=Pamahalaan ng Madrid |location=Madrid |trans-title=Mapa ng mga kapatid na lungsod ng Madrid |language=Kastila |accessdate=2009-08-29}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Málaga]], [[Espanya]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Montréal, Québec|Montréal]], [[Québec]], [[Canada]] (2007)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manila-Montreal Sister City Agreement Holds Potential for Better Cooperation |url=http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |location=Montreal |trans-title=Ang pagiging magkapatid na lungsod ng Maynila at Montreal para sa magandang pakikipagrelasyon |language=Ingles |format=ASP |date=2005-06-24 |quote=Philippine Ambassador to Ottawa Francisco L. Benedicto commended the efforts of the Filipino-Canadian community and the members of the City Council of Montreal for their efforts in working towards a Manila-Montreal Sister City Agreement |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124125140/http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Russia.svg|25px|border]] [[Moscow]], [[Rusya]]
* [[Talaksan:Flag of France.svg|25px|border]] [[Nice]], [[Pransiya]]
* [[Talaksan:Flag of Kazakhstan.svg|25px|border]] [[Nur-Sultan]], [[Kazakhstan]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Sacramento, California|Sacramento]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[San Francisco, California|San Francisco]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Chile.svg|25px|border]] [[Santiago, Chile|Santiago]], [[Chile]]
* [[Talaksan:Flag of Australia.svg|25px|border]] [[Sydney]], [[Bagong Timog Gales]], [[Australia]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taichung]], [[Republika ng Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taipei]], [[Republika ng Tsina]] (1966)&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE 46 SISTER-CITIES OF TAIPEI |url=http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |publisher=Pamahalaan ng Taipei |location=Tapei |trans-title=Ang 46 na kapatid na lungsod ng Taipei |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718181902/http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]] [[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]], [[Prepektura ng Osaka|Osaka]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]
* [[Talaksan:Flag of Iran.svg|25px|border]] [[Tehrān]], [[Iran]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Winnipeg]], [[Canada]] (1979)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities |url=http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |publisher=Web Archive |trans-title=Mga kapatid na lungsod |language=Ingles |quote=Since the amalgamation of Winnipeg in 1971, the City of Winnipeg began a policy that authorizes the Mayor to enter into &quot;Sister City Agreements&quot; with Mayors in other countries. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2005-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051228134139/http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]]  [[Yokohama]], [[Prepektura ng Kanagawa|Kanagawa]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=8 Cities/6 Ports: Yokohama's Sister Cities/Sister Ports |url=http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505110044/http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archivedate=2009-05-05 |publisher=Pamahalaan ng Yokohama |trans-title=8 lungsod/6 na daungan: Mga kapatid na lungsod/kapatid na daungan ng Yokohama |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Mga kaligang lungsod

* [[Talaksan:Flag of South Korea.svg|25px|border]] [[Busan]], [[Timog Korea]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Shanghai]], [[Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Xi'an]], [[Tsina]]

;Mga kapatid na lungsod (Pilipinas)

* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]]
* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Davao]], [[Pilipinas]]

== Silipin din ==

* [[Kalakhang Maynila]] - Ang metropolitanyong pook ng [[Pilipinas]], ang pambansang punong rehiyon.
* [[Labanan sa Maynila]] - Iba't ibang labanan na nangyari sa lungsod na ito para sa walang kamatayang kalayaan.
* [[Maynilang Imperyal]] - Bansag sa lungsod at sa buong Kalakhang Maynila dahil sa ekonomiya nito.
* [[Napapaderang Lungsod]] - Ang bansag sa lungsod dahil sa [[nagsasanggalang na pader|nakasangalang pader]] o ang [[Kutang Santiago]].

== Kawil panlabas ==

{{Canadian City Geographic Location (8-way)
|North=''[[Lungsod ng Navotas]]'', ''[[Lungsod ng Kalookan]]''
|West=''[[Look ng Maynila]]''
|Center=Lungsod ng Maynila
|East=''[[Lungsod ng San Juan]]'', ''[[Lungsod ng Mandaluyong]]''
|South=''[[Lungsod ng Pasay]]''
|Northwest=''[[Puerto ng Maynila|Ang mga daungan ng Maynila at Navotas]]''
|Northeast=''[[Lungsod Quezon]]''
|Southwest=''[[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]]''
|Southeast=''[[Lungsod ng Makati]]''
|image=Flag_of_Manila.png
}}

{{sisterlinks|Manila}}
* [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na websayt ng lungsod ng Maynila]
* [http://www.manila.gov.ph/ Pamahalaan ng Maynila]
* {{wikivoyage|Manila}}
* [http://www.openstreetmap.org/?lat=14.583333&amp;lon=120.9666671&amp;zoom=11 Ang Mapa ng Maynila]
* [http://www.philippinedomain.com/metro_manila_map.htm Mga Pangunahing Lansangan ng Maynila]{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://zip-codes.philsite.net/manila.htm ZIP  | Postal Codes ng Maynila]
* [http://wikitravel.org/en/Manila Wikitravel - Manila]

== Sipian ==
=== Biblyograpya ===
{{Wikipedia-Books}}
* {{Citation
|last=Bayor
|first=Ronald H  
|title=The Columbia Documentary History of Race and Ethnicity in America
|publisher=Columbia University Press 
|date=2004-06-23
|isbn=0-231-11994-1
|url=http://books.google.com/books?id=o2eWvyig9SgC
}}.
* {{Citation
|editor-last=Blair
|editor-first=Emma Helen
|year=1911
|title=The Philippine Islands, 1493-1803
|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&amp;cc=philamer&amp;idno=afk2830.0001.003&amp;q1=blair&amp;frm=frameset&amp;view=image&amp;seq=5
}}, (Vol. 1, no. 3).
* {{Citation
|last=Boot
|first=Max
|title=The Savage Wars of Peace: Small Wars and the Rise of American Power
|publisher=Basic Books
|date=2002-04-01
|isbn=0-465-00720-1
|url=http://books.google.com/books?id=0lIg-lGwqBoC
}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
* {{Citation
|last=Fish
|first=Shirley
|title=When Britain Ruled the Philippines 1762-1764
|year=2003
|isbn=1-4107-1069-6
|url=http://books.google.com/books?id=RdIEAAAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Kumar
|first=Amitava  
|title=Poetics/Politics: Radical Aesthetics for the Classroom
|publisher=Palgrave
|date=1999-10-29
|isbn=0-312-21866-4 
|url=http://books.google.com/books?id=AJfkKgAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Painter
|first=Nell Irvin 
|title=Standing at Armageddon: The United States, 1877–1919
|publisher=W. W. Norton &amp; Company
|date=1989-05-01
|isbn=0-393-30588-0
|url=http://books.google.com/books?id=5_gB8ABKAx0C
}}.
* {{Citation
|last=Tracy
|first=Nicholas 
|title=Manila Ransomed: The British Assault on Manila in the Seven Years War
|publisher=University of Exeter Press
|year=1995
|url=http://books.google.com/books?id=AoNxAAAAMAAJ
}} ISBN 0-85989-426-6, ISBN 978-0-85989-426-5

=== Talababa ===
{{reflist|2}}

{{Template group
|list =
{{Lungsod ng Maynila}}
{{Roxas Boulevard}}
{{Template group
|title       = [[Talaksan:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}} Lokasyong Heograpiko
|list        = 
'''[[Sistema ng tugmaang pampook|Lat. &lt;small&gt;and&lt;/small&gt; Long.]] {{Coord|14|35|N|121|0|E|display=inline}} &lt;span style=&quot;color:darkblue;&quot;&gt;Maynila&lt;/span&gt;'''}}
{{Metro Manila}}
{{Mga Lungsod sa Pilipinas}}
{{Lalawigan ng Pilipinas}}
{{Talaan ng mga kabiserang Asyano batay sa rehiyon}}
}}


==Summer soltice daylight Philippines==

*Metro Manila Philippines 13hurs 


==Winter Soltice daylight== 

*Metro Manila Philippines 
11hrs

==hilagang hemipero==

*Philippines 

==Tropiko Kancer Clima/ Tropiko Moonson==

Metro Manila at karatig na sakop ng Luzon Central Luzon kanlurang Luzon Timog Luzon Hilagang Luzon classification Tropiko Moonson Relevant sa Tropiko Kancer na Clima 
average temperatura 18° 20° from January  February hanggang Kalahati ng March Lantitude 13 hanggang 21 Ng Tropiko Kancer 
°


==Eksaktong lokasyon ng Trapiko Kancer Clima Lantitude 23° hilagang ng  Taiwan==


==Tropiko Ekwador na linya  Visayas hanggang Mindanao Philippines Lantitude 12 hanggang 4  Timog Ng Mindanao Philippines 
{{Authority control}}

[[Kategorya:Kabisera sa Asya]]
[[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Maynila]]
[[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Pilipinas]]</text>
      <sha1>jcweao3unbagxp7zlbzrad35933gkfe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212171</id>
      <parentid>2212168</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:29:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2212171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80088" sha1="42pc31dld58p8b40nowq18bee1lvakg" xml:space="preserve">{{napiling artikulo}}
{{about|lungsod ng Maynila|kalakhang pook o kabahagian|Kalakhang Maynila|makalumang lungsod|Intramuros|ibang gamit sa salita|}}
{{Infobox Philippine city 2
| infoboxtitle   = Lungsod ng Maynilà
| official_name  = Manila
| nickname       = &quot;''Perla del Oriente''&quot;, &quot;The City of Our Affections&quot;, &quot;City by the Bay&quot;, &quot;''La Insigne y Siempre Leal Ciudad''&quot;
| motto          = ''Ang Bagong Maynila''&lt;br&gt; ''Manila, God First''
| image_skyline  = {{Photomontage
| photo1a = Big Manila.jpg
| photo2a = Manila City Hall Clock Tower View from Intramuros Wall.jpg
| photo2b = Fort Santiaigo in Intramuros.jpg
| photo4a = Rizal Monument at Dusk.jpg
| photo4b = Allan Jay Quesada- Quiapo Church DSC 0065 The Minor Basilica of the Black Nazarene or Quiapo Church, Manila.JPG
| photo5a = Malacañang Palace (Cropped).jpg
| size    = 250
| spacing = 2
| position = center
| color = transparent
| border = 0
}}
| imagesize      = 
| image_caption  = (Paikot sa kanan, simula sa taas): [[Panoramang urbano]] ng Maynila, [[Gusaling Panlungsod ng Maynila]], [[Binondo]], [[Palasyo ng Malakanyang]], Simbahan ng Tondo, [[Look ng Maynila]], [[Bantayog ni Rizal]], Tanggapan ng Koreo ng Maynila
| image_flag     = Flag of Manila.svg
| sealfile       = Ph seal ncr manila.svg
| locatormapfile = Ph_locator_ncr_manila.png
| caption        = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na inilalarawan ng kinalalagyan ng Maynila.
| region         = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]]
| province       =  —
| districts      = [[Purok Pambatas ng Lungsod ng Maynila|Mga Pambatas na Purok ng Maynila]]
| barangays      = 897
| class          =  Unang uri, mataas na urbanisadong lungsod
| language       = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] at [[Mga wika sa Pilipinas|marami pang iba]].
| mayor          = Isko Moreno
| vice_mayor     = Chi Atienza
| representative_link = 
| founded        =  24 Hulyo 1574
| founded_town   =  —
| cityhood       =  24 Hulyo 1574
| fiesta         =  [[Hunyo 22|22 Hunyo]]
| areakm2        =  42.88
| pop2000        =  1780148
| popden2000     =  43079
| area_code      =  2
| zip_code       =  0900 - 1096
| latd           =  14
| latm           =  35
| lats           =  
| latNS          =  N
| longd          =  120
| longm          =  58
| longs          = 
| longEW         =  E
| demographics1_title            = [[Human Development Index|HDI]]
| demographics1_info             = {{increase}} 0.773&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sub-national HDI|title=Area Database – Global Data Lab|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|website=hdi.globaldatalab.org}}&lt;/ref&gt; – &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;high&lt;/span&gt; (2018)
| elevation_footnotes = &lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; 
| elevation_m    =  16.0
| elevation_ft   =  52
| website        =  [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na Pook-sapot ng Lungsod ng Maynila]
}}

Ang '''Lungsod ng Maynila'''  ({{IPA-tl|luŋˈsod nɐŋ majˈnilaʔ|}}, [[Wikang Kastila|Kastila]]: Ciudad de Manila,  [[Wikang Ingles|Ingles]]: City of Manila), kilala bilang '''Maynila''', ay ang [[kabisera|punong-lungsod]] at ang pangalawang pinakamataong lungsod ng [[Pilipinas]]. Mataas ang pagkaurbanisado, ito ang lungsod na may pinakamakapal na dami ng tao sa buong mundo noong 2019. Tinuturing ang Maynila na isang pandaidigang lungsod at grinado bilang isang Lungsod–Alpha (o ''Alpha'' – ''City'') ng ''Globalization and World Cities Research Network'' (GaWC).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|title=The World According to GaWC 201|language=en|access-date=2022-11-04|archive-date=2022-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413224254/https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 7, 2018 |title=Manila—the world's most densely-populated city |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://lifestyle.inquirer.net/308785/manila-worlds-densely-populated-city-reimagined-harvard/|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang unang lungsod sa bansa na naka-karta (o may sariling saligang-batas), na itinalaga ng Batas ng Komisyon ng Pilipinas Blg. 183 ng Hulyo 31, 1901. Naging awtonomo ito nang napasa ang Batas Republika Blg. 409, &quot;Ang Binagong Karta ng Lungsod ng Maynila&quot;, noong Hunyo 18, 1949.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Annual Audit Report: City of Manila |url=http://www.coa.gov.ph/index.php/local-government-units/2014/category/5447-cities |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104083035/http://www.coa.gov.ph/phocadownloadpap/userupload/annual_audit_report/LGUs/2014/NCR/Cities/City_of_Manila_ES2014.pdf |archive-date=Nobyembre 4, 2016 |access-date=Nobyembre 4, 2016 |website=Commission on Audit|language}}&lt;/ref&gt; Tinuturing ang Maynila bilang bahagi ng orihinal na pangkat ng mga pandaigdigang lungsod dahil lumawig ang ''network'' nitong pang-komersyo sa [[Karagatang Pasipiko]] at kumonekta sa [[Asya]] ang Kastilang mga Amerika sa pamamagitan ng  [[kalakalang Galeon]];  nang nagawa ito, tinatakan nito ang unang pagkakataon sa kasaysayan ng mundo na naitatag ang isang hindi naabalang kadena ng ruta ng kalakalan na pumapalibot sa [[planeta]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frank |first=Andre G. |url=https://archive.org/details/reorient00andr |title=ReOrient: Global Economy in the Asian Age |publisher=University of California Press |year=1998 |isbn=9780520214743 |location=Berkeley |pages=[https://archive.org/details/reorient00andr/page/131 131] |url-access=registration|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang isa sa mga pinakamatao at pinakamabilis na lumagong lungsod sa [[Timog-silangang Asya]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Enero 22, 2015 |title=Global Metro Monitor |url=https://www.brookings.edu/research/global-metro-monitor/ |access-date=Abril 12, 2017 |website=Brookings Institution|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; na may kabuuang populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa {{PH wikidata|household}} na kabahayan ayon noong {{PH wikidata|population_as_of}}.&lt;ref name=&quot;Pop&quot;&gt;{{cite web | author= Demographia | title= 50 Largest World Metropolitan Areas Ranked: 2000 Estimates | url= http://www.demographia.com/db-world-metro2000.ht | publisher= US Census Bureau | accessdate= 2009-06-05 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author= City Population | title= The Principal Agglomerations of the World | url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html | accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;

Sumasakop ng 42.88 na kuwadrado kilometro,&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] |title=Manila City - Cosmopolitan Capital Of The Philippines |url=http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730045417/http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |archive-date=2008-07-30 |work=Wow Philippines |accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;{{cite web |title=Population Density |url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/query.php?url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |archive-date=2006-08-11 |publisher=Manila City |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; ang lungsod na ito ay nasa baybayin ng [[Look ng Maynila]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Luzon]]. Napalilibutan ang Maynila ng mga lungsod ng [[Navotas]] at [[Caloocan]] sa hilaga, [[Lungsod Quezon]] sa hilagang-silangan, [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] at [[Mandaluyong]] sa silangan, [[Makati]] sa timog-silangan at [[Pasay]] sa timog. Ang Maynila ay may 900 na kilometro ang layo mula sa [[Hong Kong]], 2,400 na kilometro ang layo mula sa [[Singapore]] at mahigit 2,100 na kilometro ang layo sa hilagang-silangan mula sa [[Kuala Lumpur]]. Nahahati ang Maynila sa dalawa ng ilog Pasig. Sa depositong alubyal ng ilog Pasig at look ng Maynila nakapwesto ang nakakaraming sinasakupan ng lungsod na gawa mula sa tubig.

Noong ika-16 siglo, ang lungsod ay binubuo ng mga tindahan at tagatanggap sa may tabi ng baybayin ng [[ilog Pasig]], na nasa hilaga ng mga makalumang pamayanan. Ang lungsod ay nakilala rin sa pangalan na ibinigay ng mga pangkat etnikong mga [[Tagalog (pangkat etniko)|Tagalog]], ang &quot;Maynila&quot;, na unang nakilala bilang &quot;Maynilad&quot;. Nagmula ang pangalan sa salitang [[Nilad|nila]], isang uri ng halamang mabulaklak na tumutubo sa baybayin ng look, na ginagamit sa paggawa ng sabon para sa pakikipagkalakalan; nanggaling ito sa salitang may nila, na may unlaping &quot;ma-&quot; na tumutukoy kung saan ang isang lugar ay mayroong isang bagay na malago (maaaring Sanskrit ang &quot;nila&quot; na &quot;punong indigo&quot;).&lt;ref name=&quot;E.M. Pospelov 1998&quot;&gt;E.M. Pospelov, Geograficheskie nazvanie mira (Moscow 1998).&lt;/ref&gt; (Ang sinasabing naging pangalan ng halaman ay nilad ay kathang isip lamang.)&lt;ref name=&quot;Ambeth Ocampo&quot;&gt;{{cite web | author=Ambeth Ocampo | title=Looking Back : Pre-Spanish Manila | url=http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | publisher=Philippine Daily Inquirer | date=2008-06-25 | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2009-02-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090207190954/http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;World: metropolitan areas&quot;&gt;{{cite web | title=World: metropolitan areas | url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | publisher=World Gazetteer | accessdate=2009-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090724043234/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | archivedate=2009-07-24 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

Noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1521–1898)|kapanahunan ng mga Kastila]], itinaguyod ang lungsod na may umpok-umpok na pamayanan na pumapalibot sa [[Kutang Santiago|nagsasanggalang haligi]] ng [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] ([[nagsasanggalang pader|nahahaligihan]]), ang orihinal na Maynila. Ang Intramuros na isa sa mga pinakalumang nagsasanggalang na haligi sa timog-silangan, ay ginawa at pinasyahan ng mga misyonaryong [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]] para hindi masakop ng mga Tsino ang pamayanan at mailigtas ang mga mamamayan. Noong kapanahunan ng Amerikano, ilang pagsasaayos ang isinagawa sa katimugang bahagi ng lungsod at ginamit ang arkitekturang disenyo ni [[Daniel Burnham]]. Ang lungsod ay may humigit sa 100 mga parke na nakakalat sa buong lungsod.

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang kapuluan ng Pilipinas ng tatlong dantaon simula 1565 hanggang 1898. Noong namalagi ang Britanya sa Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[dakilang Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging bahagi sa Pitong Taong Digmaan. Nanatiling punong lungsod ng Pilipinas ang Maynila sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga nag-aaklas laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong dantaon at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko patungong [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos|Nagkakaisang mga Estado ng Amerika]] ang Pilipinas sa mga Kastila at pinamahalaan ang buong kapuluan ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;&gt;{{cite web | title=Manila, Philippines | url=http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | publisher=U.N. | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2014-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140425092330/http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nawasak ang malaking bahagi ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Varsovia]], [[Polonya]]. Ang rehiyon ng Kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975.

== Kasaysayan ==

{{main|Kasaysayan ng Maynila}}
{{See also|Kasaysayan ng Pilipinas}}

[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|left|200px|Ang tarangkahan ng Kutang Santiago sa Intramuros]]
[[Talaksan:AMH-6763-NA Bird's eye view of Manila.jpg|thumb|left|200px|Tanawin ng Maynila noong mga 1665.]]

Ang [[Kaharian ng Maynila]] ay nakilala bilang ''Gintu'' (lupain o isla ng mga ginto) o ''Suvarnadvipa'' ng mga kalapit na lalawigan. Ang naturing kaharian ay yumabong sa mga huling sandali ng [[Dinastiyang Ming]] dulot ng pakikipagkalakalan sa Tsina.&lt;ref name=&quot;Dynasty&quot;&gt;San Agustin, Gaspar de, Conquistas de las Islas Philipinas 1565-1615, Translated by Luis Antonio Mañeru, 1st bilingual ed (Kastila at Ingles), published by Pedro Galende, OSA: Intramuros, Manila, 1998&lt;/ref&gt; 

Ang [[bayan ng Tondo]] ay matatagpuan naman sa hilaga ng Ilog Pasig. Ang mga namumuno rito ay itinuturing bilang mga hari, at tinatawag silang ''panginuan'' o panginoon, ''anak banua'' o anak ng langit, o [[lakandula]], na nangangahulugang &quot;diyos ng kahariang pinamumunuan&quot;.

Noong namamayagpag si Bolkiah (1485-1571), ang [[Brunei|Kasultanan ng Brunei]] ay nagkaroon ng malalim na kapangyarihan sa Maynila, nang magawang maipakasal ni Sultan Bolkiah ng Brunei at ni Puteri Laila Menchanai ng Sulu ang kanilang babaeng anak kay Rajah Salalila ng Maynila noong mga huling bahagi ng ika-15 dantaon hanggang sa mga simulang bahagi ng ika-16 dantaon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Abinales |first1=Patricio N. |title=State and Society in the Philippines |last2=Amoroso |first2=Donna J. |publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers Inc. |year=2005 |location=Oxford, United Kingdom |pages=50 |language=en}}&lt;/ref&gt; Si Salalila rin aniya ay binansagang 'Penguiran Salalila', bilang bahagi ng malawakang pamilya ng sultan ng Brunei. Siya rin ay kininikilala bilang hari ng mga taga-Batangas at mga taga-Mindoro, na nanimula na ring manampalataya sa relihiyong Islam sa panahon ring iyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |url=https://books.google.com.ph/books?id=15KZU-yMuisC&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society |date=1994 |publisher=Ateneo University Press |isbn=978-971-550-135-4 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa pamamahala ni Salalila, may itinaguyod na bagong dinastiya para humarap/hamunin ang Kapulungan ng mga Lakandula sa Tondo.&lt;ref&gt;Henson, Mariano A. 1965. The Province of Pampanga and Its Towns: A.D. 1300-1965. 4th ed. revised. Angeles City: By the author.&lt;/ref&gt;

Sa kala-gitnaan ng ika-16 na siglo, ang mga nasasakupang lugar ng kasalukuyang Maynila, ay parte ng isang malawakang pook na umaabot sa hangganan ng karagatan na pinamumunuan ng mga [[Raha]]. Namuno sina [[Rajah Sulayman]] at Rajah Matanda sa mga komunidad ng [[Muslim]] sa timog ng [[ilog Pasig]], at si [[Lakandula]] ang namuno sa Kaharian ng Tondo, ang Hindu-Budistang kaharian sa timog ng ilog. Pinagsanib yaong dalawang komunidad ng Muslim at dito naitaguyod ang kaharian ng Maynila. Ang dalawang lungsod-estado ay nagsasalita ng wikang Malay na mahusay makitungo sa sultanate ng [[Brunay]] na si Bolkiah, at sa mga sultanate ng [[Sulu]] at [[Ternate, Kabite|Ternate]].

[[Talaksan:EscoltaManila1899.jpg|thumb|200px|[[Kalye Escolta]], Maynila. Steryoptikal na pananaw, 1899. Kinuha ang litrato noong kapanahunan ng Amerikano]]
[[Talaksan:Manila Walled City Destruction May 1945.jpg|thumb|200px|Ang pagkawasak ng Maynila, pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].]]

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang mga isla ng Pilipinas ng tatlong siglo simula 1565 hanggang 1898. Si heneral [[Miguel López de Legazpi]] ang nagpadala ng isang natatanging ekspedisyon at dito nadiskubre ang Maynila. Itinaguyod dito ang kanilang tanggulan, ang [[Kutang Santiago]] at kalaunan, pinalawig ang nasasakupan sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga paaralan, tirahan, simbahan sa labas ng [[nagsasanggalang pader]] at ito ang nagbigay kapanganakan sa Intramuros. Noong inokyupa ng Britanya ang Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[Gran Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging parte sa Pitong Taong Digmaan. Ang lungsod ay nanatiling kabisera ng Pilipinas sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga armadong rebelde laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong siglo at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko papunta ng [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos]] ang Pilipinas sa mga Espanyol at pinamahalaan ang buong arkipelago ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;/&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], nawasak ang malaking parte ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Warsaw]], Poland noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Ang rehiyon ng  kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975. Ang kasalukuyang alkalde ng lungsod ay si [[Joseph Estrada]].

Isang pandaigdigang lungsod ang Maynila at kilala bilang &quot;Beta+&quot; ayon sa ''Globalization and World Cities Study Group and Network'' noong 2008.&lt;ref name=&quot;The World According to GaWC 2008&quot;&gt;{{cite web |title=The World According to GaWC 2008 |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |work=GaWC |publisher=GaWC |accessdate=2009-06-10 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ng heograpiya ==
{{see|Kalakhang Maynila|Malawakang Maynila}}
[[Talaksan:BurnhamPlanOf-Manila.jpg|thumb|200px|right|Ang tunay na plano ni [[Daniel Burnham]] sa Maynila.]]
[[Talaksan:Plano de Manila 1851.jpg|thumb|right|200px|Ang plano ng mga Hispano sa Maynila o &quot;[[Napapaderang Lungsod]]&quot;]]
Bago at noong koloniyalisasyon ng Espanya sa Pilipinas, ang Maynila na ang kabisera ng lalawigang ito na sumasakop sa halos kabuuan ng Luzon, at kinabibilangan ng mga modernong subdibisyong pang-teritoryal ng [[Pampanga]], [[Bulacan]], [[Rizal (lalawigan)|Rizal]], [[Laguna]], [[Quezon]], [[Mindoro]], [[Masbate]] at [[Marinduque]]. Kalaunan, ang mga subdibisyong ito ay ginawang mga malalayang lalawigan, at ang Maynila ay naging kasing lawak na lamang ng Kalakhang Maynila. Ang Maynila ay nasa hangganan ng ilang lalawigan pero limiit pa lalo nang ginawang mga munisipalidad ang ilang parte nito at ang Maynila ay kasing lawak na lamang ng kasalukuyang Maynila (maliban na lamang sa Intramuros, ang lokasyon ng tunay na kabisera). Ayon sa kasaysayan ng lalawigang ito, pinangalanan itong '''''Lalawigan ng Tondo''''' na kilala noong kapanahunan ng mga Hispano.

Noong 1853, apat na pueblo o bayan sa lalawigan ng Tondo ay nakipag-isa sa lalawigan ng Laguna at itinaguyod ang pambansang distrito na pinangalanang &quot;''Distrito de los Montes de San Mateo''&quot; (Distritong kabundukan ng lalawigan ng San Mateo). Ang lalawigan ng Tondo ay pinag-salo sa mga lalawigan ng Cainta, [[Taytay]], Antipolo at Boso-boso, habang ang Laguna ay isinalo sa mga lalawigan ng [[Angono]], Baras, Binangonan, Cardona, Morong, Tanay, Pililla at Jalajala. Dahil pinangalanan ang distritong ito bilang ''Distrito de los Montes de San Mateo'', na sinasabi ng mga katutubo na masyadong mahaba, hindi bumabagay at nalilito ang karamihan na ang bayan ng [[San Mateo]] sa lalawigan ng Tondo ay ang kabisera ng distritong kabundukan ng San Mateo at ng Morong, ay pinalitan ang pangalan nito ng '''''Lalawigan ng Maynila''''' noong 1859.

Noong ipinagbenta ng mga Hispano ang Pilipinas sa mga Amerikano, itinaguyod ang pamahalaang pang-sibil. Kalaunan, ang lalawigan ng Maynila ay isinawalang bisa ng komisyon ng Pilipinas, naging mga munisipalidad ang mga kasapi nito kabilang ang Moring, at dito naitaguyod ang [[Rizal (lalawigan)|lalawigan ng Rizal]]. Ilang linggo ang nakalipas at ang bagong anyo ng Maynila ay nakilala na ng buong kapuluan ng Pilipinas at isinalo ang ilang bayan ng lalawigan ng Rizal sa lungsod bilang mga distrito. Ang mga hangganan ng Maynila isinaayos noong 29 Enero 1902. Ang mga pook na kalapit-bayan ng Gagalangin ay naging kasapi ng distrito ng Tondo, kabilang ang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]] na ngayon ay isang malayang distrito. Noong 30 Hulyo ng 1902, ang bayan ng [[Pandacan, Maynila|Pandacan]] ay naging kasapi na ng lungsod bilang distrito. Sa kasalukuyan, mayroong 16 na distritong pang-heograpiya ang lungsod.

Noong ikalawang digmaang pandaigdig, ang Maynila ay ginawang &quot;''Open City''&quot; at ang mga administratibong hangganan nito ay pinalawak hanggang sa mga kalapit na lungsod at bayan. Pinangalanan itong '''Malawakang Maynila''' at naging kasapi nito ang mga distrito ng Bagumbayan (Katimugang Maynila), Bagumpanahon (Sampaloc, Quiapo, San Miguel at Santa Cruz), Bagumbuhay (Tondo), Bagong Diwa (Binondo at San Nicholas), at ang bagong kakataguyod na [[Lungsod Quezon]] na hinati sa dalawang distrito at ang mga munisipalidad ng [[Lungsod ng Kalookan|Kalookan]], [[Lungsod ng Las Piñas|Las Piñas]], [[Lungsod ng Malabon|Malabon]], [[Lungsod ng Makati|Makati]], [[Lungsod ng Mandaluyong|Mandaluyong]], [[Lungsod ng Navotas|Navotas]], [[Lungsod ng Parañaque|Parañaque]], [[Lungsod ng Pasay|Pasay]] at [[Lungsod ng San Juan|San Juan]] ay naging distrito ng Maynila.

Noong 1948, ang [[Lungsod Quezon]] ang naging kabisera ng Pilipinas. Kalaunan, noong 29 Mayo 1976, ibinalik ni pangulong [[Ferdinand E. Marcos]] ang titulong kabisera ng Pilipinas sa Maynila na hango sa kautusang '''''Presidential Decree No. 940''''' na nagpapahayag na ang pook na inireseta para sa Kalakhang Maynila sa kautusang '''''Presidential Decree 824''''' ay ang dapat kalugaran ng ng pambansang pamahalaan.

=== Klima ===
Base sa [[kaurian ng panahon ayon sa Köppen]], ang Maynila ay mayroon tropikong tag-init at tag-ulan na panahon. Ang Maynila ay nasa tropiko kasama ng buong [[Pilipinas]]. Ang lapit nito sa [[ekwador]] ay nangangahulugan na ang temperatura ay mababa, kung minsan ay mas mababa pa sa 20&amp;nbsp;°C at tumataas ng higit pa sa 38&amp;nbsp;°C. Dahil mataas ang halumigmig, nagiging mas mainit ang panahon. Bukod dito, ang [[pagbabago ng klima]] at ang [[subsidence|paglubog ng lupa]] ay nagdudulot ng malaking panganib ng pagtaas ng relatibong antas ng dagat sa Kalakhang Maynila, na maaaring magpatuloy hanggang 2150.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Ibarra Marinas |first1=Daniel |last2=Silva Mendoza |first2=Laura |last3=Mata Chacón |first3=Dulce |last4=Belmonte Serrato |first4=Francisco |title=Climate Change and Subsidence in Metro Manila: Relative Sea-Level Projections Through Tide-Gauge Records and Satellite Altimetry up to 2150 |journal=Geographies |volume=6 |issue=2 |year=2026 |doi=10.3390/geographies6020041}}&lt;/ref&gt;

{{clear}}
&lt;center&gt;&lt;!--Infobox begins--&gt;{{Infobox Weather
|metric_first = Yes
|single_line= Yes
|location = Maynila, Pilipinas
||Jan_Hi_°C = 30|Jan_REC_Hi_°C = 35
 |Feb_REC_Hi_°C = 35
 |Mar_REC_Hi_°C = 36
 |Apr_REC_Hi_°C = 37
 |May_REC_Hi_°C = 38
 |Jun_REC_Hi_°C = 38
 |Jul_REC_Hi_°C = 38
 |Aug_REC_Hi_°C = 36
 |Sep_REC_Hi_°C = 35
 |Oct_REC_Hi_°C = 35
 |Nov_REC_Hi_°C = 35
 |Dec_REC_Hi_°C = 34
 |Year_REC_Hi_°C = 38
 |Jan_REC_Lo_°C = 14
 |Feb_REC_Lo_°C = 14
 |Mar_REC_Lo_°C = 16
 |Apr_REC_Lo_°C = 16
 |May_REC_Lo_°C = 17
 |Jun_REC_Lo_°C = 20
 |Jul_REC_Lo_°C = 22
 |Aug_REC_Lo_°C = 21
 |Sep_REC_Lo_°C = 21
 |Oct_REC_Lo_°C = 21
 |Nov_REC_Lo_°C = 19
 |Dec_REC_Lo_°C = 17
 |Year_REC_Lo_°C = 14||Feb_Hi_°C = 30
||Mar_Hi_°C = 31
||Apr_Hi_°C = 33
||May_Hi_°C = 34
||Jun_Hi_°C = 34
||Jul_Hi_°C = 33
||Aug_Hi_°C = 31
||Sep_Hi_°C = 31
||Oct_Hi_°C = 31
||Nov_Hi_°C = 31
||Dec_Hi_°C = 31
||Year_Hi_°C = 31
||Jan_Lo_°C = 21
||Feb_Lo_°C = 21
||Mar_Lo_°C = 21
||Apr_Lo_°C = 22
||May_Lo_°C = 23
||Jun_Lo_°C = 24
||Jul_Lo_°C = 24
||Aug_Lo_°C = 24
||Sep_Lo_°C = 24
||Oct_Lo_°C = 24
||Nov_Lo_°C = 23
||Dec_Lo_°C = 22
||Year_Lo_°C = 23
|Jan_Precip_cm = |Jan_Precip_mm = 23
|Feb_Precip_cm = |Feb_Precip_mm = 23
|Mar_Precip_cm = |Mar_Precip_mm = 13
|Apr_Precip_cm = |Apr_Precip_mm = 18
|May_Precip_cm =|May_Precip_mm = 33
|Jun_Precip_cm =|Jun_Precip_mm = 130
|Jul_Precip_cm =|Jul_Precip_mm = 254
|Aug_Precip_cm =|Aug_Precip_mm = 432
|Sep_Precip_cm =|Sep_Precip_mm = 422
|Oct_Precip_cm =|Oct_Precip_mm = 356
|Nov_Precip_cm =|Nov_Precip_mm = 193
|Dec_Precip_cm =|Dec_Precip_mm = 145
|Year_Precip_cm =|Year_Precip_mm = 2042
|source = http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT002730|title =BBC: Average Temperatures  for Manila, Philippines| accessdate=28-03-10}}
&lt;!--Infobox ends--&gt;&lt;/center&gt;

== Demograpiya ==
=== Kapal ng populasyon ===
{{Populasyon}}
Sa populasyong 1,660,714 sa lawak na 38.55&amp;nbsp;km², ang Maynila ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na nahihigitan ang lahat ng pangunahing lungsod ng mundo na may 43,079 katao/km².&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's Densest Cities |url=http://www.forbes.com/2006/12/20/worlds-most-congested-cities-biz-energy-cx_rm_1221congested_slide_3.html?thisSpeed=15000 |work= |publisher=Forbes |location= |trans-title=Ang mga lungsod na may pinakamalaking kapal ng populasyon |language=Ingles |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; Ang ika-6 na distrito ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na may 68,266 katao/km² at sumunod ang una at ikalawang distrito (kabuuan ng Tondo) na may 64,936 (una) at 64,710 (ikalawa) katao/km². Ang ikalimang distrito ang may pinakamaliit na kapal ng populasyon na may 19,235 katao/km².&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Ang kapal ng populasyon ng Maynila ay nahihigitan ang mga lungsod na [[Paris]] (20,164 katao/km²), [[Shanghai]] (16,364 katao/km², sa distritong Nashi ang may densidad na 56,785 katao/km²), [[lungsod ng Buenos Aires]] (2,179 katao/km², na ang pinakamaliking densidad ay ang Lanus na may 10,444 katao/km²), [[Tokyo]] (10,087 katao/km²) [[lungsod ng Mehiko]] (11,700 katao/km²), at [[Istanbul]] (1,878 katao/km², na may pinakamalaking densidad ay ang distritong Fatih na may 48,173 katao/km²).&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Pagdating naman sa kabuuang kalakhan, ang Kalakhang Maynila ay ika-85 ang pwesto na may 12,550 katao/km² at may lawak ng lupain na 1,334&amp;nbsp;km², na nahihigitan pa ng [[Lungsod ng Cebu]] na pumasok ika-80 ang pwesto.&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Demographia World Urban Areas &amp; Population Projections |url=http://demographia.com/db-worldua.pdf |publisher=Demographia |trans-title=Demographia Mga kalakhang pook at inaasang paglobo ng populasyon |language=Ingles |format=PDF |accessdate=2009-09-01}}&lt;/ref&gt;

=== Wika ===

Ang opisyal na wika ay [[Filipino]] na kilala bilang [[Wikang Tagalog|Tagalog]], habang ang [[Wikang Ingles|Ingles]] ay malawakang ginagamit sa edukasyon at trabaho sa buong Kalakhang Maynila na itinuro ng mga Amerikanong dumaong sa Pilipinas. Ang Hokkieng Intsik ay malawakang ginagamit sa mga komunidad ng Tsinong-Pinoy. May mga matatandang naninirahan na gumagamit ng pangunahing [[Wikang Kastila|Hispano]], na isang sapilitang paksa sa kurikulum ng mga unibersidad at pamantasan sa Pilipinas hanggang 1987. Maraming mga batang Europiyano, Arabo, Indiyan, Latinong Amerikano at iba pa na ang pangunahing wika ay ang sariling wika ng kanilang magulang o ang wika ng kinalakihang bansa o estado.

== Ekonomiya ==

{{main|Poblasyon ng Maynila|Puerto ng Maynila}}
{{wide image|Big Manila.jpg|1025px|Ang Maynila sa pagkakakita sa ''Harbour Square'', ito ang poblasyon ng Maynila&lt;ref&gt;Ayon sa pamahalaang lokal ng Maynila, ito ang pangunahing pinagmumulan ng GDP ng lungsod. Nahahatak nito ang ekonomiya ng lungsod at marami ditong mga [[gusaling tukudlangit]]. Lahat naman ng lugar sa Maynila ay pang-negosyo, sadya lamang ito ang karapat dapat na Poblasyon (''Ang ibig sabihin kasi ng Ibabang Maynila ay ang mga lugar sa katimugang Maynila'').&lt;/ref&gt;}}
[[Talaksan:Roxas Boulevard - Malate (Manila; 01-01-2020).jpg|200px|left|thumb|Ang [[Bulebar Roxas]], na dumadaan sa poblasyon ng Maynila]]

Ang ekonomiya ng Maynila ay maraming pinanggagalingan. Dahil sa mga puerto nitong napapangalagaan, ang Maynila ang naging &quot;''National Chief Port''&quot; ng bansa. Ang Maynila rin ang pangunahing tagalathala ng pahayagan sa Pilipinas.&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;&gt;{{cite web |title=Manila Encyclopedia Article |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |work=Encyclopedia |publisher=MSN Encarta |accessdate=2009-07-12 |archive-date=2009-11-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kwqjvIN5?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang mga produkto na maaring mabili dito ay mga kemikal, tela, damit, mga elektronikong kagamitan, relo, bakal, gamit na gawa sa katad, mga ibat ibang klase ng mga pagkain, at mga sapatos. Ang pagtitinda ng mga pagkaing tinge at inumin kabilang ang produktong tabako ang pangunahing pinagkakakitaan ng mga mamamayan. Ang mga mamamayan ay nangangalakal din sa mga dayuhan. Ang mga kagamitan na ipinangkakalakal nila kapalit ng pera ay mga tali, playwud, pinong asukal, kopra, at [[langis ng niyog]].&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt;

Maunlad na industriya ang turismo. Ang Maynila ay nakakaakit ng mahigit 1 milyong&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt; dayuhan dahil ito ang pangunahing pook panturismo ng bansa. Madalas puntahan ng mga dayuhan ang distrito ng [[Binondo, Maynila|Binondo]], [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] at [[Malate, Maynila|Malate]].

Lahat ng distrito ng lungsod maliban na lang sa [[Puerto ng Maynila]] ay may sariling pamilihang bayan o palengke. Ang pamilihang bayan ay nahahati sa dalawa, ang mga seksiyong tuyong pagkain at gulay. Masagana ang mga pamilihang bayang ito lalo na kapag umaga. Dahil sa programang urbanisasyon ng pamahalaang Maynila, naisaayos ang karamihan ng pamilihang bayan. Ang isa sa mga halimbawa nito ay ang pamilihang pambayan ng Santa Ana at pamilihang pambayan ng Pritil. Kung ang isang tao ay naghahanap ng mumurahing kagamitan, maaaring siyang makahanap sa Divisoria at [[Quiapo, Maynila|Quiapo]].

Ang mga modernong liwasan ay nakakalat sa lungsod at ang karamihan ay nasa distrito ng [[Malate, Maynila|Malate]] at [[Ermita, Maynila|Ermita]]. Ang [[SM City Manila]], na isa sa mga pinakamalaking liwasan ng bansa, ay nakatayo katabi ng Bahay-Pamahalaang panlungsod ng Maynila at ang orihinal na liwasan ng SM ay umiiral pa rin sa Carriedo sa [[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]. Ang isa sa mga popular na liwasan sa Maynila ay ang ''Robinson's Place Ermita''. Sa katimugan naman ng lungsod sa distrito ng Malate ay ang ''Harrison Plaza'', isa sa mga pinakalumang liwasan ng lungsod. Ang Maynila ay isa sa mga lungsod na magastos tirahan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The world's most expensive cities in 2008 |url=http://www.citymayors.com/economics/expensive_cities2.html |work=Economics |publisher=CityMayors |accessdate=2009-07-15}}&lt;/ref&gt;

== Kultura ==
=== Arkitektura ===

Ang arkitektura ng Maynila ay isa sa tanyag at kilala, kahit na ang [[lungsod ng Makati]] ang may mas maraming [[gusali]]. Kilala ang Maynila sa pagiging lugar na kinaroroonan ng [[Basilica Minore de San Sebastian]], ang natatanging gotikang simbahan sa [[Asya]], pati ang Simbahan ng San Agustin at [[Simbahan ng Quiapo]].

[[Talaksan:Vista de la bahía de Manila.JPG|thumb|200px|Ang Maynila ay nagkaroon ng maraming matataas na tukudlangit simula nang mamahala si Atienza sa lungsod]]

Noong sinakop ng mga Hispano ang kapuluan ng Pilipinas, karamihan sa mga istraturang itinayo sa lungsod ay mga simbahan at paaralan na kahugis ng mga gusali sa [[Espanya]]. Noong kapanahunan naman ng Amerikano, sinikap ni [[Daniel Burnham]] na palaguin at ibahin ang hitsura ng Maynila; hindi natuloy ang plano dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Sa panahon ding ito ginawa ang Bulebar Seaside, na tinagurian ding Bulebar Dewey at ngayon ay [[Bulebar Roxas]]. Ang isa sa mga napalaganap ng Amerikano ay ang pagkilala sa Pilipinas ng Tram, na unang ipinatakbo dito sa Maynila. Nang inihalal bilang alkalde si Lacson, ipinawasak niya lahat ng pook ng mga mahihirap at ipinatayo ang Lacson Underpass, na ang kauna-unahang daanang pailalim sa [[Pilipinas]]. Ginawa niyang pook pangnegosyo ang mga pook kung saan dating nandoon ang mga iskwater. Noong naging alkalde si Atienza, lumaganap sa Maynila ang mga gusaling tukudlangit at mga liwasan, kabilang dito ang Manila Ocean Park. Pununa ng ilang mananalaysay ang ginawang pagsira ni Atienza sa natitirang gusali ng mga Amerikano para mabigyan-puwang ang bagong gusali ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawatan ng Katarungan]]. Maraming gusali ang ipinapatayo sa kasalukuyan na uukit sa Maynila at pati na ng [[Kalakhang Maynila|kondehan]] nito.&lt;ref name=&quot;TBinManila&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |title=Tallest Buildings in the Philippines |date=December 2009 |publisher=Council on Tall Buildings and Urban Habitat |accessdate=2010-01-10 |quote=This list includes buildings that are under construction. Only buildings that are completed are officially ranked on CTBUH listings. |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304061620/http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Pananampalataya ===
Ang pagiging kosmopolitano ng lungsod at pagkakaroon ng iba't ibang kultura ang sumasalamin sa Maynila dahil sa dami ng mga pook-pananampalataya na nakakalat sa lungsod. Ang kalayaan sa pananampalataya sa Pilipinas na umiiral pa simula noong maitaguyod ang bansa ang dahilan para magkaroon ng iba't ibang pananampalataya. Ang mga tao na may iba't ibang sekta ang kumakatawan ng may gabay ng mga simbahan ng Kristyano, mga templo ng Budista, mga sinanog ng Dyuis, at mga mosk ng mga Islamiko.

;Romanong Katolisismo

Ang Maynila ang kabisera ng Arkidiyosesis ng Pilipinas, ang pinakamatandang arkidiyosesis sa bansa. Ang tanggapan ng arkidiyosesis ay matatagpuan sa [[katedral ng Maynila]] (Basilica Minore de la Nuestra Señora de la Immaculada Concepcion) sa Intramuros. Ang lungsod ay nasa pamamahala ng Patronahe ng [[San Andres]].

Dahil ito ang kinalagyan ng pamahalaang kolonyal sa mga nakalipas na siglo, ang Maynila ang nagsilbing base ng mga misyonaryong Katolisismo ng bansa. Kabilang sa mga orden na nasa Pilipinas ay ang mga Dominikano, [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]], Pransiskano, Agustino (kasapi na rin ang ''Augustinian Recollects''), Benediktino, madre ng San Pablo ng Chartes, padre ng Vinsentino, ang kongregasyon ng mga Immaculati Cordis Mariae, at ang ''De La Salle Christian Brothers''.

Ilang kilalang mga simbahan at katedral sa lungsod ay ang mga simbahan ng [[Simbahan ng San Agustin|San Agustin]] sa Intramuros, ang dambana ng kinorunahang imahe ng Nuestra Señora de Consolación y Correa, isang ''UNESCO World Heritage Site'' na isang paboritong pook pangkasalan ng mga kilalang tao at isa sa dalawang de-erkon na simbahan sa lungsod; [[Simbahan ng Quiapo]], kilala rin bilang Basilica Minore del [[Itim na Nazareno|Nuestro Padre Jesus Nazareno]] kung saan ginaganap ang taunang prosesyon ng itim na Nazareno, [[Simbahan ng Binondo]] na kilala rin bilang Minore de [[Lorenzo Ruiz|San Lorenzo Ruiz]], [[Simbahan ng Malate]] na dambana ng Nuestra Señora de Remedios, Simbahan ng Ermita na tahanan ng pinakalumang imaheng Marian sa Pilipinas na si uestra Señora de Guia, Simbahan ng Tondo na tahanan ng daang taong kulay-garing na imahe ng Sto. Niño (Batang Hesus), Simbahan ng Sta. Ana na dambana ng kinoronahang imahe ng Nuestra Senora de los Desamparados at ang [[Basilica Minore de San Sebastian|San Sebastian]] o Basilica Minore de San Sebastian, ang natatanging simbahan na may estilong gotika sa Asya.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
02237jfManila Cathedral Intramuros Manila Palacio del Gobernador Landmarksfvf 12.jpg|[[Katedral ng Maynila]]
Basílica de San Sebastián, (Agustinos Recoletos) Manila, Filipinas..jpg|Ang [[Basilica Minore de San Sebastian|Simbahan ng San Sebastian]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]]&lt;ref name=whl&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/518/ |title=World Heritage: San Sebastian Church |work=Tentative List for the World Heritage List |publisher=UNESCO |accessdate=20 Abril 2008}}&lt;/ref&gt;
Ph-mm-manila-intramuros-san agustin church (2014).JPG|[[Simbahan ng San Agustin]] sa [[Intramuros]]
Pic geo photos - ph=mm=manila=binondo=binondo church -philippines--2015-0624--ls- (1).JPG|[[Simbahan ng Binondo]]
09620jfQuiapo Central Church Plaza Manila Bridge Riverfvf 06.jpg|[[Simbahan ng Quiapo]]
&lt;/gallery&gt;

;Protestantismo

Ang Maynila ang tahanan ng ilang kilalalang mga simbahan ng mga Protestante sa Pilipinas na itinaguyod ng mga misyonaryong Amerikano. Bilang lamang ang pook pananampalataya na naitayo sa lungsod. Ang karamihan naman ay matagpuan sa mga kalapit na lungsod at mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]].

Pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig, ang mga grupo ng mga iba't ibang pananapalataya tulad ng mga misyonaryong Protestante ay pumunta sa Pilipinas kasama ang mga Babtis, mga Nasarin, mga Pentakostal, mga Kristiyano at itinaguyod ang kanikanilang paaralan at simbahan.

;Iglesia ni Cristo

Ang pinakakilalang panampalataya sa Pilipinas. {{Fact|date=Agosto 2009}} Ang Iglesia ay may mga kapilya at simbahan sa lungsod na kilala sa mga makitid at nakaumang mga taluktok. Ang punong himpilan ng mga Iglesia ay matatagpuan sa [[Abenida Komonwelt, Lungsod Quezon|abenida Komonwelt]] sa Lungsod Quezon.

;Islam, Budismo at iba pang paniniwala


Maraming itinaguyod na templong mga [[Budismo]] at Taoist ang mga Tsino sa Maynila. Ang distritong Quiapo ay ang tahanan ng malaking populasyon ng [[Muslim]] sa Maynila at ang [[Masjid Al-Dahab]] ay matatagpuan dito. May malaking templo ng [[Hinduismo|Hindu]] para sa mga Indiyano ang matatagpuan sa Ermita at sa abenidang U.N. matatagpuan ang templo ng Sikh at ng ''The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints''. Sa abenidang Quirino sa Malate matatagpuan ang sinanog para sa maliit na komunidad ng mga [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Pilipinas|Hudyo]] sa Pilipinas. Kalaunan, lumipat ang mga ito sa [[Lungsod ng Makati|Makati]] sa kalye Tordesillas.

== Mga pook na interesante ==
[[Talaksan:USManilaChancery.jpg|left|thumb|200px|Ang Embahada ng [[Estados Unidos]] sa [[Ermita, Maynila|Ermita]]]]
[[File: National Museum of Fine Arts (Ermita, Manila)(06-30-2024).jpg|thumb|Ang Pambansang Museo ng Sining sa Ermita]] 
Sa katimugang bahagi ng Intramuros matatagpuan ang [[Liwasang Rizal]], ang pinakatanyag na liwasan ng bansa. Kilala rin ang Liwasang Rizal bilang Luneta (&quot;gasuklay ang hugis&quot; sa salita ng mga Hispano) at dati bilang Bagumbayan. Ang 53 hektaryang Liwasang Rizal ay nasa lugar kung saan si [[José Rizal]], ang pambansang bayani ng bansa, ay pinaslang ng mga Hispano sa kasong pag-aalsa. Itinayo ang monumento para sa kanyang karangalan. Ang malaking tagdan ng watawat sa kanluran ng monumento ni Rizal ay ang ginagamit pansukat para sa mga masukat ang layo ng bawat lungsod, kalye, pulo at mga bayan sa bansa dahil dito nagmumula ang kilometrong sero.

Ang iba pang magagandang pook sa liwasang Rizal ay ang mga hardin ng Tsino at Hapon, ang gusali ng Kagawaran ng Turismo, ang [[Pambansang Museo ng Pilipinas]], Ang [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]], ang Planetarium, ang Orchidarium at Butterfly Pavilion na parehong mga oditoryum, isang makasaysayang mapa ng Pilipinas, isang pook na may paunten, isang pulilan ng mga bata, isang plasa ng ahedres, isang pook na may magagandang maihahandog na presentasyon, at ang Quirino Grandstand.

Bukod sa Liwasang Rizal, ang Maynila ay may ilang pook pang-masa. Kinabibilangan ito ng [[liwasang Rajah Sulayman]], Manila Boardwalk, liwasang [[Andres Bonifacio|Bonifacio]], [[Plasa Miranda]], [[Hardin ng Mehan]], [[Liwasang Paco]], [[Remedios Circle]], Manila Zoological and Botanical Garden, Plasa Balagtas at ang Malakanyang Garden. Noong 2005, binuksan sa masa ni alkaldeng Lito Atienza ang Pandacan Linear Park, na isang mahaba at makitid na lupain sa pagitan ng langisang Pandacan at mga pangkomersyong tahanan na nasa baybayin ng ilog Pasig. Sa hilagang parte ng lungsod nandodoon ang tatlong sementeryo ng La Loma, Chinese at Manila North Green Park, ang pinakamalaking sementeryo ng kalakhang Maynila. Ang Manila Ocean Park ay nagtatampok ng mga iba't ibang uri ng mga hayop-dagat.

Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng otel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Ang karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng Otel ng Maynila, ay nangasa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

Ang mga tanyag na distrito ng Ermita at Malate ay may mga pook pang-aliwan tulad ng mga otel, kainan, klub, bar, kapihan, pangsining at pangkulturang gusali at mga antigong tindahan. Maunlad dito ang negosyong pang-industriya at turismo at sa gabi hanggang sa madaling araw tanyag ang mga kasino, klub, bar, pook-pamkapihan at mga disko dahil buhay ang diwa ng buhay Bohemyan. Sa kalagitnaan ng lungsod nandodoon ang [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], at ang mga pook ng kanyang mga kuta at mga bartolina, lumang simbahan, mga kolonyal na tahanan, at mga kalesa. Nakakalat sa buong lungsod ang ibang pang mga makasaysayang pook at pook-palatandaan, mga liwasan, mga museo, at mga pook-pampalakasan.

=== Pook-palatandaan ===
[[Talaksan:Quiapo Church.jpg|thumb|right|200px|Ang [[Simbahan ng Quiapo]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]], Maynila.]]


[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|right|200px|Ang tarangkahan ng Pandepensang Santiago]]


&lt;!-- [[Talaksan:CCPjf0236 11.JPG|thumb|right|200px|Ang [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] sa Bulebar Roxas]] --&gt;
* [[Apolinario Mabini]] Shrine
* Chinatown (distrito ng Binondo)
* Embahada ng [[Estados Unidos]]
*  (Mga) distrito ng [[Ermita, Maynila|Ermita]] at [[Malate, Maynila|Malate]]
* [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], ang [[nagsasanggalang pader]] na ginawa ng mga Kastila, orihinal na Lungsod ng Maynila
* Jumbo Floating Hotel
* [[Katedral ng Maynila]]
* [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]]
* [[Kutang Santiago]]
* Liwasang Paco
* [[Liwasang Rizal]], kilala rin bilang ''Luneta''
* [[Manila Baywalk]]
* Simbahan ng Malate
* Manila Boardwalk
* [[Manila City Hall]]
* [[Manila Ocean Park]]
* Manila Yacht Club
* Manila Zoological and Botanical Garden (Manila Zoo)
* Metropolitan Theater
* [[Museo Pambata]]
* [[Otel ng Maynila]]
* Pader ng alaala para sa mga naging biktima ng batas militar - Bonifacio Shrine
* [[Palasyo ng Malakanyang]], opisyal na paninirahan ng [[Pangulo ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Museo ng Pilipinas]]
* Plaza Lorenzo Ruiz
* [[Plaza Miranda]]
* [[Plaza Rajah Sulayman]]
* Quirino Grandstand
* [[Remedios Circle]]
* [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]]
* [[Simbahan ng Quiapo]]
* Simbahan ng San Agustin
* [[Simbahan ng San Sebastian]]
* [[Unibersidad ng Santo Tomas]]

=== Sementeryo ===
* Sementeryong Manila Chinese
* Sementeryo ng La Loma
* Sementeryo del Norte ([http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601161758/http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm |date=2009-06-01 }})
* Sementeryong katimugan ([http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206163554/http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm |date=2011-12-06 }})
* Liwasang Paco

=== Otel ===
Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng hotel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng [[Otel ng Maynila]], ay matatagpuan sa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

=== Museo ===
* Bahay Tsinoy
* Intramuros Light and Sound Museum, Intramuros
* Pangunahing Pambansang Museo, Kalye ng Padre Burgos
* Museo ng Maynila, dating gusali ng Pre-War Army-Navy Club, Liwasang Rizal
* Museo Pambata, dating gusali ng Pre-War Elk's Club, Liwasang Rizal
* Pambansang Museo ng Pilipinas, Liwasang Rizal
* Parokya ng Ina ng Inabanduna - Sta. Ana (artepakto noong kapanahunan ng mga Hispano)
* Plaza San Luis, Intramuros
* San Agustin Church Museum, Intramuros
* The Museum - De La Salle University-Manila, abenidang Taft, Malate
* Museo ng UST sa Sining at Agham/Siyensiya

=== Mga pook-palakasan ===
* Rizal Memorial Sports Complex, Kalye ng Vito Cruz, Malate
** Rizal Memorial Coliseum
** Rizal Memorial Track and Football Stadium
** Rizal Memorial Baseball Stadium
** Ninoy Aquino Stadium
* San Andres Gym (Mail and More Arena), ang nagsilbing tahanan ng dating ''Manila Metrostars''

== Pamahalaan ==
{{See|Maynila (lalawigan)}}
[[Talaksan:Manila City Hall (Manila; 07-22-2020).jpg|thumb|[[Gusaling Panlungsod ng Maynila]] ''(Manila City Hall)'']]
Katulad ng [[Mga lungsod ng Pilipinas|mga lungsod sa Pilipinas]], ang Maynila ay pinamamahalaan ng isang alkalde na namumuno ng mga eksklusibong kagawaran ng lungsod. Ang kasalukuyang alkalde para sa terminong 2007-2010 ay si [[Alfredo Lim]], na gumawa ng pagbabalik sa bahay-pamahalaang panlungsod ng Maynila na pagkatapos ng pagsisilbi ng 3 taong termino bilang senador. Ang alkalde ng lungsod ay may tatlong termino (siyam na taon ang kabuuan), at pwedeng ihalal muli kung lalaktaw ng isang termino.

Si [[Isko Moreno]] ay ang kasalukuyang bise-alkalde ng lungsod ang namumuno sa mga pambatasang kawil ng lungsod na binubuo ng mga nahalal na mga konsehal na namumuno sa [[Distritong Pambatas ng Lungsod ng Maynila|anim na distritong pambatas ng Maynila]].

Ang lungsod ay nahahati sa 897 na mga [[barangay]], ang pinakamaliit na lokal na yunit na pamahalaan ng Pilipinas. Ang bawat barangay ay may sariling kagawad at konsehal. Para sa mas maayos na sistema ayon sa mga administratibo, ang lahat ng barangay sa Maynila ay igrinupo sa 100 mga sona at muling igrinupo para buuin ang 16 na distritong pang-heograpiya. Ang mga distrito at sonang ito ay walang anumang uri ng lokal na pamahalaan.

Ang lungsod ay may anim na mga kinatawan na ihinahalal para sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kapulungan ng mga kinatatawan ng Pilipinas]], ang mas mababang uri ng pambatasan na isa sa mga kawil ng administrasyon ng Pilipinas. Ang bawat kinatawan ay rumereprisinta sa isa sa bawat anim na tagapagbatas na distrito ng Maynila.

=== Sagisag ng lungsod ===

Ang sagisag ng lungsod ay naglalaman ng mga salitang Lungsod ng Maynila at [[Pilipinas]] na paikot sa isang kalasag sa loob ng isang bilog. Ang pabilog ay naglalaman ng anim na dilaw na bituwin na sumisimbolo sa anim na distritong pambatas ng Maynila. Ang kalasag, na kinuha ang inspirasyon noong kapanahunan ng Hispano, ang lumalarawan sa palayaw na ''Pearl of the Orient'' at nakapwesto sa hilagang-gitna; dagatleon sa gitna, na naimpluwensiyahan ng [[Kastila|Hispano]]; at ang agos ng [[Ilog Pasig]] at ng [[Look ng Maynila]] sa katimugang parte. Ang mga kulay ng selyo ay sumasalamin sa kulay ng [[Watawat ng Pilipinas|watawat]] ng [[Pilipinas]]. Ang dagatleon sa selyo ng Maynila ay hiniram ng Singapore para sa kanilang merlion.

=== Distrito ===

[[Talaksan:Ph fil manila districts.png|thumb|right|200px|Ang mapa ng mga distrito ng Maynila.]]

Ang lungsod ay nababahagi sa labing-anim na distrito. Isa lang ang distritong hindi isang bayan, na ang Pier ng Maynila. Walong (8) distrito ay  nasa hilaga ng [[Ilog Pasig]] at walo (8) sa timog. Ang San Andres Bukid ay dating bahagi ng [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]], habang ang [[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] ay dating bahagi ng Sampaloc. Ang mga distritong ito ay di dapat ikalito sa anim na pangkinatawang distrito ng Maynila.

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Distrito
![[Barangay]]
!Populasyon&lt;br /&gt;(2007 census)
!Lawak &lt;br /&gt; (has.)
!Kapal ng populasyon&lt;br /&gt;(per km²)
|-
|[[Binondo, Maynila|Binondo]]
|align=right|10
|align=right|12,100
|align=right|66.11
|align=right|18,304.1
|-
|[[Ermita, Maynila|Ermita]]
|align=right|13
|align=right|6,205
|align=right|158.91
|align=right|3,904.8
|-
|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|5
|align=right|5,015
|align=right|67.26
|align=right|7,455.7
|-
|[[Malate, Maynila|Malate]]
|align=right|57
|align=right|78,132
|align=right|259.58
|align=right|30,099.8
|-
|[[Paco, Maynila|Paco]]
|align=right|43
|align=right|69,300
|align=right|278.69
|align=right|24,866.7
|-
|[[Pandacan, Maynila|Pandacan]]
|align=right|38
|align=right|76,134
|align=right|166.00
|align=right|45,862.9
|-
|[[Pantalan ng Maynila|Pier]]
|align=right|5
|align=right|48,684
|align=right|315.28
|align=right|15,441.4
|-
|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|align=right|16
|align=right|23,138
|align=right|84.69
|align=right|27,322.0
|-
|[[Sampaloc, Maynila|Sampaloc]]
|align=right|192
|align=right|255,613
|align=right|513.71
|align=right|49,758.5
|-
|[[San Andres Bukid, Maynila|San Andres Bukid]]
|align=right|65
|align=right|116,585
|align=right|168.02
|align=right|69,386.2
|-
|[[San Miguel, Maynila|San Miguel]]
|align=right|12
|align=right|16,115
|align=right|91.37
|align=right|17,636.9
|-
|[[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]]
|align=right|15
|align=right|43,225
|align=right|163.85
|align=right|26,380.5
|-
|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|34
|align=right|62,184
|align=right|169.42
|align=right|36,703.5
|-
|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|align=right|82
|align=right|118,779
|align=right|309.01
|align=right|38,438.1
|-
|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|align=right|51
|align=right|98,901
|align=right|261.01
|align=right|37,892.2
|-
|[[Tondo, Maynila|Tondo]]
|align=right|259
|align=right|630,604
|align=right|865.13
|align=right|72,891.6
|}

Lahat ng distritong ito, na hindi kinabibilangan ng Puerto ng Maynila, ay may sariling mga simbahan, at ang ilan sa mga distritong ito ay nakamit ang pagkakilanlan sa sariling paninindigan. Ang Intramuros bilang pinakamatanda at naging orihinal na Maynila ay naging makasaysayang pook. Ang distrito ng Binondo ay ang Chinatown ng lungsod. Ang Tondo ay ang may pinakamalaking kapal ng populasyon, pinakamalawak na nasasakupan at nangunguna pagdating sa kahirapan. Ang pambansang bayani na si Jose Rizal ay tinatangkilik sa Liwasang Paco at iba pang pook sa Maynila. Ang mga distrito ng Ermita at Malate ay kilala at sikat sa mga turista, dahil marami ditong bar, kainan, limang-bituing otel, at liwasan. Ang mga distrito ng San Miguel at Pandacan ay tumatayong tahanan ng opisyal na residente ng Pangulo ng bansa, ang [[Palasyo ng Malakanyang]].

=== Pambansang mga opisina ng pamahalaan ===


Ang lungsod ng Maynila ang kabisera ng Pilipinas at ang tahanan ng mga politika sa bansa. Noong kapanahunan ng pamahalaang kolonyal ng Amerikano, nagpahayag sila ng magiging hitsura ng lungsod sa labas ng pader ng Intramuros. Sa kalapit na &quot;Bagumbayan&quot; o sa kasalukuyan ay ang Liwasang Rizal, ang piniling sentro ng pamahalaan at ang komisyon ng pagdidisenyo ay ipinaubaya kay [[Daniel Burnham]] para gumawa ng plano para sa lungsod na hango sa [[Washington D.C.]]. Napabayaan yaong plano at natigil ang konstruksiyon dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]].

Dahil sa [[Komonwelt ng Pilipinas|pamahalaang Komonwelt]] ni Manuel L. Quezon, ang bagong sentro ng pamahalaan ay inilipat sa mga bundok sa hilagang silangan ng Maynila, na ngayon ay [[Lungsod Quezon]]. Lumikha ng base ang ilang mga ahensiya ng pamahalaan sa Lungsod Quezon. May mga importanteng opisina na nanatili sa Maynila tulad ng Opisina ng Pangulo, ang Korte Suprema, Hukuman ng Apela, ang [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], ang kagawaran ng [[Kagawaran ng Pagbabadyet at Pamamahala (Pilipinas)|Badyet]], [[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Pananalapi]], [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kalusugan]], [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Katarungan]], [[Kagawaran ng Paggawa at Empleyo (Pilipinas)|Paggawa at Empleyo]], at [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Turismo]]. Ang Maynila din ang tahanan ng iba't ibang importanteng institusyong pambansa tulad ng Pambansang Aklatan, Pambansang Arkibos, Pambansang Museo at Pambansang Ospital ng Pilipinas.

== Edukasyon ==
{{main|Tala ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas}}
[[Talaksan:PLM GPA.jpg|thumb|200px|right|Ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]], ang kauna-unahang unibersidad sa Pilipinas na pinatatakbo ng pamahalaang lokal.]]
Ang Maynila ang tahanan ng mga unibersidad, dalubhasaan at pamantasan sa Kalakhang Maynila. Ang tinaguriang [[Sinturon ng mga unibersidad|Sinturon ng mga pamantasan]] na kilala ng bansa na may magandang edukasyong maihahandog ay matatagpuan sa distrito ng Malate, Ermita, Intramuros, Paco, San Miguel, Quiapo at Sampaloc. Ilan sa kanila ay ang mga pamantasang pang-estado katulad ng [[Unibersidad ng Pilipinas, Maynila]] sa Ermita at [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas]] sa Santa Mesa; [[Pamantasang Normal ng Pilipinas]], Pamantasang Kristiyano ng Pilipinas, Pamantasan ng Kababaihan ng Pilipinas, [[Pamantasang De La Salle-Maynila]] at ''De La Salle-College of Saint Benilde'' sa abenidang Taft; mga katolisismong pamantasan katulad ng Kolehiyo ng San Beda sa San Miguel, [[Unibersidad ng Santo Tomas]] sa Sampaloc at ang Pamantasan ng San Pablo sa Ermita; mga pribadong pamantasan tulad ng [[Pamantasan ng Silangan]], [[Pamantasan ng Dulong Silangan]] at [[Pamantasang Centro Escolar]] sa Recto; at ang mga katolisismong pamantasan na [[Colegio de San Juan de Letran]], Mapúa Institute of Technology at ang Lyceum of the Philippines University; at ang pamantasang pag-aari ng lungsod, ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]] sa Intramuros, dalubhasahang lungsod ng maynila o @Universidad de Manila sa may tabi ng [[Estasyon ng Central Terminal ng LRT|Estasyong Central Terminal]] ng LRT-1.

Ang dibisyon ng mga pamantasan ng lungsod-Maynila na isang sangay ng [[Kagawaran ng Edukasyon (Pilipinas)|kagawaran ng edukasyon]] ay tumutukoy sa tatlong pampublikong sistema ng edukasyon ng lungsod. Namamahala ito ng 71 elementaryang pampublikong paaralan, 32 pampublikong mataas na paaralan, at 2 pampublikong unibersidad.

Ang lungsod din ang namamahala sa [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Maynila]], ang pilotong pang-agham na iswkelahan ng Pilipinas; ang Pambansang Museo ng Pilipinas, kung saan ang matatagpuan ang [[Spoliarium]] ni [[Juan Luna]], ang Kalakhang Museo, ang pangunahing museong moderno at dalubhasa sa mga biswal na sining; ang Museong Pambata, pook na pabor sa mga kabataang Pinoy para sila ay matuto at ang Pambansang Aklatan ng Pilipinas ay matatagpuan sa liwasang Rizal.

== Midya ==
=== Serbisyong pang-koreo ===
[[Talaksan:Post Office Building, Pasig River (Manila)(2018-01-09).jpg|thumb|200px|Ang Korporasyong Koreo ng Pilipinas]]
Ang gusali ng Post Office na tahanan ng korporasyong pamkoreo ng Pilipinas ay matatagpuan sa talampakan ng Tulay ng Jones. Ito rin ang tahanan ng Philippine Postal Bank, ang pangunahing kompanya na nagpapatakbo ng tagahatid ng mga koreo sa bansa.

=== Tagalathala at publikasyon ===
Ang Maynila ang tahanan ng mga pangunahing kompanyang tagalathala sa Pilipinas. Sa [[Daungan ng Maynila|pook daungan]] matatagpuan ang karamihan ng punong himpilan ng mga ito. Ang industriyang tagalathala ng mga kasalukuyang pangyayari ay isa sa mga legasiya ng kolonisasyon ng mga Amerikano sa Pilipinas, na gumawa ng daan para kalayaan ng mga tagapaglathala. Ilan sa mga pangunahing publikasyon sa Maynila ay ang [[The Manila Times|Manila Times]], ang Manila Bulletin, ang Philippine Star, ang Manila Standard Today, The Daily Tribune at marami pang iba.

=== Mga pahayagan ===
Ang Maynila ang tahanan ng ilang pambalita at opisinang tagapaghatid ng pahayagan, ahensiya o serbisyo na kinabibilangan ng Office of the Press Secretary at Radio-TV Malacañang o RTVM (ang tagapagbalita ng Mga Pangulo ng Pilipinas) na matatagpuan sa Palasyo ng Malakanyang.

Ang lungsod din ang tahanan ng prestihiyoso at eksklusibong organisasyon ng mga manunulat na tinawag na Samahang Plaridel. Ang mga miyembro ay kinabibilangan ng ilang kilalang tagapaglathala, patnugot, at taga-pagbalita ng bansa.

=== TV at radyo ===
Ang punong himpilan ng mga pangunahing estasyon ng TV ay matatagpuan sa [[Lungsod Quezon]] at hindi lahat ng studyo ng Kamaynilaang Pinalawig ay matatagpuan sa Maynila.

== Inprastraktura ==
=== Transportasyon ===
{{see|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}}

==== Pampublikong transportasyon ====
[[Talaksan:LRT Tayuman Station (10-24-2018).jpg|thumb|200px|right|Estasyong Tayuman ng LRT]]
[[Talaksan:WTMP Pangkat E-14-1.JPG|thumb|200px|right|Isang dyipni sa Maynila]]
Ang Maynila bilang pangunahing lungsod, ay mayroong iba't ibang uri ng mga transportasyon. Ang pinakilala sa lahat ng uri nito ay ang mga [[dyipni]] na sinimulang gamitin pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig. May mga kilala rin transportasyon bukod sa dyipni tulad ng mga bus, taksi at Tamaraw FX. Ang mga motorsiklo at pedicab ay ginagamit sa mga bumabiyahe ng maiikling distansiya. Sa ilang pook, lalo na sa Divisoria, ang mga motor pangtinda ay pinagkakasya sa pedicab para mahatid ang mga paninda. May pook na pinagpapaliban ang modernong kapanahunan tulad ng [[Binondo, Maynila|Binondo]] at [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] na gumagamit pa rin ng [[Kalesa]].

Ang lungsod ay pinagsisilbihan ng [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|SMRP ng Maynila]] (ang uring ito ng transportasyon ay bukod pa sa [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|MRTS]] o ''Metro Rail Transit System''). Isa sa mga prioridad ng proyektong pambayan ay nakatoon sa pagpapaluwag ng masikip na daloy ng trapiko sa kalakhang Maynila.

Ang pagpapaunlad ng sistema ng riles ay nagsimula noong itinaguyod ito noong dekada 70 sa pamamahala ng administrasyon ni Marcos at ito ang kauna-unahang transportasyon ng riles sa Timog-silangang Asya. Kamakailan lang, ang sistema ng riles ay nakaranas ng malawigang pagpapalawak dahil sa paglaki ng populasyon ng lungsod. Ito ay nagkakahalaga ng ilang bilyong dolyar. Ang layunin ng proyektong ito ay magkaroon ng alternatibong uri ng transportasyon para matugunan ang pangangailangan ng lumalaking bilang ng mga sasakyan. Dalawang linya nito ang nagsisilbi sa mga naninirahan sa lungsod, ang [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang berde]] na dumadaan sa [[abenidang Taft]] (R-2) at [[abenidang Rizal]] (R-9), at ang [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang bughaw]] na dumadaan sa [[Bulebar Magsaysay|bulebard ng Ramon Magsaysay]] (R-6) simula Santa Cruz, patungong [[Lungsod Quezon]] hanggang sa Santolan sa [[Pasig]].

Ang lungsod ang kabisera ng pamahalaan ng riles sa Luzon. Ang pangunahing terminal ng Pambansang Daanan ng mga riles ng Pilipinas ay matatagpuan sa Tondo. Ang mga daanan ng riles na pinalawig at sa kasalukuyan ay dumadaan sa [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], [[Pampanga]] at sa [[Legazpi, Albay|Legazpi]], [[Albay]].

Ito ang mga pangunahing sistema ng riles. Ang mga estasyon na nasa talaan na ito ay matatagpuan sa Maynila:

* [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Berde]] (''LRT 1'') - R. Papa, [[Estasyong Abad Santos ng LRT|Abad Santos]], [[Estasyong Blumentritt ng LRT|Blumentritt]], [[Estasyong Tayuman ng LRT|Tayuman]], Bambang, Doroteo Jose, Carriedo, Terminal Sentral, United Nations, Pedro Gil, [[Estasyong Abenida Quirino ng LRT|Abenida Quirino]] at [[Estasyong Vito Cruz ng LRT|Vito Cruz]]
* [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Bughaw]] (LRT-2 o MRT-2) - [[Estasyong Recto ng LRT|Recto]], [[Estasyong Legarda ng LRT|Legarda]], [[Estasyong Pureza ng LRT|Pureza]] at [[Estasyong V. Mapa ng LRT|V. Mapa]]
* [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas|PNR]]: Vito Cruz, Herran (Pedro Gil), Pandacan, Santa Mesa, España, Laong Laan, Blumentritt at Tutuban.

==== Himpapawid ====
Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (PPNA) ang nagsisilbi sa Maynila, kalakhang Maynila at sa mga kalapit lalawigan. Ang Terminal 2 (o ang ''Centennial Terminal'') ay binuksan noong 1999 Oktubre. Ang [[Philippine Airlines]] na nagbibigay karangalan sa ating bansa ang gumagamit sa terminal na ito para sa lokal at pandaigdigang lipad. Ang ilang pandaigdigang lipad ang gumagamit sa orihinal na terminal ng PPNA. Binuksan sa publiko ang PPNA-3 noong Agosto ng 2008. Ito ang tahanan ng ''Cebu Pacific'', ''Air Philippines'' at ''PAL Express'' na nakatuon sa mga pandaigdigan na lipad. Ilang kilometro lang ang layo ng PPNA sa Maynila kaya naman ang mga dayuhan ay madaling makakapasok at makakaalis ng lungsod.

==== Mga lansangan ====
{{Main|Tala ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}}
[[Talaksan:Sampaloc - A.H. Lacson Avenue (Manila)(2019-05-27).jpg|thumb|200px|[[Abenida Lacson]], isa sa mga mahalagang lansangan sa Maynila.]]
Ang mga pangunahing lansangan sa Kalakhang Maynila ay igrinupo bilang mga daang radyal at daang palibot (''radial roads'' and ''circumferential roads''). Ang [[Bulebar Roxas]], ang pinakakilalang lansangan sa Maynila, ay matatagpuan sa dalampasigan ng [[Look ng Maynila]]. Ang naturing na bulebar ay kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 1]] (o R-1) na patungong [[Kabite]]. Ang [[Bulebar Espanya]] na kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7) ay nag-uumpisa sa Quiapo at nagtatapos sa Welcome Rotonda na nasa hangganan ng Lungsod Quezon. Ang lansangang Pres. Sergio Osmeña Sr. na kabilang sa [[South Luzon Expressway]] o [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3) ay ang pinaka-importanteng lansangan na dumudugtong sa Maynila sa mga lalawigan sa katimugang Luzon. Dalawa sa mga anim na daang palibot ay matatagpuan sa loob ng lungsod: ang [[Daang Palibot Blg. 1|C-1]] at [[Daang Palibot Blg. 2|C-2]].

==== Mga tulay ====
{{See also|Talaan ng mga tawiran sa Ilog Pasig}}
[[Talaksan:Jones Bridge - night view (Manila; 11-24-2019).jpg|thumb|200px|[[Tulay ng Jones]]]]
[[File:Quezon Bridge, Manila City.jpg|right|thumb|200px|Tulay Quezon]]
May walong pangunahin na tulay sa Maynila. Ang karamihan sa mga ito ay idinudugtong ang katimugang parte ng Maynila sa hilagang parte nito. Dahil hinahati ng ilog Pasig ang kalakhang Maynila sa dalawa, karamihan ng tulay sa kalakhang Maynila ay pinagdudugtong ang hilaga at katimugang parte nito. Mayroong dalawang tulay na riles na tumatawid sa ilog, ang Light Rail Transit 1 at ang daanan ng Philippine National Railways. Ang mga tulay na nakatala sa ibaba ay nakasaayos simula kanluran hanggang silangan. Ang Del Pan, na pinakamalapit sa bukana ng [[ilog Pasig]] at [[look ng Maynila]] ay ang nauuna sa talaan kung pagbabasihan ang pagsasaayos mula kanlurang hanggang silangan.

* [[Tulay ng Roxas]] - ''dating tinawag na tulay ng Del Pan'' ([[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]] hanggang sa  [[Daungan ng Maynila]])
* [[Tulay ng Jones]] - ([[Binondo, Maynila|Binondo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng MacArthur (Maynila)|Tulay ng MacArthur]] ([[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Unang Linya ng Sistema ng Magaang Riles Panlulan ng Maynila|Tulay ng LRT 1]] (Estasyon ng Carriedo hanggang Central Station)
* [[Tulay ng Quezon]] ([[Quiapo, Maynila|Quiapo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Ayala]] ([[San Miguel, Maynila|San Miguel]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Mabini]] - ''dating tinawag na tulay ng Nagtahan'' ([[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] hanggang [[Pandacan, Maynila|Pandacan]])
* Tulay ng Lambingan ([[Santa Ana, Maynila|Punta]] hanggang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]])

==== Mga daungan ====
[[Talaksan:Manila skyline seen from Manila North Harbor.JPG|thumb|200px|Isa sa mga puerto ng lungsod]]
Ang daungan ng Maynila na matatagpuan sa bukana ng [[look ng Maynila]], ay kinilala bilang &quot;Pambansang Punong pandaungan ng Pilipinas&quot; dahil ito ang pangunahing daungan ng bansa. Pinagsisilbihan nito ang pangunahing pangangailangan ng lungsod tulad ng ekonomiya at pinauunlad ang turismong panindustriyal. Ang hilaga at katimugang daungan ay nakakaranas ng pagka-abala twing bakasyon o mga araw na may selebrasyon tulad ng [[Mahal na Araw]], [[Araw ng Kalululuwa]] at [[Pasko|Kapaskohan]].

==== Pasig River Ferry Service ====
[[Talaksan:Pasig Ferry.JPG|thumb|200px|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]]
Ang bukana ng [[Ilog Pasig]] ay matatagpuan sa lungsod. Ang ''Pasig River Ferry Service'' na nagpapatakbo ng 17 estasyon na matatagpuan sa bukana ng [[Ilog Pasig]] simula Plaza Mexico sa [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] hanggang sa [[lungsod ng Pasig]] ang nagsisilbing pantawid at transportasyong pandagat ng [[kalakhang Maynila]].

Pitong estasyon ang matatagpuan dito sa Maynila. Nakatala sa ibaba ang mga estasyon at nakaayos ayon sa pagkasunod-sunod:

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Estasyon
!Lokasyon
!Distrito
|-
|Estasyong Plaza Mexico
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|-
|Estasyong Escolta
|align=right|[[Kalye Escolta]]
|align=right|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|-
|Estasyong Quiapo
|align=right|Quiapo
|align=right|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|-
|Estasyong [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas|P.U.P.]]
|align=right|Santa Mesa
|align=right|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|-
|Estasyong [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|Santa Ana
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|-
|Estasyong Lambingan
|align=right|Punta
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|}

=== Mga medikal na pasilidad ===
Ang Maynila ang tahanan ng punong himpilan ng [[Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] sa Pilipinas, ang pangunahing opisina ng [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kagawaran ng Kalusugan]], at ilang opsital at medikal na pasilidad. Ang Kagawaran ng Kalusugan ng Maynila na may kakayahang magplano at magpatupad ng mga programmang pangkalusugan sa  lungsod, ay nagpapatakbo ng 44 na medikal na pasilidad at mga pasilidad na matatagpuan sa mga imprastraktura&lt;ref&gt;{{cite news |title= Free hospital, health aid in Manila assured |trans-title=Libreng ospital at paggamot sa Maynila kumpirmado |url=http://www.mb.com.ph/issues/2007/04/14/MTNN2007041491763.html |agency=Manila Bulletin |publisher=Manila Bulletin |location=Maynila |accessdate=2009-08-08 |language=Ingles}}&lt;/ref&gt; na nakakalat sa buong lungsod. Ilan sa mga tanyag ospital ng lungsod ay ang Manila Doctors' Hospital at Philippine General Hospital sa Abenidang Taft; Chinese General Hospital and Medical Center, Dr. Jose R. Reyes Memorial Medical Center, at San Lazaro Hospital sa distrito ng Santa Cruz; University of Santo Tomas Hospital sa Sampaloc; at ang Ospital ng Maynila Medical Center na pag-aari ng lokal na pamahalaan sa Malate.

== Pandaigdigang kaukulan ==
=== Mga kapatid na lungsod ===
Ang Maynila ay may 33 mga kapatid na lungsod (lokal at pandaigdigan) at tatlong kaalyadong lungsod.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Manila |url=http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |publisher=Pamahalaan ng Maynila |location=Maynila |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Maynila |language=Ingles |quote= |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607200336/http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Pandaigdigang relasyon

* [[Talaksan:Flag of Mexico.svg|25px|border]] [[Acapulco]], [[Mehiko]]
* [[Talaksan:Flag of India.svg|25px|border]] [[New Delhi]], [[India]]
* [[Talaksan:Flag of Thailand.svg|25px|border]] [[Bangkok]], [[Thailand]] (1997)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Beijing]], [[Tsina]] (2002)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Beijing |url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |publisher=EBeijing |location=Beijing |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Beijing |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2010-01-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Allison |last=Lopez |title=Manila mayor flies to ‘sister city’ for Beijing Olympics |url=http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |publisher=Inquirer |location=Maynila |trans-title=Pinuntahan ng alkalde ng Maynila ang mga kapatid na lungsod para sa palarong olimpiko ng 2008 |language=Ingles |date=2008-07-08 |quote=MANILA, Philippines—Manila Mayor Alfredo Lim will grace the opening ceremony of the 2008 Olympics Friday on the invitation of Beijing Mayor Guo Jinlong as his guest. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930165324/http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Romania.svg|25px|border]] [[Bucharest]], [[Rumanya]]
* [[Talaksan:Flag of Colombia.svg|25px|border]] [[Cartagena, Colombia|Cartagena]], [[Kolombiya]] (1986)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Guangzhou]], [[Tsina]]  (1982)
* [[Talaksan:Flag of Cuba.svg|25px|border]] [[Havana]], [[Cuba]]
* [[Talaksan:Flag of Israel.svg|25px|border]] [[Hayfa]], [[Israel]] (1971)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/en-US/city/CitySecretary_ForeignAffairs/EngActs.htm |title=Twin City activities |publisher=Pamahalaan ng Hayfa |accessdate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Honolulu, Haway|Honolulu]], [[Haway]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Indonesia.svg|25px|border]] [[Jakarta]], [[Indonesya]]
* [[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Ho Chi Minh]], [[Biyetnam]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]], [[Bagong Jersey]]
* [[Talaksan:Flag of Peru.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Lima]], [[Peru]]
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Madrid]], [[Espanya]] (1987)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mapa Mundi de las ciudades hermanadas |url=http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&amp;vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&amp;vgnextfmt=especial1&amp;idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD |publisher=Pamahalaan ng Madrid |location=Madrid |trans-title=Mapa ng mga kapatid na lungsod ng Madrid |language=Kastila |accessdate=2009-08-29}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Málaga]], [[Espanya]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Montréal, Québec|Montréal]], [[Québec]], [[Canada]] (2007)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manila-Montreal Sister City Agreement Holds Potential for Better Cooperation |url=http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |location=Montreal |trans-title=Ang pagiging magkapatid na lungsod ng Maynila at Montreal para sa magandang pakikipagrelasyon |language=Ingles |format=ASP |date=2005-06-24 |quote=Philippine Ambassador to Ottawa Francisco L. Benedicto commended the efforts of the Filipino-Canadian community and the members of the City Council of Montreal for their efforts in working towards a Manila-Montreal Sister City Agreement |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124125140/http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Russia.svg|25px|border]] [[Moscow]], [[Rusya]]
* [[Talaksan:Flag of France.svg|25px|border]] [[Nice]], [[Pransiya]]
* [[Talaksan:Flag of Kazakhstan.svg|25px|border]] [[Nur-Sultan]], [[Kazakhstan]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Sacramento, California|Sacramento]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[San Francisco, California|San Francisco]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Chile.svg|25px|border]] [[Santiago, Chile|Santiago]], [[Chile]]
* [[Talaksan:Flag of Australia.svg|25px|border]] [[Sydney]], [[Bagong Timog Gales]], [[Australia]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taichung]], [[Republika ng Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taipei]], [[Republika ng Tsina]] (1966)&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE 46 SISTER-CITIES OF TAIPEI |url=http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |publisher=Pamahalaan ng Taipei |location=Tapei |trans-title=Ang 46 na kapatid na lungsod ng Taipei |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718181902/http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]] [[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]], [[Prepektura ng Osaka|Osaka]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]
* [[Talaksan:Flag of Iran.svg|25px|border]] [[Tehrān]], [[Iran]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Winnipeg]], [[Canada]] (1979)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities |url=http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |publisher=Web Archive |trans-title=Mga kapatid na lungsod |language=Ingles |quote=Since the amalgamation of Winnipeg in 1971, the City of Winnipeg began a policy that authorizes the Mayor to enter into &quot;Sister City Agreements&quot; with Mayors in other countries. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2005-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051228134139/http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]]  [[Yokohama]], [[Prepektura ng Kanagawa|Kanagawa]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=8 Cities/6 Ports: Yokohama's Sister Cities/Sister Ports |url=http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505110044/http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archivedate=2009-05-05 |publisher=Pamahalaan ng Yokohama |trans-title=8 lungsod/6 na daungan: Mga kapatid na lungsod/kapatid na daungan ng Yokohama |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Mga kaligang lungsod

* [[Talaksan:Flag of South Korea.svg|25px|border]] [[Busan]], [[Timog Korea]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Shanghai]], [[Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Xi'an]], [[Tsina]]

;Mga kapatid na lungsod (Pilipinas)

* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]]
* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Davao]], [[Pilipinas]]

== Silipin din ==

* [[Kalakhang Maynila]] - Ang metropolitanyong pook ng [[Pilipinas]], ang pambansang punong rehiyon.
* [[Labanan sa Maynila]] - Iba't ibang labanan na nangyari sa lungsod na ito para sa walang kamatayang kalayaan.
* [[Maynilang Imperyal]] - Bansag sa lungsod at sa buong Kalakhang Maynila dahil sa ekonomiya nito.
* [[Napapaderang Lungsod]] - Ang bansag sa lungsod dahil sa [[nagsasanggalang na pader|nakasangalang pader]] o ang [[Kutang Santiago]].

== Kawil panlabas ==

{{Canadian City Geographic Location (8-way)
|North=''[[Lungsod ng Navotas]]'', ''[[Lungsod ng Kalookan]]''
|West=''[[Look ng Maynila]]''
|Center=Lungsod ng Maynila
|East=''[[Lungsod ng San Juan]]'', ''[[Lungsod ng Mandaluyong]]''
|South=''[[Lungsod ng Pasay]]''
|Northwest=''[[Puerto ng Maynila|Ang mga daungan ng Maynila at Navotas]]''
|Northeast=''[[Lungsod Quezon]]''
|Southwest=''[[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]]''
|Southeast=''[[Lungsod ng Makati]]''
|image=Flag_of_Manila.png
}}

{{sisterlinks|Manila}}
* [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na websayt ng lungsod ng Maynila]
* [http://www.manila.gov.ph/ Pamahalaan ng Maynila]
* {{wikivoyage|Manila}}
* [http://www.openstreetmap.org/?lat=14.583333&amp;lon=120.9666671&amp;zoom=11 Ang Mapa ng Maynila]
* [http://www.philippinedomain.com/metro_manila_map.htm Mga Pangunahing Lansangan ng Maynila]{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://zip-codes.philsite.net/manila.htm ZIP  | Postal Codes ng Maynila]
* [http://wikitravel.org/en/Manila Wikitravel - Manila]

== Sipian ==
=== Biblyograpya ===
{{Wikipedia-Books}}
* {{Citation
|last=Bayor
|first=Ronald H  
|title=The Columbia Documentary History of Race and Ethnicity in America
|publisher=Columbia University Press 
|date=2004-06-23
|isbn=0-231-11994-1
|url=http://books.google.com/books?id=o2eWvyig9SgC
}}.
* {{Citation
|editor-last=Blair
|editor-first=Emma Helen
|year=1911
|title=The Philippine Islands, 1493-1803
|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&amp;cc=philamer&amp;idno=afk2830.0001.003&amp;q1=blair&amp;frm=frameset&amp;view=image&amp;seq=5
}}, (Vol. 1, no. 3).
* {{Citation
|last=Boot
|first=Max
|title=The Savage Wars of Peace: Small Wars and the Rise of American Power
|publisher=Basic Books
|date=2002-04-01
|isbn=0-465-00720-1
|url=http://books.google.com/books?id=0lIg-lGwqBoC
}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
* {{Citation
|last=Fish
|first=Shirley
|title=When Britain Ruled the Philippines 1762-1764
|year=2003
|isbn=1-4107-1069-6
|url=http://books.google.com/books?id=RdIEAAAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Kumar
|first=Amitava  
|title=Poetics/Politics: Radical Aesthetics for the Classroom
|publisher=Palgrave
|date=1999-10-29
|isbn=0-312-21866-4 
|url=http://books.google.com/books?id=AJfkKgAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Painter
|first=Nell Irvin 
|title=Standing at Armageddon: The United States, 1877–1919
|publisher=W. W. Norton &amp; Company
|date=1989-05-01
|isbn=0-393-30588-0
|url=http://books.google.com/books?id=5_gB8ABKAx0C
}}.
* {{Citation
|last=Tracy
|first=Nicholas 
|title=Manila Ransomed: The British Assault on Manila in the Seven Years War
|publisher=University of Exeter Press
|year=1995
|url=http://books.google.com/books?id=AoNxAAAAMAAJ
}} ISBN 0-85989-426-6, ISBN 978-0-85989-426-5

=== Talababa ===
{{reflist|2}}

{{Template group
|list =
{{Lungsod ng Maynila}}
{{Roxas Boulevard}}
{{Template group
|title       = [[Talaksan:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}} Lokasyong Heograpiko
|list        = 
'''[[Sistema ng tugmaang pampook|Lat. &lt;small&gt;and&lt;/small&gt; Long.]] {{Coord|14|35|N|121|0|E|display=inline}} &lt;span style=&quot;color:darkblue;&quot;&gt;Maynila&lt;/span&gt;'''}}
{{Metro Manila}}
{{Mga Lungsod sa Pilipinas}}
{{Lalawigan ng Pilipinas}}
{{Talaan ng mga kabiserang Asyano batay sa rehiyon}}
}}


==Summer soltice daylight Philippines==

*Metro Manila Philippines 13hurs 


==Winter Soltice daylight== 

*Metro Manila Philippines 
11hrs

==hilagang hemipero==

*Philippines 

==Tropiko Kancer Clima/ Tropiko Moonson==

Metro Manila at karatig na sakop ng Luzon Central Luzon kanlurang Luzon Timog Luzon Hilagang Luzon classification Tropiko Moonson Relevant sa Tropiko Kancer na Clima 
average temperatura 18° 20° from January  February hanggang Kalahati ng March Lantitude 13 hanggang 21 Ng Tropiko Kancer 
°


==Eksaktong lokasyon ng Trapiko Kancer Clima Lantitude 23° hilagang ng  Taiwan==


==Tropiko Ekwador na linya  Visayas hanggang Mindanao Philippines Lantitude 12 hanggang 4  Timog Ng Mindanao Philippines==
{{Authority control}}

[[Kategorya:Kabisera sa Asya]]
[[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Maynila]]
[[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Pilipinas]]</text>
      <sha1>42pc31dld58p8b40nowq18bee1lvakg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212173</id>
      <parentid>2212171</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2212173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80112" sha1="5un45n8p7etm69ryzthntidbew5robm" xml:space="preserve">{{napiling artikulo}}
{{about|lungsod ng Maynila|kalakhang pook o kabahagian|Kalakhang Maynila|makalumang lungsod|Intramuros|ibang gamit sa salita|}}
{{Infobox Philippine city 2
| infoboxtitle   = Lungsod ng Maynilà
| official_name  = Manila
| nickname       = &quot;''Perla del Oriente''&quot;, &quot;The City of Our Affections&quot;, &quot;City by the Bay&quot;, &quot;''La Insigne y Siempre Leal Ciudad''&quot;
| motto          = ''Ang Bagong Maynila''&lt;br&gt; ''Manila, God First''
| image_skyline  = {{Photomontage
| photo1a = Big Manila.jpg
| photo2a = Manila City Hall Clock Tower View from Intramuros Wall.jpg
| photo2b = Fort Santiaigo in Intramuros.jpg
| photo4a = Rizal Monument at Dusk.jpg
| photo4b = Allan Jay Quesada- Quiapo Church DSC 0065 The Minor Basilica of the Black Nazarene or Quiapo Church, Manila.JPG
| photo5a = Malacañang Palace (Cropped).jpg
| size    = 250
| spacing = 2
| position = center
| color = transparent
| border = 0
}}
| imagesize      = 
| image_caption  = (Paikot sa kanan, simula sa taas): [[Panoramang urbano]] ng Maynila, [[Gusaling Panlungsod ng Maynila]], [[Binondo]], [[Palasyo ng Malakanyang]], Simbahan ng Tondo, [[Look ng Maynila]], [[Bantayog ni Rizal]], Tanggapan ng Koreo ng Maynila
| image_flag     = Flag of Manila.svg
| sealfile       = Ph seal ncr manila.svg
| locatormapfile = Ph_locator_ncr_manila.png
| caption        = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na inilalarawan ng kinalalagyan ng Maynila.
| region         = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]]
| province       =  —
| districts      = [[Purok Pambatas ng Lungsod ng Maynila|Mga Pambatas na Purok ng Maynila]]
| barangays      = 897
| class          =  Unang uri, mataas na urbanisadong lungsod
| language       = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] at [[Mga wika sa Pilipinas|marami pang iba]].
| mayor          = Isko Moreno
| vice_mayor     = Chi Atienza
| representative_link = 
| founded        =  24 Hulyo 1574
| founded_town   =  —
| cityhood       =  24 Hulyo 1574
| fiesta         =  [[Hunyo 22|22 Hunyo]]
| areakm2        =  42.88
| pop2000        =  1780148
| popden2000     =  43079
| area_code      =  2
| zip_code       =  0900 - 1096
| latd           =  14
| latm           =  35
| lats           =  
| latNS          =  N
| longd          =  120
| longm          =  58
| longs          = 
| longEW         =  E
| demographics1_title            = [[Human Development Index|HDI]]
| demographics1_info             = {{increase}} 0.773&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sub-national HDI|title=Area Database – Global Data Lab|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|website=hdi.globaldatalab.org}}&lt;/ref&gt; – &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;high&lt;/span&gt; (2018)
| elevation_footnotes = &lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; 
| elevation_m    =  16.0
| elevation_ft   =  52
| website        =  [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na Pook-sapot ng Lungsod ng Maynila]
}}

Ang '''Lungsod ng Maynila'''  ({{IPA-tl|luŋˈsod nɐŋ majˈnilaʔ|}}, [[Wikang Kastila|Kastila]]: Ciudad de Manila,  [[Wikang Ingles|Ingles]]: City of Manila), kilala bilang '''Maynila''', ay ang [[kabisera|punong-lungsod]] at ang pangalawang pinakamataong lungsod ng [[Pilipinas]]. Mataas ang pagkaurbanisado, ito ang lungsod na may pinakamakapal na dami ng tao sa buong mundo noong 2019. Tinuturing ang Maynila na isang pandaidigang lungsod at grinado bilang isang Lungsod–Alpha (o ''Alpha'' – ''City'') ng ''Globalization and World Cities Research Network'' (GaWC).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|title=The World According to GaWC 201|language=en|access-date=2022-11-04|archive-date=2022-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413224254/https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 7, 2018 |title=Manila—the world's most densely-populated city |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://lifestyle.inquirer.net/308785/manila-worlds-densely-populated-city-reimagined-harvard/|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang unang lungsod sa bansa na naka-karta (o may sariling saligang-batas), na itinalaga ng Batas ng Komisyon ng Pilipinas Blg. 183 ng Hulyo 31, 1901. Naging awtonomo ito nang napasa ang Batas Republika Blg. 409, &quot;Ang Binagong Karta ng Lungsod ng Maynila&quot;, noong Hunyo 18, 1949.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Annual Audit Report: City of Manila |url=http://www.coa.gov.ph/index.php/local-government-units/2014/category/5447-cities |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104083035/http://www.coa.gov.ph/phocadownloadpap/userupload/annual_audit_report/LGUs/2014/NCR/Cities/City_of_Manila_ES2014.pdf |archive-date=Nobyembre 4, 2016 |access-date=Nobyembre 4, 2016 |website=Commission on Audit|language}}&lt;/ref&gt; Tinuturing ang Maynila bilang bahagi ng orihinal na pangkat ng mga pandaigdigang lungsod dahil lumawig ang ''network'' nitong pang-komersyo sa [[Karagatang Pasipiko]] at kumonekta sa [[Asya]] ang Kastilang mga Amerika sa pamamagitan ng  [[kalakalang Galeon]];  nang nagawa ito, tinatakan nito ang unang pagkakataon sa kasaysayan ng mundo na naitatag ang isang hindi naabalang kadena ng ruta ng kalakalan na pumapalibot sa [[planeta]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frank |first=Andre G. |url=https://archive.org/details/reorient00andr |title=ReOrient: Global Economy in the Asian Age |publisher=University of California Press |year=1998 |isbn=9780520214743 |location=Berkeley |pages=[https://archive.org/details/reorient00andr/page/131 131] |url-access=registration|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang isa sa mga pinakamatao at pinakamabilis na lumagong lungsod sa [[Timog-silangang Asya]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Enero 22, 2015 |title=Global Metro Monitor |url=https://www.brookings.edu/research/global-metro-monitor/ |access-date=Abril 12, 2017 |website=Brookings Institution|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; na may kabuuang populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa {{PH wikidata|household}} na kabahayan ayon noong {{PH wikidata|population_as_of}}.&lt;ref name=&quot;Pop&quot;&gt;{{cite web | author= Demographia | title= 50 Largest World Metropolitan Areas Ranked: 2000 Estimates | url= http://www.demographia.com/db-world-metro2000.ht | publisher= US Census Bureau | accessdate= 2009-06-05 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author= City Population | title= The Principal Agglomerations of the World | url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html | accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;

Sumasakop ng 42.88 na kuwadrado kilometro,&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] |title=Manila City - Cosmopolitan Capital Of The Philippines |url=http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730045417/http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |archive-date=2008-07-30 |work=Wow Philippines |accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;{{cite web |title=Population Density |url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/query.php?url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |archive-date=2006-08-11 |publisher=Manila City |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; ang lungsod na ito ay nasa baybayin ng [[Look ng Maynila]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Luzon]]. Napalilibutan ang Maynila ng mga lungsod ng [[Navotas]] at [[Caloocan]] sa hilaga, [[Lungsod Quezon]] sa hilagang-silangan, [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] at [[Mandaluyong]] sa silangan, [[Makati]] sa timog-silangan at [[Pasay]] sa timog. Ang Maynila ay may 900 na kilometro ang layo mula sa [[Hong Kong]], 2,400 na kilometro ang layo mula sa [[Singapore]] at mahigit 2,100 na kilometro ang layo sa hilagang-silangan mula sa [[Kuala Lumpur]]. Nahahati ang Maynila sa dalawa ng ilog Pasig. Sa depositong alubyal ng ilog Pasig at look ng Maynila nakapwesto ang nakakaraming sinasakupan ng lungsod na gawa mula sa tubig.

Noong ika-16 siglo, ang lungsod ay binubuo ng mga tindahan at tagatanggap sa may tabi ng baybayin ng [[ilog Pasig]], na nasa hilaga ng mga makalumang pamayanan. Ang lungsod ay nakilala rin sa pangalan na ibinigay ng mga pangkat etnikong mga [[Tagalog (pangkat etniko)|Tagalog]], ang &quot;Maynila&quot;, na unang nakilala bilang &quot;Maynilad&quot;. Nagmula ang pangalan sa salitang [[Nilad|nila]], isang uri ng halamang mabulaklak na tumutubo sa baybayin ng look, na ginagamit sa paggawa ng sabon para sa pakikipagkalakalan; nanggaling ito sa salitang may nila, na may unlaping &quot;ma-&quot; na tumutukoy kung saan ang isang lugar ay mayroong isang bagay na malago (maaaring Sanskrit ang &quot;nila&quot; na &quot;punong indigo&quot;).&lt;ref name=&quot;E.M. Pospelov 1998&quot;&gt;E.M. Pospelov, Geograficheskie nazvanie mira (Moscow 1998).&lt;/ref&gt; (Ang sinasabing naging pangalan ng halaman ay nilad ay kathang isip lamang.)&lt;ref name=&quot;Ambeth Ocampo&quot;&gt;{{cite web | author=Ambeth Ocampo | title=Looking Back : Pre-Spanish Manila | url=http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | publisher=Philippine Daily Inquirer | date=2008-06-25 | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2009-02-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090207190954/http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;World: metropolitan areas&quot;&gt;{{cite web | title=World: metropolitan areas | url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | publisher=World Gazetteer | accessdate=2009-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090724043234/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | archivedate=2009-07-24 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

Noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1521–1898)|kapanahunan ng mga Kastila]], itinaguyod ang lungsod na may umpok-umpok na pamayanan na pumapalibot sa [[Kutang Santiago|nagsasanggalang haligi]] ng [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] ([[nagsasanggalang pader|nahahaligihan]]), ang orihinal na Maynila. Ang Intramuros na isa sa mga pinakalumang nagsasanggalang na haligi sa timog-silangan, ay ginawa at pinasyahan ng mga misyonaryong [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]] para hindi masakop ng mga Tsino ang pamayanan at mailigtas ang mga mamamayan. Noong kapanahunan ng Amerikano, ilang pagsasaayos ang isinagawa sa katimugang bahagi ng lungsod at ginamit ang arkitekturang disenyo ni [[Daniel Burnham]]. Ang lungsod ay may humigit sa 100 mga parke na nakakalat sa buong lungsod.

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang kapuluan ng Pilipinas ng tatlong dantaon simula 1565 hanggang 1898. Noong namalagi ang Britanya sa Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[dakilang Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging bahagi sa Pitong Taong Digmaan. Nanatiling punong lungsod ng Pilipinas ang Maynila sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga nag-aaklas laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong dantaon at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko patungong [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos|Nagkakaisang mga Estado ng Amerika]] ang Pilipinas sa mga Kastila at pinamahalaan ang buong kapuluan ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;&gt;{{cite web | title=Manila, Philippines | url=http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | publisher=U.N. | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2014-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140425092330/http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nawasak ang malaking bahagi ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Varsovia]], [[Polonya]]. Ang rehiyon ng Kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975.

== Kasaysayan ==

{{main|Kasaysayan ng Maynila}}
{{See also|Kasaysayan ng Pilipinas}}

[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|left|200px|Ang tarangkahan ng Kutang Santiago sa Intramuros]]
[[Talaksan:AMH-6763-NA Bird's eye view of Manila.jpg|thumb|left|200px|Tanawin ng Maynila noong mga 1665.]]

Ang [[Kaharian ng Maynila]] ay nakilala bilang ''Gintu'' (lupain o isla ng mga ginto) o ''Suvarnadvipa'' ng mga kalapit na lalawigan. Ang naturing kaharian ay yumabong sa mga huling sandali ng [[Dinastiyang Ming]] dulot ng pakikipagkalakalan sa Tsina.&lt;ref name=&quot;Dynasty&quot;&gt;San Agustin, Gaspar de, Conquistas de las Islas Philipinas 1565-1615, Translated by Luis Antonio Mañeru, 1st bilingual ed (Kastila at Ingles), published by Pedro Galende, OSA: Intramuros, Manila, 1998&lt;/ref&gt; 

Ang [[bayan ng Tondo]] ay matatagpuan naman sa hilaga ng Ilog Pasig. Ang mga namumuno rito ay itinuturing bilang mga hari, at tinatawag silang ''panginuan'' o panginoon, ''anak banua'' o anak ng langit, o [[lakandula]], na nangangahulugang &quot;diyos ng kahariang pinamumunuan&quot;.

Noong namamayagpag si Bolkiah (1485-1571), ang [[Brunei|Kasultanan ng Brunei]] ay nagkaroon ng malalim na kapangyarihan sa Maynila, nang magawang maipakasal ni Sultan Bolkiah ng Brunei at ni Puteri Laila Menchanai ng Sulu ang kanilang babaeng anak kay Rajah Salalila ng Maynila noong mga huling bahagi ng ika-15 dantaon hanggang sa mga simulang bahagi ng ika-16 dantaon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Abinales |first1=Patricio N. |title=State and Society in the Philippines |last2=Amoroso |first2=Donna J. |publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers Inc. |year=2005 |location=Oxford, United Kingdom |pages=50 |language=en}}&lt;/ref&gt; Si Salalila rin aniya ay binansagang 'Penguiran Salalila', bilang bahagi ng malawakang pamilya ng sultan ng Brunei. Siya rin ay kininikilala bilang hari ng mga taga-Batangas at mga taga-Mindoro, na nanimula na ring manampalataya sa relihiyong Islam sa panahon ring iyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |url=https://books.google.com.ph/books?id=15KZU-yMuisC&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society |date=1994 |publisher=Ateneo University Press |isbn=978-971-550-135-4 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa pamamahala ni Salalila, may itinaguyod na bagong dinastiya para humarap/hamunin ang Kapulungan ng mga Lakandula sa Tondo.&lt;ref&gt;Henson, Mariano A. 1965. The Province of Pampanga and Its Towns: A.D. 1300-1965. 4th ed. revised. Angeles City: By the author.&lt;/ref&gt;

Sa kala-gitnaan ng ika-16 na siglo, ang mga nasasakupang lugar ng kasalukuyang Maynila, ay parte ng isang malawakang pook na umaabot sa hangganan ng karagatan na pinamumunuan ng mga [[Raha]]. Namuno sina [[Rajah Sulayman]] at Rajah Matanda sa mga komunidad ng [[Muslim]] sa timog ng [[ilog Pasig]], at si [[Lakandula]] ang namuno sa Kaharian ng Tondo, ang Hindu-Budistang kaharian sa timog ng ilog. Pinagsanib yaong dalawang komunidad ng Muslim at dito naitaguyod ang kaharian ng Maynila. Ang dalawang lungsod-estado ay nagsasalita ng wikang Malay na mahusay makitungo sa sultanate ng [[Brunay]] na si Bolkiah, at sa mga sultanate ng [[Sulu]] at [[Ternate, Kabite|Ternate]].

[[Talaksan:EscoltaManila1899.jpg|thumb|200px|[[Kalye Escolta]], Maynila. Steryoptikal na pananaw, 1899. Kinuha ang litrato noong kapanahunan ng Amerikano]]
[[Talaksan:Manila Walled City Destruction May 1945.jpg|thumb|200px|Ang pagkawasak ng Maynila, pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].]]

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang mga isla ng Pilipinas ng tatlong siglo simula 1565 hanggang 1898. Si heneral [[Miguel López de Legazpi]] ang nagpadala ng isang natatanging ekspedisyon at dito nadiskubre ang Maynila. Itinaguyod dito ang kanilang tanggulan, ang [[Kutang Santiago]] at kalaunan, pinalawig ang nasasakupan sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga paaralan, tirahan, simbahan sa labas ng [[nagsasanggalang pader]] at ito ang nagbigay kapanganakan sa Intramuros. Noong inokyupa ng Britanya ang Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[Gran Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging parte sa Pitong Taong Digmaan. Ang lungsod ay nanatiling kabisera ng Pilipinas sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga armadong rebelde laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong siglo at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko papunta ng [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos]] ang Pilipinas sa mga Espanyol at pinamahalaan ang buong arkipelago ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;/&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], nawasak ang malaking parte ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Warsaw]], Poland noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Ang rehiyon ng  kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975. Ang kasalukuyang alkalde ng lungsod ay si [[Joseph Estrada]].

Isang pandaigdigang lungsod ang Maynila at kilala bilang &quot;Beta+&quot; ayon sa ''Globalization and World Cities Study Group and Network'' noong 2008.&lt;ref name=&quot;The World According to GaWC 2008&quot;&gt;{{cite web |title=The World According to GaWC 2008 |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |work=GaWC |publisher=GaWC |accessdate=2009-06-10 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ng heograpiya ==
{{see|Kalakhang Maynila|Malawakang Maynila}}
[[Talaksan:BurnhamPlanOf-Manila.jpg|thumb|200px|right|Ang tunay na plano ni [[Daniel Burnham]] sa Maynila.]]
[[Talaksan:Plano de Manila 1851.jpg|thumb|right|200px|Ang plano ng mga Hispano sa Maynila o &quot;[[Napapaderang Lungsod]]&quot;]]
Bago at noong koloniyalisasyon ng Espanya sa Pilipinas, ang Maynila na ang kabisera ng lalawigang ito na sumasakop sa halos kabuuan ng Luzon, at kinabibilangan ng mga modernong subdibisyong pang-teritoryal ng [[Pampanga]], [[Bulacan]], [[Rizal (lalawigan)|Rizal]], [[Laguna]], [[Quezon]], [[Mindoro]], [[Masbate]] at [[Marinduque]]. Kalaunan, ang mga subdibisyong ito ay ginawang mga malalayang lalawigan, at ang Maynila ay naging kasing lawak na lamang ng Kalakhang Maynila. Ang Maynila ay nasa hangganan ng ilang lalawigan pero limiit pa lalo nang ginawang mga munisipalidad ang ilang parte nito at ang Maynila ay kasing lawak na lamang ng kasalukuyang Maynila (maliban na lamang sa Intramuros, ang lokasyon ng tunay na kabisera). Ayon sa kasaysayan ng lalawigang ito, pinangalanan itong '''''Lalawigan ng Tondo''''' na kilala noong kapanahunan ng mga Hispano.

Noong 1853, apat na pueblo o bayan sa lalawigan ng Tondo ay nakipag-isa sa lalawigan ng Laguna at itinaguyod ang pambansang distrito na pinangalanang &quot;''Distrito de los Montes de San Mateo''&quot; (Distritong kabundukan ng lalawigan ng San Mateo). Ang lalawigan ng Tondo ay pinag-salo sa mga lalawigan ng Cainta, [[Taytay]], Antipolo at Boso-boso, habang ang Laguna ay isinalo sa mga lalawigan ng [[Angono]], Baras, Binangonan, Cardona, Morong, Tanay, Pililla at Jalajala. Dahil pinangalanan ang distritong ito bilang ''Distrito de los Montes de San Mateo'', na sinasabi ng mga katutubo na masyadong mahaba, hindi bumabagay at nalilito ang karamihan na ang bayan ng [[San Mateo]] sa lalawigan ng Tondo ay ang kabisera ng distritong kabundukan ng San Mateo at ng Morong, ay pinalitan ang pangalan nito ng '''''Lalawigan ng Maynila''''' noong 1859.

Noong ipinagbenta ng mga Hispano ang Pilipinas sa mga Amerikano, itinaguyod ang pamahalaang pang-sibil. Kalaunan, ang lalawigan ng Maynila ay isinawalang bisa ng komisyon ng Pilipinas, naging mga munisipalidad ang mga kasapi nito kabilang ang Moring, at dito naitaguyod ang [[Rizal (lalawigan)|lalawigan ng Rizal]]. Ilang linggo ang nakalipas at ang bagong anyo ng Maynila ay nakilala na ng buong kapuluan ng Pilipinas at isinalo ang ilang bayan ng lalawigan ng Rizal sa lungsod bilang mga distrito. Ang mga hangganan ng Maynila isinaayos noong 29 Enero 1902. Ang mga pook na kalapit-bayan ng Gagalangin ay naging kasapi ng distrito ng Tondo, kabilang ang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]] na ngayon ay isang malayang distrito. Noong 30 Hulyo ng 1902, ang bayan ng [[Pandacan, Maynila|Pandacan]] ay naging kasapi na ng lungsod bilang distrito. Sa kasalukuyan, mayroong 16 na distritong pang-heograpiya ang lungsod.

Noong ikalawang digmaang pandaigdig, ang Maynila ay ginawang &quot;''Open City''&quot; at ang mga administratibong hangganan nito ay pinalawak hanggang sa mga kalapit na lungsod at bayan. Pinangalanan itong '''Malawakang Maynila''' at naging kasapi nito ang mga distrito ng Bagumbayan (Katimugang Maynila), Bagumpanahon (Sampaloc, Quiapo, San Miguel at Santa Cruz), Bagumbuhay (Tondo), Bagong Diwa (Binondo at San Nicholas), at ang bagong kakataguyod na [[Lungsod Quezon]] na hinati sa dalawang distrito at ang mga munisipalidad ng [[Lungsod ng Kalookan|Kalookan]], [[Lungsod ng Las Piñas|Las Piñas]], [[Lungsod ng Malabon|Malabon]], [[Lungsod ng Makati|Makati]], [[Lungsod ng Mandaluyong|Mandaluyong]], [[Lungsod ng Navotas|Navotas]], [[Lungsod ng Parañaque|Parañaque]], [[Lungsod ng Pasay|Pasay]] at [[Lungsod ng San Juan|San Juan]] ay naging distrito ng Maynila.

Noong 1948, ang [[Lungsod Quezon]] ang naging kabisera ng Pilipinas. Kalaunan, noong 29 Mayo 1976, ibinalik ni pangulong [[Ferdinand E. Marcos]] ang titulong kabisera ng Pilipinas sa Maynila na hango sa kautusang '''''Presidential Decree No. 940''''' na nagpapahayag na ang pook na inireseta para sa Kalakhang Maynila sa kautusang '''''Presidential Decree 824''''' ay ang dapat kalugaran ng ng pambansang pamahalaan.

=== Klima ===
Base sa [[kaurian ng panahon ayon sa Köppen]], ang Maynila ay mayroon tropikong tag-init at tag-ulan na panahon. Ang Maynila ay nasa tropiko kasama ng buong [[Pilipinas]]. Ang lapit nito sa [[ekwador]] ay nangangahulugan na ang temperatura ay mababa, kung minsan ay mas mababa pa sa 20&amp;nbsp;°C at tumataas ng higit pa sa 38&amp;nbsp;°C. Dahil mataas ang halumigmig, nagiging mas mainit ang panahon. Bukod dito, ang [[pagbabago ng klima]] at ang [[subsidence|paglubog ng lupa]] ay nagdudulot ng malaking panganib ng pagtaas ng relatibong antas ng dagat sa Kalakhang Maynila, na maaaring magpatuloy hanggang 2150.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Ibarra Marinas |first1=Daniel |last2=Silva Mendoza |first2=Laura |last3=Mata Chacón |first3=Dulce |last4=Belmonte Serrato |first4=Francisco |title=Climate Change and Subsidence in Metro Manila: Relative Sea-Level Projections Through Tide-Gauge Records and Satellite Altimetry up to 2150 |journal=Geographies |volume=6 |issue=2 |year=2026 |doi=10.3390/geographies6020041}}&lt;/ref&gt;

{{clear}}
&lt;center&gt;&lt;!--Infobox begins--&gt;{{Infobox Weather
|metric_first = Yes
|single_line= Yes
|location = Maynila, Pilipinas
||Jan_Hi_°C = 30|Jan_REC_Hi_°C = 35
 |Feb_REC_Hi_°C = 35
 |Mar_REC_Hi_°C = 36
 |Apr_REC_Hi_°C = 37
 |May_REC_Hi_°C = 38
 |Jun_REC_Hi_°C = 38
 |Jul_REC_Hi_°C = 38
 |Aug_REC_Hi_°C = 36
 |Sep_REC_Hi_°C = 35
 |Oct_REC_Hi_°C = 35
 |Nov_REC_Hi_°C = 35
 |Dec_REC_Hi_°C = 34
 |Year_REC_Hi_°C = 38
 |Jan_REC_Lo_°C = 14
 |Feb_REC_Lo_°C = 14
 |Mar_REC_Lo_°C = 16
 |Apr_REC_Lo_°C = 16
 |May_REC_Lo_°C = 17
 |Jun_REC_Lo_°C = 20
 |Jul_REC_Lo_°C = 22
 |Aug_REC_Lo_°C = 21
 |Sep_REC_Lo_°C = 21
 |Oct_REC_Lo_°C = 21
 |Nov_REC_Lo_°C = 19
 |Dec_REC_Lo_°C = 17
 |Year_REC_Lo_°C = 14||Feb_Hi_°C = 30
||Mar_Hi_°C = 31
||Apr_Hi_°C = 33
||May_Hi_°C = 34
||Jun_Hi_°C = 34
||Jul_Hi_°C = 33
||Aug_Hi_°C = 31
||Sep_Hi_°C = 31
||Oct_Hi_°C = 31
||Nov_Hi_°C = 31
||Dec_Hi_°C = 31
||Year_Hi_°C = 31
||Jan_Lo_°C = 21
||Feb_Lo_°C = 21
||Mar_Lo_°C = 21
||Apr_Lo_°C = 22
||May_Lo_°C = 23
||Jun_Lo_°C = 24
||Jul_Lo_°C = 24
||Aug_Lo_°C = 24
||Sep_Lo_°C = 24
||Oct_Lo_°C = 24
||Nov_Lo_°C = 23
||Dec_Lo_°C = 22
||Year_Lo_°C = 23
|Jan_Precip_cm = |Jan_Precip_mm = 23
|Feb_Precip_cm = |Feb_Precip_mm = 23
|Mar_Precip_cm = |Mar_Precip_mm = 13
|Apr_Precip_cm = |Apr_Precip_mm = 18
|May_Precip_cm =|May_Precip_mm = 33
|Jun_Precip_cm =|Jun_Precip_mm = 130
|Jul_Precip_cm =|Jul_Precip_mm = 254
|Aug_Precip_cm =|Aug_Precip_mm = 432
|Sep_Precip_cm =|Sep_Precip_mm = 422
|Oct_Precip_cm =|Oct_Precip_mm = 356
|Nov_Precip_cm =|Nov_Precip_mm = 193
|Dec_Precip_cm =|Dec_Precip_mm = 145
|Year_Precip_cm =|Year_Precip_mm = 2042
|source = http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT002730|title =BBC: Average Temperatures  for Manila, Philippines| accessdate=28-03-10}}
&lt;!--Infobox ends--&gt;&lt;/center&gt;

== Demograpiya ==
=== Kapal ng populasyon ===
{{Populasyon}}
Sa populasyong 1,660,714 sa lawak na 38.55&amp;nbsp;km², ang Maynila ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na nahihigitan ang lahat ng pangunahing lungsod ng mundo na may 43,079 katao/km².&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's Densest Cities |url=http://www.forbes.com/2006/12/20/worlds-most-congested-cities-biz-energy-cx_rm_1221congested_slide_3.html?thisSpeed=15000 |work= |publisher=Forbes |location= |trans-title=Ang mga lungsod na may pinakamalaking kapal ng populasyon |language=Ingles |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; Ang ika-6 na distrito ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na may 68,266 katao/km² at sumunod ang una at ikalawang distrito (kabuuan ng Tondo) na may 64,936 (una) at 64,710 (ikalawa) katao/km². Ang ikalimang distrito ang may pinakamaliit na kapal ng populasyon na may 19,235 katao/km².&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Ang kapal ng populasyon ng Maynila ay nahihigitan ang mga lungsod na [[Paris]] (20,164 katao/km²), [[Shanghai]] (16,364 katao/km², sa distritong Nashi ang may densidad na 56,785 katao/km²), [[lungsod ng Buenos Aires]] (2,179 katao/km², na ang pinakamaliking densidad ay ang Lanus na may 10,444 katao/km²), [[Tokyo]] (10,087 katao/km²) [[lungsod ng Mehiko]] (11,700 katao/km²), at [[Istanbul]] (1,878 katao/km², na may pinakamalaking densidad ay ang distritong Fatih na may 48,173 katao/km²).&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Pagdating naman sa kabuuang kalakhan, ang Kalakhang Maynila ay ika-85 ang pwesto na may 12,550 katao/km² at may lawak ng lupain na 1,334&amp;nbsp;km², na nahihigitan pa ng [[Lungsod ng Cebu]] na pumasok ika-80 ang pwesto.&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Demographia World Urban Areas &amp; Population Projections |url=http://demographia.com/db-worldua.pdf |publisher=Demographia |trans-title=Demographia Mga kalakhang pook at inaasang paglobo ng populasyon |language=Ingles |format=PDF |accessdate=2009-09-01}}&lt;/ref&gt;

=== Wika ===

Ang opisyal na wika ay [[Filipino]] na kilala bilang [[Wikang Tagalog|Tagalog]], habang ang [[Wikang Ingles|Ingles]] ay malawakang ginagamit sa edukasyon at trabaho sa buong Kalakhang Maynila na itinuro ng mga Amerikanong dumaong sa Pilipinas. Ang Hokkieng Intsik ay malawakang ginagamit sa mga komunidad ng Tsinong-Pinoy. May mga matatandang naninirahan na gumagamit ng pangunahing [[Wikang Kastila|Hispano]], na isang sapilitang paksa sa kurikulum ng mga unibersidad at pamantasan sa Pilipinas hanggang 1987. Maraming mga batang Europiyano, Arabo, Indiyan, Latinong Amerikano at iba pa na ang pangunahing wika ay ang sariling wika ng kanilang magulang o ang wika ng kinalakihang bansa o estado.

== Ekonomiya ==

{{main|Poblasyon ng Maynila|Puerto ng Maynila}}
{{wide image|Big Manila.jpg|1025px|Ang Maynila sa pagkakakita sa ''Harbour Square'', ito ang poblasyon ng Maynila&lt;ref&gt;Ayon sa pamahalaang lokal ng Maynila, ito ang pangunahing pinagmumulan ng GDP ng lungsod. Nahahatak nito ang ekonomiya ng lungsod at marami ditong mga [[gusaling tukudlangit]]. Lahat naman ng lugar sa Maynila ay pang-negosyo, sadya lamang ito ang karapat dapat na Poblasyon (''Ang ibig sabihin kasi ng Ibabang Maynila ay ang mga lugar sa katimugang Maynila'').&lt;/ref&gt;}}
[[Talaksan:Roxas Boulevard - Malate (Manila; 01-01-2020).jpg|200px|left|thumb|Ang [[Bulebar Roxas]], na dumadaan sa poblasyon ng Maynila]]

Ang ekonomiya ng Maynila ay maraming pinanggagalingan. Dahil sa mga puerto nitong napapangalagaan, ang Maynila ang naging &quot;''National Chief Port''&quot; ng bansa. Ang Maynila rin ang pangunahing tagalathala ng pahayagan sa Pilipinas.&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;&gt;{{cite web |title=Manila Encyclopedia Article |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |work=Encyclopedia |publisher=MSN Encarta |accessdate=2009-07-12 |archive-date=2009-11-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kwqjvIN5?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang mga produkto na maaring mabili dito ay mga kemikal, tela, damit, mga elektronikong kagamitan, relo, bakal, gamit na gawa sa katad, mga ibat ibang klase ng mga pagkain, at mga sapatos. Ang pagtitinda ng mga pagkaing tinge at inumin kabilang ang produktong tabako ang pangunahing pinagkakakitaan ng mga mamamayan. Ang mga mamamayan ay nangangalakal din sa mga dayuhan. Ang mga kagamitan na ipinangkakalakal nila kapalit ng pera ay mga tali, playwud, pinong asukal, kopra, at [[langis ng niyog]].&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt;

Maunlad na industriya ang turismo. Ang Maynila ay nakakaakit ng mahigit 1 milyong&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt; dayuhan dahil ito ang pangunahing pook panturismo ng bansa. Madalas puntahan ng mga dayuhan ang distrito ng [[Binondo, Maynila|Binondo]], [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] at [[Malate, Maynila|Malate]].

Lahat ng distrito ng lungsod maliban na lang sa [[Puerto ng Maynila]] ay may sariling pamilihang bayan o palengke. Ang pamilihang bayan ay nahahati sa dalawa, ang mga seksiyong tuyong pagkain at gulay. Masagana ang mga pamilihang bayang ito lalo na kapag umaga. Dahil sa programang urbanisasyon ng pamahalaang Maynila, naisaayos ang karamihan ng pamilihang bayan. Ang isa sa mga halimbawa nito ay ang pamilihang pambayan ng Santa Ana at pamilihang pambayan ng Pritil. Kung ang isang tao ay naghahanap ng mumurahing kagamitan, maaaring siyang makahanap sa Divisoria at [[Quiapo, Maynila|Quiapo]].

Ang mga modernong liwasan ay nakakalat sa lungsod at ang karamihan ay nasa distrito ng [[Malate, Maynila|Malate]] at [[Ermita, Maynila|Ermita]]. Ang [[SM City Manila]], na isa sa mga pinakamalaking liwasan ng bansa, ay nakatayo katabi ng Bahay-Pamahalaang panlungsod ng Maynila at ang orihinal na liwasan ng SM ay umiiral pa rin sa Carriedo sa [[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]. Ang isa sa mga popular na liwasan sa Maynila ay ang ''Robinson's Place Ermita''. Sa katimugan naman ng lungsod sa distrito ng Malate ay ang ''Harrison Plaza'', isa sa mga pinakalumang liwasan ng lungsod. Ang Maynila ay isa sa mga lungsod na magastos tirahan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The world's most expensive cities in 2008 |url=http://www.citymayors.com/economics/expensive_cities2.html |work=Economics |publisher=CityMayors |accessdate=2009-07-15}}&lt;/ref&gt;

== Kultura ==
=== Arkitektura ===

Ang arkitektura ng Maynila ay isa sa tanyag at kilala, kahit na ang [[lungsod ng Makati]] ang may mas maraming [[gusali]]. Kilala ang Maynila sa pagiging lugar na kinaroroonan ng [[Basilica Minore de San Sebastian]], ang natatanging gotikang simbahan sa [[Asya]], pati ang Simbahan ng San Agustin at [[Simbahan ng Quiapo]].

[[Talaksan:Vista de la bahía de Manila.JPG|thumb|200px|Ang Maynila ay nagkaroon ng maraming matataas na tukudlangit simula nang mamahala si Atienza sa lungsod]]

Noong sinakop ng mga Hispano ang kapuluan ng Pilipinas, karamihan sa mga istraturang itinayo sa lungsod ay mga simbahan at paaralan na kahugis ng mga gusali sa [[Espanya]]. Noong kapanahunan naman ng Amerikano, sinikap ni [[Daniel Burnham]] na palaguin at ibahin ang hitsura ng Maynila; hindi natuloy ang plano dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Sa panahon ding ito ginawa ang Bulebar Seaside, na tinagurian ding Bulebar Dewey at ngayon ay [[Bulebar Roxas]]. Ang isa sa mga napalaganap ng Amerikano ay ang pagkilala sa Pilipinas ng Tram, na unang ipinatakbo dito sa Maynila. Nang inihalal bilang alkalde si Lacson, ipinawasak niya lahat ng pook ng mga mahihirap at ipinatayo ang Lacson Underpass, na ang kauna-unahang daanang pailalim sa [[Pilipinas]]. Ginawa niyang pook pangnegosyo ang mga pook kung saan dating nandoon ang mga iskwater. Noong naging alkalde si Atienza, lumaganap sa Maynila ang mga gusaling tukudlangit at mga liwasan, kabilang dito ang Manila Ocean Park. Pununa ng ilang mananalaysay ang ginawang pagsira ni Atienza sa natitirang gusali ng mga Amerikano para mabigyan-puwang ang bagong gusali ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawatan ng Katarungan]]. Maraming gusali ang ipinapatayo sa kasalukuyan na uukit sa Maynila at pati na ng [[Kalakhang Maynila|kondehan]] nito.&lt;ref name=&quot;TBinManila&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |title=Tallest Buildings in the Philippines |date=December 2009 |publisher=Council on Tall Buildings and Urban Habitat |accessdate=2010-01-10 |quote=This list includes buildings that are under construction. Only buildings that are completed are officially ranked on CTBUH listings. |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304061620/http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Pananampalataya ===
Ang pagiging kosmopolitano ng lungsod at pagkakaroon ng iba't ibang kultura ang sumasalamin sa Maynila dahil sa dami ng mga pook-pananampalataya na nakakalat sa lungsod. Ang kalayaan sa pananampalataya sa Pilipinas na umiiral pa simula noong maitaguyod ang bansa ang dahilan para magkaroon ng iba't ibang pananampalataya. Ang mga tao na may iba't ibang sekta ang kumakatawan ng may gabay ng mga simbahan ng Kristyano, mga templo ng Budista, mga sinanog ng Dyuis, at mga mosk ng mga Islamiko.

;Romanong Katolisismo

Ang Maynila ang kabisera ng Arkidiyosesis ng Pilipinas, ang pinakamatandang arkidiyosesis sa bansa. Ang tanggapan ng arkidiyosesis ay matatagpuan sa [[katedral ng Maynila]] (Basilica Minore de la Nuestra Señora de la Immaculada Concepcion) sa Intramuros. Ang lungsod ay nasa pamamahala ng Patronahe ng [[San Andres]].

Dahil ito ang kinalagyan ng pamahalaang kolonyal sa mga nakalipas na siglo, ang Maynila ang nagsilbing base ng mga misyonaryong Katolisismo ng bansa. Kabilang sa mga orden na nasa Pilipinas ay ang mga Dominikano, [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]], Pransiskano, Agustino (kasapi na rin ang ''Augustinian Recollects''), Benediktino, madre ng San Pablo ng Chartes, padre ng Vinsentino, ang kongregasyon ng mga Immaculati Cordis Mariae, at ang ''De La Salle Christian Brothers''.

Ilang kilalang mga simbahan at katedral sa lungsod ay ang mga simbahan ng [[Simbahan ng San Agustin|San Agustin]] sa Intramuros, ang dambana ng kinorunahang imahe ng Nuestra Señora de Consolación y Correa, isang ''UNESCO World Heritage Site'' na isang paboritong pook pangkasalan ng mga kilalang tao at isa sa dalawang de-erkon na simbahan sa lungsod; [[Simbahan ng Quiapo]], kilala rin bilang Basilica Minore del [[Itim na Nazareno|Nuestro Padre Jesus Nazareno]] kung saan ginaganap ang taunang prosesyon ng itim na Nazareno, [[Simbahan ng Binondo]] na kilala rin bilang Minore de [[Lorenzo Ruiz|San Lorenzo Ruiz]], [[Simbahan ng Malate]] na dambana ng Nuestra Señora de Remedios, Simbahan ng Ermita na tahanan ng pinakalumang imaheng Marian sa Pilipinas na si uestra Señora de Guia, Simbahan ng Tondo na tahanan ng daang taong kulay-garing na imahe ng Sto. Niño (Batang Hesus), Simbahan ng Sta. Ana na dambana ng kinoronahang imahe ng Nuestra Senora de los Desamparados at ang [[Basilica Minore de San Sebastian|San Sebastian]] o Basilica Minore de San Sebastian, ang natatanging simbahan na may estilong gotika sa Asya.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
02237jfManila Cathedral Intramuros Manila Palacio del Gobernador Landmarksfvf 12.jpg|[[Katedral ng Maynila]]
Basílica de San Sebastián, (Agustinos Recoletos) Manila, Filipinas..jpg|Ang [[Basilica Minore de San Sebastian|Simbahan ng San Sebastian]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]]&lt;ref name=whl&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/518/ |title=World Heritage: San Sebastian Church |work=Tentative List for the World Heritage List |publisher=UNESCO |accessdate=20 Abril 2008}}&lt;/ref&gt;
Ph-mm-manila-intramuros-san agustin church (2014).JPG|[[Simbahan ng San Agustin]] sa [[Intramuros]]
Pic geo photos - ph=mm=manila=binondo=binondo church -philippines--2015-0624--ls- (1).JPG|[[Simbahan ng Binondo]]
09620jfQuiapo Central Church Plaza Manila Bridge Riverfvf 06.jpg|[[Simbahan ng Quiapo]]
&lt;/gallery&gt;

;Protestantismo

Ang Maynila ang tahanan ng ilang kilalalang mga simbahan ng mga Protestante sa Pilipinas na itinaguyod ng mga misyonaryong Amerikano. Bilang lamang ang pook pananampalataya na naitayo sa lungsod. Ang karamihan naman ay matagpuan sa mga kalapit na lungsod at mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]].

Pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig, ang mga grupo ng mga iba't ibang pananapalataya tulad ng mga misyonaryong Protestante ay pumunta sa Pilipinas kasama ang mga Babtis, mga Nasarin, mga Pentakostal, mga Kristiyano at itinaguyod ang kanikanilang paaralan at simbahan.

;Iglesia ni Cristo

Ang pinakakilalang panampalataya sa Pilipinas. {{Fact|date=Agosto 2009}} Ang Iglesia ay may mga kapilya at simbahan sa lungsod na kilala sa mga makitid at nakaumang mga taluktok. Ang punong himpilan ng mga Iglesia ay matatagpuan sa [[Abenida Komonwelt, Lungsod Quezon|abenida Komonwelt]] sa Lungsod Quezon.

;Islam, Budismo at iba pang paniniwala


Maraming itinaguyod na templong mga [[Budismo]] at Taoist ang mga Tsino sa Maynila. Ang distritong Quiapo ay ang tahanan ng malaking populasyon ng [[Muslim]] sa Maynila at ang [[Masjid Al-Dahab]] ay matatagpuan dito. May malaking templo ng [[Hinduismo|Hindu]] para sa mga Indiyano ang matatagpuan sa Ermita at sa abenidang U.N. matatagpuan ang templo ng Sikh at ng ''The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints''. Sa abenidang Quirino sa Malate matatagpuan ang sinanog para sa maliit na komunidad ng mga [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Pilipinas|Hudyo]] sa Pilipinas. Kalaunan, lumipat ang mga ito sa [[Lungsod ng Makati|Makati]] sa kalye Tordesillas.

== Mga pook na interesante ==
[[Talaksan:USManilaChancery.jpg|left|thumb|200px|Ang Embahada ng [[Estados Unidos]] sa [[Ermita, Maynila|Ermita]]]]
[[File: National Museum of Fine Arts (Ermita, Manila)(06-30-2024).jpg|thumb|Ang Pambansang Museo ng Sining sa Ermita]] 
Sa katimugang bahagi ng Intramuros matatagpuan ang [[Liwasang Rizal]], ang pinakatanyag na liwasan ng bansa. Kilala rin ang Liwasang Rizal bilang Luneta (&quot;gasuklay ang hugis&quot; sa salita ng mga Hispano) at dati bilang Bagumbayan. Ang 53 hektaryang Liwasang Rizal ay nasa lugar kung saan si [[José Rizal]], ang pambansang bayani ng bansa, ay pinaslang ng mga Hispano sa kasong pag-aalsa. Itinayo ang monumento para sa kanyang karangalan. Ang malaking tagdan ng watawat sa kanluran ng monumento ni Rizal ay ang ginagamit pansukat para sa mga masukat ang layo ng bawat lungsod, kalye, pulo at mga bayan sa bansa dahil dito nagmumula ang kilometrong sero.

Ang iba pang magagandang pook sa liwasang Rizal ay ang mga hardin ng Tsino at Hapon, ang gusali ng Kagawaran ng Turismo, ang [[Pambansang Museo ng Pilipinas]], Ang [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]], ang Planetarium, ang Orchidarium at Butterfly Pavilion na parehong mga oditoryum, isang makasaysayang mapa ng Pilipinas, isang pook na may paunten, isang pulilan ng mga bata, isang plasa ng ahedres, isang pook na may magagandang maihahandog na presentasyon, at ang Quirino Grandstand.

Bukod sa Liwasang Rizal, ang Maynila ay may ilang pook pang-masa. Kinabibilangan ito ng [[liwasang Rajah Sulayman]], Manila Boardwalk, liwasang [[Andres Bonifacio|Bonifacio]], [[Plasa Miranda]], [[Hardin ng Mehan]], [[Liwasang Paco]], [[Remedios Circle]], Manila Zoological and Botanical Garden, Plasa Balagtas at ang Malakanyang Garden. Noong 2005, binuksan sa masa ni alkaldeng Lito Atienza ang Pandacan Linear Park, na isang mahaba at makitid na lupain sa pagitan ng langisang Pandacan at mga pangkomersyong tahanan na nasa baybayin ng ilog Pasig. Sa hilagang parte ng lungsod nandodoon ang tatlong sementeryo ng La Loma, Chinese at Manila North Green Park, ang pinakamalaking sementeryo ng kalakhang Maynila. Ang Manila Ocean Park ay nagtatampok ng mga iba't ibang uri ng mga hayop-dagat.

Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng otel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Ang karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng Otel ng Maynila, ay nangasa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

Ang mga tanyag na distrito ng Ermita at Malate ay may mga pook pang-aliwan tulad ng mga otel, kainan, klub, bar, kapihan, pangsining at pangkulturang gusali at mga antigong tindahan. Maunlad dito ang negosyong pang-industriya at turismo at sa gabi hanggang sa madaling araw tanyag ang mga kasino, klub, bar, pook-pamkapihan at mga disko dahil buhay ang diwa ng buhay Bohemyan. Sa kalagitnaan ng lungsod nandodoon ang [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], at ang mga pook ng kanyang mga kuta at mga bartolina, lumang simbahan, mga kolonyal na tahanan, at mga kalesa. Nakakalat sa buong lungsod ang ibang pang mga makasaysayang pook at pook-palatandaan, mga liwasan, mga museo, at mga pook-pampalakasan.

=== Pook-palatandaan ===
[[Talaksan:Quiapo Church.jpg|thumb|right|200px|Ang [[Simbahan ng Quiapo]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]], Maynila.]]


[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|right|200px|Ang tarangkahan ng Pandepensang Santiago]]


&lt;!-- [[Talaksan:CCPjf0236 11.JPG|thumb|right|200px|Ang [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] sa Bulebar Roxas]] --&gt;
* [[Apolinario Mabini]] Shrine
* Chinatown (distrito ng Binondo)
* Embahada ng [[Estados Unidos]]
*  (Mga) distrito ng [[Ermita, Maynila|Ermita]] at [[Malate, Maynila|Malate]]
* [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], ang [[nagsasanggalang pader]] na ginawa ng mga Kastila, orihinal na Lungsod ng Maynila
* Jumbo Floating Hotel
* [[Katedral ng Maynila]]
* [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]]
* [[Kutang Santiago]]
* Liwasang Paco
* [[Liwasang Rizal]], kilala rin bilang ''Luneta''
* [[Manila Baywalk]]
* Simbahan ng Malate
* Manila Boardwalk
* [[Manila City Hall]]
* [[Manila Ocean Park]]
* Manila Yacht Club
* Manila Zoological and Botanical Garden (Manila Zoo)
* Metropolitan Theater
* [[Museo Pambata]]
* [[Otel ng Maynila]]
* Pader ng alaala para sa mga naging biktima ng batas militar - Bonifacio Shrine
* [[Palasyo ng Malakanyang]], opisyal na paninirahan ng [[Pangulo ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Museo ng Pilipinas]]
* Plaza Lorenzo Ruiz
* [[Plaza Miranda]]
* [[Plaza Rajah Sulayman]]
* Quirino Grandstand
* [[Remedios Circle]]
* [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]]
* [[Simbahan ng Quiapo]]
* Simbahan ng San Agustin
* [[Simbahan ng San Sebastian]]
* [[Unibersidad ng Santo Tomas]]

=== Sementeryo ===
* Sementeryong Manila Chinese
* Sementeryo ng La Loma
* Sementeryo del Norte ([http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601161758/http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm |date=2009-06-01 }})
* Sementeryong katimugan ([http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206163554/http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm |date=2011-12-06 }})
* Liwasang Paco

=== Otel ===
Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng hotel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng [[Otel ng Maynila]], ay matatagpuan sa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

=== Museo ===
* Bahay Tsinoy
* Intramuros Light and Sound Museum, Intramuros
* Pangunahing Pambansang Museo, Kalye ng Padre Burgos
* Museo ng Maynila, dating gusali ng Pre-War Army-Navy Club, Liwasang Rizal
* Museo Pambata, dating gusali ng Pre-War Elk's Club, Liwasang Rizal
* Pambansang Museo ng Pilipinas, Liwasang Rizal
* Parokya ng Ina ng Inabanduna - Sta. Ana (artepakto noong kapanahunan ng mga Hispano)
* Plaza San Luis, Intramuros
* San Agustin Church Museum, Intramuros
* The Museum - De La Salle University-Manila, abenidang Taft, Malate
* Museo ng UST sa Sining at Agham/Siyensiya

=== Mga pook-palakasan ===
* Rizal Memorial Sports Complex, Kalye ng Vito Cruz, Malate
** Rizal Memorial Coliseum
** Rizal Memorial Track and Football Stadium
** Rizal Memorial Baseball Stadium
** Ninoy Aquino Stadium
* San Andres Gym (Mail and More Arena), ang nagsilbing tahanan ng dating ''Manila Metrostars''

== Pamahalaan ==
{{See|Maynila (lalawigan)}}
[[Talaksan:Manila City Hall (Manila; 07-22-2020).jpg|thumb|[[Gusaling Panlungsod ng Maynila]] ''(Manila City Hall)'']]
Katulad ng [[Mga lungsod ng Pilipinas|mga lungsod sa Pilipinas]], ang Maynila ay pinamamahalaan ng isang alkalde na namumuno ng mga eksklusibong kagawaran ng lungsod. Ang kasalukuyang alkalde para sa terminong 2007-2010 ay si [[Alfredo Lim]], na gumawa ng pagbabalik sa bahay-pamahalaang panlungsod ng Maynila na pagkatapos ng pagsisilbi ng 3 taong termino bilang senador. Ang alkalde ng lungsod ay may tatlong termino (siyam na taon ang kabuuan), at pwedeng ihalal muli kung lalaktaw ng isang termino.

Si [[Isko Moreno]] ay ang kasalukuyang bise-alkalde ng lungsod ang namumuno sa mga pambatasang kawil ng lungsod na binubuo ng mga nahalal na mga konsehal na namumuno sa [[Distritong Pambatas ng Lungsod ng Maynila|anim na distritong pambatas ng Maynila]].

Ang lungsod ay nahahati sa 897 na mga [[barangay]], ang pinakamaliit na lokal na yunit na pamahalaan ng Pilipinas. Ang bawat barangay ay may sariling kagawad at konsehal. Para sa mas maayos na sistema ayon sa mga administratibo, ang lahat ng barangay sa Maynila ay igrinupo sa 100 mga sona at muling igrinupo para buuin ang 16 na distritong pang-heograpiya. Ang mga distrito at sonang ito ay walang anumang uri ng lokal na pamahalaan.

Ang lungsod ay may anim na mga kinatawan na ihinahalal para sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kapulungan ng mga kinatatawan ng Pilipinas]], ang mas mababang uri ng pambatasan na isa sa mga kawil ng administrasyon ng Pilipinas. Ang bawat kinatawan ay rumereprisinta sa isa sa bawat anim na tagapagbatas na distrito ng Maynila.

=== Sagisag ng lungsod ===

Ang sagisag ng lungsod ay naglalaman ng mga salitang Lungsod ng Maynila at [[Pilipinas]] na paikot sa isang kalasag sa loob ng isang bilog. Ang pabilog ay naglalaman ng anim na dilaw na bituwin na sumisimbolo sa anim na distritong pambatas ng Maynila. Ang kalasag, na kinuha ang inspirasyon noong kapanahunan ng Hispano, ang lumalarawan sa palayaw na ''Pearl of the Orient'' at nakapwesto sa hilagang-gitna; dagatleon sa gitna, na naimpluwensiyahan ng [[Kastila|Hispano]]; at ang agos ng [[Ilog Pasig]] at ng [[Look ng Maynila]] sa katimugang parte. Ang mga kulay ng selyo ay sumasalamin sa kulay ng [[Watawat ng Pilipinas|watawat]] ng [[Pilipinas]]. Ang dagatleon sa selyo ng Maynila ay hiniram ng Singapore para sa kanilang merlion.

=== Distrito ===

[[Talaksan:Ph fil manila districts.png|thumb|right|200px|Ang mapa ng mga distrito ng Maynila.]]

Ang lungsod ay nababahagi sa labing-anim na distrito. Isa lang ang distritong hindi isang bayan, na ang Pier ng Maynila. Walong (8) distrito ay  nasa hilaga ng [[Ilog Pasig]] at walo (8) sa timog. Ang San Andres Bukid ay dating bahagi ng [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]], habang ang [[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] ay dating bahagi ng Sampaloc. Ang mga distritong ito ay di dapat ikalito sa anim na pangkinatawang distrito ng Maynila.

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Distrito
![[Barangay]]
!Populasyon&lt;br /&gt;(2007 census)
!Lawak &lt;br /&gt; (has.)
!Kapal ng populasyon&lt;br /&gt;(per km²)
|-
|[[Binondo, Maynila|Binondo]]
|align=right|10
|align=right|12,100
|align=right|66.11
|align=right|18,304.1
|-
|[[Ermita, Maynila|Ermita]]
|align=right|13
|align=right|6,205
|align=right|158.91
|align=right|3,904.8
|-
|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|5
|align=right|5,015
|align=right|67.26
|align=right|7,455.7
|-
|[[Malate, Maynila|Malate]]
|align=right|57
|align=right|78,132
|align=right|259.58
|align=right|30,099.8
|-
|[[Paco, Maynila|Paco]]
|align=right|43
|align=right|69,300
|align=right|278.69
|align=right|24,866.7
|-
|[[Pandacan, Maynila|Pandacan]]
|align=right|38
|align=right|76,134
|align=right|166.00
|align=right|45,862.9
|-
|[[Pantalan ng Maynila|Pier]]
|align=right|5
|align=right|48,684
|align=right|315.28
|align=right|15,441.4
|-
|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|align=right|16
|align=right|23,138
|align=right|84.69
|align=right|27,322.0
|-
|[[Sampaloc, Maynila|Sampaloc]]
|align=right|192
|align=right|255,613
|align=right|513.71
|align=right|49,758.5
|-
|[[San Andres Bukid, Maynila|San Andres Bukid]]
|align=right|65
|align=right|116,585
|align=right|168.02
|align=right|69,386.2
|-
|[[San Miguel, Maynila|San Miguel]]
|align=right|12
|align=right|16,115
|align=right|91.37
|align=right|17,636.9
|-
|[[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]]
|align=right|15
|align=right|43,225
|align=right|163.85
|align=right|26,380.5
|-
|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|34
|align=right|62,184
|align=right|169.42
|align=right|36,703.5
|-
|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|align=right|82
|align=right|118,779
|align=right|309.01
|align=right|38,438.1
|-
|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|align=right|51
|align=right|98,901
|align=right|261.01
|align=right|37,892.2
|-
|[[Tondo, Maynila|Tondo]]
|align=right|259
|align=right|630,604
|align=right|865.13
|align=right|72,891.6
|}

Lahat ng distritong ito, na hindi kinabibilangan ng Puerto ng Maynila, ay may sariling mga simbahan, at ang ilan sa mga distritong ito ay nakamit ang pagkakilanlan sa sariling paninindigan. Ang Intramuros bilang pinakamatanda at naging orihinal na Maynila ay naging makasaysayang pook. Ang distrito ng Binondo ay ang Chinatown ng lungsod. Ang Tondo ay ang may pinakamalaking kapal ng populasyon, pinakamalawak na nasasakupan at nangunguna pagdating sa kahirapan. Ang pambansang bayani na si Jose Rizal ay tinatangkilik sa Liwasang Paco at iba pang pook sa Maynila. Ang mga distrito ng Ermita at Malate ay kilala at sikat sa mga turista, dahil marami ditong bar, kainan, limang-bituing otel, at liwasan. Ang mga distrito ng San Miguel at Pandacan ay tumatayong tahanan ng opisyal na residente ng Pangulo ng bansa, ang [[Palasyo ng Malakanyang]].

=== Pambansang mga opisina ng pamahalaan ===


Ang lungsod ng Maynila ang kabisera ng Pilipinas at ang tahanan ng mga politika sa bansa. Noong kapanahunan ng pamahalaang kolonyal ng Amerikano, nagpahayag sila ng magiging hitsura ng lungsod sa labas ng pader ng Intramuros. Sa kalapit na &quot;Bagumbayan&quot; o sa kasalukuyan ay ang Liwasang Rizal, ang piniling sentro ng pamahalaan at ang komisyon ng pagdidisenyo ay ipinaubaya kay [[Daniel Burnham]] para gumawa ng plano para sa lungsod na hango sa [[Washington D.C.]]. Napabayaan yaong plano at natigil ang konstruksiyon dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]].

Dahil sa [[Komonwelt ng Pilipinas|pamahalaang Komonwelt]] ni Manuel L. Quezon, ang bagong sentro ng pamahalaan ay inilipat sa mga bundok sa hilagang silangan ng Maynila, na ngayon ay [[Lungsod Quezon]]. Lumikha ng base ang ilang mga ahensiya ng pamahalaan sa Lungsod Quezon. May mga importanteng opisina na nanatili sa Maynila tulad ng Opisina ng Pangulo, ang Korte Suprema, Hukuman ng Apela, ang [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], ang kagawaran ng [[Kagawaran ng Pagbabadyet at Pamamahala (Pilipinas)|Badyet]], [[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Pananalapi]], [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kalusugan]], [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Katarungan]], [[Kagawaran ng Paggawa at Empleyo (Pilipinas)|Paggawa at Empleyo]], at [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Turismo]]. Ang Maynila din ang tahanan ng iba't ibang importanteng institusyong pambansa tulad ng Pambansang Aklatan, Pambansang Arkibos, Pambansang Museo at Pambansang Ospital ng Pilipinas.

== Edukasyon ==
{{main|Tala ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas}}
[[Talaksan:PLM GPA.jpg|thumb|200px|right|Ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]], ang kauna-unahang unibersidad sa Pilipinas na pinatatakbo ng pamahalaang lokal.]]
Ang Maynila ang tahanan ng mga unibersidad, dalubhasaan at pamantasan sa Kalakhang Maynila. Ang tinaguriang [[Sinturon ng mga unibersidad|Sinturon ng mga pamantasan]] na kilala ng bansa na may magandang edukasyong maihahandog ay matatagpuan sa distrito ng Malate, Ermita, Intramuros, Paco, San Miguel, Quiapo at Sampaloc. Ilan sa kanila ay ang mga pamantasang pang-estado katulad ng [[Unibersidad ng Pilipinas, Maynila]] sa Ermita at [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas]] sa Santa Mesa; [[Pamantasang Normal ng Pilipinas]], Pamantasang Kristiyano ng Pilipinas, Pamantasan ng Kababaihan ng Pilipinas, [[Pamantasang De La Salle-Maynila]] at ''De La Salle-College of Saint Benilde'' sa abenidang Taft; mga katolisismong pamantasan katulad ng Kolehiyo ng San Beda sa San Miguel, [[Unibersidad ng Santo Tomas]] sa Sampaloc at ang Pamantasan ng San Pablo sa Ermita; mga pribadong pamantasan tulad ng [[Pamantasan ng Silangan]], [[Pamantasan ng Dulong Silangan]] at [[Pamantasang Centro Escolar]] sa Recto; at ang mga katolisismong pamantasan na [[Colegio de San Juan de Letran]], Mapúa Institute of Technology at ang Lyceum of the Philippines University; at ang pamantasang pag-aari ng lungsod, ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]] sa Intramuros, dalubhasahang lungsod ng maynila o @Universidad de Manila sa may tabi ng [[Estasyon ng Central Terminal ng LRT|Estasyong Central Terminal]] ng LRT-1.

Ang dibisyon ng mga pamantasan ng lungsod-Maynila na isang sangay ng [[Kagawaran ng Edukasyon (Pilipinas)|kagawaran ng edukasyon]] ay tumutukoy sa tatlong pampublikong sistema ng edukasyon ng lungsod. Namamahala ito ng 71 elementaryang pampublikong paaralan, 32 pampublikong mataas na paaralan, at 2 pampublikong unibersidad.

Ang lungsod din ang namamahala sa [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Maynila]], ang pilotong pang-agham na iswkelahan ng Pilipinas; ang Pambansang Museo ng Pilipinas, kung saan ang matatagpuan ang [[Spoliarium]] ni [[Juan Luna]], ang Kalakhang Museo, ang pangunahing museong moderno at dalubhasa sa mga biswal na sining; ang Museong Pambata, pook na pabor sa mga kabataang Pinoy para sila ay matuto at ang Pambansang Aklatan ng Pilipinas ay matatagpuan sa liwasang Rizal.

== Midya ==
=== Serbisyong pang-koreo ===
[[Talaksan:Post Office Building, Pasig River (Manila)(2018-01-09).jpg|thumb|200px|Ang Korporasyong Koreo ng Pilipinas]]
Ang gusali ng Post Office na tahanan ng korporasyong pamkoreo ng Pilipinas ay matatagpuan sa talampakan ng Tulay ng Jones. Ito rin ang tahanan ng Philippine Postal Bank, ang pangunahing kompanya na nagpapatakbo ng tagahatid ng mga koreo sa bansa.

=== Tagalathala at publikasyon ===
Ang Maynila ang tahanan ng mga pangunahing kompanyang tagalathala sa Pilipinas. Sa [[Daungan ng Maynila|pook daungan]] matatagpuan ang karamihan ng punong himpilan ng mga ito. Ang industriyang tagalathala ng mga kasalukuyang pangyayari ay isa sa mga legasiya ng kolonisasyon ng mga Amerikano sa Pilipinas, na gumawa ng daan para kalayaan ng mga tagapaglathala. Ilan sa mga pangunahing publikasyon sa Maynila ay ang [[The Manila Times|Manila Times]], ang Manila Bulletin, ang Philippine Star, ang Manila Standard Today, The Daily Tribune at marami pang iba.

=== Mga pahayagan ===
Ang Maynila ang tahanan ng ilang pambalita at opisinang tagapaghatid ng pahayagan, ahensiya o serbisyo na kinabibilangan ng Office of the Press Secretary at Radio-TV Malacañang o RTVM (ang tagapagbalita ng Mga Pangulo ng Pilipinas) na matatagpuan sa Palasyo ng Malakanyang.

Ang lungsod din ang tahanan ng prestihiyoso at eksklusibong organisasyon ng mga manunulat na tinawag na Samahang Plaridel. Ang mga miyembro ay kinabibilangan ng ilang kilalang tagapaglathala, patnugot, at taga-pagbalita ng bansa.

=== TV at radyo ===
Ang punong himpilan ng mga pangunahing estasyon ng TV ay matatagpuan sa [[Lungsod Quezon]] at hindi lahat ng studyo ng Kamaynilaang Pinalawig ay matatagpuan sa Maynila.

== Inprastraktura ==
=== Transportasyon ===
{{see|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}}

==== Pampublikong transportasyon ====
[[Talaksan:LRT Tayuman Station (10-24-2018).jpg|thumb|200px|right|Estasyong Tayuman ng LRT]]
[[Talaksan:WTMP Pangkat E-14-1.JPG|thumb|200px|right|Isang dyipni sa Maynila]]
Ang Maynila bilang pangunahing lungsod, ay mayroong iba't ibang uri ng mga transportasyon. Ang pinakilala sa lahat ng uri nito ay ang mga [[dyipni]] na sinimulang gamitin pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig. May mga kilala rin transportasyon bukod sa dyipni tulad ng mga bus, taksi at Tamaraw FX. Ang mga motorsiklo at pedicab ay ginagamit sa mga bumabiyahe ng maiikling distansiya. Sa ilang pook, lalo na sa Divisoria, ang mga motor pangtinda ay pinagkakasya sa pedicab para mahatid ang mga paninda. May pook na pinagpapaliban ang modernong kapanahunan tulad ng [[Binondo, Maynila|Binondo]] at [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] na gumagamit pa rin ng [[Kalesa]].

Ang lungsod ay pinagsisilbihan ng [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|SMRP ng Maynila]] (ang uring ito ng transportasyon ay bukod pa sa [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|MRTS]] o ''Metro Rail Transit System''). Isa sa mga prioridad ng proyektong pambayan ay nakatoon sa pagpapaluwag ng masikip na daloy ng trapiko sa kalakhang Maynila.

Ang pagpapaunlad ng sistema ng riles ay nagsimula noong itinaguyod ito noong dekada 70 sa pamamahala ng administrasyon ni Marcos at ito ang kauna-unahang transportasyon ng riles sa Timog-silangang Asya. Kamakailan lang, ang sistema ng riles ay nakaranas ng malawigang pagpapalawak dahil sa paglaki ng populasyon ng lungsod. Ito ay nagkakahalaga ng ilang bilyong dolyar. Ang layunin ng proyektong ito ay magkaroon ng alternatibong uri ng transportasyon para matugunan ang pangangailangan ng lumalaking bilang ng mga sasakyan. Dalawang linya nito ang nagsisilbi sa mga naninirahan sa lungsod, ang [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang berde]] na dumadaan sa [[abenidang Taft]] (R-2) at [[abenidang Rizal]] (R-9), at ang [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang bughaw]] na dumadaan sa [[Bulebar Magsaysay|bulebard ng Ramon Magsaysay]] (R-6) simula Santa Cruz, patungong [[Lungsod Quezon]] hanggang sa Santolan sa [[Pasig]].

Ang lungsod ang kabisera ng pamahalaan ng riles sa Luzon. Ang pangunahing terminal ng Pambansang Daanan ng mga riles ng Pilipinas ay matatagpuan sa Tondo. Ang mga daanan ng riles na pinalawig at sa kasalukuyan ay dumadaan sa [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], [[Pampanga]] at sa [[Legazpi, Albay|Legazpi]], [[Albay]].

Ito ang mga pangunahing sistema ng riles. Ang mga estasyon na nasa talaan na ito ay matatagpuan sa Maynila:

* [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Berde]] (''LRT 1'') - R. Papa, [[Estasyong Abad Santos ng LRT|Abad Santos]], [[Estasyong Blumentritt ng LRT|Blumentritt]], [[Estasyong Tayuman ng LRT|Tayuman]], Bambang, Doroteo Jose, Carriedo, Terminal Sentral, United Nations, Pedro Gil, [[Estasyong Abenida Quirino ng LRT|Abenida Quirino]] at [[Estasyong Vito Cruz ng LRT|Vito Cruz]]
* [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Bughaw]] (LRT-2 o MRT-2) - [[Estasyong Recto ng LRT|Recto]], [[Estasyong Legarda ng LRT|Legarda]], [[Estasyong Pureza ng LRT|Pureza]] at [[Estasyong V. Mapa ng LRT|V. Mapa]]
* [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas|PNR]]: Vito Cruz, Herran (Pedro Gil), Pandacan, Santa Mesa, España, Laong Laan, Blumentritt at Tutuban.

==== Himpapawid ====
Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (PPNA) ang nagsisilbi sa Maynila, kalakhang Maynila at sa mga kalapit lalawigan. Ang Terminal 2 (o ang ''Centennial Terminal'') ay binuksan noong 1999 Oktubre. Ang [[Philippine Airlines]] na nagbibigay karangalan sa ating bansa ang gumagamit sa terminal na ito para sa lokal at pandaigdigang lipad. Ang ilang pandaigdigang lipad ang gumagamit sa orihinal na terminal ng PPNA. Binuksan sa publiko ang PPNA-3 noong Agosto ng 2008. Ito ang tahanan ng ''Cebu Pacific'', ''Air Philippines'' at ''PAL Express'' na nakatuon sa mga pandaigdigan na lipad. Ilang kilometro lang ang layo ng PPNA sa Maynila kaya naman ang mga dayuhan ay madaling makakapasok at makakaalis ng lungsod.

==== Mga lansangan ====
{{Main|Tala ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}}
[[Talaksan:Sampaloc - A.H. Lacson Avenue (Manila)(2019-05-27).jpg|thumb|200px|[[Abenida Lacson]], isa sa mga mahalagang lansangan sa Maynila.]]
Ang mga pangunahing lansangan sa Kalakhang Maynila ay igrinupo bilang mga daang radyal at daang palibot (''radial roads'' and ''circumferential roads''). Ang [[Bulebar Roxas]], ang pinakakilalang lansangan sa Maynila, ay matatagpuan sa dalampasigan ng [[Look ng Maynila]]. Ang naturing na bulebar ay kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 1]] (o R-1) na patungong [[Kabite]]. Ang [[Bulebar Espanya]] na kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7) ay nag-uumpisa sa Quiapo at nagtatapos sa Welcome Rotonda na nasa hangganan ng Lungsod Quezon. Ang lansangang Pres. Sergio Osmeña Sr. na kabilang sa [[South Luzon Expressway]] o [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3) ay ang pinaka-importanteng lansangan na dumudugtong sa Maynila sa mga lalawigan sa katimugang Luzon. Dalawa sa mga anim na daang palibot ay matatagpuan sa loob ng lungsod: ang [[Daang Palibot Blg. 1|C-1]] at [[Daang Palibot Blg. 2|C-2]].

==== Mga tulay ====
{{See also|Talaan ng mga tawiran sa Ilog Pasig}}
[[Talaksan:Jones Bridge - night view (Manila; 11-24-2019).jpg|thumb|200px|[[Tulay ng Jones]]]]
[[File:Quezon Bridge, Manila City.jpg|right|thumb|200px|Tulay Quezon]]
May walong pangunahin na tulay sa Maynila. Ang karamihan sa mga ito ay idinudugtong ang katimugang parte ng Maynila sa hilagang parte nito. Dahil hinahati ng ilog Pasig ang kalakhang Maynila sa dalawa, karamihan ng tulay sa kalakhang Maynila ay pinagdudugtong ang hilaga at katimugang parte nito. Mayroong dalawang tulay na riles na tumatawid sa ilog, ang Light Rail Transit 1 at ang daanan ng Philippine National Railways. Ang mga tulay na nakatala sa ibaba ay nakasaayos simula kanluran hanggang silangan. Ang Del Pan, na pinakamalapit sa bukana ng [[ilog Pasig]] at [[look ng Maynila]] ay ang nauuna sa talaan kung pagbabasihan ang pagsasaayos mula kanlurang hanggang silangan.

* [[Tulay ng Roxas]] - ''dating tinawag na tulay ng Del Pan'' ([[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]] hanggang sa  [[Daungan ng Maynila]])
* [[Tulay ng Jones]] - ([[Binondo, Maynila|Binondo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng MacArthur (Maynila)|Tulay ng MacArthur]] ([[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Unang Linya ng Sistema ng Magaang Riles Panlulan ng Maynila|Tulay ng LRT 1]] (Estasyon ng Carriedo hanggang Central Station)
* [[Tulay ng Quezon]] ([[Quiapo, Maynila|Quiapo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Ayala]] ([[San Miguel, Maynila|San Miguel]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Mabini]] - ''dating tinawag na tulay ng Nagtahan'' ([[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] hanggang [[Pandacan, Maynila|Pandacan]])
* Tulay ng Lambingan ([[Santa Ana, Maynila|Punta]] hanggang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]])

==== Mga daungan ====
[[Talaksan:Manila skyline seen from Manila North Harbor.JPG|thumb|200px|Isa sa mga puerto ng lungsod]]
Ang daungan ng Maynila na matatagpuan sa bukana ng [[look ng Maynila]], ay kinilala bilang &quot;Pambansang Punong pandaungan ng Pilipinas&quot; dahil ito ang pangunahing daungan ng bansa. Pinagsisilbihan nito ang pangunahing pangangailangan ng lungsod tulad ng ekonomiya at pinauunlad ang turismong panindustriyal. Ang hilaga at katimugang daungan ay nakakaranas ng pagka-abala twing bakasyon o mga araw na may selebrasyon tulad ng [[Mahal na Araw]], [[Araw ng Kalululuwa]] at [[Pasko|Kapaskohan]].

==== Pasig River Ferry Service ====
[[Talaksan:Pasig Ferry.JPG|thumb|200px|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]]
Ang bukana ng [[Ilog Pasig]] ay matatagpuan sa lungsod. Ang ''Pasig River Ferry Service'' na nagpapatakbo ng 17 estasyon na matatagpuan sa bukana ng [[Ilog Pasig]] simula Plaza Mexico sa [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] hanggang sa [[lungsod ng Pasig]] ang nagsisilbing pantawid at transportasyong pandagat ng [[kalakhang Maynila]].

Pitong estasyon ang matatagpuan dito sa Maynila. Nakatala sa ibaba ang mga estasyon at nakaayos ayon sa pagkasunod-sunod:

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Estasyon
!Lokasyon
!Distrito
|-
|Estasyong Plaza Mexico
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|-
|Estasyong Escolta
|align=right|[[Kalye Escolta]]
|align=right|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|-
|Estasyong Quiapo
|align=right|Quiapo
|align=right|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|-
|Estasyong [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas|P.U.P.]]
|align=right|Santa Mesa
|align=right|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|-
|Estasyong [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|Santa Ana
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|-
|Estasyong Lambingan
|align=right|Punta
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|}

=== Mga medikal na pasilidad ===
Ang Maynila ang tahanan ng punong himpilan ng [[Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] sa Pilipinas, ang pangunahing opisina ng [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kagawaran ng Kalusugan]], at ilang opsital at medikal na pasilidad. Ang Kagawaran ng Kalusugan ng Maynila na may kakayahang magplano at magpatupad ng mga programmang pangkalusugan sa  lungsod, ay nagpapatakbo ng 44 na medikal na pasilidad at mga pasilidad na matatagpuan sa mga imprastraktura&lt;ref&gt;{{cite news |title= Free hospital, health aid in Manila assured |trans-title=Libreng ospital at paggamot sa Maynila kumpirmado |url=http://www.mb.com.ph/issues/2007/04/14/MTNN2007041491763.html |agency=Manila Bulletin |publisher=Manila Bulletin |location=Maynila |accessdate=2009-08-08 |language=Ingles}}&lt;/ref&gt; na nakakalat sa buong lungsod. Ilan sa mga tanyag ospital ng lungsod ay ang Manila Doctors' Hospital at Philippine General Hospital sa Abenidang Taft; Chinese General Hospital and Medical Center, Dr. Jose R. Reyes Memorial Medical Center, at San Lazaro Hospital sa distrito ng Santa Cruz; University of Santo Tomas Hospital sa Sampaloc; at ang Ospital ng Maynila Medical Center na pag-aari ng lokal na pamahalaan sa Malate.

== Pandaigdigang kaukulan ==
=== Mga kapatid na lungsod ===
Ang Maynila ay may 33 mga kapatid na lungsod (lokal at pandaigdigan) at tatlong kaalyadong lungsod.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Manila |url=http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |publisher=Pamahalaan ng Maynila |location=Maynila |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Maynila |language=Ingles |quote= |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607200336/http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Pandaigdigang relasyon

* [[Talaksan:Flag of Mexico.svg|25px|border]] [[Acapulco]], [[Mehiko]]
* [[Talaksan:Flag of India.svg|25px|border]] [[New Delhi]], [[India]]
* [[Talaksan:Flag of Thailand.svg|25px|border]] [[Bangkok]], [[Thailand]] (1997)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Beijing]], [[Tsina]] (2002)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Beijing |url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |publisher=EBeijing |location=Beijing |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Beijing |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2010-01-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Allison |last=Lopez |title=Manila mayor flies to ‘sister city’ for Beijing Olympics |url=http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |publisher=Inquirer |location=Maynila |trans-title=Pinuntahan ng alkalde ng Maynila ang mga kapatid na lungsod para sa palarong olimpiko ng 2008 |language=Ingles |date=2008-07-08 |quote=MANILA, Philippines—Manila Mayor Alfredo Lim will grace the opening ceremony of the 2008 Olympics Friday on the invitation of Beijing Mayor Guo Jinlong as his guest. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930165324/http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Romania.svg|25px|border]] [[Bucharest]], [[Rumanya]]
* [[Talaksan:Flag of Colombia.svg|25px|border]] [[Cartagena, Colombia|Cartagena]], [[Kolombiya]] (1986)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Guangzhou]], [[Tsina]]  (1982)
* [[Talaksan:Flag of Cuba.svg|25px|border]] [[Havana]], [[Cuba]]
* [[Talaksan:Flag of Israel.svg|25px|border]] [[Hayfa]], [[Israel]] (1971)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/en-US/city/CitySecretary_ForeignAffairs/EngActs.htm |title=Twin City activities |publisher=Pamahalaan ng Hayfa |accessdate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Honolulu, Haway|Honolulu]], [[Haway]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Indonesia.svg|25px|border]] [[Jakarta]], [[Indonesya]]
* [[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Ho Chi Minh]], [[Biyetnam]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]], [[Bagong Jersey]]
* [[Talaksan:Flag of Peru.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Lima]], [[Peru]]
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Madrid]], [[Espanya]] (1987)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mapa Mundi de las ciudades hermanadas |url=http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&amp;vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&amp;vgnextfmt=especial1&amp;idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD |publisher=Pamahalaan ng Madrid |location=Madrid |trans-title=Mapa ng mga kapatid na lungsod ng Madrid |language=Kastila |accessdate=2009-08-29}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Málaga]], [[Espanya]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Montréal, Québec|Montréal]], [[Québec]], [[Canada]] (2007)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manila-Montreal Sister City Agreement Holds Potential for Better Cooperation |url=http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |location=Montreal |trans-title=Ang pagiging magkapatid na lungsod ng Maynila at Montreal para sa magandang pakikipagrelasyon |language=Ingles |format=ASP |date=2005-06-24 |quote=Philippine Ambassador to Ottawa Francisco L. Benedicto commended the efforts of the Filipino-Canadian community and the members of the City Council of Montreal for their efforts in working towards a Manila-Montreal Sister City Agreement |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124125140/http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Russia.svg|25px|border]] [[Moscow]], [[Rusya]]
* [[Talaksan:Flag of France.svg|25px|border]] [[Nice]], [[Pransiya]]
* [[Talaksan:Flag of Kazakhstan.svg|25px|border]] [[Nur-Sultan]], [[Kazakhstan]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Sacramento, California|Sacramento]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[San Francisco, California|San Francisco]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Chile.svg|25px|border]] [[Santiago, Chile|Santiago]], [[Chile]]
* [[Talaksan:Flag of Australia.svg|25px|border]] [[Sydney]], [[Bagong Timog Gales]], [[Australia]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taichung]], [[Republika ng Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taipei]], [[Republika ng Tsina]] (1966)&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE 46 SISTER-CITIES OF TAIPEI |url=http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |publisher=Pamahalaan ng Taipei |location=Tapei |trans-title=Ang 46 na kapatid na lungsod ng Taipei |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718181902/http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]] [[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]], [[Prepektura ng Osaka|Osaka]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]
* [[Talaksan:Flag of Iran.svg|25px|border]] [[Tehrān]], [[Iran]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Winnipeg]], [[Canada]] (1979)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities |url=http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |publisher=Web Archive |trans-title=Mga kapatid na lungsod |language=Ingles |quote=Since the amalgamation of Winnipeg in 1971, the City of Winnipeg began a policy that authorizes the Mayor to enter into &quot;Sister City Agreements&quot; with Mayors in other countries. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2005-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051228134139/http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]]  [[Yokohama]], [[Prepektura ng Kanagawa|Kanagawa]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=8 Cities/6 Ports: Yokohama's Sister Cities/Sister Ports |url=http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505110044/http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archivedate=2009-05-05 |publisher=Pamahalaan ng Yokohama |trans-title=8 lungsod/6 na daungan: Mga kapatid na lungsod/kapatid na daungan ng Yokohama |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Mga kaligang lungsod

* [[Talaksan:Flag of South Korea.svg|25px|border]] [[Busan]], [[Timog Korea]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Shanghai]], [[Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Xi'an]], [[Tsina]]

;Mga kapatid na lungsod (Pilipinas)

* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]]
* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Davao]], [[Pilipinas]]

== Silipin din ==

* [[Kalakhang Maynila]] - Ang metropolitanyong pook ng [[Pilipinas]], ang pambansang punong rehiyon.
* [[Labanan sa Maynila]] - Iba't ibang labanan na nangyari sa lungsod na ito para sa walang kamatayang kalayaan.
* [[Maynilang Imperyal]] - Bansag sa lungsod at sa buong Kalakhang Maynila dahil sa ekonomiya nito.
* [[Napapaderang Lungsod]] - Ang bansag sa lungsod dahil sa [[nagsasanggalang na pader|nakasangalang pader]] o ang [[Kutang Santiago]].

== Kawil panlabas ==

{{Canadian City Geographic Location (8-way)
|North=''[[Lungsod ng Navotas]]'', ''[[Lungsod ng Kalookan]]''
|West=''[[Look ng Maynila]]''
|Center=Lungsod ng Maynila
|East=''[[Lungsod ng San Juan]]'', ''[[Lungsod ng Mandaluyong]]''
|South=''[[Lungsod ng Pasay]]''
|Northwest=''[[Puerto ng Maynila|Ang mga daungan ng Maynila at Navotas]]''
|Northeast=''[[Lungsod Quezon]]''
|Southwest=''[[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]]''
|Southeast=''[[Lungsod ng Makati]]''
|image=Flag_of_Manila.png
}}

{{sisterlinks|Manila}}
* [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na websayt ng lungsod ng Maynila]
* [http://www.manila.gov.ph/ Pamahalaan ng Maynila]
* {{wikivoyage|Manila}}
* [http://www.openstreetmap.org/?lat=14.583333&amp;lon=120.9666671&amp;zoom=11 Ang Mapa ng Maynila]
* [http://www.philippinedomain.com/metro_manila_map.htm Mga Pangunahing Lansangan ng Maynila]{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://zip-codes.philsite.net/manila.htm ZIP  | Postal Codes ng Maynila]
* [http://wikitravel.org/en/Manila Wikitravel - Manila]

== Sipian ==
=== Biblyograpya ===
{{Wikipedia-Books}}
* {{Citation
|last=Bayor
|first=Ronald H  
|title=The Columbia Documentary History of Race and Ethnicity in America
|publisher=Columbia University Press 
|date=2004-06-23
|isbn=0-231-11994-1
|url=http://books.google.com/books?id=o2eWvyig9SgC
}}.
* {{Citation
|editor-last=Blair
|editor-first=Emma Helen
|year=1911
|title=The Philippine Islands, 1493-1803
|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&amp;cc=philamer&amp;idno=afk2830.0001.003&amp;q1=blair&amp;frm=frameset&amp;view=image&amp;seq=5
}}, (Vol. 1, no. 3).
* {{Citation
|last=Boot
|first=Max
|title=The Savage Wars of Peace: Small Wars and the Rise of American Power
|publisher=Basic Books
|date=2002-04-01
|isbn=0-465-00720-1
|url=http://books.google.com/books?id=0lIg-lGwqBoC
}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
* {{Citation
|last=Fish
|first=Shirley
|title=When Britain Ruled the Philippines 1762-1764
|year=2003
|isbn=1-4107-1069-6
|url=http://books.google.com/books?id=RdIEAAAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Kumar
|first=Amitava  
|title=Poetics/Politics: Radical Aesthetics for the Classroom
|publisher=Palgrave
|date=1999-10-29
|isbn=0-312-21866-4 
|url=http://books.google.com/books?id=AJfkKgAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Painter
|first=Nell Irvin 
|title=Standing at Armageddon: The United States, 1877–1919
|publisher=W. W. Norton &amp; Company
|date=1989-05-01
|isbn=0-393-30588-0
|url=http://books.google.com/books?id=5_gB8ABKAx0C
}}.
* {{Citation
|last=Tracy
|first=Nicholas 
|title=Manila Ransomed: The British Assault on Manila in the Seven Years War
|publisher=University of Exeter Press
|year=1995
|url=http://books.google.com/books?id=AoNxAAAAMAAJ
}} ISBN 0-85989-426-6, ISBN 978-0-85989-426-5

=== Talababa ===
{{reflist|2}}

{{Template group
|list =
{{Lungsod ng Maynila}}
{{Roxas Boulevard}}
{{Template group
|title       = [[Talaksan:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}} Lokasyong Heograpiko
|list        = 
'''[[Sistema ng tugmaang pampook|Lat. &lt;small&gt;and&lt;/small&gt; Long.]] {{Coord|14|35|N|121|0|E|display=inline}} &lt;span style=&quot;color:darkblue;&quot;&gt;Maynila&lt;/span&gt;'''}}
{{Metro Manila}}
{{Mga Lungsod sa Pilipinas}}
{{Lalawigan ng Pilipinas}}
{{Talaan ng mga kabiserang Asyano batay sa rehiyon}}
}}


==Summer soltice daylight Philippines==

*Metro Manila Philippines 13hurs 


==Winter Soltice daylight== 

*Metro Manila Philippines 
11hrs

==hilagang hemipero==

*Philippines 

==Tropiko Kancer Clima/ Tropiko Moonson==

Metro Manila at karatig na sakop ng Luzon Central Luzon kanlurang Luzon Timog Luzon Hilagang Luzon classification Tropiko Moonson Relevant sa Tropiko Kancer na Clima 
average temperatura 18° 20° from January  February hanggang Kalahati ng March Lantitude 13 hanggang 21 Ng Tropiko Kancer 
°


==Eksaktong lokasyon ng Trapiko Kancer ==

*Chiayi County / Chiayi City Taiwan 

*Hualien County Taiwan 


==Tropiko Ekwador na linya==
 
*Visayas hanggang Mindanao Philippines Lantitude 12 hanggang 4  Timog Ng Mindanao Philippine
{{Authority control}}

[[Kategorya:Kabisera sa Asya]]
[[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Maynila]]
[[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Pilipinas]]</text>
      <sha1>5un45n8p7etm69ryzthntidbew5robm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hapon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>649</id>
    <revision>
      <id>2212228</id>
      <parentid>2199699</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50466" sha1="6275evh0isqx7vjodi6zd57b642ebg0" xml:space="preserve">{{redirect|Japan|para sa ibang gamit ng Japan|Japan (paglilinaw)}}
{{otheruses4|bansang Hapon|oras sa pagitan ng tanghali at gabi|Hapon (panahon)||Hapon (paglilinaw)}}
{{Infobox country
| conventional_long_name = Hapon
| common_name            = Hapon
| native_name            = {{native name|ja|日本国|italics=off}}&lt;br /&gt;{{resize|90%|{{transl|ja|Nippon-koku}} o {{transl|ja|Nihon-koku}}}}
| image_flag             = Flag of Japan.svg
| flag_type              = Watawat
| image_coat             = Imperial Seal of Japan.svg
| symbol_type            = [[Selyong Imperyal ng Hapon|Selyong Imperyal]]
| anthem                 = {{lang|ja|君が代}}&lt;br&gt;''[[Kimigayo]]''&lt;br&gt;{{nowrap|&quot;Paghahari ng Kanyang Kamahalang Imperyal&quot;}}&lt;br&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[File:Kimi ga Yo instrumental.ogg]]&lt;/div&gt;
| image_map              = Japan (orthographic projection).svg
| map_caption            = '''Lunting Maitim''': Lupaing Hapones.&lt;br/&gt;'''Lunting Mapusyaw''': Lupaing inaangkin ngunit hindi pinamamahalaan.
| capital                = [[Tokyo]]
| coordinates            = {{Coord|35|41|N|139|46|E|type:city}}
| largest_city           = kabisera
&lt;!-- language --&gt;| languages_type         = Pambansang wika
| languages              = [[Japanese language|Hapones]]

&lt;!-- government type, leaders --&gt;| government_type        = [[Unitary state|Unitaryong]] [[Parliamentary system|parlamentaryong]] [[constitutional monarchy|monarkiyang pansaligang batas]]
| leader_title1          = [[Emperor of Japan|Emperador]]
| leader_name1           = [[Naruhito]]
| leader_title2          = [[Punong Ministro ng Hapon|Punong Ministro]]
| leader_name2           = [[Sanae Takaichi]]
| legislature            = [[Pambansang Diyeta (Hapon)|Pambansang Diyeta]]
| upper_house            = [[Kapulungan ng mga Konsehal (Hapon)|Kapulungan ng mga Konsehal]]
| lower_house            = [[House of Representatives (Japan)|Kapulungan ng mga Kinatawan]]
| sovereignty_type       = [[Kasaysayan ng Hapon|Pagkabuo]]
| established_event1     = [[Imperyal na Bahay ng Hapon|Pagkatatag ng Dinastiyang Imperyal]]
| established_date1      = Pebrero 11, 660 BK
| established_event2     = [[Saligang Batas ng Meiji]]
| established_date2      = Nobyembre 29, 1890
| established_event3     = [[Saligang Batas ng Hapon]]
| established_date3      = Mayo 3, 1947

&lt;!-- area --&gt;| area_km2               = 377,975
| percent_water          = 1.4 (noong 2015)
| area_rank              = ika-62&lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;

&lt;!-- population --&gt;| population_estimate    = 123,740,000
| population_estimate_rank = ika-11
| population_estimate_year = 2024
| population_census      = 126,226,568
| population_census_year = 2020
| population_census_rank = 
| population_density_km2 = 332&lt;!-- Per [[WP:CALC]], 125,440,000 / 377,975 = 331.87 --&gt;
| population_density_rank = ika-24

&lt;!-- GDP --&gt;| GDP_PPP                = {{increase}} $6.572 trilyon
| GDP_PPP_year           = 2024
| GDP_PPP_rank           = ika-5
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $53,059
| GDP_PPP_per_capita_rank = ika-34
| GDP_nominal            = {{decrease}} $4.070 trilyon
| GDP_nominal_year       = 2024
| GDP_nominal_rank       = ika-4
| GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} $32,859
| GDP_nominal_per_capita_rank = ika-30

&lt;!-- Gini --&gt;| Gini                   = 33.4&lt;!-- Number only. --&gt;
| Gini_year              = 2018
| Gini_change            = decrease&lt;!-- Increase/decrease/steady. --&gt;
| Gini_rank              = ika-78

&lt;!-- HDI --&gt;| HDI                    = 0.920&lt;!-- Number only, between 0 and 1. --&gt;
| HDI_year               = 2022
| HDI_change             = increase&lt;!-- Increase/decrease/steady. --&gt;
| HDI_rank               = ika-24

&lt;!-- currency --&gt;| currency               = [[Japanese yen|Yen ng Hapon]] (¥)

&lt;!-- time zone(s) --&gt;| time_zone              = [[Pamantayang Oras ng Hapon|JST]]
| utc_offset             = +09:00
| drives_on              = kaliwa
| calling_code           = [[Telephone numbers in Japan|+81]]
| cctld                  = [[.jp]]

&lt;!-- website, footnotes --&gt;| official_website       = &lt;!----- do not add www.japan.go.jp – The article is about the country, not the government -----&gt;
| demonym                = [[#Demograpiya|Hapones]]
}}

Ang '''Hapon''' ([[Wikang Hapones|Hapones]]: {{lang|ja|日本}}; ''Nippon'' o ''Nihon'') ay bansang pulo na matatagpuan sa [[Silangang Asya]]. Ito'y nasa hilagang-kanlurang [[Karagatang Pasipiko]], at nasa kanluran ng [[Dagat Hapon]], habang umaabot mula sa [[Dagat Ohotsk]] sa hilaga patungo sa [[Dagat Silangang Tsina]] at [[Taywan]] sa timog. Bahagi ang bansa ng [[Singsing ng Apoy ng Pasipiko]] at sumasaklaw sa isang [[Kapuluang Hapones|kapuluan]] ng 14125 pulo na mayroong lawak na 377,975 kilometrong kuwadrado; ang limang pangunahing isla ay ang [[Honshu]], [[Hokkaido]], [[Shikoku]], [[Kyushu]], at [[Okinawa]]. Ang kabisera at pinakamalaking lungsod nito ay [[Tokyo]].
[[Talaksan:Japan_Exclusive_Economic_Zones.png|thumb|280x280px|[[Eksklusibong sonang ekonomiko ng  Hapon]]]]
Ang Hapon ay binubuo ng 14,125 mga pulo. Karamihan sa mga pulo dito ay mabundok, at ang iba ay may mga bulkan, kabilang na ang pinakamataas na bahagi ng bansa, ang [[Bundok Fuji]]. Ang Hapon ay pang-sampu sa may pinakamalaking populasyon, na may 128 milyong katao. Ang Kalakhang Tokyo, kasama ang Tokyo at ang iba pang nakapalibot na prepektura, ay ang pinakamalaking metropolitanong lugar, na tinitirahan ng 30 milyong katao.

May mga pagsasaliksik na nagsasabi na may mga taong nanirahan na sa mga kapuluan ng Hapon noong panahon pa ng paleolitiko. Ang bansang Hapon ay ang ikatlong pinakamalaking ekonomiya sa buong mundo noong 2012 (ayon sa nominal GDP), at ang ikaanim sa pinakamalaking naaangkat at tagapag-angkat. Ito ay kasapi ng [[mga Nagkakaisang Bansa]], [[Pangkat ng Walo|G8]], at ng [[Kooperasyong Ekonomiko sa Asya-Pasipiko|APEC]].

==Etimolohiya==
Isinusulat sa [[wikang Hapones]] ang pangalan para sa Hapon gamit ang [[kanji]] na {{lang|ja|日本}} at binibigkas na ''Nippon'' o ''Nihon''. Nangangahulugan ang simbolong {{lang|ja|日}} (''nichi'') na &quot;araw&quot; at {{lang|ja|本}} (''hon'') na &quot;base&quot; o &quot;pinagmulan&quot;; kapag pinagsama, maisasalin ito na &quot;pinagmulan ng araw&quot;. Galing ang nomenklaturang ito sa pagsusulatan sa [[Dinastiyang Sui]], dahil sa perspektibo ng mga Tsino ay sumisikat ang araw mula sa Hapon. Dito galing ang tanyag na Kanluraning epiteto na &quot;Lupain ng Sumisikat na Araw&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Emergence of Japanese Kingship|url=https://archive.org/details/emergenceofjapan0000joan|first=Joan R.|last=Piggott|year=1997|publisher=Prensa ng Pamantasang Stanford|isbn=978-0-8047-2832-4}}&lt;/ref&gt;{{rp|143–144}}

Bago opisyal na ginamit ang ''Nihon'', nakilala ang Hapon sa Tsina bilang ''Wa'' (倭) o ''Wakoku'' (倭国), at sa lokal na lugar sa endonimong ''Yamato''. Pangalan ang Wa na ginamit noong maagang bahagi sa Tsina upang tumukoy sa pangkat-etnikong Yayoi na naninirahan sa Hapon noong panahon ng [[Tatlong Kaharian]]. Pangunahing nanirahan sila sa islang [[Kyushu]] hanggang sa rehiyong [[Kantō]] sa [[Honshu]]. Kinaugaliang isinulat ng mga eskribang Tsino, Koreano, at Hapones ang Hapon bilang ''Wa'' o ''Yamato'' na may Tsinong karakter na 倭 hanggang sa ika-8 siglo, nang makita ng mga Hapones ang pagkakamali dahil sa lapastangang konotasyon nito, at pinalitan ng 和 o &quot;armonya, kapayapaan, balanse&quot;.

== Kasaysayan ==
[[Talaksan:MiddleJomonVessel.JPG|thumb|left|150px|Sasakyang pandagat ng mga [[Jomon]] (3000 hanggang 2000 BC)]]
Ang isang kulturang [[Paleolitiko]] noong mga 30,000 BCE ang bumubuo ng unang alam na pagtira ng tao sa kapuluang Hapones. Ito ay sinundan noong mga 14,000 BCE na pasimula ng panahong [[Jōmon]] ng isang kulturang [[Mesolitiko]] hanggang [[Neolitiko]] na semi-sedentaryong mangangaso-tagpagtipon na kultura na kinabibilangan ng mga ninuno ng parehong mga kontemporaryong [[taong Ainu]] at [[taong Yamato]] na inilalarawan ng mga tirahang hukay at isang rudimentaryong agrikultura. Ang mga pinalamutiang putik na tapayan ang ilan sa mga pinakamatandang umiiral na halimbawa ng palayukan sa mundo. Noong mga 300 BCE, ang isang uri ng mga bagong tao na mga [[Yayoi]] na marahil ay galing sa kontinenteng Asya ay nagsimulang pumasok sa kapuluang Hapon. Sila ang nagmarka ng mga bagong kasanayan tulad ng pagtatanim ng [[bigas]], mga sinaunang uri ng [[pananahi]], pagpapaamo sa mga [[kabayo]] at [[baka]], at paggamit ng mga [[bakal]] at [[tanso]] bilang kagamitan. Ang kanilang kultura ay humalo sa unang kultura ng Jomon. Ang Hapon ay unang lumitaw sa isinulat na kasaysayan sa isang Aklat na Tsino na ''[[Aklat ng Han]]''. Ayon sa ''[[Talaan ng Tatlong Kaharian]]'', ang pinakamakapangyarihang kaharian sa kapulugang Hapones ay noong ikatlong siglo na tinatawag [[Yamataikoku]]. Ang pinakaunang naisulat na kasaysayan patungkol sa Hapon ang [[Kojiki]] at [[Nihon shoki]] na nagsasalaysay ng [[mito ng paglikhang Hapones]] hinggil sa pinagmulan ng langit at mundo gayundin [[Kuniumi|sa pinagmulan ng kapuluang Hapon]], kung paano nabuo ang pundasyon ng estado at ang unang emperador ng Hapon na si [[Emperador Jimmu]] noong 660 BCE. Si Emperador Jimmu ay apo sa tuhod ni [[Ninigi-no-Mikoto]] na bumabang mula sa langit na apo naman ng Diyosa ng araw na si [[Amaterasu]]. Sa mga Hapones, ang kanilang mga Diyos ay mababait, matatalino at marangal. Ang [[panahong Nara]] (710–794 CE) ay nagmarka ng pag-ahon ng isang malakas na estadong Hapones na nakasentro sa isang korteng imperyal sa Heijō-kyō (modernong [[Lungsod ng Nara|Nara]]). Ito ay inilalarawan ng paglitaw ng umaahong panitikan gayundin ang pag-unlad ng mga sining at arkitekturang Budista. Noong 784, nilipat ni [[Emperador Kammu]] ang kabisera mula Nara tungo sa [[Nagaoka-kyō]] bago muling ilipat sa [[Heian-kyō]] (modernong [[Kyoto]]) noong 794. ito ang pasimula ng [[panahong Heian]] (794–1185 CE) kung saan ang isang natatanging katutubong kulturang Hapones ay lumitaw na kilala sa sining, tula at prosa. Ang ''[[Ang Kuwento ni Genji]]'' at titik ng pambansang awitin ng Hapon na ''[[Kimi ga Yo]]'' ay isinulat. Ang [[Budismo]] ay kumalat sa panahong Heian na pangunahing sa pamamagitan ng dalawang mga sektang [[Tendai]] ni [[Saichō]] at [[Shingon]] ni [[Kūkai]]. Ang [[Budismong Dalisay na Lupain]] (Jōdo-shū, Jōdo Shinshū) ay sumikat sa huling kalahati ng ika-11 siglo. Ang [[Panahong Yamato]], mula sa ika-6 siglo hanggang ika-9 siglo, ay nakitaan ng pagbuo ng isang dominanteng politika na nakasentro sa kapatagang Yamato sa katimugang bahagi ng pangunahing pulo ng Hapon ng Honshu. Sinasabi nila na ang kanilang mga ninuno ay ang mga diyos ng araw at natamo ang kaisahang pampolitika,mga nasa kalagitnaan ng ika-apat na siglo. Pinag-igi naman ang reporma ng [[Taika]] ng 645, kung saan ang lahat ng lupain ay kinukuha ng hari at ang pagsisimula ng mas pinagbuting pagbubuwis. Ang panahong ito ay nakitaan din ng unang paggamit sa salitang ''Nihon'' (日本) bilang pangalan ng pabuo ng estado.
=== Panahong Pyudal ===
Ang panahong [[pyudal]] ng Hapon ay inilalarawan ng paglitaw at pananaig ng klase ng mga mandirigma na [[samurai]]. Noong 1185 kasunod ng pagkatalo ng liping [[Taira]] sa [[digmaang Genpei]] noong, ang samurai na si [[Minamoto no Yoritomo]] ay hinirang na [[shogun]] at nagtatag ng base ng kapangyarihan sa [[Kamakura]]. Pagkatapos ng kanyang kamatayan, ang liping [[Hōjō]] ay umakyat sa kapangyarihan bilang mga regent ng mga shogun. Ang [[Budismong Zen]] ay ipinakilala mula sa Tsina sa panahong Kamakura at sumikat sa klaseng samurai. Pinaurong ng shogunatong Kamakura ang mga pananakop ng [[Mongol]] noong 1274 at 1281 ngunit kalaunang pinabagsak ni [[Emperador Go-Daigo]]. Si Go-Daigo ay natalo ni [[Ashikaga Takauji]] noong 1336. Itinatag ni Ashikaga Takauji ang shogunato sa Muromachi, Kyoto na nagpasimula na [[panahong Muromachi]] (1336–1573). Ang shogunatong Ashikaga ay nagkamit ng kaluwalhatian sa panahon ni [[Ashikaga Yoshimitsu]] at ang kulturang batay sa [[Budismong Zen]] ay umunlad. Sa kabilang dako, ang humaliling shogunatong Ashikaga ay nabigong kumontrol sa mga pyudal na daimyo o panginoon ng digmaan at ang isang [[digmaang sibil]] na [[Digmaang Ōnin]] na nagbubukas ng tumagal ng isang daan taong panahong [[Sengoku]]. Noong ika-16 siglo, ang mga mangangalakal at misyonaryong Heswita mula sa Portugal ay dumating sa Hapon sa unang pagkakataon na nagpasimula ng isang tuwirang palitang pang-kalakalan at pang-kultura sa pagitan ng Hapon at Kanluran. Sinakop ni [[Oda Nobunaga]] ang maraming ibang mga daimyo gamit ang mga baril at teknolohiyang Europeo. Pagkatapos niyang paslangin noong 1582, pinag-isa ng kanyang kahaliling si [[Toyotomi Hideyoshi]] ang bansang Hapon noong 1590. Dalawang beses na sinakop ni Hideyoshi ang Korea ngunit pagkatapos ng mga pagkatalo sa mga pwersang Korean at Tsinong Ming gayundin pagkatapos ng kamatayan ni Hideyoshi, ang mga hukbong Hapones ay umatras noong 1598. Ang panahong ito ay tinatawag na panahong Azuchi-Momoyama (1573–1603). Si [[Tokugawa Ieyasu]] ang regent para sa anak ni Hideyoshi at ginamit ang kanyang posisyon upang magkamit ng suportang militar at pampolitika. Si Ieyasu ay hinirang na shogun noong 1603 at itinatag ang [[shogunatong Tokugawa]] sa [[Edo]] sa modernong [[Tokyo]]. Ang shogunatong ito ay nagpatupad ng mga hakbang kabilang ang buke shohatto na isang kodigo ng pag-aasal upang kontrolin ang autonomosong daimyo. Noong 1639 ay ipinatpuad ang patakarang pakikipaghiwalay na sakoku o saradong bansa na tumagal ng 250 taon ng pagkakaisang pampolitika na kilala bilang [[panahong Edo]] (1603–1868). Ang pag-aaral ng mga agham na Kanluranin na kilala bilang [[rangaku]] ay nagpatuloy sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan sa Dutch enclave sa Dejima sa Nagasaki. Ang panahong ito ay nagpalitaw rin ng [[kokugaku]]  o mga pambansang pag-aaral na pag-aaral ng Hapon ng mga Hapones. 
=== Modernong panahon ===
Noong 31 Marso 1854, pwersahang binuksan ni [[Commodore Matthew Perry]] at ng &quot;Black Ships&quot; ng Hukbong Pandagat ng Estados Unidos ang Hapon sa panlabas na daigdig sa [[Kumbensiyon ng Kanagawa]]. Ang mga kalaunang kasunduan sa mga [[Mundong kanluranin|bansang Kanluranin]] sa panahong [[Bakumatsu]] ay nagdulot ng mga krisis ekonomiko at pampolitika. Ang pagbibitiw ng [[shogun]] ay humantong sa pagtatatag ng isang sentralisdong estado na pinagkakaisa ng Emperador o restorasyong Meiji. Sa pag-ampon ng Hapon ng mga institusyong pampolitika, hudisyal at militar ng [[Mundong kanluranin|Kanluranin]], ang [[Gabinete ng Hapon]] ay pinangasiwaan ng Konsehong Privy na ipinakilala ng [[Saligang Batas na Meiji]] at nagtipon ng [[Pambansang Diet|Imperyal na Diet]]. Ang pagpapanumbalik na Meiji ay nagpabago sa Imperyo ng Hapon tungo sa isang industriyalisadong pandaigdigang kapangyarihan na nagpursigi ng mga alitang militar upang palawakin ang impluwensiya nito. Pagkatapos ng [[Unang Digmaang Sino-Hapones]] (1894–1895) at [[Digmaang Ruso-Hapones]] (1904–1905), nakontrol ng Hapon ang Taiwan, Korea at katimugang kalahati ng [[Sakhalin]]. Ang maagang ika-20 siglo ay nakakita ng maikling panahon ng demokrasyang Taishō na napanaigan ng papalaking pagpapalawig at militarisasyon ng Hapon. Ang [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay pumayag sa Hapon sa panig ng mga nagwaging Alyado na palawakin ang teritoryo nito. Ito ay nagpatuloy sa pananakop ng [[Manchuria]] noong 1931. Dahil sa pagkundena ng ibang bansa sa pananakop ng Hapon, ang Hapon ay nagbitiw sa [[Liga ng mga Bansa]] pagkatapos ng dalawang taon. Noong 1936, ang Hapon ay lumagda sa Kasunduang Anti-Comintern sa [[Alemanya]]ng [[Nazi]]. Ang [[Kasunduang Tripartite]] noong 1940 ay gumawa sa Hapon na isa sa [[Kapangyarihang Aksis]]. Noong 1941, ang Hapon ay nakipagkasundo sa [[Kasunduang Neutralidad na Sobyet-Hapones]]. Sinakop ng [[Imperyo ng Hapon]] ang ibang mga bahagi ng [[Tsina]] noong 1935 na nagtulak sa [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]] (1937–1945). Mabilis na nabihag ng Hukbong Imperyal na Hapones ang kabiserang [[Nanjing]] at isinagawa ang [[Masaker sa Nanking]]. Noong 1940, sinakop ng Imperyo ng Hapon ang Pranses na [[Indotsina]] na nagtulak sa Estados Unidos na maglagay ng [[embargo]] ng langis sa Hapon. Noong 7 Disyembre 1941, [[Pagsalakay sa Pearl Harbor|sinalakay ng Hapon ang baseng pandagat]] ng hukbo ng Estados Unidos sa [[Pearl Harbor]] at nagdeklara ng digmaan dito na nagtulak sa Estados Unidos upang pumasok sa [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Ang Pilipinas ay surpresang sinalakay ng mga Hapones noong 8 Disyembre 1941 mga 10 oras pagkatapos ng [[pag-atake sa Pearl Harbor]] sa Hawaii. Ang mga tagapagtanggol na Amerikano at Pilipino sa Bataan laban sa mga Hapones ay sumuko noong 9 Abril 1942 at napilitang magtiis sa [[Martsa ng Kamatayan sa Bataan]] kung saan ang mga 2,000 hanggang 10,000 Pilipino at mga 100 hanggang 650 Amerikano ay namatay o pinatay. Ang mga 13,000 nakaligtas ay sumuko sa Corregidor noong 5 Mayo 1942. Agad na binuwag ng mga autoridad na Hapones ang nakaraang pamahalaan ng Pilipinas sa ilalim ng Estados Unidos at itinatag ang isang bagong puppet na pamahalaan noong 1943 sa ilalim ni Pangulong [[Jose Laurel]]. Ang Hong Kong ay sumuko sa mga Hapones noong 25 Disyembre 1941. Sa [[Malaya]], napaatras ng mga Hapones ang hukbong alyado na binubuo ng mga pwersang British, Indian, Australian at Malay sa Singapore. Noong 15 Pebrero 1942, ang [[Labanan sa Singapore|Singapore ay bumagsak sa mga pwersang Hapones]] na nagdulot ng pinakamalaking pagsuko ng pinamunuan ng British na militar na personnel sa kasaysayan. Ang tinatayang mga 80,000 Indian, Australyano at British ay binihag. Pagkatapos ng pananakop ng Sobyet sa [[Manchuria]] at mga pagbagsak ng Estados Unidos ng mga bombang atomiko sa [[Hiroshima]] at [[Nagasaki]] noong 1945, ang Hapon ay umayon sa isang walang kondisyong pagsuko noong 15 Agosto 1945. Ang digmaan ay nagdulot ng maraming mga kamatayan sa Hapon at pagkasira ng industriya at imprastruktura nito. Ibinalik ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Mga Alyado ng Digmaan]] na pinamunuan ng Estados Unidos ang mga katutubong Hapones mula sa kolonya at mga kampong militar sa buong Asya. Ito ay malaking nag-alis ng Imperyo ng Hapon at nagbalik ng kalayaan sa mga sinakop nitong teritoryo. Nagtipon rin ang [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Mga Alyado]] ng isang Internasyonal na Tribunal na Miltaryo para sa [[Malayong Silangan]] noong 3 Mayo 1946 upang litisin ang ilang mga pinunong Hapones para sa mga [[krimeng pandigmaan]]. Gayunpaman, ang mga unit ng pananaliksik na hinggil sa bakterya gayundin ang mga kasapi ng Hukbong Imperyal ng Hapon na nasangkot sa digmaan ay napalaya mula sa paglilitis na kriminal ng Supreme Allied Commander sa kabila ng mga pagtawag sa paglilitis ng parehong pangkat. Noong 1947, ang isang bagong Saligang Batas ay nilikha sa Hapon na nagbibigay diin sa mga kasanayang liberal demokratiko. Ang pananakop ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Mga Alyado]] sa Hapon ay nagtapos sa [[Kasunduan sa San Francisco]] noong 1952 at ang Hapon ay pinagkalooban ng pagsapi sa [[United Nations]] noong 1956. Kalaunan ay nagkamit ang Hapon ng isang mabilis na paglago at naging ikalawang pinakamalaking ekonomiya sa buong mundo hanggang sa malampasan ng Tsina noong 2010.

== Pamahalaan at politika ==
{{main|Pamahalaan ng Hapon|Politika sa Hapon}}

Ang Hapon ay isang [[monarkiyang konstitusyonal]], kung saan ang kapangyarihan ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] ay kakaunti o limitado lamang. Siya ay itinakda ng [[Saligang Batas ng Hapon|saligang batas]] bilang &quot;simbolo ng estado at ng pagkakaisa ng pamayanan&quot;. Pangunahing hawak ng [[Punong Ministro ng Hapon]] at ng mga halal na kasapi ng [[Diet ng Hapon|Diet]] ang kapangyarihan sa pamamahala, samantalang nasa mga Hapones ang karapatan sa soberenya.&lt;ref name=&quot;Constitution&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.sangiin.go.jp/eng/law/index.htm |title=The Constitution of Japan |publisher=House of Councillors of the National Diet of Japan |date=1946-11-03 |accessdate=2007-03-10 |archive-date=2007-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070317203812/http://www.sangiin.go.jp/eng/law/index.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang hari ang gumaganap na [[pinuno ng estado]] sa mga okasyong diplomatiko. Si [[Naruhito]] ang kasalukuyang [[Emperador ng Hapon]].

Ang lehislatibong sangay ng pamahalaan ng Hapon ay ang [[Diet ng Hapon|Pambansang Diet]], isang [[parliyamento]]ng bikameral. Ang Diet ay binubuo ng isang [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Hapon|Kapulungan ng mga Kinatawan]], na may 480 na puwesto, hinahalal bawat apat na taon o kung ito ay buwagin at ng [[Kapulungan ng mga Konseho]] na may 242 puwesto at hinahal bawat anim na taon. Ang pangkalahatang karapatang bumoto ay itinakda sa 20 taong gulang.&lt;ref name=&quot;ciawfbjapan&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ja.html |title=World Factbook; Japan |publisher=[[CIA]] |date=2007-03-15 |accessdate=2007-03-27 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010157/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ja.html%20 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang [[Punong Ministro ng Hapon]] ang [[pinuno ng pamahalaan]]. Ang posisyon ay itinatalaga ng [[Emperador ng Hapon]] pagkatapos hirangin ng [[Diet ng Hapon|Diet]] mula sa mga kasapi nito at dapat makuha ang pagtitiwala ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Hapon|Kapulungan ng mga Kinatawan]] upang manatili sa puwesto. Ang Punong Ministro din ang pinuno ng [[Gabinete ng Hapon|Gabinete]] at nagtatalaga at nag-aalis ng mga [[Ministro ng Estado]], at ang karamihan nito ay dapat kasapi ng Diet.

== Ugnayang panlabas at sandatahan ==

[[Talaksan:SM3 from JDS Kongo.jpg|thumb|upright|Ang [[JDS Kongō (DDG-173)|JDS ''Kongō'' (DDG-173)]] sa paglulunsad ng [[Standard Missile 3]] [[anti-ballistic missile]].]]
&lt;!--{{Main|Foreign relations of Japan|Japan Self-Defense Forces|Ministry of Defense (Japan)}}--&gt;

Pinapanatili ng Hapon ang malapit na ugnayang pang-ekonomiya at pansandatahan sa kanyang pangunahing kaalyado, ang [[Estados Unidos]], na ang [[Ugnayang Hapon-Estados Unidos|Alyansang katiwasayan ng Estados Unidos-Hapon]] ang nagsisilbing haligi ng kanilang [[patakarang panlabas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.realclearpolitics.com/articles/2007/03/japan_is_back_why_tokyos_new_a.html |title=Japan Is Back: Why Tokyo's New Assertiveness Is Good for Washington| author=Michael Green |publisher=Real Clear Politics | accessdate=2007-03-28}}&lt;/ref&gt; Isang bansang kasapi ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] simula pa noong 1956, at nanilbihang bilang isang hindi-permanenteng kasapi ng  [[Kapulungang Panseguridad ng Mga Bansang Nagkakaisa|Kapulungang Panseguridad]] na may kabuuang labing siyam na taon, na ang pinakahuli ay noong 2009 at 2010. Isa rin ito sa mga kasapi ng [[Pangkat ng Apat]] na naglalayong makakuha ng permanenteng pagkakasapi sa Kapulungang Panseguridad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralchronicle.com/20070111/1101194.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070221044357/http://www.centralchronicle.com/20070111/1101194.htm |archivedate=2007-02-21 |title=UK backs Japan for UNSC bid |publisher=Cenral Chronicle |accessdate=2007-03-28 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Bilang kasapi ng [[G8]], [[Kooperasyong Pang-ekonomiko sa Asya-Pasipiko|APEC]], [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya|ASEAN Plus Three]], at bilang kalahok ng [[East Asia Summit]], Ang Hapon ay aktibong nakikilahok sa mga pandaigdigang kapakanan at sa pagpapabuti ng mga diplomatikong relasyon sa mga mahahalagang bansa buong mundo. Lumagda ang Hapon nang isang kasunduang panseguridad sa [[Australia]] noong Marso 2007&lt;ref&gt;[http://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/australia/joint0703.html Japan-Australia Joint Declaration on Security Cooperation]&lt;/ref&gt; at sa [[Indiya]] noong Oktubre 2008.&lt;ref&gt;[http://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/india/pmv0810/joint_d.html Joint Declaration on Security Cooperation between Japan and India]&lt;/ref&gt; Ang Hapon din ang ikatlong pinakamalaking tagapagbigay ng tulong pagpapaunlad pagkatapos ng [[Estados Unidos]] at [[Nagkakaisang Kaharian]], na nagbigay ng EU$8.86 bilyon noong 2004.&lt;ref&gt;{{PDFlink|[http://www.oecd.org/dataoecd/40/3/35389786.pdf Table: Net Official Development Assistance In 2004 (PDF).]|32.9&amp;nbsp;KB}} Organisation for Economic Co-operation and Development (2005-04-11). Retrieved on 2006-12-28.&lt;/ref&gt;

[[Talaksan:Helicopter carrier Hyūga (16DDH).jpg|thumb|left|[[Hyuga class destroyer|Ang JDS ''Hyuga'']], isa sa dalawang [[helicopter carrier]] ng [[Pansariling Manananggol na Hukbong Pandagat ng Hapon]].]]

Ang Hapon ay kasama rin sa ilang mga alitang teritoryal sa mga kalapit bansa nito: sa [[Rusya]] dahil sa mga Pulo ng Timog Kuril, sa [[Timog Korea]] dahil sa [[mga batong Liancourt]], at sa [[Republikang Popular ng Tsina]] at [[Republika ng Tsina|Taiwan]] dahil sa [[Mga pulo ng Senkaku]]

== Pagkakahating Administratibo ==
{{main|Prepektura ng Hapon}}

Binubuo ang Hapon ng [[Prepektura ng Hapon|apatnapu't pitong mga prepektura]], na pinamamahalaan  ng isang gubernador na tagapagbatas at administratibong burokrasya. Ang bawat  ay nahahati pa sa mga lungsod, bayan at mga nayon.

{{Japan Regions and Prefectures Labelled Map}}{{Clear}}

== Heograpiya ==
{{main|Heograpiya ng Hapon}}

[[Talaksan:Satellite View of Japan 1999.jpg|Hapon mula sa kalawakan|thumb]]

Ang Hapon ay isang bansang may mahigit sa tatlong libong mga pulo na matatagpuan sa baybayin ng [[Karagatan ng Pasipiko|Pasipiko]]. Ang panguning mga pulo nito, mula timog hanggang timog, ay ang [[Hokkaidō]], [[Honshū]] (ang pangunahing pulo), [[Shikoku]] at [[Kyūshū]]. Ang [[Kapuluan ng Ryukyu]], kasama ang [[Pulo ng Okinawa|Okinawa]], ay tanikala ng mga pulo sa timog ng Kyushū. Sa kabuuan tinatawag silang [[Kapuluang Hapones]].

Nasa 70% hanggang 80% ng bansa ay kagubatan, mabundok,&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761566679/Japan.html |title=&quot;Japan&quot; |publisher=Microsoft Encarta Online Encyclopedia |year=2006 |accessdate=2006-12-28 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwrn50XS?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761566679/Japan.html |archivedate=2009-11-01 |deadurl=yes |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.worldinfozone.com/country.php?country=Japan |title=Japan Information—Page 1 |publisher=WorldInfoZone.com |accessdate=2006-12-28}}&lt;/ref&gt; at hindi angkop sa pagsasaka, industriya, o paninirahan. Ito ay dahil sa pangkahalatang katarikan ng lupa, klima at ang banta ng pagguho ng lupa dahil sa lindol, malambot na lupa at malalakas na ulan. Ito ay nagdulot ng napakataas na densidad ng populasyon sa mga sonang maaaring tirahan na pangunahing matatagpuan sa mga baybayin lokasyon. Isa ang Hapon sa mga bansang may pinakamataas ang densidad ng populasyon sa buong mundo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://esa.un.org/unpp/ |title=World Population Prospects |publisher=UN Department of Economic and Social Affairs |accessdate=2007-03-27 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511162049/http://esa.un.org/unpp/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang lokasyon nito sa [[Pacific Ring of Fire]], sa sugpungan ng tatlong platong tektoniko, ang nagbibigay sa Hapon ng madalas na mahihinang pagyanig at okasyunal na aktibidad ng mga bulkan. Ang mga malalakas ng [[lindol]], na kadalasang nagdudulot ng [[tsunami]], ay nagaganap ng ilang ulit bawat isang dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://volcano.und.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/japan_tec.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070204064754/http://volcano.und.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/japan_tec.html |archivedate=2007-02-04 |title=Tectonics and Volcanoes of Japan |publisher=Oregon State University |accessdate=2007-03-27 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 
[[Talaksan:Shirane-sanzan.jpg|thumb|Shiranesanzan (mula kaliwa pakanan: Bundok Nōtori, Bundok Aino, Bundok Kita), tanaw mula [[Bundok Kenashi (Yamanashi, Shizuoka)|Bundok Kenashi]] sa [[Prepektura ng Shizuoka]].]]

=== Klima ===
{{main|Klima ng Hapon}}

Ang klima ng Hapon ay pangkalahatang katamtaman, subalit labis na nag-iiba mula hilaga patimog.&lt;ref name=&quot;climate&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.jnto.go.jp/eng/arrange/essential/climate.html |title=Essential Info: Climate |publisher=[[JNTO]] |accessdate=2007-04-01}}&lt;/ref&gt; Ang katangiang heograpikal ng Hapon ay nahahati sa anim na pangunahing sonang pangklima:

* [[Hokkaidō]]: Ang pinakahilagang sona na may katamtamang klima na may mahaba, malamig na taglamig at malamig na tag-araw. Hindi madalas ang pag-ulan, subalit ang mga pulo ay kadalasang nakakabuo ng malalalim na niyebe tuwing tag-lamig.
* [[Dagat ng Hapon]]: Sa kanlurang bahagi ng Honshū, ang hanging hilagang kanluran tuwing taglamig ay nagbibigay ng maraming niyebe. Tuwing tag-init,a ng rehiyon ay mas malamig kaysa sa bahaging Pasipiko, subalit paminsan minsan ay nakakaranas ng mainit na temperatura, dahil sa hindi pangkaraniwang [[hanging foehn]]
* [[Gitnang Kabundukan (Hapon)|Gitnang Kabundukan]]: May tipikal na klimang panloob, na may malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng tag-init at tag-araw, at sa pagitan ng araw at gabi. Ang pag-ulan ay hindi madalas.
* [[Panloob na Dagat|Panloob na Dagat ng Seto]]: Ang kabundukan ng [[Rehiyong Chūgoku|Chūgoku]] at ang rehiyong [[Shikoku]] ay humaharang sa pana=panahong pagbabago ng hangin, at nagbibigay ng mahinahon na klima sa kabuuan ng taon.
* [[Karagatang Pasipiko]]: ang silangang baybayin ay nakakaranas ng malamig na tag-lamig na may kakaunting niyebe, at mainit, maalinsangang tag-init dahil sa timog-silangang hangin.
* [[Kapuluan ng Ryukyu]]: Ang kapuluan ng Ryuku ay may klimang subtropikal na may mabanas na tag-lamig at mainit na tag-init. Madalas ang pag-ulan, lalo na tuwing panahon ng tag-ulan. Ang mga [[bagyo]] ay madalas.
== Ekonomiya ==
=== Kasaysayan ===
[[Talaksan:The_Tokyo_Stock_Exchange_-_main_room_3.jpg|thumb|200px|Ang [[Pamilihang Sapi ng Tokyo]] ay ang pinakamalaking [[Pamilihan ng sapi|pamilihang sapi]] sa Asya.]]
Ang ilang mga katangiang pangistruktura ng paglago ng ekonomiya ng Hapon ay umunlad noong [[panahong Edo]] gaya ng network ng mga ruta ng paghahatid sa kalye at tubig at mga kontrata sa future, pagbabangko at insurance sa mga broker ng kanin sa Osaka. Noong panahong [[panahong Meji]] mula 1868, ang ekonomiya ng Hapon ay lumawig sa pagyakap nito ng ekonomiyang pamilihan. Ang karamihan ng mga negosyo ay itinatag sa panahong ito at ang Hapon ang umahon na pinaka-maunlad na bansa sa Asya. Ang panahon ng kabuuang paglagong real sa ekonomiya mula 1960 hanggang 1980 ay tinatawag na [[milagrong Hapones pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig]]. Sa isang bahagi, ito ay natulungan ng tulong pananalapi ng Estados Unidos ngunit pangunahing sinanhi ng mga isinagawang patakaran ng pamahalaan ng Hapon. Ang natatanging mga katangian ng ekonomiya ng Hapon sa panahong ito ng milagro ay kinabibilangan ng pakikipagtulungan ng mga tagapagmanupaktura, mga tagapagsuplay, mga distributor, at mga bangko sa isang malapit na magkakaugnay na mga pangkat na tinatawag na [[keiretsu]]; ang mabuting mga unyon ng negosyo at shuntō; mabuting mga ugnayan sa mga byurokrata ng pamahalaan at katiyakan ng habang buhay na trabaho (Shūshin koyō) sa mga malalaking korporasyon at napaka unyonisadong mga manwal na manggagawa. Ang milagrong ito ay pangunahing itinulak ng mga patakaran ng pamahalaan sa ekonomiya ng Hapon partikular na sa Kagawaran ng Internasyonal na Kalakalan at Industriya. Noong 2012, ang ekonomiya ng Hapon ang ikatlong pinakamalaking ekomomiya sa buong mundo pagkatapos ng Estados Unidos at Tsina hinggil sa nominal na GDP. Ito ang ikaapat na pinakamalaking ekonomiya hinggil sa purchasing power parity.

=== Niluluwas ===
[[Talaksan:Toyota Prius plug-in -- 2010 DC.jpg|thumb|200px|Ito ang [[Toyota]] Prius, isang hybrid plug in na sasakyan. Ang [[Toyota]] ang isa sa pinakamalaking tagapaggawa ng kotse sa buong mundo. Ang Hapon ang ikalawang pinakamalaking prodyuser ng mga sasakyan sa buong mundo.]]
Ang Hapon ay may malaking kapasidad na industriyal. Ito ang tahanan ng ilan sa mga pinakamalalaki at pinakamaunlad sa teknolohiyang prodyuser ng mga sasakyang motor, elektronika, mga kasangkapan ng makina , mga bakal at mga hindi ferrous na metal, mga barko, mga sustansiyang kemikal, mga textile, at mga prinosesong pagkain.

=== Inaangkat ===
Ang pangunahing mga inaangkat ng Hapon ang makinarya at mga kasangkapan, mga fossil fuel at mga pagkain sa partikular ang karne ng baka, mga kimikal, mga textile, at mga hilaw na materyal para sa mga industriya nito. 
=== Agham at teknolohiya ===
[[Talaksan:Kibo PM and ELM-PS.jpg|thumb|200px|Ang [[Japanese Experiment Module]] (Kibo) sa [[International Space Station]].]]
Ang Hapon ay isa sa mga bansang nangunguna sa pananaliksik pang-agham lalo na sa teknolohiya, makinarya, at biomedikal. Ang halos 700,000 mananaliksik na Hapones ay pinagkakalooban ng 130 bilyong US dolyar na budget ng pamahalaan ng Hapon na ikatlong pinakamalaki sa mundo. Ang Hapon ay isang pinuno ng daigdig sa pundamental na pagsasaliksik sa agham. Ang Hapon ay nakalikha ng 16 Nobel laureate sa pisika, kimika o medisina, 3 medalya sa gantimpalang Fields at isang gantimpala sa Gantimpalang Gauss. Ang mga kilalang ambag ng Hapon sa teknolohiya ay sa larangan ng elektronika, sasakyan, makinarya, inhenyeriya ng lindol, industriyal na robotiko, optika, kimikal, semikonduktor at metal. Ang Hapon ay nangunguna sa paglikha at paggamit ng mga robot na nag-aangkin ng higit sa kalahati ng pandaigdigang mga industriyal na robot.

=== Imprastraktura ===
Noong 2008, ang 46.4 porsiyento ng enerhiya sa Hapon ay nalilikha mula sa petrolyo, 21.4 porsiyento mula sa coal, 16.7 mula sa natural gas, 9.7 porsiyento mula sa nuclear power, 2.9 porsiyento mula sa hydropower. Gayunpaman, ang lahat ng mga plantang nukleyar sa Hapon ay pinatigil noong Mayo 2012, dahil sa nangyaring [[sakuna sa Fukushima Daiichi]] noong 2011.

Ang paggastos ng Hapon sa mga kalye ay ekstensibo. Ang 1.2 milyong km nitong nilatagang kalye ang mga pangunahing paraan ng paghahatid. Ang isang network ng napakabilis at limitadong paggamit na mga kalyeng may toll ay naguugnay ng ma pangunahing lungsod.

=== Eksklusibong sonang ekonomiko ===

Ang Hapon ay may [[eksklusibong sonang ekonomiko]] na sumasaklaw sa 380 libong kilometro&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Umaangkin ito ng isang EEZ ng 70 milyang nautiko mula sa mga pampang nito.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Overview - Convention &amp; Related Agreements |url=https://www.un.org/Depts/los/convention_agreements/convention_historical_perspective.htm |access-date=2024-02-17 |website=www.un.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GSI HOME PAGE - 国土地理院 |url=https://www.gsi.go.jp/ |access-date=2024-02-17 |website=www.gsi.go.jp}}&lt;/ref&gt; Ito ang panlimang pinakamahabang dalampasigan o baybayin sa mundo na may habang 50,000 kilometro.

== Demograpiya ==

{{main|Demograpiya ng Hapon|Mga Hapones}}
[[Talaksan:Shibuya night.jpg|thumb|Isang tanaw ng [[Shibuya, Tokyo|tawiran sa Shibuya]], isang halimbawa ng mataong kalsada sa Tokyo.]]
[[Talaksan:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January.jpg|thumb|right| Ang [[Greater Tokyo Area]] ay ang pinakamataong pook metropolitan sa buong mundo na may 35 milyon katao.]]

Ang populasyon ng Hapon ay tinatayang nasa 127.3 milyon.&lt;ref name=&quot;ciapeople&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ja.html#People |title=World Factbook; Japan—People |publisher=[[CIA]] |month=June |year=2008 |accessdate=2008-05-18 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010157/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ja.html%20#People |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ang lipunang Hapones ay magkakatulad sa pananalita at kultura na may maliit na bilang ng mga banyagang manggagawa.&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20110414035203/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/fl20070327zg.html 'Multicultural Japan' remains a pipe dream]&quot;. Japan Times. 27 Marso 2007.&lt;/ref&gt; Ang mga [[Koreano]],&lt;ref&gt;&quot;[http://www.nytimes.com/2005/04/01/news/01iht-nurse.html Japan-born Koreans live in limbo]&quot;. The New York Times. 2 Abril 2005.&lt;/ref&gt; [[Tsino]], [[Mga Pilipino|Pilipino]], mga [[Brasilyanong Hapones]],&lt;ref&gt;&quot;[http://www.nytimes.com/2008/11/02/world/asia/02japan.html An Enclave of Brazilians Is Testing Insular Japan]&quot;. The New York Times. 1 Nobyembre 2008.&lt;/ref&gt; [[Perubyanong Hapones]] ay ang ilan lamang sa mga maliliit na minorya sa Hapon.&lt;ref&gt;[http://www.atimes.com/japan-econ/AJ16Dh01.html 'Home' is where the heartbreak is for Japanese-Peruvians] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100106194749/http://atimes.com/japan-econ/AJ16Dh01.html |date=2010-01-06 }}. Asia Times. 16 Oktubre 1999.&lt;/ref&gt; Noong 2003, mayroong tinatayang 136,000 kanluraning taga-ibang bansa ang nasa Hapon.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20050824195238/http://www.stat.go.jp/data/nenkan/pdf/y0213014.pdf Registered Foreigners in Japan by Nationality]. Stat.go.jp.&lt;/ref&gt; Ang pinakanangingibabaw na katutubong [[pangkat etniko]] ay ang mga [[Taong Yamato]]; ang pangunahing pangkat minorya ay kinabibilangan ng katutubong mga [[Ainu]]&lt;ref&gt;{{cite news |first= Philippa |last= Fogarty|title=  Recognition at last for Japan's Ainu|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7437244.stm|work= [[BBC News]]|publisher= BBC|date= 2008-06-06|accessdate=2008-06-07 }}&lt;/ref&gt; at mga [[Ryukyuano]], pati rin ang pangkat minoryang panlipunan gaya ng mga ''[[burakumin]]''.&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,910511,00.html The Invisible Race] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121216231723/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,910511,00.html |date=2012-12-16 }}. Time. 8 Enero 1973.&lt;/ref&gt;

Ang Hapon ay isa sa mga bansang may mataas na antas ng inaasahang haba ng buhay sa buong daigdig, sa gulang na 81.25 na taon noong 2006.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html |title=The World Factbook: Rank order—Life expectancy at birth |publisher=[[CIA]] |date=2006-12-19 |accessdate=2006-12-28 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226011822/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html%20 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ang populasyong Hapones ay mabilis na tumatanda, epekto ng ''baby boom'' pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig na sinundan ng pagbaba ng ipinapanganak noong huling bahagi ng ika-20 dantaon. Noong 2004, nasa 19.5% ng populasyon ang may gulang na higit sa 65.&lt;ref name=&quot;handbook&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.stat.go.jp/English/data/handbook/c02cont.htm |title=Statistical Handbook of Japan: Chapter 2—Population |publisher=Japan Ministry of Internal Affairs and Communications |accessdate=2006-12-28}}&lt;/ref&gt;

Ang pagbabago sa istrukturang demograpiko ay nagdulot ng ilang mga isyung panlipunan, lalo na ang posibleng pagbaba ng populasyon ng mga manggagawa at ang pagtaas ng gastos ng mga benepisyong panlipunang paseguruhan gaya ng pampublikong planong pensiyon. Maraming mga kabataang Hapones ang tumataas ang pagnanais na hindi mag-asawa o magkapamilya pagtumanda.&lt;ref name=&quot;Ogawa&quot;/&gt;  Ang populasyon ng Hapon ay inaaasahang bababa sa 100 milyon pagdating ng 2050 at aabot sa 64 milyon pagdating ng 2100.&lt;ref name=&quot;handbook&quot;/&gt; Ang mga Demograpo at ang taga-plano sa pamahalaan ng Hapon ay kasalukuyang nasa mainit na debate kung paano masusulusyunan ang suliranin.&lt;ref name=&quot;Ogawa&quot;&gt;Ogawa, Naohiro.[http://www.mofa.go.jp/j_info/japan/socsec/ogawa.html &quot;Demographic Trends and Their Implications for Japan's Future&quot;] The Ministry of Foreign Affairs of Japan. Transcript of speech delivered on (7 Marso 1997). Retrieved on 14 Mayo 2006.&lt;/ref&gt; Ang  [[Imigrasyon]] at pagkakaroon ng insentibo sa mga bagong panganak ay minsang iminungkahing solusyon upang makapagbigay ng mga batang manggagawa upang matugunan ang tumatandang populasyon ng bansa.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://jipi.gr.jp/english/message.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929222250/http://jipi.gr.jp/english/message.html |archivedate=2007-09-29 |title=Japan Immigration Policy Institute: Director's message |author=Hidenori Sakanaka |publisher=Japan Immigration Policy Institute |date=2005-10-05 |accessdate=2007-01-05 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;French, Howard.[http://www.nytimes.com/2003/07/24/international/asia/24JAPA.html?ei=5007&amp;en=53c7315175389e69&amp;ex=1374379200&amp;partner=USERLAND&amp;pagewanted=all&amp;position= &quot;Insular Japan Needs, but Resists, Immigration&quot;.] &quot;[[The New York Times]]&quot; (2003-07-24). Retrieved on 2007-02-21.&lt;/ref&gt;

Dumaranas ang bansang Hapon sa mataas na antas ng pagpapakamatay.&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F00E1DB173FF936A25754C0A96F958260&amp;sec=health&amp;spon=&amp;scp=29&amp;sq=suicide%20japan&amp;st=cse|title=In Japan, Mired in Recession, Suicides Soar|last=Strom|first=Stephanie|date=15 Hulyo 1999|work=Health|publisher=The New York Times|accessdate=2008-09-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Times&gt;{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article4170649.ece|title=Japan gripped by suicide epidemic|last=Lewis|first=Leo|date=19 Hunyo 2008|publisher=[[The Times (London)]]|accessdate=2008-09-20|archive-date=2008-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20081007173721/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article4170649.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Noong 2009, ang bilang ng nagpapakamatay ay lumagpas sa 30,000 sa ika-12 sunod sunod na taon.&lt;ref&gt;{{cite news | last = | first = | title = Suicides in Japan top 30,000 for 12th straight year, may surpass 2008 numbers | newspaper = The Mainichi Daily News | date = 26 Disyembre 2009| url = http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/news/20091226p2a00m0na008000c.html}}{{dead link|date=Marso 2010}}&lt;/ref&gt; Ang pagpapakamatay ay pangunahing sanhi ng kamatayan sa mga taong nasa gulang na 30.&lt;ref name=&quot;ozawa-desilva&quot;&gt;{{Citation| last = Ozawa-de Silva| first = Chikako
  | title = Too Lonely to Die Alone: Internet Suicide Pacts and Existential Suffering in Japan| journal = Cult Med Psychiatry | volume = 32 | issue = 4 | pages = 516–551 | month = December  | year = 2008 | doi = 10.1007/s11013-008-9108-0 }} p. 519&lt;/ref&gt;

{{Mga pinakamalaking lungsod ng Hapon}}

=== Wika ===
Higit sa 99 porsiyento ng populasyon ng Hapon ay nagsasalita ng [[wikang Hapones]] bilang [[unang wika]]. Ang wikang Hapones ay isang wikang agglutinative. Ang pagsulat ng wikang Hapones ay gumagamit ng [[kanji]] at dalawang hanay ng [[kana]]. Bukod sa Hapones, ang mga wikang Ryuukan na bahagi ng pamilya ng wikang Haponiko ay sinasalita rin sa [[Okinawa]].

=== Relihiyon sa Hapon ===
{{main|Relihiyon sa Hapon}}
[[Talaksan:ItsukushimaTorii7396.jpg|thumb|[[Dambanang Itsukushima]]]]
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = Relihiyon sa Hapon (2011)&lt;ref name=&quot;IpsosMORI2011&quot;&gt;''[http://www.fgi-tbff.org/sites/default/files/elfinder/FGIImages/Research/fromresearchtopolicy/ipsos_mori_briefing_pack.pdf Views on globalisation and faith] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117013643/http://www.fgi-tbff.org/sites/default/files/elfinder/FGIImages/Research/fromresearchtopolicy/ipsos_mori_briefing_pack.pdf |date=2013-01-17 }}''. [[Ipsos MORI]], 5 Hulyo 2011.&lt;/ref&gt;
|label1 = [[Kawalang relihiyon|Hindi-relihiyoso]]
|value1 = 67
|color1 = Gray
|label2 = [[Budismo]]
|value2 = 22
|color2 = Gold
|label3 = Ibang mga [[relihiyon]]
|value3 = 3
|color3 = YellowGreen
|label4 = [[Kristiyanismo]]
|value4 = 2
|color4 = DodgerBlue
|label5 = Hindi isinaad
|value5 = 6
|color5 = DarkGray
}}
Ang pinakamataas na tantiya ng bilang ng [[Budismo]] at [[Shintoismo]] sa Hapon ay nasa 84-96%, na kumakatawan sa malaking bilang ng mga naniniwala sa [[sinkretismo]] ng parehong relihiyon.&lt;ref name=&quot;ciawfbjapan&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71342.htm |title=International Religious Freedom Report 2006 |author=Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor |publisher=U.S. Department of State |date=2006-09-15 |accessdate=2007-12-04}}&lt;/ref&gt; Subalit, ang mga tantiyang ito ay nakabatay sa mga taong may kaugnayan sa mga templo, hindi sa mga bilang ng taong talagang nananalig sa relihiyon.&lt;ref name=Kisala&gt;{{cite book
| last = Kisala | first = Robert | editor= Robert Wargo| title = The Logic Of Nothingness: A Study of Nishida Kitarō | url = https://archive.org/details/logicofnothingne0000warg | publisher = University of Hawaii Press| year = 2005| pages = [https://archive.org/details/logicofnothingne0000warg/page/3 3]–4 | isbn = 0824822846}}&lt;/ref&gt; Ipinahiwatig ni Dalubhasa Robert Kisala ([[Pamantasan ng Nanzan]]) na 30 bahagdan lang ng populasyon ang nagsasabi na sila ay kasapi ng isang relihiyon.&lt;ref name=Kisala/&gt;

[[Talaksan:Japanese buddhist monk by Arashiyama cut.jpg|left|thumb|130px|Isang mongheng [[Sōtō]] sa [[Arashiyama]], [[Kyoto]]]]

Ang [[Taoismo]], [[Confucianismo]] at [[Budismo]] na nagmula sa Tsina ay nakaimpluwensiya din sa paniniwala at kaugalian ng mga Hapones. Ang relihiyon sa Hapon ay likas na [[Sinkretismo|naghahalo]], at ito ay nagdudulot ng iba't ibang uri ng nakasanayan, gaya ng ang mga magulang at anak nito na nagdiriwang ng mga ritwal na [[shinto]], mga mag-aaral na nagdarasal bago kumuha ng pagsususulit, mga mag-asawang ikinakasal sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] simbahan at ang paglilibing na ginaganap sa isang templong [[Budhismo]]. May minoridad (2,595,397, o 2.04%) ang nagpahayag na sila ay mga Kristiyano.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Religious Juridical Persons and Administration of Religious Affairs, &amp;#91;&amp;#91;Agency for Cultural Affairs&amp;#93;&amp;#93; Retrieved 25 Agosto 2008 |url=http://www.bunka.go.jp/english/pdf/chapter_10.pdf |access-date=2010-04-17 |archive-date=2008-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080909190655/http://www.bunka.go.jp/english/pdf/chapter_10.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Dagdag pa dito, simula noong kalagitnaan ng ika-19 dantaon, may mga bilang ng sektang (''[[Shinshūkyō]]'') ang sumulpot sa Hapon, gaya ng [[Tenrikyo]] at [[Aum Shinrikyo]] (o Aleph).

== Kultura ==
=== Sining ===
Ang mga tradisyonal na sining Hapones ay kinabibilangan ng mga kasanayang seramiko, textile, lacquerware, mga espada at mga manika; mga pagganaap ng [[bunraku]], [[kabuki]], [[noh]], pagsasayaw at [[rakugo]]; gayundin ang seremonya ng [[tsaa]], ikebama, martial arts, kaligrapiya, [[origami]], [[onsen]], [[Geisha]] at mga laro.

=== Panitikan ===
Ang pinakamaagang mga akda ng panitikang Hapones ay kinabibilangan ng mga kronikang [[Kojiki]] at [[Nihon Shoiki]] at antolohiyang tulang [[Man'yōshū]] na mula ika-8 siglo at isinulat sa karakter na Tsino. Sa maagang [[panahong Heian]], ang mga sistema ng ponograma na kilala bilang kana ([[Hiragana]] at [[Katakana]]) ay binuo. Ang [[Kuwento ng Tagaputol ng Kawayan]] ay itinuturing na pinakamatandang salaysay na Hapones. Ang salaysay ng buhay sa korte na Heian ay ibinigay sa [[Makura no Sōshi]] ni [[Sei Shōnagon]] samantalang ang [[Ang Kuwento ni Genji]] ni [[Murasaki Shikibu]] ay kadalasang inilalarawan bilang ang kauna unahang nobel sa mundo. Noong [[panahong Edo]], ang [[chōnin]] o mga taong bayan ang naging mga manunulat at mambabasa sa halip na ang aristokrasyong samurai. Ang kasikatan ng mga akda ni [[Saikaku]] halimbawa ay naghahayag ng pagbabago sa mambabasa at manunulat samantalang muling binuhay ni [[Bashō]] ang tradisyong tula ng [[Kokinshū]] sa kanyang  haikai (haiku). Ang [[panahong Meiji]] ay nakakita ng pagbagsak ng mga anyong panitikang tradisyonal. Sina [[Natsume Sōseki]] at [[Mori Ōgai]] ang mga unang modernong nobelista ng Hapon na sinundan nina [[Ryūnosuke Akutagawa]], [[Jun'ichirō Tanizaki]], [[Yukio Mishima]] at [[Haruki Murakami]]. Ang mga manunulat na sina [[Yasunari Kawabata]] at [[Kenzaburō Ōe]] ay nagwagi ng [[Gantimpalang Nobel sa Panitikan]] noong 1968 at 1994.

===Watawat===
Ang pambansang watawat ng Hapon ay isang puting parihabang bandila at mayroong isang pulang-pula na bilog sa gitna nito. Ang watawat na ito ay opisyal na tinatawag na {{Nihongo|'''''Nisshōki'''''|日章旗||ang &quot;watawat ng araw&quot;}}, pero mas kilala sa [[Hapon]] bilang {{Nihongo|'''''Hinomaru'''''|日の丸||ang &quot;kabilugan ng araw&quot;}}. Taglay nito ang palayaw ng bansa: [[Lupa ng Sumisikat na Araw|Ang Lupa ng pinagmulan ng araw]].

== Mga sanggunian ==
{eflist|2}}

== Mga kawing panlabas ==
{{Sister project links|Japan|b=no|s=no|q=no}}
; Pamahalaan
* [http://www.kantei.go.jp/foreign/index-e.html Kantei.go.jp], opisyal na sayt ng [[Prime Minister of Japan|punong ministro]] at ang gabinete
* [http://www.kunaicho.go.jp/eindex.html Kunaicho.go.jp], opisyal na sayt ng [[Imperial House of Japan]]
* [http://www.ndl.go.jp/en/index.html National Diet Library]
* [http://www.gov-online.go.jp/eng/index.html Public Relations Office]

; Tagapaghatid ng balita
* [http://www.asahi.com/english/index.html Asahi Shimbun]
* [http://english.kyodonews.jp/ Kyodo News]
* [http://www3.nhk.or.jp/nhkworld/index.html NHK Online]
* [http://www.japantimes.co.jp/ Japan Times]
* [https://web.archive.org/web/20050629001918/http://www.yomiuri.co.jp/dy/ Yomiuri Shimbun (English)]

; Turismo
* [http://www.jnto.go.jp/eng/ Japan National Tourist Organization]
* {{Wikivoyage|Japan}}

; Pangkalahatang impormasyon
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/japan.htm Japan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090421051351/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/japan.htm |date=2009-04-21 }} from ''UCB Libraries GovPubs''
* {{dmoz|Regional/Asia/Japan}}
* [http://www.eia.gov/countries/country-data.cfm?fips=JA Energy Profile for Japan] from the US [[Energy Information Administration]]
* {{gutenberg author | id=Japan | name=Government of Japan}} containing the 1889 and 1946 Constitutions
* [http://www.life.com/gallery/44241 Japan: Land of the Rising Sun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816134826/http://www.life.com/gallery/44241 |date=2011-08-16 }}&amp;nbsp;– slideshow by ''[[Life magazine]]''
* [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=JP Key Development Forecasts for the Japan] from [[International Futures]]
* {{osmrelation-inline|382313}}

{{Japan topics}}
{{Mga prepektura ng bansang Hapon}}
{{East Asia}}
{{Pangkat8}}
{{Authority control}}

[[Kategorya:Hapon| ]]
[[Kategorya:Mga bansa sa Asya]]
[[Kategorya:Mga bansa sa Silangang Asya]]
[[Kategorya:Mga monarkiya]]</text>
      <sha1>6275evh0isqx7vjodi6zd57b642ebg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Agosto 21</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1030</id>
    <revision>
      <id>2212068</id>
      <parentid>2097383</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:54:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3835" sha1="lxjw0iw3im6ge2x3wvdllkbxqlg6ea5" xml:space="preserve">{{Agosto}}
Ang '''Agosto 21''' ay ang ika-233 na araw sa [[kalendaryong Gregoryano]] (ika-234 kung [[bisyestong taon]]) na may natitira pang 132 na araw.

== Pangyayari ==
* 1821 - Ang [[Pulo ng Jarvis]] ay natagpuan ng tauhan ng barko, ang ''Eliza Frances''
* 1983 - Pinunong oposisyon ng [[Pilipinas]] na si [[Benigno Aquino, Jr.]] ay pinaslang sa [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]].
* 1991 - Nagpahayag ang [[Latbiya]] ng buong paglaya mula sa [[Unyong Sobyet]].
* 2013 - Daang katao ang nasawi sa isang pag-atake gamit ang keminal na armas sa labas ng bayan ng [[Damasko]] sa [[Sirya]].&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-23777201&lt;/ref&gt;
* 2013 - Umabot na sa 7 ang nasawi at mahigit 600,000-katao ang naapektuhan ng hagupit ng nagsanib-puwersang bagyong &quot;Maring&quot; at habagat, naparalisa ang buong [[Maynila]] at malaking bahagi ng [[Luzon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.abante.com.ph/issue/aug2113/news01.htm#.UhSG86Di58E |access-date=2013-09-04 |archive-date=2013-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130823044558/http://www.abante.com.ph/issue/aug2113/news01.htm#.UhSG86Di58E |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2013 - Natagpuang buhay ang isang mangingisdang taga-[[Batanes]] na nawala noon pang 11 Agosto 2013,  sa bansang [[Hapon]] matapos tangayin ng kanyang bangka ng malalakas na alon.&lt;ref&gt;http://www.gmanetwork.com/news/story/322978/news/regions/batanes-fisherman-found-alive-in-japan-after-drifting-at-sea-for-days&lt;/ref&gt;
* 2013 - [[2013 Pagbaha sa Tsina at Rusya]]: Dalawampu't-isang katao ang nasawi dahil sa isang ''flash flood'' sa probinsiya ng [[Qinghai]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://abclocal.go.com/ktrk/story?section=news%2Fnational_world&amp;id=9212108 |access-date=2021-08-07 |archive-date=2013-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130904120722/http://abclocal.go.com/ktrk/story?section=news%2Fnational_world&amp;id=9212108 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2013 - 37 katao ang nasawi at 16 ang sugatan kung saan ang isang bus lulan ang mga pasahero paalis ng Genting Highlands sa [[Malaysia]] ay nahulog sa bangin. Ang pinaghulugan ay malapit sa Chin Swee Temple.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.theglobeandmail.com/news/world/deaths-reported-as-bus-plunges-into-ravine-near-malaysian-resort/article13890786/ |title=Archive copy |access-date=2013-08-22 |archive-date=2013-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130823181851/http://www.theglobeandmail.com/news/world/deaths-reported-as-bus-plunges-into-ravine-near-malaysian-resort/article13890786/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2013 - Opisyal na inanunsiyo ng hukbo ng [[Nigerya]] ang pahayag na ang lider ng [[Boko Haram]] na si Abubakar Shekau ay napatay sanhi ng pagbaril sa kaguluhang naganap sa pagitan ng mga sundalo.&lt;ref&gt;https://archive.today/20130821131148/www.theglobeandmail.com/news/world/boko-haram-leader-may-be-dead-nigerian-army-claims/article13872889/&lt;/ref&gt;
* 2013 - Napagdesisyunan ng isang korte sa [[Cairo]] na pakawalan ang dating Pangulong si [[Hosni Mubarak]] habang kasalukuyang iniimbestigahan ang kasong korupsiyon laban sa kanya.&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-23783055&lt;/ref&gt;
* 2013 - Sinampahan ng 35-taon pagkakakulong si Bradley Manning ngayon ay kilala bilang Chelsea Manning, dating miyembro ng Hukbo ng [[Estados Unidos]] dahil sa pagbibigay nito ng mga pinag-uri-uring dokumento sa WikiLeaks.&lt;ref&gt;http://abcnews.go.com/Politics/bradley-manning-sentenced-35-years-leaking-secrets/story?id=20021288&lt;/ref&gt;

== Kapanganakan ==
* 1924 - [[Jack Weston]], Amerikanong aktor
* 1938 - [[Kenny Rogers]], Amerikanong mang-aawit sa country at aktor (d. 2020)

== Kamatayan ==

* 1940 - [[Leon Trotsky]], rebolusyunaryong Bolshevik
* 1983 - [[Benigno Aquino, Jr.]], Pilipinong politiko

==Mga Sanggunian==
{{reflist}}

[[Kategorya:Araw]]


{{stub|Araw}}</text>
      <sha1>lxjw0iw3im6ge2x3wvdllkbxqlg6ea5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Agosto 5</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1046</id>
    <revision>
      <id>2212069</id>
      <parentid>2097366</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:54:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3350" sha1="sydua3h3d0quf8wrk8n5n3p1l9hdk6f" xml:space="preserve">{{Agosto}}
Ang '''Agosto 5''' ay ang ika-217 na araw sa [[kalendaryong Gregoryano]] (ika-218 kung [[bisyestong taon]]) na may natitira pang 148 na araw.

== Pangyayari ==
* [[1100]] - kinoronahan si [[Henry I ng Ingaltera|Henry I]] bilang Hari ng [[Inglatera]] sa [[Westminster Abbey]].
*[[1949]] - Isang lindol sa [[Ekwador]] ang sumira sa 50 bayan at kumitil ng higit sa 6000.
*[[1962]] - Ipinakulong si [[Nelson Mandela]]. Hindi siya ipalalabas hanggang 1990.
*[[2013]] - Walong katao ang namatay habang 24 iba pa ang sugatan matapos ang isang pagsabog sa [[Lungsod ng Cotabato]].&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-23573956 &lt;/ref&gt;
*[[2013]] - Isang bomba ang sumabog sa [[pamilihan]] sa lungsod ng [[Kandahar]], [[Apganistan]], na ikinasawi ng apat na katao.&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-23573956&lt;/ref&gt;
*[[2013]] - Dalawang tao ang patay at lima ang sugatan sa barilan sa labas ng isang restaurant sa [[Salinas, California]], [[Estados Unidos]]. Ito ay hininalang may kinalaman sa mga [[sanggano]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sfgate.com/news/crime/article/2-dead-5-wounded-in-Calif-shooting-at-taco-shop-4707375.php |title=Archive copy |access-date=2013-08-05 |archive-date=2013-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130806013333/http://www.sfgate.com/news/crime/article/2-dead-5-wounded-in-Calif-shooting-at-taco-shop-4707375.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[2013]] - Higit sa 160 katao ang namatay dahil sa [[2013 Pagbaha sa Apganistan at Pakistan|pagbaha]] sa [[Apganistan]] at [[Pakistan]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/160-killed-and-hundreds-left-stranded-by-flooding-across-afghanistan-and-pakistan-8746566.html |access-date=2013-08-22 |archive-date=2019-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190909052006/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/160-killed-and-hundreds-left-stranded-by-flooding-across-afghanistan-and-pakistan-8746566.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[2013]] - Nahalal si Enele Sopoaga bilang bagong '''[[Punong Ministro ng Tuvalu]]''' sa naganap na halalan sa pamamagitan ng lihim na balota ng Parlamento ng Tuvalu.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.islandsbusiness.com/news/tuvalu/2210/opposition-leader-is-tuvalus-new-prime-minister/ |access-date=2013-08-22 |archive-date=2013-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926090521/http://www.islandsbusiness.com/news/tuvalu/2210/opposition-leader-is-tuvalus-new-prime-minister/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Kapanganakan ==
*[[1908]] - [[Jose Garcia Villa]] [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas|pambansang alagad ng sining]] ng [[Pilipinas]] sa larangan ng [[panitikan]] (namatay [[1997]]).
*[[1930]] - [[Neil Armstrong]], unang tao sa [[buwan (astronomiya)|buwan]] (namatay [[2012]]).
*[[1945]] - [[Loni Anderson]], Amerikanang aktres
*[[1947]] - [[Angry Anderson]], Australyong aktor at mang-aawit
*[[1968]] - [[Marine Le Pen]], [[Politika|politiko]] sa [[Pransiya]].
*[[1968]] - [[Colin McRae]], rally driver mula sa [[Eskosya]] (namatay [[2007]]).
*[[1969]] - [[Kenny Irwin, Jr.]], drayber ng [[NASCAR]] (kamatayan [[2000]]).

== Kamatayan ==
*[[1364]] - [[Emperador Kōgon]] ng [[Hapon]]
*[[2005]] - [[Raul Roco]], dating senador sa Pilipinas (ipinanganak [[1941]])
{{stub|Araw}}[[Kaurian:Araw]]

==Mga Sanggunian==
{{reflist}}</text>
      <sha1>sydua3h3d0quf8wrk8n5n3p1l9hdk6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gosudarstvennyy gimn Rossiyskoy Federatsii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1099</id>
    <revision>
      <id>2212222</id>
      <parentid>2105129</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:20:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9357" sha1="a10h8r0kknolek01l35o3kd4yj6zy1y" xml:space="preserve">{{Infobox anthem
|title = {{lang|ru|Госудáрственный гимн Росси́йской Федерáции}}
|transcription = Gosudarstvennyy Gimn Rossiyskoy Federatsii
|english_title = State Anthem of the Russian Federation
|image = Russian Anthem Music Sheet.InstrumentalSimple.svg
|alt = A musical score that has Russian text
|caption = The official arrangement of the Russian national anthem, completed in 2001.
|prefix = Pambansang
|country = [[Russia]]
|author = [[Sergey Mikhalkov]]
|lyrics_date = 2000
|composer = [[Alexander Vasilyevich Alexandrov|Alexander Alexandrov]]
|music_date = 1939
|predecessor=&quot;[[Patrioticheskaya Pesnya]]&quot;
|adopted = December&amp;nbsp;25, 2000 &lt;small&gt;(music)&lt;/small&gt;{{fact}}&lt;br /&gt;December&amp;nbsp;30, 2000 &lt;small&gt;(lyrics)&lt;ref name=&quot;lyricslaw&quot;&gt;{{harvnb|Указ Президента Российской Федерации от 30.12.2000 N 2110}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|sound = National Anthem of Russia (2000), three verses.ogg
|sound_title = &quot;National anthem of the Russian Federation&quot; }}
{{listen
|filename = Russian Anthem chorus.ogg
|title = Vocal
|description = By the Moscow Kremlin Choir
|format = [[Ogg]]
|filename2 = National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg
|title2 = &quot;National anthem of the Russian Federation&quot;
|description2 = One verse
|format2 = [[Ogg]]
|filename3 = National anthem of Russia, performed by the United States Navy Band.wav
|title3 = Russian national anthem
|description3=U.S.-performed rendition, one verse.
|format3 = Ogg
}}
Ang '''Awit ng Pederasyong Ruso''' ([[Wikang Ruso|Ruso]]: Государственный гимн Российской Федерации, ''Gosudarstvennyj gimn Rossijskoj Federacii'') ang [[pambansang awit]] ng [[Rusya]]. Isinulat ito ni [[Sergej Mihalkov]] at isinamusika ni [[Aleksandr Aleksandrov]]. Ginawa itong opisyal noong 2001 nang palitan nito ang naunang [[Makabayang Awit]] na naging pambansang awit ng Rusya pagkabagsak ng [[Unyong Sobyet]]. Ginagamit ng kasalukuyang pambansang awit ang musika ng dating pambansang awit ng Kaisahang Sovyet at ang bagong liriks ni Mihalkov, na siya ring sumulat ng dating liriks noong panahon ni [[Iosif Stalin|Stalin]]. Sangguni sa Kabanata 4&amp;nbsp;ng Batas ng Pambansang Awit ng Rusya, kinakailangang ibrodkast ang pambansang awit dalawang beses bawat araw.&lt;ref name=&quot;archive.today&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20120322062104/http://www.montreal.mid.ru/inf_symb_e.html# Consulate-General of the Russian Federation in Montreal, Canada. Archived on 7 September 2012; Retrieved on 31 March 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;archive.today&quot;/&gt;&lt;ref&gt;https://cis-legislation.com/document.fwx?rgn=1423 Federal Constitutional Law on the National Anthem of the Russian Federation; 2000-12-25; Retrieved 2015-01-27.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kremlin&quot;/&gt;

== Liriks ==
=== Sa Ruso ===
{|style=&quot;text-align:center;&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-
|bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;|&lt;div style=&quot;color:#000000&quot;&gt;&lt;center&gt;'''Sa sulat Siriliko'''&lt;/center&gt;&lt;/div&gt;
|bgcolor=&quot;#0039A6&quot;|&lt;div style=&quot;color:#FFFFFF&quot;&gt;&lt;center&gt;'''Sa sulat Romano'''&lt;/center&gt;&lt;/div&gt;
|bgcolor=&quot;#D52B1E&quot;|&lt;div style=&quot;color:#FFFFFF&quot;&gt;&lt;center&gt;'''Sa PPA'''&lt;/center&gt;&lt;/div&gt;
|-
|&lt;poem&gt;Россия – священная наша держава,
Россия – любимая наша страна.
Могучая воля, великая слава –
Твоё достоянье на все времена!

&lt;small&gt;'''Припев:'''&lt;/small&gt;
𝄆 ''Славься, Отечество наше свободное,''
''Братских народов союз вековой,''
''Предками данная мудрость народная!''
''Славься, страна! Мы гордимся тобой!'' 𝄇

От южных морей до полярного края
Раскинулись наши леса и поля.
Одна ты на свете! Одна ты такая –
Хранимая Богом родная земля!

&lt;small&gt;'''''Припев'''''&lt;/small&gt;

Широкий простор для мечты и для жизни
Грядущие нам открывают года.
Нам силу даёт наша верность Отчизне.
Так было, так есть и так будет всегда!

&lt;small&gt;'''''Припев'''''&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;kremlin&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20110604021354/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=5280&amp;PSC=1&amp;PT=3&amp;Page=2 Указ Президента Российской Федерации от 30.12.2000 N 2110. Kremlin.ru. Archived on 4 June 2011; Retrieved on 20 December 2009.&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;Rossiya – svyashchennaya nasha derzhava,
Rossiya – lyubimaya nasha strana.
Moguchaya volya, velikaya slava –
Tvoyo dostoyanye na vse vremena!

&lt;small&gt;'''Pripev:'''&lt;/small&gt;
𝄆 ''Slav'sya, Otechestvo nashe svobodnoye,''
''Bratskikh narodov soyuz vekovoĩ,''
''Predkami dannaya mudrost' narodnaya!''
''Slav'sya, strana! My gordimsya toboĩ!'' 𝄇

Ot yuzhnykh moreĩ do polyarnovo kraya
Raskinulis' nashi lesa i polya.
Odna ty na svete! Odna ty takaya –
Khranimaya Bogom rodnaya zemlya!

&lt;small&gt;'''''Pripev'''''&lt;/small&gt;

Shirokiĩ prostor dlya mechty i dlya zhizni
Gryadushchiye nam otkryvayut goda.
Nam silu dayot nasha vernost' Otchizne.
Tak bylo, tak yest' i tak budet vsegda!

&lt;small&gt;'''''Pripev'''''&lt;/small&gt;&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;[rɐˈsʲijə svʲɪˈɕːɛnːəjə ˈnaʂə dʲɪrˈʐavə]
[rɐˈsʲijə lʲʉˈbʲiməjə ˈnaʂə strɐˈna]
[mɐˈɡutɕɪjə ˈvolʲə vʲɪˈlʲikəjə ˈslavə]
[tvɐˈjɵ dəstɐˈjænʲjə nɐ ˈfsʲɛ vrʲɪmʲɪˈna]

&lt;small&gt;'''[prʲɪˈpʲef]'''&lt;/small&gt;
𝄆 [ˈslafʲsʲə ɐˈtʲetɕɪstvə ˈnaʂɨ svɐˈbodnəjə]
[ˈbratskʲɪx nɐˈrodəf sɐˈjus vʲɪkɐˈvoj]
[ˈprʲɛtkəmʲɪ ˈdanːəjə ˈmudrəsʲtʲ nɐˈrodnəjə]
[ˈslafʲsʲə strɐˈna ˈmɨ ɡɐrˈdʲimsʲə tɐˈboj] 𝄇

[ɐt ˈjuʐnɨx mɐˈrʲej də pɐˈlʲarnəvə ˈkrajə]
[rɐsˈkʲinʊlʲɪsʲ ˈnaʂɨ lʲɪˈsa ˈi pɐˈlʲa]
[ɐdˈna ˈtɨ nɐ ˈsvʲetʲɪ ɐdˈna ˈtɨ ˈtakəjə]
[xrɐˈnʲiməjə ˈboɡəm rɐdˈnajə zʲɪmˈlʲa]

&lt;small&gt;'''[prʲɪˈpʲef]'''&lt;/small&gt;

[ʂɨˈrokʲɪj prɐˈstor dlʲa mʲɪtɕˈtɨ ˈi dlʲa ˈʐɨzʲnʲɪ]
[ɡrʲɪˈduɕːɪjə ˈnam ɐtkrɨˈvajʊt ɡɐˈda]
[ˈnam ˈsʲilʊ dɐˈjɵt ˈnaʂə ˈvʲɛrnəsʲtʲ ɐˈtɕːizʲnʲɪ]
[ˈtaɡ ˈbɨlə ˈtak ˈjesʲtʲ ˈi ˈtaɡ ˈbudʲɪt fsʲɪɡˈda]

&lt;small&gt;'''[prʲɪˈpʲef]'''&lt;/small&gt;&lt;/poem&gt;
|}

=== Salin… ===
{|style=&quot;text-align:center;&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-
!…Sa Tagalog
!…Sa Espanyol
!…Sa Ingles
|-
|&lt;poem&gt;Rusiya, ang aming banal na estado
Rusiya, ang aming bayang magiliw
Dakilang kagustuha't kaluwalhatian
Ang iyong legasiya sa pagdaan ng panahon!

&lt;small&gt;'''Koro:'''&lt;/small&gt;
''Karangalan, sa aming malayang bayan''
''Unyon ng mga bansa na nagtagal ng ilang siglo.''
''Dahil sa karunungan ng ating mga ninuno''
''Karangalan para sa bayan! Ika'y ipinagmamalaki!''
 
Mula sa mga katimugang dagat hangang sa rehiyong polar
Kumalat ang aming kapataga't gubat
Ikaw ang nagiisa sa mundo! Ikaw ang natatangi
Ang bayang iningatan ng Diyos

&lt;small&gt;'''''Koro'''''&lt;/small&gt;
 
Malawak ang aming tahanan, pwedeng mangarap ng malaki
Mas maraming oportunidad sa susunod na mga taon
Ang katapatan sa bayan ay nabibigay sa amin ng lakas
Ito pala, ito pala, magpakailanman ay ito!
 
&lt;small&gt;'''''Koro'''''&lt;/small&gt;&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;Rusia es nuestro país sagrado,
Rusia es nuestra querida nación.
La gran voluntad y la gloria magna –
¡Es tu legado sin terminación!

&lt;small&gt;'''Coro:'''&lt;/small&gt;
𝄆 ''¡Gloria a la Patria, nuestra soberana,''
''Los pueblos hermanos en una gran unión,''
''Por nuestros ancestros la sabiduría heredada!''
''¡Gloria a mi tierra! ¡Es un gran honor!'' 𝄇
 
Desde los mares del sur hasta la tierra polar
Se extendieron nuestros bosques y campos.
¡Eres la única en el mundo! ¡Eres muy singular –
¡Mi tierra querida, protegida por Dios!

&lt;small&gt;'''''Coro'''''&lt;/small&gt;
 
Una gran ocasión para la vida y los sueños
El futuro nos abre una oportunidad.
Ser fiel a nuestra Patria nos brinda la fuerza.
¡Así fue, así es y así siempre será!
 
&lt;small&gt;'''''Coro'''''&lt;/small&gt;&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;'''I'''
Oh Russia – thou art our power so holy
Oh Russia – thou art our beloved country.
Of glory so vast, of will so mighty,
For thine are they for all eternity!

&lt;small&gt;'''Chorus:'''&lt;/small&gt;
𝄆 ''Oh land of the free, glorious shalt thou be''
''Age-old union of folks brotherly,''
''Wisdom of thy people are our legacy.''
''Shine bright, oh country! Glad are we for thee!'' 𝄇

'''II'''
From the southern seas to the polar lands,
Aspread are our forests and fields.
Unique thou art, the one and only on Earth –
Oh God-protected native land of worth!

&lt;small&gt;'''''Chorus'''''&lt;/small&gt;

'''III'''
Spaces far and wide for dreams and for living
Have welcomed us by the aeons coming.
Fealty to Fatherland giveth us vigour.
'Twas ever thus and shall be forever!

&lt;small&gt;'''''Chorus'''''&lt;/small&gt;&lt;/poem&gt;
|}

== Mga sanggunian ==
&lt;references/&gt;

== Mga panlabas na kawing ==
* [http://www.gov.ru/main/symbols/gsrf4_5.html Mga MP3 ng Awit mula sa ''website'' ng Pamahalaan ng Rusya]
* [http://www.hymn.ru/index-en.html Ibang mga pagkarekord ng pambansang awit] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20101002054755/http://www.hymn.ru//index-en.html |date=2010-10-02 }}, isang ekstensibong koleksiyon

[[Kategorya:Pambansang awit]]
[[Kategorya:Rusya]]</text>
      <sha1>a10h8r0kknolek01l35o3kd4yj6zy1y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ferdinand Marcos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1141</id>
    <revision>
      <id>2212188</id>
      <parentid>2204926</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124565" sha1="56wf0uid02g1lxavfl2lntuyrldfy6j" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| honorific_prefix = His Excellency
| name          = Ferdinand Marcos
| image         = Ferdinand E Marcos (cropped).jpg
| caption       = 
| order         = Ika-10 [[Pangulo ng Pilipinas]]&lt;br/&gt;''Ika-anim na Pangulo ng Ikatlong Republika''&lt;br/&gt;''Unang Pangulo ng Ika-apat na Republika'' 
| term_start    = 30 Disyembre 1965 
| term_end      = 25 Pebrero 1986 
| vicepresident = [[Fernando Lopez]] (1965–1973)&lt;br/&gt;[[Arturo Tolentino]] (1986)
| primeminister = [[Cesar Virata]] (1981–1986) 
| predecessor   = [[Diosdado Macapagal]] 
| successor     = [[Corazon Aquino|Corazon C. Aquino]] 
| birth_date    = {{birth date|1917|9|11|mf=y}} 
| birth_place   = [[Sarrat, Ilocos Norte|Sarrat]], [[Ilocos Norte]], [[Pilipinas]] 
| death_date    = {{Death date and age|1989|09|28|1917|09|11}} 
| death_place   = [[Honolulu, Hawaii|Honolulu]], [[Hawaii]],&lt;br/&gt;[[Estados Unidos]] 
| party         = [[Liberal Party (Philippines)|Partido Liberal]] (1946–1965)&lt;br/&gt;[[Partido Nacionalista]] (1965–1978)&lt;br/&gt;[[Kilusang Bagong Lipunan]] (1978–1986) 
| occupation    = [[Tagapagtanggol]] 
| spouse        = [[Imelda Marcos|Imelda Romualdez]] 
| children      = [[Maria Imelda Josefa Romualdez Marcos|Imee Marcos]] &lt;br&gt; [[Bongbong Marcos|Ferdinand Marcos, Jr.]] &lt;br&gt; [[Irene Marcos-Araneta|Irene Marcos]] 
| order2        = [[Punong Ministro ng Pilipinas]]
| term_start2   = 12 Hunyo 1978 
| term_end2     = 30 Hunyo 1981 
| successor2    = [[Cesar Virata]] 
| order3        = Assemblyman 
| term_start3   = 12 Hunyo 1978 
| term_end3     = 30 Hunyo 1981 
| module= {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Audio clip of Press Conference of President Ferdinand Marcos on February 24, 1986.ogg|title=Boses ni Ferdinand Marcos|type=speech|description=Nagsasalita sa isang Press Conference&lt;br /&gt; (Narekord noong Pebrero 24, 1986)}}
}}

Si '''Ferdinand Emmanuel Edralin Marcos Sr.''' (11 Setyembre 1917&amp;nbsp;– 28 Setyembre 1989) ay isang pulitiko, abugado, [[diktador]],&lt;ref name=&quot;BBCPeoplePower&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/av/magazine-35526200|title=How Filipino People Power toppled dictator Marcos|publisher=[[BBC News]]|date=February 17, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;marcosKleptocracy&quot;&gt;{{Citation|last1=Chaikin|first1=David |last2=Sharman|first2=J.C. |title=The Marcos Kleptocracy |date=2009|work=Corruption and Money Laundering: A Symbiotic Relationship |pages=153–186|series=Palgrave Series on Asian Governance|place=New York|publisher=Palgrave Macmillan US|language=en|doi=10.1057/9780230622456_7|isbn=978-0-230-62245-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;economistHailToTheThief&quot;&gt;{{cite news|title=Hail to the thief |url=https://www.economist.com/news/asia/21710015-philippine-government-offers-heros-burial-murderous-kleptocrat-hail-thief |work=The Economist |date=November 12, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RegimeOfMarcoses&quot;&gt;{{cite news|url=http://newsinfo.inquirer.net/641277/regime-of-marcoses-cronies-kleptocracy|title=Regime of Marcoses, cronies, kleptocracy|last=Roa|first=Ana|date=September 29, 2014|work=Philippine Daily Inquirer}}&lt;/ref&gt; na naging ika-10 [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] mula 30 Disyembre 1965&amp;nbsp;– 25 Pebrero 1986. Nagsilbi siyang kasapi ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] mula 1949 hanggang 1959 at kasapi ng [[Senado ng Pilipinas]] mula 1959 hanggang 1965 bago naging Pangulo ng Pilipinas noong 1965 para sa apat na taong termino. Sa kaniyang unang termino, sinimulan ni Marcos ang paggugol sa mga gawaing pangmadla kabilang ang pagpayari ng mga lansangan, tulay, mga gusaling pangkalusugan, at mga paaralan. Kaniyang napanatili ang kaniyang kasikatan sa kaniyang unang termino at noong 1969 ay muling nahalal bilang pangulo para sa ikalawang 4 na taong termino. Gayunpaman, ang kasikatan ni Marcos bilang pangulo ay bumagsak sa kaniyang ikalawang termino.

Nagmula ang pagbatikos kay Marcos sa kaniyang ikalawang termino sa panlilinlang sa kaniyang 1969 kampanya at talamak na [[korupsiyon sa Pilipinas|korupsiyon sa pamahalaan]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ualberta.ca/~vmitchel/fw8.html |title=Archive copy |access-date=2013-04-08 |archive-date=2013-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130615043255/http://www.ualberta.ca/~vmitchel/fw8.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Nagkaroon din ng isang pangkalahatang kawalang kasiyahan ng mga mamamayan dahil ang tipon ay patuloy na mabilis na lumalago kaysa sa ekonomiya na nagsanhi ng mas mataas na kahirapan at karahasan. Ang [[NPA]] ay nabuo noong 1969 at ang [[MNLF]] ay nakipaglaban para sa pakikipaghiwalay sa Pilipinas ng Muslim Mindanao. Sinamantala ni Marcos ang mga ito at ang ibang mga insidente gaya ng mga pagpoprotesta ng mga manggagawa at mga estudyante at pambobomba sa mga iba't ibang lugar sa bansa upang lumikha ng isang kapaligiran ng krisis at takot na kaniyang kalaunang ginamit upang mapangatwiran ang kaniyang pagpapataw ng Batas Militar o [[Martial Law]]. Sa panahong ito, ang katanyagan ni Senador [[Benigno Aquino Jr.]] at ng oposisyong [[Partido Liberal (Pilipinas)|Partido Liberal]] ay mabilis na lumago.

Sinisi ni Marcos ang mga komunista para sa nakakahinalang pambobomba ng rally ng partido Liberal sa [[Plaza Miranda]] noong 21 Agosto 1971. Ang isang isinagawang pagtatangkang pagpaslang sa kalihim ng pagtatanggol ni Marcos na si Juan Ponce Enrile ang isang dahilang ibinigay ni Marcos upang ipataw ang Martial Law ngunit ito ay kalaunang inamin ni Enrile na peke. Noong 23 Setyembre 1972 ay ipinasya ni Ferdinand Marcos ang Batas Militar o Martial Law at binuwag ang [[Kongreso ng Pilipinas]] na nag-aalis ng tungkulin sa mga mambabatas at kinatawan. Sa ilalim ng Batas Militar, nagkaroon ng kapangyarihang [[lehislatibo]] o paggawa ng batas si Marcos. Noong 1973, pinalitan ang [[Saligang Batas ng Pilipinas ng 1935]] ng isang bagong Saligang Batas at si Marcos ay nagmungkahi ng mga amiyenda sa bagong Saligang Batas na pinagtibay noong 1976 na nagbibigay sa kaniya ng kapangyarihan na magpapatuloy na magsanay ng mga kapangyarihan sa ilalim ng 1935 Saligang Batas at ng lahat ng mga kapangyarihang ipinagkaloob sa Pangulo at Punong Ministro ng [[Saligang Batas ng Pilipinas ng 1973|1973 Saligang Batas]] gayundin ng mga kapangyarihang paggawa ng batas hanggang sa iangat ang Batas Militar.

Sa ilalim ng Batas Militar, ipinabilanggo ni Marcos ang mga 30,000 pulitikong laban, mga bumabatikos na mamamahayag, at mga aktibista kabilang si Senador [[Benigno Aquino, Jr.|Benigno &quot;Ninoy&quot; Aquino]]. Mula 1973, [[nasyonalisasyon|ginawang pag-aari ng pamahalaan]] ni Marcos ang mga pribadong negosyo at naging pag-aari ni Marcos o ibinigay sa kaniyang mga [[crony]] o kamag-anak.&lt;ref name=&quot;marcos8&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.assetrecovery.org/kc/resources/org.apache.wicket.Application/repo?nid=62506d95-a33e-11dc-bf1b-335d0754ba85 |title=Archive copy |access-date=2013-11-03 |archive-date=2010-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101216185921/http://www.assetrecovery.org/kc/resources/org.apache.wicket.Application/repo?nid=62506d95-a33e-11dc-bf1b-335d0754ba85 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Itinatag ni Marcos ang [[kapitalismong crony]] at mga [[monopolyo]] sa mga mahahalagang industriya gaya ng buko, tabako, saging, pagyayari, asukal, at iba pa na nagbigay ng malaking pakinabang sa kaniyang mga [[crony]]. Si Marcos ay mabigat na [[panlabas na utang|umutang sa dayuhan]] na umabot ng 28 bilyong dolyar noong mapatalsik si Marcos noong Pebrero 1986 mula kaunti sa 2 bilyong dolyar noong maluklok si Marcos bilang pangulo noong 1965.&lt;ref name=&quot;indymedia.org.uk&quot;&gt;http://www.indymedia.org.uk/en/2012/09/500590.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;marcos2&quot; /&gt; Kaniyang hinirang ang mga kinatawan ng militar upang mangasiwa sa ilang mga korporasyon at inutos niyang pamahalaan ng militar ang lahat ng mga pangmadlang yutilidad at midya.&lt;ref name=&quot;marcos8&quot; /&gt;

Inalisan ni Marcos ng kapangyarihan at kasarinlan ang mga hukumang pantao.&lt;ref name=&quot;marcos8&quot; /&gt; Ang mga sahod ng mamamayan ay nangalahati at ang pambansang sahod ng Pilipinas na hinahawakan lamang ng pinakamayamang 10 bahagdan ng tipon ng Pilipinas ay tumaas mula 27 % to 37%.&lt;ref name=&quot;marcos8&quot; /&gt; Ang mambabatikos ni Marcos na si [[Benigno Aquino, Jr.]] ay natagpuang nagkasala ng hukumang militar ng pagpapabagsak ng pamahalaan ni Marcos noong 1977 at hinatulan ng parusang kamatayan. Nagkaroon ng sakit sa puso si Aquino habang nakabilanggo at pinili ni Aquino na tumungo sa Estados Unidos sa halip na gamutin ng mga doktor na nag-atubiling masangkot sa alitan. Upang makamit ni Marcos ang pag-endorso ng [[Papa]] na dumalaw noong Pebrero 1981 at [[Simbahang Katoliko]] sa kaniyang rehime, inangat ni Marcos ang Martial law noong 17 Enero 1981 bagaman ang lahat ng mga kautusan at atas na inilabas noong Martial Law ay nanatiling may bisa.

Idinaos ang isang bagong halalan noong 1981 kung saan nanalo si Marcos ng isa pang anim na taong termino bilang pangulo. Pagkatapos ng tatlong taon, bumalik si Ninoy Aquino sa Pilipinas noong 21 Agosto 1983 kung saan siya pinaslang sa paliparan na kalaunang tinawag na [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino|Ninoy Aquino International Airport]]. Natagpuan ng komisyong hinirang ni Marcos na ang sabwatang militar ang nasa likod ng pagpaslang kay Ninoy ngunit mga nasangkot na kasapi ng militar kasama si [[Fabian Ver]] ay pinawalang sala sa isang paglilitis ng pamahalaan ni Marcos.

Ang kamatayan ni Aquino ang nagtulak sa kaniyang balong si [[Corazon Aquino]] na tumakbo sa [[1986 snap election]] laban kay Marcos. Ang mga iniulat na pandaraya ng pangkat ni Marcos sa 1986 halalan at mga karahasan ay humantong sa pagbibitiw ng kalihim ng pagtatanggol na si Juan Ponce Enrile at military vice-chief of staff [[Fidel Ramos]]. Ito ay humantong sa ''[[Himagsikang People Power]]'' na nilahukan ng mula isang milyon hanggang 3 milyong katao noong 1986 dahil sa kawalan ng pagtitiwala ng mga mamamayan sa pamumuno ni Marcos. Ito ay nagtulak kay Ferdinand Marcos at kaniyang mag-anak na lumikas sa [[Hawaii]], [[Estados Unidos]] kung saan siya namatay noong 1989. Sinasabing mula 5 bilyon hanggang 10 bilyong dolyar ang nakamkam ni Marcos mula sa kabang-yaman ng Pilipinas sa 20 taon niyang panunungkulan.&lt;ref&gt;http://www.theguardian.com/world/2004/mar/26/indonesia.philippines&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Ang mga 4 bilyong dolyar lamang ang nagawang mabawi ng pamahalaan ng Pilipinas kabilang ang $684 milyon na itinago ni Marcos sa mga Swiss bank account.&lt;ref name=&quot;marcos18&quot; /&gt;

==Talambuhay==
Si Marcos ay isinilang noong 11 Setyembre 1917 sa [[Sarrat, Ilocos Norte]]. Sina Don Mariano R. Marcos at Donya Josefa Edralin ang kaniyang magulang. Mayroon siyang tatlong kapatid, si Dr. Pacifico, Elizabeth at Fortuna. Ang kaniyang ama ay naging kongresista ng Ilocos at gobernador ng Davao. Si Donya Josefa naman ay isang dating guro sa kanilang bayan. Limang taong gulang lamang siya nang pumasok sa elementarya sa Sarrat Central School. Sa pamantasan ng Pilipinas siya kumuha ng Abugasya at nagtapos bilang Cum Laude noong Marso 1939. Siya ay iskolar sa buong panahon ng kaniyang pag-aaral sa Pamantasan ng Pilipinas at naging kilala siya sa campus dahil sa sinasabing kahusayan sa balagtasan{{efn|debate}} at pagtatalumpati at maging sa larangan ng palakasan tulad ng paglangoy, suntukan, at gulpihan ay kinilala siya. Nagsulat din siya sa Philippines Collegian, ang kinatawan na pahayagan ng Pamantasan ng Pilipinas. Nagsusuri noon si Ferdinand para sa bar exams nang matalo ang kaniyang ama sa muli nitong pagtakbo bilang kongresista. Ang tumalo ditong si [[Julio Nalundasan]] ay nabaril at namatay pagkatapos ng halalan. Si Ferdinand ang napagbintangan, at kahit pa nga isang mahusay na abogado ang nagtanggol sa kaniya, nahatulan pa rin siya ng labimpitong taong pagkabilanggo. Nasa loob siya ng kulungan ng maging topnotcher sa bar exams at nang maging ganap na abugado ay hiniling niya sa Kataas-taasang Hukuman na payagan siyang ipagtanggol ang sarili sa kasong ibinintang sa kaniya at pinayagan siya ng Korte Suprema at napawalang sala.  
 
===Bilang isang sundalo===
Nang sumiklab ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], Marcos na sumapi siya sa [[United States Army Forces in the Far East]] bilang Intelligence Adviser Officer o Meydor ng Ika-21 Dibisyon ng Hukbong Lakad. ni Marcos na siya ay lumaban sa pagtatanggol ng [[Bataan]] laban sa biktima ng[[Hapones]] at naging isa sa mga biktima ng [[Martsa ng Kamatayan sa Bataan]].  niyang siya ay kinulong at pinalaya ng mga Hapones sa [[Capas, Tarlac|Capas]] ngunit siya ay muling dinakip, kinulong, at pinahirapan sa [[Kuta Santiago]] sa [[Intramuros, Maynila]]. Siya ay nakatakas at nagtatag ng kilusang [[gerilya]] sa Hilagang Luzon na tinatawag na &quot;Maharlika.&quot; Siya ay isa sa mga magagaling na pinuno ng mga gerilya sa [[Luzon]] at ang kaniyang diumano’y pinakahanga-hangang katapangawang-gawa ay sa Labanan ng Pasong Bessang at tumulong sa pagitan ng mga sundalong Pilipino at Amerikanong lumaban sa [[Hapon]]. Gayunpaman, sa paulit-ulit na imbestigasyon ng [[United States Army]], walang natagpuang basehan ang mga imbestigador sa pag-aangkin ni Marcos ng kanyang inaangking kabayanihan sa mga operasyong militar laban sa mga pwersang Hapones mula 1942 hanggang 1944.&lt;ref name=marcos3&gt;http://articles.latimes.com/1986-01-23/news/mn-28079_1_war-record&lt;/ref&gt; Dalawang beses na humiling si Marcos sa U.S. Army ng opisyal na pagkilala ng pag-iral ng kanyang kilusang gerilyang &quot;Maharlika&quot; upang makatanggap ng mga benepisyo at nakaraang sahod ngunit sa pagitan ng 1945 at 1948, ang iba't ibang opiser ng U.S. Army ay tumakwil sa mga paghiling na ito na tumatawag sa mga pag-aangkin ni Marcos na &quot;pandaraya&quot; at &quot;hangal&quot;. Ang mga maniniyasat ng U.S. Army ay nagbigay ng hinuha na ang inaangkin ni Marcos na kilusang &quot;Maharlika&quot; ay isang huwad na kathang isip at &quot;walang gayong yunit ang kailanman umiral&quot; bilang isang katipunang gerilya noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig.&lt;ref name=marcos3/&gt; Ang mahusay na natalang paglalantad ni Col. [[Bonifacio Gillego]] ng mga huwad na medalya ni Marcos ay naghinatnan sa pagpapasara ni Marcos ng pahayagang naglimbag nito at pagkakabilango ng tagapaglimbag nito.&lt;ref&gt;http://news.google.com/newspapers?id=AahjAAAAIBAJ&amp;sjid=hiUMAAAAIBAJ&amp;pg=1123,5588197&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.philstar.com/opinion/680306/marcos-medals-only-2-33-given-battle&lt;/ref&gt;

===Karera sa kongreso===
Nang pagkalooban ng Estados Unidos ang Pilipinas ng kalayaan noong 4 Hulyo 1946, ang [[Kongreso ng Pilipinas]] ay itinatag. Pagkaraan ng digmaan at pagtatag ng Republika ng Pilipinas noong 1948, hinirang ni Pangulong [[Manuel Roxas]] si Marcos bilang special technical assistant. Sa parehong taon ay tumakbo si Marcos sa kongreso at nahalal ng dalawang ulit. Sa gitna ng kaniyang ikatlong termino bilang kinatawan, siya ay tumakbo sa Senado.

====Kinatawan==== 
Si Marcos ay tumakbo at dalawang ulit na nahalal bilang kinatawan ng ikalawang distrito ng Ilocos Norte noong 1949 hanggang 1959 at nagsilbi bilang minority floor leader sa isang punto at umasal na temporaryong Pangulo ng Partido Liberal noong 1957. Siya ay pinangalanang chairman ng House Committee on Commerce and Industry and member of the Defense Committee na pinamunuan ni Ramon Magsaysay. Sa ikatlong pagkakataon ay nahalal siyang kinatawan noong 1957. 

====Senado====
Noong 1959, si Marcos ay tumakbo sa Senado at nagkamit ng pinakamataas na bilang ng mga pagsang-ayon. Siya ay isang kasapi ng Senado mula 1959 hanggang 1965 na nagsilbing pangulo ng Senado mula 1959 hanggang 1965. Siya ang minority floor leader, 1960; ehekutibong bise-presidente, LP 1954–1961 at pangulo ng partidong Liberal 1961–1964.

===Panarili===
[[Talaksan:Marcos firstfamily.jpg|right|thumb|300px|'''Ang Unang Pamilya'''&lt;br&gt;Mula sa kaliwa:Imee, Irene, Pangulong Marcos,ang Unang Ginang, at si Bongbong.]]
Bago nakilala ni Ferdinand si [[Imelda Marcos]], si Ferdinand ay may kasintahang si Carmen Ortega (na naging 1949 Miss Press Photography)  at nagkaroon sila ng tatlong anak at magkasamang tumira sa 204 Ortega [[San Juan, Kalakhang Maynila]] nang dalawang taon.
Sa pamamagitan ng kongresistang si Daniel Romualdez na pinsan ni [[Imelda Marcos|Imelda]] ay nakilala ni Ferdinand si Imelda na naging Miss Leyte. Si Imelda ay ginawaran ng pamagat na &quot;Muse of Manila&quot; ng alkalde ng Maynila na si Arsenio Lacson pagkatapos ng pagprotesta ni Imelda sa kanyang pagkatalo sa patimpalak na &quot;Miss Manila&quot;. Ikinasal sina Ferdinand at Imelda sa Huwes noong 1 Mayo 1954. Nagkaroon sila ng tatlong anak:  sina [[Imee Marcos|Imee]], [[Bongbong Marcos|Bongbong]] at [[Irena Araneta|Irene]]. Si Marcos ay may isa pang anak na babae na si [[Analisa Hegyesi]] sa huwarang si Evelin Hegyesi.&lt;ref name=marcos4&gt;http://www.smh.com.au/articles/2004/07/03/1088488200806.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.news.com.au/entertainment/celebrity/ferdinand-marcos-girl-is-shown-the-door/story-e6frfmqr-1226030520002 |title=Archive copy |access-date=2013-03-07 |archive-date=2012-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120922171119/http://www.news.com.au/entertainment/celebrity/ferdinand-marcos-girl-is-shown-the-door/story-e6frfmqr-1226030520002 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Iniulat na si Ferdinand Marcos ay nagkaroon ng lihim na ugnayan sa artistang Amerikana na si [[:en:Dovie Beams|Dovie Beams]] na dumating sa Pilipinas noong 1968 upang gumanap sa isang pelikulang tungkol kay Marcos. Ito ay iniulat na nagdulot ng isang eskandalo kay Marcos dahil sa tape na kinuha ni Beams ng kaniyang pakikipagsiping kay Marcos&lt;ref&gt;[http://www.smh.com.au/articles/2004/07/03/1088488200812.html The Sun-Herald - Philandering dictator added Hollywood star to conquests]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://books.google.com/books?id=B8HLO4wwswwC&amp;pg=PA246{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://books.google.com/books?id=Dfl53AtDM0oC&amp;pg=PA135&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1317785/Imelda-called-in-family-assassin-to-deal-with-love-rival.html&lt;/ref&gt; na isinahimpapawid ng mga mag-aaral nagpoprotesta sa himpilan ng radyo ng Pamantasan ng Pilipinas ng higit sa isang linggo.&lt;ref&gt;Ayon kay 
[[:en:Sterling Seagrave|Sterling Seagrave]] sa pagsasahimpapawid ng mga tape.
{{cquote|''Student protesters at the University of the Philippines commandeered the campus radio station and broadcast a looped tape; soon the entire nation was listening in astonishment to President Marcos begging Dovie Beams to perform oral sex. For over a week the President’s hoarse injunctions boomed out over university loudspeakers.''}} Seagrave, The Marcos Dynasty, 1988: 225&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;http://www.thefreelibrary.com/Imelda's+'plot+to+kill+husband's+mistress'+IMELDA+MARCOS+-+Consumed...-a068590407&lt;/ref&gt;

==Bilang Pangulo ng Pilipinas==
Matagal na panahong naging kasapi si Marcos ng Partido Liberal . Hiningi niya ang pagpili ng partido bilang kandidato sa pagka-pangulo noong 1964, ngunit ang kasalukuyang pangulo na si [[Diosdado Macapagal]] ang pinili ng partido. Tumiwalag si Marcos sa Partido Liberal at lumipat siya sa [[Partido Nacionalista]], kung saan nakuha niya ang kanilang pagpili. Nanalo siya halalan noong 19 Nobyembre 1965 na may 3,861,324 pagsang-ayon laban sa 3,187,752 pagsang-ayon ni [[Diosdado Macapagal|Macapagal]].

===Unang termino (1965–1969)===
[[Talaksan:FM takingoath.jpg|right|thumb|300px|'''30 Disyembre 1965'''- Panunumpa ni G. Ferdinand Edralin Marcos bilang ika-10 na Pangulo ng Republika ng Pilipinas.]] 
Noong 30 Disyembre 1965, nanumpa si Ferdinand Edralin Marcos bilang ika-10 na Pangulo ng Republika ng Pilipinas.

[[Talaksan:North Luzon Expressway from Valenzuela Exit.jpg|thumb|[[North Luzon Expressway]], isa sa mga proyektong imprastraktura sa ilalim ng pamumuno ni Marcos.]]
Ang kaniyang unang termino ay sumagisag ng papalaking [[industriyalisasyon]] at paglikha ng mga gusali sa buong bansa gaya ng [[North Luzon Expressway]] at [[Maharlika Highway]]. Ito ay ginawa ni Marcos sa pamamagitan ng paghirang ng isang gabinete na karamihang binubuo ng mga teknokrata at pagpapalaki ng pagpopondo sa [[Hukbong Sandatahan]] at pagpapakilos sa mga ito sa pagtulong sa pagyayari. Sinimulan ni Marcos ang pagpapatayo ng mga lansangan, tulay, paaralan, at mga gusaling pamgkalusugan na sinasabing nagbigay ng mga benepisyong [[pork barrel]] para sa kaniyang mga kaibigan.&lt;ref name=marcos19&gt;http://countrystudies.us/philippines/27.htm&lt;/ref&gt; Ang produksiyon ng [[kanin]] ay nasa kasagsagan nito na humantong sa pagiging sapat ng kanin sa bansa at nagawang makapagluwas ng kanin na nagkakahalagang 7 milyong dolyar. Ito ay nangyari dahil sa tulong ng mga pundasyong [[Rockefeller Foundation|Rockefeller]] at [[Ford Foundation|Ford]] Foundations na dinala ni Marcos ang [[Rebolusyong Berde]] sa Pilipinas. Itinatag ng mga pundasyong Rockeller at Ford ang [[International Rice Research Institute]] sa [[Los Baños, Laguna]] kung saan direktor ang Amerikanong si Dr. Robert Chandler at pangunahing rice breeder ang Amerikanong si Dr. Henry Beachell. Ang isang nalikhang uri ng kanin o bigas ni Dr. Beachell ang IR8 na tinawag na ''miracle rice'' na gumawa sa Pilipinas at iba pang bansa na sapat sa kanin sa mga panahong ito.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HI27Ae01.html |access-date=2013-11-19 |archive-date=2012-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120924054109/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HI27Ae01.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Sa kaniyang unang termino ay nakatanggap si Marcos ng malaking tulong pang-ekonomiya at pangsalapi mula sa [[Estados Unidos]].&lt;ref name=marcos19/&gt; Kaniyang pinaikli ang kasunduan ng mga pugad militar ng Estados Unidos sa Pilipinas mula 99 taon hanggang 25 taon. Noong Oktubre 1966, sa Pilipinas idinaos ang isang summit ng mga pitong bansa upang talakayin ang [[Digmaang Biyetnam|papalalang problema sa Vietnam]]. Hiniling ni Marcos sa Kongreso na magpadala ng mga sundalo sa Timog Vietnam. Nang imungkahi ng pangulong [[Diosdado Macapagal]] noong 1964–1965 na magpadala ng mga sundalo sa Vietnam, si Marcos ang nanguna sa pagsalungat sa balak na pagpapadala ng mga sundalo sa Vietnam sa parehong mga kadahilanang legal at moral. Sa kabila ng mga pagsalungat laban sa balak ni Marcos, nagawa niyang makamit ang pagpayag ng Kongreso at ang pamahalaan ay nagpadala ng higit sa 10,000 mga sundalong Pilipino sa [[Vietnam]] sa ilalim ng PHILCAG (Philippine Civic Action Group). Kaniyang nilagdaan ang  Investment Incentives Act of 1967 at responsable sa pagsasabatas ng  Decentralization Act na nagbibigay kapangyarihan sa mga pinuno ng mga lokal na pamahalaan na humirang ng mga pinuno ng opisyal na binayaran ng mga pondong lokal. Sa panahong ito na nabuo ang katipunang pangrehiyon na [[ASEAN]] na lalaban sa bantang komunista sa rehiyon.

===Ikalawang termino (1969–1981)===
[[Talaksan:1969 inauguration.jpg|left|thumb|300px|30 Disyembre 1969 - Pasinaya sa Pangalawang termino ni Pangulong Ferdinand E. Marcos.]]
Noong 1969, si Marcos ay muling naihalal bilang Pangulo ng Pilipinas para sa isa pang apat na taong termino laban sa 11 mga kandidato. Ang halalang ito ay nabahiran ng malaking karahasan, pagbili ng boto at pandaraya sa panig ni Marcos&lt;ref&gt;{{cite book|author=Boudreau, Vincent|title=Resisting dictatorship: repression and protest in Southeast Asia|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=978-0-521-83989-1|page=7|url=http://books.google.com/books?id=ZpoCNHhUe7QC&amp;pg=PA7}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Hedman, Eva-Lotta E.|title=In the name of civil society: from free election movements to people power in the Philippines|publisher=University of Hawaii Press|year=2006|isbn=978-0-8248-2921-6|page=70|url=http://books.google.com/books?id=CIYn9_ZMMesC&amp;pg=PA70}}&lt;/ref&gt; at ginamit ni Marcos ang 50 milyong dolyar ng kabang yaman ng Pilipinas upang pondohan ang kanyang kampanya.&lt;ref&gt;{{cite book|author=McCoy, Alfred W.|title=Policing America's empire: the United States, the Philippines, and the rise of the surveillance state|publisher=University of Wisconsin Press|year=2009|isbn=978-0-299-23414-0|page=52|url=http://books.google.com/books?id=QYj6WUGsRuEC&amp;pg=PA52}}&lt;/ref&gt; Ang ikalawang termino ni Marcos ay minarkhan ng kaguluhan sa ekonomiya na dulot ng mga parehong panloob at panlabas na mga paktor. Noong 1969, ang Pilipinas ay nakaranas ng isang mas mataas na rate ng [[implasyon]] at [[debaluwasyon]] ng piso. Bilang karagdagan, ang pagbabawas ng mga bansang Arabo ng produksiyon ng langis bilang tugon sa tulong sa Israel ng mga hukbong Kanluranin sa alitang Arabo-Israel ay humantong sa mataas na mga presyo ng langis sa buong mundo. Sa panahong ito nang ang mga imprastruktura ng Pilipinas gayundin ang mga pananim at mga sakahang hayop ay nasalanta ng mga kadalasang natural na kalamidad at sinamahan ng mga panloob at panlabas na lakas ekonomiko na humantong sa walang pagpangasiwa na pagtaas ng mga presyo sa mga pangunahing pangangailangan.

Noong 1969, ang [[New People's Army]] ay nagsagawa ng mga pananalakay, bumaling sa mga pagdukot at lumahok sa iba't ibang mga karahasan na pumaslang sa 404 katao. Ang karahasan sa pamayanan sa Mindanao ay humantong sa 100,000 bakwit, pagsunog ng mga bahay, at pagpanaw ng mga daan-daang Kristiyano at Muslim sa [[Cotabato]] at [[Lanao]]. Ang karahasan ay nakapagbigay-pansin sa baling ng internasyonal at malasakit galing sa Organization of Islamic Conference (OIC) gayundin ang ibang mga bansang Mulsim tulad ng [[Libya]] na nagbigay ng pagsasanay-militar at lohistika sa mga rebeldeng [[Mga Moro|Moro]]. Ang [[sesesyonismo]]ng Muslim ang isa sa mga dahilan sa pagtatalumpati ni Marcos ng batas-militar. Noong 3 Marso 1970 nag-aklas ang mga tsuper ng pangmadlang dyip ng Maynila at mga karatig-pook. Ito ay sumapit upang tuligsain ang pangingikil ng mga pulis at upang hilinging pagtibayin ng lupon ng Palingkurang-Bayan ang pagtataas ng 5 sentimo sa pamasahe ng jeep.  Noong Marso 23–24, 1970, ang mga mag-aaral at mga pasahero ay nagdaos ng isang demonstrasyon na tumututol sa pagrurok ng bayad sa dyip at bus.

Ang mga mag-aaral ay nagkaroon ng sunod-sunod na demonstrasyon na sa simula ay bilang aklas laban sa pagtaas ng matrikula at ibang bayarin sa paaralan ngunit hindi naglaon ay humihiling ng mga pagbabago sa pamahalaan. Noong 26 Enero 1970, sa araw ng pagbubukas ng regular na sesyon sa [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso]], ang Pambansang Pagkakaisa ng mga Mag-aaral na pinamumunuan ni [[Edgar Jopson]] ay nagdaos ng malaking pagpapamalas sa labas ng Kongreso upang ihayag ang kanilang petisyon para sa pagdaraos ng isang [[Constitutional Convention|Kumbensiyong Konstitusyonal]] ng taong 1971 na humantong sa mga kaguluhan sa pagitan ng kapulisan at mga mag-aaral. Noong 30 Enero 1971 sa tinaguriang &quot;Labanan sa Mendiola&quot; o &quot;First Quarter Storm&quot; o Sigaw ng Unang Sikapat ay nagdaos ng panibagong demonstrasyon ang mga aktibistang mag-aaral kung saan nasawi ang apat na tagapamalas at marami ang nasugatan. Ang mga mag-aaral ay nagtungo sa Malacanang pagkatapos magtungo sa Kongreso at nagsipilitang makapasok sa loob ng Malacanang. Naghagis sila ng mga pillbox at mga sariling-gawang bomba{{efn|molotov}} sa bakuran ng Palasyo. Ito ay humantong sa isang labanan sa pagitan ng mga aktibistang estudyante at bantay ng seguridad ng Malacanag na tumagal hanggang makalipas ang hatinggabi. Nang sumunod na araw, ipinahayag ni Marcos sa radyo at telebisyon na ang mga pangayayari sa Mendiola ay isang paghihimagsik na may layuning pabagsakin ang kaniyang pamahalaan.

====Ang pagbomba sa Liwasang Miranda====
Nagdaos ang oposisyong [[Partido Liberal]] ng rally ng pangangampanya sa Plaza Miranda sa [[Quiapo]], Maynila noong 21 Agosto 1971 na dinaluhan ng 4,000 katao upang ipakilala ang mga kandidato ng Partido Liberal para sa [[Senado]] at mga kandidato para sa Maynila mula Punong-Lungsod hanggang sa mga konsehal. Nang mag-iika-9:00&amp;nbsp;ng gabi, ang dalawang granada ay inihagis sa entablado at magkasunod na sumabog. Malubhang nasugatan sina [[Jovito Salonga]], [[Sergio Osmeña, Jr.]], [[John Henry Osmeña]], Senador [[Gerardo Roxas]], Kinatawan [[Ramon Mitra]], [[Ramon Bagatsing]], Senador [[Eva Estrada Kalaw]], Kinatawan [[Eddie Ilarde]], Martin Isidro at iba pa. Siyam na katao ang nasawi kabilang ang potograpo ng pahayagang Manila Times na si Ben Roxas at 95 na katao ang nasugatan. Sa simula, ang Pangulong Marcos ang itinuturong siyang may pakana nito ngunit makalipas ang ilang taon ay idiniin ni Major General Victor Corpus si [[Jose Maria Sison]] at sa pinamumunuan niyang kilusan na [[Partido Komunista ng Pilipinas]] bilang may utak nito ngunit ito ay itinatanggi ni Sison. Sinisi rin ni Marcos ang mga komunista sa balak na pagpapahina ng kanyang pamahalaan at ilang oras pagkaraan ng pagpapasabog ay ipinalabas ng Pangulong Marcos ang  Proklamasyon Bilang 889 na sumususpindi sa pribelihiyo ng writ of [[habeas corpus]]. Noong 7 Enero 1972 ganap na binawi ni Pangulong Marcos ang kautusang nagsususpindi sa pribelehiyo ng writ of habeas corpus.{{efn|Nauna ng binawi ng Pangulo ang kautusan noong 18 Setyembre 1971 (sa bisa ng Proklamasyon Blg. 889-B)sa mga sumusunod na lalawigan at lungsod: '''Mga lalawigan:''' Batanes, Ilocos Norte, Ilocos Sur, Abra, La Union, Pangasinan, Batangas, Catanduanes, Masbate, Romblon, Marinduque, Oriental Mindoro, Occidental Mindoro, Palawan, Negros Occidental, Negros Oriental, Cebu, Bohol, Capiz, Aklan, Antique, Iloilo, Leyte, Leyte del Sur (Southern Leyte), Northern Samar, Eastern Samar at Western Samar; '''Mga &quot;sub-provinces&quot;:''' Guimaras at Biliran; '''Mga lungsod:''' Laoag (Ilocos Norte), Dagupan (Pangasinan), San Carlos (Pangasinan), Batangas City and Lipa (Batangas), Puerto Princesa (Palawan), San Carlos (Negros Occidental), Cadiz, Silay, Bacolod City, Bago City, Kalaon ,La Carlota, bais, Dumaguete, Iloilo City, Roxas, Tagbilaran (Bohol), Lapu-Lapu City, Cebu City, Mandaue, Danao, Toledo, tacloban, Ormoc, at Calbayog.&lt;br&gt; Noong 25 Setyembre 1972 binawi ng Pangulo (sa bisa ng Proklamasyon Blg. 889-C) ang kautusang pumipigil sa writ sa mga sumusunod na lalawigan at lungsod: '''Mga lalawigan:''' Surigao del Norte, Surigao del Sur, Davao del Norte, Davao del Sur, Davao Oriental, Bukidnon, Agusan del Norte, Agusan del Sur, Misamis Oriental, Misamis Occidental, Camiguin, Zamboanga del Norte, Zamboanga del Sur, at Sulu &lt;br&gt; Noong 4 Oktubre 1971, sa bisa ng Proklamasyon Blg. 889-D, binawi ng Pangulo ang suspensiyon ng writ sa mga sumusunod na lalawigan at lungsod: '''Mga lalawigan:'''Cagayan, Cavite, Mountain Province, Kalinga-Apayao, Camarines Norte, Albay at Sorsogon; '''Mga lungsod:''' Cavite City, Tagaytay, Trece Martires at Legaspi &lt;br&gt; Noong 7 Enero 1972 ganap ng binawi ng Pangulo ang suspensiyon ng writ sa mga nalalabing lalawigan at lungsod: '''Mga lalawigan:'''Bataan, Benguet, Bulacan, Camarines Sur, Ifugao, Isabela, Laguna, Lanao del Norte, Lanao del Sur, North Cotabato, Nueva Ecija, Nueva Vizcaya, Pampanga, Quezon, Rizal (Greater Manila Area), South Cotabato, Tarlac at Zambales; '''Mga &quot;sub-provinces&quot;:''' Aurora at Quirino; '''Mga lungsod:'''Angeles, Baguio, Cabanatuan, Caloocan, Coatabato, General Santos, Iligan, Iriga, Lucena, Manila, Marawi, Naga, Olongapo, Palayan, Pasay City, Quezon City, San Jose at San Pablo.}}

==Pagpataw ni Marcos ng Batas militar==
Hindi naglaon pagkaraang bawiin ni Marcos ang pagsususpinde ng [[habeas corpus]], ang kapayapaan sa bansa ay lumubha ng lumubha. Nagkaroon ng mga pagpapasabog sa mga iba't ibang lugar sa bansa kabilang sa Greater Manila Terminal Food Market, Malacañang Palace, Joe's Department Store sa may Kalye Carriedo sa Quiapo, MWSS pipelines sa San Juan, Cabugao sa Ilocos Sur, mga gusaling Manila City Hall, Quezon City Hall, at Court of Industrial Relations, embahada ng Estados Unidos, at iba pa. Ang mga pambobomba ay sinisi ng administrasyon ni Marcos sa mga komunistang grupo.
[[Talaksan:PD 1081.JPG|300px|thumb|left|'''21 Setyembre 1972'''- Ipinahahayag ni Pangulong Ferdinand Marcos ang Batas Militar sa isang pagbabalita sa himpapawid.]]
Dahil sa lumalalang suliranin sa kapayapaan at kaayusan sa bansa, isinailalim ni Pangulong Marcos ang buong bansa sa Batas Militar (Martial Law) sa bisa ng Proklamasyon Bilang 1081 noong 22 Setyembre 1972 na kanyang nilagdaan noong 21 Setyembre 1972. Kalaunang inamin ni Marcos na nilagdaan na niya ang Proklamasyon Bilang 1081 noong 17 Setyembre 1972. Nagpalabas din ang Pangulo ng mga kautusan at atas upang maisakatuparan at magawa ang layunin ng Batas Militar. Kabilang sa mga kautusan ni Marcos ay: &quot;''kanyang pangangasiwaan ang buong pamahalaan ng Pilipinas kabilang ang mga ahensiya at mga instrumentalidad at sasanayin ang lahat ng mga kapangyarihan sa kanyang opisina kabilang ang kanyang papel bilang Commander-in-Chief ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]].''&quot; Tinuligsa ng mga kritiko ang mga dahilang inilahad ni Marcos na nagbibigay-katwiran sa pagpataw ng Batas Militar. Kanilang inakusahan si Marcos ng mismong paglikha ng mga kaguluhan upang magkaroon ng dahilan sa pagpataw Batas Militar at mapanatili ang sarili sa kapangyarihan. Ang isang dahilang ibinigay ni Marcos sa pagpataw ng Martial Law ang sinasabing pananambang sa Kalihim ng Pagtatanggol ni Marcos na si [[Juan Ponce Enrile]] na inangking pinaulanan ng mga bala sa kanyang sasakyan ngunit milagrosong hindi nasugatan. Kalaunang inamin ni Enrile noong [[Himagsikang People Power]] na ito ay huwad na isinagawa ng kaniyang mga tauhan.&lt;ref name=marcos11&gt;[http://books.google.com/books?id=GNFRaSf1dP4C&amp;pg=PA192 Closer Than Brothers: Manhood at the Philippine Military Academy, Alfred W. McCoy, p. 192]&lt;/ref&gt; Inamin rin ng isang kasapi ng Klaseng '40&amp;nbsp;ng [[PMA]] na ang kanyang malapit na kamag-anak na isa sa mga diputado ni Heneral [[Fabian Ver]] sa Presidential Security Unit ay nag-organisa sa ilang mga pambobomba sa bansa upang hikayatin ang mga tao na may krisis ng kaguluhan at ang demokrasya ay hindi gumagana.&lt;ref name=marcos11/&gt; Ang opiser na ito ay itinaas ni Marcos bilang Heneral mga ilang araw bago ang pagpapasatupad ng Batas Militar.&lt;ref name=marcos11/&gt;

Sa bisa ng General Order No. 1, inutos ni Marcos ang pagdakip at pagpapabilanggo sa mga sumusunod na pulitiko at mamamahayag na bumabatikos kay Marcos: ito ay kinabibilangan nina kinatawan  Roque Ablan, Jr. at Rafael Aquino, mga Senador na sina [[Benigno Aquino, Jr.]], [[Jose W. Diokno]] at [[Ramon Mitra, Jr.]], mga Gobernador na sina Rolando Puzon at Lino Bocalan, dating Senador Francisco Rodrigo, mga delagado sa Kumbensiyon Konstitusyonal na sina  Napoleon Rama, Enrique Voltaire Garcia, II, Teofisto Guingona, Jr., Bren Guiao, Alejandro Lichauco, Jose Nolledo, Jose Concepcion, Jr., at Jose Mari Velez, mga mamamahayag na sina Joaquin &quot;Chino&quot; Roces, Maximo Soliven, Teodoro Locsin, Sr., Amando Doronilla, Renato Constantino, at Luis Mauricio. Pinatalsik rin ni Marcos ang ilang mga kawani ng tanggapan ng pamahalaan sa bisa ng Presidential Decree No. 1 o ang &quot;Integrated Reorganization Plan&quot;. Tanging ang pahayagang Daily Express at mga estasyon ng pamahalaan ang pinahintulutang magpatuloy ng kanilang operasyong pamamahayag. Kalauna'y pinahintulutan ding magbukas ang pahayagang Manila Bulletin Today (na pag-aari ng Hans Menzi na malapit kay Marcos), mga estasyon ng Radio Philippine Network at Intercontinental Broadcasting Corporation na pag-aari ng crony ni Marcos na si Roberto Benedicto, at ang estasyon ng Republic Broadcasting System na kilala sa tawag na GMA Networks, na ang isa sa mga nagmamay-ari ay si Gilberto Duavit na malapit sa Pangulong Marcos. Binuwag rin ni Marcos ang [[Kongreso ng Pilipinas]] at naalisan ng tungkulin ang mga senador at kinatawan. Sa ilalim ng Batas Militar, nagkaroon si Marcos bilang Pangulo ng bansa ng kapangyarihang [[lehislatibo]] o paggawa ng batas. Gumawa siya ng mga Kautusang Pampanguluhan (Presidential Decree), Kautusang Pangkalahatan (General Order) at Liham Pagpapatupad (Letter of Instruction). Ang mga ito ang mangangasiwa sa Pamahalaan at lahat ng mga sibilyang kapangyarihan. Ang Kautusang Pampanguluhan ay may bisa at lakas tulad ng mga batas na ipinapalabas ng dating Kongreso. Bukod tangi ang pagpapairal ng Batas Militar sa Pilipinas. Hindi tulad ng ibang mga bansa na nagpapairal ng Batas Militar. Hindi ang hukbo ang nangangasiwa sa pamahalaan kundi ang mga pinunong sibilyan rin.

===Ang Saligang Batas ng 1973===
{{main|Saligang Batas ng Pilipinas ng 1973}}
Iminungkahi ang pagpapalit ng [[Saligang Batas ng Pilipinas ng 1935]] sa kadahilanang binuo ito habang ang Pilipinas ay [[kolonya]] pa ng [[Estados Unidos]] at kaya ay gawa ng impluwensiyang Amerikano at hindi na napapanahon ang mga tadhana nito sa paglutas ng mga suliranin at pagtugon sa mga pangangailangan ng mga mamamayan. Pinagtibay ng Kongreso noong 24 Agosto 1970 ang Batas Republika Bilang 6132 na nanawagan para sa isang Kumbensiyong Konstitusyonal sa taong 1971 at ginanap noong 10 Nobyembre 1970 ang halalan ng 320 delegado sa Kumbensiyong Konstitusyonal. Ang Kumbensiyong Konstitusyonal ay nagtipun-tipon noong unang araw ng Hunyo 1971 ngunit bago matapos ang Kumbensiyon ay idineklara ni Marcos ang Batas Militar noong Setyembre 1972 at ipinabilanggo ang ilang mga delegadong laban kay Marcos. Noong 19 Mayo 1972, binunyag ng delegadong si [[Eduardo Quintero]] (na dating embahador ng Pilipinas sa United Nations mula sa Leyte) ang [[suhol|panunuhol]] ng ₱11,150&amp;nbsp;ng isang pangkat upang udyukan ang kaniyang pagsang-ayon sa panukala sa Kumbensiyon ng nagbabawal sa muling pagtakbo sa halalan ng Pangulo at nagbabawal sa asawa ng pangulo na tumakbo bilang pangulo. Tinukoy ni Quintero na ang pangkat na nanuhol ay kinabibilangan ng 12 delegado mula sa Samar-Leyte kasama nina [[Imelda Marcos]] at Paz Mate na asawa ni Rep. Artemio Mate ng Leyte.

Ang balangkas ng mungkahing bagong Saligang Batas ay pinagtibay noong 29 Nobyembre 1972. Kabilang sa mga tadhana ng binuong Saligang Batas ang pagpapalit ng sistema ng pamahalaan mula sa pampanguluhan '' (presidential)'' patungo sa [[Parliamento|parlamentaryan]] kung saan ang Pangulo ang siyang kakatawan sa pamumuno ng estado, ang [[Punong Ministro ng Pilipinas]] na inihalal ng Pambansang Asembleya ang gaganap ng kapangyarihang pampamahalaan kasama ng kanyang Gabinete, at ang isang Pambansang Asembleya na binubuo ng isang kapulungan (unicameral) ang may kapangyarihan sa [[lehislatura|paggawa ng batas]].

Nagpalabas si Marcos ng Kautusuan pamapanguluhan 73 noong 30 Nobyembre 1972 na nagtatakda ng [[plebisito]] na idadaos sa 15 Enero 1973 upang pagbotohan ang iminungkahing Saligang Batas. Nagpalabas si Marcos ng isang kautusang pampanguluhan 86 na lumilikha sa bawat baryo ng mga munisipyo o bayan at sa bawat distrito sa mga lungsod ng mga Asembleya ng mga mamamayan o Citizen Assemblies upang palakihin ang saligan ng paglahok ng mga mamamayan sa isang pamamaraang demokratiko. Noong Enero 10–15, 1973, pinagtibay ng mga Asembleya ang Saligang Batas. Nagkabisa ang bagong saligang Batas noong 17 Enero 1973 sa pamamagitan ng Proklamasyon Bilang 1102&amp;nbsp;ni Marcos na may botong pabor na 14,976,561 at botong pagtutol na 743,869. Ang balidad ng pagpapatibay ng ''1973 Saligang Batas'' ay tinutulan sa ilang mga kasong isinampa sa Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas. Kabilang sa mga puntong itinaas laban sa balidad ng pagpapatibay nito ang: ang pagboto ay sa pamamagitan ng bibig samantalang ang artikulo 15&amp;nbsp;ng Saligang Batas ay nag-aatas ng pagboto, ang mga bilang ng pagboto na binanggit sa proklamasyon 1102 ay nilikha nina Benjamin Romualdez samantalang ang mga komisyoner ng COMELEC na tumangging lumahok sa proseso ng pandaraya ay pinaalis, at walang malayang ekspresyon ang mga tao dahil sa klima ng takot na nalikha ng Batas Militar. Ang petisyong kumukwestiyon sa balidad nito ay ibinasura ng Kataas-taasang Hukuman sa botong 6-4.&lt;ref name=marcos13/&gt;

Ayon sa mga probisyong paglipat ng Saligang Batas, dapat tipunin agad ni Marcos ang Interim Pambansang Asemblea sa pagpapatibay ng 1973 Saligang Batas at ang Asembleang ito ay dapat namang humirang ng interim Pangulo at interim Punong Ministro. Gayunpaman, ito ay hindi ginawa ni Marcos at sinuspinde ni Marcos ang pagpapatupad ng 1973 Saligang Batas sa kadahilanang may panahon ng emerhensiya at kinailangan niyang ipagpatuloy ang Batas Militar.&lt;ref name=marcos13&gt;The United States Constitution: Its Birth, Growth, and Influence in Asia, Joseph Barton Starr&lt;/ref&gt; Sa halip, si Marcos ay nagmungkahi ng mga [[amiyenda]] sa isang [[reperendum]] noong 16 Oktubre 1976 na pinagtibay noong 1976 na kinabibilangan ng mga tadhanang: paghalili ng Interim Batasang Pambansa sa Interim Pambansang Asemblea, na ang kasalukuyang Pangulo ay magpapatuloy na magsanay ng mga kapangyarihan sa ilalim ng ''[[Saligang Batas ng Pilipinas ng 1935|1935 Saligang Batas]]'' at ng lahat ng mga kapangyarihang ipinagkaloob sa [[Pangulo ng Pilipinas]] at [[Punong Ministro ng Pilipinas]] ng ''1973 Saligang Batas'', at ang Pangulo ay magpapatuloy na magsanay ng mga kapangyarihang paggawa ng batas hanggang sa iangat ang Batas Militar.

===Punong Ministro===
Noong 7 Abril 1978, idinaos ang unang halalan para sa [[Batasang Pambansa]] kung saan nakuha ng partido ni Marcos ang 152&amp;nbsp;ng 165 upuan nito na gumawa kay Ferdinand Marcos na [[Punong Ministro ng Pilipinas]] mula 1978 hanggang 1981. Inakusahan ng oposisyon si Marcos ng pandaraya sa pagbilang ng mga balota.&lt;ref&gt;http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/PHILIPPINES_1978_E.PDF&lt;/ref&gt;

===Bagong Lipunan===
Ilang buwan bago ipahayag ang Batas Militar, tinunton ng Pangulo ang sakit ng bayan sa pagkakaroon ng isang &quot;lipunang may karamdaman.&quot; Ang bagay na ito ay kaniyang ibinibintang sa mga pangkat na makapangyarihan na kanyang tinaguriang oligarkiya (kapangyarihan sa pamahalaang nasa kamay ng iilang tao) at mga maka-Maoistang Komunistang naghahangad ba ibagsak ang pamahalaan sa pamamagitan ng subersiyon at paggamit ng karahasan. Upang mabago ang di umano'y mga di kanais-nais na naging dahilan ng mga paghihirap, paghihikaos, at pagkakasala sa bansa, isinulong ni Marcos ang pagtatag ng isang bagong uri ng pamumuhay na kapakipakinabang hindi lamang sa mga taumbayan kundi sa bansa at sa buong daigsdig. Ito ang simula ng Bagong Lipunan - isang lipunan na binubuo ng mga bagong Pilipino. Sa pagpapatupad ng Bagong Lipunan, sinamsam ni Marcos ang mga negosyo ng &quot;oligarkiyang Tsino at Espanyol&quot; ngunit ang mga ito ay napunta naman sa mga kasapi ng pamilya Marcos at mga malapit na kaibigan na gumamit ritong mga pronta upang pagtataguan ng mga nakuha nila sa korupsiyon. Itinatag ni Marcos ang &quot;[[kapitalismong crony]]&quot; kung saan malaking nakinabang ang kaniyang mga [[Kroniyismo|crony]] ni Marcos na naging bagong oligarkiya.&lt;ref name=marcos23&gt;{{Cite web |url=http://articles.philly.com/1986-03-05/news/26083701_1_imelda-marcos-land-reform-philippine-troops |title=Archive copy |access-date=2013-11-03 |archive-date=2013-11-04 |archive-url=https://archive.today/20131104062730/http://articles.philly.com/1986-03-05/news/26083701_1_imelda-marcos-land-reform-philippine-troops |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=marcos24/&gt; Sa ilalim ng Martial Law, [[nasyonalisasyon|ginawang pambansa o pag-aari ng pamahalaan]] ni Marcos ang mga pribadong malalaking korporasyon gaya ng [[PLDT]], [[PAL]] (Philippine Airlines), Meralco, Fortune Tobacco, San Miguel Corporation at iba pa na naging mga pag-aari ng mga pamilyang Marcos at Romualdez.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Ayon kay [[Imelda Marcos]]:&quot;We practically own everything in the Philippines, from electricity, telecommunications, airlines, banking, beer and tobacco, newspaper publishing, television stations, shipping, oil and mining, hotels and beach resorts, down to coconut milling, small farms, real estate and insurance, Financial Times, 1998&quot;&lt;/ref&gt; Sinasabing ang PAL o Philippine Airlines ay ginawang pribadong sasakyan para kay [[Imelda Marcos]] at mga kaibigan niya para sa kanilang mga pamimili sa New York at Europa.&lt;ref name=marcos10&gt;http://www.zum.de/whkmla/sp/0708/chikyu/chikyu2.html&lt;/ref&gt; Ang mga [[monopolyo]] sa mga mahahalagang pagyayari ay itinatag ni Marcos gaya ng buko, tabako, saging, pagyayari, asukal, at iba pa. Ang mga magsasaka ng asukal at buko ay napilitan lamang magbenta ng kanilang mga produkto sa mga monopolyong itinatag ni Marcos sa mas mababang presyo kaysa sa presyong pandaigdig. Sa pagitan ng 1972 at 1976, pinalaki ni Marcos ang sukat ng militar mula 65,000 hanggang 270,000 katao. Ang mga opiser ng militar ay inilagay niya sa lupon ng mga korporasyon at inutos niyang pangasiwaan ng militar ang lahat ng mga pangmadlang utilidad at midya.&lt;ref name=marcos8/&gt; Napapaloob ang mga programa ng reporma ng pamahalaan sa salitang &quot;PLEDGES&quot; na ang ibig sabihin ay: '''P'''-eace and Order (Kapayapaan at Kaayusan); '''L'''and Reform (Reporma sa Lupa); '''E'''conomic Development (Kaunlaran sa Kabuhayan);'''D''' development of moral values '''G'''overnment Reforms (Mga Pagbabago sa Pamahalaan); '''E'''ducational Reforms (Mga Pagbabago sa Sistema ng Edukasyon); '''S'''ocial Services (Serbisyong Panlipunan). Noong Oktubre, 1972, isang buwan makaraan ipahayag ang Batas Militar, nagpalabas ng Kautusang Pampanguluhan Bilang 27 (Presidential Decree No. 27) si Marcos kung saan ang mga magsasaka, sa halip na kasamá lamang sila ng may-ari ng bukid, ay magmamay-ari na ng bahagi ng bukid. Kung wala pa silang salaping ibabayad, tutulungan sila ng Land Bank of the Philippines na magbabayad ng kaukulang halaga sa may-ari ng lupa at sa bangko naman magbabayad ang mga magsasaka. Ang isa pang paraan upang mabigyan ng lupa ang mga magsasakang walang sariling lupain ang pagpapadala sa kanila sa mga pook gaya ng  Nueva Vizcaya, Southern Leyte, Lanao del Sur, Davao del Sur, at Sultan Kudarat na kanilang sasakahin at ang bawat magsasaka ay bibigyan doon ng anim na ektaryang lupa. Pahihiramin sila ng salapi para sa kanilang sinasakang bukid na babayaran sa loob ng tatlong taon. Nang mapatalsik si Marcos noong Pebrero 1986, ang 50,000 hanggang 70,000 hektarya lamang ng lupain ang naipamahagi sa mga maliliit na magsasaka mula sa 10.3 milyong hektarya ng pribadong lupain at mula sa 17 milyong hektarya ng lupaing pampubliko.&lt;ref&gt;http://books.google.com/books?id=BzOKgoNfw1AC&amp;pg=PA87{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Kabilang sa mga palatuntunang ipinatupad ng administrasyon ni Marcos ang ''[[Masagana 99]]'' na naglalayong maging masagana ang ani ng mga magsasaka ng kanin at makaani ng 99 na kabang palay o higit pa sa bawat ektaryang taniman. Upang matamo ito, pinatupad ang paggamit ng mga uri ng bigas o kanin na may mataas na ani na nilikha ng [[International Rice Research Institute]]. Ang mga magsasaka ay tutulungan na umutang ng salapi sa bangko na pambili ng mga binhi gayundin ng mga kailangang [[pataba]] at pesticide upang mapataas ang ani nito. Ang ''Masagana 99'' ay gumawa sa Pilipinas na sapat sa kanin sa mga simulang taon ng pagpapatupad nito ngunit nabigong palakihin ang real na sahod ng pagsasaka dahil ang pagtaas ng kabuuang suplay ay nagpasidhi sa pagpiga ng gastos-presyo na nag-alis ng mga nilayong tubo sa pagsasaka ng kanin.&lt;ref&gt;http://www.agribusinessweek.com/free-market-policy-root-cause-of-mass-poverty-in-agriculture/&lt;/ref&gt;; ang ''Masaganang Maisan'' na nauukol sa pagtatanim ng puting mais, dilaw na [[mais]], [[batad]] at balatong sa 43 lalawigan; ang ''Gulayan sa Kalusugan'' na naglalayong paramihin ang mga tanim na gulay; ''Biyayang Dagat'' o  ''Blue Revolution'' na naglalayong ang mga mangingisda ay makauutang ng pera at upang mapabuti ang kanilang hanapbuhay at upang mabayaran naman ng mangingisda ang kanilang inutang, ang pamahalaan ni Marcos ay nagsagawa ng hakbang upang maging higit na malaganap ang mapagdadalhan ng mga nahuli ng mga mangingisdang ito. Kasama rin sa programa ng Biyayang Dagat ang pananaliksik at pinalawak na paglilingkod, pagbibinhi at pagpapaunlad ng palaisdaan, pagsasalata at paglalagay ng mga tinggalan ng huling isda at pagpapalawak ng pamilihan. Kabilang rin sa mga palatuntunan ng pamahalaan ang pagdaragdag ng produksiyon ng mga pananim na nailuluwas at naipagbibili sa loob ng bansa. Pinarami rin ang produksiyon ng mga sumusunod na pang-komersiyong produktong ramie, goma, abaka at bulak. Isa sa pinakamalaking pinanggagalingan ng kuwartang pumapasok noon sa bansa ang pagmimina ng tanso, ginto, nikel, carbon, at iba pa at unti-unti ring umunlad ang industriyang pang-elektroniks sa Pilipinas. Ang mga bagay na yari sa kamay ay siyang bumubuo ng malaking bahagi ng mga produkto ng Cottage Industries na kinabibilangan ng mga produktong mga bag at maletang balat, patis, ceramics, burdadong mga damit, saklob na buntal, muwebles na nara, mga kaldero, mga lamparang yari sa tela at kapis, gitara, banig, telang hablon, at mga produktong yari sa tanso na galing Marawi. Noong mga maagang 1980, ipinakilala ni Marcos ang [[golden kuhol]] sa Pilipinas upang dagdagan ang protina ng tipon ngunit kalaunang naging salot para sa magsasaka sa mga taniman ng kanin.&lt;ref&gt;http://www.gmanetwork.com/news/story/274389/lifestyle/healthandwellness/masagana-99-nutribun-and-imelda-s-edifice-complex-of-hospitals&lt;/ref&gt;

===Ikatlong termino (1981–1986)===
Noong 16 Hunyo 1981 anim na buwan pagkatapos na alisin ang martial law, ang unang halalan sa pagkapangulo ay idinaos para sa isang anim na taong termino. Gaya ng inaasahan, si Marcos ay tumakbo at nanalo sa isang malaking pagkapanalo laban sa iba pang mga kandiato. Ang mga pangunahing partidong oposisyon na [[United Nationalists Democratic Organizations]] (UNIDO) na isang koalisyon ng mga partido at LABAN ay bumoykot sa halalang ito bilang tanda ng pagpoprotesta sa mga halalan noong 1978 para sa isang interim na Batasang Pambansa  na kanilang kinondena bilang pandaraya.  Sa ikatlong termino ni Marcos, ang kanyang kalusugan ay mabilis na bumagsak sanhi ng mga karamdaman sa [[bato]] na kadalasang inilalarawan bilang [[lupus erythematosus]]. Ang rehimeng Marcos ay sensitibo sa publisidad ng kanyang kondisyon. Ang isang doktor ng [[Malacanang]] na si [[Potenciano Baccay]] na nagsaad na sa mga panahong ito ay sumailalim si Marcos sa isang transplant ng bato ay kalaunang dinukot at natagpuang pinatay.&lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/1985/11/02/world/a-doctor-for-marcos-is-stabbed-to-death.html&lt;/ref&gt; Maraming mga tao ang nagtatanong kung may kakayahan pa siyang mamuno dahil sa kanyang malalang sakit at papalaking kaguluhan sa pulitika.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Wurfel, David|title=Filipino Politics: Development and Decay|publisher=Cornell University Press|year=1988|page=289|url=http://books.google.com/books?id=R-oK4ZetPIAC&amp;pg=PA289|isbn=978-0-8014-9926-5 }}&lt;/ref&gt;

====Mga bintang ng korupsiyon at tangka ng pagpapatalsik kay Marcos====
Si Ferdinand Marcos at ang kaniyang asawang si [[Imelda Marcos]] at mga [[crony]] ay binintangan ng korupsiyon at pagnanakaw ng mga bilyong bilyong dolyar mula sa kabang yaman ng Pilipinas.&lt;ref&gt;http://www.latimes.com/news/world/worldnow/la-fg-wn-philippines-marcos-compensation-victims-20130225,0,2781922.story&lt;/ref&gt; Kabilang sa inilalarawang maluhong pamumuhay ni Imelda ay kinabibilangan ng limang milyong dolyar na mga pamimili sa New York, Rome at Copenhagen noong 1983 at pagpapadala ng isang salipapaw upang pulutin ang mga puting buhangin ng Australia para sa isang bagong beach resort. Bumili siya ng ilang mga ari-arian sa [[Manhattan]] noong mga 1980 kabilang ang  $51-million Crown Building, ang  Woolworth Building ([[40 Wall Street]]) at ang $60-milyong Herald Centre.&lt;ref&gt;http://news.google.com/newspapers?id=b1lWAAAAIBAJ&amp;sjid=L-8DAAAAIBAJ&amp;pg=5955,7676485&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://news.google.com/newspapers?id=epNTAAAAIBAJ&amp;sjid=GocDAAAAIBAJ&amp;pg=6411,6080906&lt;/ref&gt; Ang kanyang New York real estate ay kalaunang binawi ng pamahalaan at ipinagbili kasama ng karamihan ng kaniyang mga hiyas at karamihan ng kaniyang 175 pirasong lupon ng sining na kinabibilangan ng mga sining nina [[Michelangelo]], [[Botticelli]], at [[Canaletto]]. Kaniyang sinagot ang mga pagbatikos ng kaniyang maluhong pamumuhay sa pag-aangking kaniyang &quot;katungkulan&quot; na maging &quot;isang uri ng liwanag, isang bituwin na magbigay [sa mahihirap] ng mga gabay.&quot;&lt;ref name=&quot;bbc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;McNeill&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.independent.co.uk/world/asia/article347541.ece|title=The weird world of Imelda Marcos|last=McNeill|first=David|work=The Independent|location=London|date=25 Pebrero 2006|accessdate=30 Disyembre 2006|archive-date=25 Marso 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070325193207/http://news.independent.co.uk/world/asia/article347541.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.theage.com.au/news/world/imelda-loses-jewels-in-the-marcos-crown/2005/09/16/1126750129667.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/1986/02/28/world/manila-after-marcos-managing-a-frail-economy-marco-s-mansion-suggests-luxury.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/2012/11/21/nyregion/imelda-marcoss-ex-aide-charged-with-conspiracy.html?_r=0&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.smh.com.au/lifestyle/a-dynasty-on-steroids-20121119-29kwy.html#ixzz2MfsfBalA&lt;/ref&gt;

Noong 13 Agosto 1985, ang 56 Assemblymen ay lumagda ng isang resolusyon na tumatawag sa [[impeachment|pagpapatalsik]] ni Marcos para sa inaakusang paglilihis nito ng tulong na pangsalapi ng Estados Unidos sa Pilipinas para sa pansariling gamit.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Blitz, Amy|title=The contested state: American foreign policy and regime change in the Philippines|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2000|isbn=978-0-8476-9934-6|pages=167–168|url=http://books.google.com/books?id=n2rdOhMdCDEC&amp;pg=PA167}}&lt;/ref&gt; Kanilang binanggit ang paglalantad noong Hulyo 1985&amp;nbsp;ng ''San Jose Mercury News'' ng multimilyong dolyar na mga pamumuhunan at pag-aari ng pamilya Marcos sa Estados Unidos. Kabilang sa mga ari-ariang sinasabing nalikom ng pamilyang Marcos ang Crown Building, Lindenmere Estate, at isang bilang mga matitirhang mga aparment sa New Jersey at New York, isang shopping center sa New York, mga mansion sa London, Rome at Honolulu, ang   Helen Knudsen Estate sa Hawaii at tatlong mga condominium sa  San Francisco, California.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://articles.philly.com/1986-02-27/news/26089779_1_marcos-holdings-imelda-marcos-marcos-foes |title=Archive copy |access-date=2013-11-03 |archive-date=2014-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214190838/http://articles.philly.com/1986-02-27/news/26089779_1_marcos-holdings-imelda-marcos-marcos-foes |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Kabilang sa mga kaso ng korupsiyon na binintiang kay Ferdinand Marcos ang: pagnanakaw o paglihis nito ng 800,000 troy ounces ng ginto mula sa mga kaban ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]] para sa sariling paggamit,&lt;ref name=marcos7&gt;http://news.google.com/newspapers?id=fjlSAAAAIBAJ&amp;sjid=TzYNAAAAIBAJ&amp;pg=7071,4966436&lt;/ref&gt; pagtanggap ng mga [[kickback]] ng higit 53 milyong US dolyar sa mga kontrata mula sa mga 7 kompanyang Hapones,&lt;ref name=marcos7/&gt; pagkomberte ng 27 milyong dolyar mula sa [[PNB]] para sa sariling paggamit, at pagbili ng higit sa 52 milyong pisong halaga ng mga bagay sa mga Duty Free Shop sa Pilipinas upang makaiwas sa pagbabayad ng buwis.&lt;ref name=marcos7/&gt; Ninakawan rin ni Marcos ang mga pondong tulong pananalapi ng Estados Unidos at mga kabayarang reparasyon para sa digmaan ng mga Hapones.&lt;ref name=marcos7/&gt;

Si Marcos ay binintangan ng pagtanggap ng mga [[kickback]] mula sa kontrata ng Bataan nuclear power plant.&lt;ref name=marcos8/&gt; Ang crony ni Marcos na si Herminio Disini ay kinasuhan ng [[Sandiganbayan]] noong 2004 dahil sa umano'y pagkuha ng mga [[suhol]] na 18 milyong dolyar kapalit ng paggamit ng kaniyang udyok upang ibigay ang kontrata ng pagtatayo ng Bataan nuclear power plant para sa mga kompanyang Amerikano na Burns and Roe at Westinghouse Electrical 
Corp.&lt;ref name=marcos8/&gt;&lt;ref&gt;http://www.gmanetwork.com/news/story/328786/news/nation/sc-gives-green-light-for-sandigan-to-try-alleged-marcos-crony&lt;/ref&gt;

Sina Marcos, [[Danding Cojuangco]], [[Juan Ponce Enrile]] at [[Lobregat]] ay nagsabwatan upang buwisan ang mga magsasaka ng buko sa tinatawag na [[Coco Levy Fund Scam]]. Ang nalikom na buwis na nagkakahalagang P9.7 bilyong piso ay ginamit para sa pansariling kapakinabangan.

==Pagpapatalsik sa kapangyarihan==
===Pagpaslang kay Ninoy Aquino===
[[Talaksan:Shot Dead on Arrival.JPG|thumb|250px|Pagpatay kay Ninoy Aquino]]
Ang pagpaslang kay [[Ninoy Aquino]] noong 1983 ang kalaunang naging katalista na humantong sa pagpapatalsik kay Marcos. Ang partidong oposisyon ay sumisi kay Marcos ngunit ang iba ay sumisi sa militar at kay Imelda. Noong 21 Agosto 1983 pagkatapos ng isang tatlong taong pagkakatapon sa [[Estados Unidos]], si Ninoy ay pinaslang habang bumababa sa isang pangkalakalan '' (commercial)'' na paglipad sa [[Ninoy Aquino International Airport|Manila International Airport]] na kalaunang pinangalanang [[Ninoy Aquino International Airport]] bilang pagpaparangal kay Ninoy.&lt;ref&gt;{{Citation |editor-surname=Javate-De Dios |editor-first=Aurora et al. |title=Dictatorship and Revolution: Roots of People's Power |publisher=Conspectus Foundation Incorporated |publication-date=1988 |isbn=9919108018{{Please check ISBN|reason=Check digit (8) does not correspond to calculated figure.}}{{Please check ISBN|reason=does not match hyphenation rules and is probably invalid}} |page=132}}.&lt;/ref&gt; Ang kanyang asasinasyon ay nagpagulat at nagpagalit sa maraming mga Pilipino na nawalan ng pagtitiwala sa administrasyon ni Marcos. Ang pangyayaring ito ay karagdagan pang humantong sa mga pagsusupetsa sa pamahalaan na nagtulak sa hindi pakikipagtulungan ng mga Pilipino na kalaunang humantong sa isang buong [[sibil na hindi pagsunod]].&lt;ref&gt;{{Citation |last=Schock |first=Kurt |authorlink= |author2= |editor= |others= |title=Unarmed Insurrections: People Power Movements in Nondemocracies |origyear= |url= |format= |accessdate= |edition= |series= |date= |year=2005 |publisher= University of Minnesota Press|location= |language= |isbn=0-8166-4192-7 |oclc= |doi= |id= |pages=56 |chapter=People Power Unleashed: South Africa and the Philippines |quote= }}&lt;/ref&gt; Ito ay nagpauga sa pamahalaan ni Marcos na lumalala na sa panahong ito dahil sa papalalang kalusugan ni Marcos. Ang asasinasyon ni Ninoy Aquino ay nagsanhi sa ekonomiya ng Pilipinas na karagdagang lumala at ang pamahalaan ng Pilipinas ay karagdagang lumubog sa pagkakautang. Sa wakas ng 1983, ang bansa ay naging [[bangkarote]], ang piso ay dumanas ng [[debaluasyon]] ng 21% at ang ekonomiya ng Pilipinas ay umurong ng 6.8% noong 1984 at muling umurong ng 3.8% noong 1985. 
&lt;ref name=edsa&gt;{{cite web
| url = http://www.ualberta.ca/~vmitchel/fw9.html
| title = Lakas Ng Bayan: The People's Power/EDSA Revolution 1986
| accessdate = 2007-12-10
| publisher = [[University of Alberta]], [[Canada]]
| archive-date = 2016-04-19
| archive-url = https://web.archive.org/web/20160419033555/http://www.ualberta.ca/~vmitchel/fw9.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

Noong 1984, si Marcos ay humirang ng isang komisyon na pinangunahan ni Chief Justice [[Enrique Fernando]] upang maglunsad ng isang imbestigasyon sa pagpatay kay Ninoy. Si Kardinal Sin ay inanyahan na sumali sa komisyon na ito ngunit tumanggi at naghayag ng kanyang mga pagdududa sa bersiyon ng militar na si [[Rolando Galman]] ang pumaslang at ang komisyong ito ay gumuho. Ang pamahalaan ni Marcos ay lumikha ng isang reenactment video ng ''kanilang bersiyon'' ng pangyayari na ipinalabas sa telebisyon na nagpapakitang si Galman ay nakatago sa ilalim ng hagdan at bumaril kay Ninoy sa tarmac at pagkatapos ay binaril naman ng mga sundalo si Galman.

Sumunod na hinirang ni Marcos ang kanyang kaibigan at retiradong hukom na si Corazon Agrava upang mamuno sa isang may limang kasaping komisyon upang mag-imbestiga sa asasinasyon. Ang komisyong ito ay naglabas ng isang malaki at maliit na mga ulat noong Oktubre 1984. Ang parehong mga ulat ay umaayon na ang asasinasyon ni Ninoy ay isang [[kolusyon|pakikipagsabwatang]] militar. Gayunpaman, ang mga parehong mga ulat ay hindi umayon sa mga aktuwal na tao o mga bilang ng nasasangkot dito. Ang maliit na ulat ay nagpapawalang sala kay General [[Fabian Ver]] at nagpangalan lamang ng pitong mga kasangkot. Ang malaking ulat ay nagpangalan ng 26 kasangkot kabilang si Gen. Ver. Ang malaking ulat ay humantong sa mga pagkakaso sa mga pinangalanang kasabwat. Ang paglilitis ng mga ito ay nagsimula noong 22 Pebrero 1985 ngunit naging maliwanag na pinili ng tagapaglitis na hindi pansinin ang mga natuklasan ng komisyon ni Agrava at nagpapatuloy ayon sa kuwento ng militar. Dahil dito, may papalaking mga protesta at pagtawag sa pagbibitiw ni Marcos. Noong 2 Disyembre 1985, ang lahat ng mga nasakdal kabilang si Ver ay napawalang sala sa pagpatay kay Ninoy.&lt;ref name=edsa/&gt; Noong 1990, hinatulan ng Korte Suprema ng Pilipinas ang isang heneral at 15 pang mga sundalo sa pagpatay kay Ninoy at hinatulan ng habang buhay na pagkabilanggo. Ang mga ito ay kabilang sa mga 1000 sundalong nagbigay seguridad kay Ninoy sa kanyang pagdating sa bansa.&lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/1990/09/29/world/16-sentenced-to-life-for-killing-aquino.html&lt;/ref&gt;. Batay sa mga testigong sina Rebecca Quijano, Jessie Barcelona at iba pa, nakita nilang ang sundalong si C1C Rogelio Moreno na nasa likod ni Ninoy habang bumaba sa hagdan ng eroplano si Ninoy ang bumaril sa batok ni Ninoy. Ito ay umaayon sa autopsiya kay Ninoy na ang bala ay pumasok mula itaas ng mastoid ng bungo at lumabas sa mababang panga na nagpapakitang ang pagbaril ay ginawang mas mataas sa ulo ni Ninoy.

===Snap Election===
Simula 1983 pagkatapos ng pagpaslang kay Ninoy, ang mga opisyal ng pamahalaan ng Estados Unidos ay hindi na sumuporta sa rehime ni Marcos&lt;ref name=marcos20&gt;http://www.nytimes.com/1989/03/19/magazine/reagan-and-the-philippines-setting-marcos-adrift.html?pagewanted=all&amp;src=pm&lt;/ref&gt; at naghanap sila ng mga paraan upang mapatalsik na si Marcos sa kapangyarihan.&lt;ref name=marcos20/&gt; Sa mukha ng papalalang kawalang kasiyahan ng mga mamamayang Pilipino, pinatawag ni Marcos ang isang [[Snap election]] noong 3 Nobyembre 1985 na may natitira pang higit sa isang taon sa kanyang termino. Ang snap election ay tinawag para sa 17 Enero 1986 at pagkatapos ay nilipat sa 7 Pebrero 1986. Pinili ni Marcos si [[Arturo Tolentino]] na kasamang tatakbo sa ilalim ng partidong [[Kilusang Bagong Lipunan]] (KBL) samantalang ang balo ni Ninoy na si [[Corazon Aquino]] ay naghayag ng kanyang pagtakbo sa pagkapangulo noong 3 Disyembre 1985 kasama ni [[Salvador Laurel]] sa ilalim ng partidong United Opposition (UNIDO) na sinuportahan ng oposisyon ni Marcos.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Pollard, Vincent Kelly|title=Globalization, democratization and Asian leadership: power sharing, foreign policy and society in the Philippines and Japan|publisher=Ashgate Publishing|year=2004|isbn=978-0-7546-1539-2|page=50|url=http://books.google.com/books?id=L37RZlzA530C&amp;pg=PA50}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Parnell, Philip C.|chapter=Criminalizing Colonialism: Democracy Meets Law in Manila|editors=Parnell, Philip C. &amp; Kane, Stephanie C.|title=Crime's power: anthropologists and the ethnography of crime|publisher=Palgrave-Macmillan|year=2003|isbn=978-1-4039-6179-2|page=214|url=http://books.google.com/books?id=j2hpz4_fob4C&amp;pg=PA214}}&lt;/ref&gt; Sa snap election na idinaos noong 7 Pebrero 1986, ang mga insidente ng pandaraya, pagbili ng mga boto, pananakot at karahasan ay iniulat gayundin ang pakikialam sa mga election return. Ang Commission on Elections (COMELEC) tally board ay nagpapakita na si Marcos ang nangunguna samantalang ang  National Citizen's Movement for the Free Elections (NAMFREL) ay nagpapakitang si Corazon Aquino ang nangunguna sa isang komportableng margin. Idenaklara ng opisyal na canvasser  na COMELEC si Ferdinand Marcos na nanalo sa halalan. Sa huling tally ng COMELEC, si Marcos ay nagkamit ng 10,807,197 boto laban sa 9,291,761 boto ni Aquino. Gayunpaman, sa final tally ng [[National Movement for Free Elections]] (NAMFREL), si Aquino ay nagkamit ng 7,835,070 boto laban sa 7,053,068 ni Marcos.&lt;ref&gt;{{Citation
|title=[[A Force More Powerful|A force more powerful]]: a century of nonviolent conflict
|author1=Peter Ackerman
|author2=Jack DuVall
|publisher=Macmillan
|year=2001
|isbn=978-0-312-24050-9
|page=[http://books.google.com.ph/books?id=OVtKS9DCN0kC&amp;pg=PA384 384]
|url=http://books.google.com/?id=OVtKS9DCN0kC
|authorlink1=Peter Ackerman
|authorlink2=Jack DuVall
}};&lt;br /&gt;
^ {{Citation
|author=Isabelo T. Crisostomo
|title=Cory--profile of a president
|publisher=Branden Books
|year=1987
|isbn=978-0-8283-1913-3
|page=[http://books.google.com/books?id=iW_ddLowBYkC&amp;pg=PA193 193]
|url=http://books.google.com/?id=iW_ddLowBYkC
}} (showing a reproduction of NAMFREL's announcement of the results).&lt;/ref&gt; 
Ang mga 29 mangggawa ng komputer ay lumayas sa tabulation center na nagpoprotesta sa pakikiaalam sa mga resulta ng halalan na pumapabor kay Marcos.&lt;ref name=&quot;edsa&quot;/&gt; Ang oposisyonistang dating Gobernador na si [[Evelio Javier]] ng [[Antique]] ay pinaslang sa harap ng kapitolyo ng lalawigan kung saan idinadaos ang pagka-canvass ng mga boto. Ang mga pangunahing suspek ang mga sariling bantay ng isang lokal na pinuno ng [[Kilusang Bagong Lipunan]]. Ang Catholic Bishops' Conference of the Philippines (CBCP) ay naglabas ng isang pahayag na kumokondena sa halalan bilang pandaraya. Ang Senado ng [[Estados Unidos]] ay nagpasa rin ng isang resolusyon na kumokondena sa halalan. Ang Pangulo ng Estados Unidos na si Ronald Reagan ay naglabas ng pahayag na tumatawag sa mga ulat ng pandaraya na &quot;nakakabagabag&quot;.&lt;ref&gt;
{{cite news
| url = http://findarticles.com/p/articles/mi_m1079/is_v86/ai_4188363
| title = PRESIDENT'S STATEMENT, FEB. 11, 1986
| accessdate = 2007-12-03
| publisher = US Department of State Bulletin, April, 1986
| year=1986
}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa mga protesta, inihyag ng COMELEC na si Marcos ay nanalo ng 53 porsiyento ng mga boto laban kay Aquino. Ito ay sinalungat ng NAMFREL na si Aquino ay nanalo ng 52 porsiyento ng mga boto laban kay Marcos.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Schock |first=Kurt |last2= |first2= |publication-date=
|title=Unarmed Insurrections: People Power Movements in Nondemocracies |publication-place= |publisher= U of Minnesota Press|isbn= 978-0-8166-4193-2|page=77 |url=http://books.google.com/?id=RRVk5qJpOH8C&amp;pg=PA77&amp;dq=Cory+Aquino+1986+inauguration |accessdate= 2007-12-03 |year=2005}}.&lt;/ref&gt;

Noong Pebrero 15, si Marcos ang inihayag ng COMELEC at Batasang Pambansa bilang nanalo sa gitna ng kontrobersiya. Ang lahat ng mga 50 oposisyong kasapi ng Parliamento ay lumayas sa pagpoprotesta. Tumangging tanggapin ng maraming Pilipino ang resulta ng halalan na naghahayag na si Aquino ang tunay na nanalo. Ang parehong &quot;mga nanalo&quot; sa pagkapangulo na sina Aquino at Marcos ay nanumpa bilang mga pangulo sa dalawang magkaibang mga lugar. Si Aquino ay tumawag ng mga strike at pagboboykot ng mga mamamayang Pilipino laban sa mga negosyo at media na pag-aari ng mga crony ni Marcos. Dahil dito, ang mga bangko, korporasyon at mga media ng mga crony ni Marcos ay matinding tinamaan at ang kanilang mga bahagi sa stock market ay bumagsak.

===Himagsikang People power===
Dahil sa mga iregularidad sa halalan, ang [[Reform the Armed Forces Movement]] ay naglunsad ng isang pagtatangkang [[coup d'eta]] laban kay Marcos. Ang simulang plano ay salakayin ang [[Malacanang Palace]] at dakpin si Marcos. Ang ibang mga unit ng military ay kokontrol sa mga stratehikong pasilidad gaya ng [[NAIA]], mga baseng militar, mga himpilan ng radyo at telebisyon, ang GHQAFP sa [[Kampo Aguinaldo]], at mga highway junctions upang limitahan ang mga kontra-opensibo ng mga loyalistang hukbo ni Marcos. Si Lt. Col. [[Gregorio Honasan]] ang mangunguna sa pangkat na sasalakay sa Malacanang Palace. Gayunpaman, nang malaman ni Marcos ang tungkol pagbabalak na ito, kanyang inutos ang pagdakip sa mga pinuno nito&lt;ref&gt;{{Citation |last=West |first=Lois A. |last2= |first2= |publication-date=1997
|title=Militant Labor in the Philippines |publication-place= |publisher=Temple University Press |isbn=1-56639-491-0 |pages=19–20 |url=http://books.google.com/?id=KcaOhzm8gAQC&amp;pg=PA20&amp;dq=Philippine+People+power+revolution |accessdate= 2007-12-03 |year=1997}}.&lt;/ref&gt; at itinanghal sa lokal at internasyonal na press ang ilan sa mga nadakip na mga nagtatangkang magpatalsik kay Marcos na sina Maj. [[Saulito Aromin]] and Maj. [[Edgardo Doromal]].&lt;ref&gt;[http://aromin.xanga.com/ An Account of February Revolution]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.stuartxchange.org/DayOne.html Day One (EDSA: The Original People Power Revolution)]&lt;/ref&gt;

Dahil sa banta ng kanilang nalalapit na pagkakabilanggo, nagpasya sina Enrile at mga kapwa nagbabalak laban kay Marcos na humingi ng tulong AFP Vice Chief of Staff Lt. Gen [[Fidel Ramos]] na hepe rin ng Philippine Constabulary (ngayong Philippine National Police). Si Ramos ay pumayag na magbitiw sa kanyang posisyon at suportahan ang mga nagbabalak laban kay Marcos. Noong mga 6:30 pm noong 22 Pebrero 1986, sina Enrile at Ramos ay nagdaos ng isang pagpupulong ng press sa Kampo Aguinaldo kung saan nila inihayag ang kanilang pagbibitiw sa kanilang mga posisyon sa Gabinete ni Marcos at pag-urong ng kanilang suporta sa pamahalaan ni Marcos. Mismong si Marcos ay kalaunang nagsagawa ng mga pagpupulong ng balita na tumatawag kina Enrile at Ramos na sumuko na humihikayat sa kanilang &quot;itigil ang kaestupiduhang ito&quot;.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot;&gt;{{Citation |last=Paul Sagmayao |first=Mercado |authorlink= |author2=Francisco S. Tatad |title=People Power: The Philippine Revolution of 1986: An Eyewitness History |publisher=The James B. Reuter, S.J., Foundation |year=1986 |location=[[Manila]], [[Philippines]] |pages= |url= |isbn= 0-9639420-7-8{{Please check ISBN|reason=Check digit (8) does not correspond to calculated figure.}}}}&lt;/ref&gt; Sa isang mensaheng isinahimpapawid sa Radio Veritas noong mga alas 9&amp;nbsp;ng gabi, hinimok ni Kardinal Sin ang mga Pilipino na tulungan ang mga pinunong rebelde sa pamamagitan ng pagpunta sa seksiyon ng [[EDSA]] sa pagitan ng [[Kampo Crame]] at [[Kampo Aguinaldo|Aguinaldo]] at pagbibigay ng suportang emosyonal, mga pagkain at iba pang mga suplay. Maraming mga tao, pari at madre ang tumungo sa EDSA.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;McCargo&quot;&gt;{{Citation |last=McCargo |first=Duncan |last2= |first2= |publication-date=2003
|title=Media and Politics in Pacific Asia |publication-place= |publisher=Routledge |isbn=0-415-23375-5 |page=20 |url=http://books.google.com/?id=CuGJ575iLLAC&amp;pg=PA20&amp;dq=Radio+Veritas+1986+Philippine+revolution |accessdate= 2007-12-03 |year=2003}}.&lt;/ref&gt;

Sa kasagsagan ng rebolusyong People Power, inihayag ni [[Juan Ponce Enrile]] na ang pananambang sa kanya ay pineke upang magkaroon ng dahilan si Marcos sa pagpapataw ng martial law.&lt;ref&gt;Impossible Dream, Sandra Burton&lt;/ref&gt;

Sa bukang liwayway ng linggo, ang mga hukbo ng pamahalaan ni Marcos ay dumating upang patumbahin ang pangunahing transmitter ng Radio Veritas na pumutol sa pagsasahimpapawid sa mga taong nasa probinsiya. Ang himpilan ay nilipat sa isang standby transmitter na may isang limitadong saklaw ng pagsasahimpapawid.&lt;ref name=&quot;McCargo&quot;/&gt; Ang himpilan ay pinuntirya ni Marcos dahil ito ay naging mahalagang kasangkapan ng pakikipagtalastasan para sa pagsuporta ng mga mamamayan sa mga rebelde na nagbibigay alam sa kanila sa mga pagkilos ng hukbo ni Marcos at paghahatid ng mga mensahe para sa pagkain, gamot at mga suplay.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt;

Ang mga tao ay patuloy pa ring tumungo sa EDSA hanggang sa lumobo sa mga daan daang libong hindi armadong mga sibilyan. Ang mood sa mga lansangan ay aktuwal na masaya na marami ay nagdadala ng kanilang mga buong pamilya. Ang mga mang-aawit ay nag-aliw sa mga tao, ang mga pari at madre ay nanguna sa mga prayer vigil at mga tao ay nagtayo ng mga barikada at makeshift na mga bag ng buhangin, mga puno at mga sasakyan sa ilang mga lugar sa kahabaan ng EDSA. Saanman, ang mga tao ay nakikinig sa Radio Veritas sa kanilang mga radyo. Ang ilang mga pangkat ay umaawit ng ''[[Bayan Ko]]''&lt;ref&gt;{{Citation |last=Taylor |first=Robert H. |last2= |first2= |publication-date=2002
|title=The Idea of Freedom in Asia and Africa |publication-place= |publisher=Stanford University Press |isbn=0-8047-4514-5 |page=210 |url=http://books.google.com/?id=RfbSlkGP8TEC&amp;pg=PA210&amp;dq=Bayan+Ko+in+1986+Philippine+revolution |accessdate= 2007-12-03 |year=2002}}.&lt;/ref&gt; na mula pa 1980 ay naging makabayang antema ng oposisyon.  Kadalasang ipinapakita ng mga tao ang tandang LABAN&lt;ref&gt;{{Citation |last=Crisostomo |first=Isabelo T. |last2= |first2= |publication-date=1987
|title=Cory, Profile of a President: The Historic Rise to Power of Corazon. |publication-place= |publisher=Branden Books |isbn=0-8283-1913-8 |page=217 |url=http://books.google.com/?id=iW_ddLowBYkC&amp;pg=PA217&amp;dq=LABAN+signs+during+EDSA+I |accessdate= 2007-12-03 |year=1987}}.&lt;/ref&gt; na may nabuong &quot;L&quot; sa kanilang hinlalaki at hintuturo. Pagkatapos ng tanghalian noong Pebrero 23, nagpasya sina Ramos at Enrile na palakasin ang kanilang mga posisyon. Tumawid si Enrile sa EDSA mula [[Kampo Aguinaldo]] hanggang [[Kampo Crame]] sa gitna ng mga paghihiwayan ng mga tao.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt; Sa gitnang katanghalian, ang Radio Veritas ay naghatid ng mga ulat ng pagmamasa ng mga Marine malapit sa mga kampo sa silangan at mga tangkeng LVT-5 na papalapit mula hilaga at silangan. Ang isang kontinhente ng mga Marin na may mga tangke at mga armoradong van na pinangunahan ni Brigadier General [[Artemio Tadiar]] ay pinahinto sa kahabaan ng [[Ortigas Avenue]] mga 2&amp;nbsp;km mula sa mga kampo ng mga sampung mga libong mga tao.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Lizano |first=Lolita |last2= |first2= |publication-date=1988
|title=Flower in a Gun Barrel: The Untold Story of the Edsa Revolution |publication-place= |publisher= L.R. Lizano|isbn= |page= |url=http://books.google.com/?id=Bm0yAAAAIAAJ&amp;dq=EDSA+Revolution&amp;q=EDSA+Revolution |accessdate= 2007-12-02 |year=1988}}.&lt;/ref&gt; Ang mga madreng humahawak ng mga rosaryo ay lumuhod sa harapan ng mga tangke at ang mga babae ay naghawak hawak upang harangin ang mga hukbo.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Merkl |first=Peter H. |last2= |first2= |publication-date=2005
|title=The Rift Between America And Old Europe: the distracted eagle |publication-place= |publisher=Routledge |isbn=0-415-35985-6 |page=144 |url=http://books.google.com/?id=WavpuvE2HA4C&amp;pg=PA144&amp;dq=EDSA+Revolution |accessdate= 2007-12-02 |year=2005}}.&lt;/ref&gt;  Hiniling ni Tadiar sa mga tao na padaanin sila ngunit hindi gumalaw ang mga tao. Sa huli, ang mga hukbo ni Marcos ay umurong nang walang pagpapaputok ng baril na nangyari.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt; Sa gabi, ang standby transmitter ng Radio Veritas ay nabigo. Sa sandaling pagkatapos ng hating gabi, nagawa ng mga staff na pumunta sa isa pang himplian upang simulan ang pagsasahimpapawid mula sa isang lihim na lokasyon sa ilalim ng pangalang [[DZRJ-AM|&quot;Radyo Bandido&quot;]]. Sa bukang liwayway ng Lunes, 24 Pebrero 1986, ang unang mga malalang pagsagupa sa mga hukbo ng pamahalaan ay nangyari. Ang mga marine na nagmamartsa mula sa Libis sa silangan ay naghagis ng mga tear gas sa mga demonstrador na mabilis na kumalat. Ang ilang mga marine ay pumasok naman at humawak sa silangang panig ng Kampo Aguinaldo.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt; Kalauna, ang mga helicopter ng ika-15 Strike Wing ng [[Philippine Air Force]] na pinangunahan ni Col. Antonio Sotelo ay inutusan mula sa Sangley Point, Cavite na tumungo sa Kampo Crame.&lt;ref name=&quot;Crisostomo&quot;&gt;{{Citation |last=Crisostomo |first=Isabelo T. |last2= |first2= |publication-date=1987
|title=Cory, Profile of a President: The Historic Rise to Power of Corazon. |publication-place= |publisher= Branden Books|isbn= 978-0-8283-1913-3|page=226 |url=http://books.google.com/?id=iW_ddLowBYkC&amp;pg=PA226&amp;dq=Col.+Antonio+Sotelo+to+camp+crame |accessdate= 2007-12-03 |date=1987-04-01}}.&lt;/ref&gt; Sa lihim, ang squadron ay dumipekto at sa halip na pagsalakay sa Kampo Crame ay lumapag rito na may mga naghahiyawang mga tao at yumayakap sa mga piloto at mga crew nito. Ang isang helicopter na [[Bell 214]] na piniloto ni Mahjor Major Deo Cruz ng ika-25 Helicopter Wing at mga [[Sikorsky S-76]] gunship na piniloto ni Colonel Charles Hotchkiss ng ika-20 Air Commando Squadron ay mas maagang sumali sa mga rebelde sa himpapawid. Ang presensiya ng mga helicopter ay nagpalakas sa morale nina Ramos at Enrile na patuloy na humihikayat sa kanilang mga kapwa sundalo na sumali sa kilusan.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt; Sa katanghalian, si Corazon Aquino ay dumating sa base kung saan sina Enrile, Ramos, at mga RAM officer at mga tao ay naghihintay.&lt;ref name=&quot;Crisostomo&quot;/&gt;

Samantala, ang Pangulo ng Estados Unidos na si [[Ronald Reagan]] ay nabahala na baka atakihin at patayin ni Marcos ang mga nagpoprotesta na masasaksihan sa telebisyon ng buong mundo. Naglabas ng pahayag ang administrasyon ni Reagan na kung gagamit si Marcos ng dahas ay &quot;''magsasanhi ito ng hindi masabing pinsala sa ugnayan sa pagitan ng ating dalawang pamahalaan''.&lt;ref name=marcos20/&gt;

Sa mga parehong oras, nakatanggap si June Keithley ng mga ulat na nilisan ni Marcos ang Malacanang Palace at isinahimpapawid ito sa mga tao sa EDSA. Ang mga tao ay nagdiwang at kahit sina Ramos at Enrile ay lumabas mula sa Crame upang harapin ang mga tao. Gayunpaman, ang pagdiriwang ay panandalian dahil kalaunang lumabas si Marcos sa telebisyong kinokontrol ng pamahalaan na [[DWGT-TV|Channel 4]],&lt;ref&gt;{{Citation |last=Maramba |first=Asuncion David |last2= |first2= |publication-date=1987
|title=On the Scene: The Philippine Press Coverage of the 1986 Revolution |publication-place= |publisher=Solar publishing Corp. |isbn= 978-971-17-0628-9|page=27 |url=http://books.google.com/?id=2QAeAAAAMAAJ&amp;dq=Channel+9+tower+in+1986+revolution&amp;q=Channel+4 |accessdate= 2007-12-03 |year=1987}}.&lt;/ref&gt; na nagdedeklarang hindi siya magbibitiw sa pagkapangulo. Pinagpalagay na ang maling ulat ay isang kalkuladong pagkilos laban kay Marcos upang humikayat ng masa maraming mga depeksiyon.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt; Sa pagsasahimpapawid na ito, ang Channel 4 ay biglaang naglaho sa himpapawid. Binihag isang kontinhente ng mga rebelde sa ilalim ni Col. Mariano Santiago ang himpilian. Ang Channel 4 ay naibalik sa ere sa katanghalian na naghahayg si Orly Punzalan na ang &quot;Channel 4 ay muling nasa himpapawid upang paglingkuran ang mga tao&quot;. Sa mga panahong ito, ang mga tao sa EDSA ay lumobo na sa higit sa isang milyon.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt; Ang pagsasahimpapawid na ito ang itinuturing na pagbabalik ng ABS-CBN sa ere dahil ito ang unang beses na ang mga dating empleyado ay nasa loob ng complex nito pagkatapos ng 14 taong pagsasara nito ni Marcos noong martial law. Sa huling katanghalian, ang mga helicopter ng rebelde ay sumalakay sa [[Villamor Airbase]] na nagwawasak sa mga ari-ariang panghimpapawid ng pangulo. Ang isa pang helicopter ay tumungo sa Malacanang Palace na nagpatama ng isang rocket at nagsanhi ng maliit na pinsala. Kalaunan, ang karamihan ng mga opiser na nagtapos sa [[Philippine Military Academy]] (PMA) ay dumipekto sa pamahalaan ni Marcos. Ang karamihan ng mga Sandatahang Hukbo ay lumipat na sa kabilang panig.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt;

===Dalawang inaugurasyon ng pangulo===
Noong umaga ng Martes, Pebrero 25, bandang ikapito ng umaga, nagkaroon ng saguypaan sa pagitan ng mga loyalista at mga rebeldeng sundalo. May mga sniper na bumabaril sa mga rebeldeng sundalo. Subalit patuloy na sinugod ng mga rebeldeng sundalo ang estasyon ng Channel 9, na nasa hindi kalayuan ng Channel 4.

[[File:Corazon Aquino inauguration.jpg|thumb|Nanumpa si [[Corazon Aquino]] bilang Pangulo ng Pilipinas sa Club Filipino, San Juan noong 25 Pebrero 1986|right|200px]]
Maya-maya lamang ay nanumpa si [[Corazon Aquino]] bilang bagong pangulo ng Pilipinas sa isang seremonya sa Club Filipino sa Greenhills, isang kilometro mula sa Kampo Crame. Pinasumpa si Aquino ni Senior Associate Justice Claudio Teehankee, at pinasumpa naman si Laurel bilang Pangalawang Pangulo ni Justice Abad Santos. Hawak ni Aurora Aquino, nanay ni Ninoy Aquino, ang bibliang ginamit sa panunumpa ni Aquino. Kasama sa seremonya si Ramos, na na-promote bilang Heneral, si Enrile at ang iba pang mga politiko. Nasa labas ang maraming mga taga-suporta ni Aquino, na karamihan ay naka-dilaw bilang pagpapakita ng kanilang suporta. Matapos ang panunumpa ni Aquino ay kumanta sila ng Bayan Ko.

Samantala, nanumpa naman si Marcos sa Malacanang Palace. Nandoon ang ilan sa kanyang mga taga-suporta na sumisigaw ng &quot;Marcos! Marcos! Marcos pa rin!&quot; Ang panunumpa ay ginawa ni Marcos sa balkonahe ng palasyo ng Malacanang na isinahimpapawid ng IBC-13 at GMA-7.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt; Walang mga inanyayahang mga dayuhang dignitaryo ang dumalo sa seremonyang ito sa kadahilang pangseguridad. Ang mag-asawang Marcos ay lumabas sa balkonahe sa harap ng mga 3000 loyalistang KBL na nagsisigawan kina Marcos na &quot;Dakpin ang mga Ahas!&quot;.&lt;ref name=&quot;Ellison&quot;&gt;{{Citation |last=Ellison |first=Katherine |last2= |first2= |publication-date=2005
|title=Imelda: Steel Butterfly of the Philippines |publication-place= |publisher=iUniverse |isbn=0-595-34922-6 |page=244 |url=http://books.google.com/?id=Dfl53AtDM0oC&amp;pg=RA1-PA244&amp;dq=Dahil+Sa+sang+by+Imelda+Marcos |accessdate= 2007-12-03 |year=2005}}.&lt;/ref&gt; Pagkatapos ng panunumpa ay mabilis na umalis ang mag-asawa sa labas ng Palasyong Malacanang. Naputol ang pagbrodkast nito noong kubkubin ng mga rebeldeng sundalo ang mga nalalabing mga estasyon.

Marami ding mga demonstrador ang nagmasa sa mga barikada sa kahabaan ng [[Mendiola]], hindi kalayuan mula sa Malakanyang, ngunit hinarang sila doon ng mga loyalistang mga sundalo. Maraming mga demonstrador ang nagalit, ngunit inawat sila ng mga pari na nakiusap na huwag maging marahas.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt;

===Paglisan ng pamilya Marcos mula Pilipinas tungo sa Hawaii===
Ang Pangulong [[Ronald Reagan]] ay naglabas ng isang pagsusumamo kay Marcos na magbitiw na: ''Ang mga pagtatangka na patagalin ang buhay ng kasalukuyang rehime sa pamamagitan ng dahas ay walang kabuluhan. Ang lunas sa krisis na ito ay matatamo lamang sa pamamagitan ng isang mapayapang paglipat sa isang bagong pamahalaan.''&quot;.&lt;ref name=marcos20/&gt; Binasa ni Marcos ang mensahe ni Reagan noong alas 3 ng madaling araw (oras ng Maynila) at agad na tinawagan ni Marcos ang Senador ng Estados Unidos na si [[Paul Laxalt]], para humingi ng payo mula kay Reagan.&lt;ref name=&quot;Ellison&quot;/&gt; Iminungkahi ni Marcos kay Laxalt ang ''pagsasalo ng kapangyarihan'' kay Aquino o manunungkulan bilang ''nakakatandang tagapayo ni Aquino''.&lt;ref name=marcos20/&gt; Tumawag si Laxalt kay Marcos ng alas singko. Tinanong ni Marcos kay Laxalt na ''Senador, ano sa tingin mo? Dapat na ba akong magbitiw?''&quot;.&lt;ref name=marcos20/&gt; Sumagot si Laxalt na &quot;''I think you should cut and cut cleanly. I think the time has come. (Sa tingin ko dapat mo nang putulin at putulin ng malinis. Sa tingin ko dumating na ang panahon)''&quot; na siyang kinalungkot ni Marcos. Bandang hapon, kinausap ni Marcos si Enrile para sa kanyang ligtas na paglisan kasama ang kanyang pamilya at mga malalapit na kaalyado gaya ni General Ver. Sa hating gabi, dinala ng U.S. Airforce HH-3E Rescue [[helicopter]] ang pamilya ni Marcos sa Clark Airbase Pampanga mga 83 kilometrong hilaga ng Maynila bago sumakay sa mga eroplanong  [[US Air Force]] [[DC9|DC-9 Medivac]] at [[C-141 Starlifter|C-141B]] patungo sa Andersen Air Force Base sa [[Guam]], at papunta naman sa Hickam Air Force Base sa [[Hawaii]] kung saan dumating si Marcos noong 26 Pebrero 1986.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot;/&gt;

Marami ang nagsisaya sa paglisan ni Marcos. Napasok na rin ng mga demonstrador ang Palasyo ng Malakanyang, na matagal na ipinagkait sa mga ordinaryong mamamayan sa nakaraang dekada. Maliban sa mga naganap na nakawan, marami din ang nagsilibot sa loob ng isang lugar kung saan binago ang kasaysayan ng bansa.

Maging ang buong mundo ay nagsaya. Ayon kay Bob Simon, isang tagapagbalita ng CBS na isang estasyon sa Amerika, ang nagsabi &quot;We Americans like to think we taught the Filipinos democracy; well, tonight they are teaching the world.&quot; (&quot;Gusto naming mga Amerikano na isipin na kami ang nagturo sa Pilipinas ng demokrasya, ngunit ngayong gabi tinuturuan nila ang buong mundo.&quot;)

Kabilang sa mga bagay na itinala ng bagong pamahalaan ng Pilipinas na naiwan ng pamilyang Marcos sa [[Malacanang Palace]] nang lumikas ito patungo sa Hawaii ang 15 mink coat, 65 parasol, 508 mga gown, 888 handbag at 71 pares ng mga sunglass at mga 1,060 pares ng sapatos.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,963620,00.html#ixzz2Mfz3GD1m |title=Archive copy |access-date=2013-03-05 |archive-date=2013-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819184106/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,963620,00.html#ixzz2Mfz3GD1m |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Iniulat na nang tumakas si Marcos, natuklasan ng mga ahente ng U.S. Customs ang 24 maleta ng mga brick na ginto at diamanteng hiyas na itinago sa mga diaper bag. Ang mga sertipiko ng gintong bullion na nagkakahalaga ng mga bilyong dolyar ay sinasabing kasama sa mga ari-ariang personal na dinala ni Marcos at kanyang pamilya at mga crony nang bigyan sila ng ligtas na daanan ng administrasyong Reagan patungong Hawaii.

==Kamatayan==
Pagkalipas ng tatlong taon, namatay siya noong 28 Setyembre 1989 sa Honolulu, Hawaii sa edad na 72 sa [[cardiac arrest]] matapos ng matagal na pakikipaglaban sa mga karamdaman ng bato, baga at puso.&lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0911.html&lt;/ref&gt;

Ang bangkay ni Marcos ay inuwi sa Pilipinas noong 1993 at nakatanghal sa isang mausoleo sa Batac, Ilocos Norte. Hiniling ng pamilya Marcos na ilibing si Marcos sa [[Libingan ng mga Bayani]] ngunit ito ay sinalungat ng maraming mga politiko at mga biktima ng mga [[karapatang pantao]] ni Marcos.

==Legasiya ng pamumuno ni Marcos==
Sa kasalukuyan, ang pamahalaan ng Pilipinas ay nagbabayad pa rin ng interes sa mga utang pandayuhan ng bansa na natamo noong panahon ng administrasyong Marcos hanggang sa 2025. Nang maging Pangulo si Marcos noong 1965, ang utang na pandayuhan ng Pilipinas ay mababa sa dalawang bilyong dolyar. Nang mapatalsik si Marcos noong 1986, ang utang na pandayuhan ng Pilipinas ay umabot ng 28 bilyong dolyar.&lt;ref name=&quot;indymedia.org.uk&quot;/&gt;&lt;ref name=marcos2/&gt; Ayon sa mga ulat, ang 33% ng mga utang pandayuhan na katumbas ng 8 bilyong dolyar ay napunta sa bulsa ni Marcos at kanyang mga [[crony]].&lt;ref name=marcos2&gt;{{Cite web |url=http://www.philippinehumanrights.org/news/statements/227-the-marcos-legacy-of-fraudulent-and-illegitimate-debts |title=Archive copy |access-date=2013-03-06 |archive-date=2013-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130127054349/http://www.philippinehumanrights.org/news/statements/227-the-marcos-legacy-of-fraudulent-and-illegitimate-debts |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong 1975, ang 57% ng mga pamilyang Pilipino ay iniulat na mahirap.&lt;ref name=marcos2/&gt;

Ang isang ulat noong 2007&amp;nbsp;ng [[United Nations Office on Drugs and Crime]] at [[World Bank]] ay nagtantiya na may halagang $US 5 bilyon hanggang $US 10 bilyon ang mga aria-ariang kinuha ni Ferdinand Marcos mula sa bansang Pilipinas.&lt;ref name=smh&gt;http://www.smh.com.au/lifestyle/a-dynasty-on-steroids-20121119-29kwy.html&lt;/ref&gt; Sinasabing ang anak ni Marcos na si [[Irene Marcos Araneta]] ay may Swiss bank account na naglamaman ng US $13.2 bilyon na ni-[[laundering|launder]] at nilipat sa mga iba't ibang account sa mga bansang gaya ng Luxembourg, [[British Virgin Islands]], Liechtenstein.&lt;ref&gt;https://www.wsws.org/en/articles/1999/07/phil-j20.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://news.google.com/newspapers?nid=2479&amp;dat=20000518&amp;id=iVg1AAAAIBAJ&amp;sjid=gSUMAAAAIBAJ&amp;pg=1558,8728410&lt;/ref&gt; Noong 8 Abril 2013, iniulat na ang anak ni Marcos na si [[Imee Marcos]] ay may mga sikretong offshore trust at isang offshore company sa [[British Virgin Islands]] na hindi niya idineklara sa kanyang [[SALN]].&lt;ref&gt;http://www.icij.org/offshore/ferdinand-marcos-daughter-tied-offshore-trust-caribbean&lt;/ref&gt;

Noong 2004, si Ferdinand Marcos ay inilagay ng [[Transparency International]] na ikalawang pinakakurakot na pinuno sa buong mundo.&lt;ref&gt;http://news.bbc.co.uk/2/hi/3567745.stm&lt;/ref&gt;

Hindi kailanman kinilala o hiningan ng patawad ng mga kasapi ng pamilya Marcos ang mga nagawang atrosidad at paglabag ng mga karapatang pantao ni Ferdinand Marcos.&lt;ref name=marcos14&gt;{{Cite web |url=https://akbayan.org.ph/news/12-press-releases/224-marcos-jrurged-to-apologize-for-fathers-atrocities |title=Archive copy |access-date=2013-11-10 |archive-date=2014-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107134319/https://akbayan.org.ph/news/12-press-releases/224-marcos-jrurged-to-apologize-for-fathers-atrocities |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Inangkin ni [[Imelda Marcos]] na ang dapat humingi ng tawad ay ang pamahalaan ng Pilipinas at hindi ang kanyang pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lubbockonline.com/stories/022306/wor_022306068.shtml |title=Archive copy |access-date=2013-12-01 |archive-date=2014-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107162404/http://lubbockonline.com/stories/022306/wor_022306068.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ayon kay Human Rights (CHR) Chairperson [[Loretta Ann Rosales]], ang pagpapatibay ng US Court Appeals sa kasong contempt laban sa pamilya Marcos ay kabayaran para sa &quot;''walang hiyang kayabangan''&quot; ni Bongbong at kanyang ina na hindi humingi ng tawad para sa pagnanakaw at pagpatay noong rehime ni Marcos.&lt;ref name=selda&gt;http://seldapilipinas.wordpress.com/tag/ferdinand-bongbong-r-marcos-jr/&lt;/ref&gt; Ang hatol na  $353.6 milyon contempt laban sa pamilya Marcos ay para sa paglabag ng pamilya Marcos sa injunction na nagbabawal sa kanilang ubusin ang ari-arian ng pamilya Marcos na ibabayad sa mga biktima ni Marcos.&lt;ref name=selda/&gt;

Ang mga kinatawan ng [[Akbayan]] ay naghain ng resolusyon sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] na mandatoryong ituro sa mga estudyante ang mga atrosidad ng Batas Militar ni Marcos sa lahat ng mga antas ng edukasyon upang &quot;bigyan ang mga tao ng lahat ng mga kasangkapan upang matukoy ang katotohanan mula sa mga kasinungalingan&quot;. Hiniling ng Akbayan sa Pangulong [[Benigno Aquino III|Noynoy Aquino]] na suportahan ang kanilang resolusyon &quot;upang salungatin ang agresibong kampanya [ng mga loyalista ni Marcos] [[historikal na rebisyonismo|na baguhin ang kasaysayan]] at itransporma ang brutal na diktador sa isang mabuting pinuno.&quot;&lt;ref name=marcos14/&gt; Ang resolusyon ng Akbayan ay sinusuportahan ng Commission on Human Rights (CHR), National Youth Commission (NYC), mga iba't ibang pangkat ng kabataan at mga propesor ng kasaysayan.&lt;ref name=marcos14/&gt;

Isa sa pag-aangkin ng mga loyalista ni Marcos ay ang Pilipinas ay isang mayaman o napakaunlad na bansa noong panahon ni Marcos. Gayunpaman, ito ay sinasalungat ng mga ebidensiya. Nang mapatalsik si Marcos noong Pebrero 1986, ang halaga ng piso ay bumagsak ng higit sa 400 porsiyento, ang Pilipinas ay nabaon sa 28 bilyong dolyar na utang sa dayuhan, may tumaas na implasyon at ang kahirapan at korupsiyon ay laganap.&lt;ref&gt;http://news.google.com/newspapers?id=V0dPAAAAIBAJ&amp;sjid=HwMEAAAAIBAJ&amp;pg=6933,5199449&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://news.google.com/newspapers?id=Nc4zAAAAIBAJ&amp;sjid=NO8DAAAAIBAJ&amp;pg=3466,6341220&lt;/ref&gt;

Inangkin ni [[Bongbong Marcos]] na kung hindi daw napatalsik ang kanyang ama sa kapangyarihan ay naging [[Singapore]] na ''daw'' sana ang Pilipinas ngayon.&lt;ref&gt;http://www.gmanetwork.com/news/story/213657/news/nation/bongbong-marcos-would-have-turned-phl-into-another-singapore&lt;/ref&gt;

Gayunpaman, ayon sa mismong unang Punong Ministro ng [[Singapore]] na si [[Lee Kuan Yew]] na namuno sa parehong panahon ng pamumuno ni Marcos mula 1959 hanggang 1990: ''Ang kaibahan [ng Pilipinas sa Singapore] ang kultura ng mga Pilipino. Ito ay isang malambot, mapagpatawad na kultura. Sa Pilipinas lamang na ang isang pinunong tulad ni Ferdinand Marcos na nagnakaw sa kanyang bansa sa loob ng 20 taon ay itinuturing pa rin para sa isang pambansang paglibing. Ang hindi malaking halaga ng mga ninakaw ni Macos ay nagawang nabawi ngunit ang kanyang asawa at mga anak ay pinayagang makabalik at lumahok sa politika. Kanilang sinuportahan ang nanalong mga kandidato sa pangulo at kongreso gamit ang kanilang malalaking mga mapagkukunan at muling bumalik sa politika at lipunan pagkatapos ng 1998 halalan na nagbalik kay [[Joseph Estrada]].&lt;ref name=marcos22&gt;http://opinion.inquirer.net/12827/lee-kuan-yew-on-philippines&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
“The difference lies in the culture of the Filipino people. It is a soft, forgiving culture. Only in the Philippines could a leader like Ferdinand Marcos, who pillaged his country for over twenty years, still be considered for a national burial. Insignificant amounts of the loot have been recovered, yet his wife and children were allowed to return and engage in politics. They supported the winning presidential and congressional candidates with their considerable resources and reappeared in the political and social limelight after the 1998 election that returned President Joseph Estrada.”&lt;/ref&gt;

Ayon kay [[Lee Kuan Yew]], dahil walang nang nagpapautang na dayuhan kay Marcos pagkatapos ng pagpatay kay Ninoy at dahil sa hindi magawang mabayaran ni Marcos ang mga interest sa $25 bilyon dolyar utang sa dayuhan ng Pilipinas, ipinadala ni Marcos ang kanyang kalihim na si Bobby Ongpin kay Lee upang umutang ng $300-500 milyong upang mabayaran ang mga interes ng utang ng Pilipinas. Ayon kay Lee, tumingin siya ng diretso sa mata ni Marcos at sinabing &quot;''Hindi namin kailanman makikitang maibabalik ang salapi...Ang kailangan ay isang matatag at malusog na pinuno at hindi mas maraming mga utang''&quot;.&lt;ref name=marcos22/&gt; Ayon din kay Lee, sa $25 bilyong dolyar na utang ni Marcos sa dayuhan, ang 8 bilyong dolyar ay ipinautang ng mga bangko ng Singapore.&lt;ref name=marcos22/&gt;

==Ekonomiya ng Pilipinas sa ilalim ng pamumuno ni Marcos (1965–1986)==
Bago maluklok si Marcos bilang Pangulo noong mga 1965–1986,  ang Penn World Tables ay nag-ulat ng real na paglago sa [[GDP]] kada kapita na may aberaheng 3.5%. Sa ilalim ng rehimeng Marcos (1965–1986), ang taunang aberaheng paglago sa [[GDP]] ay 1.4% lamang. Ayon sa ilang sanggunian, ang taunang GDP ng Pilipinas mula 1976 hanggang 1986 ay 1.8% lamang.&lt;ref&gt;http://books.google.com/books?id=z1cpiEJMAi8C&amp;pg=PA295&lt;/ref&gt; Sa 20 taong pamumuno ni Marcos, ang [[GNP]] kada tao ng Pilipinas ay lumago lamang mula $495 hanggang $540 na halos 
''walang pag-usad'' samantalang ang [[GNP]] kada tao ng Timog Korea sa parehong panahon ay lumago mula $330 hanggang $2,345 dahil sa naging pamumuno ni [[Park Chung-hee]] .&lt;ref&gt;[http://books.google.ca/books?id=fawaNZu-yqUC&amp;pg=PR17 An Anarchy of Families: State and Family in the Philippines, edited by Alfred W. McCoy]&lt;/ref&gt; Iniulat ng World Bank na ang Pilipinas ay isa sa pinakamayamang ekonomiya sa [[Asya]] noong mga 1950 bago ang pagluklok ni Marcos bilang Pangulo, na ikalawa sa [[Hapon]] ngunit naging isa sa pinakamahirap na bansa sa Asya ngayon.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/facultyresearch/faculty/documents/5771.pdf |title=Archive copy |access-date=2013-03-20 |archive-date=2014-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107133528/http://www.insead.edu/facultyresearch/faculty/documents/5771.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=marcos5&gt;http://www.state.gov/outofdate/bgn/philippines/195236.htm&lt;/ref&gt; Ang mga taon ng maling pangangasiwa sa ekonomiya at pababago-bagong kondisyon sa politika noong rehimeng Marcos ang nag-ambag sa bumagal na pag-unlad ng ekonomiya ng Pilipinas.&lt;ref name=marcos5/&gt; Sa ilalim ni Ferdinand Marcos nang ang ekonomiya ng Pilipinas ay ''kauna-unahang'' nakaranas ng ''negatibong pag-unlad'' mula 1984.&lt;ref name=latimes&gt;http://articles.latimes.com/1985-07-02/business/fi-724_1_economic-recovery&lt;/ref&gt; Ang [[implasyon]] ay nasa 65%.&lt;ref name=latimes/&gt; Ang opisyal na palitan ng piso-dolyar noong 1965 ay 3.90 piso kada dolyar ngunit bumagsak sa 19.030 piso kada dolyar noong 1985.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://intl.econ.cuhk.edu.hk/exchange_rate_regime/index.php?cid=1 |access-date=2013-04-20 |archive-date=2013-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130906003543/http://intl.econ.cuhk.edu.hk/exchange_rate_regime/index.php?cid=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sa halip na paunlarin ang ekonomiya, pinalawig ni Marcos ang papel ng mga [[rentang ekonomiko|renta sa ekonomiya]].
&lt;ref&gt;[http://books.google.ca/books?id=fawaNZu-yqUC&amp;pg=PR16 An Anarchy of Families: State and Family in the Philippines, edited by Alfred W. McCoy]&lt;/ref&gt;

Ang ekonomiya ng Pilipinas ay nasadlak sa krisis pang-ekonomiya noong mga 1970 dahil sa sinasabing paggastos ni Marcos ng mga pondong pampamahalaan sa kanyang muling pagtakbo bilang Pangulo.&lt;ref name=marcos21&gt;http://countrystudies.us/philippines/57.htm&lt;/ref&gt; Dahil hindi mabayaran ng administrasyon ni Marcos ang utang pandayuhan ng bansa, siya ay nakipag-ayos sa [[IMF]] na [[debaluwasyon|pabagsakin ang halaga ng piso]] sa ₱6.40 kada US dolyar.&lt;ref name=marcos21/&gt;

Noong mga 1970, ang pangkalahatang pagtaas sa mundo ng mga presyo ng hilaw na materyal ay nakatulong sa ekonomiya. Napanatili ng pagmamanupaktura ang 6 porsiyentong rate ng paglago noong mga huling 1960 ngunit mababa sa ekonomiya sa kabuuan. Ang pagluluwas ng mga produkto ay lumago rin.  Sa ilalim ni Marcos ang mga pagluluwas ng produktong kahoy ang isa sa mga pangunahing iniluluwas na produkto ng bansa. Ang kaunting pansin ay binigay sa mga epektong pangkapaligiran ng pagkakalbo ng mga kagubatan. Noong mga maagang 1980, ang industriya ay gumuho dahil ang karamihan sa mga kagubatan ay naubos na.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Boyce, James K.|title=The political economy of the environment|publisher=Edward Elgar Publishing|year=2002|isbn=978-1-84376-108-2|pages=43–44|url=http://books.google.com/books?id=izGVtg8KE-YC&amp;pg=PA43}}&lt;/ref&gt; 
Sa tulong ng mga Pundasyogn [[Rockefeller Foundation|Rockefeller]] at [[Ford Foundation|Ford]] ay dinala ni Marcos ang [[Rebolusyong Berde]] sa Pilipinas. Itinatag ng mga pundasyong Rockeller at Ford ang [[International Rice Research Institute]] sa [[Los Baños, Laguna]] kung saan direktor ang Amerikanong si Dr. Robert Chandler at pangunahing rice breeder ang Amerikanong si Dr. Henry Beachell. Ang isang nalikhang uri ng bigas o kanin ni Dr. Beachell ang IR8 na gumawa sa Pilipinas at ibang bansa sa Asya na sapat sa kanin sa mga panahong ito. Gayunpaman, upang mapataas ang produksiyon ng kaning ito, kailangang lapatan ng mga input na pataba at pesticide na sobrang mahal para sa mga mahihirap na magsasaka. Ang ''Rebolusyong Berde'' ay binatikos ng ilan dahil sa nakikitang matataas na mga tubo para sa mga transnasyonal korporasyon na nagbebenta ng mga input ngunit pangkalahatang mapanganib sa mga maliit na magsasaka na kadalasang natutulak sa mga pagkakautang at kahirapan.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Nadeau, Kathleen M.|title=Liberation theology in the Philippines: faith in a revolution|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2002|isbn=978-0-275-97198-4|page=21|url=http://books.google.com/books?id=kAINJWo4IJ4C&amp;pg=PA21}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, iniulat na ang bilang ng mga magsasakang-nangungutang na may mabuting katayuan sa ilalim ng Masagana 99 ay bumagsak sa 80,000 noong mga 1977–1978 mula 800,000 noong 1973.&lt;ref&gt;http://books.google.com/books?id=4FXPwafvP84C&amp;pg=PA276&lt;/ref&gt; Noong 2006, ang mga utang ng mga magsasaka na hindi pa rin nababayaran sa ilalim ng Masagana 99 ay ₱5.5 bilyon.&lt;ref name=masagana99&gt;{{Cite web |url=http://business.inquirer.net/money/topstories/view/20060422-1151/10_rural_banks_tapped_to_collect_Masagana_99_loans |title=Archive copy |access-date=2013-11-28 |archive-date=2014-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141215061519/http://business.inquirer.net/money/topstories/view/20060422-1151/10_rural_banks_tapped_to_collect_Masagana_99_loans |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ang 20 porsiyento ng mga utang ay siningil pa rin sa ilalim ni [[Gloria Macapagal-Arroyo|Arroyo]] sa mga umutang na magsasaka.&lt;ref name=masagana99/&gt;

Ang mga kapital na dayuhan ay inanyayahan ni Marcos na mamuhunan sa ilang mga proyektong industriyal. Ang mga dayuhan ay inalukhan ng mga pabuyang eksempsiyon sa buwis at pribilehiyo ng paglalabas ng kanilang mga kinita sa kanilang salaping dayuhan. Ang isa sa mga pinakamahalagang programa pang ekonomiya ni Marcos ang Kilusang Kabuhayan at Kaunlaran na naglalayong itaguyod ang pag-unlad sa ekonomiya ng mga barangay sa pamamagitan ng paghikayat sa mga ito na magsagawa ng kanilang mga proyektong pangkabuhayan.

Ang [[pampublikong sektor]] ay gumampan ng mas malaking papel sa ekonomiya noong mga 1970 dahil sa paggastos ng pamahalaan sa GNP ng mga 40 porsiyento.&lt;ref name=marcos21/&gt; Upang suportahan ang ekonomiya, si Marcos ay mabigat na [[panlabas na utang|umutang sa dayuhan]].&lt;ref name=marcos4/&gt; Nang maging Pangulo si Marcos noong 1965, ang utang na pandayuhan ng Pilipinas ay mababa sa dalawang bilyong dolyar. Nang mapatalsik si Marcos noong Pebrero 1986, ang utang na pandayuhan ng Pilipinas ay umabot ng 28 bilyong dolyar. Sa kasalukuyan, ang pamahalaan ng Pilipinas ay nagbabayad pa rin ng interes sa mga utang pandayuhan ng bansa na natamo noong panahon ng administrasyong Marcos hanggang sa 2025.&lt;ref name=&quot;indymedia.org.uk&quot;/&gt; Ayon sa mga ulat, ang 33% ng mga utang pandayuhan na katumbas ng 8 bilyong dolyar ay napunta sa bulsa ni Marcos at kanyang mga [[crony]].&lt;ref name=&quot;marcos2&quot;/&gt;

Sa kabila ng agresibong mga patakarang pangungutang at paggasta ng pamahalaan ni Marcos, ang Pilipinas ay nahuhuli sa mga iba pang bansa sa Timog Silangang Asya sa rate ng paglago ng GDP kada capita. Ang karamihan ng utang na ito ay ginugol ni Marcos sa pagtatayo at pagpapabuti ng imprastruktura at pagtataguyod ng turismo. Ang turismo ay tumaas na nag-ambag sa paglago ng ekonomiya. Ang karamihan ng mga turistang ito ay mga balikbayang Pilipino na bumalik sa ilalim ng Balikbayan Program na inilunsad noong 1973. Ang isa pang pangunahing pinagkunan ng paglago ng ekonomiya ang mga [[remittance]] ng mga manggagawang Pilipino sa ibang bansa (OFW) na naghanap at nakatagpo ng trabaho sa Gitnang Silangan, Singapore at Hong Kong dahil hindi makahanap ng mga trabaho sa sariling bansa ay.&lt;ref&gt;http://books.google.com/books?id=AsZLRP4VPNwC&amp;pg=PA113&lt;/ref&gt; Ang pagluluwas ng mga manggagawang Pilipino sa ibang bansa ay isang patakaran ni Marcos noong 1974.&lt;ref&gt;http://migration.ucdavis.edu/mn/more.php?id=3309_0_3_0&lt;/ref&gt;

Inutos ni Marcos ang isang pagbawas sa mga paggasta ng pamahalaan at gumamit ng isang bahagi ng mga naipon upang pondohan ang Sariling Sikap na isang programang pangkabuhayang kanyang itinatag noong 1984. Gayunpaman, ang ekonomiya ng Pilipinas ay nakaranas ng isang negatibong paglago mula 1984 at patuloy na bumagsak sa kabila ng mga pagsisikap ng administrasyon. Ang kabiguang ito ay sanhi ng kaguluhang sibil, ang talamak na korupsiyon sa loob ng pamahalaan ni Marcos at kawalan ng kredibilidad ni Marcos. Mismong nilihis ni Marcos ang malalaking bahagi ng salapi ng pamahalaan para sa mga pondong pangangampanya ng kanyang partido.

Mula 1972 hanggang 1980, ang produksiyon sa agrikultura ay bumagsak ng mga 30%.&lt;ref name=&quot;Morada-1998-p554&quot;&gt;{{cite book|authors=Morada, Noel M. &amp; Collier, Christopher|chapter=The Philippines: State Versus Society?|editor=Alagappa, Muthiah|title=Asian security practice: material and ideational influences|publisher=Stanford University Press|year=1998|isbn=978-0-8047-3348-9|page=554|url=http://books.google.com/books?id=1t2DRZeDVx8C&amp;pg=PA554}}&lt;/ref&gt; 
===Kapitalismong crony at pagtatag ng mga monopolyo===
Sa pagpapatupad ng Bagong Lipunan, kinumpiska ni Marcos ang mga negosyo ng &quot;oligarkiyang Tsino at Espanyol&quot; ngunit ang mga ito ay napunta naman sa mga kasapi ng pamilya Marcos at mga malapit na kaibigan na gumamit ritong mga pronta upang pagtataguan ng mga nakuha nila sa korupsiyon.&lt;ref name=marcos8/&gt; Itinatag ni Marcos ang &quot;[[kapitalismong crony]]&quot; kung saan malaking nakinabang ang kanyang mga [[Kroniyismo|crony]] ni Marcos na naging bagong oligarkiya.&lt;ref name=marcos23/&gt;&lt;ref name=marcos24&gt;{{Cite web |url=http://articles.philly.com/1986-01-28/news/26055009_1_philippines-president-ferdinand-e-marcos-sugar-industry |title=Archive copy |access-date=2013-11-28 |archive-date=2014-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214193330/http://articles.philly.com/1986-01-28/news/26055009_1_philippines-president-ferdinand-e-marcos-sugar-industry |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sa ilalim ng Martial Law, [[nasyonalisasyon|ginawang pambansa o pag-aari ng pamahalaan]] ni Marcos ang mga pribadong malalaking korporasyon gaya ng [[PLDT]], [[PAL]] (Philippine Airlines), Meralco, Fortune Tobacco, San Miguel Corporation at iba pa na naging mga pag-aari ng pamilyang Marcos.&lt;ref name=marcos3/&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;marcos10&quot;/&gt; 
Ang mga [[monopolyo]] sa ilang mga mahahalagang industriya ay nilikha ni Marcos at inilagay sa kontrol ng kanyang mga [[crony]] gaya ng industriyang buko sa ilalim nina [[Eduardo Cojuangco, Jr.]] at [[Juan Ponce Enrile]], industriya ng tobacco sa ilalim ni [[Lucio Tan]],&lt;ref&gt;http://www.converge.org.nz/watchdog/98/11.htm&lt;/ref&gt; industriya ng saging sa ilalim ni [[Antonio Floirendo]], industriya ng asukal sa ilalim ni  [[Roberto Benedicto]] at pagmamanupaktura sa ilalim nina  [[Herminio Disini]] at [[Ricardo Silverio]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/064.html |title=Jovito R. Salonga, Some highlights |publisher=Hartford-hwp.com |accessdate=20 Oktubre 2008}}&lt;/ref&gt; Ang pagtatag ni Marcos ng mga [[monopolyo]] ang malalang nagpalumpo sa ekonomiya ng Pilipinas.&lt;ref name=marcos21/&gt; Ang mga magsasaka ng asukal at buko ay napilitan lamang magbenta ng kanilang mga produkto sa mga monopolyong itinatag ni Marcos sa mas mababang presyo kesa sa presyong pandaigdigan. Ang mga opiser ng militar ay inilagay ni Marcos sa lupon ng mga korporasyon at inutos niyang kontrolin ng militar ang lahat ng mga pampublikong utilidad at media.&lt;ref name=marcos8/&gt;

Pagkatapos ideklara ni Marcos ang Martial law noong 1972, siya ay nangakong magpapatupad mga repormang agrarian. Gayunpaman, ang mga reporma ng lupain na ito ay malaking nagsilbi upang pahinain ang mga kalaban sa lupain ni Marcos at hindi paliitin ang kawalang pantay sa mga lugar rural.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Kang, David C.|title=Crony capitalism: corruption and development in South Korea and the Philippines|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=978-0-521-00408-4|page=28|url=http://books.google.com/books?id=im465FAopWMC&amp;pg=PA28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Sidel, John Thayel|title=Capital, coercion, and crime: bossism in the maPhilippines|publisher=Stanford University Press|year=1999|isbn=978-0-8047-3746-3|page=21|url=http://books.google.com/books?id=0it4S_WGapIC&amp;pg=PA21}}&lt;/ref&gt; 
===Kahirapan at hindi pantay na sahod===

Ang [[kawalang trabaho]] sa bansa ay lumobo mula 6.30% noong 1972 hanggang 12.55% noong 1985. Ang kawalang pantay sa sahod noong Martial law ay lumago dahil ang pinakamahirap na 60 porsiyento ng bansa ay kumukuha lamang ng 22.5 porsiyento ng sahod ng bansa noong 1980 na mababa mula sa 25 porsiyento noong 1970 samantalang ang pinakamayamang 10 porsiyento ng populasyon ay kumukuha ng mas malaking bahagi ng sahod ng bansa na 41.7 porsiyento noong 1980 na tumaas mula 37.1 porsiyento noong 1970. Ang mga trend na ito ay kasabay ng mga akusasyon ng [[Kroniyismo|cronyismo]] sa administrasyong Marcos dahil ang administrasyon ay nahaharap sa mga tanong ng pagpapabor sa ilang mga kompanya na malapit kay Marcos.&lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/1993/09/09/opinion/burying-ferdinand-marcos.html&lt;/ref&gt; Ayon sa Family Income and Expenditure Survey na isinagawa 1965 hanggang 1985, ang insidensiya ng kahirapan sa Pilipinas ay tumaas mula 41 porsiyento noong 1965 hanggang 58.9 porsiyento noong 1985.&lt;ref&gt;http://news.google.com/newspapers?nid=2209&amp;dat=19920705&amp;id=kZhKAAAAIBAJ&amp;sjid=PJQMAAAAIBAJ&amp;pg=5042,855367&lt;/ref&gt; Ito ay maituturo sa mas mas mababang real na mga sahod pang-agrikultura at mas mababang mga sahod para sa wala at may kasanayang mga manggagawa. Ang real na mga sahod pang-agrikultura ay bumagsak ng mga 25 porsiyento mula sa kanilang 1961 lebel samantalang ang mga real na sahod para sa mga wala at may kasanayang trabahador ay nabawasan ng mga 1/3 ng kanilang 1962 lebel.

==Mga paglilitis laban sa pamilya Marcos==
Noong 1995, ang mga 10,000 Pilipino ay nanalo sa isang U.S. class-action lawsuit na inihain laban sa estado ni Marcos. Sila ay ginawaran ng kabayaran sa pinsala na $1.96 bilyong dolyar ng Federal District Court of Honolulu, Hawaii para sa mga paglabag sa karapatang pantao noong Martial Law.&lt;ref&gt;http://articles.latimes.com/1999/feb/28/local/me-12505&lt;/ref&gt; Ang mga kaso ay inihain ng mga biktima o mga nabubuhay nilang mga kamag-anak sa pagpapahirap, pagpatay at mga paglaho ng mga ito.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Brysk, Alison|title=Human rights and private wrongs: constructing global civil society|publisher=Psychology Press|year=2005|isbn=978-0-415-94477-9|page=82|url=http://books.google.com/books?id=p955OKtyCbIC&amp;pg=PA82}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.scotsman.com/ViewArticle.aspx?articleid=2809885 |title=No hero's resting place as Imelda Marcos finds site for husband's grave |author=Hrvoje Hranjski |work=The Scotsman |location=UK |date=12 Setyembre 2006 |accessdate=19 Nobyembre 2007}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga nanalo ang mga pamilya ng mga biktimang sina [[Liliosa Hilao]] na ginahasa at pinahirapan at pinatay ng militar dahil sa pagbatikos sa administrasyong Marcos at ng estudyanteng si [[Archimedes Trajano]] na pinahirapan at pinatay ng militar sa ilalim ni [[Fabian Ver]] dahil lang sa pagtatanong kay [[Imee Marcos]] sa isang bukas na forum noong 1977.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.melonwater.com/malia/trajano.htm |title=Archive copy |access-date=2013-04-21 |archive-date=2012-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120727022526/http://www.melonwater.com/malia/trajano.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www1.umn.edu/humanrts/research/Philippines/Trajano%20v%20Marcos,%20%20978%20F%202d%20493.pdf&lt;/ref&gt;

Sa pag-apela ni [[Imelda Marcos]] sa hatol ng hukuman, pinagtibay ng [[United States Court of Appeals for the Ninth Circuit]] ang hatol laban kay Marcos at pabor sa mga biktima ni Marcos. Dahil wala pang nakukuhang pondo upang ipagkaloob sa mga biktima ang hatol, ito ay ipinagkaloob ng hukuman mula sa mga pondo ng pamilya Marcos sa mga Swiss bank accounts sa pamamagitan ng mga sangay sa California ng mga Swiss bank.&lt;ref name=marcos8/&gt; Kalaunang pumasok ang mga biktima ni Marcos sa isang kasunduang kompromiso sa pamilya Marcos para sa 150 milyong dolyar na settlement.&lt;ref name=marcos8/&gt; Noong 1995, sina PCGG chairman Gunigundo at abogado ng [[SELDA]] (Samahan ng mga Ex-Detainees Laban sa Detensiyon at Aresto) na si Robert Swift ay lumagda sa isang memorandum of agreement para sa isang kompromiso sa administrasyong [[Fidel Ramos]] na tatanggap ng 100 milyong dolyar kapalit ng pagbawi ng class action na posibleng nagkakaloob sa pamilya Marcos ng imunidad mula sa mga hinaharap na demanda laban sa kanila. Ang kasunduang ito ay kinundena ng [[SELDA]] bilang ilegal at imoral na nagtulak kay Ramos na huwag nang lagdaan ang kasunduan.&lt;ref name=marcos8/&gt; Noong Marso 1997, pinagtibay ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Estados Unidos]] ang desisyon ng Court of Appeals laban kay Marcos at pabor sa mga biktima ni Marcos.&lt;ref name=marcos8/&gt;

Inilalagay ng mga grupong Human rights ang bilang ng mga biktima ng [[ekstrahudisyal na pagpatay]] sa ilalim ng martial law ni Marcos sa 1500 katao. Ayon as ''Karapatan'', ang mga rekord ay nagpapakitang ang 759 katao ay hindi boluntaryong naglaho (ang kanilang mga katawan ay hindi kailanman natagpuan). Ayon sa historyan ng militar na si Alfred McCoy may 3,257 ekstrahudisyal na pagpatay, 35,000 biktima ng mga pagpapahirap at 70,000 mga nabilanggo noong mga panahon ng pamumuno ni Marcos.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html |title=Alfred McCoy, Dark Legacy: Human rights under the Marcos regime |publisher=Hartford-hwp.com |accessdate=20 Oktubre 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.bulatlat.com/news/6-32/6-32-power.htm |title=Marcos Kin, Allies Still within Corridors of Power |work=Bulatalat |author=Alexander Martin Remollino |date=17 Setyembre 2006 |accessdate=19 Nobyembre 2007}}&lt;/ref&gt;

==Mga nabawing kayamanan ng pamilya Marcos==
Noong 2003, idineklara ng Korte Suprema ng Pilipinas na ang anumang kayamanan ni Ferdinand Marcos na labis sa kanyang kabuuang legal na kinita na $304,000 bilang Pangulo ng Pilipinas mula 1965 hanggang 1986 ay ipagpapalagay na ''kayamanang nakuha mula sa masama''.&lt;ref name=marcos27/&gt;

Nagawang mabawi ng [[Presidential Commission on Good Government]] (PCGG) na itinatag noong 1986 ang 164 bilyong piso ($US 4 bilyong dolyar) na kinuha ni Marcos kabilang ang mga alahas gaya ng isang  150-carat ruby at isang diamanteng tiara, mga daang milyong mga dolyar na itinago sa mga Swiss bank account at mga prime real estate.&lt;ref name=bbc&gt;http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21022457&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/m/imelda_r_marcos/index.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://billionaires.forbes.com/article/0dwR4KoaiK929?q=Ferdinand+Marcos%2C+Jr.+%28politician%29 &quot;Philippine court orders Imelda Marcos to return $280,000 seized from food agency&quot;]{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Washington Post''&lt;/ref&gt;

Noong 2003, ibinalik ng pamahalaan ng [[Switzerland]] sa pamahalaan ng Pilipinas&lt;ref&gt;{{cite book|editors=Larmour, Peter &amp; Wolanin, Nick|title=Corruption and anti-corruption|publisher=Asia-Pacific Press|year=2001|isbn=978-0-7315-3660-3|pages=99–110|url=http://books.google.com/books?id=NhIfiWyK9gEC&amp;pg=PA99}}&lt;/ref&gt; ang US$684 milyon (o 8 bilyong piso) ng kayamanan ni Marcos na nakatago sa mga Swiss account.&lt;ref name=marcos18&gt;{{Cite web |url=http://www.baselgovernance.org/fileadmin/docs/publications/books/Capacity_Building_in_Asset_Recovery.pdf |title=Archive copy |access-date=2013-03-10 |archive-date=2012-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120905023554/http://www.baselgovernance.org/fileadmin/docs/publications/books/Capacity_Building_in_Asset_Recovery.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=marcos4/&gt;&lt;ref&gt;https://archive.today/20130423135151/www.dfa.gov.ph/index.php/component/content/article/194-27th-anniv-of-the-edsa-people-power-revolution/7527-philippine-swiss-cooperation-in-illicit-assets-recovery-highlights-commemoration-of-edsa-revolution-in-switzerland&lt;/ref&gt; Ang salaping ito ay ibabayad sa mga biktima ni Marcos noong martial law.&lt;ref&gt;http://www.taipeitimes.com/News/world/archives/2013/02/26/2003555766&lt;/ref&gt;

Noong 1968, ginamit ni Ferdinand at Imelda ang mga alias na William Saunders at Jane Ryan upang buksan ang kanilang unang Swiss bank account sa Zurich, Switzerland, na may balanseng $950,000 noong Marso 1968 nang ang sahod ni Marcos bilang Pangulo ng Pilipinas ay $5,600 lamang.&lt;ref&gt;http://articles.latimes.com/1986-10-02/news/mn-3934_1_imelda-marcos&lt;/ref&gt;

Noong Pebrero 2014, nabawi ng pamahalaan ng Pilipinas ang higit 29 milyong dolyar o mga ₱1.3 bilyon mula sa mga natitirang salapi ni Ferdinand Marcos na nakatago sa mga mga Swiss account sa Singapore.&lt;ref name=marcos27&gt;http://www.theguardian.com/world/2014/feb/12/philippines-seizes-marcos-accounts&lt;/ref&gt;

Hinahanap pa ng pamahalaan ng Pilipinas ang mga 150 painting ng mga tanyag na maestro at pintor na nalikom ng pamilya Marcos na naglaho pagkatapos mapatalsik ang pamilya Marcos sa Pilipinas noong Pebrero 1986.

Noong Enero 2014, ang dating sekretarya ni Imelda Marcos na si [[Vilma Bautista]] ay hinatulan ng dalawa hanggang anim na taong pagkakabilanggo sa [[New York]] dahil sa pakikipagsabwatan sa pagbebenta ng painting ni [[Claude Monet]] na Le Bassin aux Nymphéas sa London gallery sa halagang  $28 milyon.&lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/2014/01/14/nyregion/aide-to-imelda-marcos-is-sentenced-in-sale-of-masterpieces.html&lt;/ref&gt; Ang painting ay naglaho mula sa konsulado ng Pilipinas sa Manhattan, New York City pagkatapos mapatalsik ang mga Marcos noong 1986.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://star.worldbank.org/corruption-cases/node/20307 |title=Archive copy |access-date=2014-02-19 |archive-date=2014-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107185809/http://star.worldbank.org/corruption-cases/node/20307 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
===Mga inaangking pinagmulan ng hindi maipaliwanag na kayamanan ni Marcos===
====Teoriyang Ginto ni Yamashita====
Noong 1992, inangkin ni [[Imelda Marcos]] na ang kayamanan ni Ferdinand Marcos ay mula sa [[Ginto ni Yamashita]]&lt;ref&gt;http://news.google.com/newspapers?nid=1243&amp;dat=19920203&amp;id=LVYPAAAAIBAJ&amp;sjid=j4YDAAAAIBAJ&amp;pg=4782,3870408&lt;/ref&gt; ngunit ito ay hindi pinaniniwalaan ng mga imbestigador. Ayon sa imbestigador na si Minoru Fukumitsu na naglingkod sa staff ni Heneral [[Douglas MacArthur]], nagsagawa siya ng lubusang imbestigasyon sa [[ginto ni Yamashita]] ngunit walang siyang nahanap na ebidensiyang ito ay umiral.&lt;ref name=yamashita&gt;http://news.google.com/newspapers?nid=1370&amp;dat=19880304&amp;id=9pgVAAAAIBAJ&amp;sjid=SQsEAAAAIBAJ&amp;pg=4367,177026&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://news.google.com/newspapers?id=BrM0AAAAIBAJ&amp;sjid=YiEGAAAAIBAJ&amp;pg=6976,1298919&lt;/ref&gt; Inembistagahan ni Fukumitsu ang mga 200 Hapones na opiser at mga lalakeng naglingkod sa ilalim ni [[Tomoyuki Yamashita]].&lt;ref name=yamashita/&gt; Pinaniniwalaan ng ilan na inimbento ''lang'' ni Marcos ang kuwento na nakamit nito ang [[ginto ni Yamashita]] upang itago ang  pagnanakaw nito sa mga reserbang ginto ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]]. Ayon sa pamahalaan ng Pilipinas, ang 800,000 troy ounce ng reserbang ginto ng Bangko Sentral ng Pilipinas ay ninakaw o nilihis ni Marcos para sa pansariling paggamit.&lt;ref name=marcos7/&gt; 
====Teoriya ng pagiging mangangalakal ng ginto ni Marcos====
Noong 2006, inangkin naman ni Imelda na ang kayamanan ng kanyang asawa ay mula sa pagiging gold trader nito at inangking nagkamit ito ng 7,500 tonelada ng ginto noong mga 1950.&lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/2006/03/21/international/asia/21marcos.html?_r=0&lt;/ref&gt; Gayunpaman, walang record ang [[BIR]] na ang pamilya Marcos ay nagdeklara o nagbayad ng buwis sa mga inangking ari-ariang ito. Ayon naman kay Imelda noong 1998, nalikom ni Ferdinand Marcos bilang gold trader ang 1,000 toneladang ginto habang isang &quot;gerilya&quot; noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at nakalikom ng 4,000 toneladang ginto noong mga 1970. Inangkin ni Imelda na bumili si Ferdinand ng ginto sa halagang 17 dolyar kada ounce at ipinagbili ito ng 31 dolyar kada ounce.&lt;ref name=marcos9&gt;http://cpcabrisbane.org/Kasama/1999/V13n2/Imelda1.htm&lt;/ref&gt; Ang pag-aangking ito ni Imelda ay kinutya ng mga eksperto ng ginto sa Pilipinas at ibang bansa. Ayon sa mga eksperto ng ginto, ang 4,000 tonelada ng ginto ay kumakatawan sa output ng ginto ng [[Timog Aprika]] sa loob ng 10 taon at sa Pilipinas sa loob ng 100 taon. Ayon sa Gobernador ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]] na si [[Gabriel C. Singson]] hinggil sa pag-aangkin ni Imelda, &quot;''Magiging katatawanan lamang tayo ng buong mundo''&quot;.&lt;ref name=marcos9/&gt;
====Teoriyang konspirasiya ng ginto ng pamilya Tallano na ibinigay kay Marcos====
Ayon sa isang kumakalat na propaganidstikong pekeng kwento sa internet, si Marcos ay yumaman dahil sa pagbibigay serbisyo bilang abugado sa isang Pamilyang nagngangalang Tallano ('''Talliano gold hoax conspiracy theory''') na isang pamilya na nag-angkin diumano ng 640,000 metrikong toneladang ginto sa isang pantasiyang kahariang Maharlika. Ayon  pa sa nagsanga sangang kuwento, ang bawat Pilipinong boboto kay [[Bongbong Marcos]] ay tatanggap ng mga gintong ito ngunit sinabi mismo ni Bongbong na wala siyang alam na ginto at ito ay hindi totoo.

==Mga pananaw kay Ferdinand Marcos==
===Pahayag ng Punong Ministro na si Lee Kuan-Yew tungkol kay Ferdinand Marcos===
Aypn sa Punong Ministro na si [[Lee Kuan Yew]] na kasabayang namuno ni Ferdinand Marcos mula 1959 hanging 1990 na gumawa sa [[Singapore]] mula sa isang mahirap na bansa tungo sa isang mayamang bansa: 
{{cquote|The difference lies in the culture of the Filipino people. It is a soft, forgiving culture. Only in the Philippines could a leader like Ferdinand Marcos, who pillaged his country for over twenty years, still be considered for a hero's burial
Ang Kaibahan ng [[Singapore]] sa kultura ng [[Pilipinas]]. Ito ay malambot, mapagpatawad na kultura. Tanging sa Pilipinas lang na katulad ni Ferinand Marcos na nagnakaw sa kanyang bansa sa higit 20 taon ay bibigyan ng libing ng bayani.}}
===Guiness Book of World Records===
Si Ferdinand Marcos ay itinala sa [[Guiness Book of World Records]] na: &quot;Pinakamalaking Pagnanakaw ng isang Gobyerno&quot;.
===Transparency International===
Si Ferdinand Marcos ang Ikalawa sa Talaan ng Transparency International na Pinakamagnanakaw na Pinuno sa buong mundo, ikalawa kay [[Suharto]] ng [[Indonesia]].&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/2004/mar/26/indonesia.philippines&lt;/ref&gt;
===Primitivo Mijares===
Ang naglahong dating propagdandista at dating loyalista ni Marcos na si [[Primitivo Mijares]] ay sumulat ng aklat na [[The Conjugal Dictatorship of Ferdinand and Imelda Marcos]] noong 1976 na naglalaman at  nagsisiwalat sa [[korupsiyon]] ng mag-asawang Marcos.

==Mga panlabas na kawing==
* [https://iskomunidad.upd.edu.ph/index.php/Marcos_Regime_Research The Marcos Regime Research (MRR) program] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230623153032/https://iskomunidad.upd.edu.ph/index.php/Marcos_Regime_Research |date=2023-06-23 }} ng Third World Studies Center ng Unibersidad ng Pilipinas
* [https://martiallawmuseum.ph/ The Martial Law Memorial Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102002125/https://martiallawmuseum.ph/ |date=2019-01-02 }}
* [http://martiallaw.ph/ Digital Museum of Martial Law in the Philippines]
* [http://www.bantayog.org/ Bantayog ng mga Bayani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180716061934/http://www.bantayog.org/ |date=2018-07-16 }} - Honoring the Martyrs and Heroes of the struggle against dictatorship in the Philippines
* [https://www.martiallawchroniclesproject.com/ The Martial Law Chronicles Project]
* [https://thefreedommemorial.ph/ The Philippine Martial Law Human Rights Violations Victims' Memorial Commmision Freedom Memorial website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220327041523/https://thefreedommemorial.ph/ |date=2022-03-27 }}
*[http://www.bibliotecapleyades.net/sociopolitica/secretgoldtreaty/chron_appendix7.htm BELIEVE IT OR NOT: THE FACTS, THE BACKGROUND AND PROCESS OF THE GREATEST LOOT IN HISTORY Marcos Chronology Report]
*[http://www.icij.org/offshore/ferdinand-marcos-daughter-tied-offshore-trust-caribbean Ferdinand Marcos’ Daughter Tied to Offshore Trust in Caribbean, 3 Abril 2013]
*[http://www.icij.org/offshore/philippine-government-probe-marcos-daughters-offshore-trust Philippine Government to Probe Marcos Daughter’s Offshore Trust, 4 Abril 2013]
==Tingnan din==
*[[2022 Swiss leaks]]
*[[Panama papers]]

==Mga pananda==
{{notelist}}

==Mga sanggunian==

{{Reflist|2}}

{{start box}}
{{succession box 
| before= Pedro A. Albano 
| title= Kinatawan, Ikalawang distrito ng Ilocos Norte
| years= 1949–1959 
| after= Simeon M. Valdez
}}
{{succession box 
| before= [[Eulogio Rodriguez]] 
| title= [[Senado ng Pilipinas|Pangulo ng Senado ng Pilipinas]]
| years= 1963–1965 
| after= [[Arturo Tolentino]]
}}
{{succession box 
| before= [[Diosdado Macapagal]] 
| title= [[Pangulo ng Pilipinas]] 
| years= 1965–1986 
| after= [[Corazon Aquino]]
}}
{{succession box 
| before= Ibinalik &lt;br/&gt; &lt;small&gt;Posisyon ay huling hinawakan ni [[Pedro Paterno]]&lt;/small&gt;
| title= [[Punong Ministro ng Pilipinas]] 
| years= 12 Hunyo 1978&amp;nbsp;– 30 Hunyo 1981 
| after= [[Cesar Virata]] 
}}
{{end box}}

{{Mga Pangulo ng Pilipinas}}
{{Pangulo ng Senado ng Pilipinas}}

{{BD|1917|1989|Marcos, Ferdinand}}

{{DEFAULTSORT:Marcos, Ferdinand}}
[[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Hapon]]
[[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Intsik]]
[[Kategorya:Mga pangulo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga Ilokano]]
[[Kategorya:Mga Kristiyano]]
[[Kategorya:Ferdinand Marcos]]</text>
      <sha1>56wf0uid02g1lxavfl2lntuyrldfy6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Agham</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1163</id>
    <revision>
      <id>2212067</id>
      <parentid>2204829</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82670" sha1="j4dcsxgebsg866g1oslmtgnedxste59" xml:space="preserve">{{use dmy dates}}
&lt;!-- Panatilihin ang tuldik sa unang banggit ng paksa. --&gt;{{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=300|direction=horizontal|image1=Students at the Science Battle 2017 in Tartu 1.jpg|image2=Milwaukee Public Museum November 2022 022 (Rainforest--Today's Scientist- In the Museum).jpg|image3=Students and workers wrap new CubeSats in SSPF.jpg|image4=Assistant Pharmacist.jpg|footer=Ilan sa mga gawain na isinasagawa sa mga larangan ng agham}}'''Aghám''' o '''siyénsiyá''' ang [[pamamaraang makaagham|sistematikong]] [[Pananaliksik|pagsasagawa at pagsasaayos]] sa [[kaalaman]] ng [[sangkatauhan]] sa pamamagitan ng mga masusubukang [[Ipotesis|hinuha]] (ipotesis) at [[hula]] (prediksiyon) tungkol sa [[uniberso|sanlibutan]].&lt;ref name=&quot;Heilbron2003&quot;&gt;{{cite book |last=Heilbron |first=J. L. |author-link=J. L. Heilbron |title=The Oxford Companion to the History of Modern Science |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_s7n3 |publisher=Oxford University Press |year=2003 |isbn=978-0-19-511229-0 |location=New York |pages=vii–x |language=en |trans-title=Ang Pantulong Oxford ukol sa Kasaysayan ng Modernong Agham |chapter=Preface |trans-chapter=Panimula |quote= |display-authors=etal}}&lt;/ref&gt; Sa kasalukuyang panahon, madalas na hinahati ito sa dalawa o tatlong sangay:&lt;ref name=&quot;Cohen2021&quot;&gt;{{cite book |last=Cohen |first=Eliel |url=https://www.routledge.com/The-University-and-its-Boundaries-Thriving-or-Surviving-in-the-21st-Century/Cohen/p/book/9780367562984 |title=The University and its Boundaries: Thriving or Surviving in the 21st Century |publisher=Routledge |year=2021 |isbn=978-0-367-56298-4 |location=New York |pages=14–41 |language=en |trans-title=Ang Pamantasan at ang Hangganan nito: Lumalago o Nanghihina sa Ika-21 Siglo |chapter=The boundary lens: theorising academic activity |trans-chapter=Ang lente ng hangganan: pagteorisa sa akademikong gawain |access-date=}}&lt;/ref&gt; ang mga [[likas na agham]] tulad ng [[pisika]], [[kimika]], at [[biolohiya]], na pinag-aaralan ang [[pisikal na mundo]], at mga [[agham pang-ugali]] tulad ng [[ekonomika]], [[sikolohiya]], at [[sosyolohiya]], na nakatuon naman sa mga [[indibidwal]] at [[lipunan]].&lt;ref name=&quot;Colander2019&quot;&gt;{{cite book |last1=Colander |first1=David C. |title=Social Science: An Introduction to the Study of Society |last2=Hunt |first2=Elgin F. |publisher=Routledge |year=2019 |edition=17 |location=New York |pages=1–22 |language=en |trans-title=Agham Panlipunan: Panimula sa Pag-aaral sa Lipunan |chapter=Social science and its methods |trans-chapter=Agham panlipunan at ang mga kaparaanan nito}}&lt;/ref&gt; Kinokonsidera din bilang ikatlong pangunahing sangay ang mga [[pormal na agham]] tulad ng [[matematika]], [[lohika]], at [[teoretikal na agham pangkompyuter]], na nakatuon naman sa mga [[sistemang pormal]] na pinamamahalaan ng mga [[aksoma]] at tuntunin;&lt;ref name=&quot;Löwe2002&quot;&gt;{{cite journal |last=Löwe |first=Benedikt |author-link=Benedikt Löwe |year=2002 |title=The formal sciences: their scope, their foundations, and their unity |trans-title=Mga pormal na agham: kanilang saklaw, pundasyon, at pagkakaisa |journal=Synthese |language=en |volume=133 |issue=1/2 |pages=5–11 |doi=10.1023/A:1020887832028 |issn=0039-7857 |s2cid=9272212}}&lt;/ref&gt; gayunpaman, hindi ito kinokonsidera bilang sangay ng ilang akademiko dahil sa paggamit nito ng [[deduktibong pagdadahilan]] imbes ng [[pamamaraang makaagham]] o mga [[empirikal na ebidensiya]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Nickles |first1=Thomas |title=Philosophy of Pseudoscience: Reconsidering the Demarcation Problem |publisher=The University of Chicago Press |year=2013 |page=104 |language=en |trans-title=Ang Pilosopiya ng Seudosiyensiya: Muling Pagkonsidera sa Problema ng Demarkasyon |chapter=The Problem of Demarcation |trans-chapter=Ang Problema ng Demarkasyon}}&lt;/ref&gt; Samantala, mga [[nalalapat na agham]] naman ang tawag sa mga agham na gumagamit aa kaalaman ng ibang bahagi ng agham para sa praktikal na mga bagay tulad ng [[inhinyeriya]] at [[medisina]].&lt;ref name=&quot;Bunge1966&quot;&gt;{{Cite book |last=Bunge |first=M. |title=Contributions to a Philosophy of Technology |publisher=Springer |year=1966 |isbn=978-94-010-2184-5 |editor-last=Rapp |editor-first=F. |location=Dordrecht |pages=19–39 |language=en |trans-title=Mga Ambag sa Pilosopiya ng Teknolohiya |chapter=Technology as Applied Science |trans-chapter=Teknolohiya bilang Nalalapat na Agham |doi=10.1007/978-94-010-2182-1_2 |s2cid=110332727}}&lt;/ref&gt;

Mahaba ang [[kasaysayan ng agham]], na nagsimula ayon sa kasalukuyang arkeolohiya sa [[sinaunang Ehipto]] at [[Mesopotamia]] noong [[Panahong Bronse]] tinatayang {{BCE|3000|link=yes}}. Malaki ang impluwensiya ng kanilang mga ambag sa [[astronomiya]], matematika, at medisina sa [[likas na pilosopiya]] ng [[Sinaunang Gresya|mga Griyego]], na sumubok na maipaliwanag ang mga pangyayari sa [[kalikasan]], habang nadebelop naman sa [[India]] ang [[Hindu-Arabong sistema ng pagbilang]].&lt;ref name=&quot;Grant20072&quot;&gt;{{cite book |last=Grant |first=Edward |title=A History of Natural Philosophy: From the Ancient World to the Nineteenth Century |publisher=Cambridge University Press |year=2007 |isbn=978-0-521-68957-1 |location=New York |pages=1–26 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Likas na Pilosopiya: Mula sa Sinaunang Mundo hanggang sa Ika-19 na Siglo |chapter=Ancient Egypt to Plato |trans-chapter=Sinaunang Ehipto hanggang kay Plato |chapter-url=https://archive.org/details/historynaturalph00gran/page/n16 |chapter-url-access=limited}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lindberg20072&quot;&gt;{{Cite book |last=Lindberg |first=David C. |title=The beginnings of Western science: the European Scientific tradition in philosophical, religious, and institutional context |url=https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5 |publisher=University of Chicago Press |year=2007 |isbn=978-0226482057 |edition=2 |language=en |trans-title=Ang simula ng Kanluraning agham: ang maagham na tradisyon ng Europa sa kontekstong pampilosopiya, panrelihiyon, at pang-institusyon}}&lt;/ref&gt; Bumagal ang [[pananaliksik]] sa agham sa [[Pagbagsak ng Imperyong Romano|pagbagsak]] ang [[Imperyong Romano]] na nagpatuloy  hanggang sa [[Gitnang Kapanahunan]], bagamat nakabawi naman ito pagsapit ng [[Renasimiyento ng ika-12 siglo]]. Marami sa mga manuskritong naisulat ng mga Griyego na nawala sa [[Kanlurang Europa]] ang naipreserba ng mga Muslim na iskolar noong [[Ginintuang Panahon ng Islam]],&lt;ref name=&quot;Lindberg20072&quot; /&gt; gayundin ng mga Bizantinong Griyego na nagpreserba sa mga ito mula sa [[Silangang Imperyong Romano|Imperyong Bizantino]] papunta sa mga bansa sa Kanlurang Europa na nagpasimula sa [[Renasimiyento]]. Sa panahong ito nagsimula ang paggamit sa pamamaraang makaagham, na resulta ng muling pagtaas ng interes sa likas na pilosopiya, at kalauna'y humantong sa [[Rebolusyong Makaagham]] noong ika-16 na siglo.&lt;ref name=&quot;Lindberg20072&quot; /&gt; Pagsapit naman ng ika-18 siglo, nagsimulang maging isang propesyon ang pag-aaral sa mga agham, kasabay ng paglitaw ng mga institusyon at ng pagiging pormal ng mga pag-aaral.&lt;ref&gt;{{cite book |title=From Natural Philosophy to the Sciences: Writing the History of Nineteenth-Century Science |publisher=University of Chicago Press |year=2003 |isbn=978-0-226-08928-7 |editor1-last=Cahan |editor1-first=David |language=en |trans-title=Mula Likas na Pilosopiya papuntang Agham: Pagsusulat sa Kasaysayan ng Agham noong Ika-19 na Siglo}}&lt;/ref&gt;

Sa kasalukuyan, nabubuo ang mga bagong kaalaman sa agham mula sa mga [[siyentipiko]] na may nilulutas na problema.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Marder |first=Michael P. |url=https://www.cambridge.org/core/books/research-methods-for-science/1C04E5D747781B68C52A79EE86BF584B |title=Research Methods for Science |publisher=Cambridge University Press |year=2011 |isbn=978-0-521-14584-8 |location=New York |pages=1–17 |language=en |trans-title=Mga Paraan sa Pananaliksik sa Agham |chapter=Curiosity and research |trans-chapter=Kuryosidad at pananaliksik |access-date=5 May 2021}}&lt;/ref&gt; Kalimitan na isinasagawa ang pananaliksik ngayon sa mga malalaking grupo ng mga siyentipiko sa ilalim ng mga [[akademikong institusyon]], ahensiya ng gobyerno, at ng mga pribadong kumpanya. Ang kanilang mga gawa ang nagsisilbing basehan sa paggawa sa mga [[polisiya sa agham]] ng mga bansa.

== Etimolohiya ==
Nagmula ang salitang ''agham'' sa salitang [[Sanskrit]] na ''{{lang|sa|āgama}}'' ({{Langx|sa|आगम|translit=}}), na nangangahulugang &quot;pag-aaral&quot;, &quot;tradisyong pinagpasa-pasahan&quot;, o &quot;pinagmulan&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sanskritdictionary.com/?iencoding=iast&amp;q=%C4%81gama%22&amp;lang=sans&amp;action=Search|title=āgama|access-date=27 Marso 2025|website=Sanskrit Dictionary|language=en|archive-date=10 Mayo 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250510125736/https://sanskritdictionary.com/?q=%C4%81gama%22&amp;lang=sans&amp;action=Search&amp;iencoding=iast|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Tulad ng [[wikang Tagalog]], maraming salita sa ibang mga wika ng Pilipinas na nagmula dito ang nakarating sa kani-kanilang wika bilang ''agama'', na nangangahulugang &quot;[[relihiyon]]&quot; naman sa mga wika tulad ng [[wikang Maranao|Maranao]], [[wikang Tausug|Tausug]], at [[wikang Maguindanao|Maguindanao]]. Hindi malinaw kung paano narating ang modernong kahulugan ng naturang salitang ito sa wikang Tagalog, lalo na't iba ito sa kahulugan ng mga karatig-wika nito. Gayunpaman, malinaw na may lumang kahulugan ang salitang ito bilang isang [[pandiwa]] na nangangahulugang &quot;pag-alam sa tunay na [[katauhan]]&quot; ayon sa ''[[Vocabulario de la lengua tagala]]'' (1613).&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Noceda |first=Juan José de |url=https://archive.org/details/vocabulariodelal00noce/page/n37/mode/2up?view=theater |title=Vocabulario de la lengua Tagala, trabaxado por varios sugetos doctos, y graves, y ultimamente añadido, corregido y coordinado |date= |publisher=Imprenta de la Compañia de Iesus |others=John Carter Brown Library |year=1754 |location=Maynila |pages=38 |language=es |trans-title=Bokabularyo ng wikang Tagalog, ginawa ng mga aral at seryosong nag-aaral, na kamakailang dinagdag, tinama, at isinaayos}}&lt;/ref&gt; Bagamat di na ginagamit sa ganitong kahulugan, makikita ito sa mga salitang ''agam'' at ''agam-agam'', parehong nangangahulugang &quot;kutob&quot; o &quot;pagduda&quot;.

Samantala, nagmula naman ang salitang ''siyensiya'' sa [[salitang Kastila]] na ''{{lang|es|ciencia}}'', na nagmula naman sa [[lumang Wikang Kastila]] na ''{{lang|osp|çiençia}}''. Parehong nagmula ang salitang ito gayundin ng mga kaugnay na salita nito sa ibang mga [[wikang Romanse]] sa [[salitang Latin]] na ''{{lang|la|scientia}}'', ang anyong basal (sa pamamagitan ng hulaping ''-ia'') ng {{lang|la|sciēns}} (&quot;alam, eksperto&quot;), ang aktibong pangkasalukuyang partisipiyo ng {{lang|la|sciō}} (&quot;kaya (gawin), pag-unawa, alam&quot;). Ayon sa [[dalubwika]]ng si [[Michiel de Vaan]], maaaring nagmula ito sa isang salita sa [[protowikang Italiko]] na {{lang|ine-x-proto|skije-}} o {{lang|ine-x-proto|*skijo-}} (&quot;alam&quot;), na maaari namang nagmula sa salitang {{lang|ine-x-proto|*skh1-ie}}, {{lang|ine-x-proto|*skh1-io}} (&quot;maghiwa&quot;) sa [[protowikang Indo-Europeo]]. Ayon naman sa ''[[Lexikon der indogermanischen Verben]]'', isang diksiyonaryong pang-[[etimolohiya]] sa naturang [[protowika]], maaaring nagmula ang salitang ito bilang isang [[pagbabaligtad]] (''back-formation'') ng salitang Latin na {{lang|la|nescīre}} (&quot;hindi alam&quot;), na nagmula naman sa {{lang|ine-x-proto|*sekH}}, na na nagmula sa {{lang|ine-x-proto|*skh2-}}  (mula {{lang|ine-x-proto|*sḱʰeh2(i)-}}), na may kahulugan din na &quot;maghiwa&quot; o &quot;maghati&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |year=2008 |title=sciō |encyclopedia=Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages |url=https://archive.org/details/m-de-vaan-2008-etymological-dictionary-of-latin-and-the-other-italic-languages/page/544/ |last=Vaan |first=Michiel de |author-link=Michiel de Vaan |series=[[Indo-European Etymological Dictionary]] |pages=545 |language=en |trans-title= |isbn=978-90-04-16797-1}}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ==
{{Main|Kasaysayan ng agham}}

=== Maagang kasaysayan ===
{{Main|Agham sa sinaunang mundo}}
[[File:Plimpton_322.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Plimpton_322.jpg|alt=Clay tablet with markings, three columns for numbers and one for ordinals|thumb|Ang [[tabletang Plimpton 322]] na ginawa sa [[Babilonya]] at nagpapakita sa mga [[Tatluhan ni Pitagoras|tatluhan ni Pitagoras.]]]]
Walang pinagmulan ang agham. Hiwa-hiwalay itong nadebelop sa iba't-ibang panig ng mundo, bagamat kaunti lang ang alam ukol rito sa kasalukuyan.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Carruthers |first=Peter |title=The roots of scientific reasoning: infancy, modularity and the art of tracking |date=2 May 2002 |work=The Cognitive Basis of Science |pages=73–96 |editor-last=Carruthers |editor-first=Peter |trans-title=Ang pinagmulan ng maagham na pagdadahilan: simulain, modularidad, at ang sining ng pagsisiyasat |publisher=Cambridge University Press |language=en |doi=10.1017/cbo9780511613517.005 |isbn=978-0-521-81229-0 |editor2-last=Stich |editor2-first=Stephen |editor3-last=Siegal |editor3-first=Michael}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Lombard |first1=Marlize |last2=Gärdenfors |first2=Peter |year=2017 |title=Tracking the Evolution of Causal Cognition in Humans |trans-title=Pagtunton sa Ebolusyon ng Pag-iisip ng Dahilan sa mga Tao |journal=Journal of Anthropological Sciences |language=en |volume=95 |issue=95 |pages=219–234 |doi=10.4436/JASS.95006 |issn=1827-4765 |pmid=28489015}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, halos sigurado ang mga iskolar na malaki ang naging gampanin ng [[Kababaihan sa agham|kababaihan sa maagang kasaysayan ng agham]],&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Graeber |first1=David |author-link1=David Graeber |title=The Dawn of Everything |title-link=The Dawn of Everything |last2=Wengrow |first2=David |author-link2=David Wengrow |year=2021 |page=[https://archive.org/details/dawnofeverything0000grae/page/n263 248] |language=en |trans-title=Ang Simula ng Lahat}}&lt;/ref&gt; bukod sa mga ritwal ng kani-kanilang mga [[rehiliyon]]. Ginagamit ng ilang iskolar ang katagang &quot;[[proto-agham]]&quot; upang ilarawan ang estado ng agham bago ang modernong konsepto nito,&lt;ref&gt;{{cite book |last=Tuomela |first=Raimo |title=Rational Changes in Science |publisher=Springer |year=1987 |isbn=978-94-010-8181-8 |editor-last1=Pitt |editor-first1=J. C. |series=Boston Studies in the Philosophy of Science |volume=98 |location=Dordrecht, [[Olanda]] |pages=83–101 |language=en |trans-title=Mga Pagbabagong Rasyonal sa Agham |chapter=Science, Protoscience, and Pseudoscience |trans-chapter=Agham, Proto-agham, at Seudosiyensiya |doi=10.1007/978-94-009-3779-6_4 |editor-last2=Pera |editor-first2=M.}}&lt;/ref&gt; bagamat hindi lahat ng mga iskolar ay sang-ayon sa katagang ito.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |year=2011 |title=Science for the West, Myth for the Rest? |encyclopedia=The Postcolonial Science and Technology Studies Reader |publisher=Duke University Press |location=Durham, [[Hilagang Karolina]], [[Estados Unidos]] |last=Scott |first=Colin |editor-last=Harding |editor-first=Sandra |pages=175–197 |language=en |trans-title=Agham sa Kanluran, Mito sa Iba? |doi=10.2307/j.ctv11g96cc.16 |isbn=978-0-8223-4936-5 |jstor=j.ctv11g96cc.16 |chapter=The Case of James Bay Cree Knowledge Construction |trans-chapter=Ang Kaso ng Paggawa ng Kaalaman ng mga James Bay Cree}}&lt;/ref&gt;

Matapos lumitaw ang mga pinakaunang sistema ng pagsulat sa iab't ibang panig ng mundo noong [[Panahong Bronse]], partikular na sa [[sinaunang Ehipto]] at [[Mesopotamia]], naging malinaw sa mga iskolar ang pagkakaroon ng mga panimulang pag-aaral ng mga sinaunang sibilisasyon sa agham.&lt;ref name=&quot;McIntosh2005&quot;&gt;{{cite book |last1=McIntosh |first1=Jane R. |author-link=Jane McIntosh |url=https://books.google.com/books?id=9veK7E2JwkUC&amp;q=science+in+ancient+Mesopotamia |title=Ancient Mesopotamia: New Perspectives |publisher=ABC-CLIO |year=2005 |isbn=978-1-57607-966-9 |location=Santa Barbara, [[California]], [[Estados Unidos]] |pages=273–276 |language=en |trans-title=Sinaunang Mesopotamia: Mga Bagong Pananaw |access-date=}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga ito ay ginawa sa kadahilanang praktikal, tulad ng [[medisina]], [[kalendaryo]], at [[heometriya]], bagamat may mga larangan din silang pinag-aralan dahil sa mga kadahilanang [[banal]] o [[Sobrenatural|supernatural]], kagaya ng [[astronomiya]].&lt;ref name=&quot;McIntosh2005&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aaboe |first=Asger |author-link=Asger Aaboe |date=2 May 1974 |title=Scientific Astronomy in Antiquity |trans-title=Maagham na Astronomiya sa Sinaunang Panahon |journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society]] |language=en |volume=276 |issue=1257 |pages=21–42 |bibcode=1974RSPTA.276...21A |doi=10.1098/rsta.1974.0007 |jstor=74272 |s2cid=122508567}}&lt;/ref&gt;

=== Panahong klasikal ===
{{Main|Agham noong panahong klasikal}}
[[Talaksan:&quot;The School of Athens&quot; by Raffaello Sanzio da Urbino.jpg|thumb|Ang ''[[Paaralan ng Atenas]]'' (1509-11), ipininta ni [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo]], at nagpapakita sa mga mahahalagang siyentipiko, pilosopo, at matematiko ng [[sinaunang Gresya]].]]
Noong panahong klasikal sa Europa, tipikal na mga mayayamang kalalakihan lang ang nakakapagdaos ng kani-kanilang imbestigasyon sa kalikasan, madalas dahil sa kagustuhang maipaliwanag ang mga pangyayari sa paligid nila.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book |last1=Lehoux |first1=Daryn |title=Wrestling with Nature: From Omens to Science |publisher=University of Chicago Press |year=2011 |isbn=978-0-226-31783-0 |editor1-last=Shank |editor1-first=Michael |page=39 |language=en |trans-title=Pagbubuno sa Kalikasan: Mula Pamahiin papuntang Agham |chapter=Natural Knowledge in the Classical World |trans-chapter=Likas na Kaalaman sa Klasikal na Mundo |editor2-last=Numbers |editor2-first=Ronald |editor3-last=Harrison |editor3-first=Peter}}&lt;/ref&gt; Halimbawa, inilarawan ng mga pilosopong namuhay sa [[sinaunang Gresya]] bago ang panahon ni [[Sokrates]] ang mga pangyayari sa [[kalikasan]] bilang mga natural na paraan na idinisenyo ng [[Mitolohiyang Griyego|mga diyos]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Strauss |first1=Leo |url=https://books.google.com/books?id=cpx2j0TumyIC |title=An Introduction to Political Philosophy: Ten Essays by Leo Strauss |last2=Gildin |first2=Hilail |publisher=[[Wayne State University Press]] |year=1989 |isbn=978-0814319024 |page=209 |language=en |trans-title=Panimula sa Pilosopiyang Pampolitika: Sampung Sanaysay ni Leo Strauss |chapter=Progress or Return? The Contemporary Crisis in Western Education |trans-chapter=Progreso o Pagbalik? Ang Kontemporaryong Krisis sa Edukasyon ng Kanluran |access-date=}}&lt;/ref&gt; Samantala, ipinaliwanag naman ng mga pilosopong tagasunod ni [[Thales|Tales ng Miletus]] ang mga pangyayaring ito nang walang bahid ng supernatural.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=O'Grady |first1=Patricia F. |author-link=Patricia O'Grady |url=https://books.google.com/books?id=ZTUlDwAAQBAJ&amp;q=Thales+of+Miletus+first+scientist&amp;pg=PA245 |title=Thales of Miletus: The Beginnings of Western Science and Philosophy |publisher=Routledge |year=2016 |isbn=978-0-7546-0533-1 |location=[[New York]] |page=245 |language=en |trans-title=Tales ng Miletus: Mga Simulain ng Agham at Pilosopiya ng Kanluran |access-date=}}&lt;/ref&gt; Dinebelop naman ng mga tagasunod ni [[Pitagoras]] ang isang [[Pitagorasismo|mala-relihiyong sistema ng pilosopiya]] na sumesentro sa mga bilang.&lt;ref name=&quot;Burkert1972&quot;&gt;{{cite book |last=Burkert |first=Walter |author-link=Walter Burkert |url=https://books.google.com/books?id=0qqp4Vk1zG0C&amp;q=Pythagoreanism |title=Lore and Science in Ancient Pythagoreanism |date=1 June 1972 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-53918-1 |location=Cambridge, [[Massachusetts]], [[Estados Unidos]] |language=en |trans-title=Alamat at Agham sa Sinaunang Pitagorasismo}}&lt;/ref&gt; Ang simulain ng ideya ng [[atomo]] bilang ang pinakamaliit na yunit ng realidad ay nagsimula naman sa mga ideya ng [[atomismo]] nina [[Democritus|Demokritus]] at [[Epikuro]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Pullman |first1=Bernard |url=https://books.google.com/books?id=IQs5hur-BpgC&amp;q=Leucippus+Democritus+atom&amp;pg=PA56 |title=The Atom in the History of Human Thought |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-515040-7 |pages=31–33 |language=en |trans-title=Ang Atomo sa Kasaysayan ng Kaisipan ng Tao |bibcode= |access-date=}}&lt;/ref&gt; Nagpokus naman si [[Hippocrates|Hipokrates]] sa pormal na pag-aaral sa medisina; dahil rito, siya ngayon ang itinuturing na &quot;ama ng medisina&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Leff |first1=Samuel |url=https://books.google.com/books?id=HjNrAAAAMAAJ |title=From Witchcraft to World Health |last2=Leff |first2=Vera |publisher=Macmillan |year=1956 |location=[[London]] |language=en |trans-title=Mula Kulam hanggang sa Pandaigdigang Kalusugan |access-date=}}&lt;/ref&gt;

Pinasimulan ni Sokrates ang imbestigasyon sa mga bagay-bagay sa pamamagitan ng unti-unting pagtanggal sa mga posibleng paliwanag patungkol sa isang bagay dahil sa [[kontradiksiyon]], hanggang sa maabot ang isang [[konklusyon]] na walang kontradiksiyon. Ang paraan na ito, na tinatawag na ngayon bilang ang [[paraang Sokratiko]], ay unang inilarawan ng kanyang estudyante na si [[Platon]] sa mga dayalogong isinulat nito.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Plato, Apology |trans-title=Platon, Apolohiya |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0170%3Atext%3DApol.%3Apage%3D17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129145253/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0170%3Atext%3DApol.%3Apage%3D17 |archive-date=29 January 2018 |access-date= |page=17 |language=en}}&lt;/ref&gt; Noong {{BKP|ika-4 na siglo|link=yes}}, dinebelop ni [[Aristoteles]] ang isang sistematikong programa sa [[teleolohiya]].&lt;ref&gt;{{cite book |author1=[[Aristoteles]] |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0054%3Abekker%20page%3D1139b |title=Nicomachean Ethics |edition= |at=1139b |language=en |trans-title=Etikang Nikomakeno |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317140402/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc= |archive-date=17 March 2012 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Iminungkahi naman ni [[Aristarco]] ang isang modelo ng kalangitan kung saan ang [[Araw (astronomiya)|Araw]] ang nasa sentro ([[heliosentrismo]]).&lt;ref name=&quot;McClellan2015&quot;&gt;{{cite book |last1=McClellan |first1=James E. III |url=https://books.google.com/books?id=ah1ECwAAQBAJ&amp;q=Aristarchus+heliocentrism&amp;pg=PA99 |title=Science and Technology in World History: An Introduction |last2=Dorn |first2=Harold |publisher=Johns Hopkins University Press |year=2015 |isbn=978-1-4214-1776-9 |location=Baltimore |pages=99–100 |access-date=20 October 2020}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, hindi ito nakakuha ng laganap na suporta dahil pinaniwalaan noon na labag ito sa mga batas ng pisika,&lt;ref name=&quot;McClellan20152&quot;&gt;{{cite book |last1=McClellan |first1=James E. III |url=https://books.google.com/books?id=ah1ECwAAQBAJ&amp;q=Aristarchus+heliocentrism&amp;pg=PA99 |title=Science and Technology in World History: An Introduction |last2=Dorn |first2=Harold |publisher=Johns Hopkins University Press |year=2015 |isbn=978-1-4214-1776-9 |location=[[Baltimore]] |pages=99–100 |language=en |trans-title=Agham at Teknolohiya sa Kasaysayan ng Mundo: Panimula |access-date=}}&lt;/ref&gt; at mas tinanggap ang mungkahi ni [[Ptolomeo]] na modelo kung saan nasa sentro ang [[Daigdig]] ([[heosentrismo]]), na una niyang inilarawan sa kanyang aklat na ''[[Almagest]]''; ito ang nanaig na modelo ng sansinukob hanggang sa [[Renasimiyento]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Grasshoff |first=Gerd |title=The History of Ptolemy's Star Catalogue |publisher=Springer |year=1990 |isbn=978-1-4612-8788-9 |series=Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences |volume=14 |location=[[New York]] |language=en |trans-title=Ang Kasaysayan ng Katalogo ng mga Bituin ni Ptolomeo |doi=10.1007/978-1-4612-4468-4}}&lt;/ref&gt; Samantala, malaki naman ang ambag ng matematikong si [[Arkimedes|Arkimedes ng Syracuse]], kabilang na sa [[paglutang]] ng mga bagay sa tubig. Isinulat naman ng Romanong si [[Matandang Plinio]] ang aklat na ''[[Likas na Kasaysayan (Plinio)|Likas na Kasaysayan]]''.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Lawson |first1=Russell M. |url=https://books.google.com/books?id=1AY1ALzh9V0C&amp;q=Pliny+the+Elder+encyclopedia&amp;pg=PA190 |title=Science in the Ancient World: An Encyclopedia |publisher=ABC-CLIO |year=2004 |isbn=978-1-85109-539-1 |location=Santa Barbara, [[California]], [[Estados Unidos]] |pages=190–191 |language=en |trans-title=Agham sa Sinaunang Mundo: Ensiklopedya |access-date=}}&lt;/ref&gt;

=== Gitnang Kapanahunan ===
[[Talaksan:Maqamat hariri.jpg|thumb|Ang [[Tahanan ng Karunungan]] sa [[Baghdad]], itinuturing na isa sa mga sentro ng kaalaman ng panahong ito. Nasira ito noong kasagsagan ng mga [[Pagkubkob sa Baghdad (1258)|pag-atake]] ng [[Imperyong Monggol|mga Mongol]] sa lungsod noong 1258.]]
Naging mabagal ang pag-usad ng agham sa Europa pagsapit ng [[Gitnang Kapanahunan]] mula noong [[Pagbagsak ng Imperyong Romano|bumagsak ang Imperyong Romano]].&lt;ref name=&quot;Lindberg20072&quot; /&gt; Gayunpaman, nagawang mapreserba ng ilang mga iskolar tulad ni [[Isidro ng Sevilla]] ang malaking bahagdan ng kaalaman noong panahong yon sa pamamagitan ng mano-manong pagkopya sa mga natitirang panitikan at pagtipon nito sa mga bolyum tulad ng 20 bolyum ng ''[[Etymologiae]]''.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Grant |first1=Edward |url=https://books.google.com/books?id=YyvmEyX6rZgC |title=The Foundations of Modern Science in the Middle Ages: Their Religious, Institutional and Intellectual Contexts |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=978-0-521-56762-6 |series=Cambridge Studies in the History of Science |pages=7–17 |language=en |trans-title=Ang mga Pundasyon ng Modernong Agham sa Gitnang Kapanahunan: Kanilang mga Kontekstong Panrelihiyon, Pang-institusyon, at Intelektuwal |access-date=}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda naman, ang relatibong katatagan ng [[Silangang Imperyong Romano|Imperyong Bisantino]] noong panahong ito ang naging dahilan upang patuloy na magsagawa ng agham ang mga iskolar nito. Halimbawa, bagamat laganap ang mga [[Aristotelismo|ideya]] ni [[Aristoteles]] sa Europa kagaya ng heosentrismo at pisika, may mga ilang kritiko nito sa panahong ito tulad ni [[Juan Filopono]], na nagpakilala sa [[teorya ng impetus]], isang sinaunang teorya na sumubok ipaliwanag kung paano [[Mosyon|gumagalaw]] ang mga bagay. Ginamit ang kanyang kritisismo ng mga sumunod na iskolar hanggang sa pagsapit ng [[Renasimiyento]], nang ginamit ito ni [[Galileo Galilei]].&lt;ref name=&quot;Lindberg20072&quot; /&gt;

Madalas gamitin ang mga ideya ni Aristoteles sa pagpapaliwanag sa mga pangyayari sa paligid. Sentro sa mga ideya niya ang [[apat na sanhi]]: materyal, pormal, paggalaw, at huling sanhi.&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |year=2019 |title=Aristotle on Causality |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2019/entries/aristotle-causality/#FouCau |access-date= |last=Falcon |first=Andrea |editor-last=Zalta |editor-first=Edward |edition= |language=en |trans-title=Aristoteles sa Kasanhian |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009032459/https://plato.stanford.edu/archives/spr2019/entries/aristotle-causality/#FouCau |archive-date=9 October 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Kristiyano (madalas [[Nestorianismo]] at [[Miapisismo]]) ang karamihan sa mga nakapagpreserba sa mga sinaunang panitikan, na nagsalin sa iba't-ibang wika. Sa ilalim ng mga [[Dinastiyang Abasida|Abasida]], pinahusay pa ang salin sa wikang Arabo ng mga Arabong siyentipiko.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Grant |first=Edward |url=https://archive.org/details/historynaturalph00gran |title=A History of Natural Philosophy: From the Ancient World to the Nineteenth Century |publisher=Cambridge University Press |year=2007 |isbn=978-0-521-68957-1 |pages=[https://archive.org/details/historynaturalph00gran/page/n77 62–67] |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Likas na Pilosopiya: Mula sa Sinaunang Mundo hanggang Ika-19 na Siglo |chapter=Islam and the eastward shift of Aristotelian natural philosophy |trans-chapter=Islam at ang pasilangang paglipat ng likas na pilosopiya ni Aristoteles |url-access=limited}}&lt;/ref&gt; Sa kabisera nito ng [[Baghdad]] makikita ang [[Tahanan ng Karunungan]], isa sa mga pinakamalalaking aklatan ng panahong ito at nagpatuloy hanggang sa [[Pagkubkob sa Baghdad (1258)|pagsalakay]] ng [[Imperyong Mongol|mga Mongol]] sa naturang lungsod noong 1258. Sa karatig na [[Imperyong Sasanida]] naman itinatag ang [[Akademiya ng Gondashipur]], na itinuturing bilang isa sa mga pinakamahahalagang institusyon ng [[medisina]] ng sinaunang mundo. Pinasimulan naman ni [[Alhazen]] ang mga eksperimento bilang pangkumpirma sa isang hinuha, na kanyang ginamit sa mga eksperimento niya ukol sa [[paningin]]. Samantala, isinulat naman ni [[Avicenna]] ang ''[[Kanon ng Medisina]]'', isang komprehensibong ensiklopedya ng medisina na itinuturing bilang isa sa mga pinakamahahalagang aklat sa larangan sa panahong ito.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Fisher |first=W. B. |title=The Cambridge history of Iran |date=1968–1991 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-20093-6 |language=en |trans-title=Ang Kasaysayan ng Iran ng Cambridge}}&lt;/ref&gt;

Noong 1088, itinatag ang [[Unibersidad ng Bolonia|Pamantasan ng Bolonia]] sa [[Italya]], ang pinakaunang [[pamantasan]] sa Europa at aktibo magpahanggang ngayon.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Russell |first=Josiah C. |year=1959 |title=Gratian, Irnerius, and the Early Schools of Bologna |url=https://archive.org/details/sim_mississippi-quarterly_fall-1959_12_4/page/n14 |trans-title=Gratian, Ireneo, at ang mga Pinakaunang Paaralan ng Bolonia |journal=[[The Mississippi Quarterly]] |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=168–188 |jstor=26473232 |quote=}}&lt;/ref&gt; Nagsimulang maglitawan ang mga institusyon at pamantasan sa kontinente, na nagpasimula sa [[Renasimiyento ng ika-12 siglo]] at nagbigay-daan sa pagtaas ng pangangailangan sa mga salin sa [[wikang Latin]] ng mga sinaunang teksto at aklat.&lt;ref name=&quot;Lindberg20072&quot; /&gt; Lumaganap ang [[eskolastika]] sa Europa, at nagsimula ang mga iskolar na magkalap ng mga kaalaman sa maraming larangan.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=St. Albertus Magnus |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Saint-Albertus-Magnus |access-date= |language=en |trans-title=San Alberto Magno |archive-url=https://web.archive.org/web/20171028045424/https://www.britannica.com/biography/Saint-Albertus-Magnus |archive-date=28 October 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Noong ika-13 siglo, inilathala ni [[Mondino de Luzzi]] ang unang aklat ukol sa [[anatomiya]] base sa mga pagbukas ng mga iskolar sa [[Bolonia]] sa mga katawan ng mga [[bangkay]].&lt;ref&gt;{{cite book |last=Numbers |first=Ronald |url=http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674057418 |title=Galileo Goes to Jail and Other Myths about Science and Religion |publisher=Harvard University Press |year=2009 |isbn=978-0-674-03327-6 |page=45 |language=en |trans-title=Nakulong si Galileo at Iba pang mga Mito ukol sa Agham at Relihiyon |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120190509/https://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674057418 |archive-date=20 January 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Renasimiyento ===
{{Main|Rebolusyong Makaagham}}
[[File:De_Revolutionibus_manuscript_p9b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:De_Revolutionibus_manuscript_p9b.jpg|alt=Drawing of planets' orbit around the Sun|thumb|Pagguhit ni [[Nicolaus Copernicus]] sa ideya ng [[heliosentrismo]] sa kanyang aklat na ''[[De revolutionibus orbium coelestium]].'']]
Malaki ang naging ambag ng mga pag-abante sa larangan ng [[optika]] sa paglunsad ng [[Renasimiyento]] sa Europa, tulad ng [[teleskopyo]] at ang [[camera obscura]]. Sa simula nito, inilatag ng mga pilosopong tulad ni [[Roger Bacon]], [[Vitelio|Vitello]], at [[John Peckham]] ang [[ontolohiya]] ng realidad na nakikita ng mga mata; humantong ito sa ideya ng [[perspektibismo]], na ginamit sa sining upang kopyahin ang kanilang nakikita sa kalikasan.&lt;ref name=&quot;Smith2001&quot;&gt;{{cite book |last=Smith |first=A. Mark |title=Alhacen's Theory of Visual Perception: A Critical Edition |title-link=De Aspectibus |publisher=[[American Philosophical Society]] |year=2001 |isbn=978-0-87169-914-5 |series=Transactions of the American Philosophical Society |volume=91 |location=[[Philadelphia]], Estados Unidos |language=en |trans-title=Teorya ng Biswal na Persepsyon ni Alhacen: Kritikal na Edisyon |issue=4–5}}&lt;/ref&gt; Samantala, noong ika-16 na siglo, inilatag ng paring siyentipiko na si [[Nicolaus Copernicus]] ang modelong [[heliosentrismo]] kung saan nasa gitna ang [[Araw (astronomiya)|Araw]] at umiikot ang [[Daigdig]] dito. Bagamat taliwas ito sa nananaig na modelong [[heosentrismo]] sa panahong ito, ang pagtuklas ni [[Johannes Kepler]] sa mga [[Mga batas mosyon ng mga planeta ni Kepler|batas ng paggalaw ng mga planeta]] at ang mga ambag ni [[Galileo Galilei]] sa larangan ang nagpatunay kalaunan sa katotohanan ng heliosentrismo.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Goldstein |first1=Bernard R. |year=2016 |title=Copernicus and the Origin of his Heliocentric System |trans-title=Si Copernicus at ang Pinagmulan ng kanyang Sistemang Heliosentro |url=http://pdfs.semanticscholar.org/e610/194b7b608cab49e034a542017213d827fb70.pdf |url-status=dead |journal=Journal for the History of Astronomy |language=en |volume=33 |issue=3 |pages=219–235 |doi=10.1177/002182860203300301 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412211013/http://pdfs.semanticscholar.org/e610/194b7b608cab49e034a542017213d827fb70.pdf |archive-date=12 April 2020 |access-date= |s2cid=118351058}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Koestler |first=Arthur |author-link=Arthur Koestler |url=https://archive.org/details/sleepwalkershist00koes_0/page/1 |title=The Sleepwalkers: A History of Man's Changing Vision of the Universe |publisher=Penguin |year=1990 |isbn=0-14-019246-8 |location=[[Londres]], Reyno Unido |page=[https://archive.org/details/sleepwalkershist00koes_0/page/1 1] |language=en |trans-title=Ang Mga Naglalakad nang Tulog: Kasaysayan ng Nagbabagong Pagtanaw ng Sangkatauhan sa Sansinukob |orig-date=1959}}&lt;/ref&gt; Ang pagkaimbento sa [[Limbagin|limbagan]] ang nagpabilis sa pagkalat ng impormasyon, kabilang na yung mga kinokonsiderang ipinagbabawal o hindi sumasang-ayon sa mga ideya ng panahong yon.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Gingerich |first=Owen |year=1975 |title=Copernicus and the Impact of Printing |trans-title=Si Copernicus at ang Epekto ng Paglilimbag |journal=Vistas in Astronomy |language=en |volume=17 |issue=1 |pages=201–218 |bibcode=1975VA.....17..201G |doi=10.1016/0083-6656(75)90061-6}}&lt;/ref&gt; Nagsimula namang kuwestyunin ng mga pilosopong siyentipiko tulad ni [[Francis Bacon]] at [[Rene Descartes]] ang mga ideya ni Aristoteles; pumabor sila sa paggamit ng mga eksperimento imbes ng kontemplasyon sa pag-aaral sa kalikasan.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Davis |first1=Philip J. |title=Descartes' Dream: The World According to Mathematics |url=https://archive.org/details/descartesdreamwo0000davi |last2=Hersh |first2=Reuben |publisher=[[Harcourt Brace Jovanovich]] |year=1986 |location=[[Cambridge]], [[Massachusetts]], [[Estados Unidos]] |language=en |trans-title=Ang Pangarap ni Descartes: Ang Mundo ayon sa Matematika}}&lt;/ref&gt; 

=== Kaliwanagan ===
{{Main|Agham sa Panahon ng Kaliwanagan}}
[[File:Newton's_Principia_title_page.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Newton's_Principia_title_page.png|thumb|Ang [[Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica|''Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica'']] ni [[Isaac Newton]], na unang inilimbag noong 1687.]]
Sa simula ng [[Panahon ng Kaliwanagan]], nilimbag ni Isaac Newton ang [[Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica|''Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica'']], isa sa mga kinokonsiderang pinakamahahalagang aklat ng [[pisika]].&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gribbin |first=John |title=Science: A History 1543–2001 |publisher=Allen Lane |year=2002 |isbn=978-0-7139-9503-9 |page=241 |language=en |trans-title=Agham: Isang Kasaysayan 1543–2001 |quote=}}&lt;/ref&gt; Samantala, lumayo ang mga siyentipiko mula sa mga turo ni Aristoteles, kagaya ni [[Gottfried Leibniz|Gottfried Wilhelm Leibniz]], na tiningnan ang mga bagay bilang sumusunod sa mga batas ng kalikasan, hindi dahil may mga layunin ang mga ito.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gottfried Leibniz – Biography |trans-title=Gottfried Leibniz – Talambuhay |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Leibniz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711221621/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Leibniz.html |archive-date=11 Hulyo 2017 |access-date= |website=Maths History |language=en}}&lt;/ref&gt; Dinomina ng mga grupong nakatuon sa agham ang pag-aaral sa mga larangan sa panahong ito, di tulad ng mga nagdaang panahon kung saan nasa mga pamantasan nakasentro ang mga pag-aaral. Naging mabilis naman ang pag-unsad ng samu't saring mga larangan sa panahong ito, partikular na ang medisina, pisika, at biolohiya.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=van Horn Melton |first=James |url=https://www.cambridge.org/core/books/rise-of-the-public-in-enlightenment-europe/BA532085A260114CD430D9A059BD96EF |title=The Rise of the Public in Enlightenment Europe |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |isbn=978-0511819421 |pages=82–83 |language=en |trans-title=Ang Pag-angat ng Publiko sa Europa noong [Panahon ng] Kaliwanagan |doi=10.1017/CBO9780511819421 |access-date= |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120143805/https://www.cambridge.org/core/books/rise-of-the-public-in-enlightenment-europe/BA532085A260114CD430D9A059BD96EF |archive-date=20 January 2022 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sinimulan ni [[Carl Linnaeus|Carolus Linnaeus]] na pagpangkatin ang lahat ng buhay, na ngayo'y bahagi na ng larangan ng [[taksonomiya]].&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Calisher |first1=CH |author1-link=Charles Calisher |year=2007 |title=Taxonomy: what's in a name? Doesn't a rose by any other name smell as sweet? |trans-title=Taksonomiya: ano'ng meron sa pangalan? Sintamis ba ang amoy ng rosas sa ibang pangalan? |journal=Croatian Medical Journal |language=en |volume=48 |issue=2 |pages=268–270 |pmc=2080517 |pmid=17436393}}&lt;/ref&gt; Sa panahong ito nadiskubre at napag-aralan ang [[magnetismo]] at [[Daloy ng kuryente|kuryente]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Darrigol |first1=Olivier |url=https://archive.org/details/electrodynamicsf0000darr |title=Electrodynamics from Ampère to Einstein |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=0198505949 |location=New York |language=en |trans-title=Elektrodinamika mula kay Ampère hanggang kay Einstein |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; Mabilis din ang pag-unsad sa kaalaman sa [[kimika]], [[ekonomika]], [[sosyolohiya]], at [[lipunan]]. Noong 1776, inilathala ni [[Adam Smith]] ang ''[[The Wealth of Nations|Kayamanan ng mga Bansa]]'', na kinokonsiderang pinakaunang aklat ng modernong ekonomika.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Fry |first=Michael |url=https://archive.org/details/adamsmithslegacy0000unse |title=Adam Smith's Legacy: His Place in the Development of Modern Economics |publisher=[[Routledge]] |others= |year=1992 |isbn=978-0-415-06164-3 |language=en |trans-title=Legasiya ni Adam Smith: Ang Kanyang Lugar sa Pagdebelop ng Modernong Ekonomika |url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

=== Ika-19 na siglo ===
Nagsimulang magkaroon ng mga katangian na masasabing &quot;moderno&quot; ang mga larangan pagsapit ng ika-19 na siglo. Kabilang sa mga ito ang pagiging isang ganap na propesyon ng [[siyentipiko]], gayundin ang pagbilis ng [[industriyalisasyon]] ng mga bansa. Nagsimulang magsilitawan ang mga [[Kathang-isip na pang-agham|sanaysay at panitikan]] na may kinalaman sa agham, gayundin ang mga pinakaunang [[Diyaryong akademiko|akademikong dyornal]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Magkahiwalay na iminungkahi nina [[Charles Darwin]] at [[Alfred Russel Wallace]] ang teorya ng ebolusyon sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]], na nagpapaliwanag kung paano at saan nagmula ang mga hayop at halaman. Inilatag ito nang husto ni Darwin sa kanyang aklat na ''[[On the Origin of Species|Ukol sa Pinagmulan ng mga Espesye]]'' (1859).&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Padian |first=Kevin |year=2008 |title=Darwin's enduring legacy |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2008-02-07_451_7179/page/632 |trans-title=Ang nananaig na legasiya ni Darwin |journal=Nature |language=en |volume=451 |issue=7179 |pages=632–634 |bibcode=2008Natur.451..632P |doi=10.1038/451632a |pmid=18256649 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Samantala, unang naipaliwanag ni [[Gregor Mendel]] ang mga prinsipyo ng [[Pagmamana ng katangian|mana sa mga buhay]], na nagpasimula sa larangan ng [[henetika]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Henig |first=Robin Marantz |author-link=Robin Marantz Henig |url=https://archive.org/details/monkingardenlost00heni |title=The monk in the garden: the lost and found genius of Gregor Mendel, the father of genetics |year=2000 |pages=134–138 |language=en |trans-title=Ang monghe sa hardin: ang nawala ngunit nakitang kahenyuhan ni Gregor Mendel, ang ama ng henetika}}&lt;/ref&gt; Itinatag naman ni [[Wilhelm Wundt]] ang pinakaunang laboratoryo para sa [[sikolohiya]] noong 1879.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Leahey |first=Thomas Hardy |title=A History of Psychology: From Antiquity to Modernity |publisher=Routledge |year=2018 |isbn=978-1-138-65242-2 |edition=8 |location=[[New York]] |pages=219–253 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Sikolohiya: Mula Sinaunang Panahon hanggang sa Ngayon |chapter=The psychology of consciousness |trans-chapter=Ang sikolohiys ng kamalayan}}&lt;/ref&gt; Iminungkahi ni John Dalton ang [[Teorya ng atomo|teorya]] ng [[atomo]] mula sa ideya ng sinaunang Griyegong pilosopong si [[Democritus|Demokrito]].&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Rocke |first1=Alan J. |year=2005 |title=In Search of El Dorado: John Dalton and the Origins of the Atomic Theory |url=https://archive.org/details/sim_social-research_spring-2005_72_1/page/124 |trans-title=Ang Paghahanap sa El Dorado: Si John Dalton at ang mga Pinagmulan ng Teoryang Atomiko |journal=Social Research |language=en |volume=72 |issue=1 |pages=125–158 |doi=10.1353/sor.2005.0003 |jstor=40972005 |s2cid=141350239}}&lt;/ref&gt;

Nabuo rin sa siglong ito ang [[Elektromagnetismo|teorya ng elektromagnetika]], na nagpakita sa mga sitwasyong hindi madaling maipaliwanag sa [[Mga batas ng mosyon ni Newton|pisikang inilahad ni Newton]]. Samantala, ang aksidenteng pagkadiskubre naman ni [[Wilhelm Roentgen]] sa mga [[x-ray]] ang nagpasimula sa isang serye ng mga pagdiskubre sa iba't ibang anyo ng [[radyasyon]] at [[radyoaktibidad]], partikular na kay [[Marie Curie]] at ng asawa niyang si [[Pierre Curie]].&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mould |first=Richard F. |title=A century of X-rays and radioactivity in medicine: with emphasis on photographic records of the early years |publisher=Inst. of Physics Publ. |year=1995 |isbn=978-0-7503-0224-1 |edition= |location=[[Bristol]], Reyno Unido |page=12 |language=en |trans-title=Isang siglo ng mga x-ray at radyoaktibidad sa medisina: na may diin sa mga naitalang larawan sa mga unang taon}}&lt;/ref&gt; Si Roentgen ang unang nakatanggap ng [[Gantimpalang Nobel]], at si Marie Curie naman ang unang babaeng nanalo sa naturang premyo at ang unang nakatanggap ng dalawang magkahiwalay na parangal sa magkaibang larangan.&lt;ref name=&quot;Estreicher1938&quot;&gt;{{cite book |last=Estreicher |first=Tadeusz |author-link=Tadeusz Estreicher |title=Polski słownik biograficzny, vol. 4 |title-link=Polski słownik biograficzny |year=1938 |page=113 |language=pl |chapter=Curie, Maria ze Skłodowskich}}&lt;/ref&gt; Nagtapos ang siglo sa pagkadiskubre sa [[elektron]], isang [[subatomikong partikulo]].&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Thomson |first=J. J. |year=1897 |title=Cathode Rays |journal=[[Philosophical Magazine]] |language=en |volume=44 |issue=269 |pages=293–316 |doi=10.1080/14786449708621070}}&lt;/ref&gt;

=== Ika-20 siglo ===
{{Main|Agham noong ika-20 siglo}}
[[File:Carte_trou_ozone_Antarctique.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Carte_trou_ozone_Antarctique.jpg|alt=Graph showing lower ozone concentration at the South Pole|thumb|Ang [[Pagkaubos ng osono|butas sa osono]] sa [[Antartika]] noong 1987.]]
Pinahusay ng mga [[Antibiyotiko|antibiotiko]] at [[Pataba|artipisyal na pataba]] ang kalidad ng pamumuhay ng mga tao sa buong mundo.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Goyotte |first=Dolores |year=2017 |title=The Surgical Legacy of World War II |trans-title=Ang Legasiyang Surhikal ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig |url=https://www.ast.org/ceonline/articles/402/files/assets/common/downloads/publication.pdf |url-status=live |journal=The Surgical Technologist |language=en |volume=109 |pages=257–264 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180530/https://www.ast.org/ceonline/articles/402/files/assets/common/downloads/publication.pdf |archive-date=5 May 2021 |access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Erisman |first1=Jan Willem |last2=Sutton |first2=M. A. |last3=Galloway |first3=J. |last4=Klimont |first4=Z. |last5=Winiwarter |first5=W. |date=October 2008 |title=How a century of ammonia synthesis changed the world |trans-title=Paano binago ng isang siglo ng sintesis sa ammonia ang mundo |url=http://www.physics.ohio-state.edu/~wilkins/energy/Resources/Essays/ngeo325.pdf.xpdf |url-status=dead |journal=[[Nature Geoscience]] |language=en |volume=1 |issue=10 |pages=636–639 |bibcode=2008NatGe...1..636E |doi=10.1038/ngeo325 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100723223052/http://www.physics.ohio-state.edu/~wilkins/energy/Resources/Essays/ngeo325.pdf.xpdf |archive-date=23 July 2010 |access-date= |s2cid=94880859}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, sa siglong ito nagsimulang tingnan ng mga siyentipiko ang mga isyu sa kalikasan na dulot ng tao, kagaya ng [[polusyon]], [[Pagbabago ng klima|pag-init ng Daigdig]], at ang [[Pagkaubos ng osono|pagbaba ng osono sa atmospera]], at humantong sa pagsimula sa pag-aaral ng agham pangkalikasan bilang isang ganap na larangan.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Emmett |first1=Robert |last2=Zelko |first2=Frank |year=2014 |title=Minding the Gap: Working Across Disciplines in Environmental Studies |trans-title=Pagpapaliit sa Pagitan: Pagtrabaho sa Maraming Disiplina sa Araling Pangkalikasan |url=http://www.environmentandsociety.org/perspectives/2014/2/minding-gap-working-across-disciplines-environmental-studies |journal=Environment &amp; Society Portal |series=RCC Perspectives no. 2 |language=en |doi=10.5282/rcc/6313 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121054306/https://www.environmentandsociety.org/perspectives/2014/2/minding-gap-working-across-disciplines-environmental-studies |archive-date=21 January 2022 |editor-last1=Emmett |editor-first1=Rob |editor-last2=Zelko |editor-first2=Frank}}&lt;/ref&gt;

Dahil sa dalawang digmaang pandaigdig sa siglong ito at ang sumunod na [[Digmaang Malamig|digmaang malamig]], bumilis ang pananaliksik at tumaas ang pagpopondo sa agham ng mga pamahalaan ng mundo.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Furner |first=Jonathan |date=1 June 2003 |title=Little Book, Big Book: Before and After Little Science, Big Science |trans-title=Maliit na Aklat, Malaking Aklat: Bago at Pagkatapos ng Maliit na Agham, Malaking Agham |journal=Journal of Librarianship and Information Science |language=en |volume=35 |issue=2 |pages=115–125 |doi=10.1177/0961000603352006 |s2cid=34844169}}&lt;/ref&gt; Halimbawa, nagsimula ang [[Karerang Pangkalawakan|Karera sa Kalawakan]] dahil sa kompetisyon ng [[Estados Unidos]] at [[Unyong Sobyet]] matapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]; humantong ito kalaunan sa paglunsad ng pinakaunang [[Satelayt|artipisyal na satelayt]], ang [[Sputnik]] ng Unyong Sobyet gayundin ang pagpapadala ng mga [[astronauta]] sa [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] ng Estados Unidos simula noong 1969, nang lumapag sa kalupaan ng Buwan ang [[Apollo 11]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Kraft |first1=Chris |author-link1=Christopher C. Kraft, Jr. |url=https://archive.org/details/flight00chri |title=Flight: My Life in Mission Control |last2=Schefter |first2=James |publisher=Dutton |year=2001 |isbn=0-525-94571-7 |location=New York |pages=3–5 |language=en |trans-title=Paglipad: Ang Buhay Ko sa Mission Control}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, nagdulot rin ito ng pagdami ng mga [[Sandata ng malawakang pagkawasak|sandatang kayang makapinsala sa isang malawak na lugar]], tulad ng [[sandatang nukleyar]], na unang ginamit (at ang tanging paggamit sa kasalukuyan) sa digmaan noong 1945, nang [[Pagbombang nukleyar sa Hiroshima at Nagasaki|ginamit ito]] ng Estados Unidos kontra sa [[Imperyo ng Hapon|Imperyong Hapon]] sa mga lungsod ng [[Hiroshima]] at [[Nagasaki]].&lt;ref&gt;{{cite book |last=Kahn |first=Herman |author-link=Herman Kahn |title=Thinking about the Unthinkable |url=https://archive.org/details/thinkingaboutunt0000kahn |publisher=Horizon |year=1962 |language=en |trans-title=Pag-isip sa Hindi Maiisip}}&lt;/ref&gt;

Dumami rin ang [[kababaihan sa agham]], bagamat nananatili pa rin ang mga isyu sa kasarian magpahanggang ngayon sa ilang mga larangan.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosser |first=Sue V. |title=Breaking into the Lab: Engineering Progress for Women in Science |date=12 March 2012 |publisher=New York University Press |isbn=978-0-8147-7645-2 |page=7 |language=en |trans-title=Pagpasok sa mga Laboratoryo: Pagsasagawa sa Progreso para sa Kababaihan sa Agham}}&lt;/ref&gt; Samantala, nadiskubre ang [[cosmic microwave background]] noong 1964,&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Penzias |first=A. A. |year=2006 |title=The origin of elements |trans-title=Ang pinagmulan ng mga elemento |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1978/penzias-lecture.pdf |url-status=live |journal=Science |language=en |publisher=[[Nobel Foundation]] |volume=205 |issue=4406 |pages=549–554 |doi=10.1126/science.205.4406.549 |pmid=17729659 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110117225210/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1978/penzias-lecture.pdf |archive-date=17 January 2011 |access-date=}}&lt;/ref&gt; isang matinding ebidensiyang pumapabor sa [[Big Bang|teorya ng Big Bang]] na unang iminungkahi ng [[Belhika|Belhikanong]] pari na si [[Georges Lemaître]] noong 1931.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Weinberg |first=S. |url=https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0/page/495 |title=Gravitation and Cosmology |publisher=John Whitney &amp; Sons |year=1972 |isbn=978-0-471-92567-5 |pages=[https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0/page/495 464–495] |language=en |trans-title=Grabitasyon at Kosmolohiya |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; Nagawang maipagsama ang teorya ng [[Ebolusyon|ebolusyon ni Darwin]] sa [[Pagmamanang Mendeliano|henetika ni Mendel]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Futuyma |first1=Douglas J. |title=Evolution |url=https://archive.org/details/evolution0000futu_j9h3 |last2=Kirkpatrick |first2=Mark |publisher=Sinauer |year=2017 |isbn=978-1605356051 |edition=4 |pages=[https://archive.org/details/evolution0000futu_j9h3/page/n21 3]–26 |language=en |trans-title=Ebolusyon |chapter=Evolutionary Biology |trans-chapter=Biolohiyang Ebolusyonal}}&lt;/ref&gt; Samantala, ang [[teorya ng pangkalahatang relatibidad]] na unang inilatag ni [[Albert Einstein]] noong unang dekada ng siglo ay napatunayan sa sumunod na dekada; nagpasimula ito sa larangan ng [[Mekanikang quantum|mekanikang kwantum]] upang ilarawan ang pisikang nagaganap sa mga napakaliit na haba, oras, at grabidad. Ang pagkaimbento sa mga [[integradong sirkito]] ang isa sa mga nagpabilis sa komunikasyon sa mundo, at nagpasimula sa isang rebolusyon sa larangan ng [[teknolohiyang pang-impormasyon]] tulad halimbawa ng mga [[kompyuter]], [[smartphone]], at [[internet]].&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=von Bertalanffy |first1=Ludwig |year=1972 |title=The History and Status of General Systems Theory |url=https://archive.org/details/sim_academy-of-management-journal_1972-12_15_4/page/n12 |trans-title=Ang Kasaysayan at Estado ng Teorya ng mga Pangkalahatang Sistema |journal=The Academy of Management Journal |language=en |volume=15 |issue=4 |pages=407–426 |jstor=255139}}&lt;/ref&gt;

=== Ika-21 siglo ===
[[File:Apjlab0e85f4_EHT-images-M87-four-teams.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Apjlab0e85f4_EHT-images-M87-four-teams.jpg|alt=|thumb|350x350px|Apat sa mga larawan ng [[itim na butas]] sa gitnang ng [[galaksiyang M87]] na nakuhanan sa apat na lokasyon.]]
Nakumpleto ang [[Proyektong Henoma ng Tao]] noong 2003 matapos ng 13 taong pag-aaral upang imapa at tukuyin ang lahat ng mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] ng [[henoma ng tao]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Naidoo |first1=Nasheen |last2=Pawitan |first2=Yudi |last3=Soong |first3=Richie |last4=Cooper |first4=David N. |last5=Ku |first5=Chee-Seng |date=October 2011 |title=Human genetics and genomics a decade after the release of the draft sequence of the human genome |trans-title=Henetika ng tao at henomika isang dekada pagkatapos ng paglabas sa unang sekwensiya ng henoma ng tao |journal=Human Genomics |language=en |volume=5 |issue=6 |pages=577–622 |doi=10.1186/1479-7364-5-6-577 |pmc=3525251 |pmid=22155605 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Samantala, nagawa ng isang grupo ng mga siyentipiko mula sa [[Hapon]] noong 2006 na maibalik ang mga matatandang [[selula]] patungo sa panimulang anyo nito ([[selulang madre]]).&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Rashid |first1=S. Tamir |last2=Alexander |first2=Graeme J. M. |date=March 2013 |title=Induced pluripotent stem cells: from Nobel Prizes to clinical applications |trans-title=Inudyok na pluripotenteng selulang madre: mula sa mga Premyong Nobel hanggang sa mga aplikasyong klinikal |journal=Journal of Hepatology |language=en |volume=58 |issue=3 |pages=625–629 |doi=10.1016/j.jhep.2012.10.026 |issn=1600-0641 |pmid=23131523 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Natuklasan at nakumpirma ang pag-iral ng partikulong [[Higgs boson]] noong 2013, na nagpakumpleto sa mga partikulong hinuha ng [[Pamantayang Modelo]] ng pisika.&lt;ref&gt;{{cite press release|last=O'Luanaigh|first=C.|date=14 March 2013|title=New results indicate that new particle is a Higgs boson|publisher=[[CERN]]|url=http://home.web.cern.ch/about/updates/2013/03/new-results-indicate-new-particle-higgs-boson|access-date=|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151020000722/http://home.web.cern.ch/about/updates/2013/03/new-results-indicate-new-particle-higgs-boson|archive-date=20 October 2015|trans-title=Ipinapakita ng mga bagong resulta na ang bagong partikulo ay isang Higgs boson|lang=en}}&lt;/ref&gt; Noong 2015 naman, [[Unang pagsagap sa alon ng grabitasyon|nasagap]] ang mga pinakaunang [[alon ng grabitasyon]] na inilarawan ng pangkalahatang relatibidad noong nagdaang siglo.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cho |first1=Adrian |year=2017 |title=Merging neutron stars generate gravitational waves and a celestial light show |trans-title=Gumagawa ng mga alon ng grabitasyon at ng isang pangkalawakang palabas ng liwanag ang mga nagsasanib na bituing neutron |journal=Science |language=en |doi=10.1126/science.aar2149}}&lt;/ref&gt; Samantala, direktang nakuhanan ng larawan sa unang pagkakataon ang isang [[itim na butas]] sa pamamagitan ng [[Event Horizon Telescope|isang pandaigdigang kolaborasyon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 April 2019 |title=Media Advisory: First Results from the Event Horizon Telescope to be Presented on April 10th |trans-title=Abiso sa Midya: Ipepresenta sa Ika-10 ng Abril ang mga Unang Resulta mula sa Event Horizon Telescope |url=https://eventhorizontelescope.org/blog/media-advisory-first-results-event-horizon-telescope-be-presented-april-10th |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420135254/https://eventhorizontelescope.org/blog/media-advisory-first-results-event-horizon-telescope-be-presented-april-10th |archive-date=20 April 2019 |access-date= |publisher=[[Event Horizon Telescope]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Sangay ==
{{Main|Sangay ng agham}}Kalimitang hinahati ang agham sa apat na sangay: [[Pormal na agham|pormal]], [[Likas na agham|likas]], [[Agham panlipunan|panlipunan]], at [[Nalalapat na agham|nalalapat]].

=== Pormal na agham ===
{{Main|Pormal na agham}}
[[Pormal na agham]] ang sangay ng agham na nakatuon sa mga [[sistemang pormal]], tulad ng [[matematika]], [[lohika]], [[estadistika]], at [[teoretikal na agham pangkompyuter]]. Di tulad ng ibang mga sangay ng agham, gumagamit ng mga [[Tuntunin ng imperensiya|tuntunin]] at [[Katuturan|kahulugan]] ang mga pormal na agham imbes na mga [[empirikal na ebidensiya]]; dahil dito, minsan din silang hindi itinuturing na mga ganap na agham.

Ilan sa mga pangunahing sangay nito ang mga sumusunod:

* [[Lohika]] ang pag-aaral sa mga tuntunin ng imperensiya, mga relasyon na humahantong sa isang [[konklusyon]] base sa mga [[sanhi]]. Sa malawak na kahulugan, ito ang pagsusuri sa mga [[argumento]]. Ginugrupo ito madalas sa [[pilosopiya]] at [[matematika]], bagamat ginagamit na rin ito sa [[agham pang-isipan]], [[agham pangkompyuter]], [[lingguwistika]], at [[sikolohiya]].
* [[Matematika]] ang pag-aaral sa mga bilang, estraktura, ekwasyon, hugis at iba pang mga bagay na basal. Kalimitan itong itinuturing bilang hiwalay sa agham dahil sa lawak ng saklaw nito, o di kaya'y ginagawang kasingkahulugan ng pormal na agham, kung ituring man ito bilang sangay ng agham. [[Aritmetika]], [[alhebra]], [[heometriya]], at [[kalkulo]] ang ilan sa mga pangunahing sangay nito.
* [[Estadistika]] ang pag-aaral, pagkolekta, at pagsusuri sa mga nakalap na [[datos]]. Madalas itong tumutukoy sa pagsasagawa ng mga [[sarbey]] at [[panayam]], gayundin ng mga [[eksperimento]]. 
* [[Teoretikal na agham pangkompyuter]] ang bahagi ng [[agham pangkompyuter]] na nakatuon sa [[komputasyon]] at [[pagkukuwenta]]. Ilan sa mga larangang pumapailalim dito ay ang [[teorya ng automata]], [[artipisyal na katalinuhan]], [[teorya ng impormasyon]], at [[kriptograpiya]].

=== Likas na agham ===
{{Main|Likas na agham}}
[[Likas na agham]] ang mga agham na nakatuon sa [[kalikasan]] at sa pisikal na mundo kabilang na ang mga likas na pangyayari. Kalimitan itong nahahati sa dalawa: buhay at pisikal. [[Biolohiya]] ang pag-aaral sa [[buhay]], samantalang nahahati naman ang pisikal na agham sa apat na pangunahing sangay: [[pisika]], [[kimika]], [[astronomiya]], at [[agham pandaigdig]].

* [[Pisika]] ang pag-aaral sa [[materya]], mga [[pangunahing partikulo|partikulo]] nito, at ang mga ugali nito sa [[espasyo-panahon|espasyo at panahon]], [[enerhiya]], at [[puwersa]]. Isa ito sa mga pangunahing larangan ng agham, at isa rin sa mga pinakamatatanda.
* [[Kimika]] ang pag-aaral sa pagbabagong nagaganap sa mga materya, lalo na ang komposisyon nito, reaksyon, ugali, estraktura, at  katangian nito. Kabilang sa mga pinag-aaralan sa kimika ang mga [[sustansiyang kemikal|sustansiya]], [[atomo]], at [[molekulo]].
* [[Astronomiya]] ang pag-aaral sa mga bagay sa [[kalawakan]], kabilang na ang mga [[planeta]], [[bituin]], [[galaksiya]], [[nebula]], at [[itim na butas]]. Sa madaling salita, astronomiya ang pag-aaral sa mga bagay sa labas ng [[atmospera]] ng Daigdig. Kabilang rin sa larangan ang [[kosmolohiya]], ang larangan na nakatuon sa [[uniberso|sanlibutan]] sa pangkalahatan.
* [[Agham pandaigdig]] ang katawagan para sa mga agham na nakatuon sa pag-aaral sa [[Daigdig]] at ang mga nagaganap na penomena at proseso sa loob nito.
** [[Meteorolohiya]] ang pag-aaral sa [[atmospera|himpapawid]] ng Daigdig at sa [[lagay ng panahon]].
** [[Oseanograpiya]] ang pag-aaral sa [[idrospera|katubigan]] ng Daigdig, partikular na ang [[karagatan]], ang heograpiya, pisika, kimika, at biolohiya nito. 
** [[Heolohiya]] ang pag-aaral sa [[heospera|kalupaan]] ng Daigdig, kabilang na ang mga prosesong tulad ng [[paggalaw ng mga kontinente]], mga [[bato (heolohiya)|bato]] nito, at ang mga [[siklo ng bato|pagbabago]] sa mga ito sa paglipas ng panahon.
* [[Biolohiya]] ang pag-aaral sa lahat ng [[buhay]] sa Daigdig, kabilang na ang mga [[organismo]]. Kasama sa malawak na pag-aaral na ito ang pananaliksik  ukol sa [[pinagmulan ng buhay]], [[ebolusyon]], at ang pagkalat nito. Sentro sa pag-aaral ang [[selula]], [[hene]], [[homeostatis]], at ang antas ng organisasyon ng buhay, na saklaw ng [[taksonomiya]].
** [[Mikrobiolohiya]] ang pag-aaral sa mga [[mikrobyo]], kabilang ang mga [[birus]], [[protista]], [[fungus]], at [[parasito]].
** [[Botanika]] ang pag-aaral sa mga [[halaman]], kabilang na ang mga prosesong nagaganap sa mga ito tulad halimbawa ng [[potosintesis]].
** [[Soolohiya]] ang pag-aaral sa mga [[hayop]], kabilang na ang mga prosesong nagaganap sa mga ito. Kalimitang hindi isinasama sa pag-aaral ang mga [[tao]], ngunit hindi sa lahat ng pagkakataon.
** [[Ekolohiya]] ang pag-aaral sa mga nagaganap na interaksyon at proseso sa mga [[ekosistema]], lalo na sa kabuuang [[biospera]] ng Daigdig.

=== Agham panlipunan ===
{{Main|Agham panlipunan}}[[Agham panlipunan]] ang mga agham na may pangunahing pokus sa [[tao]] at sa mga [[lipunan]] ng tao. Una itong ginamit upang tumukoy sa ngayo'y sosyolohiya bago ang ika-18 siglo. Nahahati ang larangan sa dalawang pangunahing pananaw: [[positibismo]] na gumagamit ng mga pamamaraang kagaya ng sa [[agham pangkalikasan]], at [[antipositibismo]] na gumagamit naman ng mga simbolikong interpretasyon at kritisismo upang pag-aralan ang mga lipunan.
* [[Antropolohiya]] ang agham na nakapokus sa mga tao, kabilang na ang mga [[kaugalian]], [[kultura]], at ibang mga aspeto na naghihiwalay sa mga tao mula sa ibang mga hayop.
* [[Araling pangkomunikasyon]] ang agham na nakatuon sa proseso ng [[komunikasyon]] sa pagitan ng mga tao, parehong [[Lingguwistika|pasalita]] at [[Pagsusulat|pasulat]], kabilang na ang sikolohiya ng pakikipag-usap at ang paglalapat ng [[kahulugan]] sa mga simbolo tulad ng mga [[titik]], [[salita]], [[Senyas ng kamay|senyas]], at [[meme]].
* [[Ekonomika]] ang agham na nag-aaral sa produksiyon at daloy ng [[yaman]]. Kalimitan itong inilalarawan bilang ang pag-aaral sa relasyon ng [[kailangan]] at [[Kakapusan (ekonomiya)|kakapusan]], at ang ugali ng tao pagdating sa [[Salapi|pera]]. Nahahati ito sa dalawang pangunahing sangay: [[Makroekonomiya|makroekonomika]] na nag-aaral sa pangkalahatan, at [[Mikroekonomiya|mikroekonomika]] na nag-aaral naman sa isang partikular na grupo tulad ng [[pamilya]] o [[pamayanan]].
* [[Edukasyon]] ang larangan na nakatuon sa paglipat ng [[kaalaman]] ukol sa isang larangan patungo sa iba. Kabilang dito ang [[pedagohiya]], ang teoretikal nitong anyo.
* [[Heograpiya]] ang agham na nakatuon sa pag-aaral sa [[litospera|kalupaan]] ng Daigdig, partikular na ang ibabaw nito. Isa itong malawak na larangan na saklaw din ang pag-aaral sa ginagalawang kapaligiran ng mga tao.
* [[Kasaysayan]] ang pag-aaral sa [[nakaraan]] ng sangkatauhan. Kalimitang tumutukoy ito sa mga naisulat na pangyayari, bagamat saklaw rin ng pag-aaral ang mga pangyayari bago naimbento ang pagsusulat sa ilalim ng katawagang &quot;[[prehistorya]]&quot;.
* [[Batas]] ang larangan na nakatuon naman sa mga tuntunin na isinakodigo ng mga tao sa isang lugar.
* [[Lingguwistika]] ang pag-aaral sa mga [[wika]] ng tao, kabilang na ang mga proseso sa pagbuo at pagkamatay ng mga wika, at ang mekanismo ng paggawa ng tunog na nagiging salitang naiintindihan ng iba.
* [[Agham pampolitika]] ang maagham na pag-aaral sa [[politika]] ng isang lugar, at paano nakakaapekto ang mga [[ideolohiya]] at desisyon ng mga pinuno sa mga nasasakupan nito.
* [[Sikolohiya]] ang agham na nakatuon sa [[isip|pag-isip]], partikular na ang mga mekanismo ng isip na nakakaapekto sa mga pang-araw-araw na gawain ng mga tao.
* [[Sosyolohiya]] ang maagham na pag-aaral sa mga [[lipunan]], lalo na sa mga grupo ng tao. Kabilang dito ang pag-aaral sa mga pamayanan, samahan, pamilya, at iba pang mga estrakturang sosyal.

=== Nalalapat na agham ===
{{Main|Nalalapat na agham}}
[[Nalalapat na agham]] ang tawag sa mga agham na gumagamit sa kaalaman mula sa ibang mga sangay ng agham sa praktikal na paraan. Madalas itong inihahambing sa ibang mga agham dahil sa paggamit nito ng kaalaman imbes na gumawa o kumalap ng kaalaman katulad sa ibang mga sangay.

* [[Agrikultura]] ang agham ng pagtatanim at pagpapanatili sa mga ani upang maging pagkain. Tinatawag din ito bilang ''agrosiyensiya'', lalo na sa mga konteksto kung saan sinasama ang ibang mga paraan ng pagkalap ng pagkain kagaya ng [[pangingisda]] at [[pangangaso]].
* [[Arkitektura]] ang larangan na nakatuon sa pagdisenyo sa mga [[gusali]] at istrakturang tinitirhan o ginagamit ng mga tao.
* [[Elektronika]] ang larangan na nakatuon naman sa paggamit sa [[kuryente]] upang makabuo ng mga bagay-bagay, tulad ng mga [[integradong sirkito]] at [[kompyuter]].
* [[Inhinyeriya]] ang agham na nakatuon sa pagbuo sa mga gusali, imprastraktura, at istraktura na ginagamit at tinitirhan ng mga tao.
* [[Agham pangkapaligiran]] ang agham na nakatuon sa [[kapaligiran]] at paano ito mapapangalagaan.
* [[Medisina]] ang agham ng panggagamot, kabilang na ang pagpapagaling, pagtuklas sa mga [[karamdaman]], at pagdisenyo sa nararapat na [[lunas]] at reseta para sa isang pasyente.

== Pananaliksik ==
{{main|Pananaliksik}}
Nagsasagawa ang mga siyentipiko ng [[pananaliksik]] upang makakuha ng kaalaman. Kalimitan itong hinahati sa dalawang anyo: [[pangunahing pananaliksik|pangunahin]] na nakatuon sa pagkalap ng kaalaman sa ngalan ng agham at kadalasa'y walang praktikal na gamit, at [[nalalapat na pananaliksik|nalalapat]], na nakatuon naman sa pagkalap ng kaalaman na may layunin na magamit ito sa praktikal na gamit.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Dawkins |first=Richard |author-link=Richard Dawkins |date=10 May 2006 |title=To Live at All Is Miracle Enough |trans-title=Isang Himala na Buhay Tayo |url=http://richarddawkins.net/articles/91 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119113522/http://richarddawkins.net/articles/91 |archive-date=19 January 2012 |access-date= |publisher=RichardDawkins.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Pamamaraang makaagham ===
{{main|Pamamaraang makaagham}}
[[Talaksan:The_Scientific_Method.svg|thumb|Mga pangunahing hakbang sa [[pamamaraang makaagham]].]]
Ginagamit sa pananaliksik ang [[pamamaraang makaagham]], na may layunin na [[obhetibo (agham)|obhetibong]] maipaliwanag ang mga pangyayari sa [[kalikasan]] sa paraang [[magagawa muli]].&lt;ref name=&quot;di Francia1976&quot;&gt;{{cite book |last=di Francia |first=Giuliano Toraldo |chapter=The method of physics |trans-chapter=Ang paraan ng pisika|trans-title=Ang Imbestigasyon sa Pisikal na Mundo |lang=en|title=The Investigation of the Physical World |publisher=Cambridge University Press |year=1976 |pages=1–52 |isbn=978-0-521-29925-1}}&lt;/ref&gt; Sa pagsasagawa nito, may mga pangunahing kalagayan na itinuturing bilang totoo; sa madaling salita, may [[realidad]] na nararanasan ng lahat na dinidiktahan ng mga [[likas na batas]]. Natuklasan ang mga ito sa pamamagitan ng sistematikong [[obserbasyon]] at [[eksperimento]].&lt;ref name=&quot;Heilbron2003&quot; /&gt; Mahalaga ang [[matematika]] sa pagsasagawa sa mga [[hinuha]] at [[teorya]], dahil ginagamit ito sa pagkalkula, pagsasagawa ng mga modelo, at pagkolekta sa mga tiyak na [[sukat]].&lt;ref&gt;{{cite book |last=Popper |first=Karl R. |url=https://archive.org/details/logicscientificd00popp_574 |title=The Logic of Scientific Discovery |publisher=Routledge |year=2002e |isbn=978-0-415-27844-7 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/logicscientificd00popp_574/page/n133 3]–26 |language=en |trans-title=Ang Lohika ng Maagham na Pagtuklas |chapter=The problem of the empirical basis |trans-chapter=Ang problema ng empirikal na basehan |orig-date=1959 |url-access=limited}}&lt;/ref&gt; Kapwa ding mahalaga ang larangan ng [[estadistika]], na siyang nakatuon naman sa pagsusuri sa mga nakalap na [[datos]], na ginagamit naman ng mga siyentipiko upang matukoy kung mapagkakatiwalaan o mahalaga ba ang mga resultang nakalap mula sa mga eksperimento.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Diggle |first1=Peter J. |author-link=Peter Diggle |title=Statistics and Scientific Method: An Introduction for Students and Researchers |url=https://archive.org/details/statisticsscient0000digg |last2=Chetwynd |first2=Amanda G. |author2-link=Amanda Chetwynd |publisher=Oxford University Press |year=2011 |isbn=978-0199543182 |pages=[https://archive.org/details/statisticsscient0000digg/page/n17 1]–2 |language=en |trans-title=Estadistika at ang Pamamaraang Makaagham: Panimula para sa mga Estudyante at Mananaliksik}}&lt;/ref&gt;

[[Talaksan:Fata_Morgana_Example_Detail.jpg|thumb|Isa sa mga iniiwasan ng pamamaraang makaagham ang mga maling konklusyon dahil sa limitasyon ng tao. Halimbawa, nagmimistulang lumulutang sa ere ang [[barko]]ng ito dahil sa ilusyon ng ''[[fata morgana]]''.]]

Nagsisimula ang pamamaraang makaagham sa pagsasagawa ng isang [[palaisipan]] o [[palagay]] bilang posibleng paliwanag sa isang naobserbahang pangyayari. Susubukang patunayan (o kabaligtaran depende sa [[disenyo ng eksperimento]]) ang isang palagay o paliwanag sa pamamagitan ng pagsasagawa ng mga [[eksperimento]] upang maiwasan sa mga bitag ng konklusyon tulad ng [[bitag ng korelasyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aldrich |first=John |year=1995 |title=Correlations Genuine and Spurious in Pearson and Yule |url=https://archive.org/details/sim_statistical-science_1995-11_10_4/page/364 |trans-title=Mga Korelasyong Totoo at Nagkataon Lang sa Pearson and Yule |journal=Statistical Science |language=en |volume=10 |issue=4 |pages=364–376 |doi=10.1214/ss/1177009870 |jstor=2246135 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, may mga ilang larangan na nangangailangan lamang ng palagay na obserbasyon dahil sa limitasyon ng tao, tulad halimbawa sa pagpapalagay sa hitsura ng isang planeta sa labas ng [[Sistemang Solar]] sa larangan ng [[astronomiya]], o di kaya'y sa hitsura ng mga napakaliit na bagay sa larangan naman ng [[mekanikang kwantum]].

Binabago minsan ang isang palagay kung hindi ito sumasalamin sa mga resulta, at magiging bahagi ito ng isang [[teorya]] kung ito ay napatunayang tama. Inilalarawan ng isang teorya ang mga magkakaparehong obserbasyong isinagawa, mula sa iba't-ibang mga palagay sa paglipas ng panahon. Maaari ding magkaroon ito ng kaakibat na [[pagmomodelong maagham|modelo]] na siyang gagamiting kinatawan ng mga siyentipiko upang ilarawan ang isang bahagi ng realidad.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Nola |first1=Robert |title=Philosophy, science, education and culture |last2=Irzik |first2=Gürol |publisher=Springer |year=2005 |isbn=978-1-4020-3769-6 |series= |volume=28 |pages=207–230 |language=en |trans-title=Pilosopiya, agham, edukasyon, at kultura}}&lt;/ref&gt;

Isa sa mga pinakamahalagang isyu sa pagsasagawa sa pananaliksik ay ang pagkiling ng mga siyentipiko tungo sa isang partikular na resulta.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Pease |first=Craig |date=6 September 2006 |title=Deliberate bias: Conflict creates bad science |trans-title=Sinadyang pagkiling: Gumagawa ng pangit na agham ang tunggalian |url=http://law-and-science.net/Science4BLJ/Scientific_Method/Deliberate.bias/Text.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619154617/http://law-and-science.net/Science4BLJ/Scientific_Method/Deliberate.bias/Text.htm |archive-date=19 June 2010 |website=Science for Business, Law and Journalism |publisher=Vermont Law School |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagamat hindi maiaalis ang pagkiling na ito, nililimitahan ito ng pagproseso sa [[disenyo ng eksperimento]] at [[peer review]].&lt;ref&gt;{{cite book |last=Krimsky |first=Sheldon |url=https://archive.org/details/scienceinprivate0000krim |title=Science in the Private Interest: Has the Lure of Profits Corrupted the Virtue of Biomedical Research |publisher=Rowman &amp; Littlefield |year=2003 |isbn=978-0-7425-1479-9 |language=en |trans-title=Agham sa Pribadong Interes: Kinorap ba ng Pagnanasang Kumita ang mga Birtud sa Biomedikal na Pananaliksik?}}&lt;/ref&gt; Matapos ito, inilalathala ang mga resulta sa isang [[akademikong dyornal|siyentipikong dyornal]]. Tipikal din na dumadaan muna sa isa pang hakbang ang ilang mga pananaliksik upang masigurong tama ito, sa pamamagitan ng pag-ulit muli sa naturang eksperimento ng ibang grupo ng mga siyentipiko.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ziman |first=John |title=Reliable knowledge: An exploration of the grounds for belief in science |publisher=Cambridge University Press |year=1978c |isbn=978-0-521-22087-3 |pages=[https://archive.org/details/reliableknowledg00john/page/42 42–76] |language=en |trans-title=Mapagkakatiwalaang kaalaman: Paglalakbay sa mga basehan ng paniniwala sa agham |chapter=Common observation |trans-chapter=Karaniwang obserbasyon |chapter-url=https://archive.org/details/reliableknowledg00john/page/42}}&lt;/ref&gt;

=== Paglalathala ===
{{main|Paglalathalang maagham}}
[[Talaksan:Nature_cover,_November_4,_1869.jpg|thumb|Ang unang pahina ng unang edisyon ng ''[[Nature (akademikong dyornal)|Nature]]'' noong 1869.]]

Inilalathala ang mga pananaliksik sa mga larangan sa agham sa mga [[akademikong dyornal]].&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Ziman |first=J. M. |author-link=John Ziman |year=1980 |title=The proliferation of scientific literature: a natural process |url=https://archive.org/details/sim_science_1980-04-25_208_4442/page/368 |trans-title=Ang pag-usbong ng panitikang maagham: isang likas na proseso |journal=Science |language=en |volume=208 |issue=4442 |pages=369–371 |bibcode=1980Sci...208..369Z |doi=10.1126/science.7367863 |pmid=7367863}}&lt;/ref&gt; Dinodokumento sa mga ito ang mga resulta at nalaman ng mga grupo ng mga siyentipiko o mga institusyon. Pinakamatanda sa mga ito ang dyornal na ''[[Journal des sçavans]]'' sa [[Pransiya]] at ang ''[[Philosophical Transactions]]'' sa [[Reyno Unido]] noong 1665. Simula noon, dahan-dahang dumami ang mga dyornal sa mundo; ayon sa isang pagtataya noong 1981, nasa 11,500 dyornal ang aktibo.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Subramanyam |first1=Krishna |title=Scientific and Technical Information Resources |last2=Subramanyam |first2=Bhadriraju |publisher=CRC Press |year=1981 |isbn=978-0-8247-8297-9 |language=en |trans-title=Mga Mapagkukunan ng Impormasyong Maagham at Teknikal}}&lt;/ref&gt;

Bagamat may mga dyornal na tumatanggap ng mga pananaliksik sa samu't saring mga larangan, tipikal na nakatuon lamang sa isang larangan ang karamihan sa mga ito. Sa kasalukuyang panahon, naging karaniwan na ang mga balita at anunsyo ukol sa mga bagong kaalaman at natuklasan sa mga larangan.&lt;ref name=&quot;Bush1945&quot;&gt;{{cite web |last=Bush |first=Vannevar |date=July 1945 |title=Science the Endless Frontier |trans-title=Agham ang Walang Hanggang Hangganan |url=https://www.nsf.gov/od/lpa/nsf50/vbush1945.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107221306/https://www.nsf.gov/od/lpa/nsf50/vbush1945.htm |archive-date=7 November 2016 |access-date= |publisher=National Science Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Hamon ===
{{main|Kritisismo sa agham|Pagkiling ng akademya}}
Kasalukuyang nasa isang [[krisis sa paggaya]] ang maraming mga larangan ng agham, lalo na sa mga agham panlipunan at pambuhay. Napag-alaman sa maraming mga pag-aaral na isinagawa noong ika-21 siglo na marami sa mga nalathalang pananaliksik ay [[magagawa muli|hindi kayang maulit]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Schooler |first1=J. W. |year=2014 |title=Metascience could rescue the 'replication crisis' |trans-title=Posibleng masalba ng meta-agham ang 'krisis sa paggaya' |journal=Nature |language=en |volume=515 |issue=7525 |page=9 |bibcode=2014Natur.515....9S |doi=10.1038/515009a |pmid=25373639 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Unang ginawa ang naturang salita noong dekada 2010s,&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Pashler |first1=Harold |last2=Wagenmakers |first2=Eric Jan |year=2012 |title=Editors' Introduction to the Special Section on Replicability in Psychological Science: A Crisis of Confidence? |trans-title=Panimula ng mga patnugot ukol sa Espesyal na Bahagi sa Pagkamagagaya sa mga Agham Pangkaisipan: Isang Krisis sa Tiwala? |journal=Perspectives on Psychological Science |language=en |volume=7 |issue=6 |pages=528–530 |doi=10.1177/1745691612465253 |pmid=26168108 |doi-access=free |s2cid=26361121}}&lt;/ref&gt; noong sumikat ang naturang problema. Mahalagang bahagi ng [[meta-agham]] ang paglutas sa krisis, na may layuning pataasin ang kalidad ng lahat ng mga pananaliksik sa agham nang walang masyadong itinatapon.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Ioannidis |first1=John P. A. |last2=Fanelli |first2=Daniele |last3=Dunne |first3=Debbie Drake |last4=Goodman |first4=Steven N. |date=2 October 2015 |title=Meta-research: Evaluation and Improvement of Research Methods and Practices |trans-title=Metapananaliksik: Ebalwasyon at Pagpapahusay sa mga Pamamaraan at Gawain sa Pananaliksik |journal=PLOS Biology |language=en |volume=13 |issue=10 |pages=–1002264 |doi=10.1371/journal.pbio.1002264 |issn=1545-7885 |pmc=4592065 |pmid=26431313 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

Samantala, [[seudosiyensiya]] naman ang tawag sa mga pananaliksik na nagpapanggap na bahagi ng agham, kagaya halimbawa ng [[astrolohiya]]. Ayon kay [[Richard Feynman]], ''[[Kultong Kargo|cargo cult]]'' ang tawag sa mga agham kung saan naniniwalang ang mga mananaliksik na tama at walang butas ang kanilang pananaliksik, pero hindi nila kayang tanggapin ang mga kritisismo at kamalian na tinukoy ng iba ukol sa kanilang mga resulta.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Feynman |first=Richard |author-link=Richard Feynman |year=1974 |title=Cargo Cult Science |trans-title=Agham na Cargo Cult |url=http://neurotheory.columbia.edu/~ken/cargo_cult.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050304032544/http://neurotheory.columbia.edu/~ken/cargo_cult.html |archive-date=4 March 2005 |access-date= |website=Center for Theoretical Neuroscience |publisher=Columbia University |language=en}}&lt;/ref&gt;

Bukod dito, problema din sa agham ang [[pagkiling]] ng mga mananaliksik. Itinuturing na &quot;pangit na agham&quot; ang agham na may mabuting layunin ngunit hindi tama, hindi kumpleto, o di kaya'y masyadong pinasimple. Meron ding mga kaso ng [[panloloko sa agham]], kung saan sadyang naglalathala ang mga mananaliksik ng mga maling datos at resulta, o di kaya'y bigyan ng kredit ang maling tao ukol sa isang natuklasan halimbawa.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Coping with fraud |trans-title=Pagkaya sa panloloko |url=http://www.publicationethics.org.uk/reports/1999/1999pdf3.pdf |journal=The COPE Report 1999 |language=en |pages=11–18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928151119/http://www.publicationethics.org.uk/reports/1999/1999pdf3.pdf |archive-date=28 September 2007 |access-date= |quote=}}&lt;/ref&gt;

== Pilosopiya ==
{{main|Pilosopiya ng agham}}

[[Talaksan:Epicycle_and_deferent.svg|thumb|Ayon kay [[Thomas Kuhn]], normal lang ang pagdagdag ng [[episiklo]] sa [[heosentrismo]], samantalang rebolusyonaryo naman ang ideya na [[heliosentrismo|umiikot ang Daigdig sa Araw]] dahil direktang taliwas ito sa nananaig na pananaw.]]

Maraming mga paaralan ng [[pilosopiya ng agham]]. Pinakasikat sa mga ito ang posisyon ng [[empirisismo]], na naniniwalang nabubuo ang kaalaman sa pamamagitan isang proseso na kinabibilangan ng obserbasyon, kung saan teorya ang paliwanag sa mga obserbasyon. Saklaw nito ang [[induktibismo]], ang posisyon na nagpapaliwanag sa kung paano kayang maipaliwanag ng mga teorya ang mga pangyayari gamit lamang ang limitadong pangkat ng mga empirikal na ebidensiya. Bukod dito, ginagamit rin ang ideya ang [[Bayesianismo]], na gumagamit ng risonableng pagtataya ukol sa mga obserbasyon, at [[pamamaraang hipotetikong deduktibo]], isang mungkahi sa [[pamamaraang makaagham]] kung saan gagawa muna ng isang palagay na maaaring mali at siyang papatunayan tama o mali sa pamamagitan ng mga eksperimento.&lt;ref name=&quot;Godfrey-Smith2003a&quot;&gt;{{cite book |last=Godfrey-Smith |first=Peter |url=https://archive.org/details/theoryrealityint00godf |title=Theory and Reality: An Introduction to the Philosophy of Science |publisher=University of Chicago |year=2003c |isbn=978-0-226-30062-7 |pages=[https://archive.org/details/theoryrealityint00godf/page/n53 39]–56 |language=en |trans-title=Teorya at Realidad: Panimula sa Pilosopiya ng Agham |chapter= |trans-chapter= |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;

Kabaligtaran naman ng empirisismo ang [[rasyonalismo]], na naniniwala naman sa ideyang nabubuo ang kaalaman sa isipan ng tao, hindi dahil sa obserbasyon. Kabilang rito ang [[kritikal na rasyonalismo]] na unang pinasimulan ni [[Karl Popper]]. Lubos siyang kumokontra sa pananaw ng empirisismo ukol sa paggawa ng kaalaman. Ayon sa kanya, hindi nabubuo ang kaalaman dahil sa obserbasyon, kundi dahil sa obserbasyon dahil may teoryang gustong patunayan o kabaligtaran.&lt;ref name=&quot;Godfrey-Smith2003a&quot; /&gt; Samantala, ayon naman sa [[instrumentalismo]], pawang mga instrumento lamang ang mga teorya na siyang ginagamit upang ipaliwanag ang mga likas na pangyayari sa kalikasan. Mahalaga lang sa pananaw na ito ang sanhi at bunga; dapat isantabi ang lohika.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Newton-Smith |first=W. H. |url=https://archive.org/details/rationalityofsci0000newt |title=The Rationality of Science |publisher=Routledge |year=1994 |isbn=978-0-7100-0913-5 |location=London |page=[https://archive.org/details/rationalityofsci0000newt/page/30 30] |language=en |trans-title=Ang Rasyonalidad ng Agham |url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

Ayon kay [[Thomas Kuhn]], nagaganap ang obserbasyon at ebalwasyon sa isang paradigma, lohikal na pananaw sa mundo na konsistent din sa mga obserbasyong isinagawa. Ayon sa kanya, &quot;normal na agham&quot; ang agham na nagaganap sa loob ng kasalukuyang paradigma, o sa madaling salita, konsistent sa kasalukuyang pananaw. Masasabing rebolusyonaryong agham naman ang isang bagay kung ito ay taliwas sa paradigma. Halimbawa, ang pagdagdag ng [[episiklo]] upang ipaliwanag ang paggalaw ng mga planeta sa ilalim ng modelong [[heosentrismo]] ay matatawag na &quot;normal&quot; sa pananaw na yon, dahil hindi naman ito kumokontra sa ideya ng heosentrismo. Kaya naman, rebolusyonaryo ang ideya ng [[heliosentrismo]] dahil direktang taliwas ito sa ideya ng naturang paradigma.&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |year=2013 |title=Thomas Kuhn |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2013/entries/thomas-kuhn/ |access-date=26 October 2015 |last=Bird |first=Alexander |editor1-last=Zalta |editor1-first=Edward N. |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715191833/https://plato.stanford.edu/archives/fall2013/entries/thomas-kuhn/ |archive-date=15 July 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Kaalaman]]
* [[Pamamaraang makaagham]]
* [[Pananaliksik]]
* [[Seudosiyensiya]]
* [[Siyentipiko]]

== Sanggunian ==
{{reflist}}

{{Philosophy of science}}
{{Science and technology studies}}

[[Kategorya:Agham|*]]
[[Kategorya:Mga disiplinang pang-akademiya]]
[[Kategorya:Mga pangunahing paksa]]</text>
      <sha1>j4dcsxgebsg866g1oslmtgnedxste59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ekonomika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1310</id>
    <revision>
      <id>2212176</id>
      <parentid>2133107</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:38:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120682" sha1="3iwjtnbatj94ebfm3cc4an7j68bloz5" xml:space="preserve">{{Economics sidebar}}
Ang '''ekonomika''' o '''ekonomiks''' ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''economics'') bilang isang [[agham panlipunan]], ay ang pag-aaral sa [[paglikha, halaga, at presyo|paglikha]], [[pamamahagi (kalakalan)|pamamahagi]], at [[pagkonsumo (ekonomika)|pagkonsumo]] ng kalakal.&lt;ref name=&quot;Economics-2006-11-09&quot;&gt;{{cite wikipedia
  | title = Economics
  | url = http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Economics&amp;oldid=86691169
  | language = English
  | interwiki = en
  | accessmonthday = Nobyembre 9
  | accessyear = 2006 }}&lt;/ref&gt;

Ang salitang &quot;ekonomika&quot; ay nagmula sa Sinaunang Griyegong ''{{lang|grc|[[wikt:οἰκονομία|οἰκονομία]]}}'' (''{{lang|grc-Latn|oikonomia}}'', &quot;pangangasiwa ng isang sambahayan, administrasyon&quot;) mula sa ''{{lang|grc|[[wikt:οἶκος|οἶκος]]}}'' (''{{lang|grc-Latn|oikos}}'', &quot;bahay&quot;) + ''{{lang|grc|[[wikt:νόμος|νόμος]]}}'' (''{{lang|grc-Latn|nomos}}'', &quot;kustombre&quot; o &quot;batas&quot;) at kaya ay &quot;mga batas ng sam (bahay)an&quot;.&lt;ref name=&quot;etymology&quot;&gt;{{cite web | last = Harper | first = Douglas | authorlink = Douglas Harper | title = Online Etymology Dictionary&amp;nbsp;– Economy | month = November | year = 2001 | url = http://www.etymonline.com/index.php?term=economy | accessdate=27 Oktubre 2007}}&lt;/ref&gt;
Ang larangang ito ay mahahati sa iba't ibang paraan. Ang pokus ng paksang ito ay kung paanong ang mga ahenteng ekonomiko ay umaasal o nakikipag-ugnayan at kung paanong ang mga [[ekonomiya]] ay gumagana. Sa pag-ayon dito, ang isang pangunahing pagtatangi sa mga aklatan ay sa pagitan ng [[mikroekonomika]] at [[makroekonomika]]. Ang [[mikroekonomika]] ay sumusuri sa pag-aasal ng mga pangunahing elemento sa ekonomiya kabilang ang mga indibidwal na ahente (gaya ng mga sambahayan at negosyo o bilang mga mamimili o tagatinda) at mga [[pamilihan]] (''markets'') at mga interaksiyon nito. Ang [[makroekonomika]] ay sumusuri sa kabuuang ekeonomiya at sa mga isyu na umaapekto rito kabilang ang [[kawalang trabaho]], [[inplasyon]], [[paglagong ekonomiko]], at patakarang piskal at pananalapi. 
Nagsisimula ang ekonomiya sa ''[[premisa]] (premise)'' o proposisyon na kakaunti ang kayamanan at kinakailangang mamili sa pagitan ng mga napapaligsahang alternatibo. Sa ibang salita, binibigyan ng pansin ng ekonomika ang mga [[tradeoff]]. Sa kakulangan, kung pipili sa isang alternatibo, nangangahulugang sinusuko ang isang pang alternatibo—ang [[halaga ng pagkakataon]] (''opportunity cost''). Nililikha ng halaga ng pagkakataon ang isang tahasang ugnayan ng halaga sa pagitan ng nagpapaligsahang alternatibo.  Sa karagdagan, sa parehong nakasalig sa merkado (''market oriented'') at nakaplanong ekonomika, kadalasang di na tahasang ipinapaliwanag ang dami ng kakulangan sa pamamagitan ng kaugnay na [[halaga]].&lt;ref name=&quot;Economics-2004-11-14&quot;&gt;{{cite wikipedia
  | title = Economics
  | url = http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Economics&amp;oldid=7758992
  | language = English
  | interwiki = en
  | accessmonthday = Nobyembre 14
  | accessyear = 2004 }}&lt;/ref&gt;

Ang iba pang mga malawak na distinksiyon sa ekonomika ay kinabibilangan ng sa pagitan ng [[positibong ekonomika]] at [[normatibong ekonomika]], sa pagitan ng teoriyang ekonomika at [[nilalapat na ekonomika]], sa pagitan ng [[teoriyang makatwirang pagpili]] at [[ekonomikang pag-aasal]], at sa pagitan ng [[nananaig na ekonomika]] (mas ortodokso at nakikitungo sa &quot;rasyonalidad-indibidwalismo-ekwilibrium nexus&quot;) at [[ekonomikang heterodokso]] (mas radikal at nakikitungo sa &quot;mga institusyon-kasaysaysan-panlipunan na istrakturang nexus&quot;).&lt;ref&gt;Andrew Caplin and Andrew Schotter, ''The Foundations of Positive and Normative Economics'', Oxford University Press, 2008, ISBN 0195328310&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Davis, John B. (2006). &quot;Heterodox Economics, the Fragmentation of the Mainstream, and Embedded Individual Analysis&quot;, in ''Future Directions in Heterodox Economics''. Ann Arbor: University of Michigan Press.&lt;/ref&gt;

Ang analis na ekonomiko ay maaaring ilapat sa buong lipunan gaya ng sa [[negosyong ekonomika]], [[pinansiyang ekonomika]], [[kalusugang ekonomika]] at pamahalaan gayundin din sa krimen,&lt;ref&gt;[[David D. Friedman|Friedman, David D.]] (2002). [http://www.econlib.org/LIBRARY/Enc/Crime.html &quot;Crime,&quot;] ''The Concise Encyclopedia of Economics.'.' Retrieved 21 Oktubre 2007.&lt;/ref&gt; edukasyon&lt;ref&gt;[[The World Bank]] (2007). [http://go.worldbank.org/78EK1G87M0 &quot;Economics of Education.&quot;]. Retrieved 21 Oktubre 2007.&lt;/ref&gt;, pamilya, batas, politika, relihiyon,&lt;ref&gt;Iannaccone, Laurence R. (1998). &quot;Introduction to the Economics of Religion&quot;, ''Journal of Economic Literature'', 36(3), [https://web.archive.org/web/20110715171833/http://www.religionomics.com/old/erel/S2-Archives/Iannaccone%20-%20Introduction%20to%20the%20Economics%20of%20Religion.pdf pp. 1465–1495.].&lt;/ref&gt; [[ekonomikang institusyonal|mga institusyong panlipunan]], [[digmaan]],&lt;ref&gt;[[William D. Nordhaus|Nordhaus, William D.]] (2002). &quot;The Economic Consequences of a War with Iraq&quot;, in ''War with Iraq: Costs, Consequences, and Alternatives'', [http://nordhaus.econ.yale.edu/AAAS_War_Iraq_2.pdf pp. 51–85.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070202005510/http://nordhaus.econ.yale.edu/AAAS_War_Iraq_2.pdf |date=2007-02-02 }} American Academy of Arts and Sciences. Cambridge, Massachusetts. Retrieved 21 Oktubre 2007.&lt;/ref&gt; at [[agham]].&lt;ref&gt;Arthur M. Diamond, Jr. (2008). &quot;science, economics of&quot;, ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics]]'', 2nd Edition, Basingstoke and New York: [[Palgrave Macmillan]]. Pre-publication [https://web.archive.org/web/20120311140511/http://cba.unomaha.edu/faculty/adiamond/WEB/DiamondPDFs/PalgraveEconSci07.pdf cached ccpy.]&lt;/ref&gt; Sa pagliko ng ika-21 siglo, ang lumalawig na sakop ng ekonomika sa mga agham panlipunan ay inilarawan bilang [[imperalismong ekonomiko (ekonomika)|imperialismong ekonomiko]].&lt;ref name=&quot;Imperialism&quot;&gt;• [[Edward Lazear|Lazear, Edward P.]] (2000). &quot;Economic Imperialism&quot;, ''Quarterly Journal Economics'', 115(1)|, p [http://www.jstor.org/pss/2586936 p. 99]–146. [http://66.102.1.104/scholar?hl=en&amp;lr=&amp;q=cache:fD0VzttXRUMJ:flash.lakeheadu.ca/~kyu/E5111/Lazear2000.pdf+ Cached copy.] [https://web.archive.org/web/20030424210316/http://faculty-gsb.stanford.edu/lazear/personal/PDFs/economic%20imperialism.pdf Pre-publication copy] (larger print.)&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • [[Gary Becker|Becker, Gary S.]] (1976). ''The Economic Approach to Human Behavior''. [http://books.google.com/books?id=iwEOFKSKbMgC&amp;dq=%22The+Economic+Approach+to+Human+Behavior%22+Introduction&amp;lr=&amp;source=gbs_summary_s&amp;cad=0 Links] to arrow-page viewable chapter. University of Chicago Press.&lt;/ref&gt;

==Mikroekonomika==
{{main|Mikroekonomika}}
===Mga pamilihan===
[[Talaksan:Ballard Farmers' Market - vegetables.jpg|thumb|250px|Isang [[pamilihan]]]]
[[Talaksan:Photos NewYork1 032.jpg|thumb|250px|[[New York Stock Exchange]]. Ang [[pamilihan ng stock]] (''stock market'') ang [[pamilihan]] kung saan ang mga [[stock (negosyo)|stock]] ng mga [[kompanya]] ay iniisyu at kinakalakal sa pamamagitan ng mga [[stock exchange]].]]
Ang mikroekonomika (''microeconomics'') ang pag-aaral ng ekonomika na sumusuri ng mga indibidwal na manlalaro sa isang [[pamilihan]] (''market'') at ang istraktura ng mga pamilihang ito. Ito ay umuukol bilang hindi mapaliliit na saligang kapayakan nito ang mga pribado, publiko at mga domestikong manlalaro. Ang mikroekonomika ay nag-aaral kung paanong nag-uugnayan ang mga manlalarong ito sa pamamagitan ng mga indibidwal na pamilihan (kung ipagpapalagay na may kakulangan ng mga makakalakal na unit at [[regulasyon ng pamahalaan]]). Ang isang pamilihan ay maaaring umukol sa isang ''produkto''(gaya ng mga [[mansanas]], [[aluminum]], at mga [[mobile phone]]) o sa mga ''serbisyo ng isang paktor ng produksiyon''(paglalagay ng larko, paglilimbag ng aklat, o pagpapake ng pagkain).  Ang teoriya ng mikroekonomika ay nagsasaalang alang ng mga agregato (kabuuan) ng kantidad na hinihingi ng mga mamimili at kantidad na sinusuplay ng mga nagtitinda na nag-aaral ng bawat posibleng presyo kada unit. Pinag-aaralan din nito ang komplikadong interaksiyon sa pagitan ng mga manlalaro ng pamilihan sa pamamagitan ng parehong pagbili at pagbebenta. Ang teoriyang ito ay nagsasaad na ang mga pamilihan ay maaaring umabot sa isang [[ekwilibrium]] sa pagitan ng ''hininging kantidad'' at ''sinuplay na kantidad'' sa paglipas ng panahon.

Sinusuri rin ng mikroekonomika ang iba't ibang mga istraktura ng pamilihan. Ang ''[[perpektong kompetisyon]]'' ay naglalarawan sa isang istraktura ng pamilihan sa paraang walang mga kalahok ang sapat na malaki upang magkaroon ng kapangyarihan sa pamilihan upang magtakda ng presyo sa parehong produkto. Masasabi ring ang isang perpektong kompetetibong pamilihan ay umiiral kapag ang bawat kalahok ay isang tagakuha ng presyo at walang kalahok ang umiimpluwensiya sa presyo ng produktong binibili o tinitinda nito. Ang ''[[hindi perpektong kompetisyon]] ''ay tumutukoy sa mga istraktura ng pamilihan kung saan ang mga kondisyon ng perpektong kompetisyon ay hindi umiiral. Ang mga anyo ng hindi perpektong kompetisyon ay kinabibilangan ng: ''[[monopoloyo]]'' kung saan mayroon lamang isang tagatinda ng isang kalakal, [[duopolyo]] kung saan mayroon lamang dalawang tagatinda ng isang kalakal, ''[[oligopolyo]]'' kung saan may ilan lamang mga tagatinda ng isang kalakal, ''[[monopolistikong kompetisyon]]'' kung saan mayroong maraming mga tagatindang lumilikha ng mataas na [[diperensiasyon (ekonomika)|diperensiyadong]] kalakal at ''[[monopsonya]] ''kung saan mayroon lamang isang tagabili ng isang kalakal at ''[[oligopsonya]]''  kung saan may kakaunting mga tagabili ng isang kalakal. Hindi tulad ng ''perpektong kompetisyon'', ang ''hindi perpektong kompetisyon'' ay palaging nangangahulugang ang kapangyarihan sa pamilihan (''market power'') ay hindi pantay na ipinamahagi. Ang mga negosyong nasa ilalim ng ''hindi perpektong kompetisyon'' ay may potensiyal na maging mga ''tagagawa ng presyo'' na nangangahulugang sa paghawak ng isang mataas na hindi bahagi ng kapangyarihan sa pamilihan, maaari nitong impluwensiyahan ang mga presyo ng kanilang mga produkto. Ang mikroekonomika ay nag-aaral ng mga indibidwal na pamilihan sa pamamagitan ng pagpapasimple ng sistemang ekonomiko sa pagpapalagay na ang gawain sa pamilihan na sinusuri ay hindi umaapekto sa iba pang mga pamilihan. Ang paraan na ito ng analisis ay kilala bilang analisis na [[suplay at pangangailangan|parsiyal-ekwilibrium]] (suplay at pangangailangan). Ang teoriyang [[pangkalahatang ekwilibrium]] ay nag-aaral ng iba't ibang mga pamilihan at mga pag-aasal nito. Ito ay nagtitipon (ang suma ng lahat ng mga gawain) sa buong ''lahat'' na mga pamilihan. Ang paraang ito ay nag-aaral ng parehong mga pagbabago sa pamilihan at mga interaksiyon nito na tumutungo sa ekwilibrium.&lt;ref&gt;• [[Mark Blaug|Blaug, Mark]] (2007). &quot;The Social Sciences: Economics&quot;, Microeconomics, ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 27, pp. 347–49. Chicago. ISBN 0-85229-423-9&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • [[Hal R. Varian|Varian, Hal R.]] (1987). &quot;microeconomics&quot;, ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 3, pp. 461–63. London and New York: Macmillan and Stockton.ISBN 0-333-37235-2&lt;/ref&gt;

===Produksiyon, gastos, kaigihan===
{{main|Kaigihang ekonomiko|gastos ng pagkakataon|teoriya ng produksiyon}}
Sa mikroekonomika, ang [[produksiyon (ekonomika)|produksiyon]] ang konbersiyon ng [[paktor ng produksiyon|mga input]] tungo sa [[output (ekonomika)|mga output]]. Ito ay isang prosesong ekonomiko na gumagamit ng mga input upang lumikha ng isang [[kalakal (ekonomika)|komoditad]] para sa [[kalakalan|pagpapalit]] o direktang gamit. Ang produksiyon ay isang [[stock at daloy|daloy]] at kaya ay isang rate ng output kada yugto ng panahon. Ang mga distinksiyon ay kinabibilangan ng gayong mga alternatibong produksiyon gaya ng sa [[pagkonsumo (ekonomika)|pagkonsumo]] (pagkain, gupit, etc) vs. [[pamumuhunang kalakal]] (bagong mga traktor, gusali, kalye, etc), [[pampublikong kalakal]] ([[pambansang pagtatanggol]], mga [[bakuna]] etc.) o mga pribadong kalakal (bagong kompyuter, saging etc) at [[modelong mga baril laban sa mantikilya]].

Ang [[gastos ng pagkakataon]] ay tumutukoy sa [[gastos ekonomiko]] ng produksiyon: ang halaga ng susunod na pinakamahusay na pagkakataon ay nawala. Ang mga pagpipilian ay dapat gawin sa pagitan ng kanais nais ngunit mutwal na eksklusibong mga aksiyon. Ito ay inilarawan bilang paghahayag ng &quot;basikong ugnayan sa pagitan ng kakulangan at pagpipilian&quot;. 
&lt;ref&gt;[[James M. Buchanan|Buchanan, James M.]] (1987). &quot;opportunity cost&quot;, ''[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]]'', v. 3, pp. 718–21.&lt;/ref&gt; Ang gastos ng pagkakataon ng isang gawain ay isang elemento sa pagsisiguro na ang mga kulang na mapagkukunan ay ginagamit ng maigi upang ang gastos ay matitimbang laban sa halaga ng gawaing ito sa pagpapasya sa dami o kaunti nito. Ang mga gastos ng pagkakataon ay hindi nakarestrikto sa mga gastos na pang-salapi o pinansiyal ngunit maaaring sukatain ng [[real laban sa nominal na halaga ekonomika|real na halaga]] ng nawalang output, libangan, o anumang nagbibigay ng alternatibong kapakinabangan ([[utilidad]]).&lt;ref&gt;''[[The Economist]], Economics A-Z, ''[http://www.economist.com/research/Economics/searchActionTerms.cfm?query=OPPORTUNITY+COST &quot;Opportunity Cost.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605131544/http://www.economist.com/research/Economics/searchActionTerms.cfm?query=OPPORTUNITY+COST |date=2011-06-05 }} Accessed 3 Agosto 2010&lt;/ref&gt;

Ang mga input na ginagamit sa prosesong produksiyon ay kinaibilangan ng gayong pangunahing [[mga paktor ng produksiyon]] bilang [[trabaho (ekonomika)|mga serbisyong trabaho]], [[kapital (ekonomika)|kapital]] (matibay na nilikhang mga kalakal na ginagamit sa produksiyon gaya ng isang umiiral na pabrika) at [[lupain (ekonomika)|lupain]] (kabilang ang mga likas na mapagkukunan). Ang ibang mga input ay maaaring kabilangan ng mga [[pagitang kalakal]] na ginagamit sa produksiyon ng huling mga kalakal gaya ng bakal sa isang bagong kotse. Ang [[kaigihang ekonomiko]] ay naglalarawan kung gaano kahusay ang isang sistema ay lumilikha ng isang ninais na output sa isang ibinigay na hanay ng mga input at makukuhang teknolohiya. Ang kaigihan ay mapapabuti kung ang mas maraming output ay malilikha nang walang pagbabago sa mga input o sa ibang salita ay ang halaga ng &quot;itinapon&quot; ay napaliit. Ang isang malawak na tinatanggap na pangkalahatang pamantayan ang [[kaigihang Pareto]] na naabot kapag wala nang karagdagang pagbabago ang gagawa sa isa na mas mabuti nang hindi gagawa sa isa pa na mas masahol.

[[File:Production Possibilities Frontier Curve.svg|thumb|220px|left|Isang halimbawa ng PPF]] 
Ang [[production-possibility frontier]] (PPF) ay isang ekspositoryong pigura sa pagkakatawan ng kakulangan, gastos at kaigihan. Sa pinakasimpleng kaso, ang isang [[ekonomiya]] ay maaari lamang lumikha ng dalawang kalakal (sabihing &quot;mga baril&quot; at &quot;mantikilya&quot;). Ang PPF ay isang tabla o grapo na nagpapakita ng iba't ibang mga kombinasyon ng kantidad ng dalawang mga kalakal na malilikha sa isang ibinigay na teknolohiya at kabuuang paktor na mga input na naglilimita sa magagawang kabuuang output. Ang bawat punto sa kurba ay nagpapakita ng [[potensiyal na output|potensiyal na kabuuang output]] para sa ekonomiya na maksimum na magagawang output ng isang kalakal sa ibinigay na magagawang kantidad na output ng iba pang kalakal. Ang bawat punto sa [[punsiyon (matematika)|kurba]] ay nagpapakita ng potensiyal na kabuuang output para sa ''[[ekonomiya]]'' na ang maksimum na magagawang output ng isang kalakal sa ibinigay na magagawang kantidad ng output ng iba pang kalakal. Ang kakulangan ay kinakatawan sa pigura ng mga tao na handa ngunit walang sa kabuuan na magkonsumo ''ng lagpas sa PPF''(gaya ng sa ''X'') at ng negatibong [[lihis]] ng [[punsiyon (matematika)|kurba]].&lt;ref&gt;Montani, Guido (1987), &quot;scarcity&quot;, [[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]], v. 4, p. 254.&lt;/ref&gt; Kung ang produksiyon ng isang kalakal ay ''dumadami'' sa kahabaan ng kurba, ang produksiyon ng iba pang kalakal ay ''umuunti'' na isang [[relasyong inberso]]. Ito ay dahil ang pagdami ng output ng isang kalakal ay nangangailangan ng paglipat ng mga input dito mula sa produksiyon ng iba pang kalakal na nagpapaunti sa huli. Ang [[lihis]] ng kurba sa isang punto dito ay nagbibigay ng [[trade-off]] sa pagitan ng dalawang mga kalakal. Ito ay sumusukat sa kung anong karagdagang unit sa isang kalakal ang nagkakahalaga sa mga unit na nawala sa isa pang kalakal na isang halimbawa ng ''real na pagkakataong gastos''. Kaya kung ang isang baril ay nagkakahalaga ng 100 mantikilya, ang gastos ng pagkakataon ng isang baril ay 100 mantikilya. Sa kahabaan ng PPF, ang kakulangan ay nagpapahiwatig na ang pagpipili ng mas marami ng isang kalakal sa agregato ay nag-aatas sa paggawa ng kaunti ng isa pang kalakal. Sa karagdagan, sa isang [[ekonomiyang pamilihan]], ang pagkilos sa kahabaan ng kurba ay maaaring magpakita na ang [[utilidad|pagpipilian]] ng dumaming output ay inaasahang nagkakahalaga sa gastos ng mga ahente. Sa konstruksiyon, ang bawat punto sa kurba ay nagpapakita ng [[kaigihang produktibo]] sa pagmamaksima ng ouput sa ibinigay na kabuuang mga input. Ang isang punto sa loob ng kurba (gaya ng sa ''A'') ay magagawa ngunit kumakatawan sa ''kawalang kaigihan sa produksiyon''(maaksayang paggamit ng mga input) sa paraang ang output ng isa o parehong mga kalakal ay maaaring dumami sa pamamagitan ng paglipat sa isang hilagang-silaganganing direksiyon sa isang punto sa kurba. Ang mga halimbawang binanggit ng gayong kawalang kaigihan ay kinabibilangan ng mataas na [[kawalang trabaho]] sa isang [[siklo ng negosyo]]ng [[resesyon]] o organisasyong ekonomiko ng isang bansa na nagpipigil sa buong paggamit ng mga mapagkukunan. Sa pagiging nasa kurba ay maaari pa ring hindi buong sumapat sa kaigihang paglalaan na tinatawag ring [[kaigihang Pareto]] kung ito ay hindi lumilikha ng isang halo ng mga kalakal na pinapaboran ng mga konsumer sa iba pang mga punto.

Ang karamihan ng [[nilalapat na ekonomika]] sa [[patakarang pampubliko]] ay nauukol sa pagtukoy kung paanong ang kaigihan ng isang ekonomiya ay mapapabuti. Ang pagkilala ng realidad ng kakulangan at pagkatapos ay pagtukoy kung paanong pangasiwaan ang lipunan para sa pinaka maiging paggamit ng mga mapagkukunan ay inilarawan bilang &quot;esensiya ng ekonomika&quot; kung saan ang paksang to ay &quot;gumagawa ng walang katulad nitong kontribusyon&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite book|first=Paul A.|last=Samuelson|authorlink2=William Nordhaus|last2=William D. Nordhaus |year=2004|title=''[[Economics (textbook)|Economics]]''|pages= ch. 1, p. 5 (quotation) and sect. C,&quot;The Production-Possibility Frontier&quot;, pp. 9–15; ch. 2, &quot;Efficiency&quot; sect.; ch. 8, sect. D, &quot;The Concept of Efficiency.&quot;|nopp=yes|publisher=McGraw-Hill}}
&lt;/ref&gt;
===Espesyalisasyon===
{{Main|Paghahati ng trabaho|Komparatibong pakinabang|Mga pakinabang mula sa kalakalan}} 
Ang espesyalisasyon ay itinuturing na susi sa kaigihang ekonomiko batay sa mga pagsasaalang-alang na teoretikal at [[empirikal]]. Ang iba't ibang mga indibidwal o bansa ay may iba't ibang mga real na [[gastos]] ng pagkakaton ng produksiyon, sabihing mula sa mga pagkakaiba sa [[stock at daloy|mga stock]] ng [[kapital na tao]] kada manggagawa o [[kapital (ekonomika)|kapital]]/[[pwersang trabaho|trabaho]]ng mga [[rasyo]]. Ayon sa teoriya, ito ay maaaring magbigay ng isang [[komparatibong pakinabang]] sa produksiyon ng mga kalakal na gumagamit ng mas intensibong ng relatibong mas sagana at kaya ay ''relatibong'' mas murang input. Kahit ang isang rehiyon ay may isang [[absolutong pakinabang]] gaya ng sa rasyo ng mga output nito sa mga input sa bawat uri ng output, ito ay maaari pa ring mag-espesyalisa sa output kung ito ay may komparatibong pakinabang at kaya ay nakikinaban mula sa pakikipagkalakalan sa isang rehiyon na kulang sa anumang absolutong pakinabang ngunit may isang komparatibong pakinabang sa paglikha ng iba pa. Napagmasan na ang mataas na bolyum ng kalakalan ay nangyayari sa mga rehiyon kahit sa may pagpalapit sa isang katulad na teknolohiya at halao ng mga input na paktor kabilang ang mga mataas-na-sahod na mga bansa. Ito ay tumungo sa imbestigasyon ng mga ekonomiya ng [[mga pagbabalik sa iskala|iskala]] at [[mga ekonomiya ng aglomerasyon|aglomerasyon]] upang ipaliwanag ang espesyalisasyo sa pareho ngunit diperensiyadong mga linyang produkto sa kabuuang pakinabang ng mga respektibong nangangalakal na partido o mga rehiyon.&lt;ref&gt;[[Paul Krugman|Krugman, Paul R.]]  (1980). &quot;Scale Economies, Product Differentiation, and the Pattern of Trade&quot;, ''American Economic Review'', 70(5), pp. [http://www.princeton.edu/~pkrugman/scale_econ.pdf 950–59.]&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • William C. Strange, 2008, &quot;urban agglomeration&quot;, ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_U000064&amp;q=agglomeration&amp;topicid=&amp;result_number=1 Abstract.]&lt;/ref&gt; Ang pangkalahatang teoriya ng espesyalisasyon ay lumalapat sa kalakalan sa mga indibidwal, mga kabukiran, mga tagayari, mga tagabigay ng [[serbisyo (ekonomika)|serbisyo]] at mga [[ekonomiya]]. Sa bawat ng mga sistemang produksiyong ito, maaaring may tumutugong ''[[paghahati ng trabaho]]'' na iba't ibang mga pangkat ng trabaho na nag-eespesyalisa o tumutugong iba't ibang mga uri ng [[kapital (ekonomika)|kapital na kasangkapan]] at diperensiyadong mga paggamit ng [[lupain (ekonomika)|lupain]].&lt;ref&gt;• Groenewegen, Peter (2008). &quot;division of labour&quot;, ''The New Palgrave Dictionary of Economics''. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_D000176&amp;edition=current&amp;q=division%20of%20labour&amp;topicid=&amp;result_number=1 Abstract.]&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Johnson, Paul M. (2005).[http://www.auburn.edu/~johnspm/gloss/specialization &quot;Specialization,&quot;] ''A Glossary of Political Economy Terms''.&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Yang, Xiaokai, and Yew-Kwang Ng (1993). ''Specialization and Economic Organization''. [http://books.google.com/books?id=xuG4AAAAIAAJ&amp;q=%22Specialization+and+Economic+Organization.%22&amp;dq=%22Specialization+and+Economic+Organization.%22&amp;hl=en&amp;ei=1ZxZTN_nMMKgnAeOjaWKCQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCkQ6AEwAA Description.] Amsterdam: North-Holland.&lt;/ref&gt; Ang isang halimbawa na nagsasama ng mga katangian sa itaas ang isang bansa na nag-eespesyalisa sa produksiyon ng mga high-tech na kaalamang mga produkto gaya ng ginagawa ng mga maunlad na bansa at nakikipagkalakalan sa mga umuunlad na bansa para sa mga kalakal na nilikha sa mga pabrika kung saan ang trabaho ay relatibong mura at sagana na nagreresulta sa iba ibang gastos ng pagkakataon sa produksiyon. Kaya ang maraming kabuuang output at utilidad ay nagreresulta mula sa pag-eespesyalisa sa produksiyon at pakikipagkalakalan kesa sa kung ang bawt bansa ay lumikha ng sarili nitong mga produktong high-tech at low-tech. Ang teoriya at obserbasyon ay nagtakda ng mga kondisyon gaya ng mga [[presyo]]ng pamilihan ng mga output at ang mga produktibong input ay pumipili ng paglalaan ng mga input na paktor sa pamamagitan ng komparatibong pakinabang upang ang mababang gastos na mga input ay napupunta sa paglikha ng mga mababang gastos na output. Sa proseo, ang agregatong output ay maaaring tumaas bilang nagresultang produkto o ng [[disenyong mekanismo|disenyo]].&lt;ref&gt;[[Rondo Cameron|Cameron, Rondo]] (1993, 2nd ed.). ''A Concise Economic History of the World: From Paleolithic Times to the Present, Oxford, pp. 25, 32, 276–80.&lt;/ref&gt; Ang gayong espesyalisasyon ng produksiyon ay lumilikha ng mga pagkakataon para sa [[mga pakinabang mula sa kalakalan]] kung saan ang mga may ari ng mapagkukunan ay nakikinabang mula sa kalakalan sa pagbebenta ng isang uri ng output para sa isa pang mas mataas na halagang mga kalakal. Ang isang sukat ng mga pakinabang ang ''tumaas na mga lebel ng sahod'' na maaaring tulungan ng kalakalan.&lt;ref&gt;• Samuelson, Paul A., and William D. Nordhaus (2004). ''Economics'',ch. 2, &quot;Trade, Specialization, and Division of Labor&quot; section, ch. 12, 15, &quot;Comparative Advantage among Nations&quot; section&quot;, &quot;Glossary of Terms&quot;, Gains from trade.&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Findlay, Ronald (2008). &quot;comparative advantage&quot;, ''The New Palgrave Dictionary of Economics''. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000254&amp;edition=current&amp;q=comparative%20advantage&amp;topicid=&amp;result_number=1 Abstract.]&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Kemp, Murray C. (1987). &quot;gains from trade&quot;, ''[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]]'', v. 2, pp. 453–54.&lt;/ref&gt;

===Suplay at pangangailangan===
{{main|Suplay at pangangailangan}}
[[File:Supply-demand-right-shift-demand.svg|thumb|250px|Ang modelong [[suplay at pangangailangan]] ay naglalarawan kung paanong ang mga presyo ay nagbabago bilang resulta ng balanse sa pagitan ng pagiging makukuha ng produkto at pangangailangan. Ang [[grapo]] ay nagpapakita ng pagtaas (paglipat sa kanan) sa pangangailangan mula D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; tungo sa D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; kasama ng sumunod na pagtaas sa presyo at kantitad na kinakailangan upang maabot ang isang bagong puntong ekwilibrium sa kurbang suplay (S).|alt=A graph depicting Quantity on the X-axis and Price on the Y-axis]]

Ang [[Mga presyo at kantidad]] ay inilarawan bilang pinadirektang mapagmamasdang mga katangian ng mga kalakal na nilikha at ipinalit sa ekonomiyang pamilihan.&lt;ref&gt;Brody, A. (1987). &quot;prices and quantities&quot;, ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 3, p. 957.&lt;/ref&gt; Ang teoriya ng suplay at pangangailangan (''supply and demand'') ay isang nangangasiwang prinsipyo upang ipaliwanag kung paanong ang mga presyo ay nakikipagtulungan sa mga halagang nalilikha at nakokonsumo. Sa [[mikroekonomika]], ito ay lumalapat sa pagtukoy ng presyo at output para sa isang pamilihan na may perpektong kompetisyon na kinabibilangan ng kondisyon na walang mga mamimili o tagantinda ay sapat na malaki upang magkaroon ng kapangyarihan sa pagtatakda ng presyo. Sa isang ibinigay na pamilihan ng isang komoditad, ang ''pangangailangan'' ang ugnayan ng kantidad na handang bilhin ng lahat ng mga mamimili sa bawat unit presyo ng kalakal. Ang pangangailangan ay kadalasang kinakatawan ng isang tabla o grapo na nagpapakita ng presyo at kantidad na kinakailangan (gaya ng sa pigura). Ang teoriya ng pangangailangan ay naglalarawan sa mga indbidiwal na konsumer bilang mga makatwirang pumipili ng pinaka-ninanais na kantidad ng bawat kalakal, ibinigay na sahod, mga presyo, panlasa, etc. Ang termino para dito ay 'tinatakdaang maksimisasyon ng utilidad' (kasama ng sahod at kayamanan bilang mga pagtatakda sa pangangailangan). Dito, ang [[utilidad]] ay tumutukoy isang isang hinipotesis na relasyon ng bawat inbidwal na konsumer sa pagraranggo ng iba't ibang kumpol ng komoditad bilang mas o hindi mas nais. Ang [[batas ng pangangailangan]] ay nagsasaad na sa pangkalahatan, ang presyo at kantidad na kinakailangan sa isang ibinigay na pamilihan ay magkaugnay ng magkabaligtaran. Ang ibig sabihin nito, kung mas mataas ang presyo ng isang produkto, ang kaunti ng mga tao ay mas handang bumili nito (ang ibang mga bagay ay hindi nagbago). Habang ang presyo ng komoditad ay bumabagsak, ang mga konsumer ay lumilipat tungo dito mula sa relatibong mas mahal na mga kalakal (ang [[epektong paghalili]]). Sa karagdagan, ang kapangyarihan ng pagbili mula sa pagbagsak ng presyo ay nagpapataas ng kakayahan na bumili (ang [[epektong sahod]]). Ang ibang mga paktor ay maaaring magpabago ng pangangailangan. Halimbawa, ang pagtaas ng sahod ay maglilipat sa kurba ng pangangailangan para sa isang [[normal na kalakal]] papalabas relatibo sa pinagmulan gaya ng sa pigura. Ang lahat ng mga tagatukoy ay nananaig na kinukuha bilang mga konstanteng paktor ng suplay at pangangailangan. Ang suplay ang ugnayan sa pagitan ng presyo ng isang kalakal at sa kantitad na makukuha para sa pagbebenta sa presyong ito. Ito ay maaaring ikatawan bilang isang tabla o grapo na nag-uugnay sa presyo at kantitad na sinuplay. Ang mga prodyuser halimbawa ang mga negosyo ay hinipotesis na nagmamaksima ng tubo na nangangahulugan ang mga ito ay nagtatangka na lumikha at magsuplay ng halaga ng mga kalakal na magdadala sa kanila ng pinakamataas na [[tubo (ekonomika)|tubo]]. Ang suplay ay karaniwang kinakatawan bilang isang direktang proporsiyonal na relasyon sa pagitan ng presyo at kantitad na sinuplay (ang ibang mga bagay ay hindi nagbago). Ang ibig sabihin nito, sa mas mataas na presyo na ang isang kalakal ay maibebenta, ang mas marami nito ang isusuplay ng mga prodyuser nito gaya ng nasa pigura. Ang mas mataas na presyo ay gumagawa ritong tumubo upang tumaas ang produksiyon. Gaya ng sa panig ng pangangailangan, ang posisyon ng suplay ay maaaring lumipat sabihing mula sa isang pagbabago sa presyo ng isang produktibong input o isang teknikal na pagpapabuti. Ang batas ng suplay ay nagsasad sa pangakalahatan na ang pagtaas sa presyo ay tumutungo sa paglawig ng suplay at ang isang pagbagsak sa presyo ay tumutungo sa pagliit sa suplay. Dito rin, ang mga tagatukoy ng suplay gaya ng presyo ng mga paghalili, gastos ng produksiyon, tekonolohiyang nilapat at iba iba pang mga paktor na input ng produksiyon ay lahat kinukuha na konstante para sa isang spesipikong yugto ng panahon ng ebalwasyon ng suplay. Ang [[ekwilibrium ng pamilihan]] ay nangyayari kapag ang kantidad na sinuplay ay katumbas ng kantidad na kinailangan na interseksiyon ng mga [[punsiyon (matematika)|kurbang]] suplay at pangangailangan sa pigura sa itaas. Sa isang presyo sa ilalim ng ekwilibrium, may isang kakulangan ng kantitad na sinuplay kumpara sa kantitad na kinailangan. Ito ay ipinagpalagay na nagpapataas ng presyo. Sa isang presyo sa itaas ng ekwilibrium, mayroon isang [[surplus]] ng kantitad na sinuplay kumpara sa kantitad na kinailangan. Ito ay nagtutulak sa presyong pababa. Ang [[model (ekonomika)|modelo]] ng suplay at pangangailangan ay humuhula na sa ibinigay na mga kurbang suplay at pangangailangan, ang presyo at kantitad ay papatag sa presyo na gumagawa sa kantitad na sinuplay na katumbas ng kantidad na kinailangan. Gayundin, ang teoriyang suplay at pangangailangan ay humuhula ng isang bagong kombinasyong presyo-kantitad mula sa isang paglipat sa pangangailangan (gaya ng sa pigura) o sa suplay. Sa isang ibinigay na kantidad ng isang kalakal ng konsumer, ang punto sa kurbang pangangailangan ay nagpapakita ng halaga o [[marhinal na utilidad]] sa mga konsumer para sa unit na ito. Ito ay sumusukat kung ano ang handang ibayad ng konsumer para sa unit na ito.&lt;ref&gt;[[William Baumol|Baumol, William J.]] (2007). &quot;Economic Theory&quot;, Measurement and ordinal utility, ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 17, p. 719.&lt;/ref&gt; Ang tumutugong punto sa kurbang suplay ay sumusukat sa [[marhinal na gastos]] na pagtaas sa kabuuang gastos sa suplayer para sa tumutugong unit ng kalakal. Ang presyo sa ekwilibrium ay tinutukoy ng suplay at pangangailangan. Sa isang [[perpektong kompetisyon|perpektong kompetetibong pamilihan]], ang suplay at pangangailangan ay nagtutumbas ng marhinal na gastos at marhinal na utilidad sa ekwilibrium.&lt;ref name=&quot;Hicks&quot;&gt;{{cite book | title=[[Value and Capital]]| last=Hicks| first=J.R.| authorlink=John Hicks| year=1939| publisher=Oxford University Press. 2nd ed., paper, 2001| location=London| isbn=978-0-19-828269-3}}&lt;/ref&gt; Sa panig ng suplay sa pamilihan, ang ilang mga paktor ng produksiyon ay inilalarawan na nagbabago sa maikling pagtakbo na umaapekto ng gastos ng pagbabago ng mga lebel ng output. Ang mga rate ng paggamit ng mga ito ay madaling mababago gaya ng kuryente, mga input ng hilaw na materyal at trabahong over-time at temporaryo. Ang ibang mga input ay relatibong nakapirme gaya ng planta, kasangkapan at mga mahahalagang tauhan. Sa mahabang pagtakbo, ang lahat ng mga input ay maaaring ayusin ng pangasiwaan. Ang mga distinksiyong ito ay nagsasalin ng mga pagkakaiba sa [[presyong elastisisdad ng suplay|elastisidad]] (pagiging matugon) ng kurbang suplay sa mga pagtakbong maikli at mahaba at ang mga tumutugong pagkakaiba sa pagbabagong presyo-kantitad mula sa isang paglipat sa  panig ng suplay o pangangailan ng pamilihan. Ang [[marhinalismo|teoriyang marhinalista]] gaya ng sa itaas ay naglalarawan ng mga konsumer bilang nagtatangka na umabot sa pinaka-ninanais na mga posisyon na sumasailalim sa mga pagtatakdang sahod at kayamanan samantalang ang mga prodyuser ay nagtatangkang magmaksima ng kanilang mga tubo na sumasailalim sa kanilang mga pagtatakda kabilang ang pangangailangan para sa mga kalakal na nilikha, teknolohiya at presyo ng mga input. Para sa konsumer, ang puntong ito ay dumarating kapag ang marhinal na utilidad ng isang kalakal, net ng presyo, ay umaabot sa sero na hindi nag-iiwan ng net na pakinabang mula sa karagdagang pagtaas ng konsumpsiyon. Sa parehong paraan, ang prodyuser ay nagkukumpara ng marhinal na kita (tulad ng presyo sa isang perpektong kompetitor) laban sa marhinal na gastos ng isang kalakal kasama ng marhinal na tubo na diperensiya. Sa punto kung saan ang marhinal na tubo ay umaabot sa sero, ang karagdagang mga pagtaas sa produksiyon ng isang kalakal ay humihinto. Para sa pagkilos sa ekwilibrium ng pamilihan at para sa mga pagbabago sa ekwilibrium, ang presyo at kantitad ay nagbabago rin sa marhin: higit o kaunti ng isang bagay kesa sa kinakailangang lahat o wala. Ang ibang mga aplikasyon ng suplay at pangangailangan ay kinabibilangan ng [[distribusyon (ekonomika)|distribusyon ng sahod]] sa mga [[paktor ng produksiyon]] kabilang ang trabaho at kapita sa pamamagitan ng mga pamilihang paktor. Sa isang kompetetibong [[pamilihan ng trabaho]] halimbawa, ang kantitad ng trabaho at ang presyo ng trabho (rate ng sahod) ay nakasalalay sa pangangailangan para sa trabaho (mula sa mga amo para sa produksiyon) at suplay ng trabaho (mula sa mga potensiyal na trabahador). Ang [[ekonomika ng trabaho]] ay sumusuri sa interaksiyon ng mga trabahador at amo sa pamamagitan ng mga gayong pamilihan upang ipaliwanag ang mga paterno at pagbabago sa mga sahod at iba pang sahod ng trabaho, mobilidad ng trabaho at pagkakaroon o kawalan ng trabaho, produktibidad sa pamamagitan ng kapital na tao, at mga kaugnay na isyung patakarang pampubliko.&lt;ref&gt;[[Richard B. Freeman|Freeman, R.B.]] (1987). &quot;labour economics&quot;, ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 3, pp. 72–76.&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; •  Taber, Christopher, and Bruce A. Weinberg (2008).  &quot;labour economics (new perspectives)&quot;, ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition,  [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_L000241&amp;q=labor%20economics&amp;topicid=&amp;result_number=14 Abstract.]&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; •  Hicks, J.R. (1963, 2nd ed.). ''[[The Theory of Wages]]''. London: Macmillan.&lt;/ref&gt; Ang analisis ng suplay at pangangailangan ay ginagamit upang ipaliwanag ang pag-aasal ng isang perpektong kompetetibong mga pamilihan ngunit bilang isang pamantayan ng paghahambing, ito ay maaaring palawigin sa anumang uri ng pamilihan. Ito ay maaari ring lahatin upang ipaliwanag ang mga bariabulo sa buong [[ekonomiya]] halimbawa, ang kabuuang ouput (tinantiya bilang [[Kabuuang domestikong produkto|real na GDP]]) at ang pangkalahatang [[lebel ng presyo]] gaya ng pinag-aaralan sa [[makroekonomika]].&lt;ref&gt;[[Olivier Blanchard|Blanchard, Olivier]] (2006, 4th ed.). ''Macroeconomics'', ch. 7, &quot;Putting All Markets Together: The AS–AD Model&quot;, Prentice-Hall.&lt;/ref&gt; Ang pagbabakas ng mga kwalitatibo at kwantitatibong mga epekto ng mga bariabulong nagbabago ng suplay at pangangailangan kahit pa sa pagtakbong maikli o mahaba ay isang pamantayang pagsasanay sa [[nilalapat na ekonomika]]. Ang teoriyang ekonomika ay maaaring ring tumukoy upang ang mga kondisyon gaya ng suplay at pangangailangan sa pamamagitan ng pamilihan ay isang maiging mekanismo sa paglalaan ng mga mapagkukunan.&lt;ref&gt;Jordan, J.S. (1982). &quot;The Competitive Allocation Process Is Informationally Efficient Uniquely.&quot; ''Journal of Economic Theory'', 28(1), p. 1–18. [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&amp;_udi=B6WJ3-4CYG8P6-J&amp;_user=10&amp;_coverDate=10/31/1982&amp;_rdoc=1&amp;_fmt=high&amp;_orig=search&amp;_sort=d&amp;_docanchor=&amp;view=c&amp;_searchStrId=1437469481&amp;_rerunOrigin=scholar.google&amp;_acct=C000050221&amp;_version=1&amp;_urlVersion=0&amp;_userid=10&amp;md5=7fbfb675f637a38be44a4e906f0c87d8 Abstract.]&lt;/ref&gt;

===Mga negosyo===
Ang mga tao ay kalimitang hindi nakikipagkalakalan ng direkta sa mga pamilihan. Bagkus, sa panig ng suplay, maaaring ang mga ito ay magtrabaho at magprodyus sa pamamagitan ng mga negosyo. Ang pinakahalatang mga uri ng mga negosyo ang mga [[korporasyon]], [[sosyohan]], at mga [[tiwala (pananalapi)|tiwala]] (trusts). Ayon kay [[Ronald Coase]], ang tao ay nagsisimulang mag-organisa ng kanilang produksiyon sa mga negosyo kapag ang halaga ng pagnenegosyo ay naging mas mababa kesa sa paggawa nito sa pamilihan. Ang mga negosyoay nagsasama ng trabaho (labor) at [[kapital]] at maaaring magtamo ng mas malaking mga ekonomiya ng iskala (kapag ang aberaheng presyo kada unit ay bumababa habang maraming mga unit ay pinoprodyus) kesa sa indibidwal na pamilihang pangangalakal.

Sa [[perpektong kompetisyon|perpektong kompetetibong mga pamilihan]] na pinag-aralan sa [[teoriya ng suplay at pangangailangan]], mayroong maraming mga prodyuser na wala sa mga ito ang malaking nakakaimpluwensiya sa [[presyo]]. Ang industriyal na organisasyon ay lumalahat mula sa espesyal na kaso upang pag-aral ang stratehikong pag-aasal ng mga firm na mayroon malaking kontrol sa presyo. Ito ay nagsaalang-alang ng istraktura ng gayong mga pamilihan at ang mga interaksiyon nito. Ang karaniwang mga istraktura ng pamilihang pinag-aralan bukod sa [[perpektong kompetisyon]] ay kinabibilangan ng [[monopolistiko]]ng kompetisyon, mga iba't ibang anyo ng [[oligopolyo]] at [[monopolyo]].

Ang [[manedyerial na ekonomika]] ay naglalapat ng mikroekonomikong analisis sa spesipikong mga pagpapasya sa mga negosyo o ibang mga pinangangasiwaang unit. Ito ay mabigat na humahango mula sa kwantitatibong mga paraan gaya ng [[pagsasalik ng mga operasyon]] at pagpoprograma at mga [[estadistika|paraang estadistikal]] gaya ng [[regresyong analisis]] sa kawalan ng katiyakan at perpektong kaalaman. Ang nagpapaisang tema ang pagtatangka upang i-[[optimisasyon|optimisa]] ang mga pagpapasyang negosyo, kabilang ang minimisasyon ng unit-gastos at maksimisasyon ng tubo sa ibinigay na mga layunin ng negosyo at mga pagtatakda (constrainsts) na itinakda ng teknolohiya at mga kondisyon ng pamilihan.

===Kawalang katiyakan at teoriya ng laro===
{{main|Teoriya ng laro}}
Ang kawalang katiyakan sa ekonomika ang hindi alam na pagkakataon ng pakinabang o pagkalugi kahit pa ito ay mabibilang na panganib o hindi. Kung wala nito, ang pag-aasal ng sambahayan ay hindi maaapektuhan ng kawalang katiyakan sa pagkakaroon ng trabaho at mga pagkakataon ng kita, pananalapi at mga kapital na pamilihan ay liliit sa pagpapalit ng isang instrumento sa bawat yugto ng pamilihan at walang magiging industriyang pangkomunikasyon.&lt;ref&gt;[[Mark J. Machina|Machina, Mark J.]] and [[Michael Rothschild]] (2008). &quot;risk&quot;, ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_R000152&amp;edition=current&amp;q=risk&amp;topicid=&amp;result_number=2  Abstract.]&lt;/ref&gt; Sa ibinigay na iba't ibang mga anyo nito, may iba't ibang mga paraan upang ikatawan ang kawalang katiyakan at imodelo ang mga tugon ng mga ahenteng ekonomiko dito.&lt;ref&gt;Wakker, Peter P. (2008) &quot;uncertainty&quot;, ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_U000005&amp;edition=current&amp;q=Uncertainty&amp;topicid=&amp;result_number=2 Abstract.]&lt;/ref&gt; Sa ibinigay na mga iba't ibang anyo nito, mayroon iba't ibang mga paraan ng pagkakatawan ng kawalang katiyakan at pagmomodelo ng mga tugon dito ng mga ahenteng ekonomiko. Ang [[teoriya ng laro]] ang sangay ng [[nilalapat na matematika]] na nagsasaalang-alang ng mga stratehikong interaksiyon sa pagitan ng mga ahente na isang uri ng kawalang katiyakan. Ito ay nagbibigay ng pundasyong [[matematika]]l ng industriyal na organisasyon upang imodelo ang iba't ibang uri ng pag-aasal ng mga kompnaya, halimbawa sa isang [[oligopolistiko]]ng industriya (mga ilang tagatinda) ngunit pantay ring mailalapat sa negosiasyon ng sahod, [[baratilyo]], disenyo ng kontrata, at anumang sitwasyon kung saan ang mga indibidwal na ahente ay sapat na kaunti upang magkaroon ng madadamang mga epekto sa bawat isa. Bilang paraan na mabigat na gumagamit ng [[ekonomikang pag-aasal]], ito ay nagpo-[[postulado|postula]] na ang mga ahente ay pumipili ng mga stratehiya upang palakihin ang kanilang kabayaran (pay-offs) kung ibinigay ang mga stratehiya ng ibang mga ahente na kahit papaano ay sa isang bahagi mayroon magkakatunggaling mga interes.&lt;ref name=&quot;SamUn&quot;&gt;Samuelson, Paul A., and William D. Nordhaus (2004). ''Economics'', 18th ed., ch. 11, &quot;Uncertainty and Game Theory&quot; and [end] Glossary of Terms, &quot;Economics of information&quot;,  &quot;Game theory&quot;, and &quot;Regulation.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Colin F. Camerer]] (2003). ''Behavioral Game Theory'' [http://press.princeton.edu/chapters/i7517.html Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514201411/http://press.princeton.edu/chapters/i7517.html |date=2011-05-14 }} and ch. 1 [http://press.princeton.edu/chapters/i7517.pdf link] (scroll down). Princeton.&lt;/ref&gt;  Dito, ito ay naglalahat ng mga pakikitungong [[maksimisasyon]] na binubuo upang siyasatin ang mga aktor ng pamilihan gaya ng modelong [[suplay at pangangailangan]]g at pumapayag sa hindi kompletong impormasyon ng mga aktor. Ang larangang ito ay nagmumula sa 1944 na Klasikong Teoriya ng mga laro ni [[John von Neumann]] at [[Oskar Morgenstern]]. Ito ay may malaking mga aplikasyon na tila sa labas ng ekonomika sa mga iba't ibang paksa gaya ng pormulasyon ng mga [[sandatang nukleyar|stratehiyang nukleyar]], [[etika]], [[agham politika]] at [[ebolusyonaryong biolohiya]].&lt;ref&gt;[[Robert Aumann|Aumann, R.J.]] (2008). &quot;game theory&quot;, ''The New Palgrave Dictionary of Economics''. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_G000007&amp;edition=current&amp;q=game%20theory&amp;topicid=&amp;result_number=4 Abstract.]&lt;/ref&gt;

Ang [[pag-ayaw sa panganib]] (''risk aversion'') ay maaaring pumukaw ng gawain na sa maiging gumaganang mga pamilihan ay nagpapakinis ng panganib at nagbabatid ng impormasyon tungkol sa panganib gaya ng mga pamilihan para sa [[kasiguruhan]], mga kontrata ng [[hinaharap ng komoditad]], at mga [[instrumentong pananalapi]]. Ito ay nagsisiyasat rin ng pagpepresyo ng mga instrumentong pananalapi, mga pinansiyal na istraktura ng mga kompanya, kaigihan at karupukan ng mga pamilihang pananalapi, mga krisis pinansiya at kaugnay na patakaran ng pamahalaan o regulasyon.&lt;ref&gt;[[Ben Bernanke|Bernanke, Ben]]  and [[Mark Gertler (economist)|Mark Gertler]] (1990). &quot;Financial Fragility and Economic Performance&quot;, ''Quarterly Journal of Economics'', 105(1), p [http://www.jstor.org/pss/2937820 p. 87]-114.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;From (2008), ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition:&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • [[Stephen Ross (economist)|Ross, Stephen A.]] &quot;finance.&quot; [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_F000071&amp;edition=current&amp;q=Finance&amp;topicid=&amp;result_number=2 Abstract.]&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Burnside, Craig, Martin Eichenbaum, and Sergio Rebelo. &quot;currency crises models.&quot; [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_S000204&amp;edition=current&amp;q=crisis&amp;topicid=&amp;result_number=7 Abstract.]&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Kaminsky, Graciela Laura. &quot;currency crises.&quot; [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000468&amp;edition=current&amp;q=crisis&amp;topicid=&amp;result_number=10 Abstract.]&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Calomiris, Charles W.  &quot;banking crises.&quot; [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_B000051&amp;edition=current&amp;q=crisis&amp;topicid=&amp;result_number=18 Abstract.]&lt;/ref&gt;

Ang ilang mga organisasyong pamilihan ay maaaring magsanhi ng kawalang kaigihan na kaugnay ng kawalang katiyakan. Batay sa artikulong &quot;Market for Lemons&quot; ni [[George Akerlof]], ang [[paradaym]] na halimbawa ang isang hindi maaasahang pamilihan ng mga ginamit na kotse. Ang mga [[kustomer]] na walang kaalaman kung ang isang kotse ay isang &quot;lemon&quot; ay nagpapababa ng presyo nito ng mababa sa kung anong ang may kalidad na ginamit na kotse ay magiging.&lt;ref&gt;Akerlof, George A. (1970). &quot;The Market for 'Lemons': Quality Uncertainty and the Market Mechanism&quot;, ''Quarterly Journal of Economics'', 84(3), pp. [https://web.archive.org/web/20110514171310/http://hydrogen.its.ucdavis.edu/eec/education/EEC-classes/eeclimate/class-readings/akerlof-the%20market%20for%20lemons.pdf 488–500.]&lt;/ref&gt; Ang [[asymetria ng impormasyon]] ay lumilitaw dito kung ang tagatinda ay nag-aangkin ng mas mahalagang impormasyon kesa sa namimilia ngunit walang pabuya sa paglalantad nito. Ang mga kaugnay na problema sa [[kaseguruhan]] ang [[adberso]]ng seleksiyon gaya ng sa pinaka-nanganganib ay pinakamalamang na magpaseguro (insure) gaya ng mga walang habas na motorista at ang moral na panganib gaya ng mga resulta ng kaseguruhan sa mas mapanganib na pag-aasal gaya ng walang habas na pagmamaneho ng sasakya. Ang parehong mga problema ay maaaring magtaas ng presyo ng kaseguruhan (insurance) at magbawas ng kaigihan sa pagtataboy sa mga kundi ay nagnanais na mga transaktor mula sa pamilihan (hindi kompletong pamilihan). Sa karagdagan, ang pagtatangka na bawasan ang isang problema na sabihing adbersong pagpili sa pamamagitan ng pagmamandato ng kaseguruhan (insurance) ay maaaring magdagdag ng isang pa na sabihing moral na panganib.&lt;ref&gt;Lippman, S.S., and J.J. McCall (2001). &quot;Information, Economics of&quot;, ''[[International Encyclopedia of the Social &amp; Behavioral Sciences]]'', pp. 7480–7486. [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&amp;_udi=B7MRM-4MT09VJ-1KS&amp;_rdoc=16&amp;_hierId=151000134&amp;_refWorkId=21&amp;_explode=151000131,151000134&amp;_fmt=summary&amp;_orig=na&amp;_docanchor=&amp;_idxType=SC&amp;view=c&amp;_ct=28&amp;_acct=C000050221&amp;_version=1&amp;_urlVersion=0&amp;_userid=10&amp;md5=748a6fddc8a0c1b70f58f6d282af81fd Abstract.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080926130228/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&amp;_udi=B7MRM-4MT09VJ-1KS&amp;_rdoc=16&amp;_hierId=151000134&amp;_refWorkId=21&amp;_explode=151000131,151000134&amp;_fmt=summary&amp;_orig=na&amp;_docanchor=&amp;_idxType=SC&amp;view=c&amp;_ct=28&amp;_acct=C000050221&amp;_version=1&amp;_urlVersion=0&amp;_userid=10&amp;md5=748a6fddc8a0c1b70f58f6d282af81fd |date=2008-09-26 }}&lt;/ref&gt; Ang [[impormasyong ekonomika]] na nag-aaral ng mga gayong problema ay may kaugnayan sa mga paksang gaya ng kaseruhan, batas ng kontrata, disenyo ng mekanisko, pamperang ekonomika at pangangalaga ng kalusugan. Ang mga nilalapat na paksa ay kinabibilangan ng pamilihan at mga legal na remedyo gaya ng mga [[garantiya]] (warranties), minandato ng pamahalaang parsiyal na kaseguruhan, muling pag-iistraktura o batas ng bangkarota, inspeksiyon at regulasyon para sa kalidad at paghahayag ng impormasyon.&lt;ref&gt;From (2008), ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition:&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Wilson, Charles.  &quot;adverse selection&quot;, [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_A000040&amp;edition=current&amp;q=adverse%20selection&amp;topicid=&amp;result_number=1 Abstract.]&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Kotowitz, Y. &quot;moral hazard.&quot; [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000259&amp;edition=current&amp;q=moral&amp;topicid=&amp;result_number=3 TOC.]&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • [[Roger B. Myerson|Myerson, Roger B.]] &quot;revelation principle.&quot; [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_R000137&amp;edition=current&amp;q=moral&amp;topicid=&amp;result_number=1 Abstract.]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SamUn&quot;/&gt;

===Pagkabigo ng pamilihan===
{{main|Pagkabigo ng pamilihan|Pagkabigo ng pamahalaan}}
Ang terminong &quot;pagkabigo ng pamilihan&quot; ay sumasakop sa ilang mga problema na nagpapahina ng pamantayang mga pagpapalagay ekonomiko. Bagaman inuuri ng mga ekonomista ang mga pagkabigo ng pamilihan ng magkakaiba, ang mga sumusunod na mga kategorya ay lumilitaw sa mga pangunahing aklat.

Ang mga [[asimetria ng impormasyon]] at mga [[pamilihang hindi kompleto]] ay maaaring magresulta sa ekonomikang kawalang kaigihan ngunit isa ring posibilidad ng pagpapabuti ng kaigihan sa pamamagitan ng pamilihan, legal at mga regulatoryong remedya.

Ang natural na [[monopolyo]] o ang pagsasanib ng mga konsepto ng praktikal at teknikal na monopolyo ay isang sukdulang kaso ng pagkabigo ng kompetisyon bilang isang pagpipigil sa mga prodyuser. Ang problema ay inilalarawan bilang isa kung saan na ang marami ng isang produkto ay ginawa, mas mababa ang unit na gastos. Ang ibig sabihin nito ay may ekonomikong saysay lamang na magkaroon ng isang prodyuser.

Ang mga publikong kalakalal ang kalakal na kulang sa suplay sa isang tipikal na pamilihan. Ang mga naglalarawang katangian ay ang mga tao ay maaaring kumonsumo ng mga publikong kalakal na hindi nagbabayad para sa mga ito at ang mas higit sa isang tao ay maaaring kumonsumo ng kalakal sa parehong panahon.

Ang mga [[eksternalidad]] ay nangyayari kung saan mayroon malaking panlipunang gastos o pakinabang mula sa produksiyon o konsumpsiyon na hindi nakikita sa mga presyo ng pamilihan. Halimbawa, ang [[polusyon ng hangin]] ay maaaring lumikha ng negatibong eksternalidad at ang [[edukasyon]] ay maaaring lumikha ng positibong eksternalidad (kaunting krimen etc). Ang mga pamahalaan ay kadalasan nagtatakda ng [[buwis]] at kundi ay naghihigpit ng pagtitinda ng mga kalakal na may mga negatibong eksternalidad sa pagsisikap na itama ang mga pagbaluktot ng presyo na sanhi ng mga eksternalidad na ito. Ang elementaryong [[teoriya ng pangangailangan-at-suplay]] ay humuhula ng [[ekwilibrium]] ngunit hindi ang bilis ng pagsasayos para sa mga pagbabago ng ekwilibrium sabhi ng paglipat sa pangangailangan o suplay.

Sa maraming mga area, ang ilang anyo ng pagiging madikit ng presyo ay pinostula upang isaalang alang ang mga kantidad kesa sa mga presyo na umayos sa maikling panahon sa mga pagbabago sa panig ng pangangailangan o sa panig ng suplay. Ito ay kinabibilangan ng pamantayang analisis ng [[siklo ng negosyo]] sa [[makroekonomika]]. Ang analisis ay kadalasang umiikot sa mga dahilan ng gayong pagdikit ng presyo at ang mga implikasyon nito sa pag-aabot ng [[hipotesis|ini-hipotesis]] na pangmatagalang takbong ekwilibrium. Ang mga halimbawa ng gayong pagiging madikit ng mga presyo sa mga partikular na pamilihan ay kinabibilangan ng rate ng sahod sa mga pamilihan ng trabaho at ipinaskil na mga presyo sa mga pamilihang lumihis sa perpektong kompetisyon.

Ang makronekonomikang instabilidad (hindi matatag) ay isang pangunahing pinagmumulan ng kabiguan ng pamilihan na ang pangkalahatang kawalan ng konpidensiya sa negosyo o panlabas na sindak (shock) ay maaaring magpahinto ng produksiyon at distribusyon na nagpapahina ng mga ordinaryong pamilihan na kundi nito ay ligtas.

Ang mga ilang espesyalisadong larangan ng ekonomika ay umuukol sa kabiguan ng pamilihan ng higit sa iba. Ang ekonomika ng publikong sektor ay isang halimbawa dahil kapag ang mga pamilihan ay nabigo, ang ilang uri ng mga regulatoryo o programa ng pamahalaan ang lunas. Ang karamihan sa pangkapaligirang ekonomika ay umuukol sa mga eksternalidad o &quot;mga masama sa publiko&quot;.

Ang mga opsiyong patakaran ay kinabibilangan ng mga regulasyon na nagpapakita ng analisis na gastos-benepsiyo o mga solusyon ng pamilihan na nagbabago ng mga pabuya gaya ng mga kabayaran ng [[emisyon]] o muling paglalarawan ng mga [[karapatan ng pag-aari]]. 
===Publikong sektor===
{{main|Ekonomika sa publikong sektor|Pinansiyang publiko|Ekonomikang kapakanan}}
Ang publikong pananalapi ang larangan ng ekonomika na umuukol sa pagbabadyet ng mga kita (revenues) at gastos ng entidad na publikong sektor na karaniwan ay [[pamahalaan]]. Ang paksang ito ay tumutugon sa mga bagay gaya ng insidensiya ng [[buwis]] (sino talaga ang nagbabayad ng partikular na buwis), analisis na gastos-benepisyo ng mga [[paggasta ng pamahalaan|programa ng pamahalaan]], mga epekto sa ekonomikong kaigihan at pamamahagi ng sahod ng iba't ibang mga paggasta at buwis at mga politikang piskal. Ang huli na aspeto ng [[teoriya ng publikong pagpili]] ay nagmomodelo ng publikoong sektor na pag-aasal na [[analogo]]so sa mikroekonomika na sumasangkot sa mga interaksiyon ng may sariling interes na mga botante, mga politiko at mga burokrata.&lt;ref&gt;[[Richard Musgrave|Musgrave, R.A.]] (1987). &quot;public finance&quot;, ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 3, pp. 1055–60.&lt;/ref&gt; Ang karamihan sa ekonomika ay positibo na naghahangad na maglarawan at humula ng ekonomikong penomena. Ang normatibong ekonomika ay naghahangad na tumukoy kung anong ang mga ekonomiya ay dapat maging tulad. Ang [[ekonomikang kapakanan]] (''welfare economics'') ang normatibong sangay ng ekonomika na gumagamit ng mga pamamaraang mikroekonomika upang sabay na matukoy ang [[kaigihang paglalaan]] sa loob ng [[ekonomiya]] at pamamahagi ng sahod na kaugnay nito. Ito ay nagtatangkang sumukat ng panlipunang kapakanan sa pamamagitan ng pagsusuri ng mga ekonomikong gawain ng mga indibidwal na bumubuo sa lipunan.&lt;ref&gt;Feldman, Allan M. (1987). &quot;welfare economics&quot;, ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 4, pp. 889–95.&lt;/ref&gt;

==Makroekonomika==
[[Talaksan:Circulation in macroeconomics.svg|right|360px|thumb|Sirkulasyon sa Makroekonomika]]
{{main|Makroekonomika}}
Ang makroekonomika ay sumusuri ng ekonomiya sa kabuuan upang ipaliwanag ang malawak na mga agregato at mga interaksiyon gamit ang isang pinasimpleng anyo ng teoriya ng ''[[pangkalahatang ekwilibrium]]''. Ang gayong mga agregato ay kinabibilangan ng [[mga sukat ng pambansang kita at output|pambansang kita at ouput]], bilang ng [[kawalang trabaho]], [[inplasyon]] ng presyo at mga subagregato gaya ng kabuuang pagkonsumo at paggasta ng pamumuhunan at mga bahagi nito. Ito ay nag-aaral rin ng mga epekto ng [[patakarang pang-salapi]] at [[patakarang piskal]]. Simula mga 1960, ang makroekonomika ay inilarawan ng karagdagang integrasyon sa [[mikropundasyon|batay-sa-mikro]]ng mga pagmomodelo ng mga sektor kabilang ang [[makatwirang ekspektasyon|pagiging makatwiran]] ng mga manlalaro, [[hipotesis ng maiging pamiliha|maiging paggamit]] ng impormasyon ng pamiliha at [[hindi perpektong kompetisyon]].&lt;ref&gt;[[Yew-Kwang Ng|Ng, Yew-Kwang]] (1992). &quot;Business Confidence and Depression Prevention: A Mesoeconomic Perspective&quot;, ''American Economic Review'' 82(2), pp. 365–371. [http://links.jstor.org/sici?sici=0002-8282%28199205%2982%3A2%3C365%3ABCADPA%3E2.0.CO%3B2-4&amp;size=LARGE&amp;origin=JSTOR-enlargePage]&lt;/ref&gt; Ito ay sumagot sa isang matagal na pagkabahala sa hindi konsistenteng mga pag-unlad sa parehong paksa.&lt;ref&gt;Howitt, Peter M. (1987). &quot;Macroeconomics: Relations with Microeconomics&quot;.{{cite book | title=[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]], pp. 273–76| publisher=Macmillan and Stockton| location=London and New York| isbn=0-333-37235-2 | author=edited by John Eatwell, Murray Milgate, Peter Newman. | year=1987}}&lt;/ref&gt; Ang analisis na makroekonomiko ay tumuturing rin sa mga paktor na umaapekto sa pangmatagalang lebel at [[paglagong ekonomiko|paglago]] ng pambansang sahod. Ang gayong mga paktor ay kinabibilangan ng akumulasyon ng kapital, [[pagbabagong teknolohikal]] at paglago ng [[pwersang trabaho]].&lt;ref&gt;• Blaug, Mark (2007). &quot;The Social Sciences: Economics&quot;, Macroeconomics, ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 27, p. 349.&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Blanchard, Olivier Jean (1987). &quot;neoclassical synthesis&quot;, ''[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]]'', v. 3, pp. 634–36.&lt;/ref&gt;
===Paglago===
{{main|Ekonomiya|paglagong ekonomiko}}
Ang ekonomika ng paglago ay nag-aaral ng mga paktor na nagpapaliwanag ng [[paglagong ekonomiko]] na pagtaas ng output kada capita sa loob ng mahabang yugto ng panahon. Ang parehong mga paktor ay ginagamit upang ipaliwanag ang pagkakaiba sa lebel ng output kada capita sa pagitan ng mga bansa, sa partikular ay kung bakit ang ilang mga bansa ay lumalago ng mas mabilis kesa sa iba at kung ang mga bansa ay nagtatagpo sa parehong mga rate ng pagbabago. Ang pinaka pinag-aaralang mga paktor ay kinabibilangan ng rate ng pamumuhunan, [[sobrang populasyon|paglago ng populasyon]] at pagbabagong teknolohikal. Ang mga ito ay kinatawan sa mga anyong teoretikal at empirikal gaya ng sa neoklasiko at endohenyosong mga modelo ng paglago at sa pagkukwenta ng paglago.&lt;ref&gt;• Samuelson, Paul A., and William D. Nordhaus (2004). ''[[Economics (textbook)|Economics]]'', ch. 27, &quot;The Process of Economic Growth&quot; McGraw-Hill. ISBN 0-07-287205-5.&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • [[Hirofumi Uzawa|Uzawa, H.]] (1987). &quot;models of growth&quot;, ''[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]]'', v. 3, pp. 483–89.&lt;/ref&gt;

===Siklo ng negosyo===
{{main|siklo ng negosyo}}
Ang ekonomika ng [[dakilang depresyon]] ang nag udyok sa pagkakalikha ng makroekonomika bilang hiwalay na disiplana ng larangan ng pag-aaral. Sa panahon ng [[dakilang depresyon]] sa [[Estados Unidos]] noong mga 1930, si [[John Maynard Keynes]] ay sumulat ng aklat na pinamagatang &quot;''Pangkalahatang Teoriya ng Trabaho, Interes at Salapi''&quot; na bumabalangkas sa mga mahalagang teoriya ng [[ekonomikang Keynesian]]. Ikinatwiran ni Keynes na ang agregatong pangangailangan para sa mga kalakal ay maaaring maging hindi sapat habang nangayari ang mga pagbagsak ng [[ekonomiya]] na tumutungo sa hindi kinakailangang mataas na [[kawalang trabaho]] at kawalan ng mga potensiyal na output. Dahil dito, kanyang itinaguyod ang isang aktibong mga tugong patakaran ng publikong sektor ([[pamahalaan]]) kabilang ang mga aksiyon ng [[patakarang pang-salapi]] ng [[bangko sentral]] at mga aksiyon ng [[patakarang piskal]] ng pamahalaan upang patatagin ang output sa [[siklo ng negosyo]].&lt;ref&gt;{{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Arthur
  | authorlink = Arthur O' Sullivan
  | author2 = Steven M. Sheffrin
  | title = Economics: Principles in action
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 2003
  | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458
  | page = 396
  | url = {{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Arthur
  | authorlink = Arthur O' Sullivan
  | author2 = Steven M. Sheffrin
  | title = Economics: Principles in action
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 2003
  | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458
  | page = 396
  | url = {{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Arthur
  | authorlink = Arthur O' Sullivan
  | author2 = Steven M. Sheffrin
  | title = Economics: Principles in action
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 2003
  | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458
  | page = 396
  | url = {{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Arthur
  | authorlink = Arthur O' Sullivan
  | author2 = Steven M. Sheffrin
  | title = Economics: Principles in action
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 2003
  | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458
  | page = 396
  | url = {{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Arthur
  | authorlink = Arthur O' Sullivan
  | author2 = Steven M. Sheffrin
  | title = Economics: Principles in action
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 2003
  | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458
  | page = 396
  | url = {{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Arthur
  | authorlink = Arthur O' Sullivan
  | author2 = Steven M. Sheffrin
  | title = Economics: Principles in action
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 2003
  | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458
  | page = 396
  | url = {{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Arthur
  | authorlink = Arthur O' Sullivan
  | author2 = Steven M. Sheffrin
  | title = Economics: Principles in action
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 2003
  | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458
  | page = 396
  | url = {{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Arthur
  | authorlink = Arthur O' Sullivan
  | author2 = Steven M. Sheffrin
  | title = Economics: Principles in action
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 2003
  | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458
  | page = 396
  | url = {{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Arthur
  | authorlink = Arthur O' Sullivan
  | author2 = Steven M. Sheffrin
  | title = Economics: Principles in action
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 2003
  | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458
  | page = 396
  | url = {{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Arthur
  | authorlink = Arthur O' Sullivan
  | author2 = Steven M. Sheffrin
  | title = Economics: Principles in action
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 2003
  | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458
  | page = 396
  | url = {{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Arthur
  | authorlink = Arthur O' Sullivan
  | author2 = Steven M. Sheffrin
  | title = Economics: Principles in action
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 2003
  | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458
  | page = 396
  | url = {{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Arthur
  | authorlink = Arthur O' Sullivan
  | author2 = Steven M. Sheffrin
  | title = Economics: Principles in action
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 2003
  | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458
  | page = 396
  | url = {{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Arthur
  | authorlink = Arthur O' Sullivan
  | author2 = Steven M. Sheffrin
  | title = Economics: Principles in action
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 2003
  | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458
  | page = 396
  | url = {{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Arthur
  | authorlink = Arthur O' Sullivan
  | author2 = Steven M. Sheffrin
  | title = Economics: Principles in action
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 2003
  | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458
  | page = 396
  | url = {{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Arthur
  | authorlink = Arthur O' Sullivan
  | author2 = Steven M. Sheffrin
  | title = Economics: Principles in action
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 2003
  | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458
  | page = 396
  | url = {{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Arthur
  | authorlink = Arthur O' Sullivan
  | author2 = Steven M. Sheffrin
  | title = Economics: Principles in action
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 2003
  | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458
  | page = 396
  | url = http://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZ3R9&amp;PMDbSiteId=2781&amp;PMDbSolutionId=6724&amp;PMDbCategoryId=&amp;PMDbProgramId=12881&amp;level=4 {{dead link}}
  | doi = 
  | id = 
  | isbn = 0-13-063085-3
  }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}}
  | doi = 
  | id = 
  | isbn = 0-13-063085-3
  }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}}
  | doi = 
  | id = 
  | isbn = 0-13-063085-3
  }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}}
  | doi = 
  | id = 
  | isbn = 0-13-063085-3
  }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}}
  | doi = 
  | id = 
  | isbn = 0-13-063085-3
  }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}}
  | doi = 
  | id = 
  | isbn = 0-13-063085-3
  }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}}
  | doi = 
  | id = 
  | isbn = 0-13-063085-3
  }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}}
  | doi = 
  | id = 
  | isbn = 0-13-063085-3
  }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}}
  | doi = 
  | id = 
  | isbn = 0-13-063085-3
  }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}}
  | doi = 
  | id = 
  | isbn = 0-13-063085-3
  }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}}
  | doi = 
  | id = 
  | isbn = 0-13-063085-3
  }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}}
  | doi = 
  | id = 
  | isbn = 0-13-063085-3
  }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}}
  | doi = 
  | id = 
  | isbn = 0-13-063085-3
  }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}}
  | doi = 
  | id = 
  | isbn = 0-13-063085-3
  }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}}
  | doi = 
  | id = 
  | isbn = 0-13-063085-3
  }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}}
  | doi =
  | id =
  | isbn = 0-13-063085-3}}&lt;/ref&gt; Kaya ang isang sentral na konklusyon ng [[ekonomikong Keynesian]] ay sa ilang mga sitwasyon, walang malakas na automatikong mekanismo na nagpapagalaw ng ouput at pagkakaroon ng trabaho patungo sa buong lebel ng pagkakaroon ng trabaho. Ang modelong IS/LM ni [[John Hicks]] ang naging pinakaimpluwensiyang interpretasyon ng Pangkalatahang Teoriya. Sa loob ng mga taon, ang pagkaunawa ng siklo ng negosyo ay sumangay sa iba't ibang mga eskwela na kaugnay o sumasalungat sa [[Keynasianismo]]. Ang sintesis na neoklasiko ay tumutukoy sa rekonsiliasyon ng ekonomikang Keynesian sa [[ekonomikang neoklasiko]] na nagsasaad na ang Keynesianismo ay tama sa maikling pagtakbo at ang ekonomiya ay sumusunod sa teoriyang neoklasiko sa mahabang pagktakbo. Ang eskwelang bagong klasiko ay bumabatikos sa sa pananaw na Keynesian ng siklo ng negosyo. Ito ay kinabibilangan ng permanenteng sahod na pananaw ni [[Milton Friedman]] sa [[konsumpsiyon]], ang himagsikang makatwirang mga ekspektasyon&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100705024756/http://www.economics.harvard.edu/files/faculty/40_Macroeconomist_as_Scientist.pdf The Macroeconomist as Scientist and Engineer], Gregory Mankiw, Harvard University, Mayo 2006&lt;/ref&gt; na pinangunahan ni [[Robert Lucas]] at ang teoriyang tunay na siklo ng negosyo. Salungat dito, ang eskwelang bagong Keynesian ay nagpapanatili ng asumpsiyong makatwirang mga ekspektasyon. Gayunpaman ito ay nagpapalagay ng isang pagkakaiba ng mga kabiguan ng pamilihan. Sa partikular, ang Bagong mga Keynesian ay nagpapalagay na ang mga presyo at sahod ay &quot;madikit&quot; na nangangahulugan ang mga ito ay hindi nagsasaayos nang mabilis sa mga pagbabago sa kondisyong ekonomiko. Kaya ang mga bagong klasiko ay nagpapalagay na ang mga presyo at sahod ay automatikong nagsasaayos upang makamit ang buong pagkakaroon ng trabaho samantalang nakikita ng mga bagong Keynesian ang buong pagkakaroon ng trabaho bilang automatikong nakakamit lamang sa mahabang pagtakbo at kaya ang mga patakarang ng bangko sentral at pamahalaan ay kinakailangan dahil ang &quot;mahabang pagtakbo&quot; ay maaaring labis na mahaba.

===Inplasyon at patakarang pang-salapi===
{{main|Patakarang pang-salapi}}
Ang [[inplasyon]] ang sitwasyong ekonomiko na nararanasang kapag ang [[suplay ng salapi]] tungo sa ekonomiya ay tumataas at kalaunan ay nagreresulta sa pagtaas ng mga presyo ng mga mahalaga at mga kinokonsumong kalakal at mga serbisyo. Ang inplasyon ay pangkalahatang nangyayari sa ilalim ng dalawang mga sirkunstansiya-paghila ng pangangailangan (''demand pull'') at pagtulak ng gastos (''cost push''). Ang [[inplasyong paghila ng pangangailangan]] ay sinasabing lumilitaw kapag ang agregatong pangangailangan sa isang [[ekonomiya]] ay humihigit sa agregatong suplay. Ito ay kinabibilangan ng inplasyon na lumilitaw bilang real na [[kabuuang produktong domestiko]] at at ang [[kawalang trabaho]] ay bumabagsak habang ang ekonomiya ay gumagalaw sa kahabaan ng [[kurbang Phillips]]. Ang [[inplasyong pagtulak ng gastos]] ay isang uri ng inplasyon na sanhi ng malaking pagtaas sa halaga ng mga mahalagang kalakal o serbisyo kung saan walang angkop na alternatibo ay makukuha. Ang isang sitwasyong kadalasang binabanggit nito ang [[krisis ng langis noong 1973]] na nakikita ng ilang mga ekonomista na isang pangunahing sanhi ng inplasyong naranasan sa mga bansang Kanluranin sa dekadang iyon. Ikinatwirang ang inplasyong ito ay nagresulta mula sa pagtataas ng halaga ng [[langis]] (petroleum) na itinakda ng [[OPEC]]. Dahil ang langis ay labis na mahalaga sa mga industriyalisadong ekonomiya, ang isang malaking pagtaas sa mga presyo nito ay maaaring magpataas ng presyo ng karamihan ng mga produkto na nagpapataas ng rate ng inplasyon. Ito ay maaaring magpataas ng normal o likas na rate ng inplasyon na rumiriplekta sa mga pag-aangkop na ekspektasyon at ang pag-ikid ng presyo/sahod upang ang pagkabigla ng suplay ay may patuloy na mga epekto. Ang mga pangunahing reporma at resolba ay inilalapat sa [[patakarang pang-salapi]] (monetary) at [[patakarang piskal]] ng isang bansa. Ang mga [[patakarang pang-salapi]] (monetary) ay karaniwang nilalapat ng mga [[bangko sentral]] samantalang ang mga [[patakarang piskal]] ay ginagamit at pinapatupad ng katawang pampamahalaan sa pakikipagtulangan ng Bangkong Apex.

Ang [[salapi]]  ang paraan ng huling pagbabayad ng mga kalakaal sa karamihan ng mga ekonomiyang sistema ng presyo at ang unit ng akawnt kung saan ang mga presyo ay karaniwang isinasaad. Ang isang labis na angkop na pangungusap ni Propesor Walker na isang kilalang ekonomista ay: &quot;''Ang pera ay kung ano ang ginagawa ng pera...''&quot;. Ang pera ay may pangkalahatang pagtanggap, isang relatibong konsistensiya sa halaga, dibisibilidad, pagiging matibay, portabilidad (pagiging madadala), ellastiko sa suplay at nakaliligtas sa konpidensiya ng publikong masa. Ito ay kinabibilangan ng [[kurensiya]]ng hinahawakan ng mga publikong hindi bangko at mga matsetsekeng mga [[deposito]]. Ito ay inilarawan bilang isang panlipunang konbensiyon, tulad ng wika na magagamit para sa isa na sa malaking dahilan ay dahil sa ito ay magagamit para sa iba.

Bilang midyum ng pagpapalitan, ang salapi ay nagpapadali ng kalakalan. Ito ay pangunahing isang sukat ng halaga at sa mas mahalagang paglalarawan ay imbak (store) ng halaga na basehan ng paglikha ng [[kredito]]. Ang ekonomikong tungkulin nito ay maaring isalungat sa [[barter]] (hindi pamperang pagpapalitan). Dahil sa malawak na uri ng mga nililikhang kalakal at mga espesyalisadong mga prodyuser, ang barter ay maaaring magtakakda ng mahirap na mahanap na dobleng koinsidensiya ng mga kagustuhan sa kung ano ang ipinapalit, halimbawa sa mga mansanas at isang aklat. Ang pera ay maaaring magbawas ng gastos ng pagpapalitan ng transaksiyon dahil sa handa nitong pagiging matatanggap. Sa gayon, hindi magastos para sa tagatinda na tumanggap ng pera bilang kapalit kesa sa kung ano nililikha ng tagabili.&lt;ref&gt;[[James Tobin|Tobin, James]] (1992). &quot;Money&quot; (Money as a Social Institution and Public Good), ''The New Palgrave Dictionary of Finance and Money'', v. 2, pp. 770–71.&lt;/ref&gt;

Sa lebel ng ekonomiya, ang teoriya at ebidensiya ay konsistente sa positibong ugnayang tumatakbo mula sa kabuuang suplay ng salapi tungkol sa nominal na halaga ng kabuuang output tungo sa pangkalahatang lebel ng presyo. Sa dahilang ito, ang pangangasiwa ng suplay ng salapi ay isang mahalagang aspeto ng [[patakarang pang-salapi]] (monetary).&lt;ref&gt;• [[Milton Friedman]] (1987). &quot;quantity theory of money&quot;, ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 4, pp. 15–19.&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Samuelson, Paul A., and William D. Nordhaus (2004). ''Economics'', ch. 2, &quot;Money: The Lubroicant of Exchange&quot; section, ch. 33, Fig. 33–3.&lt;/ref&gt;

===Patakarang piskal at regulasyon===
{{Main|Patakarang piskal|Paggasta ng pamahalaan|Regulasyon|Mga pambansang akawnt}}

Ang pambansang akawnting ay isang paraan sa pagbubuuod ng agregatong gawaing ekonomiko ng isang bansa. Ang mga pambansang akawnt ay isang mga sistemang dobleng entradang akawnting na nagbibigay ng detalyadeng pinagsasaligang mga sukat ng gayong impormasyon. Ang mga ito ay kinabibilangan ng [[Mga akawnt ng pambansang sahod at produkto]] (national income and product accounts o NIPA) ay nagbibigay ng mga pagtatantiya para sa halaga ng salapi ng output at sahod kada taon o kwarter. Ang NIPA ay pumapayag sa pagsubaybay ng pagganap ng [[ekonomiya]] at mga bahagi nito sa pamamagitan ng [[siklo ng negosyo]] o sa loob ng mas mahabang mga panahon. Ang datos ng presyo ay maaaring pumayag sa pagtatangi ng [[mga real versus nominal na halaga (ekonomika)|nominal mula sa mga real na halaga]] na pagtutuwid ng mga kabuuang salapi para sa mga pagbabago ng presyo sa loob ng panahon.&lt;ref&gt;• Usher, D. (1987), &quot;real income&quot;, ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 4, p. 104.&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • [[Amartya Sen|Sen, Amartya]] (1979), &quot;The Welfare Basis of Real Income Comparisons: A Survey&quot;, ''Journal of Economic Literature'', 17(1), p [http://links.jstor.org/sici?sici=0022-0515%28197903%2917%3A1%3C1%3ATWBORI%3E2.0.CO%3B2-6&amp;size=LARGE&amp;origin=JSTOR-enlargePage p. 1–45].&lt;/ref&gt; Ang mga pambansang akawnt ay kinabibilangan rin ng sukat ng [[kapital (ekonomika)|kapital na stock]], [[kayamanan (ekonomika)|kayamanan]] ng isang bansa at [[ekonomikang internasyonal|internasyonal na mga daloy kapital]].&lt;ref name=&quot;Ruggles&quot;&gt;Ruggles, Nancy D. (1987), &quot;social accounting&quot;. {{cite book | title=[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]] | pages=v. 3, 377| publisher=Macmillan and Stockton| location=London and New York| isbn=0-333-37235-2 | author=edited by John Eatwell, Murray Milgate, Peter Newman. | year=1987}}&lt;/ref&gt;

==Ekonomikang internasyonal==
{{Main|Ekonomikang internasyonal|Sistemang ekonomiko}}
Ang kalakalang internasyonal ay nag-aaral ng mga tagatukoy ng mga daloy ng kalakal-at-serbisyo sa buong mga hangganang internasyona. Ito ay nauukol rin sa sukat at distribusyon ng [[pakinabang mula sa kalakalan]]. Ang mga aplikasyon g patakaran ay kinabibilangan ng pagtatantiya ng mga epekto ng pagbabago ng mga rate ng [[taripa]]  at quota ng kalakalan. Ang [[pinansiyang internasyonal]] ay isang larangang makroekonomiko na sumusuri  sa daloy ng [[kapital (ekonomika)|kapital]] sa buong mga hangganang internasyonal at sa mga epekto ng galaw na ito sa mga [[rate ng palitan]]. Ang tumaaas na kalakalan sa mga kalakal, serbisyon at kapital sa pagitan ng mga bansa ay isang pangunahing epekto ng kontemporaryong [[globalisasyon]].&lt;ref&gt;• Anderson, James E. (2008). &quot;international trade theory&quot;, ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics, 2nd Edition]].[http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_I000263&amp;q=international%20economics&amp;topicid=&amp;result_number=14 Abstract.]&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Venables, A. (2001), &quot;international trade: economic integration&quot;, ''[[International Encyclopedia of the Social &amp; Behavioral Sciences]]'', pp. 7843–7848. [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&amp;_udi=B7MRM-4MT09VJ-1KT&amp;_rdoc=11&amp;_hierId=151000136&amp;_refWorkId=21&amp;_explode=151000131,151000136&amp;_fmt=high&amp;_orig=na&amp;_docanchor=&amp;_idxType=SC&amp;view=c&amp;_ct=14&amp;_acct=C000050221&amp;_version=1&amp;_urlVersion=0&amp;_userid=10&amp;md5=47bbf40341b26c67ef404dffbbba46a8. Abstract.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080926171815/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&amp;_udi=B7MRM-4MT09VJ-1KT&amp;_rdoc=11&amp;_hierId=151000136&amp;_refWorkId=21&amp;_explode=151000131,151000136&amp;_fmt=high&amp;_orig=na&amp;_docanchor=&amp;_idxType=SC&amp;view=c&amp;_ct=14&amp;_acct=C000050221&amp;_version=1&amp;_urlVersion=0&amp;_userid=10&amp;md5=47bbf40341b26c67ef404dffbbba46a8. |date=2008-09-26 }}&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Obstfeld, Maurice (2008). &quot;international finance&quot;, ''The New Palgrave Dictionary of Economics, 2nd Edition''. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_I000169&amp;q=international%20finance&amp;topicid=&amp;result_number=1 Abstract.]&lt;/ref&gt;

[[File:GDP PPP Per Capita IMF 2008.png|thumb|300px|Mapa ng daigdig na nagpapakita ng [[Talaan ng mga bansa ayon sa GDP (PPP) bawat kapita|GDP (PPP) kada capita]].|alt=A world map with countries colored in different colors.]]

Ang natatanging larangan ng [[ekonomikang pag-unlad]] ay sumusuri sa mga aspetong ekonomiko ng proseso ng pag-unlad sa relatibong mababang sahod na mga bansa na pumopokus sa [[pagbabagong istraktural]], [[kahirapan]], at [[paglagong ekonomiko]]. Ang mga pakikitungo sa ekonomikang pag-unlad ay kadalasang nagsasama ng mga paktor na panlipunan at pampolitika.&lt;ref&gt;• Bell, Clive (1987). &quot;development economics&quot;, ''[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]]'', v. 1, pp. 818–26.&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Blaug, Mark (2007). &quot;The Social Sciences: Economics&quot;, Growth and development, ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 27, p. 351. Chicago.&lt;/ref&gt;

Ang mga sistemang ekonomiko ang [[JEL classification codes#Economic systems JEL: P Subcategories|sangay]] ng ekonomika na nag-aaral ng mga paraan at institusyon kung saan ang mga lipunan ay tumutukoy sa pag-aari, direksiyon at paglalaan ng mga mapagkukunang ekonomiko. Ang isang sistemang ekonomiko ng isang lipunan ang unit ng analisis. Sa mga sistemang kontemporaryo sa iba't iabng mga dulo ng spektrum na organisasyonal ang mga [[planadong ekonomiya|sistemang sosyalista]] at [[kapitalismo|sistemang kapitalista]] na ang karamihan ng produksiyon ay nangyayari sa respektibong negosyong pinapatakbo ng estado at mga pribado. Sa pagita nito ang mga [[magkahalong ekonomiya]]. Ang isang karaniwang elemento ang interaksiyon ng mga impluwensiyang ekonomiko at pampolitika na malawak na inilalarawan bilang [[ekonomiyang pampolitika]]. Ang mga sistemang komparatibong ekonomiko ay nag-aaral ng relatibong pagganap at pag-aasal ng iba't ibang mga sistema o [[ekonomiya]].&lt;ref&gt;• [[Robert L. Heilbroner|Heilbroner, Robert L.]] and Peter J. Boettke (2007). &quot;Economic Systems&quot;, ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 17, pp. 908–15.&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • NA (2007). &quot;economic system&quot;, ''Encyclopædia Britannica online'' Concise Encyclopedia [http://www.britannica.com/ebc/article-9363397 entry.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080426234153/http://www.britannica.com/ebc/article-9363397 |date=2008-04-26 }}&lt;/ref&gt;

==Kasanayan==
{{Main|Economic methodology|Ekonomikang matematika|Mga eskwela ng ekonomika}}
Ang kontemporaryong ekonomika ay gumagamit ng [[matematika]]. Ang mga ekonomista ay humahango sa mga kasangkapan ng [[kalkulo]], [[linear algebra]], [[estadistika]], [[teoriya ng laro]] at [[agham pangkompyuter]].&lt;ref&gt;[[Gérard Debreu|Debreu, Gérard]] (1987). &quot;mathematical economics&quot;, ''The [[New Palgrave: A Dictionary of Economics]]'', v. 3, pp. 401–03.&lt;/ref&gt; Ang mga ekonomistang propesyonal ay inaasahang maging pamilyar sa mga kasangkapang ito samantalang ang kaunti ay naeespesyalisa sa [[ekonometrika]] at mga pamamaraang [[matematika]]l. 
===Teoriya===
Ang nananaig na teoriyang ekonomiko ay umaasa sa [[a priori]] na kwantitatibong [[model (ekonomika)|mga modelong ekonomiko]] na gumagamit ng iba't ibang mga konsepto. Ang teoriya ay karaniwang tumutuloy sa asumpsiyon ng  ''[[ceteris paribus]]'' na nangangahulugang humahawak ng mga nagpapaliwanag na [[bariabulo]] kesa sa isa na nasa ilalim ng pagsasaalang alang. Kapag lumiliha ng mga teoriya, ang layunin ay humanap ng mga kahit papaano ay simple sa mga pangangailangang impormasyon, mas tiyak sa mga prediksiyon at mas mabunga sa paglikha ng karagdagang pagsasaliksik kesa sa mga naunang teoriya.&lt;ref&gt;[[Milton Friedman|Friedman Milton]] (1953). &quot;[[Essays in Positive Economics#The Methodology of Positive Economics|The Methodology of Positive Economics]]&quot;, ''Essays in Positive Economics'', University of Chicago Press, p. 10.&lt;/ref&gt;

Sa [[mikroekonomika]], ang prinsipal na mga konsepto ay kinabibilangan ng [[suplay at pangangailangan]], [[marhinalismo]], [[teoriyang makatwirang pagpili]], [[gastos ng oportunidad]], mga [[limitasyon ng badyet]], [[utilidad]], at ang [[teoriya ng negosyo]].&lt;ref&gt;Boland, Lawrence A. (1987). &quot;methodology&quot;, ''[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]]'', v. 3, pp. 455–58.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dissension&quot;&gt;{{cite journal | author=Frey, Bruno S., Werner W. Pommerehne, Friedrich Schneider, and Guy Gilbert. | title=Consensus and Dissension Among Economists: An Empirical Inquiry| journal=American Economic Review| year=1984| volume=74| issue=5|pages= p [http://links.jstor.org/sici?sici=0002–8282%28198412%2974%3A5%3C986%3ACADAEA%3E2.0.CO%3B2–E&amp;size=LARGE p. 986–994] }} Accessed on 2007-03-17.&lt;/ref&gt; Ang mga sinaunang modelong makroekonomiko ay pumokus sa mga relasyon sa pagitan ng mga agregatong [[bariabulo]] ngunit habang ang mga relasyon ay lumilitaw na nagbabago sa loob ng panahon, ang mga makroekonomista ay napilitang bumatay ng kanilang mga modelo sa mga [[mikropundasyon]]. Ang mga nabanggit na konspetong mikroekonomiko ay gumagampan ng isang malaking papel sa mga modelong makroekonomiko, halimbawa sa [[teoriyang pang-salapi]], ang [[teoriyang kantidad ng salapi]] ay humuhula na ang pagtaas sa [[suplay ng salapi]] ay nagpapataas ng [[inplasyon]] at ang inplasyon ay pinagpapalagay na naiimpluwensiyahan ng mga [[ekspektasyong makatwiran]]. Sa [[ekonomikang pag-unlad]], ang mas mabagal na paglago sa mga maunlad na bansa ay minsang hinuhulaan dahil sa pagbagsak ng mga pagbabalik na marhinal ng pamumuhunan at kapital at ito ay napagmasdan sa [[Mga apat na tigreng Asyano]]. Minsan, ang hipotesis na ekonomiko ay tanging [[ekonomikang kwalitatibo|kwalitatibo]] at hindi kwantitatibo.&lt;ref&gt;Quirk, James (1987). &quot;qualitative economics&quot;, ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 4, pp. 1–3.&lt;/ref&gt;

Ang mga pagpapaliwanag ng mga pangangatwirang ekonomiko ay kadalasang gumagamit ng dalawang dimensiyonal na mga [[grapo]] upang ipakita ang mga relasyong teoretikal. Sa mas mataas na lebel ng paglalahat, ang treatise ni [[Paul Samuelson]] na ''[[Foundations of Economic Analysis]]'' (1947) ay gumamit ng mga pamamaraang matematikal upang ikatawan ang teoriya partikular na ang pagmamaksima ng mga relasyong pag-aasal ng mga ahente na umaabot sa ekwilibrium. Ang aklat ay nakapokus sa pagsusuri ng klase ng mga pahayag na tinatawag na '''mga teoremang operasyonal na makahulugan''' sa ekonomika na mga [[teorema]] na maiisip na mapapamalian ng empirikal na datos.&lt;ref name=&quot;Foundations&quot;&gt;{{cite book | title=[[Foundations of Economic Analysis]], Enlarged Edition| last=Samuelson| first=Paul A.| authorlink=Paul Samuelson| date=1947, 1983| page=[https://archive.org/details/foundationsofeco0000samu/page/4 4]| publisher=Harvard University Press| location=Boston| isbn=978-0-674-31301-9}}&lt;/ref&gt;
===Imbestigasyong empirikal===
{{Main|Ekonometrika|Ekonomikang eksperimental}}
Ang mga teoriyang ekonomiko ay kadalasang sinusubukan (tested) ng empirikal ng malaki sa pamamagitan ng paggamit ng [[ekonometrika]] gamit ang [[datos na ekonomika]].&lt;ref&gt;Hashem, M. Pesaren (1987). &quot;econometrics&quot;, [[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]], v. 2, p. 8.&lt;/ref&gt; Ang mga kontroladong eksperimentong karaniwang sa [[agham pisika]] ay mahirap at hindi karaniwang sa ekonomika &lt;ref&gt;Probability, econometrics and truth: the methodology of econometrics
By Hugo A. Keuzenkamp
Published by Cambridge University Press, 2000
ISBN 0-521-55359-8, ISBN 978-0-521-55359-9
312 pages, page 13: &quot;...in economics, controlled experiments are rare and reproducible controlled experiments even more so...&quot;&lt;/ref&gt; at bagkus ay ang malawak na datos ay [[pag-aaral na obserbasyonal|obserbasyonal na pinag-aaralan]]. Ang uring ito ng pagsusubok ay karaniwang itinuturing na hindi mas mahigpit kesa sa kontroladong eksperimentasyon at ang mga konklusyon ay karaniwang mas tentatibo. Gayunpaman, ang larangan ng [[ekonomikang eksperimental]] ay lumalago at ang tumataas na pggamit ay ginagawa sa mga natural na eksperimento.

Ang [[estadistika|mga pamamaraang estadistika]] gaya ng [[regresyong analisis]] ay karaniwan. Ang tagasanay nito ay gumagamit ng mga gayong paraan upang tantiyahin ang sukat, kahalagahang ekonomiko at [[kahalagang estadistikal]] (lakas ng hudyat) ng mga hinipotesis na relasyon at upang isaayos para sa ingay mula sa ibang mga [[bariabulo]]. Sa pamamagitan ng gayong mga paraan, ang isang hipotesis ay maaaring magkamit ng pagtanggap bagaman sa isang [[probabilidad|probabilistiko]] kesa sa tiyak na kahulugan. Ang pagtanggap ay nakasalalay sa hipotesis na nagpapatuloy na mga pasubok na [[pagiging mapapamali]]. Ang paggamit ng karaniwang tinatanggap na mga pamamaraan ay hindi kinakailangang lumikha ng isang huling konklusyon o kahit isang kasunduan sa isang partikular na tanong sa ibinigay na iba't ibang mga pagsubok, [[hanay ng datos]] at mga naunang paniniwala.

Ang mga batikos batay sa mga pamantayang propesyonal at hindi [[replikasyon (estadistika)|replikabilidad]] (pagiging mauulit) ng mga resulta ay nagsisilbi bilang karagdagang pagtingin sa mga pagkiling (bias), mga kamalian at labis na paglalahat, 
,&lt;ref name=&quot;Dissension&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Blaug, Mark (2007). &quot;The Social Sciences: Economics&quot; ( Methods of inference and Testing theories), ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 27, p. 347.&lt;/ref&gt; bagaman ang labis na pagsasaliksik na ekonomiko ay inakusahan ng pagiging hindi replikable (mauulit) at ang mga prestihiyosong hornal ay naakusahan ng hindi pagpapadali ng replikasyon sa pamamagitan ng pagbibigay ng kodigo at datos.&lt;ref name=McCullough2007&gt;{{cite journal | author = McCullough, B.D. | year = 2007 | title = Got Replicability? The Journal of Money, Banking and Credit Archive. | journal = Econ Journal Watch | volume = 4 | issue = 3 | pages = 326–337 | url = http://www.econjournalwatch.org/pdf/McCulloughAbstractSeptember2007.pdf | accessdate = 2008-06-07 | format = PDF | archive-date = 2008-06-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080625054132/http://www.econjournalwatch.org/pdf/McCulloughAbstractSeptember2007.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; Tulad ng mga teoriya, ang mga paggamit ng mga pagsubok [[estadistika]] ay sa sarili nito bukas sa kritikal na analisis,&lt;ref&gt;• Kennedy, Peter (2003). ''A Guide to Econometrics'', 5th ed., &quot;21.2 The Ten Commandments of Applied Econometrics&quot;, pp. 390–96 [http://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=B8I5SP69e4kC&amp;oi=fnd&amp;pg=PR11&amp;ots=w8xiZdkYWb&amp;sig=_YKfXmJbK4-F3H4zsMl8N-U5BGo#PRA1-PA390,M1 (excerpts).]&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • McCloskey, Deirdre N. and Stephen T. Ziliak (1996). &quot;The Standard Error of Regressions&quot;, ''Journal of Economic Literature'', 34(1), pp. [http://www.deirdremccloskey.com/docs/pdf/Article_189.pdf 97–114.]
&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Hoover, Kevin D., and Mark V. Siegler (2008). &quot;Sound and Fury: McCloskey and Significance Testing in Economics&quot;, ''Journal of Economic Methodology'', 15(1), pp. 1–37 [https://web.archive.org/web/20080527204129/http://129.3.20.41/econ-wp/em/papers/0511/0511018.pdf (2005 prepubication version).] Reply of McCloskey and Ziliak and rejoinder, pp. 39–68.&lt;/ref&gt; bagaman ang mga komentaryong kritikal sa mga papel sa ekonomika sa mga prestihiyosong hornal gaya ng ''[[American Economic Review]]'' ay bumagsak ng matirik sa nakaraang 40 taon. Ito ay itinutro sa mga pabuya ng hornal na imaksima ang mga banggit upang rumanggo ng mas mataas sa Social Science Citation Index (SSCI).&lt;ref name=Whaples2006&gt;{{cite journal | author = Whaples, R. | year = 2006 | title = The Costs of Critical Commentary in Economics Journals | journal = Econ Journal Watch | volume = 3 | issue = 2 | pages = 275–282 | url = http://ideas.repec.org/a/ejw/volone/2006275-282.html | accessdate = 2008-06-10 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080129025046/http://ideas.repec.org/a/ejw/volone/2006275-282.html | archivedate = 2008-01-29 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;

Sa nilalapat na ekonomika, ang mga [[modelong input-output]] na gumagamit ng mga pamamaraang [[pagpoprogramang linyar]] ay medyo karaniwan. Ang malaking mga halaga ng datos ay pinapatakbo sa pamamagitan ng mga [[sopwer|programa ng komputer]] upang siyasatin ang epekto sa ilang mga patakaran. Ang [[Minnesota IMPLAN Group|IMPLAN]] ay isang mahusay na kilalang halimbawa. Ang [[ekonomikang eksperimental]] ay nagtaguyod ng paggamit ng [[kontrol na siyentipiko|kinontrol na siyentipikong]] mga eksperimento.  Ito ay nagpaliit ng matagal nang napapansing distinksiyon sa ekonomika mula sa mga pinayagan ng [[natural na agham]] na mga pagsubok ng nakaraang kinukuhang mga [[aksiyoma]].&lt;ref&gt;• [Bastable, C.F.] (1925). &quot;experimental methods in economics&quot;, ''Palgrave's Dictionary of Economics'', reprinted in ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'' (1987, v. 2, p. 241.&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • [[Vernon L. Smith|Smith, Vernon L.]] (1987), &quot;experimental methods in economics&quot;, ii. ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 2, pp. 241–42.&lt;/ref&gt; Sa ilang mga kaso, natagpuan ng mga ito na ang mga aksiyoma ay hindi buong tama. Halimbawa, ang [[larong ultimatum]] ay naghayag na ang mga tao ay tumatakwil na hindi magkatumbas na mga alok. Sa [[ekonomikang pag-aasal]], sikolohistang si [[Daniel Kahneman]] ay nagwagi ng [[Gantimpalang Nobel]] sa ekonomika noong 2002 para sa empirikal na pagkakatuklas niya at ni [[Amos Tversky]]' ng ilang mga [[pangkiling na kognitibo]] (''cognitve biases'') at mga [[heuristika]]. Ang parehong pagsubok empirikal ay nangyayari sa [[neuroekonomika]]. Ang isa pang halimbawa ang asumpsiyon ng masikip na madamot na mga preperensiya laban sa isang mdoel na sumusubok para sa madamot, [[altruismo|altruistiko]] at matulunging mga preperensiya.&lt;ref&gt;• Fehr, Ernst, and Urs Fischbacher (2003). &quot;The Nature of Human Altruism&quot;, ''Nature'' 425 Oktubre 23, [http://www.kabbalah.info/forums/arosa/engmaterials/Altruism/Ernst_Fehr___Urs_Fischbacher__The_Nature_of_Human_Altruism.pdf pp. 785–791.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828121217/http://www.kabbalah.info/forums/arosa/engmaterials/Altruism/Ernst_Fehr___Urs_Fischbacher__The_Nature_of_Human_Altruism.pdf |date=2013-08-28 }}&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Sigmund, Karl, Ernst Fehr, and Martin A. Nowak (2002),&quot;The Economics of Fair Play&quot;, ''Scientific American'', 286(1) January, [http://www.scribd.com/word/full/2188440?access_key=key-2ejknqyx744p0e6mcc21 pp. 82–87.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120521062428/http://www.scribd.com/word/full/2188440?access_key=key-2ejknqyx744p0e6mcc21 |date=2012-05-21 }}&lt;/ref&gt; These techniques have led some to argue that economics is a &quot;genuine science.&quot;&lt;ref name=&quot;Imperialism2&quot;&gt;{{cite journal| author=Lazear, Edward P.| title=Economic Imperialism| journal=American Economic Review| year=2000| volume=115| issue=1|pages= p [http://links.jstor.org/sici?sici=0033–5533%28200002%29115%3A1%3C99%3AEI%3E2.0.CO%3B2–W&amp;size=LARGE&amp;origin=JSTOR–enlargePage p. 99–994]| unused_data=Quarterly Journal of Economics }}&lt;/ref&gt;

==Kasaysayan==
{{Main|Kasaysayan ng pag-iisip na ekonomiko}}
Ang mga kasulatang ekonomiko ay may petsang nagmula sa sinaunang kabihasnang [[Mesopotamiang]], Gresya, Roma, India, Tsina, Persia, at Arabo. Ang mga kilalang mga manunulat mula sa sinaunang panahon hanggang sa ika-14 siglo ay kinabibilangan nina [[Aristotle]], [[Oeconomicus|Xenophon]], [[Chanakya]] (na kilala rin bilang Kautilya), [[Qin Shi Huang]], [[Thomas Aquinas]], at [[Ibn Khaldun]]. Ang mga akda ni Aristotle ay may malalim na impluwensiya kay Aquina na nakaimpluwensiya naman sa mga huling skolastika ng ika-14 hanggang ika-17 siglo.&lt;ref&gt;&quot;''[http://books.google.com/books?id=uY3TITTPxTIC&amp;pg=PA3&amp;dq&amp;hl=en#v=onepage&amp;q=&amp;f=false The history of economic thought: a reader]''&quot;. Steven G. Medema, Warren J. Samuels (2003). [[Routledge]]. p.3. ISBN 0-415-20550-6&lt;/ref&gt; [[Joseph Schumpeter]] described  the latter as &quot;coming nearer than any other group to being the 'founders' of scientific economics&quot; as to [[Monetary economics|monetary]], interest, and [[microeconomics|value]] theory within a [[natural law|natural-law]] perspective.&lt;ref&gt;Schumpeter, Joseph A. (1954). ''History of Economic Analysis'', pp. 97–115. Oxford.&lt;/ref&gt; Ang dalawang mga pangkat na kalaunang tinawag na mga 'merkantilista' at 'pisiokrata' ay mas direktang nakaimpluwensiya sa kalaunang pag-unlad ng paksang ito. Ang parehong mga pangkat na ito ay nauugnay sa pagtaas na [[nasyonalismong ekonomiko]] at [[modernong kapitalismo]] sa Europa. Ang [[merkantilismo]] ay isang doktrinang ekonomiko na yumabong mula ika-16 hanggang ika-18 siglo sa isang mabungang pampletong panitikan kahit ng mga mangangalakal o tauhan ng estado. Ito ay nagsasaad na ang kayamanan ng isang bansa ay nakasalalay sa pagtitipon nito ng [[ginto]] at [[pilak]]. Ang mga bansang walang pagkuha sa mga mina ay maaari lamang magkamit ng ginto at pilak mula sa pakikipagkalakalan sa pamamagitan ng pagtitinda ng mga kalakal sa ibang bansa at paglilimita ng mga inaangkat kesa sa ginto at pilak. Ang doktrinang ito ay tumatawag sa pag-aangkat ng murang mga hilaw na materyal upang gamitin sa pamamanupaktura ng mga kalakal na maaaring iluwas at para sa regulasyon ng estado na magtakda ng mga protektibong [[taripa]] sa mga nilikhang kalakal na dayuhan at pagbabawal ng pagmamanupaktura sa mga [[kolonya]].&lt;ref&gt;• NA (2007). &quot;mercantilism&quot;, {{cite book | title=The New Encyclopædia Britannica| date=| pages=v. 8, p. 26| publisher=| id=}}&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Blaug, Mark (2007). &quot;The Social Sciences: Economics&quot;. ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 27, p. 343.&lt;/ref&gt; Ang mga [[pisiokrata]] na isang pangkat ng ika-18 siglong mga palaisip at manunulat na Pranses ay nagpaunlad ng ideya ng ekonomiya bilang isang [[sirkular na daloy]] ng sahod at output. Ang mga pisiokrata ay naniniwalang ang tanging produksiyong agrikultural ang lumikha ng isang maliwanag na [[surplus]] sa gastos kaya ang agrikulta ang batayan ng lahat ng kayamanan. Kaya, kanilang tinutulan ang mga patakarang merkantilista ng pagtataguyod ng pagmamanupaktura at pangangalakal sa kapinsalaan ng agrikultura kabilang ang mga taripa ng pag-aangkat. Ang mga pisiokrata ay nagtaguyod ng pagpapalit na administratibo ng magastos na koleksiyon ng [[buwis]] ng isang buwis sa sahod ng mga may ari ng lupa. Bilang reaksiyon laban sa saganang regulasyong pangkalakal na merkantilista, ang mga pisiokrata ay nagtaguyod ng isang patakaran ng [[laissez-faire]] na tumatawag sa isang maliit na panghihimasok ng pamahalaan sa [[ekonomiya]].&lt;ref&gt;NA (2007). &quot;physiocrat&quot;, {{cite book | title=The New Encyclopædia Britannica| date=| pages=v. 9, p. 414.| publisher=| id=}}&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Blaug, Mark (1997, 5th ed.) ''Economic Theory in Retrospect'', pp, 24–29, 82–84. Cambridge.&lt;/ref&gt; Ang modernong analisis na ekonomiko ay sinasabing nagmula kay [[Adam Smith]] (1723–1790).&lt;ref&gt;E. K. Hunt (2002). [http://books.google.com/books?id=duYaugxYHdIC&amp;pg=PA3&amp;dq&amp;hl=en#v=onepage&amp;q=&amp;f=false ''History of Economic Thought: A Critical Perspective''], p.3. ISBN 0-7656-0606-2&lt;/ref&gt; Si Smith ay kritikal sa mga merkantilista ngunit inilarawan ang sistemang pisiokratiko &quot;sa lahat ng mga imperpeksiyon nito&quot; bilang &quot;marahil ang pinaka dalisay na aproksimasyon ng katotohanan na hindi pa naililimbag&quot; sa paksa.&lt;ref&gt;&quot;''[http://books.google.com/books?id=QV2OJqbt45oC&amp;pg=PA36&amp;dq&amp;hl=en#v=onepage&amp;q=&amp;f=false The making of modern economics: the lives and ideas of the great thinkers]''&quot;. Mark Skousen (2001). p.36. ISBN 0-7656-0479-5&lt;/ref&gt;

===Klasikong ekonomiyang pampolitika===
{{Main|Klasikong ekonomika}}
[[File:AdamSmith.jpg|upright|left|thumb|Si [[Adam Smith]] ang sumulat ng ''[[The Wealth of Nations]]''|alt=A man facing the right]]

Ang paglilimbag ng ''[[The Wealth of Nations]]''(Ang Kayamanan ng mga Bansa) ni [[Adam Smith]] noong 1776 ay inilarawan bilang &quot;ang epektibong kapanganakan ng ekonomika bilang isang hiwalay na disiplina.&quot;&lt;ref name=&quot;Blaug&quot;&gt;[[Mark Blaug|Blaug, Mark]] (2007). &quot;The Social Sciences: Economics&quot;. ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 27, p. 343.&lt;/ref&gt; Tinukoy ng aklat na ito ang lupain, trabaho, at kapital bilang tatlong mga paktor ng produksiyon at ang pangunahing mga taga-ambag sa kayamanan ng isang bansa bilang natatangi mula sa ideyang pisiokratiko na ang tanging agrikultura ang produktibo. Tinalakay ni Smith ang potensiyal na mga benepisyo ng espesyalisasyo ng dibisyon ng trabaho kabilang ang tumaas na produktibidad ng trabaho at tubo mula sa kalakalan kahit pa sa pagitan ng bayan at bansa o sa buong mga bansa.&lt;ref&gt;[[Alan Deardorff|Deardorff, Alan V.]], 2006.  ''Glossary of International Economics'', [http://www-personal.umich.edu/~alandear/glossary/d.html#DivisionOfLabor Division of labor].&lt;/ref&gt; Ang kanyang teorema na ang dibisyon ng trabaho ay limitado ng sakop ng pamilihan ay inilirawan bilang kaibuturan ng [[teoriya ng negosyo]] at industriya at isang &quot;pundamental na prinsipyo ng ekonomikong organisasyon&quot;.&lt;ref&gt;[[George J. Stigler|Stigler, George J.]] (1951). &quot;The Division of Labor Is Limited by the Extent of the Market.&quot;  ''Journal of Political Economy'', 59(3), pp. [http://www.sfu.ca/~allen/stigler.pdf 185–193.]&lt;/ref&gt; Ito ay iniliarawan rin bilang &quot;ang pinakamahalagang substantibong proposisyon ng lahat ng mga ekonomika&quot; at pundasyon ng teoriya ng alokasyon ng mga mapagkukunan na sa ilalim ng kompetisyon, ang mga may ari ng mapagkukunan (ng trabaho, lupain at kapital) ay naghahangad sa kanilang pinaka matubong paggamit na nagreresulta sa pantay na rate ng balik para sa lahat ng paggamit sa ekwilibrium (na isinayos para sa maliwanag na mga pagkakaibang lumilitaw mula sa mga gayong paktor gaya ng pagsasanay at kawalang trabaho).&lt;ref&gt;Stigler, George J. (1976). &quot;The Successes and Failures of Professor Smith&quot;, ''Journal of Political Economy'', 84(6), p. 1202 (pp. [http://www.jstor.org/pss/1831274 1199]-1213). Also published as Selected Papers,  No. 50 [http://testwww.chicagobooth.edu/research/selectedpapers/sp50c.pdf (PDF)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160825213630/http://testwww.chicagobooth.edu/research/selectedpapers/sp50c.pdf |date=2016-08-25 }}, Graduate School of Business,  University of Chicago.&lt;/ref&gt; Sa isang argumento na kinabibilangan ng &quot;isa sa pinaka sikat na mga talata sa lahat ng mga ekonomika&quot;,&lt;ref&gt;Samuelson, Paul A., and William D. Nordhaus (2004). ''Economics''. 18th ed., McGraw-Hill, ch. 2, &quot;Markets and Government in a Modern Economy&quot;, The Invisible Hand, p. 30.&lt;/ref&gt; kinatawan ni Smith ang bawat indibidwal bilang sumusubok na gumamit ng anumang kapital na kanilang maaaring gamitin para sa kanilang sariling kapakinabangan, hindi ng lipunan,&lt;ref&gt;'Capital' in Smith's usage includes [[fixed capital]] and [[circulating capital]]. The latter includes wages and labour maintenance, money, and inputs from land, mines, and fisheries associated with production per ''The Wealth of Nations'', [http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&amp;pgct=1&amp;sortby=R&amp;searchfield=F&amp;id=10&amp;query=%22circulating+capital%22+wages&amp;x=0&amp;y=0&amp;andor=and Bk. II: ch. 1, 2, and 5].&lt;/ref&gt; at para sa kapakananan ng tubo na kinakailangan sa isang lebel sa paggamit ng kapital sa industriyang domestiko at positibong kaugnay sa halaga ng nilikha.&lt;ref&gt;Smith, Adam (1776). ''The Wealth of Nations'', Bk. IV: Of Systems of political Œconomy, ch. II, &quot;Of Restraints upon the Importation from Foreign Countries of such Goods as can be Produced at Home&quot;, [http://www.econlib.org/library/Smith/smWN13.html#IV.2.3 para. 3–5 and 8-9].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Smith, Adam (1776).  ''The Wealth of Nations'', Bk. IV: Of Systems of political Œconomy, ch. II, &quot;Of Restraints upon the Importation from Foreign Countries of such Goods as can be Produced at Home&quot;, [http://www.econlib.org/library/Smith/smWN13.html#IV.2.9 para. 9].&lt;/ref&gt; Iniugnay ng mga ekonomista ang hindi makikitang kamay na konsepto ni Smith sa kanyang pagkabahala para sa karaniwang lalake at babae sa pamamagitan ng paglagong ekonomiko at pag-unlad&lt;ref&gt;Smith, Adam (1776). ''The Wealth of Nations'', [[The Wealth of Nations|Bk. I-IV]] and Bk. I, ch. 1, [http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&amp;pgct=1&amp;sortby=R&amp;searchfield=F&amp;id=10&amp;query=%22in+a+well-governed+society%22+%22universal+opulence%22+%22extends+itself+to+the+lowest+ranks+of+the+people%22&amp;andor=and para. 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828013323/http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&amp;pgct=1&amp;sortby=R&amp;searchfield=F&amp;id=10&amp;query=%22in+a+well-governed+society%22+%22universal+opulence%22+%22extends+itself+to+the+lowest+ranks+of+the+people%22&amp;andor=and |date=2013-08-28 }}.&lt;/ref&gt; na pumapayag sa mas mataas na mga lebel ng konsumpsiyon na inilarawan ni Smith bilang &quot;ang tanging wakas at layunin ng lahat produksiyon.&quot;&lt;ref&gt;• Smith, Adam (1776).  ''The Wealth of Nations'',  Bk. IV, ch. 8, [http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&amp;pgct=1&amp;sortby=R&amp;searchfield=F&amp;id=10&amp;query=%22the+sole+end+and+purpose+of+all+production%22&amp;x=0&amp;y=0&amp;andor=and para. 49] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828013428/http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&amp;pgct=1&amp;sortby=R&amp;searchfield=F&amp;id=10&amp;query=%22the+sole+end+and+purpose+of+all+production%22&amp;x=0&amp;y=0&amp;andor=and |date=2013-08-28 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;• Samuelson, Paul A., and William D. Nordhaus (2004). ''Economics''. 18th ed., McGraw-Hill, ch. 2, &quot;Markets and Government in a Modern Economy&quot;, The Invisible Hand, p. 30.&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Blaug, Mark (2008). &quot;invisible hand&quot;, ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition, v. 4, pp. 564-66. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_I000220&amp;edition=current&amp;q=Invisible%20hand&amp;topicid=&amp;result_number=1 Abstract].&lt;/ref&gt;  
Kayang isinama ang hindi makikitang kamay sa isang balangkas na kinabibilangan ng paglilimita ng mga restriksiyon sa kompetisyon at kalakalang pandayuhan ng pamahalaan sa parehong kabanatang&lt;ref&gt;Smith, Adam (1776).  ''The Wealth of Nations'', Bk. IV: Of Systems of political Œconomy, [http://www.econlib.org/library/Smith/smWN13.html#B.IV ch. II], &quot;Of Restraints upon the Importation from Foreign Countries.&quot;&lt;/ref&gt; and elsewhere regulation of banking and the interest rate,&lt;ref&gt;Smith, Adam (1776). ''The Wealth of Nations'',  Bk. II, ch. II, [http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&amp;id=smWN&amp;query=%22regulations+of+the+banking+trade%22 para. 94] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828010942/http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&amp;id=smWN&amp;query=%22regulations+of+the+banking+trade%22 |date=2013-08-28 }} and Bk. II, ch. IV, [http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&amp;pgct=1&amp;sortby=R&amp;searchfield=F&amp;id=10&amp;query=%22sober+people%22+%22rate+of+interest%22&amp;x=16&amp;y=11&amp;andor=and para. 15] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828011531/http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&amp;pgct=1&amp;sortby=R&amp;searchfield=F&amp;id=10&amp;query=%22sober+people%22+%22rate+of+interest%22&amp;x=16&amp;y=11&amp;andor=and |date=2013-08-28 }}.&lt;/ref&gt; probisyon ng isang &quot;natural na sistema ng kalayaan&quot; - pambansang pagtatanggol, isang hustisyang [[egalitarian]] at sistemang legal at ilang mga institusyon at trabahong publiko na may pangkalahatang benepisyo sa buong lipunan na maaaring kundi dito ay hindi mapapakinabangan na lihkahin gaya ng edukasyon &lt;ref&gt;Smith, Adam (1776).  ''The Wealth of Nations'', Bk. V, ch. I, [http://www.econlib.org/library/Smith/smWN20.html#V.1.180 para. 180-85] and [http://www.econlib.org/library/Smith/smWN20.html#V.1.239 239 and 240].&lt;/ref&gt; at mga kalye, kanal at tulad nito.&lt;ref&gt;• Smith, Adam (1776). ''The Wealth of Nations'', Bk. V, ch. I, [http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&amp;id=smWN&amp;query=contract+law+justice para. 64] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828013843/http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&amp;id=smWN&amp;query=contract+law+justice |date=2013-08-28 }} and Bk. IV: Of Systems of political Œconomy, ch. IX, [http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&amp;pgct=1&amp;sortby=R&amp;searchfield=F&amp;id=10&amp;query=%22system+of+natural+liberty%22&amp;x=0&amp;y=0&amp;andor=and para. 51] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828014104/http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&amp;pgct=1&amp;sortby=R&amp;searchfield=F&amp;id=10&amp;query=%22system+of+natural+liberty%22&amp;x=0&amp;y=0&amp;andor=and |date=2013-08-28 }} and Bk. V:  [http://www.econlib.org/library/Smith/smWN20.html#B.V, ch. 1], &quot;Of the Expences of the Sovereign or Commonwealth&quot;, [http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&amp;pgct=1&amp;sortby=R&amp;searchfield=F&amp;id=10&amp;query=roads%2C+bridges%2C+canals&amp;x=15&amp;y=12&amp;andor=and para. 71 and 76] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828020013/http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&amp;pgct=1&amp;sortby=R&amp;searchfield=F&amp;id=10&amp;query=roads%2C+bridges%2C+canals&amp;x=15&amp;y=12&amp;andor=and |date=2013-08-28 }}, and [http://www.econlib.org/library/Smith/smWN20.html#V.1.239 239-40].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;• Blaug, Mark (2007). &quot;The Social Sciences: Economics&quot;,  ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 27, Analysis of the market, pp. 343-44.&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • _____ (1997). ''Economic Theory in Retrospect'', 5th ed., in ch. 2, sect. 19, &quot;Adam Smith as an Economist, pp. [http://books.google.com/books?id=4nd6alor2goC&amp;printsec=find&amp;pg=PA56=gbs_atb#v=onepage&amp;q&amp;f=false 56–62.]&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Vaughn, Karen I. (1987), &quot;invisible hand&quot;, ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 2, pp. 997-99. [http://www.dictionaryofeconomics.com/search_results?q=Invisible+hand+metaphor+twice+&amp;field=content&amp;edition=archive&amp;topicid= Link].&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Skinner, Andrew (2008). &quot;Smith, Adam (1723–1790)&quot;, Policy, ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition, v. 7, pp. 559-61.  [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_S000154&amp;edition=current&amp;q=Adam%20Smith&amp;topicid=&amp;result_number=1 Abstract].&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • [[Jacob Viner|Viner, Jacob]] (1927). &quot;Adam Smith and Laissez Faire&quot;, sect. IV. Flaws in the Natural Order, pp. 214–17, and V. The Functions of Government, ''Journal of Political Economy'', 35(2), pp. 217–32 (pp. [http://www.jstor.org/pss/1823421 198]-232).&lt;/ref&gt; Ang isang maimpluwensiya ''(influential)'' na introduktoryong aklat pampaaralan ay kinabibilangan ng katulad na talakayan at pagtataya: &quot;Higit sa lahat, ang pangitain ni Adam Smith ng isang nagreregula sa sariling hindi makikitang kamay ang kanyang tumagal na kontribusyon sa modernong ekonomika.&quot;&lt;ref&gt;Samuelson, Paul A., William D. Nordhaus (2004). ''Economics''. 18th ed., McGraw-Hill, ch. 2, &quot;Markets and Government in a Modern Economy&quot;, Not Chaos, but Economic Order (and following, pp. 26-29; The Invisible Hand (including discussion of [[market failure]] and [[public goods]]), pp. 30-31.&lt;/ref&gt; Ginamit ni [[Thomas Robert Malthus]] (1798) ang ideya ng papaliit na mga pagbabalik upang ipaliwanag ang mababang pamantayan ng pamumuhay. Kanyang ikinatwiran na ang [[populasyon ng tao]] ay may kagawiang tumaas na heometriko na humihigit sa produksiyon ng pagkain na na tumaas ng aritmetiko. Ang pwersa ng isang mabilis na lumalagong populasyon laban sa isang limitadong halaga ng lupain ay nangangahulugang papaliit na mga pagbabalik ng trabaho. Kanyang inangkin na ang resulta ay patuloy na mababang mga sahod na pumipigil sa pamantayan ng pamumuhay para sa karamihan ng populasyon mula sa pag-ahon sa itaas ng lebel ng susbsistensiya.&lt;ref&gt;[Malthus, Thomas] (1798). ''[[An Essay on the Principle of Population]].''&lt;/ref&gt; Kinuwestiyon rin ni Malthus ang automatikong kagawian ng [[ekonomiya ng pamilihan]] na lumikha ng buong trabaho. Kanyang sinisi ang kawalang trabaho sa kagawian ng ekonomiya na limitahan ang paggastos nito sa pamamagitan ng labis na pagtitipid na isang temang nakalimutan hanggang sa muling buhayin ni [[John Maynard Keynes]] noong mga 1930. Bagaman binigyang diin ni Adam Smith ang produksiyon ng sahod, si [[David Ricardo]] (1817) ay pumokus sa distribusyon ng sahod sa mga may ari ng lupa, trabahador at kapitalista. Nakita ni Ricardo ang likas alitan sa pagitan ng mga may ari ng lupa sa isang panig at trabaho at kapital sa kabilang panig. focused on the distribution of income among landowners, workers, and capitalists. Kanyang isinaad na ang paglago ng populasyon at kapital, na tumutulak laban sa isang nakapirmeng suplay ng lupain ay nagpapataas ng mga upa at naglilimita sa mga sahot at tubo. Si Ricardo ang una na magsaad at magpatunay ng prinsipyo ng [[komparatibong pakinabang]] ayon sa kung aling bawat bansa ang dapat mag espesyalisa sa paglikha at [[pagluwas]] ng mga kalakal dahil ito ay may mas mababang gastos ng produksiyon kesa sa pag-asa lamang sa sarili nitong produksiyon.&lt;ref&gt;David Ricardo, 1817. ''[[On the Principles of Political Economy and Taxation]]''.&lt;/ref&gt; It has been termed a &quot;fundamental analytical explanation&quot; for [[gains from trade]].&lt;ref&gt;[[Ronald Findlay]], 2008. &quot;comparative advantage&quot;,  ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition, 1st paragraph. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000254&amp;edition=current&amp;q=comparative%20advantage&amp;topicid=&amp;result_number=1 Abstract].&lt;/ref&gt;  Sa huli ng tradisyong klasiko, si [[John Stuart Mill]] (1848) ay lumisan sa mas naunang mga klasikong ekonomista sa pagiging hindi maiiwasan ng distribusyon ng sahod na nilikha sa sistema ng pamilihan. Nagturo si Mill sa isang natatanging pagkakaiba sa pagitan ng dalawang mga papel ng pamilihan: ang paglalaan ng mga mapagkukunan at distribusyon ng sahod. Kanyang isinulat na ang pamilihan ay maaaring maigi sa paglalaan ng mga mapagkukunan ngunit hindi sa pamamahagi ng sahod na gumagawa ritong kailangan para sa lipunan na manghimasok.&lt;ref&gt;Mill, John Stuart (1848, 1871, 7th ed.). ''[[Principles of Political Economy]]''.&lt;/ref&gt; Ang teoriya ng halaga ay mahalaga sa teoriyang klasiko. Isinulat ni Smith na ang &quot;tunay na presyo ng bawat bagay... ang pagpapagod at hirap ng pagkakamit nito&quot; gaya ng pagkaimpluwensiya nito sa kakulangan nito. Isinaad ni Smith na sa upa at tubo, ang ibang mga gastos maliban sa mga sahod ay pumapasok rin sa presyo ng isang komoditad.&lt;ref&gt;Smith, Adam (1776). [http://www.bartleby.com/10/105.html/ The Wealth of Nations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805032335/http://www.bartleby.com/10/105.html/ |date=2011-08-05 }}, Bk. 1, Ch. 5, 6.&lt;/ref&gt; Ang ibang mga klasikong ekonomista ay nagtanghal ng mga bariasyon kay Smith na tinerminuhang trabahong teoriya ng halaga. Ang klasikong ekonomika ay pumokus sa kagawian ng mga pamilihan na lumipat sa mahabang takbong ekwilibrium.

===Marxismo===
{{Main|Ekonomikang Marxian}}
[[File:Karl Marx 001.jpg|right|thumb|Ang eskwelang Marxista ng pag-iisip ekonomiko ay nagmula sa akda ni ekonomistang Aleman na si [[Karl Marx]].|alt=A man facing the viewer]]

Ang ekonomikang Marxista (kalaunang Marxian) ay nagmula sa klasikong ekonomika. Ito ay hango mula sa akda ni [[Karl Marx]]. Ang unang bolyum ng pangunahing akda ni Marx na  ''[[Das Kapital]]'' ay inilimbag sa wikang [[Aleman]] noong 1867. Dito, si Marx ay pumokus sa [[trabahong teoriya ng halaga]] at kanyang itinuring na pagsasamantala ng trabaho ng kapital.&lt;ref name=&quot;Roemer&quot;&gt;• [[John Roemer|Roemer, J.E.]] (1987). &quot;Marxian value analysis&quot;. ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 3, 383.&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • [[Ernest Mandel|Mandel, Ernest]] (1987). &quot;Marx, Karl Heinrich&quot;, ''The New Palgrave: A Dictionary of Economicsv. 3, pp. 372, 376.&lt;/ref&gt; Ang trabahong teoriya ng halaga ay nagsaad na ang halaga ng ipinalit na komoditad ay tinutukoy ng trabaho na napunto sa produksiyon nito.

===Ekonomikang neoklasiko===
{{Main|Ekonomikang neoklasiko}}
Ang isang katawan ng teoriyang kalaunang tinawag na ekonomikang neoklasiko o [[marhinalistang rebolusyon|marhinalismo]] ay nabuo mula mga 1870 hanggang 1910. Ang terminong ekonomika ay pinasikat ng gayong mga ekonomistang neoklasiko gaya ni [[Alfred Marshall]] bilang isang maikling sinonimo para sa agham ekonomiko at isang paghalili sa mas naunang [[ekonomiyang pampolitika]].&lt;ref name=&quot;MarshallJevons&quot;&gt;• [[Alfred Marshall|Marshall, Alfred]], and [[Mary Paley Marshall]] (1879). ''The Economics of Industry'', Macmillan, p. [http://books.google.com/books?id=wFc4yr9xfqAC&amp;printsec=find&amp;pg=PA2#v=onepage&amp;q&amp;f=false 2.]&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • [[William Stanley Jevons|Jevons, W. Stanley]] (1879). ''The Theory of Political Economy'', 2nd ed., Macmillan. p. [http://books.google.com/books?id=aYcBAAAAQAAJ&amp;printsec=find&amp;pg=PR14#v=onepage&amp;q&amp;f=false xiv].&lt;/ref&gt; Ito ay tumutugon sa impluwensiya sa paksa ng mga pamamaraang matematikal sa [[natural na agham]].&lt;ref name=&quot;Clark&quot;&gt;Clark, Barry (1998). ''Political Economy: A Comparative Approach'', Praeger.&lt;/ref&gt; Isinistema ng ekonomikang neoklasiko ang [[suplay at pangangailangan]] bilang magkasanib na mga tagatukoy ng presyo at kantidad sa ekwilbrium ng pamilihan na umaapekto sa parehong paglalaan ng output at pamamahagi ng sahod. Ito ay namahagi ng trabahong teorya ng halaga na minana mula sa klasikong ekonomika ng pabor sa isang teoriya ng marhinal na utilidad sa panig ng pangangailangan at isang mas pangkalahatang teoriya ng mga gastos sa panig ng suplay.&lt;ref&gt;Campos, Antonietta (1987). &quot;marginalist economics&quot;, ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 3, p. 320&lt;/ref&gt; Noong ika-20 siglo, ang mga teoristang neoklasiko ay lumipat papalayo sa mas naunang nosyon na nagmumungkahing ang kabuuang utilidad para sa lipunan ay dapat sukatin, ng pabor sa ordinal na utilidad na naghihipotesis lamang ng batay sa pag-aasal na mga ugnayan sa mga tao.&lt;ref name=&quot;Hicks&quot;/&gt;&lt;ref&gt;R.D. Collison Black (1987 [2008])). &quot;utility&quot;, ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 3, p. 778.&lt;/ref&gt; Sa mikroekonomika, ang ekonomikang neoklasiko ay kumakatawan sa mga pabuya at gastos bilang gumagampan ng isang lumalaganap na papel sa paghuhugis ng paggawa ng desisyon. Ang isang halimbawa nito ang teoriya ng konsumer ng indibidwal na pangangailangan na naghihiwalay kung paanong ang mga presyo (bilang mga gastos) ay rumiriplekta sa sinauna at tumatagal na sintesis na neoklasiko kasama ng makroekonomikang Keynesian.&lt;ref&gt;• [[John Hicks|Hicks, J.R.]] (1937). &quot;Mr. Keynes and the 'Classics': A Suggested Interpretation&quot;, ''Econometrica'', 5(2), p [http://links.jstor.org/sici?sici=0012-9682%28193704%295%3A2%3C147%3AMKAT%22A%3E2.0.CO%3B2-E&amp;size=LARGE&amp;origin=JSTOR-enlargePage p. 147–159].&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Blanchard, Olivier Jean (1987). &quot;neoclassical synthesis&quot;, ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 3, pp. 634–36.&lt;/ref&gt; Ang ekonomikang neoklasiko ay minsang tinatawag na ekonomikang ortodokso kahit ng mga kritiko o sumisimpatiya dito. Ang modernong [[nananaig na ekonomika]] ay nakabatay sa ekonomikang neoklasiko ngunit maraming mga pagpipino na nagdadagdag o naglalahat ng mas naunang analisis gaya ng [[ekonometrika]], [[teoriya ng laro]], analisis ng [[pagkabigo ng pamilihan]] at [[hindi perpektong kompetsiyon]] at ang modelong neoklasiko para sa pagsusuri ng mahabang takbong mga bariabulo na umaapekto sa [[pambansang sahod]].

===Ekonomikang Keynesian===
{{Main|Ekonomikang Keynesian}}
[[File:WhiteandKeynes.jpg|right|thumb|[[John Maynard Keynes]].]]

Ang ekonomikang Keynesian ay hango mula kay [[John Maynard Keynes]] partikular sa kanyang aklat na ''[[The General Theory of Employment, Interest and Money]]'' (1936), na naglunsad ng kontemporaryong [[makroekonomika]] bilang isang natatanging larangan.&lt;ref&gt;• {{cite book |last=Keynes |first=John Maynard |title=[[The General Theory of Employment, Interest and Money]] |publisher= Macmillan|year=1936 |location=London |isbn=1-57392-139-4 }}&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Blaug, Mark (2007). &quot;The Social Sciences: Economics&quot;, ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 27, p. 347. Chicago.&lt;/ref&gt; Ang aklat na ito ay pumopokus sa mga tagatukoy ng pambansang sahod sa maikling pagtakbo kapag ang presyo ay relatibong hindi mababago. Tinangka ni Keynes na ipaliwanag ang malawak na detalyeng teoretikal kung bakit ang mataas na kawalang trabaho sa pamilihan ng trabaho ay maaaring hindi nagtutuwid sa sarili nito sanhi ng mababang [[pangangailangang epektibo]] at kung bakit ang pleksibilidad ng presyo at patakarang pang-salapi ay maaaring walang kwenta. Ang gayong mga termino gaya ng rebolusyonaryo ay nilapat sa aklat na ito sa epekto nito sa analisis na ekonomiko.&lt;ref&gt;• Tarshis, L. (1987). &quot;Keynesian Revolution&quot;, ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 3, pp. 47–50.&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Samuelson, Paul A., and William D. Nordhaus (2004). ''[[Economics (textbook)|Economics]]'', p. 5.&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; • Blaug, Mark (2007). &quot;The Social Sciences: Economics&quot;, ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 27, p. 346. Chicago.&lt;/ref&gt; Ang ekonomikang Keynesian ay may dalawang mga kahalili. Ang [[Ekonomikang Post-Keynesian]] ay tumutuon rin sa katigasang makroekonomiko at mga proseso ng pagsaayos. Ang pagsasalik sa mga pundasyong mikro para sa kanilang mga modelo ay kinakatawan batay sa tunay na buhay na mga pagsasanay kesa sa simpleng mga modelong nag-ooptimisa. Ito ay pangkalahatang nauugnay sa [[University of Cambridge]] at sa akda ni [[Joan Robinson]].&lt;ref&gt;Harcourt, G.C. (1987). &quot;Post-Keynesian Economics&quot;, ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 3, pp. 47–50.&lt;/ref&gt; Ang [[Ekonomikang Bagong-Keynesian]] ay nauugnay rin sa mga pag-unlad sa anyong Keynsian. Sa loob ng pangkat na ito, ang mga mananaliksik ay may kagawiang magsalo sa ibang mga ekonomista ng pagbibigay diin sa mga modelo na gumagamit ng mga pundasyong mikro at pag-aasal na nag-ooptimisa ngunit may isang mas makitid na pokus sa pamantayang mga temang Keynesian gaya ng katigasang presyo at sahod. Ang mga ito ay karaniwang ginagawang panloob na mga katangian ng mga model kesa sa simpleng pagpapalagay gaya ng mas matandang mga istilong Keynesian.

===Eskwelang Chicago ng ekonomika===
{{Main|Eskwelang Chicago (ekonomika))}}
Ang Eskwelang Chicago ng ekonomika ay mahusay na kilala sa pagtataguyod nito ng malayang pamilihan at mga ideyang monetarista. Ayon kay [[Milton Friedman]] at mga monetarista, ang mga ekonomiya ng pamilihan ay likas na matatag kung ang suplay ng pera ay hindi lapis na lumalawig o lumiliit. Si [[Ben Bernanke]] na kasalukuyang chairman ng [[Reserbang Pederal]] ng [[Estados Unidos]] ang isa sa mga ekonomista ngayon na pangkalahatang tumatanggap sa analisis ni Friedman ng mga sanhi ng [[Dakilang Depresyon]].&lt;ref name=&quot;fed&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.federalreserve.gov/BOARDDOCS/SPEECHES/2002/20021108/default.htm|title=Remarks by Governor Ben S. Bernanke |publisher=The Federal Reserve Board|accessdate=2008-02-26|date=2002-11-08|author=Ben Bernanke}}&lt;/ref&gt; Epektibong kinuha ni Friedman ang marami sa mga basikong prinsipyong inilatag ni Adam Smith at mga ekonomistang klasiko at minodernisa niya ang mga ito. Ang isang halimbawa nito ang kanyang artikulo sa isyu noong Setyembre 1970&amp;nbsp;ng The New York Times Magazine kung saan kanyang inangkin na ang panlipunang responsibilidad ng negosyo ay dapat &quot;gamitin ang mapagkukunan nito at sumali sa mga gawaing ginawa na magpataas ng tubo.. (sa pamamagitan) ng malaya at bukas na kompetisyon nang walang panloloko o daya.&quot; &lt;ref&gt;Friedman, Milton. &quot;The Social Responsibility of Business is to Increase its Profits.&quot; The New York Times Magazine 13 Setyembre 1970.&lt;/ref&gt;

===Iba pang mga eskwela at pakikitungo===
{{Main|Mga eskwela ng ekonomika}}
Ang iba pang mahusay na kilalang mga eskwela ng pag-iisip na tumutukoy sa isang partikular na istilo ng ekonomikang sinanay at pinakalat mula sa mahusay na inilarawang mga pangkat ng akademiko na nakilala sa buong mundo ay kinabibilangan ng [[Eskwelang Austrian]], [[Eskwelang Feiburg]], [[Eskwela ng Lausanne]], [[ekonomikang post-Keynesian]] at [[Eskwelang Stockholm]]. Ang kontemporaryong [[nananaig na ekonomika]] ay minsang hiniwalay sa pakikitungong Saltwater ng mga unibersidad sa kahabaaan ng Silanganing baybayin ng Estados Unidos at kanlurang US at ang Freshwater o ang pakikitungong eskwelang Chicago. Sa loob ng makroekonomika, mayroong  pangkalahatang kaayusan ng kanilang paglitaw sa panitikan: [[klasikong ekonomika]], [[ekonomikang Keynesian]], sintesis na neoklasiko, ekonomikang post-Keynesian, monetarismo, bagong klasikong ekonomika, panig ng suplay na ekonomika, ekonomikang konstitusyonal, ekonomikang institusyonal, ekonomikang ebolusyonaryo, [[teoriyang dependensiya]], ekonomikang istrakturalista, teoriyang mga sistema ng daigdig, ekonopisika, ekonomikang peminista at ekonomikang biopisikal.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/gwire/2009/10/23/23greenwire-new-school-of-thought-brings-energy-to-the-dis-63367.html?pagewanted=all New School of Thought Brings Energy to 'the Dismal Science'] [[New York Times]] Retrieved Oct-26-09&lt;/ref&gt;

==Tingnan din==
*[[Ekonomiya]]
*[[Makroekonomiya]]
*[[Mikroekonomiya]]

{{Commonscat|Economics}}

==Mga sanggunian==
{{Reflist|2}}

[[Kategorya:Ekonomiya]]
[[Kategorya:Ekonomika]]
[[Kategorya:Mga agham panlipunan]]</text>
      <sha1>3iwjtnbatj94ebfm3cc4an7j68bloz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Batanes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1751</id>
    <revision>
      <id>2212046</id>
      <parentid>2205399</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:57:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>Nagdagdag ng mga link</comment>
      <origin>2212046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15750" sha1="ngj77bobpg6xjae05vrgzt6a2by7lpw" xml:space="preserve">{{Refimprove|date=Mayo 2021}}
{{Infobox Philippine province 2
|infoboxtitle  = Lalawigan ng Batanes
|sealfile      = ph seal batanes.png
|region        = [[Lambak ng Cagayan]] (Rehiyon II)
|capital       = [[Basco, Batanes|Basco]]
|founded       = —
|pop2000       = 16467
|pop2000rank   = pinakamaliit
|popden2000    = 79
|popden2000rank= ika-11 pinakamababa
|areakm2       = 209.3
|arearank      = pinakamaliit
|hucities      = 0
|componentcities= 0
|municipalities= 6
|barangays     = 29
|districts     = 1
|languages     = [[Ivatan]], [[Itbayaten]]
|governor      = Vicente S. Gato
|locatormapfile= Ph locator map batanes.png
}}

Ang lalawigan ng '''Batanes''' (''Batánes'')&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Batánes|website=Diksiyonaryo.ph|access-date=3 Enero 2021|language=fil|url=http://diksiyonaryo.ph/search/batanes|archive-date=6 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206082333/http://diksiyonaryo.ph/search/batanes|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;{{Efn|[[Wikang Ivatan]]: ''Provinsiya nu Batanes''|group=lower-alpha|name=alt}} ay isang kapuluan at ang pinakahilagang lalawigan ng [[Pilipinas]]. Kabilang ito sa rehiyon ng [[Lambak ng Cagayan]]. Sa laking 219.01 {{Abbr|km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|kilometro kuwadrado}} at kabuuang populasyon na 17,246 noong 2015, ito rin ang pinakamaliit na lalawigan pagdating sa kabuuang laki ng sakop at populasyon. Ang bayan ng [[Basco]], matatagpuan sa isla ng [[Isla ng Batan|Batan]], ay ang kabisera nito.

Matatagpuan ang kapuluan sa layong 162 kilometro hilaga ng isla ng [[Luzon]] at halos 190 kilometro timog naman ng isla ng [[Taiwan]]. Napapagitnaan ito ng dalawang bambang na naghihiwalay sa kapuluan mula sa karatig nitong anyong-lupa, ang [[Bambang ng Bashi]] sa hilaga, at [[Bambang ng Balintang]] sa timog.

==Historical Landmark Batanes islands northern part of PhilippinesTaiwan Philippines relationship ==


Ang kasaysayan ng ugnayan ng Batanes at Taiwan ay nakaugat sa Austronesian migration noong unang panahon, kung saan ang Batanes ay nagsilbing pangunahing tulay ng mga ninuno nating naglayag mula sa Taiwan patimog.Pinagmulan at Migrasyon (5,000 hanggang 6,000 taon na ang nakalilipas)Teoryang &quot;Out of Taiwan&quot;: Ayon sa mga arkeologo at linggwista, ang mga ninuno ng mga Pilipino at mga katutubong taga-Taiwan ay nagmula sa parehong lipi ng mga nagsasalita ng Proto-Austronesian.Tulay sa Batanes: Ang Batanes ang nagsilbing unang hintuan at transitional point ng mga ninunong ito noong sila ay lumikas mula sa Taiwan, bago sila nagkalat sa iba't ibang bahagi ng Pilipinas at Pasipiko.Kultura at Magkakamag-anak na LahiIvatan at Tao: Ang mga katutubong Ivatan ng Batanes at ang mga Tao (kilala rin bilang Yami) sa Orchid Island (Lanyu) ng Taiwan ay may magkakamukhang wika, kultura, at henetikong pinagmulan. Ang dalawang isla ay halos 190 kilometro lamang ang layo sa isa't isa, na pinaghihiwalay ng Bashi Channel.Matagalang Ugnayan: Patuloy ang naging kalakalan at komunikasyon ng dalawang grupo sa pamamagitan ng mga tradisyunal na bangka sa loob ng daan-daang taon.Paghihiwalay sa Panahon ng Kolonyalismo (Ika-18 hanggang Ika-20 Siglo)Pananakop ng Espanyol: Nagsimulang magkaiba ang landas ng Batanes at Taiwan nang sakupin ng mga Espanyol ang Batanes noong 1783, kung saan ipinakilala ang kulturang Kastila at relihiyong Katoliko.Daanan ng mga Dayuhan: Nang sakupin ng Japan ang Taiwan mula sa Qing Dynasty ng China noong 1895, nagkaroon ng negosasyon ang Spain at Japan upang maitakda ang hangganan ng teritoryo sa pagitan ng Taiwan (na sakop ng Japan) at Batanes (na sakop ng mga Espanyol noon, na napunta sa mga Amerikano).
[[Pilipinas]][[Taiwan]]

== Etimolohiya ==
Galing sa salitang Ivatan na ''Batan'' ang Batanes. Ang salitang ito ay ang lokal na tawag ng mga [[Ivatan]] sa kanilang pangkat-etniko.

== Tao at Kultura ==
Ang mga tao rito ay mabait. Ang kultura ng mga taga-Batanes o mga ''Ivatan'', ang tawag nila sa kanilang mga sarili, ay isa sa mga pinakamatanda sa buong [[Pilipinas]]. Sinasabing ang mga ninuno ng mga Ivatan ay nanggaling sa timog Taiwan 3,500 taon na ang nakakaraan at ginawang tulay ang Batanes upang makarating na sa mga malalayong lugar tulad ng [[Indonesia]] at [[Micronesia]]. Ang kultura nila ay pareho rin sa kultura ng mga tribo sa [[Lan Yu]] (timog Taiwan), dahil sa ang kanilang wika, ang [[Wikang Tao|Yami]], ay medyo hawig sa [[Ivatan]]. Isa pang tribo na ikinukumpara ang mga Ivatan ay sa mga isla ng [[Riyuku]] na matatagpuan sa timog [[Hapon]]. Sa pakikipagkapwa, talagang masaya sila kung may malalaman silang mga kababayan. Talagang mahal nila ang kanilang kapwa, tinatawag na ''pachilipulipus''.

Ngayon, ang kanilang kultura ay may halong banyaga na dahil sa pag-kolonisa sa kanila ng mga [[Kastila]], na naghatid ng malaking impluwensiya sa kanilang wika, relihiyon, at mga tradisyon. Nahaluan na rin ng modernong mga kostumbre ang mga Ivatan dahil sa impluwensiya ng Maynila (na may mga ''direct flight'' na patungo roon) at ng [[Amerika]], sa kadahilanang maraming Ivatan na ang maaaring magtungo roon.

Ang kanilang wika, ang [[Wikang Ibatan|Ivatan]], ay katangi-tangi rin dahil sa kakaibang bokabularyo at pagbigkas nito hindi katulad ng isang tipikal na [[Mga wika sa Pilipinas|wika sa Pilipinas]]. May mga similaridad naman ang Ivatan sa ibang mga wika sa hilagang Luzon, tulad ng [[Wikang Iloko|Ilokano]] at [[Wikang Ibanag|Ibanag]]. Ang Ivatan ay may malaking pagkakatulad sa isang wika sa timog Taiwan, ang [[Wikang Tao|Yami]], na salita ng mga katutubong [[Lanyu]] roon. Sinasabi ng mga lingguwistiko na iisa ang pinanggalingan ng dalawang salita. Sinasabi rin daw na may ilang tribo pa sa timog Taiwan malapit sa lugar ng [[Banking]] na ginagamit ang Ivatan bilang wika.

Dahil sa binubuo ang Batanes ng maraming isla, hindi masyadong nagkakaintindihan ang mga tao roon. Sa mismong isla pa lang ng [[Pulo ng Batan|Batan]], may dalawang diyalekto na ng Ivatan ang natagpuan, ang ''[[Ivasayen]]'' na ginagamit sa kapitolyo ([[Basco]]). Ang ikalawa ay ang ''[[Isamurungen]]'', na ginagamit sa mga munisipalidad ng [[Mahatao]], [[Ivana]], [[Uyugan]], at [[Sabtang]]. Hindi masyadong magkaiba ang dalawa ngunit ang nakikitang pagkakaiba nila ay may kinalaman sa pagbigkas. May isa pang diyalekto ang Ivatan, ang ''[[Wikang Itbayat|Itbayaten]]''. Ito ay ginagamit sa isla ng [[Itbayat]]. Ang isang taga-Batan o Sabtang na makapunta sa Itbayat sa unang pagkakataon ay hindi kaagad makakaunawa ng diyalekto nila roon. Sinasabi nga na ibang lengguwahe na ang Itbayaten dahil hindi na halos maintindihan ang kanilang salita. Ang huling diyalekto ng Ivatan ay ang [[Ibatan]], ang wika sa [[Babuyan Islands]] na parte na ng [[Cagayan]]. Mas magkatulad pa sila ng Itbayaten kaysa sa Ivasayen at Isamurungen.

== Administrasyon ==
Nahahati sa anim na bayan ang Batanes, lahat ay kinakatawan ng iisang distritong pangkongreso.
[[Talaksan:Ph fil batanes.png|thumb|Mga paghahating administratibo sa Batanes.]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Mga bayan ng Batanes
!Bayan
!Populasyon {{Small|(2020)}}
!Lawak {{Small|({{abbr|km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|kilometro kuwadrado}})}}
!Kapal {{Small|(kada {{abbr|km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|kilometro kuwadrado}})}}
!Barangay
|-
|'''[[Basco]]'''
|9,517
|49.46
|170
|6
|-
|[[Itbayat]]
|3,128
|83.13
|34
|5
|-
|[[Ivana]]
|1,407
|16.54
|80
|4
|-
|[[Mahatao]]
|1,703
|12.90
|120
|4
|-
|[[Sabtang]]
|1,696
|40.70
|40
|6
|-
|[[Uyugan]]
|1,380
|16.28
|80
|4
|-
|'''KABUUAN'''
|'''18,831'''
|'''219.01'''
|'''79'''
|'''29'''
|-
| colspan=&quot;5&quot; |{{Center|{{small|''Kabisera ng Batanes ang nakadiin.''}}}}
|}

== Heograpiya ==
=== Topograpiya ===
[[Talaksan:Goats in Batanes.png|thumb|Mga [[baka]], sa madamong [[burol]] ng Batanes]]
Ang Batanes ay grupo ng mga isla na tinatawag na ''Mga Isla ng Batanes''(Batanes Islands) at ang mga ito ay nasa dulong hilagang bahagi ng [[Pilipinas]]. Ang mga ito ay nasa pagitan ng [[Mga Isla ng Babuyan]] (nasasakop ng Probinsiya ng [[Cagayan]]) at [[Taiwan]]. Ang mga islang ito ay may kaunting naninirahan at madalas na daanan ng mga bagyo.

Ang tatlong malalaking isla ay ang [[Isla ng Itbayat|Itbayat]], [[Isla ng Batan|Batan]], at [[Isla ng Sabtang|Sabtang]]. Ang nasa pinakadulong hilaga naman ay ang [[Isla ng Mavudis]].

Halos kalahating bahagi ng Batanes ay [[burol]] at [[bundok]]. Ang [[Isla ng Batan]], ay may kabuuang lawak na 35&amp;nbsp;km², ay halos bulubundukin ang hilaga at timog-silangang bahagi nito. Animo'y hugis palaggana ang gitna nito. Ang [[Isla ng Itbayat]], na may kabuuang lawak na 95&amp;nbsp;km², ay padalisdis kadalasan pakanluran, dahil sa bulubundukin at maburol ang hilaga at  silangang baybayin nito. Ang Sabtang naman ay nasasakop ng bundok ang gitnang bahagi, ang islang ito ay may kabuuang lawak na 41&amp;nbsp;km², na siyang dahilan upang ang lupa ay dumalisdis palabas ng baybayin nito.

[[Talaksan:Batanes Hills.png|left|thumb|Kamangha manghang mga burol ng Basco]]
Ang mga isla ay napapalibutan ng malawak na katubigan ng [[Bashi Channel]] at [[Balintang Channel]], kung saan ang Karagatang Pasipiko at Dagat Tsina ay nagtatagpo. Ang lugar ay syang pangunahing daanang pantubig ng  [[Pilipinas]] at [[Japan]], [[Tsina]], [[Hongkong]] at [[Taiwan]]. Mayaman ito sa yamag-dagat, kabilang na ang pinaka bihirang [[corals]] sa mundo.

Ang probinsiya ay maburol at mabundok, na may halos 1,631.50 ektarya o 7.10% na bahagi nito ay  taas-baba at 78.20% o 17,994.40 ektarya ay nahahati sa pataas-baba hanggang sa padalisdis, hanggang sa sobrang dalisdis. Apatnapu't dalawang bahagi (42%) o 9,734.40 ektarya ang padalisdis hanggang sa mabangin na lugar.

[[Talaksan:Valuga Beach.png|thumb|Mabatong baybayin ng Valugan Beach]]
Dahil sa natatanging katangian ng lugar, maganda ang daloy ng tubig dito at halos di nagtatagal ang pagbaha. Ang pangunahing isla ng Batan ang may pinakamalaking bahagi ng patag at halos patag ang lupa, kasunod ang Itbayat at Sabtang. Ang Itbayat ay may padalisdis hanggang sa halos patag na lupa sa mala talampas ng paligid nito patuloy hanggang sa matataas na bangin na umaabot sa halos 20-70 metro ang taas sa ibabaw ng dagat, at halos walang dalampasigan. Ang Sabtang naman ay may maliit na patag na lupa na manaka-nakang nakapaligid sa baybayin nito, habang ang gitna naman ay halos nasasakop ng matarik na bundok at malalalim na lambak. Ang isla ng Batan at Sabtang ay may paputol putol na maiikling baybayin na may buhangin at mga batuhan.

Ang kalupaan ng probinsiya na kahangahanga at kaakit akit ang halos bawat sulok, ay may limitadong katangian sa pagpapalawak ng agrikultura para sa sadyang napakaiit na probinsiya.

=== Klima ===
[[Talaksan:Gloomy Sky Over the Lighthouse.png|thumb|left|Madilim na [[ulap]] sa ibabaw ng parola ng Basco, nagbabadya ng [[ulan]]]]
Ang klima dito ay halos pareho ng sa [[Taiwan]]. Kadalasan ang lugar ay nakakaranas ng mababa sa normal na temperatura na 55 degri [[Fahrenheit]] (13&amp;nbsp;°C).

Ang probinsiya ay kadalasang winawalis ng malakas na hangin at ulan na syang nagbibigay ng maling paniniwalang ang Batanes ay palaging ginugupo ng mga bagyo.Kung bakit ang Batanes ay laging naiiugnay sa sama ng panahon, ito ay dahil sa ang kabisera nitong basco ay ang huling himpilan ng panahon sa hilaga. Ito rin ang lugar na pinagbabatayan ng lahat ng bagyo na pumapasok sa nasasakupan ng Pilipinas. Wala itong ipinahayag na tuyo at basang panahon. Umuulan dito ng halos pinakamababa ang walong araw hanggang sa pinakamataas na 21 araw sa loob ng isang buwan. Nakakaranas dito ng praktikal na apat na pahahon, ang pinakamainam ay ang tag araw (Abril-Hunyo) at taglamig (Disyembre-Pebrero), kung saan ang temperatura ay kadalasang bumababa sa  pitong digri Celsius.

Ang mainam na panahon ng pagpunta dito ay tuwing kalagitnaan ng Marso hanggang Hunyo. Ang &quot;Indian summer&quot; kadalasang nag uumpisa ng Setyembre. Minsan, ang panahon ay nag uumpisang maging maganda pinakamaaga na ang Pebrero hanggang sa pinakahuli ang Hulyo. Hanging galing hilaga o timog ang nagdadala ng malamig na hangin. Nagdadala rin ang mga ito ng sama ng panahon at namumuong mga ulap na nagiging dahilan ng pagkakansela ng pagdating o pag alis ng eroplano. Ang tag-lamig, ay ang malamig na panahon na nararanasan ng Ivatan kaya tinatawag nila itong tag-lamig (winter) ay nararanasan tuwing Disyembre hanggang Pebrero. Kung mag pupunta ng Batanes, lagi lang tandaan na sa mga islang ito ayvmadaling magbago ang panahon. Kung kaya't dapat maging handa sa anumang panahon ang mararanasan mo.

=== Pisikal ===
Ang Batanes ay 680&amp;nbsp;km ang layo sa [[Maynila]] at 280 sa bayan ng [[Aparri]]. Sa hilaga nito, naroon ang kanal ng [[Bashi]], sa timog naman ay ang kanal ng [[Balintang]]. Sa kanluran ay ang [[Dagat Timog Tsina]], at sa silangan ay ang [[Karagatang Pasipiko]]. Binubuo ang lalawigan ng sampung isla. Ito ang [[Batan]], [[Itbayat]], [[Sabtang]] at [[Vuhos]] na pinakamalaki, ang iba pa ay [[Pulo ng Siayan|Siayan]], [[Mavudis]], [[Misanga]], [[Ditarem]], [[Dinem]] at [[Dequey]] na walang nakatirang tao.

== Kalikasan ==
Ang flora at fauna sa Batanes ay talagang katangi-tangi at doon lang matatagpuan. Maraming species ng mga hayop at halaman ang doon lang matatagpuan. Pati ang mga tanawin doon ay kakaiba, tulad ng mga bundok at mga dalampasigan.

=== Mga tanawin ===
Mga bundok at dalampasigan:

* Valugan Beach
* Mt. Riposed
* Mt. Iraya
* Mt. Matarem
* Rapang du Kavuyasan
* Mt. Karobooban
* Duvek Bay
* Vuhos Marine Reserve
* Tukon Hedgerows

Mga tradisyonal na bahay sa:
[[Talaksan:Diura Fishing Village.jpg|thumb|right|Pamayanan ng mga mangingisda ng Diura]]
* Savidug
* Chavayan
* Nakanmuan
* Sumnanga
* Diura
* Raele

Mga arkitekturang may impluwensiyang Kastila:

* ang simbahan at plaza ng San Carlos Borromeo, Mahatao

Mga Ijangs (mga ''fortress'' o [[portipikasyon|kuta]] sa mga bundok):

* Itbud Ijang
* Ivana Ijang
* Chuhangin Ijang
* Savidug Ijang

Mga tirahan ng mga sinaunang Ivatan:

* Rakuaydi
* Nahili du Vutox
* Mt. Karobooban

Mga libingang pa-barko ang hitsura:

* Chuhangin
* Nakamaya
* Turungan

=== Mga hayop at halaman ===
Mga puno:

* Vutalaw (''Calophyllum inophyllum'')
* Aynas (''Anacardium occidentale'')
* Nato (''Palaquium luzoniense'')
* Malaapdo (''Gonstylus bancanus'')
* Vatinglaw (mga species ng ''Diospyros'')

Mga damo:

* Vayasuvas (''Freycinetia willamsii'')
* Tamidok
* Karukmuten

Mga hayop:

* [[Indochinese shrew]] (''Crocidura attentuata'')
* [[Riyuku flying fox]] (''Pteropus dasymallys'')

== Ekonomiya ==
Halos 75% ng mga Ivatan ay magsasaka at mangingisda. Ang ibang bahagi naman ay nagtatrabaho sa pamahalaan at pribadong kompanya. Bawang at bakahan ang pangunahing pinagkakakitaan dito. Ang mga Ivatan ay nagtatanim din ng kamote baging, kamoteng kahoy, gabi, at ang biharang uri ng puting uvi. Ang tubo ay itinatanim upang makagawa ng palek, isang uri ng katutubong alak, at suka.

Sa kasalukuyan, ang mga isdang nahuhuli rito ay unti-unting nababawasan dahil sa kakulangan ng tamang kaalaman. Kakaunti lang ang mga pwedeng pasukang trabaho rito. Kadalasan ang mga nakapag-aral na mga Ivatan ay lumuluwas sa siyudad o nag pupunta sa labas ng bansa.

Ang [[Wind-Diesel Hybrid Power Systems|wind diesel]] generating plant ay binuksan noong 2004.

Layo at masamang panahon ang syang humahadlang sa pag angat ng ekonomiya rito. Ang ibang pangngailangan gaya ng bigas, softdrinks, at gasolina ay kadalasang may dagdag na 75% hanggang 100% kumpara sa presyo nito sa Maynila.

== Talababa ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;

== Sanggunian ==
{{reflist|2}}

== Kawing Panlabas ==
*[http://www.batanesonline.com Batanes Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041206035533/http://www.batanesonline.com/ |date=2004-12-06 }}

{{Batanes}}
{{Lambak ng Cagayan}}
{{Philippines political divisions}}

[[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Batanes|*]]</text>
      <sha1>ngj77bobpg6xjae05vrgzt6a2by7lpw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212151</id>
      <parentid>2212046</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T05:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2212151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15918" sha1="5w8gj2mnmzg1zxyx6dhomodjsx1276g" xml:space="preserve">{{Refimprove|date=Mayo 2021}}
{{Infobox Philippine province 2
|infoboxtitle  = Lalawigan ng Batanes
|sealfile      = ph seal batanes.png
|region        = [[Lambak ng Cagayan]] (Rehiyon II)
|capital       = [[Basco, Batanes|Basco]]
|founded       = —
|pop2000       = 16467
|pop2000rank   = pinakamaliit
|popden2000    = 79
|popden2000rank= ika-11 pinakamababa
|areakm2       = 209.3
|arearank      = pinakamaliit
|hucities      = 0
|componentcities= 0
|municipalities= 6
|barangays     = 29
|districts     = 1
|languages     = [[Ivatan]], [[Itbayaten]]
|governor      = Vicente S. Gato
|locatormapfile= Ph locator map batanes.png
}}

Ang lalawigan ng '''Batanes''' (''Batánes'')&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Batánes|website=Diksiyonaryo.ph|access-date=3 Enero 2021|language=fil|url=http://diksiyonaryo.ph/search/batanes|archive-date=6 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206082333/http://diksiyonaryo.ph/search/batanes|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;{{Efn|[[Wikang Ivatan]]: ''Provinsiya nu Batanes''|group=lower-alpha|name=alt}} ay isang kapuluan at ang pinakahilagang lalawigan ng [[Pilipinas]]. Kabilang ito sa rehiyon ng [[Lambak ng Cagayan]]. Sa laking 219.01 {{Abbr|km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|kilometro kuwadrado}} at kabuuang populasyon na 17,246 noong 2015, ito rin ang pinakamaliit na lalawigan pagdating sa kabuuang laki ng sakop at populasyon. Ang bayan ng [[Basco]], matatagpuan sa isla ng [[Isla ng Batan|Batan]], ay ang kabisera nito.

Matatagpuan ang kapuluan sa layong 162 kilometro hilaga ng isla ng [[Luzon]] at halos 190 kilometro timog naman ng isla ng [[Taiwan]]. Napapagitnaan ito ng dalawang bambang na naghihiwalay sa kapuluan mula sa karatig nitong anyong-lupa, ang [[Bambang ng Bashi]] sa hilaga, at [[Bambang ng Balintang]] sa timog.

==Historical Landmark Batanes islands northern part of PhilippinesTaiwan Philippines relationship ==


Ang kasaysayan ng ugnayan ng Batanes at Taiwan ay nakaugat sa Austronesian migration noong unang panahon, kung saan ang Batanes ay nagsilbing pangunahing tulay ng mga ninuno nating naglayag mula sa Taiwan patimog.Pinagmulan at Migrasyon (5,000 hanggang 6,000 taon na ang nakalilipas)Teoryang &quot;Out of Taiwan&quot;: Ayon sa mga arkeologo at linggwista, ang mga ninuno ng mga Pilipino at mga katutubong taga-Taiwan ay nagmula sa parehong lipi ng mga nagsasalita ng Proto-Austronesian.Tulay sa Batanes: Ang Batanes ang nagsilbing unang hintuan at transitional point ng mga ninunong ito noong sila ay lumikas mula sa Taiwan, bago sila nagkalat sa iba't ibang bahagi ng Pilipinas at Pasipiko.Kultura at Magkakamag-anak na LahiIvatan at Tao: Ang mga katutubong Ivatan ng Batanes at ang mga Tao (kilala rin bilang Yami) sa Orchid Island (Lanyu) ng Taiwan ay may magkakamukhang wika, kultura, at henetikong pinagmulan. Ang dalawang isla ay halos 190 kilometro lamang ang layo sa isa't isa, na pinaghihiwalay ng Bashi Channel.Matagalang Ugnayan: Patuloy ang naging kalakalan at komunikasyon ng dalawang grupo sa pamamagitan ng mga tradisyunal na bangka sa loob ng daan-daang taon.Paghihiwalay sa Panahon ng Kolonyalismo (Ika-18 hanggang Ika-20 Siglo)Pananakop ng Espanyol: Nagsimulang magkaiba ang landas ng Batanes at Taiwan nang sakupin ng mga Espanyol ang Batanes noong 1783, kung saan ipinakilala ang kulturang Kastila at relihiyong Katoliko.Daanan ng mga Dayuhan: Nang sakupin ng Japan ang Taiwan mula sa Qing Dynasty ng China noong 1895, nagkaroon ng negosasyon ang Spain at Japan upang maitakda ang hangganan ng teritoryo sa pagitan ng Taiwan (na sakop ng Japan) at Batanes (na sakop ng mga Espanyol noon, na napunta sa mga Amerikano).
[[Pilipinas]][[Taiwan]]

== Etimolohiya ==
Galing sa salitang Ivatan na ''Batan'' ang Batanes. Ang salitang ito ay ang lokal na tawag ng mga [[Ivatan]] sa kanilang pangkat-etniko.

== Tao at Kultura ==
Ang mga tao rito ay mabait. Ang kultura ng mga taga-Batanes o mga ''Ivatan'', ang tawag nila sa kanilang mga sarili, ay isa sa mga pinakamatanda sa buong [[Pilipinas]]. Sinasabing ang mga ninuno ng mga Ivatan ay nanggaling sa timog Taiwan 3,500 taon na ang nakakaraan at ginawang tulay ang Batanes upang makarating na sa mga malalayong lugar tulad ng [[Indonesia]] at [[Micronesia]]. Ang kultura nila ay pareho rin sa kultura ng mga tribo sa [[Lan Yu]] (timog Taiwan), dahil sa ang kanilang wika, ang [[Wikang Tao|Yami]], ay medyo hawig sa [[Ivatan]]. Isa pang tribo na ikinukumpara ang mga Ivatan ay sa mga isla ng [[Riyuku]] na matatagpuan sa timog [[Hapon]]. Sa pakikipagkapwa, talagang masaya sila kung may malalaman silang mga kababayan. Talagang mahal nila ang kanilang kapwa, tinatawag na ''pachilipulipus''.

Ngayon, ang kanilang kultura ay may halong banyaga na dahil sa pag-kolonisa sa kanila ng mga [[Kastila]], na naghatid ng malaking impluwensiya sa kanilang wika, relihiyon, at mga tradisyon. Nahaluan na rin ng modernong mga kostumbre ang mga Ivatan dahil sa impluwensiya ng Maynila (na may mga ''direct flight'' na patungo roon) at ng [[Amerika]], sa kadahilanang maraming Ivatan na ang maaaring magtungo roon.

Ang kanilang wika, ang [[Wikang Ibatan|Ivatan]], ay katangi-tangi rin dahil sa kakaibang bokabularyo at pagbigkas nito hindi katulad ng isang tipikal na [[Mga wika sa Pilipinas|wika sa Pilipinas]]. May mga similaridad naman ang Ivatan sa ibang mga wika sa hilagang Luzon, tulad ng [[Wikang Iloko|Ilokano]] at [[Wikang Ibanag|Ibanag]]. Ang Ivatan ay may malaking pagkakatulad sa isang wika sa timog Taiwan, ang [[Wikang Tao|Yami]], na salita ng mga katutubong [[Lanyu]] roon. Sinasabi ng mga lingguwistiko na iisa ang pinanggalingan ng dalawang salita. Sinasabi rin daw na may ilang tribo pa sa timog Taiwan malapit sa lugar ng [[Banking]] na ginagamit ang Ivatan bilang wika.

Dahil sa binubuo ang Batanes ng maraming isla, hindi masyadong nagkakaintindihan ang mga tao roon. Sa mismong isla pa lang ng [[Pulo ng Batan|Batan]], may dalawang diyalekto na ng Ivatan ang natagpuan, ang ''[[Ivasayen]]'' na ginagamit sa kapitolyo ([[Basco]]). Ang ikalawa ay ang ''[[Isamurungen]]'', na ginagamit sa mga munisipalidad ng [[Mahatao]], [[Ivana]], [[Uyugan]], at [[Sabtang]]. Hindi masyadong magkaiba ang dalawa ngunit ang nakikitang pagkakaiba nila ay may kinalaman sa pagbigkas. May isa pang diyalekto ang Ivatan, ang ''[[Wikang Itbayat|Itbayaten]]''. Ito ay ginagamit sa isla ng [[Itbayat]]. Ang isang taga-Batan o Sabtang na makapunta sa Itbayat sa unang pagkakataon ay hindi kaagad makakaunawa ng diyalekto nila roon. Sinasabi nga na ibang lengguwahe na ang Itbayaten dahil hindi na halos maintindihan ang kanilang salita. Ang huling diyalekto ng Ivatan ay ang [[Ibatan]], ang wika sa [[Babuyan Islands]] na parte na ng [[Cagayan]]. Mas magkatulad pa sila ng Itbayaten kaysa sa Ivasayen at Isamurungen.

== Administrasyon ==
Nahahati sa anim na bayan ang Batanes, lahat ay kinakatawan ng iisang distritong pangkongreso.
[[Talaksan:Ph fil batanes.png|thumb|Mga paghahating administratibo sa Batanes.]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Mga bayan ng Batanes
!Bayan
!Populasyon {{Small|(2020)}}
!Lawak {{Small|({{abbr|km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|kilometro kuwadrado}})}}
!Kapal {{Small|(kada {{abbr|km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|kilometro kuwadrado}})}}
!Barangay
|-
|'''[[Basco]]'''
|9,517
|49.46
|170
|6
|-
|[[Itbayat]]
|3,128
|83.13
|34
|5
|-
|[[Ivana]]
|1,407
|16.54
|80
|4
|-
|[[Mahatao]]
|1,703
|12.90
|120
|4
|-
|[[Sabtang]]
|1,696
|40.70
|40
|6
|-
|[[Uyugan]]
|1,380
|16.28
|80
|4
|-
|'''KABUUAN'''
|'''18,831'''
|'''219.01'''
|'''79'''
|'''29'''
|-
| colspan=&quot;5&quot; |{{Center|{{small|''Kabisera ng Batanes ang nakadiin.''}}}}
|}

== Heograpiya ==
=== Topograpiya ===
[[Talaksan:Goats in Batanes.png|thumb|Mga [[baka]], sa madamong [[burol]] ng Batanes]]
Ang Batanes ay grupo ng mga isla na tinatawag na ''Mga Isla ng Batanes''(Batanes Islands) at ang mga ito ay nasa dulong hilagang bahagi ng [[Pilipinas]]. Ang mga ito ay nasa pagitan ng [[Mga Isla ng Babuyan]] (nasasakop ng Probinsiya ng [[Cagayan]]) at [[Taiwan]]. Ang mga islang ito ay may kaunting naninirahan at madalas na daanan ng mga bagyo.

Ang tatlong malalaking isla ay ang [[Isla ng Itbayat|Itbayat]], [[Isla ng Batan|Batan]], at [[Isla ng Sabtang|Sabtang]]. Ang nasa pinakadulong hilaga naman ay ang [[Isla ng Mavudis]].

Halos kalahating bahagi ng Batanes ay [[burol]] at [[bundok]]. Ang [[Isla ng Batan]], ay may kabuuang lawak na 35&amp;nbsp;km², ay halos bulubundukin ang hilaga at timog-silangang bahagi nito. Animo'y hugis palaggana ang gitna nito. Ang [[Isla ng Itbayat]], na may kabuuang lawak na 95&amp;nbsp;km², ay padalisdis kadalasan pakanluran, dahil sa bulubundukin at maburol ang hilaga at  silangang baybayin nito. Ang Sabtang naman ay nasasakop ng bundok ang gitnang bahagi, ang islang ito ay may kabuuang lawak na 41&amp;nbsp;km², na siyang dahilan upang ang lupa ay dumalisdis palabas ng baybayin nito.

[[Talaksan:Batanes Hills.png|left|thumb|Kamangha manghang mga burol ng Basco]]
Ang mga isla ay napapalibutan ng malawak na katubigan ng [[Bashi Channel]] at [[Balintang Channel]], kung saan ang Karagatang Pasipiko at Dagat Tsina ay nagtatagpo. Ang lugar ay syang pangunahing daanang pantubig ng  [[Pilipinas]] at [[Japan]], [[Tsina]], [[Hongkong]] at [[Taiwan]]. Mayaman ito sa yamag-dagat, kabilang na ang pinaka bihirang [[corals]] sa mundo.

Ang probinsiya ay maburol at mabundok, na may halos 1,631.50 ektarya o 7.10% na bahagi nito ay  taas-baba at 78.20% o 17,994.40 ektarya ay nahahati sa pataas-baba hanggang sa padalisdis, hanggang sa sobrang dalisdis. Apatnapu't dalawang bahagi (42%) o 9,734.40 ektarya ang padalisdis hanggang sa mabangin na lugar.

[[Talaksan:Valuga Beach.png|thumb|Mabatong baybayin ng Valugan Beach]]
Dahil sa natatanging katangian ng lugar, maganda ang daloy ng tubig dito at halos di nagtatagal ang pagbaha. Ang pangunahing isla ng Batan ang may pinakamalaking bahagi ng patag at halos patag ang lupa, kasunod ang Itbayat at Sabtang. Ang Itbayat ay may padalisdis hanggang sa halos patag na lupa sa mala talampas ng paligid nito patuloy hanggang sa matataas na bangin na umaabot sa halos 20-70 metro ang taas sa ibabaw ng dagat, at halos walang dalampasigan. Ang Sabtang naman ay may maliit na patag na lupa na manaka-nakang nakapaligid sa baybayin nito, habang ang gitna naman ay halos nasasakop ng matarik na bundok at malalalim na lambak. Ang isla ng Batan at Sabtang ay may paputol putol na maiikling baybayin na may buhangin at mga batuhan.

Ang kalupaan ng probinsiya na kahangahanga at kaakit akit ang halos bawat sulok, ay may limitadong katangian sa pagpapalawak ng agrikultura para sa sadyang napakaiit na probinsiya.

=== Klima ===
[[Talaksan:Gloomy Sky Over the Lighthouse.png|thumb|left|Madilim na [[ulap]] sa ibabaw ng parola ng Basco, nagbabadya ng [[ulan]]]]
Ang klima dito ay halos pareho ng sa [[Taiwan]]. Kadalasan ang lugar ay nakakaranas ng mababa sa normal na temperatura na 55 degri [[Fahrenheit]] (13&amp;nbsp;°C).

Ang probinsiya ay kadalasang winawalis ng malakas na hangin at ulan na syang nagbibigay ng maling paniniwalang ang Batanes ay palaging ginugupo ng mga bagyo.Kung bakit ang Batanes ay laging naiiugnay sa sama ng panahon, ito ay dahil sa ang kabisera nitong basco ay ang huling himpilan ng panahon sa hilaga. Ito rin ang lugar na pinagbabatayan ng lahat ng bagyo na pumapasok sa nasasakupan ng Pilipinas. Wala itong ipinahayag na tuyo at basang panahon. Umuulan dito ng halos pinakamababa ang walong araw hanggang sa pinakamataas na 21 araw sa loob ng isang buwan. Nakakaranas dito ng praktikal na apat na pahahon, ang pinakamainam ay ang tag araw (Abril-Hunyo) at taglamig (Disyembre-Pebrero), kung saan ang temperatura ay kadalasang bumababa sa  pitong digri Celsius.

Ang mainam na panahon ng pagpunta dito ay tuwing kalagitnaan ng Marso hanggang Hunyo. Ang &quot;Indian summer&quot; kadalasang nag uumpisa ng Setyembre. Minsan, ang panahon ay nag uumpisang maging maganda pinakamaaga na ang Pebrero hanggang sa pinakahuli ang Hulyo. Hanging galing hilaga o timog ang nagdadala ng malamig na hangin. Nagdadala rin ang mga ito ng sama ng panahon at namumuong mga ulap na nagiging dahilan ng pagkakansela ng pagdating o pag alis ng eroplano. Ang tag-lamig, ay ang malamig na panahon na nararanasan ng Ivatan kaya tinatawag nila itong tag-lamig (winter) ay nararanasan tuwing Disyembre hanggang Pebrero. Kung mag pupunta ng Batanes, lagi lang tandaan na sa mga islang ito ayvmadaling magbago ang panahon. Kung kaya't dapat maging handa sa anumang panahon ang mararanasan mo.

=== Pisikal ===
Ang Batanes ay 680&amp;nbsp;km ang layo sa [[Maynila]] at 280 sa bayan ng [[Aparri]]. Sa hilaga nito, naroon ang kanal ng [[Bashi]], sa timog naman ay ang kanal ng [[Balintang]]. Sa kanluran ay ang [[Dagat Timog Tsina]], at sa silangan ay ang [[Karagatang Pasipiko]]. Binubuo ang lalawigan ng sampung isla. Ito ang [[Batan]], [[Itbayat]], [[Sabtang]] at [[Vuhos]] na pinakamalaki, ang iba pa ay [[Pulo ng Siayan|Siayan]], [[Mavudis]], [[Misanga]], [[Ditarem]], [[Dinem]] at [[Dequey]] na walang nakatirang tao.

== Kalikasan ==
Ang flora at fauna sa Batanes ay talagang katangi-tangi at doon lang matatagpuan. Maraming species ng mga hayop at halaman ang doon lang matatagpuan. Pati ang mga tanawin doon ay kakaiba, tulad ng mga bundok at mga dalampasigan.

=== Mga tanawin ===
Mga bundok at dalampasigan:

* Valugan Beach
* Mt. Riposed
* Mt. Iraya
* Mt. Matarem
* Rapang du Kavuyasan
* Mt. Karobooban
* Duvek Bay
* Vuhos Marine Reserve
* Tukon Hedgerows

Mga tradisyonal na bahay sa:
[[Talaksan:Diura Fishing Village.jpg|thumb|right|Pamayanan ng mga mangingisda ng Diura]]
* Savidug
* Chavayan
* Nakanmuan
* Sumnanga
* Diura
* Raele

Mga arkitekturang may impluwensiyang Kastila:

* ang simbahan at plaza ng San Carlos Borromeo, Mahatao

Mga Ijangs (mga ''fortress'' o [[portipikasyon|kuta]] sa mga bundok):

* Itbud Ijang
* Ivana Ijang
* Chuhangin Ijang
* Savidug Ijang

Mga tirahan ng mga sinaunang Ivatan:

* Rakuaydi
* Nahili du Vutox
* Mt. Karobooban

Mga libingang pa-barko ang hitsura:

* Chuhangin
* Nakamaya
* Turungan

=== Mga hayop at halaman ===
Mga puno:

* Vutalaw (''Calophyllum inophyllum'')
* Aynas (''Anacardium occidentale'')
* Nato (''Palaquium luzoniense'')
* Malaapdo (''Gonstylus bancanus'')
* Vatinglaw (mga species ng ''Diospyros'')

Mga damo:

* Vayasuvas (''Freycinetia willamsii'')
* Tamidok
* Karukmuten

Mga hayop:

* [[Indochinese shrew]] (''Crocidura attentuata'')
* [[Riyuku flying fox]] (''Pteropus dasymallys'')

== Ekonomiya ==
Halos 75% ng mga Ivatan ay magsasaka at mangingisda. Ang ibang bahagi naman ay nagtatrabaho sa pamahalaan at pribadong kompanya. Bawang at bakahan ang pangunahing pinagkakakitaan dito. Ang mga Ivatan ay nagtatanim din ng kamote baging, kamoteng kahoy, gabi, at ang biharang uri ng puting uvi. Ang tubo ay itinatanim upang makagawa ng palek, isang uri ng katutubong alak, at suka.

Sa kasalukuyan, ang mga isdang nahuhuli rito ay unti-unting nababawasan dahil sa kakulangan ng tamang kaalaman. Kakaunti lang ang mga pwedeng pasukang trabaho rito. Kadalasan ang mga nakapag-aral na mga Ivatan ay lumuluwas sa siyudad o nag pupunta sa labas ng bansa.

Ang [[Wind-Diesel Hybrid Power Systems|wind diesel]] generating plant ay binuksan noong 2004.

Layo at masamang panahon ang syang humahadlang sa pag angat ng ekonomiya rito. Ang ibang pangngailangan gaya ng bigas, softdrinks, at gasolina ay kadalasang may dagdag na 75% hanggang 100% kumpara sa presyo nito sa Maynila.

== Talababa ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;

== Sanggunian ==
{{reflist|2}}

== Kawing Panlabas ==
*[http://www.batanesonline.com Batanes Online]

==Tropiko Kancer==

*Batanes islands Lantitude 21°Hilaga ng Central Luzon Philippines 

*classification session Summer  warm at summer mainit Tropiko Moonson climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041206035533/http://www.batanesonline.com/ |date=2004-12-06 }}

{{Batanes}}
{{Lambak ng Cagayan}}
{{Philippines political divisions}}

[[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Batanes|*]]</text>
      <sha1>5w8gj2mnmzg1zxyx6dhomodjsx1276g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Darna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2032</id>
    <revision>
      <id>2212158</id>
      <parentid>2137409</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13753" sha1="e6egk078837w7os7opqwbysg2xh638s" xml:space="preserve">{{Otheruses4|karakter sa komiks na Darna}}
{{Superherobox 
|character_name= Darna
|real_name= Narda 
|debut= ''Pilipino Komiks'', #77 (Mayo 13, 1950)
|creators= [[Mars Ravelo]]&lt;br /&gt;[[Nestor Redondo]]
|species= Nagbabagong-anyong tao / pinaghalong ''extra-terrestrial''
|alliances= [[Captain Barbell]]&lt;br /&gt;[[Dyesebel]]
|aliases= Daria (alternatibong mortal na pagbabalatkayo)
|homeworld= Pilipinas
|powers=
|powers=
*Nagbabagong-anyo si Narda at nagiging ang superhero na si Darna pagkatapos ilunok ang Puting Bato at isigaw ang &quot;Darna.&quot; Bumalik siya sa pagiging mortal pagkatapos isigaw ang &quot;Narda&quot; at ang Puting Bato ay nailuwa.
Mga kakayahan ni Darna:
*Nagtataglay ng kaakitan ni [[Venus]], ang kaluwalhatian ni [[Apollo]] at ang lakas ni [[Samson]]
*Higit-sa-taong lakas, istamina, bilis, liksi at tatag
*Paglipad
*Pagtatanggol sa salamangka
*Rehenerasyon
*Telepatiya
*Telekinesis
*''Heat vision'' o nag-aapoy na mata
*Gumagamit ng di-masirang pulseras, inarmasang salakot at medalyon (''shuriken'') sa pamamagitan ng sinturon
|}}
Si '''Darna''' ({{IPA-tl|daɾna}}) ay isang [[kathang-isip]] na superhero na lumalabas sa mga [[komiks]] mula sa [[Pilipinas]]. Nilikha ang karakter para sa ''Pilipino Komiks'' ng manunulat na si [[:en:Mars_Ravelo|Mars Ravelo]] at tagaguhit na si [[Nestor Redondo]] noong 1950. Una siyang lumabas sa ''Pilipino Komiks'' (Ace Publications, Inc.) #77 noong Mayo 13, 1950.&lt;ref&gt;[http://www.internationalhero.co.uk/d/darna.htm ''Darna''] internationalhero.co.uk (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Si Darna ay muling pagbabago ng naunang karakter ni Ravelo na si Varga, na ang kuwento at ilustrasyon ay ginawa niya mismo. Unang lumabas ang karakter na ito sa ''Bulaklak Magazine'', Bolyum 4, #17 noong Hulyo 23, 1947. Umalis si Ravelo sa ''Bulaklak'' dahil sa hindi pagkakasundo sa mga patnugot ng publikasyon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lambiek.net/artists/r/ravelo_mars.htm|title=Mars Ravelo|work=lambiek.net|accessdate=10 Hunyo 2015|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; Isa sa mga pinakatanyag na superhero na Pilipino, lumabas si Darna sa maraming mga pelikula at ilang seryeng pantelebisyon. hello hehehhe

Si Darna ay isang namatay na taga-ibang [[planeta]] o ''extra-terrestrial'' na mandirigma na lumalabas sa pamamagitan ng salamangka sa isang babaeng mula sa [[Daigdig]] na nagngagalang '''Narda'''. Pakatapos lunokin ni Narda ang Puting Bato na may mahika at isigaw ang &quot;Darna,&quot; nagbabagong-anyo siya sa makapangyarihang mandirigmang si Darna. Bilang Darna, ipinagtatanggol niya ang mga naaapi at nilalabanan ang mga kriminal at mga kampon ng kasamaan, isa na dito si [[Valentina (Darna)|Valentina]], isang babaeng may buhok na ahas na parang si [[Medusa]]. Madalas siyang samahan ng kanyang nakakabatang kapatid na si Ding. May ilang mga alternatibong bersyon ni Darna na binagyan ng bagong katauhan sa paglipas ng mga taon. Chat nyo po ako: MaryJane Santos

Natatangi at ikoniko ang itsura ni Darna: kadalasang nakasuot siya ng pulang bikini na may mga ginutuang bituin sa bawat takip ng bra; pulang [[kalubkob]] na napapalamutian ng gintong medalyong may pakpak; gintong pulseras; gintong medalyong sinturon na may [[bahag]] sa gitna; at halos hanggang tuhod na pulang bota. Malawak na tinuturing si Darna bilang ikono sa [[kalinangan ng Pilipinas]], at tinuturing na pinakabantog na superhero na karakter sa [[Pilipinas]].&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://news.google.com/newspapers?nid=2479&amp;dat=20030217&amp;id=OlU1AAAAIBAJ&amp;sjid=fCUMAAAAIBAJ&amp;pg=1953,8884472&amp;hl=en|title=Darna|publisher=Philippine Daily Inquirer|date= 2003-02-17 |accessdate=2014-07-19|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;

Malawak na hinalaw at ginampanan ang karakter sa ibang anyo ng midya, kabilang ang mga pelikula at seryeng pantelebisyon, Kabilang sa ilang mga artista na ginampanan si Darna sa pelikula at telebisyon sina [[Rosa del Rosario]], [[Liza Moreno]], [[Eva Montes]], [[Gina Pareño]], [[Vilma Santos]], [[Lorna Tolentino]], [[Rio Locsin]], [[Sharon Cuneta]], [[Nanette Medved]], Anjanette Abayari, [[Regine Velasquez]], [[Angel Locsin]], at [[Marian Rivera]].&lt;ref name=13actresses&gt;{{cite web|url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/multimedia/slideshow/05/30/17/in-photos-13-actresses-who-played-darna|title=IN PHOTOS: 13 actresses who played Darna|website=ABS-CBN News|publisher=ABS-CBN Corporation|accessdate=Mayo 31, 2017|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;

==Sa ibang midya==

===Tala ng mga gumanap ng Darna sa mga pelikula at palabas sa telebisyon===
====Rosa del Rosario (1951–1952)====
Ang kauna-unahang Darna ay ginampanan ng isang Pilipino-Amerikanong mestisang si [[Rosa del Rosario]] sa pelikulang [[Darna (1951)|''Darna'' (1951)]]. Ginampanan niya si Darna sa ilalim ng Royal Films na pagmamay-ari ni [[Fernando Poe]]. Si [[Valentina (Darna)|Valentina]], ang orihinal na kalaban ni Darna, ay ginampanan ni Cristina Aragon samantalang ang ibang katauhan ni Darna na si Narda ay ginampanan ng isang batang artista na si Mila Nimfa. Pagkaraan ng isang taon si [[Rosa del Rosario]] pa rin ang gumanap na Darna sa pelilkulang ''[[Darna at ang Babaing Lawin]]'' at sa pagkakataong ito ay isang Babaeng Lawin ang kanyang kalaban na ginampanan naman ni Elvira Reyes.
[[Talaksan:Darna At Ang Babaeng Lawin (1952).jpg|thumb|Darna at ang Babeng Lawin na ginampanan ni Rosa del Rosario (1952)]]
&lt;br /&gt;

====Liza Moreno (1963-1964)====
Pagkatapos ng labing-isang taon na lumipas muling binigyang buhay ng isang artistang mula sa [[LVN Pictures]] na si [[Liza Moreno]] ang papel ng isang Darna kasama si Danilo Jurado bilang Ding sa pelikulang ''[[Si Darna at ang Impakta]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.philstar.com/entertainment/2017/04/21/1687604/artist-who-drew-original-darna|title=The artist who drew the original Darna|last=Lo|first=Ricky|publisher=''The Philippine Star''|date=Abril 21, 2017|accessdate=Abril 25, 2019|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=13actresses /&gt; Sa isa pang pelikula sa sumunod na taon, ang ''[[Isputnik Vs. Darna|Isputnik vs. Darna]]'', sa pagkakataong ito ay sinagupa niya ang isa pang babaeng bida ng kalawakan na si [[Isputnik]] na ginampanan naman ng isa pang artista ng [[LVN Pictures]] na si [[Nida Blanca]].&lt;ref&gt;[http://video48.blogspot.com/2008/02/forgotten-pinoy-superheroes-of-60s.html PINOY SUPERHEROES OF THE 60s#3: THE FORGOTTEN ONES] video48 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

====Eva Montes (1965)====
Noong 1965, isang baguhang artista na si [[Eva Montes]] ang gumanap bilang Darna habang si [[Connie Angeles]] ang gumanap na Narda sa pelikulang [[Darna at ang Babaing Tuod|''Darna at ang Babaing Tuod''.]] Si Montes ay gumanap noong 1964 bilang anak ni [[Dyesebel]] na si Alona sa pelikulang ''Anak ni Dyesebel''. Ang gumanap sa kontrabidang si Babaing Tuod ay si [[Gina Alonzo]] na unang gumanap na Impakta sa naunang pelikulang ''Darna at ang Babaing Impakta''.

====Gina Pareno (1969)====
Si [[Gina Pareno]] na galing sa [[Sampaguita Pictures]] ang gumanap naman na Darna noong 1969 sa pelikulang ''[[Si Darna at ang Planetman]]''. Ginampanan din niya ang papel na Daria at si Narda ay ginampanan ng batang artista na si [[Gina Alajar]]. Sa pelikula na ginawa ng Vera Perez Productions, umibig si Darna sa isang lalaki na may ibang katauhan, si Planetman, na kailangan niyang talunin.&lt;ref&gt;[http://video48.blogspot.com/2008/01/darna-in-60s.html DARNA IN THE 60s] video48 (sa Ingles).&lt;/ref&gt;

====Vilma Santos (1973–1980)====
Naging ikoniko ang pagganap ni [[Vilma Santos]] bilang Darna noong dekada 1970. Tumabo sa takilya ang tanging pelikulang trilohiya (isang pelikulang na may tatlong hiwalay na istorya) ng Darna na ''[[Lipad, Darna, Lipad|Lipad, Darna, Lipad!]]'' noong 1973 at pagganap ni Santos ay naging isang pambihirang pagkakataon para sa pagyabong ng kanyang karera sa pagiging artista.&lt;ref&gt;[http://video48.blogspot.com/2008/01/vilma-santos-best-darna-ever.html VILMA SANTOS : THE BEST DARNA EVER] video48 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ito ang kauna-unahang pagkakataon na gumanap na Narda ay pareho ng gumanap ng Darna. Nag-iwan din ng tatak sa popular na kultura ang katagang sinambit ni Darna na &quot;Ding, ang bato!&quot; sa pelikula ngunit hindi ito orihinal na linya sa komiks.

Nasundan pa ng tatlong pang pelikula na si Santos ang Darna, at ito ang ''[[Darna and the Giants|Darna ang the Giants]]'' (1974), ''[[Darna VS The Planet Women|Darna vs. The Planet Women]]'' (1975) at ''[[Darna at Ding]]'' (1980). 
[[Talaksan:Darna &amp; the Giants.JPG|thumb|Vilma Santos bilang si Darna sa Darna and the Giants (1974)]] 

====Lorna Tolentino (1977)====

Noong 1977, ang kauna-unahng seryeng palabas sa telebisyon tungkol kay Darna ay ipinalabas sa KBS 9 ([[RPN 9]]) kung saan ginampanan ni [[Lorna Tolentino]] si Darna at Narda.

====Dolphy (1978)====
Ang bersiyong ito ng Darna ay isang katatawanan, sapagkat ito ay ginampanan ng komedyanteng si [[Dolphy]].  Ang pelikulang ito ay gawa ng [[Regal Films]] at ginampanan din ni [[Lotis Key]] ang papel na Darna

Ang pelikulang ito ay halos tumabo rin sa takilya dahil ang Darna dito sa kuna-unahang pagkakataon ay isang binabae.

====Rio Locsin (1979)====
Pagkatapos ng pamamayagpag at matagumpay na pagkakaganap ni [[Vilma Santos]] bilang Darna, mayroon na namang ibang babeng sumulpot upang gumanap at ito ay si [[Rio Locsin]]..

Kung may Darna meron din na isang [[Ding]], at ang gumanap dito ay ang batang paslit na si [[Romnick Sarmenta]].  Ang pelikulang ito ay mula sa [[MBM Film Productions]] at ipinalabas noong 1980.

====Nanette Medved (1991)====
Eksaktong sampung taon o mahigit isang dekada ang lumipas, ang Reyna ng himpapawid na si Darna ay muling namayagpag sa ere at ito ay binigyang buhay naman ng isangseksing artista sa katauhan ni [[Nanette Medved]].

Ang bersiyon ng pelikulang ito ay pinamahalaan ni [[Joel Lamangan]] at ang kaniyang nakalaban dito ay isang [[Babaeng Impakta]] na ginampanan naman ni [[Bing Loyzaga]] at isang [[Babaeng Ahas]] na ginampanan naman ni [[Pilar Pilapil]].

Dito ginampanan ni [[Nanette Medved]] ang isang modelo na lingid sa kaalaman ng lahat na siya pala ang Darna, at si [[Ding]] naman na ginampanan ng dating miyembro ng [[Smokey Mountain (banda)]] an si [[Tony Lambino]].
[[Talaksan:Darna nanette.jpg|thumb|Nanette Medved bilang si Darna na pinamahalaan ni Joel Lamangan]]
&lt;br /&gt;

====Anjanette Abayari (1993)====
Ang naturang bersiyon na ito ng Darna ay tinatayang may pinakamaraming nakuhang kita sa takilya.  Ang pelikulang [[Darna Ang Pagbabalik]] ay tumatalakay tungkol noon na nangyari sa Bundok ng [[Pinatubo]] kung saan nililigtas niya ang mga tao laban sa [[Lahar]].

Ang pelikulang ito ni [[Anjanette Abayari]] na gumanap bilang Darna ay kulang sa inaasahang aksiyon ng mga tao na dating ginagawa ng isang Bida sa himpapawid.

====Angel Locsin (2005)====
Taong 2005&amp;nbsp;ng mabili ng [[GMA Network]] ang karapatan para isahimpapawid ang makabagong bersiyon ng Darna kung saan ang bata at seksing si [[Angel Locsin]] ang gaganap.

Sa bersiyong pantelebisyon na ito ay makakasagupa niya ang reyna ng ahas na si [[Alessandra de Rossi]] kung saan pinakahihintay ng mga tao ang eksenang iyon.

Sa [[telebisyon]], ginawa ng [[GMA Network]] ang teleseryeng 'Darna' at binago nila ng kaunti ang orihinal na lathala ni [[Mars Ravelo]].

====Marian Rivera (2009)====

Taong 2009 nang muling gumawa ng isa pang bersiyon ang [[GMA Network]]. Ito ay pinangunahan ni [[Marian Rivera]]

Taong Enero 2008 nang unang sinabi ang pagbabalik ng karakter ni Narda kasama si [[Capt. Barbell]] ngunit dahil sa pagkakabungo ng oras ay una nang ipapalabas si Darna ngunit sinabi na maaring lumabas sa serye ang isa pang tagapagligtas.

====Iba pang gumanap ng Darna====
*[[Lotis Key]] - para sa pelikulang [[Darna Kuno|''Darna Kuno'']]
*[[Brenda del Rio]] - para sa pelikulang [[Darna Kuno|''Darna Kuno'']]
*[[Sharon Cuneta]] - para sa pelikulang [[Captain Barbell (1988)|''Captain Barbell'' (1988)]]
*[[Regine Velasquez]] - para sa pelikulang [[Captain Barbell (2003)|''Captain Barbell'' (2003)]]

===Tala ng mga pelikula at palabas sa telebisyon tungkol kay Darna===
*[[Darna (1951)|''Darna'' (1951)]]
*[[Darna at ang Babaing Lawin|''Darna at ang Babaing Lawin'']] (pelikula noong 1952)
*[[Isputnik Vs. Darna|''Isputnik Vs. Darna'']] (pelikula noong 1963)
*[[Darna at ang Babaing Impakta|''Darna at ang Babaing Impakta'']] (pelikula noong 1965)
*[[Darna at ang Babaing Tuod|''Darna at ang Babaing Tuod'']] (pelikula noong 1966)
*[[Darna and the Planetman|''Darna and the Planetman'']] (pelikula noong 1969)
*[[Lipad, Darna, Lipad|''Lipad, Darna, Lipad'']] (pelikula noong 1973)
*[[Darna &amp; the Giants|''Darna &amp; the Giants'']] (pelikula noong 1974)
*[[Darna VS The Planet Women|''Darna VS The Planet Women'']] (pelikula noong 1975)
*[[Darna! (seryeng pantelebisyon ng 1977)|''Darna'' (1977)]] (seryeng pantelebisyon)
*[[Darna Kuno|''Darna Kuno'']] (pelikula noong 1978)
*[[Darna at Ding|''Darna at Ding'']] (pelikula noong 1979)
*[[Bira, Darna, Bira|''Bira, Darna, Bira'']] (pelikula noong 1980)
*[[Darna (1991)|''Darna'' (1991)]] (pelikula)
*[[Darna ang Pagbabalik|''Darna ang Pagbabalik'']] (pelikula noong 1993)
*[[Darna (2005)|''Darna'' (2005)]] (seyeng pantelebisyon)
*[[Darna (2009)|''Darna'' (2009)]] (seyeng pantelebisyon)

==Mga sanggunian==
{{reflist}}
==Mga panlabas na link==
*[http://www.marsravelodarna.com Opisyal na Mars Ravelo's Darna web site]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200328162205/http://www.marsravelodarna.com/ |date=2020-03-28 }}
*[http://www.igma.tv/show.php?showid=105 Opisyal na official site para sa teleserye ng GMA]
*[http://www.mangocomics.com/darna Website ng Mango Comics para sa Darna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050811090046/http://www.mangocomics.com/darna/ |date=2005-08-11 }}

[[Kategorya:Darna| ]]
[[Kategorya:Kultura ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga karakter sa komiks mula sa Pilipinas]]</text>
      <sha1>e6egk078837w7os7opqwbysg2xh638s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Friendster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2132</id>
    <revision>
      <id>2212197</id>
      <parentid>2176535</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5165" sha1="qty7zaii470ethtoimw4scztg0sw95g" xml:space="preserve">{{update}}
[[Talaksan:Logo-friendster-small.gif|thumb|Tatak sa pangangalakal at pagkakakilanlan ng Friendster]]

Ang '''Friendster''' ay isang pribadong pagmamay-aring panghalubilong kabalagang [[websayt]] (''social networking website'') .&lt;ref name=&quot;VentureBeat&quot;&gt;Eric Eldon, 4 Agosto 2008. &quot;[http://venturebeat.com/2008/08/04/friendster-raises-20-million-nabs-a-googler-to-be-ceo/ ''Friendster raises $20 million, nabs a Googler to be CEO] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220527072940/https://venturebeat.com/2008/08/04/friendster-raises-20-million-nabs-a-googler-to-be-ceo/ |date=2022-05-27 }}&quot; VentureBeat. Kinuha noong 4 Disyembre 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;Gary Rivlin, 15 Oktubre 2006. &quot;[http://www.nytimes.com/2006/10/15/business/yourmoney/15friend.html?_r=1 ''Wallflower at the Web Party''].&quot; New York Times. Nakuha noong 4 Disyembre 2008.&lt;/ref&gt; Sa [[Sydney]], [[Awstralya]] ang punong himpilan nito.&lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/2009/TECH/06/09/myspace.comeback/index.html ''CNN, Can MySpace make a comeback?'']&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ==
Nakatuon ang Friendster sa pagtulong sa mga tao na makakilala ng mga bagong [[kaibigan]], makibalita sa mga lumang kaibigan at magbahagi ng mga nilalamang midya sa [[web]].&lt;ref name=&quot;ataglance&quot;&gt;{{Cite web |title=''Friendster at a Glance document'' |url=http://images.friendster.com/images/Friendster_At_A_Glance_September_2008.pdf |access-date=2009-06-27 |archive-date=2009-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731052122/http://images.friendster.com/images/Friendster_At_A_Glance_September_2008.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  Ginagamit din ang websayt sa pagtatala at pagtutuklas ng mga bagong pangyayari, mga banda, kinagigiliwang libangan, at marami pang iba.  Maaaring magbahagi ang mga tagagamit ng mga nilalaman, katulad ng mga bidyo, larawan, mensahe at kumento sa mga kaibigan sa pamamagitan ng kanilang pahina ng impormasyon (''profile'') at sa kanilang kabalagan (''network'').&lt;ref name=&quot;ataglance&quot; /&gt;

Mayroon higit sa 90 [[milyon]]g nakarehistrong tagagamit ang Friendster at higit sa 61 milyong natatanging mga bisita sa isang buwan sa buong mundo.  Nakakatanggap ang websayt ng tinatayang 19 bilyong pagtingin sa mga pahina bawat buwan, at nasa loob ng 100 pinakamataas na websayt sa buong daigdig batay sa trapikong pang-web.&lt;ref name=&quot;alex&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.alexa.com/siteinfo/friendster.com |title=''Alexa Top 100'' |access-date=2009-06-27 |archive-date=2019-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423145822/https://www.alexa.com/siteinfo/friendster.com |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Galing sa [[Asya]] ang higit sa 90% ng trapiko nito.  Sa Asya, mas maraming natatanging mga bisita kaysa ibang panghalubilong kabalagang [[websayt]].&lt;ref name=&quot;comscore&quot;&gt;''ComScore Press Release'', 30 Hunyo 2008. &quot;[http://www.comscore.com/press/release.asp?press=2295 ''India and China Propel Internet Audience Growth in Asia-Pacific Region, According to comScore''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505141026/http://www.comscore.com/press/release.asp?press=2295 |date=2009-05-05 }}&quot;, Nilabas para sa midya. Kinuha noong 27 Oktubre 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TIME&quot;&gt;Ling Woo Liu, 29 Enero 2008. &quot;[https://web.archive.org/web/20090526162752/http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1707760,00.html Friendster Moves to Asia]&quot;, TIME. Retrieved 27 Oktubre 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name = eight&gt;Nilabas para sa midya, 21 Oktubre 2008. &quot;[http://www.friendster.com/info/presscenter.php?A=pr48 ''Friendster is the #1 Social Network for Adults and Youth in Malaysia''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219023712/http://www.friendster.com/info/presscenter.php?A=pr48 |date=2008-12-19 }}&quot;, Nilabas para sa midya. Retrieved 27 Oktubre 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nine&quot;&gt;Nilabas para sa midya. 21 Oktubre 2008. &quot;[http://www.friendster.com/info/presscenter.php?A=pr47 Friendster is the #1 Social Network for Adults and Youth in Singapore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219023707/http://www.friendster.com/info/presscenter.php?A=pr47 |date=2008-12-19 }}&quot;, Nilabas para sa midya. Kinuha noong 27 Oktubre 2008.&lt;/ref&gt; Ang sampung pinakamataas na bansang gumagamit ng Friendster, sang-ayon sa Alexa noong 7 Mayo 2009 ay ang [[Pilipinas]], [[Indonesia]], [[Malaysia]], [[Timog Korea]], ang [[Estados Unidos]], [[Singgapura]], [[People's Republic of China|Tsina]], [[Hapon (bansa)|Hapon]], [[Saudi Arabia]] at [[Indiya]].&lt;ref name=&quot;alex&quot; /&gt;

== Pagsagawa ==

Tinatag ni Jonathan Abrams, isang [[wikang pamprograma|taga-programa]] ng [[kompyuter]], ang Friendster sa [[Mountain View]], [[California]] noong 2007 bago ang pagbuo, paglunsad, at adopsiyon ng MySpace, [[Facebook]], LinkedIn at iba pa.&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;Betsy Schiffman, 9 Mayo 2008. &quot;[http://blog.wired.com/business/2008/05/friendster-inpr.html In Praise of Friendster]&quot;, Wired. Retrieved 27 Oktubre 2008.&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==

{{reflist}}

== Ugnay panlabas ==
* [http://www.friendster.com Opisyal na Sayt ng Friendster] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021120140852/http://www.friendster.com/index.jsp |date=2002-11-20 }}

[[Kategorya:Internet]]
[[Kategorya:Komunikasyon]]</text>
      <sha1>qty7zaii470ethtoimw4scztg0sw95g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hentai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2177</id>
    <revision>
      <id>2212230</id>
      <parentid>2195500</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75864" sha1="fzczwixsu9hhb2h140k9j2nuzsoq34g" xml:space="preserve">{{better translation|date=Enero 2014}}

{{Card:Japanese
|Name=Hentai
|Kanji=変態
|Hiragana=
|Katakana=へんたい
|Romaji= Hentai
|Kiridzi=Хэнтай
|Pronunciation=Ja-Hentai.oga
|Interpretation=pagsalungat
|Align=right
|Hide=
|}}
{{portal|Anime at Manga|Wikipe-tan face.svg}}
[[File:Hentai - yuuree-redraw.jpg|thumb|Isang likhang Hentai]]
Ang {{nihongo|'''Hentai'''|変態 or へんたい|}} ''{{Audio|Ja-Hentai.oga|pakinggan}}'' ay salitang [[wikang Hapon|Nihonggo]] na nangangahulugang &quot;pagbabago&quot; o &quot;taliwas sa karaniwan&quot; na ginagamit sa [[biyolohiya]] na pang-tukoy sa [[metamorposis (biyolohiya)|metamorposis]]. Bagaman, sa [[kolokyal]] na gamit, tumutukoy ito sa mga &quot;pagiging mahalay&quot; at ginagamit sa labas ng bansang [[Hapon (bansa)|Hapon]] at sa kalakha ng mga Kanluraning bansa at sa mga bansang nagsasalita ng [[wikang Ingles]] bilang tumutukoy sa [[anime]], [[manga]], [[mga larong pang-kompyuter]], na may hayag na sekswal o [[pornograpiya|pornograpikong]] nilalaman.

Sa [[Wikang Hapon|Hapon]], ang salitang Hentai ay isang Kanji na tinatambalan ng 変 (''hen'' kahulugan &quot;kaibahan&quot; &quot;kalituhan&quot; o &quot;iba&quot;) at 態 (''tai'' kahulugan &quot;pag-uugali&quot; o &quot;panlabas&quot;). Sa salitang balbal, ang 変 态 (Hentai) ay ginagamit bilang isang ma-insultong kahulugan na tinatayang &quot;masamang tao&quot; o &quot;wirdi&quot;. Ang kataga ay hindi madalas na ginagamit sa pornograpiya sa Hapon. Sa halip, ang mga kataga tulad ng 18-kin (18禁, literal &quot;18-prohibited&quot;) na ibig sabihin ay &quot;ipinagbabawal sa mga hindi pa 18 taong gulang&quot;, at seijin manga (成人漫画&quot;adult manga&quot;) ay ginagamit kapag tumutukoy sa [[pornograpiya]]. Ang mga titik Ingles AV ay ginagamit din, na nakatayo para sa mga matatandang palabas.

== H, o ecchi ==
[[File:The kanji for Hentai.svg|thumb|150px|Ang salitang &quot;Hentai&quot; na nakasulat sa ([[Kanji]])]]

Ang [[Ingles]] na paggamit ng &quot;Hentai&quot; ay mas katulad sa paraan na ang ginagamit na salita ng Hapon kapag sila'y nalilibugan at salitang balbal na may katagang エッチ (''H'', o ''[[ecchi]]''), na tumutukoy sa anumang sekswal na may kinalaman sa salitang &quot;bulbol&quot; na malinaw na nilalaman o ang pag-uugali. Ang pinanggalingan ng mga kataga na ito ay hindi tiyak pero sinigurado ng mga eksperto ngunit maaaring ito ay isang pinaikling porma ng Hentai na ginamit bilang isang magalang na kodigong salita ng mga manyak noong [[1960 B.C.]].

== Pangalan ==

Para sa unang pagkakataon, ang salitang &quot;Hentai&quot; ay ginagamit noong panahong [[Meiji]] , kapag ang salita na ito na minarkahan tulad penomenong paranormal bilang isang telepatiya at hipnosis.&lt;ref&gt;Saitō Hikaru ''‘Hentai—H’''. pahina. 46&lt;/ref&gt;. Ang mga katagang ito ay ginagamit lamang sa mga medikal na propesyonal at walang sekswal na konotasiyon. Simula noong 1917 , ang salitang ito ginagamit na ng maraming medial na Hapones tulad ng masinisinang Hentai ng Sistemang Rehabilitasiyon ng Newropisiyolohikal ([[Wikang Ingles|Ing]]: Neurophysiological Rehabilitation System).&lt;ref&gt;{{книга |автор = Kelts, Roland. |заглавие = Japanamerica |pages =127}}&lt;/ref&gt;

Kahanay ng salitang pisiyolohiyang Hentai, ipinasok ang seksolohiya sa paggamit ng mga katagang ''Seiyoku Hentai'' ([[Wikang Ingles|Ing]]: ''Sexual Arrousal''). Ang mga parirala na ito ay nagsimulang ginamit ng mga nakakarami noong 1894&lt;ref&gt;''Kelts, Roland.'' Queer Japan from the Pacific War to the Internet Age. — P. 1.&lt;/ref&gt;, nang lumitaw ang mga pagsasaling Hapones&lt;ref name=&quot;bangkok2005&quot;&gt;{{ref-pdf}} {{cite web| url=http://bangkok2005.anu.edu.au/papers/McLelland.pdf| title=A Short History of «Hentai»| last=McLelland| first=Mark.| publisher=University of Queensland| language=en| accessdate=2009-08-13| archive-date=2011-08-11| archive-url=https://www.webcitation.org/60qkwBfn7?url=http://bangkok2005.anu.edu.au/papers/McLelland.pdf| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sleety&quot;&gt;{{cite web|url=http://manga.sleety.org/interesnoe/realnoe-ispolzovanie-slov-h-i-hentai-v-yaponii/#more-112|title=Реальное использование слов «H» и «Hentai» в Японии|date=21 мая 2010 года|publisher=manga.sleety.org|accessdate=2010-05-12|archive-date=2019-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207231119/https://manga.sleety.org/interesnoe/realnoe-ispolzovanie-slov-h-i-hentai-v-yaponii/#more-112|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ng ang gawain ng Aleman sexologist Richard Kraft Ebinha psychopathy sekswal (Hentai seiyoku sinrihaku)&lt;ref&gt;Yokota-Murakami, ''Takayuki Don Juan East/West: On the Problematics of Comparative Literature''&lt;/ref&gt;.

Naging popular kaagad ang Seiyoku Hentai&lt;ref name=&quot;Schodt95&quot;&gt;{{Книга:Schodt F. L.: Dreamland Japan|pages=95}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;maniaH&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.mania.com/scratching-your-hitch_article_53858.html |title=Scratching Your H-Itch |last=Houck |first=Janet. |date=8 марта 2007 года |publisher=[[Mania.com]] |accessdate=2010-02-13}}&lt;/ref&gt; nang maipapataas ang paggamit ng mga kataga dahil sa mga gawa ng Hapones na doktor at manunulat na si [[Mauri Ohai]] , at sa mga popular tulad ng mga gawang seksolohiya&lt;ref name=&quot;bangkok2005&quot;/&gt; noong panahong [[Taishō]] at gumawa si [[Sawadi Dzundziry]], isang Hentai seiyoku na pinagana ni [[Habuto Eidzi]]&lt;ref name=&quot;MatsuzawaGoichi55&quot;&gt;Matsuzawa Goichi ''Meiji, Taishō, Shōwa, kindai fūzoku shuppan no rekishi'' ст. 54-55&lt;/ref&gt;.

Noong 1920, lumawak ang interes ng lipunang Hapones sa mga paksa ng mga hindi kinaugalian sekswal na gawi ng mga Hentai seiyoku na ginamitan ng mga parirala ay nagsimula na gamitin hindi lamang sa dalubhasang medikal na literatura.&lt;ref&gt;{{книга|автор = Иванов Б. А. | заглавие = Введение в японскую анимацию |страницы = 8}}&lt;/ref&gt;

Pagkatapos ng panahong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], mas umunlad ang Hentai. Ito ay ginamit bilang isang solong salita at hindi naisusulat sa [[Kanji]] , at [[alpabetong latino]] o [[katakana]] .&lt;ref name=&quot;bangkok2005&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sleety&quot;/&gt;

Dahil noong unang bahagi ng 1950, ang salitang Hentai ay unti-unting naging pinaikli sa pamamagitan ng ''H etti''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/lexicon.php?id=17|title=Lexicon: Ecchi|publisher=[[Anime News Network]]|language=en}}&lt;/ref&gt;, яке стало позначати звичайний [[секс]]&lt;ref&gt;{{книга |автор = Brenner, Robin E. |заголовок = Understanding manga and anime |видавництво = [[Libraries Unlimited]] |пік = 2007 |сторінки = 297 |isbn = 9781591583325}}&lt;/ref&gt;, na kung saan ay hinirang na isang normal na pakikipagtali. Sa parehong panahon, bilang isang kataga, minarkahan ang Hentai bilang ''pilipit na pagnanais'' &lt;ref name=&quot;bangkok2005&quot;/&gt;.

Ngayon, ang salitang Hentai ay bihira nang ginagamit ng mga Hapones - karaniwang tinatawag na masamang gawa tulad ng ([[Wikang Hapones|Hps]]: 禁18 - pagbabawal ng pagbebenta sa mga tao sa ilalim ng 18 na taon).

== Demograpiko ==
Tulad ng mga ibang paraan ng mala-masang [[Kultura ng Hapon|kultura]] ng mga [[Hapones]], ang mga tagalathala ng mga sekswal na materyales ay may puntiryang medya sa mga tiyak na pangkat demograpiko. Para sa [[manga]], ang pinaka-karaniwang dibisyon ay ang mga:

=== Uri na pornograpiya sa pamamagitan ng kahulugan ===
*Ang '''Ero-manga''' o {{Nihongo|''seijin''|成人||karaniwang &quot;pangmatanda&quot;}}, na may panlalaking uri (''tinatanggap bilang heteroseksuwa'').
*Ang '''Ladies comics''', ''Pambabaeng komiks'' o (''redīsu komikku'' o ''redicomi''), na may orihinal na kahulugan sa anumang manga na para sa mga matatandang babae&lt;ref&gt;{{cite book|last=Gravett|first=Paul|authorlink=Paul Gravett|title=[[Manga: Sixty Years of Japanese Comics]]|publisher=Laurence King Publishing|date=2004|pages=[https://archive.org/details/mangasixtyyearso0000grav/page/116 116]|isbn=1856693910}}&lt;/ref&gt; (tingnan ang [[Josei]]), ngunit sa ngayon, madalas na ginagamit ito sa partikular na [[pornograpiya]]ng [[manga]] na para sa mga [[kababaihan]].&lt;ref&gt;{{cite book|last=Shamoon|first=Deborah|title=Porn Studies|url=https://archive.org/details/pornstudies0000unse_q6q5|editor=[[Linda Williams (United States film critic)|Linda Williams]]|publisher=Duke University Press|date=2004|pages=[https://archive.org/details/pornstudies0000unse_q6q5/page/77 77]–103|chapter=Office Sluts and Rebel Flowers: The Pleasures of Japanese Pornographic Comics for Women|isbn=0822333120}}&lt;/ref&gt;

=== Uri ng pornograpiya na madalas (ngunit hindi kinakailangan) naglalaman ng pornograpiya ===
[[Image:Dream of the fishermans wife hokusai.jpg|thumb|220px|Ang ''[[The Dream of the Fisherman's Wife]]'', isang [[shunga]] na gawa sa tabas ng kahoy noong 1820 sa [[Hokusai]], isang unang halimbawa ng [[pangalamay na pagtatalik]].]]
*Ang '''[[Bara (uri)|Gei comi]]''' o ''panlalaking pag-ibig'' (ML), na madalas tinatawag na Bara sa kanluran, para sa baklang kalalakihan.
*Ang '''[[Yaoi|Boys' love]]''', ''Minamahal ng lalaki'' o (''boizu rabu'' o BL), na naglalayong managana sa [[shōjo]] at merkadong [[josei]]  (tignan sa ibaba).
*Ang '''Teen's love''' o ''Minamahal ng mga kabataan'' (TL), ay isang mas malinaw na uri ng romansang shōjo, at naglalayong maarami sa shōjo at merkadong josei.
*Ang '''[[Yuri (uri)|Yuri]]''', ''girls' love'' o ''Minamahal ng mga kababaihan'' (GL), na kung saan ay may mas matagal na naging isang bahagi na parehong ''Ero-manga'' at pagsasaliksik na pangkasarian ng shōjo ngunit may mas kamakailan-lamang na arisen ng isang genre sa kanyang sarili, na may parehong panlasang [[seijin]] at josei (tignan sa ibaba).

== Kasaysayan ==
{{see|Kasaysayan ng Hentai}}
[[File:MORONOBU.JPG|thumb|Si Syunga [[Hisikava Moronobu|Hisikavy Moronobu]], ca. 1680]]
Karamihan sa mga mananaliksik ay sumang-ayon na ang sekswal na manga ay may kanyang pinagmulan sa ang panahon ng [[Edo]] (1600-1868), kapag may isang bagong direksiyon sa sining - engravings sa ang estilo ng ukiyo-e. The authors of erotic engravings -''[[syunga|syungi]]''- depicting pornographic scenes, where characters with exaggerated sex organs took the huge variety of poses,&lt;ref name=&quot;Napier21&quot;/&gt; Ang mga may-akda ng erotika engravings - syungi - depicting pornograpiya tanawin, na kung saan ang character na may pinagrabe organo sex kinuha ang malaking iba't-ibang mga poses,&lt;ref name=&quot;Napier21&quot;&gt;''Napier, Susan J''. Anime from Akira to Princess Mononoke. — P. 21.&lt;/ref&gt; na ipinasok sa iyutan sa demons, lalaki at babae, ghosts, mga hayop .&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.mk-piter.ru/2006/05/11/024/|title=Японцы doing &quot;this&quot; everywhere | last = Rumyantsev | first = Love. | date = 10 Mayo 2006 | publisher = [[MK in St. Petersburg]] | accessdate = 2009-09-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://leit.ru/modules.php?name=Pages&amp;pa=showpage&amp;pid=26|title=Японская secular painting and engraving | last = Kalcheva | first = Anastasia. |date=30 Setyembre 2006 |publisher=Fushigi Nippon|accessdate=2009-09-15}}&lt;/ref&gt; Matapos ang Meiji pananauli (1868) syunga ay pinagbawalan, ngunit siya ay isang dakilang epekto sa visual na hanay ng mga paksa at modernong Japanese pornograpiya.&lt;ref&gt;{{libro|author = Lloyd, Fran. |Title = Consuming Bodies: Sex and Contemporary Japanese Art|publisher = Reaktion Books|year=2003|isbn=978-1861891471|pages=55}}&lt;/ref&gt;

Ang Makabagong Hentai ay binuo sa 1970 .&lt;ref name=&quot;hacker&quot;&gt;{{статья|автор = Ain Hagalaz.|заглавие = Вся наша жизнь хентая: хентай, яой, юри — удовольствие для всех |издание = Спецвыпуск [[Xakep]] |издательство = |год = 2003 |том = 4|номер = 29|pages =  129|ссылка=http://www.xakep.ru//magazine/xs/029/104/1.asp}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Gravett, Paul.'' Manga: 60 Years of Japanese Comics. — P. 96.&lt;/ref&gt; Ang isang tagapanguna sa mundo ng erotika manga ay Go Nagai , na ang nakakatawa trabaho Harenchi Gakuen (1969) ay na-subjected sa batikos para sa bulgar kuwento at ang humantong sa protests ng mga magulang, kababaihan's asosasyon at magulang komite. [26] Sa 1984, mayroong dalawang unang erotika OVA-Series - Lolita Anime at Lemon Cream .&lt;ref name=&quot;www3.interscience.wiley.com&quot;&gt;{{статья| автор = Ito, Kinko.| заглавие = A History of ''Manga'' in the Context of Japanese Culture and Society| ссылка = http://www3.interscience.wiley.com/journal/118736400/abstract| издание = The Journal of Popular Culture| doi = 10.1111/j.0022-3840.2005.00123.x| издательство  = [[Wiley Periodicals]]| год = 2005 | том = 38| номер = 3 | pages = 456-475}}&lt;/ref&gt; Cream Lemon ay lalo na popular, dahil pagsamahin sila sex at pagiging sekswal na may parodies ng popular na manga at anime, at pagkatapos ay Siya ay isang malaking impluwensiya sa ang gawain ng iba pang mga animators.&lt;ref name=&quot;www3.interscience.wiley.com&quot;/&gt; Sa 1980's at 1990's, lumabas at naging popular indibidwal Genres: yaoi , Yuri , Futanari at iba pa.

Ang anime sa pagbubukas ng World's sa huli 1980 at pagkalat ng Internet ay humantong sa kung ano ang Hentai sa lalong madaling panahon ay naging balitang-balita at popular sa North American kontinente at sa Europa sa kapinsalaan ng pagkamakatarungan at graphic kalidad.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20060711f1.html|title=Porn «anime» boasts big U.S. beachhead|last=Hongo|first=Jin.|date=11 июля 2006 года|publisher=[[Japan Times]]|accessdate=2010-02-13|archiveurl=https://archive.today/20120716013617/http://www.japantimes.co.jp/text/nn20060711f1.html%23.UANv_qgo9Rw|archivedate=2012-07-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Walang Khent paligsahan sa Western merkado. Ang ganitong mga OVA, tulad ng La Blue Girl (1992) at &quot; Kite - girl-mamamatay &quot;(1998), nakuha ng isang uri ng pagsamba na kalagayan dahil sa mga kagiliw-giliw na storyline at mahusay na binuo ang mga character. Ito ay lubhang popular sa Estados Unidos at Europa ay maging anime Urotsukidodzi. Ang Legend ng sverhdemone &quot;(isinalin at nai-publish sa ibang bansa sa 1993). Sa 1994-1995, sa labas ng Japan ay unang nai-publish hentaynaya manga. Dapat palawakin ang mga merkado ng mga mamimili ay binigyan ng isang bagong puwersa sa genre: noong 1997 animators pinakawalan sa 1935 pornographic anime, noong 2001 - na 96. Bilang ng Mayo 2010, ang database Anime News Network ay nagbibigay ng impormasyon sa 880 hentaynyh manga at anime serye, , na kung saan higit sa 600 ay ginawa sa pagitan ng 2000 at 2009.

=== Pinagmulan ng Hentai ===
{{Anime/Manga}} maring maka panood ng hentai sa mga website na anime sex,hentai sex, japanese anime porn.
Sa simula hentai ng XX siglo sa Japanese lipunan ay nadagdagan ng interes sa alternatibong sekswal na gawi. Sa 1920 s 'sa pamamagitan ng Japanese seksolohiya nakaranas nito kasikatan. Maliban sa mga gawa ng Japanese siyentipiko ay may maraming mga pagsasalin ng mga sikat na mga iskolar mula sa kanluran, kabilang ang - Sigmund Freud &lt;ref name=&quot;MatsuzawaGoichi55&quot;/&gt;. Sa panahon na iyon ang term lumitaw erohuro , ibig sabihin erotika katawa-tawa bagay na walang kapararakan. Nahuling 1920's, sa salita Matsudzavy Hoiti , ay isang tunay na boom hentaynym . Bilang tugon sa lumalaking pampublikong interes sa paksang ito sa Japanese literature lumilitaw sa isang malaking bilang ng mga sekswal gumagana.

Subalit dahil sa ang mga unang bahagi ng 1930 's, ang lumalaking sensura, pornograpiya panitikan ay sa tanggihan at ilalim ng lupa. Tanging sa panahon pagkatapos ng digmaan bawing nangyayari.&lt;ref&gt;{{книга|автор= Kinsella, Sharon. | заголовок = Adult Manga: Culture and Power in Contemporary Japanese Society |видавництво = University of Hawai'i Press | місце =Гонолулу |рік= 2000 |isbn= 978-0824823184}}&lt;/ref&gt;

Sa huli 1960 's, pagkatapos ng sekswal na rebolusyon sa bansang Hapon, simula ng ikalawang boom hentaynoyi panitikan.&lt;ref&gt;''Gravett, Paul.'' Manga: 60 Years of Japanese Comics. — С. 99.&lt;/ref&gt;

Advanced na parehong Hentai natanggap nito unlad lamang sa 1970 's, kapag ang manga nagsimula komertsializuvatysya, at mga mambabasa na dumating sa pag-ibig sa kanyang pagkabata - mature.&lt;ref name=&quot;hacker&quot;&gt;{{стаття|автор = Ain Hagalaz.|title = Вся наша жизнь хентая: хентай, яой, юри — удовольствие для всех |видання = Спецвыпуск [[Xakep]] |видавництво = |рік = 2003 |том = 4|номер = 29|сторінки =  129|url=http://www.xakep.ru//magazine/xs/029/104/1.asp}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{стаття | автор= Kinsella, Sharon. | title= Adult Manga: Pro-Establishment Pop-Culture and New Politics in the 1990s | оригинал= | url= http://www.kinsellaresearch.com/manga.html| видання= [[Media, Culture and Society]]| тип= | місце= | видавництво= SAGE Publications| рік= 1999|том= 21|номер= | сторінки= 5-8 | isbn= 0163-4437}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Gravett, Paul.'' Manga: 60 Years of Japanese Comics. — С. 96.&lt;/ref&gt;

Upang muling gumuhit mambabasa Miura ay isama sa kanilang mga gawain ng erotika at marugo tanawin.

Sa 1968 , ang Company Shueisha paghahanda sa release ang kanyang unang manga magasin Shonen Jump , na noon ay upang makipagkompetensiya sa isa pang edisyon ng kakompetensiyang kompanya&lt;ref name=&quot;Lautore&quot;&gt;{{cite web | title=L'autore / CHI E' GO NAGAI | language=Italian | publisher=[[D/visual]] | url=http://www.d-world.jp/goldrake/autore.html | access-date=2010-08-14 | archive-date=2008-04-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080420231838/http://www.d-world.jp/goldrake/autore.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;misiontokyo&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.misiontokyo.com/index.php?ind=reviews&amp;op=entry_view&amp;iden=162|title= Harenchi Gakuen|publisher= Mision Tokyo|language= Spanish|access-date= 2010-08-14|archive-date= 2010-01-31|archive-url= https://web.archive.org/web/20100131121211/http://misiontokyo.com/index.php?ind=reviews&amp;op=entry_view&amp;iden=162|url-status= dead}}&lt;/ref&gt; ( Shonen Magazine mula sa Kodansha&lt;ref name=&quot;Lautore&quot;/&gt; at Shonen Linggo mula sa Shogakukan ).&lt;ref name=&quot;mainichi&quot;&gt;{{cite web|url= http://mdn.mainichi.jp/culture/waiwai/archive/news/2007/03/20070330p2g00m0dm024000c.html|title= 40-year veteran of ecchi manga Go Nagai says brains more fun than boobs|accessdate= 2008-04-12|author= Connel, Ryan|publisher= [[Майніті Сімбун]]|language= ja|archiveurl= https://web.archive.org/web/20070514030407/http://mdn.mainichi.jp/culture/waiwai/archive/news/2007/03/20070330p2g00m0dm024000c.html|archivedate= 2007-05-14|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Isa sa mga unang may-akda ng isang bagong magazine Go Naga , na ang erotika manga nakakatawa Harenchi Gakuen ( 1 968 - 1,970 ) (literal Hudyo School) kaagad naging isang hit at itataas ang sirkulasyon sa Shonen Jump milyong kopya . Pumunta Naga ay isang pioneer sa genre etti  , spravyvshy malaking epekto sa mundo&lt;ref name=&quot;tezuka&quot;&gt;{{cite web |url=http://en.tezuka.co.jp/manga/sakuhin/m074/m074_01.html |title= Tezuka Osamu @ World — Manga works|work= The Song for Apollo|publisher= [[Tezuka Productions]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sfwj&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.sfwj.or.jp/member/NAGAI-GO.e.html|title= Nagai Go (Science Fiction and Fantasy Writers of Japan)|publisher= Science Fiction and Fantasy Writers of Japan|access-date= 2010-08-14|archive-date= 2012-06-10|archive-url= https://web.archive.org/web/20120610171531/http://www.sfwj.or.jp/member/NAGAI-GO.e.html|url-status= dead}}&lt;/ref&gt; ng mga manga at Japanese lipunan . Sa kabila ng ang katunayan na ang ayon sa pamantayan ng modernong nilalaman Harenchi Gakuen ay isang ganap na walang-sala , sa sandaling ito ay nagdusa batikos para sa bulgar&lt;ref&gt;{{стаття| автор = Ito, Kinko.| title = A History of ''Manga'' in the Context of Japanese Culture and Society| url = http://www3.interscience.wiley.com/journal/118736400/abstract| видання = The Journal of Popular Culture| doi = 10.1111/j.0022-3840.2005.00123.x| видавництво  = [[Wiley Periodicals]]| рік = 2005 | том = 38| номер = 3 | сторінки = 456-475}}&lt;/ref&gt; at hindi kailangang gulayan paghahayag at humantong protests ng mga magulang, kababaihan at mga asosasyon ng magulang komite.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animemanga.ru/Biographies/nagai.shtml|title=Наґай Ґо (Nagai Gou)|publisher=animemanga.ru}}&lt;/ref&gt; Ang ilang mga magulang na kahit na inayos ang kanyang pampublikong nasusunog. Ang iyong anime, manga, nakuha sa pamamagitan ng, sa ilang mga rehiyon ng bansa ay pinagbawalan.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.goldrake.info/serietv/nagai-go.html|title=SERIE TV - L'autore|last=Colpi|first=Federico.|date=1996|work=Il mondo di Go Nagai|publisher=Dynamic Italia Srl|language=it|access-date=2010-08-14|archive-date=2013-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012130339/http://goldrake.info/serietv/nagai-go.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== Golden Age ng Anime ===

Noong 1980 's ay tinatawag na &quot;Golden Age&quot; Anime. Noong 1984 , ang unang erotika OAV -serye - Lolita ( 1984 ) at ang unang gabi cream (Cream Lemon, 1984 - 1986 ).&lt;ref name=&quot;ivanov&quot;&gt;{{книга|автор = Иванов Б. А. | заголовок = Введение в японскую анимацию |сторінки = 119 }}&lt;/ref&gt;

Ang huling serye ay partikular na popular dahil ipinagsama ang sex at pagiging sekswal ng patawa sa mga popular na manga at anime series. Karamihan sa mga serye ay hindi inkorporada karakter&lt;ref name=&quot;ivanov&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Japan SAQ Seldom Asked Questions&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.quirkyjapan.or.tv/saq.html|title=Japan SAQ (Seldom Asked Questions)|publisher=thE qUirKy jaPan|language=en|access-date=2010-06-21|archive-date=2011-08-11|archive-url=https://www.webcitation.org/60ql1GfJ5?url=http://www.quirkyjapan.or.tv/saq.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Цей концепт став надзвичайно популярним у [[США]] та [[Європі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tokyoreporter.com/2008/11/19/hentai-manga-to-take-the-world/|title=Hentai manga to take the world|date=19 ноября 2008 года|publisher=[[The Tokyo Reporter]]|language=en}}&lt;/ref&gt; at mga tanawin at kasalukuyan ng isang hiwalay na mga nobelang iba't-ibang mga genres na may isang karaniwang kalagayan - hindi bababa sa isang hindot. Bilang karagdagan sa gulayan motifs pagkakaiba sa ang serye ay kinakatawan ng mga pinaka-kilala ang seksuwal na deviations, karaniwang may pagkiling sa lesbian at sadomazohiskyy sex.

Cream unang gabi na nabili kaya mabuti na sa karagdagan sa mga extension-serye, ay pinakawalan ng isang bilang ng mga OAV side, kasama ang &quot;lundo&quot; bersyon para sa mga batang mambabasa.

Ang salitang &quot;limon&quot; ang naging mga karaniwang pangalan para sa amateur parodies kung saan zadiyuyetsya sekswal na paksa.

Isa pang makabuluhang kaganapan sa mundo ay maging pornographic anime OAV-serye boy-Bo - Ang Legend ng superman (Urotsukidoji Choujin densetsu, 1987 - 1989 ) itinuro sa pamamagitan ng Hideki Takayama base manga Toshio Maeda. Sa ganitong serye, at sala-salabid misteryo kuwento pinagsama na may tanawin fathoms ng mga tao at devils . Sa ganitong gawain Toshio Maeda nilikha ang unang erotika tanawin sa malaking tentacles - tentakley. &quot; Ang konsepto ay naging lubhang popular sa USA at Europa. Bukod dito, ang paniwala ng Western tentakli tumitingin madalas symbolized bilang isang Hentai kababalaghan.

Ito ay ang serye OAV-binuo ng isang mystical aesthetics Hentai (erotika at pornograpiya) bilang isang malayang genre (hindi parodies ng umiiral na genres) at isang beses muli binuksan ang debate tungkol sa kung ang isang matapat na larawan ng hindutan may mang halaga.

Sa kasunod na taon, gayunman, mas eksperimento ng uri na ito ay hindi magbalik. Ang Hentai ay abala sa malinaw na tinukoy ng kultura nitso, ang kanyang paksa sa makabuluhang pinasimple, bagaman hindi wala na, tulad ng nangyari pagkatapos ng pagdating ng mga video sa mundo ng pornograpiya aktor.

Si Psychologist Tamaki Saito ay naniniwala na ang unang ay sotakon pidzhanrom yaoyu.&lt;ref&gt;{{книга|автор=Tamaki, Saito|частина=Otaku Sexuality|заголовок=Robot Ghosts and Wired Dreams|видавництво=University of Minnesota Press|рік=2007|сторінки=236—237|isbn=978-0-8166-4974-7}}&lt;/ref&gt;

=== Kasalukuyan ===
Kapag sa unang bahagi ng 1990 's ay pagbubukas sa mundo ng Japanese animation video, Hentai sa lalong madaling panahon ay naging kilala at tanyag na, tulad ng sa pamamagitan ng katapatan sa pagsasalita at kalidad ng mga graphics sa US at Europa ay hindi&lt;ref&gt;{{книга|автор = Иванов Б. А. | заголовок = Введение в японскую анимацию |сторінки = 120}}&lt;/ref&gt;.

Pinatugtog ng isang papel dito, at marketing kadahilanan - lisensiya ng porn anime maaaring bumili ng mura at pagkatapos - madaling ibenta, bago ng pagtataguyod ng mga di-pangkaraniwang, ngunit lubos na malinaw na paningin, ay hindi labis na karga nakalilito elemento ng Japanese kultura.

Ang Distribution Internet ay binuo sa situasyon na ito dahil hentayni mga larawan at pelikula kinuha ng isang mahalagang lugar sa iba't-ibang sekswal galleries, paggawa ng mga bisita ang pakiramdam na ang lahat ng Japanese animation - ay inilabas pornograpiya&lt;ref&gt;{{книга |автор = Susanna Paasonen, Kaarina Nikunen, Laura Saarenmaa. |заголовок = Pornification: sex and sexuality in media culture |видавництво = [[Berg Publishers]] |рік = 2008 |сторінки = 163 |isbn = 978-1845207045}}&lt;/ref&gt;. Ang mga implikasyon ng mga ito pagkabigla kultura at ngayon ay nakikita.

== Sensura ==
Dahil ang mga batas ng bansang Hapon, ang mga Hentai creators bilang ng anumang iba pang mga produkto na naglalaman ng mga sangkap ng pornograpiya, sapilitang upang ilantad ang kanilang bahagyang censored, sa partikular, retokihin o sakop pag-aari ng lalaki o babae , kung minsan portrayed ang mga ito symbolically, tulad ng mga bulaklak at shells simbolo puki ang mga babae at snakes, bunga, gulay - male buto &lt;ref name=&quot;Gravett100&quot;&gt;''Gravett, Paul.'' Manga: 60 Years of Japanese Comics. — С. 100.&lt;/ref&gt;.  Ang mga tendencies ay naging ang pinakamalaking distribution ng 1990 's. Sila ay ipinaliwanag sa isang malaking bilang ng mga sub-tao character - Monsters , demons , robots , dayuhan , na ang sekswal na organo ay naiiba mula sa mga tao sa labas o ipininta sa di-pangkaraniwang mga kulay. Dagdag dito, ang artists ay nagsimulang gumanap ng papel mga character na may isang minimum na ng pangkatawan detalye at walang bulbol (pinamamahalaan ng isang ban sa ipakita ang mga ito&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hentai.anime.dvdspecial.ru/porno.shtml|title=Японська порнографія|publisher=animemanga.ru|access-date=2010-06-20|archive-date=2013-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130529120737/http://hentai.anime.dvdspecial.ru/porno.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;), na humantong sa paglaganap ng mga Hentai napakabata batang babae, halos tinedyer, na tumingin more tulad ng isang European mga bata &lt;ref name=&quot;LA&quot;&gt;{{cite web|url=http://articles.latimes.com/2002/jun/13/news/lv-hentai13|title=X-Rated Fantasies in a Cartoon Genre|last=Huffstutter|first=P.J.|publisher=[[Los Angeles Times]]|language=en}}&lt;/ref&gt;. Ito ay dulot ng isang pag-aalsa ng kawalang-kasiyahan, lalo na sa isang [[konserbatismo|konserbatibo]] bahagi ng Japanese lipunan.

== Pag-uuri ==
Mayroong dalawang pangunahing mga kategorya ng mga Hentai: gumagana na tampok unang-una heterosexual mga pakikipag-ugnayan, at ang mga tampok na higit sa lahat homosexual mga pakikipag-ugnayan. Ang pangalawang grupo ay maaaring karagdagang nahati sa yaoi at Yuri subgroups.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/1998-11-06/right-stuf-announces-cool-devices-2|title=Right Stuf announces ''Cool Devices 2''|date=6 ноября 1998 года|publisher=[[Anime News Network]]|language=en|accessdate=2009-08-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pornstuddies78&quot;&gt;Porn Studies. — P. 78.&lt;/ref&gt; Yaoi ay tumutukoy sa male homosexual pairings, at Yuri sa babae homosexual pairings. (Tandaan na ang parehong mga yaoi at, sa isang mas maliit lawak, Yuri ay nakararami na naglalayong sa mga kasapi ng hindi kabaro mula sa mga tao depicted.)

Ang Yaoi ay naglalayong nakararami sa isang babae na madla at tampok na karaniwang lalaki ng iba't ibang kahulugan kasarian -pareho sa pisikal na anyo at ugali tinatawag na bishōnen , literal &quot;maganda boy&quot;. Ang ilang mga tampok biseinen (&quot;magagandang tao&quot;), lalaki ng mas matanda o panlalaki hitsura kaysa bishōnen.&lt;ref name=&quot;allison62&quot;&gt;''Allison, Anne.'' Permitted and Prohibited Desires. — С. 62.&lt;/ref&gt; Kaunti sa karaniwan ay Bara-mas malaki, madalas na mabigat na muscled at kung minsan balbon lalaki, ang yaoi kapilas ng &quot; bear &quot;sa gay porno -pati na rin ang oyaji (ibig sabihin &quot;tatay&quot; o &quot;tiyuhin&quot;), na nagtatampok ng nasa katanghaliang-gulang at mga matatanda mga tao;&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Oppliger, John]]. |url=http://www.animenation.net/blog/2008/02/18/ask-john-how-are-anime-classified-as-hentai-and-not-hentai/ |title=Ask John: How Are Anime Classified as Hentai and Not Hentai? |date=18 февраля 2008 года |publisher=AnimeNation |language=en |accessdate=2010-02-01 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923172438/http://www.animenation.net/blog/2008/02/18/ask-john-how-are-anime-classified-as-hentai-and-not-hentai/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; mga uri ay higit sa lahat natagpuan sa mga materyal na naglalayong gay mga tao, na kung saan ay maaaring tinawag na Bara o 'mga tao ang pag-ibig' (ML), at ay itinuturing na naiiba mula sa yaoi.&lt;ref name=&quot;pedagogy&quot;&gt;Wilson, Brent; Toku, Masami. [http://www.csuchico.edu/~mtoku/vc/Articles/toku/Wil_Toku_BoysLove.html &quot;Boys' Love,&quot; Yaoi, and Art Education: Issues of Power and Pedagogy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719052019/http://www.csuchico.edu/%7Emtoku/vc/Articles/toku/Wil_Toku_BoysLove.html |date=2011-07-19 }} 2003&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;Korean Fandom&quot;&gt;{{cite web|url=http://moongsil.com/study/yaoi_eng.pdf|format=PDF|title=Reading YAOI Comics: An Analysis of Korean Girls’ Fandom|last=Noh|first=Sueen|year=2002|access-date=2010-06-19|archive-date=2007-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928081809/http://moongsil.com/study/yaoi_eng.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Yaoi din nagpalawak sa kabila ng (sekswal na malinaw) Hentai genre, dahil ito ay isang naaangkop sa anumang anime / manga materyales na kasama ang male homosexuality (maliban para sa aktwal na naglalayong sa isang gay male audience). Sa Western paggamit, yaoi ay mukhang maginoo mula sa shōnen-ai (literal, &quot;boy-pag-ibig&quot;), na kung saan dalawang lalaki lamang ipahayag ang romantikong damdamin para sa bawat isa na walang tunay na pagkakaroon ng seksuwal na relasyon, gayunpaman sa kasalukuyang paggamit Japanese term ito karaniwang tumutukoy sa pornograpiya shotacon (mga kuwento na nagtatampok ng mga maliliit na lalake) para sa mga lalaki. Babae interesado sa Yaoi ay tinatawag na &quot; Fujoshi &quot;(腐女子), isang magbigay ng isang patudyong salita na isalin maluwag ng &quot;bulok girl&quot; o &quot;bulok babae&quot;. Ihambing bading bruha at slash fandom .&lt;ref&gt;{{статья|автор = Kelly Chandler-Olcott, Donna Mahar.|заглавие = Adolescents' Anime-Inspired «Fanfictions»: An Exploration of Multiliteracies The Authors Explore «Fanfiction» as a Valid Literacy Practice in the Context of the Multiliteracies Framework |издание = Journal of Adolescent &amp; Adult Literacy|издательство = New London Group, 1996|год = 2003|том = 46|номер =  |pages =  |ссылка= http://www.questia.com/googleScholar.qst;jsessionid=KRFGrTTKyGQ2lCvDslTWph2JqTyWmlxpn7KJJs6jvyl0XGhFDHjy!1009331972!-1854981251?docId=5001907259 }}&lt;/ref&gt;

Ang [[Yuri]] ay halos katulad na sa yaoi, maliban na ang focus ay sa female homosexual mga pakikipag-ugnayan. Ang mga character sa Yuri ay karaniwang &quot; bishōjo &quot;, ibig sabihin ay&quot; beautiful girl &quot;(term na ito ay hindi na tiyak sa Yuri ngunit sa pangkalahatan ay inilapat sa depictions ng kaakit-akit kababaihan para sa isang lalaki madla, halimbawa, sa ang mga kataga ng&quot; bishōjo laro &quot;). Ang [[Shōjo-ai]] (&quot;girl pag-ibig&quot;) ay isang kataga mula sa kanluran para sa babae ng katumbas shōnen-ai; sa bansang Hapon ang mga gawa ay tinatawag din na Yuri. Yuri ay maaaring naglalayong (presumptively heterosexual) male, heterosexual female, o tomboy babae mga mambabasa.

=== Nilalaman ===

Ang Pornograpiya ay tanawin na obihruyutsya sa Hentai ay maaaring maging ng iba't-ibang mga nilalaman at mga karakter. Pagkakaiba ng mga direksiyon ganap malawak na - mula sa standard sex at Fan sa lahat ng masama ng perversions ( [[yaoi]] , [[Urey]] , [[sotakon]] , [[lolikon]] at iba pa).

==== Homosekswalidad ====
===== Yaoi =====
{{see|Yaoi}}
Ang '''''Yaoy''''' ( '''''Jpn. ヤオイ''''') - ay isang genre ng manga at anime na ilarawan homosexual relasyon sa pagitan ng male character.

Hindi na kailangan ng salita «yaoi» ay isang acronym ng Yap. &quot;ヤマなし,オチなし,意味なし&quot; (Ya MA nashi, o chi nashi, nashi ko Mi), ibig sabihin - &quot;walang rurok, walang limbs, walang point. Ang kataga na ito ay nilikha sa huli 1970 -ngian Miura Yaasuko Sakata at Akiko Hatsuo [45] at naging populyanym ng 1980 -ngian&lt;ref name=&quot;Otaku Sexuality Foreword&quot;&gt;''[http://www.upress.umn.edu/Books/B/bolton_robot.html Robot Ghosts and Wired Dreams] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605115230/http://www.upress.umn.edu/Books/B/bolton_robot.html |date=2011-06-05 }}'' ст. 223&lt;/ref&gt;. Ito salita, lalo na sa mga fudzosi (babae fanatok yaoyu) madalas nakatayo Ya hangganan, o Shiri ga ako Tai ( Jpn. やめてお尻が痛い, Ukrainian. Itigil, ang aking asno Masakit!)&lt;ref name=&quot;yaoi redrawing&quot;&gt;McHarry, [http://www.guidemag.com/temp/yaoi/a/mcharry_yaoi.html Mark Yaoi: Redrawing Male Love. The Guide.]&lt;/ref&gt;. Це слово, особливо серед [[фудзьосі]] (жінок-фанаток яою), також часто розшифровується як '''''Ya'''mete, '''o'''shiri ga '''i'''tai'' ({{lang-ja|やめて お尻が 痛い}}, {{lang-uk|Припини, мій зад болить!}})&lt;ref&gt;Fujimoto, Yukari (1991) «Shōjo manga ni okeru 'shōnen ai' no imi» («The Meaning of 'Boys' Love' in Shōjo Manga»). // «Women and Expression». Tokyo: Gakuyō Shobō, ISBN 4-313-84042-7. http://matt-thorn.com/shoujo_manga/fujimoto.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306172914/http://matt-thorn.com/shoujo_manga/fujimoto.php |date=2016-03-06 }} (на японській). «やめ て、お尻が、いたいから»&amp;nbsp;— «Stop, because my butt hurts»&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yaoi Debate&quot;&gt;Lunsing, Wim. [http://wwwsshe.murdoch.edu.au/intersections/issue12/lunsing.html Yaoi Ronsō: Discussing Depictions of Male Homosexuality in Japanese Girls' Comics, Gay Comics and Gay Pornography] ''Intersections: Gender, History and Culture in the Asian Context''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;planetashkol&quot;&gt;[http://planetashkol.ru/articles/11613/ YAOI - for school]&lt;/ref&gt;.

Sa bansang Hapon, upang sumangguni sa ganitong uri ng produkto na madalas na ginagamit ang kataga ng guys pag-ibig ( Jpn. ボーイズラブ boidzu alipin).&lt;ref name=&quot;Otaku Sexuality Foreword&quot;/&gt;

Ang Yaoi - pulos Japanese na kababalaghan ay walang analogues mundo. Ang paglitaw ng mga ito genre sodzo serye-dahil sa ang katunayan na ang mga tradisyunal na Japanese kultura itinuturing na absolutely hindi katanggap-tanggap para sa isang batang babae na pinasimulan ng romantikong relasyon.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;''Иванов Б. А.'' Введение в японскую анимацию ст. 121&lt;/ref&gt; Young Hapones maaari lamang tanggapin o hindi tanggapin lalaki grooming. Ito ay may makabuluhang limitado ang maarte posibilidad sodzo-serye, na kung saan aktibo babae pag-uugali ay partikular na interesante.&lt;ref name=&quot;yaoi redrawing&quot;/&gt;

Kaya dalawang bata Mangaka Moto Hagi at Keiko Takemiya manga sa puso ng Thomas ( 1974 ) imbento ng isang di-pangkaraniwang paraan out - upang ganapin ang papel bilang ang initiator ng pagmamahalan boy - punk, nagbibigay ito ng isang pambabae hitsura at character [50] . Matapos ang lahat, lalaki homosexuality ay hindi kailanman itinuturing na isang krimen sa bansang Hapon, lalo na ang ilang mga classics ng samuray panitikan (kasama ang mga may-akda ng mga bantog na treatise lingid sa isang sulat Tsunetomo Yamamoto ) kahit naholoshuvavsya mahahalagang sangkap ng isang tunay na mandirigma ng buhay.

Ang Anime yaoy bilang isang hiwalay na uri ng Hentai, lumitaw sa 1987 , kapag pinakawalan OAV Song ng hangin at mga puno (Kaze sa ki no Uta) batay sa mga klasikong manga Keiko Takemiyi . Hindi tulad ng karamihan sa manga, anime ay naging isang kultura ng kaganapan hindi bilang isang kusang-larawang-guhit ng ang serye, na dinisenyo ng eksklusibo para sa kanyang mga tagahanga.

Yaoy panimula mula sa iba't-ibang na itinatag Western kababaihan's fiction tungkol sa lalaki homosexuality. Kung ang isang manunulat tulad ng Yourcenar Merherit&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/chicks-on-anime/2008-11-25 |title=GloBL and Gay Comics — Chicks On Anime| author=B. Dong, C. Brienza, S. Pocock.|date= 25 ноября 2008 года| publisher=[[Anime News Network]] }}&lt;/ref&gt; o Carson MakKallers zashyfrovuvaly sa paglalarawan ng mga male homosexuals kanilang biseksualizm o lesbianism , ang mga creators яоя &quot;vpysuvaly&quot; sa kanyang bagong&lt;ref name=&quot;animag.ru&quot;&gt;Харламов, Сергей. [http://www.animag.ru/?cid=5 Краткий анимешно-русский разговорник] [[anime*magazine]] [[Сакура-пресс]]. 2004 №&amp;nbsp;5 ст. 37&lt;/ref&gt; panlipunang mga relasyon na lumitaw sa post-digmaan Japanese lipunan at walang kinalaman sa &quot;custom na&quot; mode&lt;ref&gt;''McLelland, Mark.'' Male Homosexuality in Modern Japan: Cultural Myths and Social Realities. — С. 136.&lt;/ref&gt;. Sa laban, ang ilang mga Japanese gay organisasyon palaging sumasalungat ito bilang &quot;pangit imahe at pag-uugali ng Japanese homosexuals&quot;. Yaoy dinisenyo halos ng eksklusibo para sa heterosexual female audience.&lt;ref&gt;''McLelland, Mark.'' Male Homosexuality in Modern Japan: Cultural Myths and Social Realities. — С. 135—136.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url= http://www.itmedia.co.jp/news/articles/0712/28/news035.html | title=こんな言葉も流行りました　07年ネット用語大全 |publisher=ITmedia News |language= Japanese}}&lt;/ref&gt;

Manga para sa homosexual tao sa Japan ay tinatawag na ML ( Jpn. メンズラブmendzu lingkod, Mens 'Love - «lalaki pag-ibig&quot;) o comma Gay ( Jpn. ゲイコミ, Eng. Bakla Komiks). Kabilang sa Western mambabasa ang genre na kilala bilang ang bar ( Jpn. 蔷薇, Rose).

Men sa ML-manga depicted mas malakas ang loob, na may malaking kalamnan, dibdib buhok, bigote. Parang tunay depicted ang araw-araw na buhay ng mga homosexual men, halimbawa, may mga tema -sex kasal , gay parades , kaminh-out . Gayunman, ang mga may-akda madalas maglabas ML pornograpiya tanawin at mas mababa kaysa sa mga may-akda yaoyu, pansin sa ang relasyon sa pagitan ng mga character.&lt;ref name=&quot;planetashkol&quot;/&gt;

Sa kanluran ng mga unreleased at maliit na kilala&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;, maliban para sa isang maikling manga Kuso Miso pamamaraan sa nudie Barazoku , na pinatay sa Internet meme sa hangal gulayan at nerealistychnosti&lt;ref name=&quot;pedagogy&quot;/&gt;&lt;ref name = &quot;Korean Fandom&quot;/&gt;.

Ang ML-manga&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; ay nai-publish sa mga journal tulad ng Barazoku (bago nito pagwawakas sa 2004 taon), G-tao , Bakudan at Gekidan , ginawa mga publisher Furukawa Shobu&lt;ref name=&quot;animag.ru&quot;/&gt;.

===== Yuri =====
{{see|Yuri (uri)}}
[[File:Shiroi00 cover1.jpg|thumb|right|250px|''[[Our White Room]]'' (1971)&amp;nbsp;— Unang Yuri na Manga]]
Kaunti ang binuong lugar sodzo-serye na kaugnay sa ang imahen ng lesbian relasyon , na tinatawag na Urey ( Jpn. 百合 liryo). Gayundin, ang salitang sodzo-Ai ( Jpn. 少女 girl + Jpn. 爱 pag-ibig)o lamang pagkadalaga pag-ibig ( Jpn. ガールズラブ harudzu alipin).&lt;ref name = &quot;alc-yurix&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.yuricon.org/essays/yuri_fandom.html |title=Yuri Fandom on the Internet |publisher=[[Yuricon]] |last=Charlton |first=Sabdha}}&lt;/ref&gt;

Urey buhat sa Japanese literature lesbian simula ng XX siglo, sa mga partikular na ang gawain ng Japanese manunulat Josiah Imai&lt;ref name = &quot;whatisyuri&quot;&gt;{{cite web | author=Friedman, Erica | title=What is Yuri? | url=http://www.yuricon.org/essays/whatisyuri.html | work=What are Yuri and Shoujoai, anyway? | publisher=Yuricon and ALC Publishing }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hime-1x&quot;&gt;Morishima Akiko (2008) ''YurixYuri Kenbunroku''. [[Comic Yuri Hime]] №&amp;nbsp;11&lt;/ref&gt;
.

Ang unang isyu ng homosexuality babaeng lumitaw sa manga Yamahisi Ruoko Ang aming White Room ( 1971 ), bagaman ang pagiging popular ng mga genre na dumating lamang matapos ang serye Ikeda Riyoko aking mahal na kapatid na lalaki (Onii-sama e ...), pinakawalan sa 1973 taon.&lt;ref name = &quot;whatisyuri&quot;/&gt; чи просто ''дівоча любов'' ({{lang-ja|ガールズラブ}} ''ґарудзу рабу'')&lt;ref name=&quot;hime-1x&quot;&gt;Morishima Akiko (2008) ''YurixYuri Kenbunroku''. [[Comic Yuri Hime]] №&amp;nbsp;11&lt;/ref&gt; Characteristically, ang action serye gaganapin sa pader sarado ng isang pribadong paaralan. Sa parehong institusyon at bayani unang nanirahan yaoy proyekto, ngunit ang kanilang mga paaralan ay lalaki. Manga Ikeda na-convert sa isang TV serye lamang sa 1991 , ang taon sa Japan ay may cable channels.

Kung lalaki ay may homosexuality sa kanyang yaoyniy bersyon ay naging napaka popular sa manga at anime, ang babae homosexuality ay nananatiling malorozvynutym.&lt;ref name =&quot;basho-1&quot;&gt;{{cite book |title=Watashi no Ibasho wa Doko ni Aruno? (Where do I belong?)|last=Fujimoto |first=Yukari |year=1998 |publisher=Gakuyo Shobo |location=Tokyo |language=Japanese |isbn=4313870113}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;about-2&quot;&gt;{{cite web |url=http://manga.about.com/od/mangaartistswriters/a/EFriedman_2.htm |title=Interview: Erica Friedman (page 2) |accessdate=2008-03-06 |work=Manga |publisher=[[About.com]] |archive-date=2013-06-21 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HXiTnvIa?url=http://manga.about.com/od/mangaartistswriters/a/EFriedman_2.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Tulad ng yaoyem, bagaman ang unang halimbawa ng genre lumitaw sa pangkalakalan ''(commercial)'' na manga, ang title na ibinigay direkta dodzinsi proyekto. Pagkatapos ng kalagitnaan ng 1980 's pampanitikan at TV serye marumi pares ng amateur manga merkado napuno ng piraso tungkol sa pag-ibig serye ang kalaban - Kei at Yuri&lt;ref name=aas-yuri&gt;Hiromi Tsuchiya [http://www.aasianst.org/absts/2000abst/Japan/J-12.htm ''Yoshiya Nobuko’s Yaneura no nishojo (Two Virgins in the Attic): Female-Female Desire and Feminism''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010221054254/http://www.aasianst.org/absts/2000abst/Japan/J-12.htm |date=2001-02-21 }} // Homosexual/Homosocial Subtexts in Early 20th-Century Japanese Culture. Abstracts of the 2000 AAS Annual Meeting&lt;/ref&gt;. Sa katunayan, bagaman ang orihinal ay dalawang eksklusibo heterosexual , ang kanilang kabuuang kabiguan sa lalaki at walang seks character magbigay ng timbang sa drive haka-haka. Dahil ito ay unang &quot;epidemya&quot; lesbian dodzinsi, lagyan ng kulay para sa mga batang babae batang babae, ang pangkalahatang direksiyon at noon ay pinangalanang &quot;Yuri&quot; - sa karangalan ng isa sa mga pangunahing heroines ng serye.&lt;ref name=&quot;symg&quot;&gt;{{citeweb|url=http://www.yuricon.org/essays/symg.html|title=Shōjo Yuri Manga Guide Version 1.6|publisher=[[Yuricon]]}}&lt;/ref&gt;

Hindi tulad ng malinaw na nakatutok sa mga kababaihan yaoyu, Yuri bilang isang genre ay mas unibersal. Kung minsan ay gumagana sa parehong mga kalalakihan at kababaihan. Ang Ladies sa batas romantikong at naka-focus lalo na sa mga relasyon bayani. Mga karakter ng iba't-ibang paglago at kitang-kita iba't ibang anyo, mas pansin ay binayaran sa mukha, lalo na mga mata, kaysa ang tayahin. Ang Men ayon sa batas lalo na nagpapakita ng sex babae bidang babae, ay karaniwang tungkol sa parehong taas at may emphasized pambabae form - malaking bubelya at malawak na hips.&lt;ref&gt;''Иванов Б. А.'' Введение в японскую анимацию ст. 122&lt;/ref&gt;

==== Maagang Pakikipagtalik ====
===== Sotakon =====
{{see|Sotakon}}
Ang '''Sotakon''' ({{lang-ja|ショタコン}})({{lang-ja|ショタ}}) ang isang pagbabawas ng kumplikadong Sotaro ( Jpn. 正太郎コンプレックス) - Hentai genre, na depicts romantikong at seksuwal na relasyon sa lalake.

Ang pinaka-madalas na tema ay sotakonu homosexual relasyon sa pagitan ng lalake at sa pagitan ng lalake at lalaki. Minsan ang (medyo bihira) natagpuan na gumagana ilarawan heterosexual relasyon sa pagitan ng isang lalaki at isang babaeng may sapat na gulang.&lt;ref name=&quot;comic relief&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20110907085210/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/fl20040427zg.html Does comic relief hurt kids?] Tony McNicol [[The Japan Times]]&lt;/ref&gt;

Ito ay pinaka-madalas na gawa ay paksa sotakonnyh lalake na damit at kumilos na tulad ng batang babae.

Hindi tulad ng yaoyu at Shōnen-Ai , sotakonu target audience ay lalaki, karamihan sa tinatawag na boylavery ( Eng. Boy boy boy Ingles. Love sa pag-ibig), hindi mga batang babae at kababaihan, kaya sotakon mas nakatutok sa ang madula sandali at marami pa itinuro sa physiological, bagaman ang linya sa pagitan ng sotakonom yaoyem at very malabo (madalas na nagaganap sa genre ng sotakon, dinisenyo sa tradisyunal na estilo yaoyniy).

Ang pangalan ng genre ay mula sa pangalan ng bayani Sotaro manga Yoko Mitsuteru Iron Man sa # 1928 ( 1956 - 1966 ), at ang genre ay naging popular na mula sa simula ng 1980 - kasalukuyan.

===== Lolikon =====
{{see|Lolikon}}
[[File:Lolicon Sample.png|thumb|right|250px|Karaniwang [[Loly]] -karakter]]
Ang '''Lolikon''' ({{lang-ja|ロリコン}} ''rorikon'') - ay isang pangalang hapon na hinango sa salitang Lolita.

Ang '''ロリコン''' salita sa Japanese nangangahulugan pedophile, ngunit ginagamit sa ibang wika bilang pangalan ng genre ng anime at manga, na naglalaman ng sekswal o romantiko tanawin na may kaunti o malinaw na batang babae na kulang sa edad.&lt;ref name=&quot;sanseido&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sanseido.net/User/Dic/Index.aspx?TWords=ロリコン&amp;st=0&amp;DailyJJ=checkbox|title=ロリコン|publisher=[[Sanseido]]|access-date=2021-08-07|archive-date=2013-06-21|archive-url=https://www.webcitation.org/6HXiUTH2a?url=http://www.sanseido.net/User/Dic/Index.aspx?TWords=%E3%83%AD%E3%83%AA%E3%82%B3%E3%83%B3|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Sa bansang Hapon, upang sumangguni sa [http://www.aniplogs.com anime] at manga ng genre na ito lamang gamitin ang salitang &quot;Lolita&quot;, halimbawa, &quot;lolita-anime&quot; o &quot;Lolita-dodzinsi. Ang salitang &quot;Lolikon ay pinaikli rin form:&quot; Loly &quot; ( Yap. ロリ), malawak na ipinamamahagi sa parehong sa Japan at sa ibang bansa.&lt;ref name=&quot;KyabetsuBatake&quot;&gt;[[Вада Сіндзі]], «Kyabetsu-batake de tsumazuite» ''[[Bessatsu Margaret]]'' 1974, ст. 121&lt;/ref&gt;

Ang kataga ng kumplikadong Lolita unang lumitaw sa Japan sa unang bahagi ng 1970 -s kasama ang pagsasalin ng mga libro Japanese Russella Treinera Lolita Complex . Sa manga, kataga na ito ay unang ginamit sa produkto flaws Shinzo Labanan sa patlang na repolyo ( 1974 ). Subalit talagang genre ang naging popular sa unang bahagi ng 1980 , matapos ang kanilang gawain Azumi Hideo . Ang kanyang mga gawa, kasama na ang makina ay dumating mula sa dagat ( 1982 ), nagkamit popularity sa pamamagitan ng ilong, lalo na herds ng mga schoolchildren.&lt;ref name=&quot;alc&quot;&gt;{{cite web|url=http://eow.alc.co.jp/ロリコン/UTF-8/?ref=sa|title=ロリコン|publisher=SPACE ALC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WWD&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20100330162751/http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-31844488_ITM On the drawing board. (Lehmann Maupin gallery)] Rosemary Feitelberg. [[Women's Wear Daily]]&lt;/ref&gt;

Ang Lolikon sa purong porma ay isang anyo ng Hentai, pero kadalasang kataga na ito ay ginagamit kaugnay sa iba pang mga anime, lalo na ang genre etti kung saan ang mga batang [[babae]] sekswal akit para sa madla ay nakakamit sa pamamagitan ng pagpapakita ng pagmamahalan at fanservisnyh tanawin.&lt;ref name=&quot;KyabetsuBatake&quot;&gt;[[Вада Сіндзі]], «Kyabetsu-batake de tsumazuite» ''[[Bessatsu Margaret]]'' 1974, ст. 121&lt;/ref&gt;

Unang lolikon, animation bilang isang genre, lumitaw sa isang serye ng mga animated na pelikula sa ilalim ng pangalan ng anime Lolita na noon ay pinakawalan sa 1,984 - 1,985 taon ng studio Wonder Kids .

Halos sabay-sabay sa studio Wonder Kids at studio Nikkatsu Video ang pagpapalabas ng tatlong anime na serye,na tinawag na rin na Lolita anime at screen gumagana kinakatawan Miura Utiyamy Aki .

Ang Unang anime series na ito - Obuoko Aki-Tian ( Chn. ビョーキ亜紀おちゃん) - ang isang surreal kuwento na tumatagal ng lugar sa loob ng pedophiles kamalayan, ay ang unang anime sa hentaynym tentaklyamy .

==== Mga Gawing BDSM at Sadistik ====
===== Guro =====
{{see|Guro}}
'''Guro''' o '''Erohuro''' ({{lang-ja|エログロ}}) - ay isang uri ng Hentai, na kung saan ay characterized sa pamamagitan ng erotika tanawin sa dismembered katawan o vypatranymy, pagkain ng isang tao sa kapwa , pagputol ng paa't kamay, pilipit pagpatay, [[nekropilya]] at iba pang mga&lt;ref&gt;Reichert Jim Deviance and Social Darwinism in Edogawa Ranpo's Erotic-Grotesque Thriller Koto no Ōni \\ Journal of Japanese Studies том 27 №&amp;nbsp;1 ст. 113—114. 2001 10.2307/3591938&lt;/ref&gt; .

ТAng Guro kataga - ng pagbawas ng mga Eng. Erotikong gawin katawa-tawa bagay na walang kapararakan ( Ukr. erotika katawa-tawa bagay na walang kapararakan).

Ang Kasaysayan ng Guro na hindi kukulangin kaysa sa sinaunang kasaysayan ng Hentai. Traditional Japanese ipininta seks madalas naglalaman ng mga sangkap ng Guro, kaya halimbawa, trabaho Tsukioky Yositosi mo sa kalagitnaan ng 1890 s ', na naglalaman ng iba't-ibang mga sangkap ng karahasan at mga imahe Yutahavy Kuniyosi - pagsamahin ang tanawin ng karahasan, panggagahasa at iba pa.

Ang Kataga ng Guro unang lumitaw sa Japanese literatura sa maagang 20 sigloIkalawang hininga genre nakukuha pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] .&lt;ref name=&quot;ucla&quot;&gt;Silverberg, Miriam Rom. [https://web.archive.org/web/20060908162617/http://www.history.ucla.edu/silverberg/Document3.pdf &quot;By Way of a Preface: Defining ''Erotic Grotesque  Nonsense''&quot;]. ''Erotic Grotesque Nonsense: The Mass Culture of Japanese Modern Times''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Buruma&quot;&gt;Ian Buruma Inventing Japan ст. 67-68 2003 The Modern Library ISBN 0-679-64085-1&lt;/ref&gt;

Ngayon Guro - bahagi ng maraming mga Japanese pelikula sindak.

===== Tentakli =====
[[File:Dream of the fishermans wife hokusai.jpg|thumb|300px|Octopus at [[pirnalnytsya]] ( Katsusika Hokusai , engraving, 1820 ).]]
Ang '''Tentakli''' o '''sokusu houkan''' ({{lang-ja|触手強姦}}) - konsepto, imbento sa Hentai kapag iba't-ibang nilalang na may tentacles (ito ay maaaring bilang pugita o pusit , at hindi kapani-paniwala mga hayop) panggagahasa ng mga kababaihan, ang ibang mga hayop, futanari o na bihira ang mangyayari, mga lalaki . Ang konsepto na ito ay tunay popular at kahit na Hentai ay madalas na ang object ng patawa.

Nilikha mula sa tentaklyamy lalabas sa Japanese erotytsi katagal bago anime at manga. Mula sa maagang gumagana sa paksa na ito ay ang pinaka-tanyag na illustrations Katsusiky Hokusai sa nobela ngunit Cinema Komatsu, ginawa ito sa 1814 taon. Gayunman, ang mga tagapagtatag ng modernong genre ay Toshio Maeda , na ang trabaho Urotsukidoji ( 1986 ) dinala ang pagiging popular ng mga Hentai tentaklyamy&lt;ref name=&quot;Japan SAQ Seldom Asked Questions&quot;/&gt;. Ang may-akda ang kanyang sarili ipinaliwanag na imbento hindi kapani-paniwala nilalang na may tentacles bilang isa sa mga pangunahing mga character na ginawa sa kanya ng isang Japanese batas na nagbabawal imahe explicit sexual tanawin sa pagitan ng mga tao, habang sa fictional character - isang salamangkero - ay hindi pantao sekswal organo&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bigempire.com/sake/manga1.html|title=Manga Artist Interview Series (Part I)|publisher=Sake-Drenched Postcards|language=en}}&lt;/ref&gt;.

Ang unang anime sa hentaynym tentaklyamy ay Obuoko Aki-Chan ( 1984 ), na kung saan din ay isa sa mga unang lolikon -anime.

===== Sibari =====
{{see|Sibari}}
'''Sibari''' {{lang-ja|縛る}} ''sibaru'' - Japanese style aesthetic bondazhu . На практиці в основному використовуються мотузки. Sa pagsasanay, karaniwang ginagamit ng lubid.

Sibari bilang nag-uugnay teknolohiya ay dumating mula sa mga sasakyan labanan link hodzodzutsu lumitaw sa bansang Hapon sa XV - XVI siglo. Subalit bilang isang aesthetic-erotika sibari gawi nabuo lamang sa kalagitnaan ng XX siglo .

Sa pamamagitan ng oras na ito isama ang paglitaw ng mga post-digmaan Japan ipakita sa teatro-style Kabuki , specialize sa aesthetic umiiral. Para sa mga pagtatanghal ng dula &quot;sibari teatro ay obv'yazok kumplikado ay pinakamataas, na kung saan ay konektado sa mga minana mula sa Kabuki teatro piraso.

Ngayon sibari ginagamit sa aesthetic-erotika sining at bilang bahagi ng BDSM .

Sa anime at manga ay mahirap na tukuyin ang isang partikular na genre na gumagamit ng sibari. Manifestations ng style na ito ay matatagpuan sa maraming mga gawa hentaynyh, lalo na sadistik at BDSM.

=== Iba Pang Uri ===
Ang Hentai digest lamang ang kahulugan ng erotika tanawin ay sa error, pati na rin sa anumang iba pang mga anime, Hentai na nakikilala sa comedy , mistisismo , pantasiya , pantasiya , pagmamahalan at ang lahat na. Karamihan sa mga popular genres - pantasiya, pagmamahalan at science fiction&lt;ref&gt;Kelly Chandler-Olcott, Donna Mahar. ''Adolescents' Anime-Inspired «Fanfictions»: An Exploration of Multiliteracies The Authors Explore «Fanfiction» as a Valid Literacy Practice in the Context of the Multiliteracies Framework'' / Journal of Adolescent &amp; Adult Literacy. New London Group, 2003. том 46&lt;/ref&gt;.

Gayundin Hentai edad target audience ay maaaring nahahati sa dalawang pangunahing mga grupo - Hentai Hentai para sa kabataan at matatanda. Of course, maraming mga matatanda ay patuloy na basahin ang manga at malabata sa isang napaka-solid edad&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://comipedia.com/magazine/comic-rin|title=Comic RIN|publisher=[[ComiPedia]]|language=en|access-date=2010-08-14|archive-date=2015-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150608030926/http://comipedia.com/magazine/comic-rin|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Hentayna manga malabata-oriented mataas na paaralan na mga mag-aaral at mga mag-aaral&lt;ref name=&quot;comiguide&quot;&gt;{{cite web|url=http://comipedia.com/v1/FullList.php|title=Manga Magazine Guide|publisher=[[ComiPedia]]|language=en|access-date=2010-08-14|archive-date=2013-06-21|archive-url=https://www.webcitation.org/6HXiY76xV?url=http://comipedia.com/v1/FullList.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ang kanyang mga karakter - din sa mga mag-aaral at mga mag-aaral na sa edad ng unang pag-ibig at ang paglipat&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.akaneshinsha.co.jp/akane/lo/index.html|title=COMIC LO エルオー最新刊|publisher=[[Akane Shinsha]]|access-date=2010-08-14|archive-date=2008-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080718195334/http://www.akaneshinsha.co.jp/akane/lo/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; panahon at pagkuha ng unang hakbang sa mga adult na mundo. Kasarian sa malabata manga kahit na gumaganap ng isang makabuluhang&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/manga.php?id=10647|title=Lemon People|publisher=[[Anime News Network]]|language=en}}&lt;/ref&gt; mas mababa ngunit papel, batay sa balangkas ay importante at kumplikadong paksa pa sa pagpapakita ng tahasan seksuwal na kilos.&lt;ref name=&quot;comiguide&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://comipedia.com/genre/seijin|title=Seijin|publisher=[[ComiPedia]]|language=en|access-date=2010-08-14|archive-date=2013-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20130905223735/http://comipedia.com/genre/seijin|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Hentayna manga para sa mga matatanda ay marami mas simple at utylitarnisha. Siya ay walang mga ideya o pag-usapan ang anumang mga problema, ang kanyang layunin - upang magbigay ng mga mambabasa&lt;ref name=&quot;Schodt124&quot;&gt;''Schodt, Frederik L.'' Dreamland Japan: Writings on Modern Manga. — С. 124.&lt;/ref&gt; na may sekswal na kaluguran. Mga paksa sa manga para sa mga matatanda ay lubhang matanda at eskematiko, pinaka- komiks - ganap na nakatutok sa iyong mga sekswal tanawin, madalas na lubos na matigas ang ulo. Graphic estilo ay ibang-iba mula sa malabata manga, ito ay may kaugaliang fotorealistychnosti, kababaihan ay madalas depicted pangit.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.matt-thorn.com/shoujo_manga/magazines/index.html|title=Shôjo Manga Magazines|last=Thorn|first=Matt.|language=en|access-date=2010-08-14|archive-date=2011-08-20|archive-url=https://www.webcitation.org/615ea0Nqt?url=http://www.matt-thorn.com/shoujo_manga/magazines/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Schodt, Frederik L.'' Dreamland Japan: Writings on Modern Manga. — С. 120.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Schodt, Frederik L.'' Dreamland Japan: Writings on Modern Manga. — С. 121.&lt;/ref&gt;

== Midyang Hentai ==
*Adult anime, o Hentai anime , ang anime na nakasalalay lalo na sa sex.
*Ang Adult manga, o Hentai manga, manga ay dinisenyo para sa mga panay pornograpiya layunin. Ang Plot pa rin ang ginagamit upang gumawa ng mga katangian at mga setting, ngunit karamihan ng oras, ang panghuli layunin ay upang ipakita ang tanawin ng iyag may ilang mga eksepsiyon. Ang Adult manga ay madalas na ibinebenta sa mga tindahan ng kaginhawaan, libro tindahan, at mga tindahan ng magasin sa Japan, at din sa iba pang mga pampublikong lugar tulad ng mga paliparan, at ito ay malayo mas madaling dumami at mapupuntahan kaysa sa amin adult na katawa-tawa ng libro sa merkado. Ito ay karaniwang Ito ay ipinamamahagi sa digest na format, na naglalaman ng maraming mga kuwento sa pamamagitan ng iba't-ibang artists (hal. isang antolohiya ).
*Ang mga Adult CG likhang sining kabilang ang mga indibidwal sa pamamagitan ng drawings artists. Ang mga sining ay maaaring maging magagamit sa mga website, CD-ROMs , o sa nakalimbag na mga libro sining. Ang CG likhang sining ay madalas na ginagamit sa mga laro adult video.

[[Image:Hentai manga in Japan 002.jpg|right|thumb|Ang mga Hentai manga na nakalabas sa isang Hapong tindahan ng libro..]]
*Ang mga Adult video games, o eroge , ay laro na may isang sangkap ng pornograpiya. Maaari silang isama bishōjo mga laro na kasangkot character driven plots, at maaari umiiral bilang sex simulations .
*Ang Adult dōjinshi, o H dōjinshi, ay tumutukoy sa isang uri ng trabaho na gumagamit ng copyrighted na mga character iniharap sa sekswal na sitwasyon. Ito ay karaniwang tumutukoy sa mga nakalimbag na manga, ngunit maaari din sumangguni sa anumang uri ng visual na trabaho depicting copyright karakter, kasama na ang mga larong video, animation, at CG likhang sining. Pagpapalagayang-loob sa isang partikular na karakter o mga setting ay maaaring magdagdag ng isang kahulugan ng kaugnayan sa character sa loob ng isang pangkaraniwang katangian na ginagamit sa mga pangunahing Hentai, paggawa ng dōjinshi mas sumasamo sa mga tagahanga ng isang partikular na trabaho. Sa kabila ng hindi kumakatawan sa mga karakter at lisensiyadong properties bilang inilaan, mga kompanya ng madalas na tingnan ang mga ito ay gumagana bilang isang libreng form ng lisensiya sa pagkilala at advertising sa pamamagitan ng dedikado fandom. Ang ilang mga mangaka gumawa Hentai dōjinshi na may mga character mula sa kanilang sariling mga manga, tulad ng Maki Murakami dōjinshi paglikha ng grabitasyon.&lt;ref&gt;http://www.publishersweekly.com/article/CA6474900.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://intersections.anu.edu.au/issue20/pagliassotti.htm |title=Archive copy |access-date=2010-06-19 |archive-date=2019-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190904210658/http://intersections.anu.edu.au/issue20/pagliassotti.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Talakayan Tungkol sa Hentai ==
Hindi tulad ng pornograpiya na kinasasangkutan tunay na mga anak, Japanese batas ay hindi ayusin ang nilalaman ng anime at manga, na kung saan doon ay malinaw na mga imahe o tanawin ng isang sekswal kalikasan sa mga bata &lt;ref&gt;[http://www.theregister.co.uk/1999/05/18/kiddie_web_porn_banned/ Child porn banned in Japan] Tim Richardson. [[The Register]]&lt;/ref&gt;. Ang Assistance Committee Representative UNICEF Japan nakasaad na Japanese batas humahadlang imperfections internasyonal na pagsisikap na labanan ang child pornography&lt;ref name=&quot;leit&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.leit.ru/archives/3983|title=Японська фірма відмахується від протестів проти «RapeLay»|publisher=leit.ru}}&lt;/ref&gt;. Mungkahi sa reporma sa batas at dumating mula sa Japanese Kapisanan ng mga bata&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://comipress.com/article/2006/11/17/1027|title=New Law Banning Lolicon?|publisher=ComiPress|language=en}}&lt;/ref&gt;. Ngunit kapag noong Pebrero 2010 ay iminungkahi na baguhin ang batas laban sa mga hakbangin sa ipinahayag ng isang buong kalawakan ng mga tanyag na mga may-akda - [[Mitsuru Adat]] , [[Руміко Takahashi]] , [[Takao Saito]] , [[Yasuhiro Knight]] at ang iba - at sa halos lahat ng mga pangunahing manga publishers, kasama ang [[Company Akita Shoten]] , [[Kadokawa Shoten]] , [[Kodansha]] , [[Shueisha]] , [[Futabasha]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-03-09/tokyo-bill-on-virtual-child-porn-set-for-march-vote|title=Tokyo Bill on 'Virtual' Child Porn Set for March Vote|publisher=[[Anime News Network]]|accessdate=2010-05-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-03-15/creators-decry-tokyo-proposed-virtual-child-porn-ban|title=Creators Decry Tokyo's Proposed ''Virtual'' Child Porn Ban|date=15 марта 2010 года|publisher=[[Anime News Network]]|accessdate=2010-05-24}}&lt;/ref&gt;.

Sa pamamagitan ng erohuro sa Gobyerno ng maraming bansa kasama na ang Japan ay din ng negatibong. Nilalaman ng mga site ay sarado, animation, at nagdadalubhasang magasin sa limitado madla na maaaring bumili ng mga ito&lt;ref name=&quot;Eroguro&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.animemagazine.ru/50.06/hentai_02.php|title=Хентай Статья: Eroguro|last=Ленников|first=Антон.|date=2007|publisher=[[Animemaniacs Magazine Online]]|access-date=2010-06-21|archive-date=2011-08-11|archive-url=https://www.webcitation.org/60qlE0n1J?url=http://www.animemagazine.ru/50.06/hentai_02.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Tagahanga ng genre magtaltalan na kinikita sa paksang ito ay maaaring makatulong sa puksain ang pag-igting sa tunay na buhay at may kaugnayan sa &quot;walang-sala fetyshyzmu &quot; .

Sa [[Estados Unidos]] sa 2008 nagkaroon ng [[paglilitis]] laban sa isang mamamayan ng Iowa na inakusahan ng possessing hentaynoyi serye&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nekona.ru/rogatka-vypusk-4/|title=Рогатка, випуск 4|publisher=Nekona|access-date=2010-06-21|archive-date=2009-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090525233959/http://nekona.ru/rogatka-vypusk-4/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Sa [[Estonia]] ,ipinakita sa produksiyon ng mga kaugnay na nilalaman, ay sentenced sa tatlong buwan pagkabilanggo para sa possessing &quot;anak pornograpiya&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.examiner.com/x-13184-Sacramento-Comic-Books-Examiner~y2009m10d22-Twins-20-jailed-for-child-porn-manga|title=Twins, 20, jailed for child porn manga|last=Rodriguez|first=Kevin.|publisher=[[Examiner.com]]|language=en}}&lt;/ref&gt;. Sa [[Canada]] sa 2005 , ang paglilitis ay isang tao na nag-import, lolikon anime, bagaman ang kanyang pangungusap ay mitigated sa pamamagitan ng ang katunayan na ang kanyang bahay ay hindi napansin litrato at pornograpiya na kinasasangkutan tunay na mga anak&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-10-20/canadian-sentenced-over-loli-porn-manga|title=Canadian Sentenced over Loli-Porn Manga|date=20 октября 2005 года|publisher=[[Anime News Network]]|language=en}}&lt;/ref&gt;.

Sa mga bansa tulad ng [[Canada]] , [[Australia]]&lt;ref name=&quot;WorldofYaoi&quot;&gt;McLelland, Mark. [http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=1152&amp;context=artspapers The World of Yaoi: The Internet, Censorship and the Global “Boys’ Love” Fandom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080719063036/http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=1152&amp;context=artspapers |date=2008-07-19 }} ''Australian Feminist Law Journal'', 2005.&lt;/ref&gt;, [[New Zealand]] , [[Sweden]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.polisen.se/Utsatt-for-brott/Fakta-om-brott/Sexuella-overgrepp/|title=Barnpornografibrott|language=Swedish|publisher=The Swedish Police}}&lt;/ref&gt;, [[Pilipinas]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.congress.gov.ph/press/details.php?pressid=3253|title=House wants to ban pornographic cartoon|publisher=House of Representatives of the Philippines|access-date=2010-06-21|archive-date=2012-02-09|archive-url=https://www.webcitation.org/65KLMBYz9?url=http://www.congress.gov.ph/press/details.php?pressid=3253|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, [[Ireland]] at [[Ukraine]] lolikon sotakon kinikilala at tingnan ang mga anak pornograpiya ay ipinagbabawal ng batas.

Sa Ukraine, tanong na ito ay pamamahalaan ng batas ng &quot;On pangangalaga ng pampublikong ugali&quot; &lt;ref&gt;
[http://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=1296-15 Відомості Верховної Ради України (ВВР), 2004, N 14, ст.192]&lt;/ref&gt; at ang Optional Protocol sa Convention sa Mga Karapatan ng Bata sa sale ng mga Bata, Bata prostitusyon at Child Porno &quot;&lt;ref&gt;[http://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=995_b09 Факультативний протокол ратифіковано Законом N 716-IV ( 716-15 ) від 03.04.2003, ВВР, 2003, N 29, ст.226]&lt;/ref&gt;.

Ang Hentai partikular na genres sotakon at lolikon , patuloy sa pagbuo ng debate tungkol sa child pornography at ang admissibility ng kanyang imahe kahit sa animated form. Bukod dito, opponents ng mga genres Hentai magtaltalan na malinaw na larawan ng mga menor de edad ay maaaring maging sanhi ng sekswal na karahasan laban sa mga bata&lt;ref name=&quot;comic relief&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Japan Today&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.japantoday.com/jp/kuchikomi/292|title='Rorikon' trade nurturing a fetish for young females|publisher=[[Japan Today]]|access-date=2010-06-21|archive-date=2013-06-21|archive-url=https://www.webcitation.org/6HXikuMO3?url=http://www.japantoday.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Kahit na walang katibayan ng tulad ng isang relasyon &lt;ref name=&quot;Internet Association Japan&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.iajapan.org/hotline/center/20060531public.html|title=「ホットライン運用ガイドライン案」等に対する意見の募集結果について|publisher=Internet Association Japan|date=2006-05-31|language=Japanese}}&lt;/ref&gt;, mayroon ding ebidensiya na ang kabaligtaran ay nakumpirma &lt;ref name=&quot;Diamond and Uchiyama&quot;&gt;[http://www.hawaii.edu/PCSS/online_artcls/pornography/prngrphy_rape_jp.html Pornography, Rape and Sex Crimes in Japan] ''Milton Diamond'', ''Ayako Uchiyama''/ ''International Journal of Law and Psychiatry'' т. 22 №&amp;nbsp;1 ст. 1-22 1999&lt;/ref&gt;.

Tagapagtanggol Hentai ipaliwanag ang kanyang posisyon na sa anime at manga character ay kasalukuyan lamang na ipininta, hindi tunay na mga tao, bukod, Hentai ay, sa kanilang mga view, form ng sining&lt;ref&gt;{{книга |автор = Shivraj K. Mahendra. |заголовок = A Christian response to pornography |видавництво =  Indian Society for Promoting Christian Knowledge  |рік = 2007 |сторінки = 27, 28 |isbn = 8172149758 |место=New Delhi}}&lt;/ref&gt;.

Ang researcher Roland Kilts ay naniniwala na ang pagpapahintulot sa lolikonu sotakonu at inilatag sa Japanese tradisyon, sa ilalim ng Japan na itinuturing ang kalayaan ng imahinasyon ng tao at ng karapatan sa pagpapahayag:

{{text|Adult Sex with schoolgirl is banned, but absurd to deny that these ideas sometimes come to mind for some people&lt;ref&gt;{{книга |автор = Kelts, Roland. |заголовок = Japanamerica |сторінки =133}}&lt;/ref&gt;.}}

Gayunman, ayon sa isang survey na isinagawa ng Gobyerno ng Japan sa 1997 taon, 86 porsiyento ng mga Japanese naniniwala na pornographic anime at inilabas illustrations depicting mga bata ay dapat na isinasaalang-alang sa batas&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asiaone.com/News/Latest%2BNews/Asia/Story/A1Story20080225-51370.html|title=Japan looks to close child porn possession loophole |publisher=[[Asia One]]|language=en}}&lt;/ref&gt;.

Ang Interes sexologist sa Hentai ay isang babae na character na ay madalas na sapilitang sa seksuwal relasyon o sa kabilang banda ay ilagay sa ang posisyon ng kahihiyan&lt;ref&gt;{{книга |автор = Maggie Wykes, Kirsty Welsh. |заголовок = Violence, Gender and Justice |видавництво = SAGE Publications |рік = 2009 |сторінки = 208 |isbn = 978-1412923378}}&lt;/ref&gt;. Hindi tulad ng Western pornograpiya, na kung saan ang isang tao at isang babae, kadalasan sa kapwa kasiyahan, Hentai babae karaniwang mga parirala ay &quot;saktan ako&quot; at &quot;Hindi!&quot;, At pakiramdam, na kung saan ay karaniwang nararamdaman bidang babae - strong kahihiyan&lt;ref&gt;{{книга |автор = Philbin, Mike. |заголовок = Horror Quarterly |видавництво = Lulu.com |рік = 2005 |сторінки = 158 |isbn = 9781411654099}}&lt;/ref&gt;.

Ayon sa Professor Suzanne Nep'yer , ang problema ng dominasyon at pagpapasupil sa Hentai kasinungalingan sa komplikadong relasyon sa pagitan ng mga artikulo sa Japanese lipunan, na kung saan ang mga kalalakihan at kababaihan labanan para sa kanilang lugar sa hierarchical hagdan, at &quot;mga tao ay hindi laging lilitaw sa itaas na&quot;&lt;ref name=&quot;Napier65&quot;&gt;''Napier, Susan J''. Anime from Akira to Princess Mononoke. — С. 65.&lt;/ref&gt;. Sa Hentai, mapapansin Nep'yer, male character ay ng dalawang uri: &quot;nakakatawa tagamasid, parang bata at walang kibo at&quot; mahiwaga pagkakasama phallus. Siya din ang sumulat nito:

{{text|Most female body really is seen as an object which can be seen, torment and torture, but there are other scenes where the woman's body is shown as powerful, almost irresistible force of Nature&lt;ref name=&quot;Napier65&quot;/&gt;.}}

== Tingnan din ==

* Ang Mga [[Tala ng mga Hentai]]

{{Portal|Anime at Manga|Wikipe-tan face.png}}

== Talababa ==
{{reflist|2}}

== Sanggunian ==
* {{книга|автор =Иванов Б. А. |частина = |заголовок =Введение в японскую анимацию |оригінал = |посилання = |відповідальний = |видання =2-е изд |місце =М. |видавництво =Фонд развития кинематографии; РОФ «Эйзенштейновский центр исследований кинокультуры» |рік =2002 |том = |сторінки = |сторінок =336 |серія = |isbn =5-901631-01-3}}
* {{книга|автор =Aoyama, Tomoko |частина =Male homosexuality as treated by Japanese women writers |заголовок =The Japanese Trajectory: Modernization and Beyond |оригінал = |посилання = |відповідальний = |видання = |місце = |видавництво =Cambridge University Press |рік =1988 |том = |сторінки = |сторінок = |серія = |isbn = 0-521-34515-4}}
* {{книга |автор = Brenner, Robin E. |заголовок = Understanding Manga and Anime |видавництво = [[Libraries Unlimited]] |рік = 2007 |сторінки = 357 |isbn = 9781591583325}}
* {{книга| автор = Buckley, S.| заголовок = Penguin in bondage: A graphic tale of Japanese comic books| издание = Technoculture | тип = | місце = Minneapolis| видавництво  = [[University of Minnesota Press]]| рік = 1991| выпуск = | том = | сторінки = 163–195| isbn = 9780816619306}}
* {{книга|автор =Matsui, Midori. |частина =Little girls were little boys: Displaced Femininity in the representation of homosexuality in Japanese girls' comics |заголовок =Feminism and The Politics of Difference |оригінал = |посилання = |відповідальний = |видання = |місце = |видавництво =Fernwood Publishing |рік =1993 |том = |сторінки = |сторінок = |серія = |isbn =}}
* {{книга|автор =McHarry, Mark |частина = |заголовок =Identity Unmoored: Yaoi in the West |оригінал = |посилання = |відповідальний = |видання = |місце = |видавництво =Palgrave Macmillan |рік =2007 |том = |сторінки = |сторінок = |серія = |isbn =140397490X}}
* {{книга|автор =Anne Allison |частина = |заголовок =Permitted and Prohibited Desires: Mothers, Comics and Censorship in Japan |оригінал = |посилання = |відповідальний = |видання = |місце = |видавництво =University of California Press |рік =2000 |том = |сторінки = |сторінок =225 |серія = |isbn =0-520-21990-2}}
* {{книга|автор =Yokota-Murakami, Takayuki |частина = |заголовок =Don Juan East/West: On the Problematics of Comparative Literature |оригінал = |посилання = |відповідальний = |видання = |місце = |видавництво =Penn State University Press |рік =2001 |том = |сторінки = |сторінок = |серія = |isbn =1528-4212}}
* {{книга|автор =Saitō Hikaru |частина = |заголовок =‘Hentai—H’. In Kansai seiyoku kenkyūkai (eds) Sei no yōgoshū,  |оригінал = |посилання = |відповідальний = |видання = |місце = |видавництво =Kōdansha gendaishinsho |рік = |том = |сторінки = |сторінок = |серія = |isbn =}}
* {{книга |автор = Schodt, Frederik L. |заголовок = Dreamland Japan: Writings on Modern Manga |видавництво = Stone Bridge Press |рік = 1996 |сторінки = 360 |isbn = 978-1880656235}}
* {{книга|автор =Matsuzawa Goichi |частина = |заголовок =Meiji, Taishō, Shōwa, kindai fūzoku shuppan no rekishi |оригінал = |посилання = |відповідальний = |видання = |місце =Токіо |видавництво =Wani no ana |рік =1997 |том = |сторінки = |сторінок = |серія = |isbn =}}
* {{книга|автор =Roland Kelts |частина = |заголовок =Japanamerica: How Japanese Pop Culture Has Invaded the U.S. |оригінал = |посилання = |відповідальний = |видання = |місце = |видавництво =Palgrave Macmillan |рік =2007 |том = |сторінки = |сторінок =242 |серія = |isbn =9781403984760}}

== Ugnay Panlabas ==
{{commonscat|Hentai}}
{{Wiktionary|Hentai}}
* [http://www.hentai.co.uk/articles/hentai_past_and_present.html Хентай: Минуле та сьогодення] {{in lang|en}}
* [http://bangkok2005.anu.edu.au/papers/McLelland.pdf Коротка історія хентаю]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727101801/http://bangkok2005.anu.edu.au/papers/McLelland.pdf |date=2011-07-27 }} Марк МакЛелланд {{in lang|en}}
* [http://uahentai.org.ua Хентай українською] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120523183600/http://uahentai.org.ua/ |date=2012-05-23 }} Переклади хентаю українською мовою {{in lang|uk}}

{{Genres of anime and manga}}
{{Japanese Erotic Cinema}}

[[Kategorya:Anime]]
[[Kategorya:Seksuwalidad]]
[[Kategorya:Hentai]]</text>
      <sha1>fzczwixsu9hhb2h140k9j2nuzsoq34g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Detective Conan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4060</id>
    <revision>
      <id>2212163</id>
      <parentid>2133429</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:37:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15891" sha1="6ora6eezz86lb02g8nuk88w6jq9oqtx" xml:space="preserve">{{Infobox animanga/Header
| name            = 
| image           = CaseClosedmanga.JPG
| imagesize       = 230px
| caption         = Unang volume ng orihinal na labas ng serye sa bansang Hapon
| ja_kanji        = 名探偵 コナン
| ja_romaji       = Meitantei Conan
| genre           = &lt;!--Discuss in talk page before adding or removing genres, however, keep in mind [[WP:MOS-AM#Content]]. Thank you.--&gt;[[Komedya]], [[drama]], [[detective fiction]], misteryo
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| title           = 
| author          = [[Gosho Aoyama]]
| illustrator     = 
| publisher       = [[Shogakukan]]
| demographic     = [[Shōnen manga|Shōnen]]
| magazine        = ''[[Shōnen Sunday]]''
| published       = 
| first           = 1994
| last            = 
| volumes         = 106
| volume_list     = 
}}
{{Infobox animanga/Anime
| director        = [[Kenji Kodama]], [[Yasuichiro Yamamoto]]
| studio          = [[TMS Entertainment]],[[Yomiuri TV]]
| network         = [[Nippon Television Network System|NNS]], [[Animax]]
| first           = 8 Enero 1996
| last            = 
| episodes        = 1039
| episode_list    = 
}}
{{Infobox animanga/Drama
| director        = [[Toshizaku Tanaka]]
| episodes        = 2
| first           = 2 Oktubre 2006
| last            = 17 Disyembre 2007
| network         = [[Nippon Television|NTV]], [[Yomiuri TV]], [[Nippon Television Network System|NNS]]
}}
{{Infobox animanga/Other
| title           = Related
| content         = [[Case Closed#Movies|Movies]] (20), [[List of Case Closed episodes#Shonen Sunday|OVAs]] (12), [[List of Case Closed episodes#TV specials|TV Specials]] (1)
}}
{{Infobox animanga/Footer}}
Ang '''''Detective Conan''''' (名探偵コナン, ''Meitantei Konan''), kilala bilang '''Case Closed''' sa [[Estados Unidos]], ay isang seryeng [[detektib]] [[manga]] at [[anime]] sa bansang [[Hapon]] na ginawa ni [[Gosho Aoyama]], at inilalathala sa [[magasin]] na [[Weekly Shonen Sunday]].

Isinagawa ng [[TMS Entertainment]] ang bersiyong anime nito. Sa kasalukuyan, nagkaroon na ito ng mahigit sa 400 na mga kabanata sa [[telebisyon]] at 9 na [[pelikula]] sa bansang [[Hapon]]. Hindi pa rin tapos ang anime na ito hanggang sa kasalukuyan. Noong [[Hulyo]] 2003, ipinahayag ng [[FUNimation]] na nilisensiya nila ang ''Detective Conan'' para ipalabas sa [[Estados Unidos]] bilang ''Case Closed'' dahil sa isyung legal na may kaugnayan sa pangalang Conan (''[[Conan the Barbarian]]''). Sa maraming parte ng mundo na pinalabas ito, nanatili ang pangalang ''Detective Conan'' (o ang literal na salin nito). Naipalabas na ito sa [[Espanya]], [[Alemanya]], [[Italya]], [[Pilipinas]], [[United Arab Emirates]] at iba pang bansa.

== Istorya ==

{{spoiler}}

Sa simula ng istorya, isang sikat na detektib si Shinichi Kudo, isa rin siyang mag-aaral sa [[hayskul]]. Isang araw, pumunta si Shinichi sa isang ''[[theme park]]'' na may pangalan na ''Tropical Land''. Kasama niya si Ran Mouri, ang kanyang kaibigan mula pa pagkabata. Habang naroon sila,nagkaroon ng pagpatay hanggang sila ay nagsasaya sa [[roller coaster]], dumating ang pulis para lutasin kung sino ang pumatay at tumulong din si shinichi para lutasin ito. Pinag-aralan nya ito at nakilala nya ang tatlong bata na may hawak na perlas at sawakas alam na niya kung sino ang pumatay. Pinaliwanag nya kung paano siya namatay at pinakita rin nya ito kung paano ginawa ang pagpatay, nahuli       ang salarin at nalutas ni Shininchi ang pagpatay sa isang pasahero ng [[roller coaster]]. Naguusap sila ran at shinichi Habang pauwi na sila galing sa ''Tropical Land'', nakakita ng mga taong nakaitim na may nakakahinalang gawain. Nakita siya ng isa mga taong iyon natuklasan niya ang madilim na gawain na walang nakakaalam kahit mga pulis, nakita siya sa isang kasama ng taong nakaitim at pinatulog siya. Sapilitang pinainom si Shinichi nag misteryong gamot at iyon ay Apoptoxin-4869 (APTX-4869), isang [[lason]] na dapat sana'y pumatay sa kanya, ngunit hindi siya namatay. Nang nagkaroon siya ng malay, nakita siya ng ibang mga pulis at nagtaka siya bakit tinawag siyang bata. Tinawag ng pulis ang ibang kasama at paglingon nya ay nawala siya, tumatakbo siya at nagtataka siya bakit kuti lang ang kanyang natatakbo at mabilis din siya mapagod. Nakita niya sa salamin na makita nya ang kanyang sarila, nagulat siya na naging bata na siya.

Pumunta siya sa bahay ni Dr. Hiroshi Agasa na kanyang kapit bahay, malapit na kaibigan at isang sikat na imbentor, pinaliwanag nya ang lahat ng nanyari at sa simula ay hindi siya naniwala at gumawa ng paraan kaagad para masabing siya si shinichi kudo at sawakas naintindihan rin niya ito. Nalaman ito ni Dr. Hiroshi Agasa at pinayuhan si Shinichi na itago ang kanyang pagkatao para hindi malaman ng mga taong nakaitim na buhay pa siya. Biglang dumating si ran at mabilis natago si shinichi, tinanong ni ran kung nasaan si shinichi at nang nagtatanong siya, nakita niya ang bata na si shinichi. mabuti at hindi pa siya nakikilala dahil sa suot na niya ang salamin ng kanyang tatay. Tinanong siya ni Ran kung sino siya, nakakita siya ng mga librong isinulat nina Arthur Conan Doyle at Edogawa Rampo at sinabing siya si Conan Edogawa. Simula noon, naging &quot;Conan Edogawa&quot; ang pangalan niya. Iminungkahi ni Dr. Agasa na tumira si Conan kasama si Ran, at pumayag si Ran.

Isang detektib din ang tatay ni Ran na si Kogoro Mouri pero hindi masyadong magaling. Laging si Conan ang lumulutas ng mga kaso kasama si Kogoro. Dahil bata lang si Conan, hindi siya pinapansin ng mga [[pulis]]. Kaya ginagamit niya si Kogoro sa paglulutas ng kaso sa pamamagitan ng pagpapatulog sa kanya gamit ng isang ''watch-type anaesthesia gun'' at nagkukunwari na si Kogoro gamit ng isang ''voice-changing bowtie'' para gayahin ang boses niya.

Ilan pang mahalagang tauhan na lumabas sa series ay ang mga magulang ni Shinichi na sina Yusaku at Yukiko Kudo, at ang karibal na detektib at kaibigan na si Heiji Hattori, ang kaibigan ni Ran na sina Sonoko at Kazuha at ang detective boys na sina Ayumi, Mitsiko at Genta. Dumating rin ang isa sa mga &quot;black organization&quot; na si Shino Miyano o tawag sa kanya ay Sherry, pinatay ng &quot;black organization&quot; ang pinakamamahal nyang kapatid at siya rin mismo ang gumawa nang lason na parehas na pinainom kay shinichi at iyon ay ang 'APOPTOXIN 4869' o 'APTX-4869', ininom nya ito para lasunin ang kanyang sarili at mamatay pero hindi ito nangyari, naging bata siya at nakatakas at ngayon ay handang tulungan si shinichi para makabalik sa kanyang tunay na katawan at alam siya sa pangalan na Haibara Ai.

Meron naring nakakaalam ng kanyang tunay na pagkatao at iyon ay sina Dr. Agasa, Heiji Hattori, ang kanyang pamilya na sina Yusaku Kudo at Yukiko Kudo, Haibara Ai at sa tunay na pangalan na Shino Miyano, at ang hari ng magnanakaw na si Kaito KId. Minsan ay nalalaman ni ran na si Conan ay talagang si Shinichi pero gumagawa siya ng paraan para magbago ang kanyang isip na hindi talaga siya si Shinichi.

Maraming misteryo ang nalalaman ni Conan na tunay na pangalan ay Shinichi. Wala pa siyang alam tungkol sa mga ibang miyembro ng ''Black Organization'' na sina Tequila, Calvados, Pisco, Vermouth, Kir, Chianti, Köln, Gin at isang misteryosong ''boss''. Pero alam niya na mahuhuli rin nya ito at tapusin ang kanilang madilim na gawain at higit sa lahat ay bumalik sa totoong niyang lake at masabi kay Ran na &quot;mahal kita&quot; o ang tunay niyang nararamdaman kay Ran.

== Mga tauhan ==
# '''Shinichi Kudo''' — isang hayskul detektib na tumutulong sa pulis na lumutas ng mga mahihirap na kaso. Matapos mamasyal sa Tropical Land kasama si Ran, siya ay nakasaksi ng isang ilegal na trasaksiyon sa pagitan ng mga taong nakaitim. Sa pangyayaring ito, pina-inom siya ng isang uri ng lasong APTX 4869 na siya namang nagpaliit sa kanya sa pagiging bata. Matalino, magaling sa imbestigasyon, magaling sa larong soccer at pinagkakatiwalaan ng kapulisan. Nagpapanggap bilang Conan Edogawa.
# '''Ran Mouri''' — kaibigan ni Shinichi mula sa pagkabata. Anak ni Kogoro Mouri at Eri Kisaki. Isang kampeon sa larangan ng karate. Sa kabila ng kakayahan niya rito, siya ay mapag-aruga, sensitibo at emosyonal. Ngunit sibusubukan niyang maging matatag at responsable sa kabila ng mga magbibigat na sitwasyon kanyang pinagdaraanan. Si Ran at si Shinichi ay may lihim na pagtitinginan sa isa't isa.  
# '''Kogoro Mouri''' — ama ni Ran at asawa ni Eri Kisaki na isang magaling na abogada. Isang pribadong detektib na may kakulangan sa kakayahang lumutas ng kaso. Dating kasapi ng kapulisan. Sa kasalukuyan, hiwalay silang naninirahan ng kanyang asawa.
# '''Hiroshi Agasa''' — propesor na kapit bahay ni Shinichi. Siya ang imbentor ng mga bagay na tumutulong kay Conan sa paglutas niya ng kaso tulad ng voice-changing bow tie at tranquilizer gun. Siya ang unang taong nakaalam sa lihim ni Shinichi.
# '''Juuzo Megure''' — pangunahing inspektor mula sa Metropolitan Police Department. Siya ang kadalasang inspektor na humahawak sa mga  kasong kasangkot sila Conan at Kogoro. Dating katrabaho si Kogoro. Lagi niyang suot ang kanyang sumbrero dahil sa isang pangyayari sa nakaraan. 
# '''Wataru Takagi''' — pangunahing officer mula sa Metropolitan Police Department. Siya ay madalas na katrabaho ni Inspector Megure sa lahat na mga imbestigasyon sa pagpatay at sa iba pang mga krimen. At siya rin ay mayroong pagmamahal kay Detective/Officer Miwako Sato.
# '''Miwako Sato''' — Isa ring Detective at Police Officer mula sa Metropolitan Police Department. Magaling siya sa Martial Arts at Self Defense, mayroon din siyang damdaming pagmamahal kina Officer Wataru Takagi at Officer Ninzaburo Shiratori.
# '''Ninzaburo Shiratori''' — isa ring Police Officer mula sa Metropolitan Police Department. Minsan, nakakatulong din siya sa pag-imbestiga sa mga krimen at pagpatay. At karibal niya si Wataru Takagi sa pag-ibig kay Miwako Sato.
# '''Ayumi Yoshida''' — miyembro ng Junior Detective Squad. Kaibigan ni Conan at humahanga sa kanya. 
# '''Genta Kojima''' — umaaking lider ng Junior Detective Squad. Kaibigan ni Conan at Ayumi. Matakaw at mahilig sa eel rice. 
# '''Mitsuhiko Tsuburaya''' — miyembro ng Junior Detective Squad. Kabigan nina Conan. Siya ay maalam sa agham at ang kanyang kaalaman ay madalas nakakatulong sa paglutas ng mga kaso.
# '''Sonoko Suzuki''' — matalik na kaibigan ni Ran. Siya ay madalas humanga sa mga gwapong lalaki. Miyembro ng pamilyang nagmamay-ari ng Suzuki Corporation.
# '''Heiji Hattori''' — ang karibal na detektib ni Shinichi na galing sa Osaka. Di nagtagal ay naging magkaibigan sila ni Shinichi. Kaibigan mula sa pagkabata ni Kazuha Toyama.
# '''Shiho Miyano''' — alyas Sherry/ Ai Haibara — dating miyembro ng ''Black Organization'' na gumawa ng APTX-4869, ang [[droga]]ng nagpaliit sa katawan ni Shinichi. Tinalikuran ang organisasyon dahil sa pagpatay ni Gin sa kanyang kapatid na si Akemi Miyano. Sa kagustuhang tapusin ang buhay, ininom niya ang droga ngunit sa halip na mamatay ay naging bata. Naninirahan na siya ngayon kasama si Dr. Agasa sa pangalan na Ai Haibara. Naging miyembro siya ng ''Junior Detective Squad''.
# '''Yusaku Kudo''' — ang tatay ni Shinichi. Isa siyang sikat na manunulat ng mga kuwentong detektib, lalo na sa mga kuwento tungkol kay Night Baron. Magaling din sa pag-iimbestiga ng mga kaso.
# '''Yukiko Kudo''' — ang nanay ni Shinichi na isang dating aktres. Magaling sa impersonasyon. 
# '''Kaitou Kid''' — isang magaling na magnanakaw na hirap maaresto ng kapulisan. Hawig niya si Shinichi. May ilang pagkakataon na nakakadwelo niya si Shinichi. 
# '''Vermouth''' — isa sa mga importanteng miyembro ng ''Black Organization''. Ang kanyang totoong pagkatao ay Sharon Vineyard, isang Amerikanong ng aktres na natutunan ang pagbabalatkayo kasama si Yukiko Kudo. 
# '''Gin''' — isa ring importanteng miyembro ng ''Black Organization''. Siya ang nagbigay ng APTX-4869 kay Shinichi.
# '''Vodka''' — miyembro ng Black Organization na laging kasama si Gin.

== Ang pag-ere sa Pilipinas ==

'''GMA 7'''

10 Setyembre 2001 unang ipinalabas ang ''Detective Conan'' sa Pilipinas. Naipalabas ito sa [[GMA]] 7 tuwing alas-4&amp;nbsp;ng hapon. Makalipas ng dalawang buwan ay natanggal ito sa ere. Binalik uli ito ng GMA noong [[Oktubre]], 2002 at tinanggal noong [[Pebrero]], 2003.

Noong 12 Pebrero 2007 ay ibinalik muli ang ''Detective Conan'' sa GMA 7. Ngunit sa GMA 7, hindi pinapakita ang ending scene (pinapakita pagkatapos ng credits o yung mga pangngalan ng gumawa). Pansamantalang natanggal ito sa ere at binalik muli sa parehong taon at nagpatuloy hanggang sa Pebrero ng taong 2008.

Nakatakdang ibalik muli ang programa sa 11 Agosto 2008 sa dati nitong oras na alas-10 sa umaga.

Nitong 2012, pinalabas muli ito sa GMA 7 tuwing umaga. Napalawig nito ang bilang ng mga episode kompara sa mga nakaraang pag-eere. Subalit nawala muli ito sa ere matapos ng ilang buwan.

'''ANIMAX (Philippines)'''

Noong 16 Enero 2006, eksklusibong ipinalabas ang ''Detective Conan'' sa ''cable network'' na [[:en:Animax|Animax]] bilang channel 46 sa Sky Cable. Sa kasalukuyan ay ipinapalabas pa rin ito sa nasabing estasyon. Pinapakita sa Animax ang ending scene (pinapakita pagkatapos ng credits o yung mga pangngalan ng gumawa). Pero nawala rin ito sa himpapawid pagkatapos ng dalawang taon at pinalitan ng mga makabagong anime.

== Mga pelikula ==
* '''Inorasang Bomba sa isang Gusali''' ''Timed-Bomb Skyscraper (Tokei Jikake no Matenro)'', 1997
* '''Ang Ika-labing Apat na Asintahan''' ''The 14th Target (14 banme no Target)'', 1998
* '''Ang Huling Pantas ng Kasalukuyang Siglo''' ''The Last Wizard of the Century (Seikimatsu no Majutsushi)'', 1999
* '''Nahuli ng Kanyang mga Mata''' ''Captured in Her Eyes (Hitomi no Naka no Ansatsusha)'', 2000
* '''Oras Mula sa Lupa Hanggang sa Langit''' ''Countdown to Heaven (Tengoku He No kauntodaun)'', 2001
* '''Ang Hiwaga sa Baker Street''' ''The Phantom of Baker Street (Baker Street no Bourei)'', 2002
* '''Ang Panulukan sa Sinaunang Kabisera''' ''Crossroad in the Ancient Capital (Meikyū no Crossroad)'', 2003
* '''Ang Mahikero ng Langit na Pilak''' ''Magician of the Silver Sky (Ginyoku no Magician)'', 2004
* '''Estratehiya sa Ibabaw ng Kailaliman''' ''Strategy Above the Depths (Suiheisenjō no Sutorateeji)'', 2005
* '''Ang Rekyem ng mga Pribadong Detektib''' ''The Private Eye's Requiem, 2006
* '''Bandila ng mga Tulisang-Dagat sa Dagat na Malalim''' ''Jolly Roger in the Deep Azure, 2007
* '''Pangunahing Puntos ng Takot''' ''Full Score of Fear, 2008
* '''Ang Mga Humahabol sa Uwak''' ''The Raven Chaser, 2009
* '''Ang Nawawalang Sasakyan sa Himpapawid''' ''The Lost Ship in the Sky, 2010
* '''Isang Kapat ng Katahimikan''' ''A Quarter of Silence, 2011

== Mga Kawing Panlabas ==
=== Ingles ===
* [http://www.caseclosed.com/ Opisyal na website ng FUNimation's]
* [http://www.caseclosedtcg.com/ Website ng Case Closed TCG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050603023657/http://www.caseclosedtcg.com/ |date=2005-06-03 }}
* [http://www.adultswim.com/shows/caseclosed/index.html Adult Swim - Case Closed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050823020857/http://www.adultswim.com/shows/caseclosed/index.html |date=2005-08-23 }}
* [http://www.imdb.com/title/tt0131179/ Case Closed sa IMDB]

=== Hapon ===
* [http://www.conan-movie.jp Opisyal na website ng pelikula ng Detective Conan]
* [https://web.archive.org/web/20121018070436/http://www.ytv.co.jp/conan/index_set.html YTV INTERACTIVE -よみうりテレビ - Opisyal na website ng teleserye sa Hapon]
* [http://websunday.net/conan/index.html Opisyal na website ng mangang Hapones]

=== Pilipino ===
* [http://pinoy.dc4ever.com Isang Katotohanan (Fan site)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100802144651/http://pinoy.dc4ever.com/ |date=2010-08-02 }}

[[Kategorya:Anime]]
[[Kategorya:Mga dramang pantelebisyon mula sa Hapon]]</text>
      <sha1>6ora6eezz86lb02g8nuk88w6jq9oqtx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bibliya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4409</id>
    <revision>
      <id>2212101</id>
      <parentid>2209972</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:09:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74465" sha1="e0nwxyxsi5ymn2q1t67w8qvm0rnlsjx" xml:space="preserve">:''Tungkol sa tekstong Kristyano ang artikulong ito. Para sa tekstong Hudyo, tingnan ang [[Tanakh]].''

{{Bibliya}}
{{Mga Tipan ng Bibliya}}
[[Talaksan:Gutenberg Bible.jpg|thumbnail|260px|right|Larawan ng binuklat na Bíbliyang Gutenberg, na nasa [[Aklatan ng Kongreso]] ng [[Estados Unidos]].]]
Ang '''Bibliya''' o '''Biblia'''&lt;ref name=Biblia&gt;{{cite-Biblia|Ang Banal na Biblia, ginamit sa pamagat na aklat ni J.C. Abriol ang baybay na ''Biblia''}}&lt;/ref&gt; (ang huli ay mala-[[Wikang Kastila|Kastila]] at maka-[[wikang Griyego|Griyegong]] pagbabaybay) ay isang kalipunan ng mga kasulatang relihiyoso na ginagamit sa [[Hudaismo]] at [[Kristiyanismo]]. Ang kanon ng Bibliya ay magkakaiba sa iba't ibang denominasyon. 

Sa [[Hudaismo]], ito ay binubuo lámang ng 24 aklat ng [[Tanakh]] (tinatawag na [[Lumang Tipan]] sa Kristiyanismo) at hindi kabílang dito ang [[Bagong Tipan]]. Para sa mga [[Samaritanismo|Samaritano]], ang Bibliya ay binubuo lámang ng limang aklat ng [[Torah]] (Henesis, Eksodo, Lebitiko, Deuteronomyo at Bilang). Sa [[Katolisismo]], ang Bibliya ay binubuo ng 73 aklat ng pinagsámang Lumang Tipan na may kasamang [[Deuterokanoniko]] o [[Apokripa]] sa katawagang [[Protestante]] at Bagong Tipan. Sa [[Protestantismo]], ang Bibliya ay binubuo ng 66 na aklat ng Luma at Bagong Tipan liban sa Apokripa o Deuterokanoniko ng mga Katoliko. Sa [[Etiopianong Ortodokso]], ang Bibliya ay binubuo ng 81 na aklat, habang ang may pinakamalaking kanon ang mga [[Silangang Ortodokso]], na kumikilala ng 84 na aklat bilang bahagi ng Bibliya. Sa [[Marcionismo]] (isang sektang [[Gnostisismo|Gnostiko]]), 11 lámang ang aklat na itinuturing nilang Bibliya, at hindi kasama dito ang buong Lumang Tipan.

== Nilalaman ==
Naglalaman ang Bíbliya ng mga salaysay na nauukol sa bansang [[Israel]] mula noong unang [[milenyo]] BCE hanggang sa panahon ni [[Hesukristo]] at ng mga [[Labindalawang Alagad|Apostol]] noong unang dantaon CE.

=== Tanakh o Lumang Tipán ===
Isinasalaysay ng ''Tanakh'' ([[Lumang Tipan|Lumang Tipán]]) ang pagkakahirang ng [[diyos|Diyós]] na si [[Yahweh]] sa bansang [[Israel]] at ang kaniyang tipán dito na siya'y magiging matapat na Diyos kung susundin ng Israel nang tapat ang kaniyang [[Sampung Utos|mga utos]] na ipinahayag niya sa pamamagitan ng [[propeta]]ng si [[Moises]]. Kabilang sa tipang ito ang pagmamana ng Israel ng [[Canaan]] o &quot;[[Lupang Pangako]]&quot; at ang proteksiyón at pagpapálà ni Yahweh kapalít ng pagsunód ng Israel sa kaniyang mga utos (Éxodo 6:4).

=== Bagong Tipan ===
Nakasulat naman sa [[Bagong Tipan]] ang búhay ni [[Hesus]] at ang [[Mabuting Balita|mabuting balita]] &lt;nowiki/&gt;ng kaligtasan para sa kanyang mga alagad. Si Hesus ay nagpakilala na tagagapagligtas sa pagwawakas ng mundo na magaganap noong unang siglo CE (Mateo 24:34, Marcos 13:30, Marcos 8:12, Marcos 8:38, Marcos 9:19, Lukas 21:32, Mateo 10:23). Ayon kay Hesus, siya ay maghaharì mulâ sa kaniyang trono ng kaluwalhatian kasama ang kaniyang mga Apostól upang humatol sa 12 lipì ng Israel (Mateo 19:28). Bukod dito, inangkin din ni Hesus ang pagiging isang anak ng diyos at [[Mesiyas]], na naging sanhi ng pagkakahatol sa kaniya ng [[sanhedrin]] ng parusang kamatayan (Lukas 22:66-71, Juan 10:33).&lt;ref name=Biblia2&gt;{{cite-Biblia2|Biblical Chronology, pahina 96}}&lt;/ref&gt;

=== Pagkakaiba ng Bagong Tipán sa Lumang Tipán ===
Ang Bagong Tipan ay naglalaman ng mga bagong kautusan at bagong [[teolohiya]] na iba sa Lumang Tipan. Halimbawa sa mga &quot;[[sulat ni Pablo]]&quot;, ang mga kautusan ni Moises sa Lumang Tipan ay binuwag at pinawalang bisa pagdating ni Hesus dahil ayon kay Pablo, ang mga tao ay nasa ilalim na ng &quot;biyaya&quot; at hindi ng mga &quot;gawa&quot; (Gal 2:16, Col 2:13-14, 2 Cor 3:16-17, Heb 7:12, Gawa 13:39 at iba pa). Ang mga kontradiksiyon sa Luma at Bagong Tipan ay tinalakay ng kristiyanong si [[Marcion]] (85–160 CE) sa kanyang aklat na &quot;Anthithesis&quot;. Isa sa mga halimbawa ng kontradiksiyon sa Luma at Bagong Tipan na tinalakay ni Marcion, ang Exodo 21:24 &quot;''...paparusahan ang nakasakit: búhay din ang kabayaran sa búhay, mata sa mata, ngipin sa ngipin, kamay sa kamay, paa sa paa, sunog sa sunog, sugat sa sugat, galos sa galos''&quot; at Lukas 6:29,''&quot;kapag sinampal ka sa isang pisngì, iharap mo rin ang kabila. Kapag inagaw ang iyong balabal, huwag mong ipagkait ang iyong damit.''&quot;

== Pinagmulan ng salita ==
Nagmula ang salitang ''Bibliya'' ng Tagalog at ang ''Bible'' ng Ingles (Latin: Biblia) sa [[wikang Griyego|Griyegong]] ''biblion, biblos, biblia'' na nangangahulugang &quot;aklat&quot; &quot;mga aklat&quot; o &quot;mga maliliit na aklat.&quot;  Ang salitang ''biblia'' ay hango rin mula sa Griyegong salita: ''biblos'', na lumalarawan sa panloob na bahagi ng halamang [[papirus]], isang sangkap sa paggawa ng sinaunang [[papel]].  May isang lugar sa [[Phoenicia]], ang lungsod ng Gebal, na tinaguriang &quot;Byblos&quot; ng mga Griyego dahil kilala ang pook sa paggawa ng papel na papirus.

== Kayarian at paghahati ==
Ang Bibliya ay nahahati sa iba't ibang mga pangkat ng mga aklat depende sa sekta o relihiyong gumagamit nito. Para sa mga Hudyo, ang Bibliya ay binubuo lamang ng Tanakh (na tinatawag na Lumang Tipan sa Bibliyang Kristiyano). Hindi kasama sa Bibliya ng mga Hudyo ang Bagong Tipan at ang huwad na [[Apokripa]] o [[Deuterokanoniko]] ng Romano Katoliko at ng mga simbahang Ortodokso. Para sa mga Protestante at iba pang mga sekta, ang Bibliya sa panahon natin ngayon ay binubuo lamang ng Lumang Tipan at Bagong Tipan at hindi kasama ang huwad na [[Apokripa]] na pinaniniwalaan ng Romano Katoliko. Para sa Romano Katolisismo at mga simbahang Ortodokso, ang Bibliya ay binubuo ng Lumang Tipan na may pekeng dokumento na kinilala bilang [[Deuterokanoniko]], at Bagong Tipan. Sa sinaunang panahon, ang mga tekstong Hebreo ay nahahati sa mga paragraph (parashot) na natutukoy ng dalawang mga letra ng alpabetong Hebreo. Ang Pe ay tumutukoy sa isang bukas na paragraph na nagsimula sa isang bagong linya samantalang ang Samekh ay tumutukoy sa isang saradong paragraph na nagsimula sa parehong linya pagkatapos ng isang maliit na espasyo. Ang pinakaunang mga alam na kopya ng [[Aklat ni Isaias]] mula sa [[mga eskrolyo ng Patay na Dagat]] ay gumamit ng dalawang mga letrang Hebreo para sa mga dibisyon nito ng paragraph bagaman ang mga ito ay kaunting iba mula sa mga dibisyon ng [[Masoretiko]]. Ang kasalukuyang dibisyon ng Bibliya sa mga ''kabanata o kapitulo'' at ''mga talata o bersikulo'' ay walang basehan sa anumang sinaunang tradisyong tekstuwal. Ang mga paghahating ito ay mga imbensyong midyebal. Ang mga ito ay kalaunang tinanggap ng mga Hudyo bilang mga reperensiyang teknikal sa loob ng tekstong Hebreo. Ang gayong mga reperensiyang teknikal ay naging mahalaga sa mga [[rabbi]] ng panahong mediebal sa kontekstong historikal ng pakikipagtalo sa mga kapariang Kristiyano lalo na sa Huling Espanyang midyebal. Ang pinaka-unang umiiral na manuskrito ng Tanakh na may mga dibisyon ng kabanata ay may petsang mula sa 1330 at ang unang inilimbag na edisyon ay noong 1516. Si Stephen Langton (1150–1228) ang pinaniniwalaang unang naghati ng Bibliya sa mga kabanata. Ang unang naghati ng mga kabanata ng Bagong Tipan sa mga talata ay ang Italyanong Dominikanong iskolar ng Bibliya na si Santi Pagnini (1470–1541), bagaman ang kanyang sistema ay hindi kailanman malawakang tinanggap. Si Robert Estienne ay lumikha ng alternatibong pagbibigay bilang sa kanyang 1551 edisyon ng Griyegong Bagong Tipan na kanya ring ginamit sa publikasyong 1553&amp;nbsp;ng Bibliya sa Pranses. Ang sistema ng dibisyon ni Estienne ay malawakang tinanggap at ito ang sistemang matatagpuan sa halos lahat ng mga modernong bibliya.

== Mga Salin ==
{{main|Mga salin ng Bibliya}}
=== Tanakh o Lumang Tipan ===
[[Talaksan:Qumran.jpeg|right|thumb|200 px|Isa sa mga kweba ng Qumran kung saan natuklasan ang [[Mga balumbon ng Dagat na Patay|mga eskrolyo ng Patay na Dagat]] (Dead Sea Scrolls) noong 1947-1956. Ang Dead Sea Scrolls ang pinakamatandang manuskrito ng Tanakh (Lumang Tipan) at Apokripa na isinulat mula 150 BCE hanggang 70 CE.]]
[[Talaksan:TextsOT.PNG|thumb|right|350px|Ang ugnayan ng iba't ibang sinaunang salin (manuskrito) ng Tanakh (Lumang Tipan). Halimbawa, ang salin ni Lucian ay resensiyon (pagbabago) ng saling [[Septuagint]] (LXX) na isinalin naman mula sa isang Hebreo na hindi umiiral. Ang Hebreong [[Masoretiko]] (MT) ay nagmula sa tekstong Hebreo na hindi na umiiral na mula din sa isang sinaunang tekstong Hebreo na hindi na rin umiiral]]
Ang mga aklat ng Tanakh o Lumang Tipan na Bibliya ng unang mga Cristiyano noong unang siglo ay orihinal na isinulat sa alpabetong Paleo-Hebreo. Bago matuklasan ang [[Dead Sea Scrolls]] sa kweba ng Qumran noong 1947 hanggang 1956, ang pinakamatandang pragmentaryong (hindi kumpleto) manuskrito ng Hebreo ang Nash Papyrus na isinulat mula 150 hanggang 110 BCE. Ang pinakamatandang kumpletong manuskrito ng Lumang Tipan (Tanakh) ay [[Codex Sinaiticus]] (ika apat na siglo CE) na kinopya mula sa Griyegong Salin na [[Septuagint]]. Ang Septuagint ay isinalin sa Griyego mula Hebreo noong ikatlo hanggang ika isang siglo BCE. Sa mga panahong ito ang Israel ay nasa ilalim ng imperyong Griyego. Ang Septuagint ang pinagkuhanan ng sipi (quotes) ng Lumang Tipan ng mga may akda ng Bagong Tipan at ng mga &quot;ama ng simbahan&quot;. Ang pinakamatandang kumpletong manuskrito naman ng Hebreo ay matatagpuan sa manuskritong [[Masoretiko]] (sinulat sa pagitan ng ikapito hanggang ika sampung siglo CE). Ang [[Masoretiko]] ang opisyal na bersiyon ng bibliya na ginagamit sa kasalukuyang [[Rabinikong Hudaismo]]. Bukod dito, ang Masoretiko din ang basehan ng mga bagong salin ng Lumang Tipan ng Biblia. Ayon sa mga iskolar, ang orihinal na [[Septuagint]] ay nagbibigay ng  salin ng sinaunang tekstong Hebreo na iba sa Hebreo ng [[Masoretiko]] at sa saling Latin na [[Vulgata]]. Ang pagkakaiba ng Septuagint sa Masoretiko ay nahuhulog sa apat na mga kategorya: pagkakaiba ng pinagkuhanang teksto, pagkakaiba sa interpretasyon, pagkakaiba sa salin ng mga ekspresyong idyomatiko, at pagkakaiba sa resensiyon o pagbabago at pagkakamali ng mga eskriba. Ang [[Mga balumbon ng Dagat na Patay|mga eskrolyo ng Patay na Dagat]] ang pinakamatandang manuskrito ng Tanakh na isinulat sa pagitan ng 150 BCE at 70 CE. Ang 60% ng Mga eskrolyo ng Patay na Dagat ay umaayon sa Masoretiko, 5% umaayon sa Septuagint, 5% umaayon sa [[Samaritan Pentateuch]] at 10% ang hindi umaayon sa Masoretiko, Septuagint o Samaritan Pentateuch.&lt;ref&gt;Shiffman, ''Reclaiming the Dead Sea Scrolls''.&lt;/ref&gt; Bukod sa Tanakh, ang Dead Sea Scrolls ay naglalaman din ng apokripa o deuterokanoniko (para sa mga Romano Katoliko) at ibang pang manuskrito ng mga katuruan ng sektang nanirahan sa kweba ng Qumran. Ang Samaritan Pentateuch na isinulat sa alpabetong Samaritano ang bersiyong ginagamit sa relihiyong Samaritanismo. Ang pinakamatandang manuskrito ng Samaritan Pentateuch ay mula 1100 CE. Ang alpabetong Samaritano ay nagmula sa alpabetong Paleo-Hebreo na lenggwaheng ginamit sa pagsulat ng Tanakh. Sa mga dalawang libong instansiya kung saan ang Samaritan Pentateuch at Masoretiko ay magkaiba, ang Septuagint ay umaayon sa Samaritan Pentateuch. Ilan sa mga halimbawa ng pagkakaiba ng Samaritan Pentateuch at Masoretiko ang pagsamba sa Bundok Gerizim imbis na sa Bundok Ebal (Deut 27:4) at ang pagpapalit ng salitang &quot;Elohim&quot; (na nangangahulugang maraming diyos) sa anyong singular na &quot;El&quot; (Genesis 20:13; 31:53; 35:7; Exodo 22:8). Ayon sa mga iskolar, ang mga pagbabagong ito ay sanhi ng korupsiyon ng mga Samaritano sa Pentateuch o Torah (Genesis, Exodo, Levitico, Deuteronomyo, Bilang).&lt;ref&gt;http://www.historycart.com/SamaritanPentateuch.htm&lt;/ref&gt;

=== Bagong Tipan ===
Ang mga aklat ng Bagong Tipan ay orihinal na isinulat sa Griego. Ang mga kauna unahang salin ng Bagong Tipan sa ibang lenggwahe ay kinabibilangan ng lumang Latin (ika 2 siglo CE), lumang Syriac (ika 4 hanggang ika 5 siglo CE), at Coptic (ikaapat na siglo CE). Isa pang salin sa Latin bukod sa &quot;lumang Latin&quot; ang [[Vulgata]] na isinalin ni Jerome (342–420 CE). Ang Peshitta na isinalin sa lenggwaheng Syriac ang bibliang ginagamit sa iglesiang Syriac. Ang [[Peshitta]] ay naglalaman ng 22 sa 27 mga aklat ng Bagong Tipan at hindi kasama rito ang 2 at 3 Juan, 2 Pedro, Judas at Apocalipsis. Ang pinakamatandang pragmentaryong manuskrito ng Coptic (sinaunang lenggwahe sa Ehipto) ay nagmula sa ikaapat na siglo CE na binubuo ng mga teksto ng ebanghelyo.

Ang saling Aleman na tinatawag na [[Luther Bible]] ay isinalin ng &quot;ama ng repormasyon&quot; na si [[Martin Luther]] noong 1534. Ang saling ito ay base sa [[Textus Receptus]]. Ang Luther Bible ang kauna-unahang salin ng biblia na may hiwalay na seksyong tinatawag na [[Apokripa]]. Ang mga aklat na hindi kasama sa tekstong [[Masoretiko]] ng Lumang Tipan ay inilipat ni Luther sa seksyong ito. Si Luther ay naghayag din ng pagdududa sa apat na aklat ng Bagong Tipan na ''[[Sulat sa mga Hebreo]], [[Sulat ni Santiago]], [[Sulat ni Judas]] at [[Aklat ng Pahayag]]''. Ang apat na aklat na ito ay inilipat niya sa huli ng mga aklat ng Bagong Tipan.

Ang pinakaunang salin ng Bagong Tipan sa lumang Ingles ay kinabibilangan ng bibliyang Tyndale (1539), Geneva (1560), Bishop (1568), Douay-Rheims (1582), [[King James Version]] (1611). Ang mga saling ito ay base sa Griegong [[Textus Receptus]]. Ang mga Bagong Salin naman sa Ingles gaya ng [[NASB]] (1963) at [[New International Version]] o NIV (1973) ay base sa edisyong kritikal ng Griegong Bagong Tipan na &quot;Novum Testamentum Graece&quot; na resulta ng &quot;kritisismong tekstwal&quot;. Ang [[Novum Testamentum Graece]] ang pinaniwalaan ng mga iskolar na pinakamalapit sa orihinal na Griego ng Bagong Tipan. Ang [[Textus Receptus]] at [[Novum Testamentum Graece]] ay magkaiba sa 6,000 na instansiya ng Bagong Tipan.

== Kanon ==
{{main|Biblikal na Kanon}}
=== Kanoninasyon ng Tanakh o Lumang Tipan ===
====Tanakh====
Ang [[Hudaismong Rabiniko]] ay kumikilala ng 24 aklat ng [[Tekstong Masoretiko]] na karaniwang tinatawag na [[Tanakh]] o Bibliyang Hebreo bilang autoritatibo. Ang ebidensiya ay nagmumungkahi na ang proseso ng kanoninasyon ng Tanakh ay nangyari sa pagitan ng 200 BCE at 200 CE. Ang isang dating sikat na teorya ay ang  '''Torah'''''([[Genesis]], [[Exodo]], [[Levitico]], [[Deuteronomyo]], [[Aklat ng mga Bilang|Bilang]])'' ay isinama sa kanon noong 400 BCE, ang mga '''Propeta o Nevi'im''' (''[[Aklat ni Josue|Josue]], [[Aklat ng mga Hukom]], [[1 Samuel|1]] at [[2 Samuel]], [[1 Hari|1]] at [[2 Hari]], [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Aklat ni Jeremias|Jeremias]], [[Aklat ni Ezekiel|Ezekiel]], [[Aklat ni Joel|Joel]], [[Aklat ni Amos|Amos]], [[Aklat ni Obadias|Obadias]], [[Aklat ni Jonas|Jonas]], [[Aklat ni Mikas|Mikas]], [[Aklat ni Nahum|Nahum]], [[Aklat ni Habakuk|Habakuk]], [[Aklat ni Sofonias|Sofonias]], [[Aklat ni Hageo|Hageo]], [[Aklat ni Zacarias|Zacarias]] at [[Aklat ni Malakias|Malakias]]'') noong 200 BCE at ang mga '''Kasulatan o Ketuvim''' ''([[Mga Salmo|Awit]], [[Aklat ni Job|Job]], [[Aklat ng mga Kawikaan|Kawikaan]], [[Aklat ni Ruth|Ruth]], [[Awit ni Solomon]], [[Eclesiastes]], [[Aklat ng mga Panaghoy|Panaghoy]], [[Aklat ni Ester|Ester]], [[Aklat ni Daniel|Daniel]], [[Aklat ni Esdras|Esdras]], [[Aklat ni Nehemias|Nehemias]], [[1 Kronika|1]] at [[2 Kronika]])'' noong 100 BCE.&lt;ref&gt;''The Canon Debate'', McDonald &amp; Sanders, page 4&lt;/ref&gt; na marahil ay sa isang hipotetikal na [[Konseho ng Jamnia]]. Gayunpaman, ang pananaw na ito ay papalaking itinatakwil ng mga modernong iskolar. Ang [[Septuagint]] ang pangalan ng saling Griyego ng Tanakh na isinalin sa pagitan ng ikatlo hanggang unang siglo BCE sa Alexandria, Ehipto. Ayon kay Michael Barber, &quot;Sa [[Septuagint]], ang [[Torah]] at [[Nevi'im]] ay itinatag bilang kanonikal ngunit ang [[Ketuvim]] ay lumilitaw na hindi pa depinitibong nakanonisa. Halimbawa, ang ilang mga edisyon ng Septuagint ay kinabiblangan ng 1–4 [[Macabeo]] o 151 Awit samantalang ang iba ay wala nito. Gayundin ay may mga dagdag sa [[Aklat ni Esther]], [[Aklat ni Jeremias]] at [[Aklat ni Daniel]] at [[1 Esdras]] sa Septuagint.

====Lumang Tipan ng Kristiyanismo====
Ang mga Simbahang [[Romano Katoliko]], [[Ortodoksong Oriental]] at [[Silangang Ortodokso]] ay nagsama ng mga aklat na hindi isinama sa kanon ng [[Hudaismo]] at kalaunan ay hindi isinama ni [[Martin Luther]] na tinawag na [[deuterokanonikal]] na mga aklat at itinuring na apokripa ng mga Protestante. Ang basehan ng pagsasama ng mga aklat na deuterokanonikal ng Katoliko at Ortodokso ay ang maagang saling Griyego ng Tanakh na [[Septuagint]] na ang pinakasiniping salin sa Griyegong Bagong Tipan ng mga siping Lumang Tipan. Ang 300 sa 350 mga sipi ng Bagong Tipan mula sa Lumang Tipan kabilang ang mga salita ni [[Hesus]] ay sinipi mula sa saling [[Septuagint]]. Ang ilang halimbawa ng  mga inaangkin ng Katoliko na mga alusyon ng mga aklat [[deuterokanoniko]] sa Bagong Tipan ang Lucas 1:52(Sirach 10:14), Marcos 4:5,16-17(Sirach 40:15), Mateo 7:16,20(Sirach 27:6), Santiago 1:19(Sirach 5:11), Mateo 6:12(Sirach 28:2), Mateo 11:28(Sirach 51:28), Mateo 11:25(Tobit 7:18), Mateo 24:15(1 Macc. 1:54 at 2 Macc. 8:17), Marcos 9:48(Judith 16:17), Juan 1:3(Karunungan 9:1), Juan 3:13(Baruch 3:29), Juan 10:22(1 Macc. 4:59) at iba pa.&lt;ref&gt;http://scripturecatholic.com/deuterocanon.html&lt;/ref&gt; Ang [[Aklat ni Enoch]] na hindi kasama sa kanon ng Katoliko ngunit kasama sa kanon ng [[Simbahang Etiopianong Ortodoksong Tewahedo]] ay direktang sinipi sa [[Sulat ni Judas]] 14-15. Binanggit ng mga manunulat na Kristiyano gaya nina Gelasius at Origen na ang [[Asumpsiyon ni Moises]] ang reperensiya ng [[Sulat ni Judas]] 1:9. Ayon sa iskolar na si RH Charles, ang [[Testamento ng mga Patriarka]] ay sinipi rin sa Bagong Tipan gaya ng 1 Tes 2:6(Levi 6:10), Roma 12:19(Gad 6:10), Roma 12:21(Benj. 6:3), 2 Corinto 12:10(Gad 5:7), Efeso 5:6(Naph. 3:1). Noong 382 CE, kinomisyon ni Papa [[Damaso I]] si [[San Heronimo|Heronimo]] (ca. 347 CE-420 CE) na isalin ang Bibliya sa Latin na tinatawag na Vulgata. Ang mga pinakamaagang salin ni Heronimo ng Lumang Tipan ay batay sa mga rebisyon ni [[Origen]] ng [[Septuagint]] ngunit kalaunang direktang bumase sa orihinal na tekstong Hebreo na iba sa Septuagint sa maraming mga lugar. Ang kanyang desisyon na gumamit ng tekstong Hebreo sa halip na nakaraang isinaling Septuagint ay sumalungat sa payo ng karamihang ibang mga Kristiyano kabilang si [[Augustino ng Hippo]] na naniwalang ang Septuagint ay kinasihan ng Diyos. Gayunpaman, ang mga modernong iskolar ay nagdududa sa aktuwal na kalidad ng kaalamang Hebreo ni Heronimo. Ang mga modernong iskolar ay naniniwalang ang Griyegong [[Hexapla]] ang pangunahing sanggunian para sa saling &quot;Iuxta Hebraeos&quot; ni Heronimo ng Lumang Tipan.&lt;ref&gt;Pierre Nautin, article ''Hieronymus'', in: Theologische Realenzyklopädie, Vol. 15, Walter de Gruyter, Berlin - New York 1986, p. 304–315, here p. 309-310.&lt;/ref&gt; Itinakwil rin ni Jerome ang [[apokripa]]. Gayunpaman, ang kanyang mga pananaw ay hindi nanaig. Noong 393 CE sa [[Synod ng Hippo]], ang [[Septuagint]] ay malamang na kinanonisa na malaking dahil sa impluwensiya ni Augustino.&lt;ref&gt;''The Canon Debate'', Sundberg, page 72, adds further detail: &quot;However, it was not until the time of Augustine of Hippo (354–430 C.E.) that the Greek translation of the Jewish scriptures came to be called by the Latin term ''septuaginta''. [70 rather than 72] In his ''City of God'' 18.42, while repeating the [[Letter of Aristeas|story of Aristeas]] with typical embellishments, Augustine adds the remark, &quot;It is their translation that it has now become traditional to call the Septuagint&quot; ...[Latin omitted]... Augustine thus indicates that this name for the Greek translation of the scriptures was a recent development. But he offers no clue as to which of the possible antecedents led to this development: {{Bibleverse||Exod|24:1-8}}, [[Josephus]] [Antiquities 12.57, 12.86], or an elision. ...this name ''Septuagint'' appears to have been a fourth- to fifth-century development.&quot;&lt;/ref&gt; Kalaunang kinumpirma sa Synod ng Carthage noong 397 CE ang aksyong kinuha sa Hippo na muli ay dahil sa malaking impluwensya ni Augustino. Ang mga konsehong ito ay nasa awtoridad ni Augustino na tumuring sa kanon na sarado na.&lt;ref&gt;Ferguson, Everett. &quot;Factors leading to the Selection and Closure of the New Testament Canon,&quot; in ''The Canon Debate''. eds. L. M. McDonald &amp; J. A. Sanders (Hendrickson, 2002) p. 320; F. F. Bruce, ''The Canon of Scripture'' (Intervarsity Press, 1988) p. 230&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Augustine, ''De Civitate Dei'' 22.8&lt;/ref&gt;

Ang kanon ni Augustino ng Lumang Tipan mula sa ''De doctrina christiana'' 2.13, circa 395 ang:
{{cquote|Genesis, Exodo, Levitico, Bilang, Deuteronomio, Josue, Hukom, Ruth, 1–4 Mga Hari, 1–2 Kronika, Job, Tobit, Esther, Judith, 1–2 Macabeo, 1–2 Esdras, Awit, Kawikaan, Awit ni Solomon, Ecclesiastes, Karunungan, Sirach, Labindalawa, Isaias, Jeremias, Daniel, Ezekiel}}
Inilipat ni [[Martin Luther]] ang [[deuterokanonikal]] sa isang seksyong kanyang tinawag na [[apokripa]]. Sa ''De Canonicis Scripturis'' ng [[Konseho ng Trent]] na pumasa sa isang boto (24 oo, 15 hindi, 16 nangilin) noong 1546, kinumpirma ng Konseho na ang mga aklat na [[deuterokanonikal]] ay kalebel ng ibang mga aklat ng kanon ng Lumang Tipan. Ang tinatanggap ng mga Protestante na mga kinasihang teksto ng Lumang Tipan ay ang nasa mga orihinal na teksto ng Hebreo at Aramaiko sa halip na ang saling Griyegong Septuagint.

=== Kanoninasyon ng Bagong Tipan ===
Ang [[kanon]] ng Bagong Tipan  ay nabuo sa maraming siglo. Sa pagitan ng 140 hanggang 220 CE, maraming sekta ng [[kristiyanismo]] na may iba-ibang konsepsiyon ng kalikasan at katuruan ng [[Diyos]] at ni [[Hesus]] ang lumitaw gaya ng [[Gnostisismo]], [[Ebionita]], [[Montanismo]], [[Marcionismo]] at iba pa. Upang suportahan ang kanilang mga doktrina, ang mga sektang ito ay gumamit ng iba't ibang aklat na sa kanilang pinaniniwala ay mga &quot;kinasihan ng Diyos&quot;. Ang mga aklat na ito ay pinasunog ng sektang [[proto-orthodox]] noong ika apat na siglo CE.&lt;ref name=gnostic&gt;[http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/religion/story/pagels.html The Gnostic Gospels:PBS]&lt;/ref&gt;  Ang mga naitagong manuskrito ng mga aklat na ito ay natuklasan sa [[aklatan ng Nag Hammadi]] sa Ehipto noong 1945.
Sa pagitan nang 140 at 220 CE, ang parehong panloob at panlabas na mga pwersa ay nagtulak sa isang sekta ng Kristiyanismo na [[Kristiyanismong proto-ortodokso|Proto-ortodoksya]] na magsimulang isistema ang mga doktrina at ang pananaw nito ng pahayag ng Diyos. Ang karamihan ng sistematisasyong ito ay sanhi ng pagtatanggol at pagsalungat laban sa iba't ibang mga umiiral na pananaw Kristiyano na katunggali ng sektang [[Kristiyanismong proto-ortodokso|Proto-ortodoksiya]]. Si [[Marcion ng Sinope]] na isang obispong Kristiyano ng [[Asya menor]] na tumungo sa Roma at kalaunang itiniwalag ng kanyang mga kalabang Kristiyano para sa kanyang [[Marcionismo|mga pananaw]] ang kauna-unahang Kristiyano na nagmungkahi ng isang depinitibo, eksklusibo, at isang kanon ng mga kasulatang Kristiyano na kanyang tinipon sa pagitan nang 130–140 CE.&lt;ref&gt;http://www.earlychristianwritings.com/marcion.html&lt;/ref&gt; Buong itinakwil ni Marcion ang teolohiya ng Lumang Tipan at itinuring ang [[diyos]] ng Lumang Tipan bilang isang mababang nilalang. Kanyang inangkin na ang teolohiya ng Lumang Tipan ay hindi umaayon sa katuruan ni [[Hesus]] tungkol sa [[Diyos]] at [[moralidad]].  Lumikha si Marcion ng isang pangkat ng mga aklat na kanyang itinuturing na buong autoritatibo na binubuo ng isang ibang bersiyon ng [[Ebanghelyo ni Lucas]] at ang 10 sa mga [[sulat ni Pablo]] (Hindi kasama ang [[Sulat sa mga Hebreo]] at mga ''[[liham na Pastoral]]'' na [[1 Timoteo]], [[2 Timoteo]] at [[Sulat kay Tito|Tito]]). Hindi matiyak kung kanyang binago ang mga aklat na ito, nilinis ito sa mga pananaw na hindi umaayon sa kanyang pananaw o kung ang kanyang mga bersiyon ay kumakatawan sa isang hiwalay na tradisyong tekstuwal.&lt;ref&gt;From the perspectives of Tertullian and Epiphanius (when the four gospels had largely canonical status, perhaps in reaction to the challenge created by Marcion), it appeared that Marcion rejected the non-Lukan gospels, however, in Marcion's time, it may be that the only gospel he was familiar with from Pontus was the gospel that would later be called Luke. It is also possible that Marcion's gospel was actually modified by his critics to became the gospel we know today as Luke, rather than the story from his critics that he changed a canonical gospel to get his version. For example, compare {{Bibleverse||Luke|5:39}} to {{Bibleverse||Luke|5:36-38}}, did Marcion delete 5:39 from his Gospel or was it added later to counteract a Marcionist interpretation of 5:36-38? One must keep in mind that we only know of Marcion through his critics and they considered him a major threat to the form of Christianity that they knew. John Knox (the modern writer, not to be confused with [[John Knox]] the Protestant Reformer) in ''Marcion and the New Testament: An Essay in the Early History of the Canon'' (ISBN 0-404-16183-9) was the first to propose that Marcion's Gospel may have preceded Luke's Gospel and Acts.[http://ontruth.com/marcion.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016131116/http://ontruth.com/marcion.html|date=2007-10-16}}&lt;/ref&gt; Ang ebanghelyo ni Marcion na simpleng tinatawag na ''[[Ebanghelyo ni Marcion|Ebanghelyo ng Panginoon]]'' ay iba sa [[Ebanghelyo ni Lucas]] dahil sa kawalan ng anumang mga talata na nag-uugnay kay Hesus sa Lumang Tipan. Tinawag ni Marcion ang kanyang koleksiyon ng 10 mga [[sulat ni Pablo]] na ''Apostolikon'' at  iba rin sa mga bersyon ng kalaunang sektang proto-ortodokso. Ang pagtitipon ni Marcion ng kanyang ''sariling'' kanon ng Bibliya ay maaring isang hamon sa umaahon na sektang Kristiyano na proto-ortodoksiya. Kung nais nila na itangging ang kanon ni Marcion ang totoo, kinailangan nilang ilarawan kung ano ang totoo. Ang yugtong paglawig ng kanon ng Bagong Tipan ay kaya nagsimula bilang tugon sa iminungkahing limitadong kanon ni Marcion.&lt;ref&gt;An introduction to the New Testament and the origins of Christianity By Delbert Royce Burkett, pahina 107&lt;/ref&gt; Noong ika-2 at ika-3 siglo CE, isinaad ni [[Eusebius of Caesarea|Eusebius]] na ang sektang [[Elkasite|Elchasai]] &quot;''ay gumamit ng mga teksto mula sa bawat bahagi ng Lumang Tipan at mga Ebanghelyo at itinakwil nito nang buo si [[Apostol Pablo]]''&quot;. Isinaad din dito na si [[Tatian|Tatian ang Asiryo]] ay tumakwil sa mga [[sulat ni Pablo]]. Ang mga sektang Kristiyanong gaya ng [[Nazareno (sekta)|Nazareno]] at [[Ebionita]] at iba pa ay tumakwil sa lahat ng mga [[sulat ni Pablo]]. Itinuring din ng mga [[Ebionita]] si [[Apostol Pablo]] na isang [[impostor]]. Ang isang sekta ng Kristiyanismo noong ca. 170 CE na tinawag ng kanilang kalaban na si [[Epiphanius ng Salamis]] na [[alogi]] ay tumakwil sa [[Ebanghelyo ni Juan]] (at posibleng ang [[Aklat ng Pahayag]] at mga sulat ni Juan) bilang hindi apostoliko at itinuro ng sektang ito ang [[ebanghelyo ni Juan]] na isinulat ng [[gnostiko]]ng si [[Cerinthus]]. Si Cerinthus ay tumanggap lamang sa isang ebanghelyo na [[Ebanghelyo ni Mateo]]. Ang isang ''apat'' na ebanghelyong kanon (Tetramorph) ay unang isinulong ni [[Irenaeus]] noong c. 180 CE. Si Ireneaus rin ang kauna-unahang Kristiyano na nagbanggit ng apat na ebanghelyo sa mga  pangalan na Mateo, Marcos, Lucas at Juan. Sa kanyang akdang Adversus Haereses, kinondena ni Irenaeus ang mga sinaunang pangkat na sekta ng [[Kristiyanismo]] na gumamit lamang ng ''isang ebanghelyo'' gaya ng [[Marcionismo]] (na gumamit lamang ng binagong [[Ebanghelyo ni Lucas]]) o mga [[Ebionita]] na tila gumamit ng isang bersiyong [[Aramaiko]] ng Ebanghelyo ni Mateo gayundin ang ilang mga pangkat na gumamit ng higit sa apat na mga ebanghelyo gaya ng mga [[Valentinianismo|Valentinian]] (A.H. 1.11). Ayon kay Irenaeus, &quot;''hindi posibleng may higit o kakaunti sa apat na ebanghelyo''&quot; dahil ang daigdig ay may apat na sulok at apat na hangin (3.11.8). Ang may akda ng [[Pragmentong Muratorian]] na ipinagpapalagay na isinulat  noong ca. 170 CE dahil sa pagbanggit sa Obispo ng Roma na si Papa [[Pío I]] (bagaman ang ilan ay naniniwalang isinulat ito noong ika-4 [[siglo]] CE) ay nagtala ng karamihan ng mga aklat ng kasalukuyang 27 aklat ng bagong tipan. Gayunpaman, hindi binanggit sa Pragmentong Muratorian ang [[Sulat sa mga Hebreo]], [[Unang Sulat ni Pedro]], [[Ikalawang Sulat ni Pedro]], [[Sulat ni Santiago]] at tumakwil sa mga liham na inangking isinulat ni [[Apostol Pablo]] na [[Sulat sa mga taga-Laodicea]] at [[Sulat sa mga taga-Alexandriano]] na isinaad ng pagramentong Muratorian na &quot;''pineke sa pangalan ni Pablo upang isulong ang heresiya ni Marcion.''&quot; Ayon kay [[Origen]], si [[Apostol Pablo]] ay &quot;''hindi labis na sumulat sa lahat ng mga iglesia na kanyang tinuruan; at kahit sa mga kanyang sinulatan, siya ay nagpadala ng ilang mga linya.''&quot; Ang ilan sa mga kasamang &quot;kinasihang kasulatan&quot; para kay [[Origen]] ang &quot;''[[Sulat ni Barnabas]], [[Pastol ni Hermas]]'' at ''[[1 Clemente]]''&quot; ngunit ang mga aklat na ito ay inalis ni Eusebius.&lt;ref&gt;McGuckin, John A. &quot;Origen as Literary Critic in the Alexandrian Tradition.” 121–37 in vol. 1 of 'Origeniana octava: Origen and the Alexandrian Tradition.' Papers of the 8th International Origen Congress (Pisa, 27–31 Agosto 2001). Edited by L. Perrone. Bibliotheca Ephemeridum theologicarum Lovaniensium 164. 2 vols. Leuven: Leuven University Press, 2003.&lt;/ref&gt; Ang mga mga aklat na ito ay tinawag ni [[Eusebius]] na &quot;[[antilegomena]]&quot; o mga tinutulang aklat. Kabilang din sa antilegomena ang ''[[Sulat ni Santiago|Santiago]], [[Sulat ni Judas|Judas]], [[Ikalawang Sulat ni Pedro|2 Pedro]], [[Ikalawang Sulat ni Juan|2]] at [[Ikatlong Sulat ni Juan|3 Juan]], [[Aklat ng Pahayag|Apocalipsis ni Juan]], [[Apocalipsis ni Pedro]], [[Didache]], [[Ebanghelyo ayon sa mga Hebreo]], [[Mga Gawa ni Pablo]]''.&lt;ref&gt;Among the disputed writings, [των αντιλεγομένων], which are nevertheless recognized by many, are extant the so-called epistle of James and that of Jude, also the second epistle of Peter, and those that are called the second and third of John, whether they belong to the evangelist or to another person of the same name. Among the rejected writings must be reckoned also the Acts of Paul, and the so-called Shepherd, and the Apocalypse of Peter, and in addition to these the extant epistle of Barnabas, and the so-called Teachings of the Apostles; and besides, as I said, the Apocalypse of John, if it seem proper, which some, as I said, reject, but which others class with the accepted books. And among these some have placed also the Gospel according to the Hebrews, with which those of the Hebrews that have accepted Christ are especially delighted. And all these may be reckoned among the disputed books [των αντιλεγομένων].&lt;/ref&gt; Si [[Athanasius]] na obispo ng Alexandria ay nagbigay ng listahan ng eksaktong parehong mga aklat na naging 27 aklat na kanon ng Bagong Tipan noong 367 CE &lt;ref&gt;Carter Lindberg, A Brief History of Christianity (Blackwell Publishing, 2006) p. 15.&lt;/ref&gt; at kanyang ginamit ang salitang &quot;kanonisado&quot; (kanonizomena) tungkol sa mga ito.&lt;ref&gt;David Brakke, &quot;Canon Formation and Social Conflict in Fourth Century Egypt: Athanasius of Alexandria's Thirty Ninth Festal Letter&quot;, in Harvard Theological Review 87 (1994) pp. 395–419.&lt;/ref&gt; Ang mga pagkakaiba ng mga pananaw sa mga talaan ng kanon ng Bagong Tipan ay hindi pinakitunguhan sa [[Unang Konseho ng Nicaea]] (325 CE) o sa [[Unang Konseho ng Constantinople]] (381 CE). Pinaniniwalaan ng ilan na sa direksyon ni [[Dámaso I|Papa Damaso I]] na Obispo ng Roma na ang kanon ng Katoliko ay itinakda sa Konseho ng Roma noong 382 CE. Gayunpaman, ang talaang Damasian (na isinaad na nagmula sa Konseho ng Roma) na isinama sa pseudepigrapikal na Decretum Gelasianum ay maaring hindi mula kay Damaso.&lt;ref&gt;http://www.tertullian.org/articles/burkitt_gelasianum.htm&lt;/ref&gt; Si [[Augustino ng Hippo]] ay naghayag na ang isa ay &quot;magnanais ng mga tinatanggap ng lahat ng mga Simbahang Katoliko kesa sa mga na ang ilan sa kanila ay hindi tinatanggap&quot;. Isinaad ni Augustino na ang mga sumasalungat na simbahan ay dapat mas higitan sa timbang ng mga opinyon ng mas marami at mas matimbang na mga simbahan. Epektibong pinwersa ni Augustino (na tumuring sa kanon na sarado na) ang kanyang opinyon sa Simbahan sa pamamagitan ng pag-uutos ng tatlong mga synod tungkol sa kanonisidad: Ang synod ng Hippo (393 CE), synod ng Carthage (397 CE) at isa pa sa Carthage (419 CE). Ang kasulukuyang 27 aklat na kanon ng Bagong Tipan ng Romano Katoliko ay pinag tibay ng [[Konseho ng Trent]] noong 1546.&lt;ref&gt;[[Bruce M. Metzger|Metzger, Bruce M.]]: ''The Canon of the New Testament: Its Origin, Development, and Significance''. Oxford: Oxford University Press, 1987, p. 246. ISBN 0-19-826954-4, writes, &quot;Finally on 8 Abril 1546, by a vote of 24 to 15, with 16 abstensions, the Council issued a decree (''De Canonicis Scripturis'') in which, for the first time in the history of the church, the question of the contents of the Bible was made an absolute article of faith and confirmed by an anathema.&quot;&lt;/ref&gt; Sa ''De Canonicis Scripturis'' ng [[Konseho ng Trent]] na pumasa sa isang boto (24 oo, 15 hindi, 16 nangilin) noong 1546, kinumpirma ng Konseho na ang mga aklat na [[deuterokanonikal]] ay kalebel ng ibang mga aklat ng kanon ng Lumang Tipan. Winakasan rin ng konseho ang debate sa [[antilegomena]] ng Bagong Tipan. 
Si [[Martin Luther]] (1483–1546) ay nagtangka na alisin sa kanon ang [[Sulat sa mga Hebreo]], [[Sulat ni Santiago]], [[Sulat ni Judas]] at [[Aklat ng Pahayag]]. Gayunpaman, ito ay hindi pangkalahatang tinatanggap ng kanyang mga tagasunod. Ang mga aklat na ito ay nilagay sa huli ng [[Bibliyang Luther]] hanggang sa kasalukuyan.&lt;ref&gt;http://www.bibelcenter.de/bibel/lu1545/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104060334/http://www.bibelcenter.de/bibel/lu1545/ |date=2012-01-04 }} note order: ... Hebr�er, Jakobus, Judas, Offenbarung; see also http://www.bible-researcher.com/links10.html&lt;/ref&gt;  Ang 27 aklat na isinama sa kanon ng Bagong Tipan na tinatanggap ng mga pangkat Kristiyano gaya ng [[Romano Katoliko]] at [[Silangang Ortodokso]] ay ang sumusunod: ''[[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]], [[Ebanghelyo ni Marcos|Marcos]], [[Ebanghelyo ni Lucas|Lucas]], [[Ebanghelyo ni Juan|Juan]], [[Mga Gawa ng mga Alagad|Gawa]], [[Sulat sa mga taga-Roma|Roma]], [[1 Corinto|1]] at [[2 Corinto]], [[Sulat sa mga taga-Galacia|Galacia]], [[Efeso]], [[Sulat sa mga taga-Filipos|Filipos]], [[Sulat sa mga taga-Colosas|Colosas]], [[1 Tesalonia|1]] at [[2 Tesalonica]], [[1 Timoteo|1]] at [[2 Timoteo]], [[Sulat kay Tito|Tito]], [[Sulat kay Filemon|Filemon]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], [[Sulat ni Santiago|Santiago]], [[Unang Sulat ni Pedro|1]] at [[Ikalawang Sulat ni Pedro|2 Pedro]], [[Unang Sulat ni Juan|1]], [[Ikalawang Sulat ni Juan|2]] at [[Ikatlong Sulat ni Juan|3 Juan]], [[Sulat ni Judas|Judas]] at [[Aklat ng Pahayag|Apocalipsis]].''

=== Kanon ng iba't ibang denominasyon ===
May pagkakaiba ang bilang ng mga aklat at pagkakasunod ng mga ito sa [[kanon]] sa iba't ibang denominasyon.
==== Sa Hudaismo ====
{{main|Mesiyas|Hudaismo}}
Sa [[Hudaismo]] ang kanon ay binubuo lamang ng 24 aklat ng Tanakh (o Lumang Tipan sa bibliang kristiyano). Hindi tinatanggap ng mga Hudyo ang &quot;[[Bagong Tipan]]&quot; ng [[Kristiyanismo]] bilang &quot;salita ng Diyos&quot; at hindi sila naniniwala na si [[Hesus]] ang katuparan ng [[Mesiyas]] na binabanggit sa &quot;Tanakh&quot;. Ayon sa mga iskolar na Hudyo, ang mga sinasabing hula na katuparan ni Hesus sa Bagong Tipan ay base sa maling salin at misinterpretasyon ng mga talata sa Tanakh.&lt;ref&gt;[http://judaism.about.com/library/3_askrabbi_o/bl_simmons_messiah3.htm Why did the majority of the Jewish world reject Jesus as the Messiah, and why did the first Christians accept Jesus as the Messiah?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716072627/http://judaism.about.com/library/3_askrabbi_o/bl_simmons_messiah3.htm|date=2011-07-16}} by Rabbi [[Shraga Simmons]] (about.com)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
| author=Michoel Drazin
| title=Their Hollow Inheritance. A Comprehensive Refutation of Christian Missionaries
| year=1990
| publisher=Gefen Publishing House, Ltd.
| isbn=965-229-070-X
| url=http://www.drazin.com
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Troki, Isaac. [http://faithstrengthened.org/FS_TOC.html &quot;Faith Strengthened&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929141607/http://faithstrengthened.org/FS_TOC.html |date=2007-09-29 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.messiahtruth.com/isa714b.html |title=The Jewish Perspective on Isaiah 7:14 |publisher=Messiahtruth.com |date= |accessdate=2009-04-11 |archive-date=2002-06-24 |archive-url=https://archive.today/20020624174607/http://www.messiahtruth.com/isa714b.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.outreachjudaism.org/FAQ&lt;/ref&gt;

==== Sa Samaritanismo ====
Sa relihiyong Samaritanismo, ang kanon ay binubuo lamang ng limang aklat ng Torah na 
''Genesis, Exodo, Levitico, Deuteronomyo, at Bilang''.
==== Sa Marcionismo ====
Ang [[Marcionismo]] ay ikalawang siglong sekta ng [[Kristiyanismo]] na nagmula sa mga turo ni [[Marcion ng Sinope]] noong 144 CE. Ayon kay Marcion, ang diyos ng mga Hebreo sa Lumang tipan ay isang malupit na diyos at iba sa mapagpatawad na diyos ng Bagong Tipan. Sa dahilang ito, ang Lumang Tipan ay itinakwil ni Marcion. Ang kanon na tinanggap lamang sa [[Marcionismo]] ay binubuo ng 11 aklat: ang ''[[Ebanghelyo ni Marcion]]''(na binubuo ng sampung kapitulo ng [[Ebanghelyo ni Lukas]] at binago ni Marcion at ang sampu sa mga [[sulat ni Pablo]]''(Roma, 1 at 2 Corinto, Galacia, Efeso, Filipos, Colosas, 1 at 2 Tesalonica)''. Ang ibang aklat ni Pablo gaya ng ''[[Unang Sulat kay Timoteo]], [[Ikalawang Sulat kay Timoteo]] at [[Sulat kay Tito]] at ibang pang aklat ng [[Bagong Tipan]] ay itinakwil sa Marcionismo.&lt;ref&gt;
[http://www.ccel.org/ccel/schaff/hcc2.v.xiii.xvi.html Eusebius' Church History]&lt;/ref&gt;

==== Sa Katolisismo ====
Ang kanong katoliko ay binubuo ng 73 aklat. Sakop ng kanong Katoliko ang Lumang Tipan at ang Bagong Tipan sa kanilang sariling bersiyon ng kanon, pati na rin ang mga sumusunod na aklat na tinatawag na mga Deuterokanoniko o Apokripa (para sa mga Protestante): ''[[Aklat ni Tobias|Tobít]]'',''[[Aklat ni Judit|Judith]]'', ''[[Aklat ni Ester|Ester (Griyego)]]'' (madalas pinapalitan ang Hebreo na bersiyon ng Ester sa Lumang Tipan, o kaya inihahalo ang mga nasa Griyegong salin sa nasa Hebreong manuskrito), ''[[1 Macabeos|1 Mga Macabeo]]'', ''[[2 Macabeos|2 Mga Macabeo]]'', ''[[Karunungan ni Salomón|Karunungan ni Solomon]]'', ''[[Sirácida|Sirac]]/[[Sirácida|Eclesiastico]]'' at ''[[Aklat ni Baruc|Baruc]]''. Ang Apokripa ay pinagtibay na kanonikal sa Konseho ng Trent noong 1546 bilang tugon sa pagtutol dito ng mga protestante noong repormasyon (1515–1648). Ang ilan sa  mga doktrina ng katolisismo na sinusuportahan ng Apokripa at tinutulan ng mga Protestante ang purgatoryo (Tobit 12:12, 2 Macabeo 12:39-46), pamamagitan ng mga namatay na santo at mga anghel (2 Maccabeo 15:14, Tobit 12:12-15), pananalangin para sa mga patay (2 Macabeo 12:45-46) at iba pa na lihis sa tunay na Bibliyang kanon.

==== Sa Ortodoksiya ====
Sa [[Etiopianong Ortodokso]], ang bibliya ay binubuo ng 81 na aklat at sa [[Silangang Ortodokso]], ang bibliya ay binubuo ng  84 na aklat. Sakop ng kanong Ortodokso ang lahat ng mga aklat ng bibliyang Katoliko kasama ang ''[[3 Macabeo]], Awit 151, [[1 Esdras]], 4 [[Macabeo]]'' at iba pa.

==== Sa Ortodoksong Syriac ====
Ang biblia ng [[Simbahang Ortodoksong Syriac]] na tinatawag na [[Peshitta]] ay binubuo ng Lumang Tipan, Apokripa at Bagong Tipan. Kasama rin sa Lumang Tipan nito ang [[Awit 151]], [[Awit 152–155]] at [[2 Baruch]]. Hindi kasama sa Bagong Tipan ng Peshitta ang mga aklat na [[Ikalawang Sulat ni Pedro]], [[Ikalawang Sulat ni Juan]], [[Ikatlong Sulat ni Juan]], [[Sulat ni Judas]] at [[Aklat ng Pahayag]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ntcanon.org/Peshitta.shtml |title=Archive copy |access-date=2012-06-11 |archive-date=2017-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171216215753/http://www.ntcanon.org/Peshitta.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Sa Protestantismo ====
Sa Protestantismo, ang kanon ay binubuo ng 66 na aklat. Ang apokripa ng Katoliko ay hindi tinanggap ng mga Protestante.

== Pananaw ng mga iskolar at arkeologo tungkol sa Bibliya ==
=== Arkeolohiya ===
{{main|Arkeolohiya ng Bibliya}}
Ayon sa mga arkeologo at iskolar, ang karamihan sa mga istoryang binabanggit sa Bibliya ay hindi nangyari. Ang mga salaysay o pangyayaring nilalarawan sa Bibliya gaya ng mga kuwento sa [[Aklat ng Genesis]], [[Aklat ng Exodo|exodo o 'pag-alis' ng mga Israelita]] mula sa Ehipto, ang [[Aklat ni Josue|pagsakop ng mga Israelita sa Canaan]] at ang [[Aklat ng mga Hukom|panahon ng mga Hukom]] ay itinuturing ng mga arkeologo at iskolar na hindi historikal o hindi nangyari.&lt;ref&gt;http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/575168.stm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.abc.net.au/lateline/archives/s120784.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;finkelstein&quot;&gt;''The Bible Unearthed'', Israel Finkelstein and Neil Asher Silberman, Free Press, New York, 2001, 385 pp., ISBN 0-684-86912-8, tignan din ang artikulo sa English Wikipedia na: [[Wikipedia:The Bible Unearthed|The Bible Unearthed]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nyt&gt;http://www.nytimes.com/2007/04/03/world/africa/03exodus.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dever, William. Who Were the Early Israelites and Where Did They Come from?.&lt;/ref&gt; Ang isang malawak at makapangyarihang Kaharian ng Judah noong ika-10 siglo BCE na inilalarawan sa Bibliya ay hindi sinusuportahan ng ebidensiyang arkeolohikal. Sa partikular, ang  Herusalem sa ika-10 siglo BCE na panahong inuugnay sa mga haring si David at Solomon ay hindi higit sa isang mahirap na ''baranggay''.&lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/2000/07/29/arts/bible-history-flunks-new-archaeological-tests-hotly-debated-studies-cast-doubt.html&lt;/ref&gt; Ang mga pagkakatuklas na arkeolohikal tungkol sa lipunan at kultura sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]] ay nagtuturo sa mga [[anakronismo]] sa Tanakh na nagmumungkahi na ang ilang mga salaysay ng Tanakh ay aktuwal na isinulat noong ca. ika-9 siglo BCE at ang karamihan ng mga salaysay ng Tanakh ay mula ika-7 siglo BCE hanggang ika-5 siglo BCE.&lt;ref&gt;Israel Finkelstein, 'A Short Summary: Bible and Archeology,’ in Israel Finkelstein, Amihai Mazar, Brian B. Schmidt ''The Quest for the Historical Israel:Debating Archeology and the History of Early Israel'' , Society of Biblical Literature, Atlanta, 2007 pp.183-188 p.183&lt;/ref&gt;

Ayon sa arkeologong Israeli na si [[Ze'ev Herzog]]:&lt;ref&gt;This is what archaeologists have learned from their excavations in the Land of Israel: the Israelites were never in Egypt, did not wander in the desert, did not conquer the land in a military campaign and did not pass it on to the 12 tribes of Israel. Perhaps even harder to swallow is that the united monarchy of David and Solomon, which is described by the Bible as a regional power, was at most a small tribal kingdom. And it will come as an unpleasant shock to many that the God of Israel, YHWH, had a female consort and that the early Israelite religion adopted monotheism only in the waning period of the monarchy and not at Mount Sinai.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;{{quote| Ito ang nalaman ng mga arkeologo sa kanilang paghuhukay sa bansang Israel: Ang mga Israelita ay hindi kailanman tumuntong sa Ehipto, hindi naglakbay sa ilang, hindi sinakop ang lupain (ng Canaan), at hindi ito ibinigay sa 12 lipi ng Israel. Marahil, ang isa sa napakahirap lunukin ay ang pinagkaisang kaharian ni David at Solomon na sinasabi sa Biblia na makapangyarihan sa buong rehiyon (ng Canaan), ay isang maliit na tribong kaharian lamang. At ikagugulat ng marami na ang diyos ng Israel na si Yahweh ay may asawang babae at ang mga sinaunang Israelita ay tinanggap lamang ang monoteismo sa panahong humina na ang kaharian at hindi sa Bundok Sinai.}}
[[Talaksan:GilgameshTablet.jpg|thumb|150px|Tableta ng [[Epiko ni Gilgamesh]] na pinaghanguan ng ilang mga kuwento sa Bibliya.]]
Ang karamihan sa mga istorya sa [[Tanakh]] ay hinango sa mas naunang isinulat na mga kasulatan at kuwentong mitholohikal ng ibang bansa at kultura sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]]. Kabilang sa mga mitolohiyang pinagkopyahan o nakaimpluwensiya sa Bibliya ang [[Enuma Elish]] na katulad ng sa Genesis 1 , ang &quot;[[Epiko ni Gilgamesh]]&quot; na katulad sa kuwento ng [[Arko ni Noe]]&lt;ref&gt;George, Andrew R. ''The Babylonian Gilgamesh Epic...'', Oxford University Press, 2003, p. 70.&lt;/ref&gt; gayundin sa kuwento ni [[Adan at Eba]] sa hardin ng Eden.  Ang istorya ni Esther (na protoganista ng &quot;[[Aklat ni Esther]]&quot;) ay pinaniwalaang nag ugat sa Babilonia, ang Eclesiastes 9:7-10 sa talumpati ni Sidhuri&lt;ref&gt;See, for example, Van Der Torn, Karel, &quot;Did Ecclesiastes copy Gilgamesh?&quot;, BR, 16/1 (Pebrero 2000), pp. 22ff&lt;/ref&gt; at ang mga ilang kawikaan sa &quot;[[Aklat ng mga Kawikaan]]&quot; (Book of Proverbs) na sinasabing kinopya sa kasulatang Ehipsiyo na &quot;[[Katuruan ni Amenemope]]&quot;&lt;ref&gt;Overland 1996, 277-278.&lt;/ref&gt; at [[Aklat ng Eclesiastes]] 9:7-9 mula sa [[Epiko ni Gilgamesh]]. &lt;ref&gt; https://history.howstuffworks.com/history-vs-myth/hunt-noahs-ark-podcast.htm&lt;/ref&gt;

Ayon sa [[Ehipto|Ehipsiyong]] [[arkeoloogo]] na si [[Zahi Hawaas]] tungkol sa [[Exodo]] ng mga [[Israelita]] mula sa [[Ehipto]]:
{{cquote|Sa totoo lang, ito ay isang mito(hindi totoo), Kung magalit sila, wala akong pake, Ito ang aking trabaho bilang isang [[arkeologo]]|[[Zahi Hawaas]]}}

===Pinagmulan ng monoteismo sa Israel ===
Ang politeismo ng mga [[Sinaunang Israelita]] ay nag-uugat mula mga politeistikong relihiyon ng [[Sinaunang Malapit na Silangan]] at narereplekta sa mga ilang aklat ng Tanakh gaya ng paggamit ng salitang Hebreo na 'elohîm na anyong plural ng Eloah na anyo ng El na isang pangkalahatang salita para sa [[diyos]] sa mga [[Sinaunang relihiyong Semitiko]].&lt;ref&gt;http://www.class.uidaho.edu/ngier/henotheism.htm&lt;/ref&gt; Ayon sa mga iskolar, si [[Yahweh]] ay kinikilala sa Canaan na isa sa pitumpung (70) mga anak ng diyos na si &quot;El&quot; o &quot;Elyon&quot;.&lt;ref name=ref1&gt;{{Cite web |url=http://www.theology.edu/ugarbib.htm |title=Archive copy |access-date=2011-08-25 |archive-date=2017-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170511082755/http://www.theology.edu/ugarbib.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sa Canaan (kasama rito ang mga bansang Lebanon, Jordan, Israel, Syria at iba pa), si El ay kinikilalang punong diyos at asawa ng diyosang si &quot;[[Asherah]]&quot;. Ito'y makikita sa mga tabletang nahukay sa siyudad ng &quot;[[Ugarit]]&quot; sa Syria noong 1929 hanggang 1939.&lt;ref&gt;Matthews, Victor Harold (2004). Judges and Ruth, Cambridge University Press, pahina 79&lt;/ref&gt; Ang pitumpung anak ni El ay mga patrong diyos ng bawat pitumpung bansa sa rehiyon ng Canaan. Sa [[Deuteronomio]] 32:8-9&amp;nbsp;ng Dead Sea Scrolls o 4QDeut&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;(na pinakamatandang manuskrito ng Tanakh), mababasa na hinati ng diyos na si Elyon ang mga bansa ayon sa bilang ng mga anak ng diyos. Ang bansang Israel (Jacob) ay naging bahagi naman ng diyos na si Yahweh.&lt;ref&gt;Meindert Djikstra, &quot;El the God of Israel, Israel the People of YHWH: On the Origins of Ancient Israelite Yahwism&quot; (in &quot;Only One God? Monotheism in Ancient Israel and the Veneration of the Goddess Asherah&quot;, ed. Bob Beckering, Sheffield Academic Press, 2001)&lt;/ref&gt; Ayon sa mga iskolar, ang ''beney ha elohim''(mga anak ng mga diyos) sa Deut. 32:8-9 ay salitang Semitiko na tumutukoy sa mga mababang diyos sa kapisanan ng mga diyos (divine pantheon) sa Canaan&lt;ref&gt;The human faces of God, pahina 72&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jesús-Luis Cunchillos, Juan-Pablo Vita, ''A concordance of Ugaritic words'' 2003 p389&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jesús-Luis Cunchillos, Juan-Pablo Vita, ''The texts of the Ugaritic data bank'' 2003 p82&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Marvin H. Pope ''El in the Ugaritic texts'' 1955 p49&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rahmouni, A. ''Divine epithets in the Ugaritic alphabetic texts'' 2008 p91&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Young G. D. ''Concordance of Ugaritic'' 1956 Page 13&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;G. Johannes Botterweck, Helmer Ringgren ''Theological dictionary of the Old Testament'' 2000 p130&lt;/ref&gt;(tignan din ang Awit 82:1-8 kung saan ang punong diyos (Elyon) ay namumuno sa kapulungan ng mga diyos). Ang salitang [[Elohim]] (mga diyos) na anyong plural ng singular na [[El (diyos)]] ay matatagpuan ng 2500 beses sa Tanakh (Lumang Tipan). Bagama't ang Elohim ay may konstruksiyong singular sa ilang mga talata ng Tanakh (kung ang [[pandiwa]] o [[pang-uri]] na tumutukoy dito ay singular), may ilang mga eksepsiyon na ang &quot;Elohim&quot; ay nangangahulugang &quot;maraming diyos&quot;. Halimbawa, sa Genesis 20:13, 35:7, 2 1 Samuel 7:23, Awit 58:11, at ang pangalan ng &quot;Buhay na Diyos&quot; sa Deuteronomio 5:26, ang &quot;Elohim&quot; ay nasa anyong plural dahil sa ito ay tinutukoy ng plural na pang-uri na אלהים חיים . Sa [[Septuagint]] at sa mga bagong salin ng Lumang Tipan mula sa Hebreo, ang salitang &quot;Elohim&quot; ay isinalin na &quot;mga diyos&quot; kapag tinutukoy ng plural na pandiwa at kapag ito ay tumutukoy sa &quot;mga diyos na pagano&quot; (halimbawa sa Exo 12:12 na &quot;mga diyos (Elohim) ng Ehipto&quot;) ngunit ito ay pinalitan ng singular na &quot;diyos&quot; (theos sa Septuagint) kung tumutukoy sa diyos ng Israel kahit na ang kahulugan ay maliwanag na &quot;mga diyos&quot;.

{{cquote|Nang hatiin ni Elyon ang mga bansa,&lt;br /&gt;
nang kanyang ihiwalay ang mga anak ni Adan&lt;br /&gt;
kanyang itinakda ang mga hangganan ng mga bansa&lt;br /&gt;
ayon sa bilang ng mga anak ng mga diyos.&lt;br /&gt;
Ang bahagi ni Yahweh ang kanyang bayan, &lt;br /&gt;
si Jacob (Israel) ang kanyang (Yahweh) bahaging mana.|author=Salin ng [[Deuteronomio]] 32:8-9 ng [[Mga skrolyo ng Patay na Dagat]] (4QDeut&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;When Elyon divided the nations,&lt;br /&gt;
when he separated the sons of Adam&lt;br /&gt;
he established the borders of the nations&lt;br /&gt;
according to the number of the sons of ''the gods''.&lt;br /&gt;
Yahweh’s portion was his people,&lt;br /&gt;
Jacob his alloted inheritance.)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(Deuteronomy 32:8-9), Dead Sea Scrolls (4QDeut4)&lt;/ref&gt;
}}
Sa pagitan ng ikawalo hanggang ikaanim na siglo BCE, si El ay nagsimulang 
ituring na mga Israelita na siyang ring si Yahweh o &quot;Yaweh-El&quot; na asawa ni &quot;[[Asherah]]&quot;.&lt;ref&gt;Karel van der Toorn, &quot;Goddesses in Early Israelite Religion in Ancient Goddesses: the Myths and the Evidence&quot; (editors Lucy Goodison and Christine Morris, University of Wisconsin Press, 1998)&lt;/ref&gt; Ang ibang mga diyos ng ibang bansa ay tinuring ng mga Israelita na mga manipestasyon lamang ni Yahweh-El. Ito ay makikita sa mga artipaktong nahukay sa bansang Israel sa panahong ito na nagpapakitang si Yahweh ay may asawa na nagngangalang &quot;Asherah&quot;. Bukod dito, ang pagpapalit ng ''beney ha elohim''(mga anak ng mga diyos) sa ibang manuskrito gaya ng Masoretico, ng &quot;mga anak ni Israel&quot; gayundin sa [[Septuagint]] na pinalitan ng &quot;mga anghel ng diyos&quot; ang indikasyon na ang diyos na si Elyon at Yahweh ay naging isang diyos. Sa bagong salin ng biblia na ''[[The New Revised Standard Version]] (NRSV)''(1989), ang Deut 32:8 ay isinalin na &quot;according to the number of the gods&quot; (ayon sa bilang ng mga diyos). Sa panahong ito, ang mga ebidensiyang arkeolohiyal ay nagpapakita ng mga tensiyon sa pagitan ng pangkat na komportable sa pagsamba kay [[Yahweh]] kasama ng mga lokal na [[diyos]] gaya nina [[Asherah]] at [[Ba'al]] at sa mga sumasamba &quot;lamang&quot; kay Yahweh.&lt;ref&gt;1 Kings 18, Jeremiah 2; Othmar Keel, Christoph Uehlinger, Gods, Goddesses, and Images of God in Ancient Israel, Fortress Press (1998); Mark S. Smith, The Origins of Biblical Monotheism: Israel’s Polytheistic Background and the Ugaritic Texts, Oxford University Press (2001)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Othmar Keel, Christoph Uehlinger, Gods, Goddesses, and Images of God in Ancient Israel, Fortress Press (1998); Mark S. Smith, The Origins of Biblical Monotheism: Israel’s Polytheistic Background and the Ugaritic Texts, Oxford University Press (2001)&lt;/ref&gt; Sa mga panahong ding ito nagsimulang lumitaw sa Bibliya ang monoteismo o ang paniniwalang si Yahweh &quot;lamang&quot; ang Diyos ng [[uniberso]]. Halimbawa sa ika pitong siglo BCE, isinulat ang mga pahayag na monoteistiko sa Bibliya : [[Deuteronomio]] 4:35, 39, [[1 Samuel]] 2:2, 2 Samuel 7:22, [[Aklat ng Mga Hari|2 Hari]] 19:15, 19 (= [[Aklat ni Isaias]] 37:16, 20), at [[Aklat ni Jeremias]] 16:19, 20 at ang ikaanim na siglong bahagi ng Isaias 43:10–11, 44:6, 8, 45:5–7, 14, 18, 21, and 46:9.&lt;ref&gt;Ziony Zevit, &quot;The Religions of Ancient Israel: A Synthesis of Parallactic Approaches (Continuum, 2001)&lt;/ref&gt; Dahil sa ang mga talatang ito ay nakaugnay sa [[Deuteronomio]], ang kasaysayang Deutoronomistiko (ito'y mga librong mula sa &quot;[[Aklat ni Josue]]&quot; hanggang sa &quot;[[Aklat ng Mga Hari]]&quot;), sinasabi ng mga iskolar na ang isang kilusang [[Deuteronomistiko]] ang bumuo sa ideyang monoteismo sa Israel noong mga panahong ito.&lt;ref name=&quot;Mark S 2001&quot;&gt;Mark S.Smith, &quot;Untold Stories: The Bible and Ugaritic Studies in the Twentieth Century&quot; (Hendrickson Publishers, 2001)&lt;/ref&gt; Isa sa mga dahilan ng pagusbong ng monoteismo sa Israel ay ang pagakyat sa kapangyarihan ng mga imperyong Assiria at Babilonia sa mga panahong ito. Para sa mga Israelita ang kanilang diyos ay kasing kapangyarihan ng mga patrong diyos ng ibang bansa.&lt;ref&gt;William G. Dever, &quot;Did God Have a Wife? Archaeology and Folk Religion in Ancient ISrael&quot; (Eerdman's, 2005)&lt;/ref&gt; Ngunit dahil sa pagsakop ng [[Imperyong Neo-Asirya]] sa hilagang [[kaharian ng Israel (Samaria)]] noong 723-720 BCE at [[Imperyong Neo-Babilonya]] sa [[Kaharian ng Juda]] noong 587/586 BCE, inakala ng mga taga-[[Judah]]na mas makapangyarihan ang pambansang Diyos ng Asirya na si [[Ashur]] at pambansang Diyos ng Babilonya na si [[Marduk]]. Sa mga panahong ito, ang kilusang monoteistiko (Deuteronomistiko) ay nagsimulang mangatwiran na ang pagsakop ng Assiria sa Israel ay hindi nangangahulugang ang diyos ng Judah ay mas mahina kay &quot;Marduk&quot; na siyang diyos ng Babilonya kundi ipinahintulot ni [[Yahweh]] na parusahan ng Asirya ang Israel at ng Babilonya ang [[Judah]] upang dalisayin ang bansang Israel at Judah dahil sa kanilang politeismo.&lt;ref name=&quot;Mark S 2001&quot; /&gt;  Ang modernong analysis na literaryo ng Tanakh ay nagmumungkahi na sa panahong ito nang binago ang mga pinagkunang isinulat at pambibig upang ipaliwanag ang pagkakatapon  ng mga Israelita bilang parusa ng diyos dahil sa pagsamba sa ibang mga diyos.&lt;ref name=jvl/&gt;&lt;ref&gt;http://books.google.co.uk/books?id=stl97FdyRswC&amp;pg=PA340&lt;/ref&gt; Si Yahweh ay ginawa rin ng mga may akda ng [[Tanakh]] na hindi lamang ang pang-tribong diyos ng bansang [[Israel]] kundi pati ng buong mundo.&lt;ref name=&quot;Mark S 2001&quot; /&gt; Iminungkahi na ang striktong monoteismo ay umunlad sa pagkakatapong ito ng mga Israelita sa Babilonia at marahil ay bilang reaksiyon sa [[dualismo]] o quasi-monoteismo ng Zoroastrianismo ng mga Persian.&lt;ref&gt;Ephraim Urbach ''The Sages''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=je/&gt;  Ang Judah ay naging probinsiya ng [[Imperyong Persiyano]] bilang [[Yehud Medinata]] sa loob ng 203 taon pagkatapos sakupin ng Persiya ang Babilonya noong 539 BCE. Ang mga iskolar ay naniniwala na ang Hudaismo ay naimpluwensiyahan ng relihiyong [[Zoroastrianismo]]&lt;ref name=jvl/&gt;&lt;ref name=je&gt;http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=147&amp;letter=Z&lt;/ref&gt; ng Persia sa mga pananaw ng [[anghel]], [[demonyo]], malamang ay sa doktrina ng muling pagkabuhay gayundin sa mga ideyang [[eskatolohiya|eskatolohikal]] at sa ideya ng [[mesiyas]] o tagapagligtas ng mesiyanismong Zoroastriano.&lt;ref name=jvl&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/Exilic.html |access-date=2012-11-27 |archive-date=2012-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015092426/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/Exilic.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang ibang iskolar ay naniniwala na si [[Yahweh]] ay isang pang-tribong [[diyos]] na sinamba sa timog ng Canaan (Edom, Moab at Midian) mula 14 siglo BCE at ang kulto ni Yahweh ay naipasa sa hilaga ng Canaan sa pamamagitan ng mga Cineo (Kenite). Ang hipotesis na ito ay iminungkahi ni Cornelius Tiele noong 1872. Ayon din sa ilan na naniniwala sa hipotesis na ito, si Yahweh ang diyos ni Jethro (biyenan ni Moises) na isang Cineo ayon sa Hukom 1:16 at mula kay Jethro naipasa ni [[Moises]] ang kulto ni Yahweh sa mga Israelita. Gayunpaman, si Moises ay hindi tinatanggap na historikal ng mga kasalukuyang iskolar.&lt;ref name=finkelstein/&gt;

===Kristiyanismo ===
{{see also|Mga eskrolyo ng Dagat na Patay}}
Ayon sa mga iskolar, ang mga katuruan ng kristiyanismo ay karaniwang matatagpuan sa iba't iba't mga sekta ng [[Hudaismo]] na umiral mula unang siglo BCE hanggang unang siglo CE. Kabilang dito ang paghihintay sa isang [[mesiyas]] o tagapagligtas&lt;ref name=&quot;NatGeo&quot;&gt;{{ cite news | url=http://channel.nationalgeographic.com/series/expedition-week/4290/facts |title=The First Jesus? | publisher=[[National Geographic]] | accessdate=2010-08-05}}&lt;/ref&gt;, ang paniniwalang apokaliptiko, pagpapanumbalik ng Kaharian ng mga Hudyo at iba pa&lt;ref&gt;The Dead Sea scrolls and Christian origins, Joseph Fitzmyer, pahina 28-&lt;/ref&gt; ay matatagpuan din sa mga pantikan na isinulat noong mga panahong ito sa Israel gaya ng [[Aklat ni Enoch]], [[Apocalipsis ni Abraham]], [[Apocalipsis ni Adan]], [[Mga balumbon ng Dagat na Patay|mga eskrolyo ng Patay na Dagat]]  at marami pang iba. Ang sektang [[Fariseo]] (sa anyo ng [[Rabinikong Hudaismo]]) ang tanging sekta ng Hudaismo na nakapagpatuloy hanggang sa kasalukuyang panahon pagkatapos ng pagkakawasak ng Herusalem noong 70 CE samantalang ang ibang mga sekta ng Hudaismo ng unang siglo CE ay naglaho. Ang Kristiyanismo ay nakapagpatuloy sa pamamagitan ng pakikipaghiwalay sa Hudaismo at pagiging isang hiwalay na relihiyon. Naniniwala ang ilang mga iskolar na wala pang dalawang magkahiwalay na relihiyong Hudaismo at Kristiyanismo noong unang siglo CE.&lt;ref&gt;Robert Goldenberg. Review of &quot;Dying for God: Martyrdom and the Making of Christianity and Judaism&quot; by Daniel Boyarin in The Jewish Quarterly Review, New Series, Vol. 92, No. 3/4 (Jan. - Apr., 2002), pp. 586-588&lt;/ref&gt;  Ang ilang mga sinaunang pangkat Kristiyano ay strikong mga Hudyo gaya ng mga [[Ebionita]] gayundin ang mga sinaunang pinuno ng Iglesia sa Herusalem na sama samang tinatawag na mga [[Hudyong Kristiyano]]. Ang ilang historyan ay nagmungkahi na si Hesus ay lumikha ng katiyakan sa kanyang mga alagadang muling pagkabuhay at ang nalalapit na pagdating ng Kaharian ng Diyos. Pagkatapos ng ilang mga taon, ang inaasahan ng mga Hudyong pagpapanumbalik ng Kaharian ay nabigo.&lt;ref name=&quot;Paula Fredricksen pp. 133-134&quot;&gt;Paula Fredricksen, ''From Jesus to Christ'' Yale university Press. pp. 133-134&lt;/ref&gt; Gayunpaman, ang ilang mga Kristiyano ay naniwala na imbis na si Hesus ang [[mesiyas]] na inaasahan ng mga Hudyo, siya ay isang diyos na nagkatawang tao. Ang saligan ng bagong interpretasyong ito ng muling pagkabuhay ni Hesus ay matatagpuan sa mga [[sulat ni Pablo]] at sa [[Mga Gawa ng mga Apostol]] (Gawa 1:6-8). Ang mga Hudyo ay naniniwala na si [[Apostol Pablo]] ang tagapagtatag ng Kristiyanismo at ang responsable sa pakikipaghiwalay ng Kristiyanismo sa Hudaismo. Hinikayat ni Pablo ang mga pinuno ng Iglesia sa Herusalem na payagan ang mga akay na [[hentil]] na hindi gawin ang karamihan ng mga Kautusan na Hudyo sa [[Konseho ng Herusalem]] (Gawa 15). Ayon sa ibang iskolar, [[Teoriyang mito si Hesus|si Hesus ay isang mitolohiya lamang]] at ang kanyang istorya sa Bagong Tipan ay kinopya lamang sa iba't ibang istorya ng mga diyos na pagano na namatay at muling nabuhay sa [[Sinaunang Gresya]] at Ehipto.&lt;ref&gt;Robertson, Archibald (1946) [http://www.archive.org/details/jesusmythorhisto035413mbp ''Jesus: Myth Or History'']&lt;/ref&gt;&lt;ref name=PriceFreeInquiry&gt;Price, Robert M. [http://www.secularhumanism.org/index.php?section=library&amp;page=price_20_1 &quot;Of Myth and Men&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121208035523/http://www.secularhumanism.org/index.php?section=library&amp;page=price_20_1 |date=2012-12-08 }}, ''Free Inquiry'' magazine, Volume 20, Number 1, accessed 2 Agosto 2010.&lt;/ref&gt; Ang parehong sinaunang [[Kristiyanismo]] at sinaunang [[Rabinikong Hudaismo]] ay malaking naimpluwensiyahan ng [[relihiyong Helenistiko]]. Sa partikular, namana ng Kristiyanismo ang maraming mga katangian ng [[paganismong Greko-Romano]] sa istruktura, terminolohiya, kulto at teolohiya. Ang mga pamagat gaya ng Pontifex Maximus, Sol Invictus ay direktang kinuha mula sa [[relihiyong Romano]]. Ang impluwensiya ng [[neoplatonismo]] sa teolohiya ng Kristiyanismo ay malaki, halimbawa sa pagtukoy ni Augustino ng [[diyos]] bilang summum bonum at ang masama bilang privatio boni. Ang mga kapansin pansing pagkakatugma sa salaysay ng buhay ni [[Hesus]] at ang mga [[diyos]] na klasikal gaya ng mga [[demigod]] o kalahating-diyos (na anak ng diyos at tao) gaya nina [[Bacchus]], [[Bellerophon]] o Perseus ay napansin ng mga ama ng simbahan at tinakalay ni [[Justyn Martyr]] noong ika-2 siglo CE ukol sa &quot;panggagaya ng demonyo&quot; kay Kristo.&lt;ref&gt;http://www.sacred-texts.com/bib/cv/pch/pch70.htm&lt;/ref&gt;

=== Kritisismong tekstuwal ===
{{main|Kritisismong tekstuwal}}
[[Talaksan:Codex Sinaiticus Matthew 6,4-32.JPG|thumb|right|220px|Ang Codex Sinaiticus na sinulat noong ika-apat ng siglo CE ang pinakamatandang kumpletong manuskrito ng Luma (na saling Septuagint) at Bagong Tipan. Kabilang sa Bagong Tipan ng Codex Sinaiticus ang ''Sulat ni Barnabas'' at ''Pastol ni Hermas''. Kabilang sa Lumang Tipan ng Codex Sinaiticus ang mga aklat ng apokripa o deuterokanoniko na ''2 Esdras, Tobit, Judith, 1 &amp; 4 Maccabees, Karunungan at Sirac'']]
Dahil sa hindi na umiiral ang mga &quot;orihinal na manuskrito&quot; (sulat kamay) ng biblia at ang mga kopya ng kopya ng orihinal na manuskritong ito ay hindi magkakatugma, ang [[kritisismong tekstuwal]] ay lumalayon na alamin ang orihinal o ang pinakamalapit na teksto ng orihinal na manuskrito. Ang ilang halimbawa ng mga tekstong sinasabi ng mga iskolar na mga &quot;interpolasyon&quot; (dagdag) o hindi bahagi ng orihinal na manuskrito ay Juan 7:53-8:11, 1 Juan 5:7-9, Markos 16:9-20 na idinagdag lang sa ikalawang siglo CE&lt;ref name = &quot;May Metzger Mark&quot;&gt;May, Herbert G. and Bruce M. Metzger. The New Oxford Annotated Bible with the Apocrypha. 1977. &quot;Mark&quot; p. 1213-1239&lt;/ref&gt; gayundin ang mga salaysay ng kapanganakan at pagkasanggol ni Hesus na huli ng idinagdag sa mga teksto.&lt;ref name=&quot;ActJBirth&quot;&gt;[[Robert W. Funk|Funk, Robert W.]] and the [[Jesus Seminar]]. ''The acts of Jesus: the search for the authentic deeds of Jesus.'' HarperSanFrancisco. 1998. &quot;Birth &amp; Infancy Stories&quot; p. 497-526.&lt;/ref&gt; Ayon pa sa mga iskolar, ang Lukas at Mateo ay orihinal na isinulat na hindi kasama ang unang dalawang kapitulo ng mga aklat na mga ito.&lt;ref name = &quot;ActJBirth&quot;/&gt; Ang ilan sa mga talatang ito ay inalis sa mga bagong salin ng Biblia gaya ng ''NIV at Magandang Balita'' ngunit kasama sa mga lumang salin gaya ng King James Version (1611).

Ang 5,800 manuskritong Griego ng Bagong Tipan ay hinati sa tatlong pangkat ng magkakatugmang uri ng teksto (text-type): Ang Alexandrian, Western at Byzantine.&lt;ref&gt;Aland, Kurt; Barbara Aland (1995). The Text of The New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism. Translated by Erroll F. Rhodes (2nd ed. ed.). Grand Rapids, MI: Wm. B. Eerdmans Publishing Company. pp. 40f, 72f. ISBN 0-8028-4098-1.&lt;/ref&gt; Ang Alexandrian na binubuo ng pinagkalumang teksto ng Bagong Tipan (mula ikalawa hanggang ikaapat ng siglo) ang siyang naging basehan ng edisyong kritikal na &quot;Novum Testamentum Graece&quot; na naging basehan ng mga bagong salin ng Biblia tulad ng ''NIV, NASB at Magandang Balita Biblia (Good News Bible)'' samantalang ang Byzantine, na bumubuo ng 80% ng manuskrito ng Bagong Tipan at siyang pinakabagong teksto (ika 5 hanggang 15 siglo CE) ang siya namang naging basehan ng Textus Receptus na naging basehan ng mga saling gaya ng ''King James Version'' na isinalin mula 1604-1611.

=== Kritisismong historikal===
{{main|Kritisismong historikal}}
==== Lumang Tipan o Tanakh ====
Ang [[Kritisismong historikal]] o ''mas mataas na kritisismo'' sa pag-aaral biblikal, ay naglalayon na alamin ang tunay na may-akda at panahon ng pagkakasulat ng mga aklat sa bibliya. Ayon sa mga iskolar, karamihan sa mga aklat ng Biblia ay hindi isinulat ng mga pinaniwalaang tradisyonal na may-akda nito. Halimbawa, ayon sa Tradisyon ng mga Hudyo, ang Torah (''Genesis, Exodo, Levitico, Deuteronomio at Bilang'') ay inihayag kay [[Moises]] noong 1312 BCE sa Bundok ng Sinai. Ayon sa mga iskolar, hindi maaaring si [[Moises]] ang sumulat ng mga aklat na ito dahil sa mga [[anakronismo]] na matatagpuan sa mga aklat na ito. Ang anakronismo ay mga konsepto o salitang hindi umaangkop sa sinasabing kapanahunan ng pagkakasulat ng isang aklat. Halimbawa ang ''kaharian ng Edom, lupain ng Goshen, Rameses, Arameo'' ay hindi pa umiiral noong sinasabing kapanahunan ni Moises.&lt;ref&gt;''The Bible Unearthed'', Israel Finkelstein p. 38.&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang iba pang indikasyon na ang Torah ay  isinulat ng maraming mga may akda at hindi ni Moises: ang mga talata gaya ng Deut. 34:5-8 at Bilang 21:14 na isinulat pagkatapos mamatay ni Moises, ''doublets'' o dalawang magkaibang pagsasalaysay sa isang storya (gaya ng dalawang storya ng pagkakalikha sa Genesis 1 at 2, dalawang storya ni Sarah sa Genesis 12 at 20, at iba pa), paggamit ng dalawang pangalan ng diyos na [[Yahweh]] at [[Elohim]], paggamit ng istilong lingwistiko na ginamit sa iba't ibang panahon, at mga kontradiksiyon gaya ng Genesis 6:19-20(isang pares ng lahat ng hayop at ibon ang ipinasok sa arko) at Genesis 7:2-3(pitong pares ng malinis na hayop at ibon at isang pares ng maruming hayop ang ipinasok sa arko)

Ayon sa mga iskolar ang mga aklat na ito ay sinulat ng apat na idenpendiyenteng may-akda na tinawag na [[Jahwist]] (J) (mga 900 BCE), [[Elohist]] (E) (mga 800 BCE), [[Deuteronomista]] (D) (mga 600 BCE) at [[Pinagkunang Pang-saserdote|Priestly]] (P) (mga 500 BCE) at pinagsama-sama ng iba't ibang ''redactors''(editor) noong kapanahunan ng imperyong Persian ca. 450 BCE.&lt;ref&gt;Friedman, Richard E. The Bible with Sources Revealed, HarperSanFrancisco, 2003. ISBN 0-06-053069-3.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;McDermott, John J., &quot;Reading the Pentateuch: a historical introduction&quot; (Pauline Press, 2002)p.21&lt;/ref&gt;

Ang paniniwalang ang Torah ay isinulat ng maraming may-akda ay napatunayan noong Hunyo 2011, sa pamamagitan ng isang [[software]] sa [[Intelihensiyang Artipisyal]] na ginawa ng mga iskolar sa Bar Ilan University sa Israel.&lt;ref&gt;[http://www.haaretz.com/print-edition/news/israeli-software-supports-theory-that-bible-was-written-by-multiple-authors-1.370384 Israeli software supports theory that Bible was written by multiple authors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903122614/http://www.haaretz.com/print-edition/news/israeli-software-supports-theory-that-bible-was-written-by-multiple-authors-1.370384 |date=2011-09-03 }}, 30 Hunyo 2011, Haaretz Newspaper&lt;/ref&gt;

==== Bagong Tipan ====
[[Talaksan:Synoptic problem - Two Source hypothesis.png|thumb|right|250px|Ayon sa ''Two-Source hypothesis'' ang mga may akda ng Mateo at Lukas ay kumopya sa ebanghelyo ni Marcos at sa isang hipotetikal na kalipunan ng mga kasabihan ni Hesus na tinatawag na &quot;Q&quot;.]]
Bagaman maraming ebanghelyo ang naisulat bago mabuo ang &quot;kanon&quot; (kabilang dito ang &quot;[[Ebanghelyo ni Judas]]&quot;, &quot;[[Ebanghelyo ni Tomas]]&quot;, &quot;[[Ebanghelyo ni Marya]]&quot;, &quot;[[Marcionismo|Ebanghelyo ni Marcion]]&quot; at marami pang iba pa), apat na ebanghelyo (''[[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]], [[Ebanghelyo ni Marcos|Marcos]], [[Ebanghelyo ni Lucas|Lucas]] at [[Ebanghelyo ni Juan|Juan]]'') lang ang tinanggap sa &quot;[[kanon]]&quot; sa pagpipilit ni [[Irenaeus]] ng Lyons na nabuhay noong 185 CE. Ayon kay Irenaeus, hindi maaring magkaroon ng higit o kulang sa &quot;apat ng ebanghelyo&quot; dahil sa apat ang sulok ng daigdig at apat ang  hangin. Kanya ding inahihalintulad ang apat na ebanghelyo sa imahe ng apat na nilalang sa [[Aklat ni Ezekiel|Ezekiel 1]] at [[Aklat ng Pahayag|Apocalipsis 4:6-10]].&lt;ref&gt;&quot;It is not possible that the Gospels can be either more or fewer in number than they are. For, since there are four zones of the world in which we live, and four principal winds, while the... &quot;pillar and ground&quot; of the Church is the Gospel and the spirit of life; it is fitting that she should have four pillars, breathing out immortality on every side.... He who was manifested to men, has given us the Gospel under four aspects, but bound together by one Spirit....

For the cherubim, too, were four-faced, and their faces were images of the dispensation of the Son of God. The first living creature was like a lion, symbolizing His effectual working, His leadership, and royal power; the second was like a calf, signifying His sacrificial and sacerdotal order; but the third had, as it were, the face as of a man - an evident description of His advent as a human being; the fourth was like a flying eagle, pointing out the gift of the Spirit hovering with His wings over the Church. And therefore the Gospels are in accord with these things, among which Christ Jesus is seated. &quot; (Against Heresies, 3.11.8)&lt;/ref&gt;

Ang mga ebanghelyo ayon sa mga iskolar ay hindi isinulat ng mga tradisyonal na pinaniwalaang may akda nito na sina Mateo, Marcos, Lukas at Juan. Ang mga pangalang ito ay ikinabit lang sa mga aklat na ito sa ikalawang siglo  CE. Ayon sa mga iskolar, ang mga ebanghelyo ay orihinal na isinulat sa [[Griyego]]. Ang  unang ebanghelyo na isinulat ay ang ''Marcos'' na sinulat sa Syria ng hindi kilalang Kristiyano noong 70 CE. Ang ''[[Ebanghelyo ni Marcos|Aklat ni Marcos]]'' ang pinagkopyahan ng mga may-akda ng mga aklat  [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] at [[Ebanghelyo ni Lucas|Lucas]]. Bukod sa ''Marcos'', ang mga aklat ng Mateo at Lukas ay kumopya din sa kalipunan ng mga kasabihan ni Hesus (na hindi pa natatagpuan) na tinatawag na &quot;[[Dokumentong Q]]&quot;.

== Mga kritisismo ng Bibliya ==
Ang kritisismo ng Bibliya ay nagsimula pa noong sinaunang panahon. Ang isa sa sinaunang kritiko ng Lumang Tipan ang Kristiyanong si [[Marcion]] na tagapagtatag ng sektang Kristiyano na tinatawag na Marcionismo noong ikalawang siglo CE. Ang mga sinaunang kritiko naman ng Bagong Tipan ay kinabibilangan ni [[Celsus]] at [[Porphyry]]. Sa modernong panahon, ang kritisismo ng Bibliya ay sumidhi pagdating ng Panahon ng Kaliwanagan (Age of Enlightenment) noong ika 18 siglo CE at pagsulong ng historikal na kritisismo o pagsusuri sa pinagmulan ng Bibliya.&lt;ref name=&quot;Handbook, 78&quot;&gt;{{cite book|last=Soulen|first=Richard N.|title=Handbook of biblical criticism|url=https://archive.org/details/handbookofbiblic0000soul_z2x8|year=2001|publisher=Westminster John Knox Press|location=Louisville, Ky.|isbn=0664223141|edition=3rd ed., rev. and expanded.|author2=Soulen, R. Kendall|page=[https://archive.org/details/handbookofbiblic0000soul_z2x8/page/78 78]}}&lt;/ref&gt; Ang pagsulong din ng [[agham]] gaya ng [[teoriya ng ebolusyon]] ay lalong nagbigay duda sa pagiging totoo ng Bibliya. Ayon sa mga kritiko, ang Bibliya ay hindi salita ng diyos dahil ito ay naglalaman ng mga paniniwalang sinasalungat ng arkeolohiya, agham, at kasaysayan.&lt;ref name=finkelstein/&gt;&lt;ref name=nyt/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.jesusneverexisted.com/ Jesus Never Existed]&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang Bibliya ay pinaniniwalaan ring naglalaman ng mga kontradiksiyon,&lt;ref&gt;[http://www.infidels.org/library/modern/donald_morgan/inconsistencies.html Bible contradictions]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.infidels.org/library/modern/jim_meritt/bible-contradictions.html Bible contradictions, Internet infidels]&lt;/ref&gt; [[Propesiya ng Bibliya|mga palpak na hula]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bible Analysis:Rejection of Pascals Wager |url=http://www.rejectionofpascalswager.net/bibleanalysis.html |access-date=2011-10-20 |archive-date=2017-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170607211832/http://www.rejectionofpascalswager.net/bibleanalysis.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; mga anakronismo,&lt;ref name=finkelstein/&gt; kahindik hindik na moralidad ([[pang-aalipin sa Bibliya|pang-aalipin ng mga Israelita]] na pinapayagan ni Yahweh sa Lumang Tipan gayundin sa Bagong Tipan, [[poligamiya]] ng mga patriarka, [[genocide]] na iniutos ni [[Yahweh]] sa mga Israelita o pagpatay sa mga ibang bansa kabilang ang mga bata, sanggol, buntis na babae at mga hayop upang sakupin ang mga bansang ito at ang kanilang mga ari-arian)&lt;ref name=ref2&gt;[http://www.biblicalnonsense.com/index2.html Biblical Nonsense]&lt;/ref&gt; at magkakakontrang moralidad gaya ng matatagpuan sa Luma at Bagong Tipan. Ayon sa mga kritiko, ang kawalang tiyak na moralidad ay makikita sa mga ng libo-libong mga sektang ng Kristiyanismo at Hudaismo na magkakaiba ng pananaw at magkakalaban noon pang sinaunang panahong hanggang sa kasalukuyan sa ibat ibang isyu ng moralidad at mga katuruan.

== Tingnan din ==
*[[Talaan ng mga relihiyosong kasulatan]]
*[[Qur'an]]
*[[Mga skrolyo ng Patay na Dagat]]
=== Mga paksa ===
*[[Antinomianismo]]
*[[Mesiyas]]
*[[Pang-aalipin sa Bibliya]]
*[[Poligamiya]]
*[[Mga kababaihan sa Bibliya]]
* ''interwiki [[:en:Bible translations into the languages of the Philippines]]''

==Mga sanggunian==
{{Reflist|2}}

== Mga panlabas na kawing ==
=== Mga salin sa Tagalog ===
{{Wikisourcelang|tl|Ang Dating Bibliya (1905)|Ang Dating Bibliya (1905)}}

* [http://angbiblia.net/default.aspx ''Ang Biblia''/''Bagong Magandang Balita Biblia''], Buong Bibliya sa wikang Tagalog, mula sa AngBiblia.net
* [http://www.wordproject.org/bibles/parallel/i/tagalog.htm Bibliya / Multi parallel]
* [http://adb.scripturetext.com/genesis/1.htm ''Ang Dating Biblia'' (1905)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120818113747/http://adb.scripturetext.com/genesis/1.htm |date=2012-08-18 }}, Buong Bibliya sa wikang Tagalog - mula [[Henesis]] hanggang [[Aklat ng Pahayag|Pahayag]]
* [http://tipan.wordpress.com/about/ ''Ang Magandang Bagong Balita Biblia (Ang Banal na Kasulatan)'', ''Bibliyang Tagalog sa Internet (Lumang Tipan)'']
* [http://www.biblegateway.com/versions/index.php?action=getVersionInfo&amp;vid=43&amp;lang=11 ''Ang Salita ng Diyos'' (SND, 1998)], Bibliyang Tagalog sa Internet (Bagong Tipan), BiblesInternational, BibleGateway.com
* [http://www.bible.org.ph/index_orig.php ''Philippine Bible Society''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051125154656/http://www.bible.org.ph/index_orig.php |date=2005-11-25 }}

[[Kategorya:Bibliya| ]]
[[Kategorya:Mga relihiyosong kasulatan]]</text>
      <sha1>e0nwxyxsi5ymn2q1t67w8qvm0rnlsjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anime</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4805</id>
    <revision>
      <id>2212074</id>
      <parentid>2204702</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:47:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91736" sha1="0jvs5urqfefc00db2092c35e4r1o9s2" xml:space="preserve">[[Talaksan:Gray cyan hair anime girl.png|thumb|Isang karakter sa istilong anime|353x353px|thumb]]
Ang '''anime''' ay ang tawag sa estilo ng pagguhit at animasyon na nagmula sa bansang Hapon. Sa limitadong kahulugan, tinutukoy lang ng salitang ito ang lahat ng mga pagguhit at animasyon mula sa Hapon.

Bago ginamit ang salitang ''anime'' sa kahulugan nito ngayon, marami munang termino ang ginamit para tukuyin ito sa bansang Hapón bago magdekadang 1960. Ang salitang ''anime'' ay pinaikli mula sa ''animēshon'', isang hiram na salita sa wikang Ingles na ''animation'', bagamat marami ring mga teorya ang nabuo upang ipaliwanag ang pinagmulan ito.

Gumawa na ang bansang Hapón ng sarili nitong mga animasyon simula pa noong unang bahagi ng ika-20 siglo. Gayunpaman, ang estilong kilala ngayon ay pinasimulan noong dekadang 1960 sa pangunguna ni Osamu Tezuka at unti-unting sumikat at kumalat bandang dekadang 1980 sa labas ng bansang pinagmulan nito.

Ngayon, inilalabas ang mga anime bilang mga serye sa telebisyon, sa mga sinehan, sa bahay, pati na rin online. Madalas isinasa-anime ang mga sikat na serye ng manga at nobelang magaan, at larong nakabidyo, bagamat meron ding mga ginagawang orihinal sa industriya. Malawak ang saklaw ng mga kuwentong madalas isinasa-anime, kumpara sa katumbas nito sa Kanluranin, mula sa pampamilya hanggang sa mga ''niche'' na paksa. Marami ring mga anime ang nagtatampok sa karahasan. May mga anime ring nagtatampok sa pornograpiya, na tinatawag sa pangkalahatan bilang mga ''hentai''.

Tinatayang umaabot sa 200 magkakaibang serye ng anime ang nagagawa ng industriya taon-taon. Sa kasalukuyan, madalas inilalabas ang mga anime sa unang buwan ng alinman sa apat na ''season'' sa bansang Hapon: taglamig (Enero - Marso), tagsibol (Abril - Hunyo), tag-init (Hulyo - Setyembre), at taglagas (Oktubre - Disyembre), bagamat may mga anime ring di sumusunod sa sistemang ito.

Kumpara sa mga animasyong Kanluranin, mas binibigyang-pansin ng anime ang detalye ng mga lugar at paggamit ng [[kamera]] kaysa sa paggalaw. Dahil rito, malimit inuuri ang anime sa ilalim ng limitadong animasyon.

Malaki at malawak ang industriya ng anime. Simula noong dekadang 1980's, unti-unti itong nakakuha ng manonood sa labas ng Hapón sa pamamagitan ng dub o subtitle sa lokal na wika. Noong 2016, 60% ng mga animasyong ginawa sa buong mundo ay anime.

== Terminolohiya ==

Sinusulat ng mga [[Hapones]] ang terminong [[Wikang Ingles|Ingles]] na ''animation'' (&quot;[[animasyon]]&quot;) sa [[Katakana]] bilang アニメーション (''animēshon,'' {{bigkas|a.ni.meː.ɕoɴ}}), at ang terminong anime (''アニメ'') ay lumitaw noong 1970 bilang pagpapaikli, ngunit ang anime ay galing sa terminong [[Pranses]] na ''dessin animé''.&lt;ref name=&quot;manga!&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=anime|title=Etymology Dictionary Reference: Anime|date=|accessdate=2007-09-13|work=Etymonline}}&lt;/ref&gt; 
Sa bokabularyong Hapones, puwedeng gamitin ang dalawang salitang ito ngunit ang anime, na mas maikli, ang mas karaniwang ginagamit.

Ang bigkas ng mga Hapones sa ''anime'', /a.ni.me/, ay magkaiba sa mga Ingles na /ˈæ.nɪ.meɪ/, na kung saan may iba-ibang patinig at lakas ng tono. (Sa Hapones, bawat lakas ng tono ay nagdadala ng pantay-pantay na lakas ng tono.) Tulad sa ibang Hapones na salita tulas ng ''saké'' (isang uri ng alak na bigas), [[Pokémon]] (na isang anime), and ''Kobo Abé'', ang anime ay minsang binabaybay na animé sa Ingles (na tulad din sa Pranses), na may mahabang binibigyang-diing bigkas sa huling letrang e, para lang malaman na ito ay binibigkas nang ganoon, at hindi bigkas na [anim].

== Kasaysayan ==
=== Pinagmulan ===

[[Talaksan:Momotaro's Divine Sea Warriors-screeny.JPG|thumb|Isang maikling kuha mula sa unang mahabang apelikulang anime, ang ''Momotaro's Divine Sea Warriors'' (1944).]]

Ang anime ay nagsimula noong ika-20 siglong kung saan ang mga Hapon na gumagawa ng mga pelikula ay nag-eksperimento sa mga pamamaraan ng animasyon na natuklasan din sa [[Pransiya]], [[Alemanya]], [[Estados Unidos]] at [[Rusya]].&lt;ref name=&quot;manga!&quot;&gt;{{cite book |last=Schodt |first=Frederik L. | title=Manga! Manga!: The World of Japanese Comics |url=https://archive.org/details/mangamanga00fred |publisher=[[Kodansha]] International |date=Reprint edition (18 Agosto 1997) |location =Tokyo, Japan |isbn=ISBN 0-87011-752-1 }}&lt;/ref&gt; Ang pinakalumang anime ay napalabas noong 1917. Ito ay isang dalawang minutong tagpo ng isang samurai na sumusubok sa kanyang bagong espada, ngunit magtitiis lang sa pagkatalo.&lt;ref&gt;[http://imprinttalk.com/?p=1557 &quot;Japan’s oldest animation films,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090904024724/http://imprinttalk.com/?p=1557 |date=2009-09-04 }} ''ImprintTALK.'' 31 Marso 2008; {{cite web | url = http://www.hdrjapan.com/japan/japan-news/historic-91%11year%11old-anime-discovered-in-osaka// | title = Historic 91-year-old anime discovered in Osaka | publisher = HDR Japan | date = 2008-03-30 | accessdate = 2008-05-12 | archive-date = 2008-04-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080402012234/http://www.hdrjapan.com/japan/japan-news/historic-91%11year%11old-anime-discovered-in-osaka/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
Ang kauna-unahang anime na may salita ay ang ''[[Chikara to Onna no Yo no Naka]]'' na pinalabas noong 1933.&lt;ref name=&quot;animeguide&quot;&gt;{{cite book |title=Anime: A Guide to Japanese Animation (1958-1988) |last=Baricordi |first=Andrea |author2=de Giovanni, Massimiliano; Pietroni, Andrea; Rossi, Barbara; Tunesi, Sabrina |date=Disyembre 2000 |publisher=[[Protoculture Inc.]] |location=[[Montreal, Quebec]], [[Canada]] |isbn=2-9805759-0-9 |page= 12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kodanasha1993&quot;&gt;{{cite book |title=Japan: An Illustrated Encyclopedia |url=https://archive.org/details/japanillustrated0001unse |year=1993 |publisher=[[Kodansha]] |location=[[Tokyo]], [[Japan]] |isbn=9784062064897 |page= |pages= }}&lt;/ref&gt;

Noong 1930, naging kapalit ng animasyon ang mga ayos ng pagsasabuhay na kung saan ay hindi pa umuunlad sa mga aksiyong pangkasalukuyan sa Hapon. Hindi tulad ng [[Estados Unidos]], ang aksiyong pangkasalukuyan na industriya sa Hapon ay naiiwan na isang maliit na merkado at nahirapan mula sa pagbabadyet, lokasyon, at sa mga gumaganap. Ang kawalan ng mga aktor na mukhang banyaga, lalo na sa mga pelikula na kung saan ang lokasyon ng kuwento ay sa ibang bansa o sa pantasya na hindi naman angkop sa tagpuan ng bansang Hapon. Nagbukas ng pribelehiyo ang animasyon sa mga artista para gumawa ng anumang mga tauhan at tagpuan.&lt;ref name=&quot;manga characters look white&quot;&gt;{{cite web|title=Do Manga Characters Look &quot;White&quot;?|url=http://web.archive.org/web/20060517194357sh_re_/www.matt-thorn.com/mangagaku/faceoftheother.html &lt;!-- ([[Internet Archive]] backup) --&gt; | accessdate = 11 Disyembre 2005 }}
&lt;/ref&gt;

Ang tagumpay ng pelikula ng [[Disney]] na ''[[Snow White at ang Pitong Duwende]]'' noong 1937 ay may malaking impluwensiya sa mga animador na Hapones.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.corneredangel.com/amwess/papers/history.html|title=A Brief History of Anime|year=1999|accessdate=2007-09-11|work=Michael O'Connell, Otakon 1999 Program Book|archive-date=2007-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20070824124913/http://www.corneredangel.com/amwess/papers/history.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
Noong 1960, si [[Ozamu Tezuka]] ay gumamit ng maraming pamamaraan ng animasyon ng Disney upang mabawasan ang mga gastos at bilang ng mga pramo sa produksiyon. Siya ay hinangaan nang ito ay mapabilang sa isang pansamantalang hakbang na nagpapahintulot sa kanya na gumawa ng mga materyal sa isang mahigpit na iskedyul sa mga baguhang animador.

Nakakita ang paglago ng anime noong dekadang 1970 sa pagkilala ng mga [[manga]] na kung saan ay madalas na nagiging anime lalo na ang mga manga ni [[Osamu Tezuka]] at siya ay tinatawag na isang &quot;[[alamat]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.asahi.com/english/Herald-asahi/TKY200605110157.html| archiveurl = https://web.archive.org/web/20060520053910/http://www.asahi.com/english/Herald-asahi/TKY200605110157.html| archivedate = 2006-05-20| title = 5 missing manga pieces by Osamu Tezuka found in U.S.| accessdate = 2006-08-29| last = Ohara| first = Atsushi| authorlink = | author2 = [[Asahi Shimbun]]| date = 11 Mayo 2006| publisher = Asahi.com| url-status = live}}&lt;/ref&gt; at ang &quot;[[diyos]] ng [[manga]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.abcb.com/ency/t/tezuka_osamu.htm| title = Dr. Osamu Tezuka| accessdate = 2006-08-29| date = 2000-03-14| work = The Anime Encyclopedia| publisher = The Anime Café}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.paulgravett.com/articles/006_tezuka/006_tezuka.htm| title = Osamu Tezuka: The God of Manga| accessdate = 2006-08-29| last = Gravett| first = Paul|year = 2003}}&lt;/ref&gt;. Ang kanyang mga gawa, kasama na ng iba pang mga tagapanguna ay nakapagbigay-buhay sa mga katangian at genre na naging haligi ng anime sa kasulukuyang panahon. Ang higanteng [[robot]] o demakinang gamit (kilala na [[Mecha]] sa labas ng bansang Hapon), ay nagsimula kay Tezuka na paunlarin ito bilang ''Super Robot Benre'' sa ilalim nina [[Go Nagai]] at iba pa, at mas lalo pang napaunlad ang mga ito pagkatapos ng dekada ni [[Yoshiyuki Tomino]] at siya ang nakapagpaunlad ng ''Real Robot Genre''. Ang demakinang anime tulad ng ''[[Gundam]]'' at ''[[Macross]]'' ay naging klasiko noong dekadang 1980 at ang genre na ito ay laganap hindi lamang sa Hapon kung hindi pati na rin sa buong mundo. Noong dekadang 1980, ang anime ay naging parte na ng telebisyon sa bansang Hapon at nagkaroon ng paglaki sa produksiyon. Pagkatapos ng ilang tagumpay na paghalay ng anime sa ibang bansa noong dekadang 1980, ang anime ay nakatanggap pa ng mas malaking bahagi sa merkado noong dekadang 1990 at hanggang ngayon sa ika-21 siglo.

=== Pagkatapos ng Digmaan ===
Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], biglang nagbago ang sitwasyon ng [[Hapon]]es na anime sa kamalayan ng mga tao na nagresulta sa malubhang pang-ekonomiyang krisis. Ito ay kinuha ng ilang mga taon para sa mga gawain upang ipagpatuloy sa isang pare-pareho ang paraan, at produksiyong minarkahan ang tunay na simula ng &quot;bagong panahon ng animasyon sa Hapon&quot;&lt;ref&gt;Luca Raffaelli, ''op. cit.'', p. 194.&lt;/ref&gt; ay din ang unang animadong tampok na pelikula sa kulay, at ang unang ng bagong Toei Doga:  ito ay {{nihongo|''[[Hakujaden]]''|白蛇伝}} ng Taiji Yabushita (kasaling pundador ng ​​Toei na may Sanae Yamamoto), na binuo sa 1958 at ipinamamahagi sa Kanluran (sa Italya sa ilalim ng pamagat ng &quot;Ang Alamat ng Puting Ahas&quot;). Ito ay sinundan ng ilan pang mga pelikulang tampok na ginawa ng Toei, kabilang ang {{nihongo|''Shōnen Sarutobi Sasuke''|少年猿飛佐助}} sa 1959 , at {{nihongo|''Saiyuki''|最遊記}} na batay sa isang manga sa pamamagitan ni Osamu Tezuka sa 1960, {{nihongo|''[[Anju to Zushiōmaru]]''|安寿と厨子王丸}} sa parehong taon, at {{nihongo|''Arabiyan Naito - Shindobado no Bōken''|アラビアンナイト シンドバッドの冒険}} sa 1962; sila rin ang ipinamamahagi sa Kanluran.&lt;ref&gt;cfr. Marco Pellitteri, ''Mazinga Nostalgia'', cit., p. 136. In particolare, il primo fu distribuito in Italia con il titolo ''Le tredici fatiche di Ercolino'', il secondo con quello di ''Shirab, il ragazzo di Bagdad'', mentre il terzo fu intitolato ''[[Robin e i due moschettieri e mezzo]]''.&lt;/ref&gt;
&lt;!-- unknown source [[File:Momotaro.jpg|right|thumb|150px|Imaheng kinuha sa ''Momotaro umi no shinpei'' ni Mitsuyo Seo, 1943]] --&gt;

=== Kapanganakan ng Industriyang Manga sa Telebisyon ===
Gayunman, ang industriya ng mga modernong diwang anime ay dapat tiyak ang kanyang kapanganakan at ang kanyang kapalaran ay may dalawang kadahilanan:  una, ang pagkakaroon ng isang merkado sa [[Hapon]] sa dating pabalik ng komiks ([[manga]]), na kung saan ay lubos na masigla at matagumpay, ikalawa, ang iba pang mga pagdating na telebisyong anime sa dekadang 1960.&lt;ref&gt;cfr. Davide Castellazzi, ''op. cit.'', p. 11, pp. 21 e segg.&lt;/ref&gt; Noong ika-1&amp;nbsp;ng Enero ng 1963, ang araw ng unang pagpapalabas ng unang episodyo sa telebisyong itim at puti na ''[[Astro Boy]]'' na gawa ni [[Osamu Tezuka]], maaaring maging tiyak ang pagsasa-alang-alang ng petsa ng kapanganakan ng mga modernong Hapones na anime&lt;ref&gt;cfr. Luca Raffaelli, ''op. cit.'', p. 193 e segg.&lt;/ref&gt; na ginawa ng Mushi Productions, Tezuka itinatag sa pamamagitan ng pareho, at kinuha mula sa kanyang eponymous manga, serye ay isang mahusay na tagumpay sa ibang bansa, at magkakaroon nang 193 na rin sa dulo ng episodyo, ang huling ng kung saan aired sa Hapon sa katapusan ng 1966.&lt;ref&gt;cfr. Saburo Murakami. ''Anime in TV – Storia dei cartoni animati giapponesi prodotti per la televisione''. Milano, Yamato, 1998, pp. 6 e segg.&lt;/ref&gt; Ang unang animeng teleseryeng episodyo nang tatlumpung minuto, ''Tetsuwan Atom'', kasama ang mga kapanahong ''Tetsujin 28-Gō (Super Robot 28)'' na kinuha mula sa manga sa pamamagitan ng Yokoyama Mitsuteru, din ang unang animeng robot, ang tagapagtatag ng isang tinapay tiyak na kabilang sa mga pinaka-kinatawan ng Hapon,&lt;ref name=&quot;Marco Pellitteri p. 137&quot;&gt;cfr. Marco Pellitteri, ''op. cit.'', p. 137.&lt;/ref&gt; upang madagdagan ang kanyang tugatog sa dekadang 1970 sa sagas ng sobrang robot Pumunta Nagai at pagiging totoo inaugurated sa pamamagitan ng Yoshiyuki Tomino.&lt;ref&gt;cfr. Arianna Mognato. ''Super Robot Anime – Eroi e robot da Mazinga Z a Evangelion''. Milano, Yamato Video, 1999, pp. 31 e segg.&lt;/ref&gt; Dagdag dito, tiyak na mapalakas sa baguhang industriyang animasyon ng Tumataas na Araw sa pamamagitan ni Osamu Tezuka ay pagkatapos ay muli, na sa 1965 na maisasakatuparan laging may Mushi rin ang unang animeng teleseryeng kulay nang tagumpay, ''Kagubatan Taitei (Kimba ang Lion White)'', batay sa isa pang ng kanyang manga,&lt;ref&gt;cfr. Francesco Prandoni, ''op. cit.'', p. 43; la prima serie a colori in assoluto fu ''Dolphin oji'' della ''TV Doga'', interrotta però dopo soli tre episodi per lo scarso gradimento incontrato nell'aprile del 1965 (cfr. Saburo Murakami, ''op. cit.'', p. 15).&lt;/ref&gt; mula sa ito, dalawang taon mamaya, may-akda ang Drew ang tampok na pelikula ng parehong pangalan, magkano ang mas pino, na dumating sa Italya &quot;disguised&quot; sa pamamagitan ng Amerikano produksiyon sa ilalim ng pamagat ''Leo ang Hari ng Kagubatan'', at kung kanino Tezuka nanalo ng Golden Lion sa Festival Venice Film para sa mga bata XIX ng Venice.&lt;ref name=&quot;Marco Pellitteri p. 137&quot;/&gt;

=== Pagsikat ===
Dahil ang kalagitnaan ng mga ikaanimnapung taon sa pinangyarihan ng Hapon nakakaalam na malaki ang patuloy na paglago, ang mga estudyo ay ang pagtaas, higit pa at higit pa diskarte ay pinuhin, at mga pribadong mga tsanel sa telebisyon, pati na rin ang estado tagapagbalita sa radyo NHK progresibong dagdagan ang kanilang demand animated serye. Bukod pa rito, mula sa simula at dumarami, ang karakter na anime ay pinagsamantalahan upang mag-anunsiyo ng iba't-ibang mga produkto at sa gayon, tinitiyak ng karagdagang kita sa Studios, at din na nagsisimula sa magtuloy direct financing ng serye mula sa mga producer ng mga laruan, lalo na sa konteksto ng pangkalahatang robotiko, na naglalayong sirain ang susunod na pangangalakal ng mga gadget at mga modelo.&lt;ref&gt;cfr. Francesco Prandoni, ''op. cit.'', p. 31; Arianna Mognato, ''op. cit.'', p. 29.&lt;/ref&gt; Hanggang sa dekadang 1980, samakatuwid, ay tinalakay bilang isang tunay na boom sa anime,&lt;ref name=&quot;Marco Pellitteri p. 137&quot;/&gt; din fueled sa pamamagitan ng ang pagkalat ng VCR at ang kasunod na pagsabog ng merkado, bidyo sa tahanan, na kung saan ay inilaan para sa isang partikular na uri ng produksiyon, ang tinatawag na Orihinal Video Anime (OVA) ay opisyal na itinatag sa 1983 na may ang gawain ng siyensiyang piksiyong ''Dallos''.&lt;ref&gt;cfr. Andrea Fontana; Davide Tarò. ''ANIME – Storia dell'animazione giapponese 1984-2007''. Piombino, Il Foglio, 2007, p. 19.&lt;/ref&gt; Para sa higit sa tatlumpung taon, pagkatapos, produksiyon, upang matugunan ang mga pangangailangan ng isang increasingly malawak at iba-iba, ay binubuo ng iba't-ibang mga genres at subgenres, lubos na hindi kilala sa Kanluraning mundo ng telebisyon, at ito ay tumatagal sa parehong mga kamay mula sa malaking imbakan ng tubig ng mga malikhain at manga ng mga tradisyunal na kultura ng Hapon, parehong sa paglitaw ng orihinal na may-akda na markahan ang kasaysayan, na bukod sa iba pang Isao Takahata, Hayao Miyazaki, Mamoru Oshii, at Katsuhiro Otomo, na ang blockbuster ng pelikulang ''Akira'' nang 1988, sa partikular, ay ambag tiyak ang pagkalat at tagumpay ng Anime sa Kanluran.&lt;ref&gt;cfr. Susan J. Napier, ''op. cit.'', p. 41.&lt;/ref&gt; Dahil ang digmaan sa kalagitnaan nang dekadang 1990, ito ay tinatayang sila ay ginawa, kabilang ang teleserye, OVAs, at pelikula, ng isang kabuuang tungkol sa 3000 gumagana opisyal,&lt;ref name=&quot;Francesco Prandoni p. 2&quot;&gt;cfr. Francesco Prandoni, ''op. cit.'', p. 2.&lt;/ref&gt; tinukoy sa 1990 bilang maraming bilang 350-import sa Italya &lt;ref name=&quot;Francesco Prandoni p. 2&quot;/&gt;(''di cui al 1990 ben 350 importate in Italia'').&lt;ref&gt;cfr. Marco Pellitteri, ''ibidem''.&lt;/ref&gt;
[[Talaksan:Studio GAINAX.jpg|left|thumb|200px|Ang lumang opisina ng [[GAINAX]] sa [[Tokyo]], ang gumawa ng ''[[Neon Genesis Evangelion]]''.]]

=== Bagong Pagnuran ng Anime ===
Sa huli nang dekadang 1980 at sa dekadang 1990, gayunpaman, kung ang produksiyon ay pinagsama-samang bidyo sa tahanan, animasyon, teleseryeng alam, gayunpaman, ang isang tunay na pagiging pagod, kahit na para sa napakalaki paglago ng merkado para sa mga larong bidyo mula sa bahay. Pagkatapos ay tumagal nang ilang taon para sa Creative Animation Japan makahanap ng isang epektibong pagtugon sa krisis ng mga ideya, na kinilala sa pamamagitan ng pinaka sa mga seryeng ''Shin Seiki Evangelion (Neon Genesis Evangelion)'' sa pamamagitan ni Hideaki Anno, na sa 1995 ipataw ang tinatawag na mga bayarin sa tagumpay na &quot;Bagong Animasyong Seryeng&quot; Hapon.&lt;ref&gt;cfr. Stefano Gariglio in A. Fontana; D. Tarò, ''op. cit.'', pp. 105 e ss.&lt;/ref&gt; Sa trabahong ito, sa katunayan, paradigmatically maaaring karanasan sa lahat ng mga makabagong-likha na pinayagan ang teknikal at artistikong malay-tao ng pag-akda Anime sa telebisyon o higit pa, ang konsentrasyon ng mga mapagkukunan sa mas kakaunting ng episodo (13 o maximum na 26), ng patnugot diskarte kahit na mas malapit sa film sa totoong buhay, isang marahas pagbabawas ng dependency ratio ng paksa ng manga at higit kalayaan mula sa mga hadlang ng paninda.&lt;ref&gt;cfr. Stefano Gariglio, ''op. cit.'', pp. 105 e ss.&lt;/ref&gt; Ito ay sa loob ng ito taasan bagong talento sumulpot, at samakatuwid ang reference numero kung saan, bukod pa sa nabanggit na Hideaki Anno, Satoshi Kon, at Shinichiro Watanabe .

=== Industriya at Merkado ===
[[Talaksan:Anime DVDs.JPG|right|thumb|200px| Mga handa nang ibentang ''anime'' sa [[DVD]].]]

Maaari ng isang sabihing ang anime, salamat din sa karagdagang paglago ng merkado sa bidyo sa bahay sa pagdating ng mga DVD at pagiging mapagkumpitensya sa gastos, at kaya maging isang internasyonal na kababalaghan, ay may eksportasyong umaangat nang dahan-dahan, kaya na sa 2004, 60% ng animasyon sa sirkulasyon sa buong mundo ay ginawa sa bansang Hapon.

Ang Anime industriya, na ang taunang market ay nagkakahalaga ng humigit-kumulang 200,000,000,000 yen (higit sa 1 at kalahating bilyon euros), ay tungkol sa 430 mga kompanya produksiyon sa Japan, kung saan higit sa kalahati (264) ay matatagpuan sa gitnang distrito ng Tokyo, na may isang sapilitan napakalaking. Ang gastos ng paggawa ng isang episodo ng TV para sa 30 minuto sa average na hovers sa paligid ng ¥10,000,000 (80,000 €) ngunit maaari drop sa limang.&lt;ref&gt;JETRO, [http://www.jetro.go.jp/en/reports/market/pdf/2005_35_r.pdf ''Japan Animation Industry Trends''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721214211/http://www.jetro.go.jp/en/reports/market/pdf/2005_35_r.pdf |date=2011-07-21 }} in &quot;Japan Economic Monthly&quot;, giugno 2005, pp. 2 e segg.&lt;/ref&gt; tiyak na upang maglaman ng mga gastos, higit pa at mas madalas japanese studies major outsource ilang mga yugto ng produksiyon sa mga banyagang kompanya, lalo na sa Tsina, Timog Korea, at sa Pilipinas,  kung hindi direktang buksan ang mga sangay sa mga bansang iyon, tulad ng ginawa ng Toei Animation.&lt;ref&gt;[http://www.toeiphil.com/ ''Toeiphil.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303224454/http://www.toeiphil.com/ |date=2011-03-03 }}.&lt;/ref&gt;

Ang Trade Japan Panlabas na Organisasyon sa 2004 Papel JETRO White sa International Trade at Foreign Direct Investment ay nagpapahiwatig ng nilalaman ng industriya, at animasyon sa partikular, bilang isang makabuluhang palatandaan at produksiyon bilang isang &quot;mahalaga sa kulturang mapagkukunan at turista&quot;&lt;ref&gt;JETRO, [http://www.jetro.go.jp/en/stats/white_paper/2004.pdf ''2004 JETRO White Paper on International Trade and Foreign Direct Investment''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060505172944/http://www.jetro.go.jp/en/stats/white_paper/2004.pdf |date=2006-05-05 }}, p. 35.&lt;/ref&gt; napakahalaga para sa na nagsusulong ng mga imahe ng bansang Hapon sa buong mundo (malambot na kapangyarihan) ninanais sa view ng paglikha, sa ilalim ng kanyang pamumuno, ng isang libreng lugar kalakalan sa Malayong Silangan.

== Tampok ==
[[Talaksan:Manga emotions-RU.jpg|thumb|300px|left|Mga halimbawa ng Emosyon na Anime]]
Ang ''animasyon'' sa bansang [[Hapon]] ay naiiba mula sa mga animasyon ng ibang bansa, lalo na ang kumakatawan sa isang lumalagong kulturang may mabisyong sapin. Kinabibilangan ito ng maraming mga natatanging linyang pang-istorya at simbolong ideyolohiko, isteryotipiko, at kastikong tipiko. Ang pinakasimpleng halimbawa nito ay ang tiyak na genre ng mga anime, tulad ng mga taga-pamahalaan, na naninirahan sa kanilang sariling mga [[batas]], o madalas na nakalarawan sa anime na isang [[elemento]] ng [[kultura]]ng [[Hapones]].

Nakatayo ang anime sa pagitan ng ibang mga bansa na nagiging tagapagparami ng mga kaugnayan sa [[lipunan]]g Hapones. Humahantong ang mga ito sa malalakas na pangkalahatang pagtulak na may tiyak na porsento ng mga produkto sa isang matandang madla, na maaaring magresulta sa mas higit na atensiyon sa [[Pilosopiya|pilosopiko]] at ideyolohikal na mga sangkap, ang pamamayani ng &quot;lumang&quot; motibo ng mga paksa, at kasama ang mga pinagbabawal na paksa ng mga [[kasarian]] at karahasan sa [[kultura]] at lipunan.

Karamihan sa mga anime ay nilikha na may isang inaasahang tiyak na, kung minsan ay medyo makitid, punto sa mga manonood. Ang mga pamantayan para sa dibisyon ay maaaring ang [[kasarian]], [[edad]], pagka[[tao]] o uri ng mga manonood. Kaya pinili ang mga tagaguhit para tumukoy sa mga malalakas na pangkalahatang tulak ng mga [[produkto]], na maaaring maapektuhan ang [[gulay]]an, mga ideya at kahit na ang estilo ng mga [[imahe]]. Ang mga [[bata]] ''(anime na [[Kodomo]])'' ay isang malaking bahagi ng buong produkto ng animasyong ginagamit sa Hapon, ngunit sa labas ng kanilang [[bansa]], mas tinatangkilik ang mga matatanda.

=== Pagguhit ===
[[Talaksan:Monster tv.jpg|thumb|250px|Mukhang totoong anime na tulad sa ''[[Monster (anime)|Monster]]'']]
Hindi pa lubusang magaling ang mga gumuguhit ng mga anime na gumawa ng mga makatotohanang tao galing sa tauhang anime. Kadalasang makikita ang  mga tauhang anime na may malalaking mga [[mata]].  Sa katunayan, may mga umiiral na estilo na lumilitaw sa ilalim ng mga malakas na impluwensiya ng kanluraning tradisyon ng [[karikatura]] at paninindigan ng mga tauhang anime laban sa ilang likod ng mga ito na hindi kinakaya kaya maraming mga sukat ng mata ang nagbibigay ng atensiyon na nagdadagdag sa detalye ng mukha. Ang [[ilong]] at [[bibig]] ang karaniwang ginagamit sa pamamagitan ng ilang mga linyang may alun-alon para bigyan ng ekspresyon ang mga tauhang nagsasalita.  Gayon pa man, may mga gawa na ginagamit ang mga kahawig ng &quot;totoong&quot; [[larawan]]:  ang ilong, bibig at [[pisngi]] pati na rin sa iba pang mga bahagi ng taong iginuhit at malabo na may mas malaking kasunod, halimbawa, sa isang pelikulang anime noong 1998 na ''[[Werewolves]]'' (''Jin Roh: The Wolf Brigade'').

[[Talaksan:Hitohira.jpg|thumb|left|200px|Ang mga karakter ng anime sa &quot;[[Hitohira]]&quot;, ang katangian ng bawat karakter sa literal na kahulugan, ay nakasulat sa kanilang mga mukha]]

Sa mga mata kadalasang makikita ang pangkalahatang anyo ng tauhan. Ang isang tiyak, masayahin, at palakaibigang pangunahing tauhan ay madalas na malaki, nakintab at puno ang mga saradong mata. Malungkot o negatibong may mapakipot na mga mata, at kung minsan kalahating-sarado o shaded na sa pamamagitan ng isang palawit—ay madalas na sila lagyan ng kulay tulad ng mga mata anumang matalim ibong maninila o snakes, o underlined tuso magalang na karakter ay may mata soro—tulad ng sa lahat ng oras nakasara, kahit na ang karakter ay patuloy na nakangiting, ngunit humigit-kumulang sa parehong hugis ay maaaring magkaroon ng mga karaniwang dormice, at kung ang karakter ay hindi romantikong, ngunit Ito ay hindi isang kasamaan, tuso at mapanira, pintor na maaaring magbigay ng ito sa sapat na malaki mata, ngunit may mga maliliit na pupils, mga puntos, sa karagdagan, kung karakter ang biglang inalis ng isang kaakit-akit na paraan ng ay o kahit na kaluluwa, ang kanyang mga mata nawala ang kanilang mga kislap at maging walang buhay—ay mawala lahat ng liwanag na nakasisilaw. Points ay isang karagdagang paraan ng pagpapahayag, bilang isang ganap na kailangan sa katangian ng mga iskolar (bilang laban sa sira-sira henyo), iba't-ibang mga mahihiyain guys o otaku. Baso, itim, kulay o kusa makintab, ang lahat ng hugis at sukat magpaganda ng mukha, siguro 1 / 4&amp;nbsp;ng lahat ng character kilala anime, tulad ng karamihan sa kanilang lubos na kasiyahan.

Buhok sa anime ay karaniwang binubuo ng strands. Hairstyle mga character ay maaaring ibang-iba, minsan kakaiba hugis at kulay. Buhok, pati na rin ang mga detalye ng mga damit ng mga karakter, madalas na mangibabaw ang hangin o pagkawalang-kilos, paggawa ng mga ito asynchronously kapag ilipat mo ang iyong karakter. Ang buhok ng iba't-ibang kulay ay orihinal na nangangahulugan &quot;katauhan&quot; ang bayani, ang paggawa ng kapansin-pansin ang mga ito naiiba. Ngayon, kapag ang mga imahe ng mga karakter ay nagtrabaho hanggang sa pinakamaliit na detalye ng mukha at kilos, maraming kulay ng buhok ay hindi isang pangangailangan, sa halip - isang tradisyon. Sa karagdagan, ang kulay ng buhok madalas na sumasalamin sa katangian ng karakter. Halimbawa, ang pulang buhok ay isang katangian tagapagpahiwatig ng init ng ulo (Asuka mula sa seryeng ''Evangelion'', Lina kabaligtaran mula sa seryeng ''Slayers''). Blonde buhok din magpahiwatig ng dayuhan pinanggalingan ng mga bayani, dahil ang karamihan sa Japanese ay may itim na buhok. Hiwalay, ito ay nagkakahalaga mentioning clarified buhok bilang bahagi ng estereotipo ng isang bagamundo o sira-sira—ang nai-nabanggit na ang lubos na pinaka-Japanese ay may itim na buhok, at pag-iilaw—ay ang pinaka-epektibong paraan para sa isang tao upang tumayo out mula sa karamihan ng tao at sa labas ng paaralan.

Dahil ang mga anime serye ay karaniwang ipinapakita sa telebisyon gamit ang isang dalas paligid ng isang serye ng mga linggo, para sa kanilang paggawa ng kasangkot mga tauhan mula sa manunulat, direktor, taga-disenyo at dose-dosenang mga animators. Bilang karagdagan, upang magkasya sa schedule para sa release, kung maaari, nang walang pagkawala ng kalidad, gamitin kaya-na tinatawag na limitado animation pamamaraan . Kabilang dito ang redrawing bahagi ng larawan sa pangangalaga ng karamihan ng mga larawan katulad ng dati, istatiko na bakgrawnd, ang isang pinagaan na form ng paglipat ng mga emosyon.

Paghahatid ng emosyon sa anime ay ang dahilan para sa mga hiwalay na diskusyon. Sa karagdagan sa mga tradisyunal na paraan ng pagpapahayag ng damdamin anime character—pagbabago pangmukha expression o tono ng kanyang tinig, na ginamit ng isang numero ng ibang mga paraan. Damdamin ay portrayed unrealistically pagkabalisa, hypertrophied—characters makipag-usap sa kanyang mga mata sarado, upang ihatid tapusan tono, o kumuha ng isang kaakit-akit tingnan ng diyablo kapag nagpapakita galit . Sa katawa-tawa na sitwasyon, upang ipakita ang pagkawalang-saysay pakiramdam, ang icon ay ginagamit, tulad ng isang larawan &quot;pawis&quot; o &quot;namamagang ugat&quot; na nagbubuhat sa ulo ng mga bayani, alinman sa frame sa itaas ito.

Bilang karagdagan sa &quot;malubhang&quot; larawan, diyan ay din ng isang popular na estilo &quot;Tibi&quot; o &quot;super-deformed&quot; (SD), kung saan ang character ay portrayed simplistically, may disproportionately malaki ang ulo at mga mata sa kalahating-mukha. Karaniwan na ginagamit sa ang estilo ng SD na komedyang sitwasyon, bilang ay nagpapakita ng isang malinaw na kakulangan ng kabigatan, patawa nangyayari. Gayon pa man, may mga serials, lahat na ginawa sa paraan na ito, may tulad ng isang estilo ay ginagamit upang lumikha ng pakikiramay para sa &quot;maliit na mabalahibo at&quot; ang pangunahing karakter. Halimbawa, sa komedyang serye &quot;Yamato Nadeshiko Shichi Henge&quot; sa pangunahing karakter na 90% ng screen ng oras sa kanyang Chibi form, behaving bilang kung hindi lubos na ito ng mundo. Iba pang mga character, ay mas sapat na, ay depicted, ayon sa pagkakabanggit, ay ganap pangkaraniwan.

=== Gamit ===
Sa bansang Hapon, ang terminong ito ay hindi tumutukoy sa istilo ng animasyon ng basta sa bansang Hapon lamang, bagkos ito ay tumutukoy sa kahit anong porma ng animasyon saan man sa buong mundo.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bellaonline.com/articles/art4260.asp|title=What is Anime?|date=|publisher=Bellaonline|accessdate=2007-10-28|work=Lesley Aeschliman}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.artgallery.nsw.gov.au/__data/page/9842/Tezuka_Kit_1.pdf|format=PDF|title=Tezuka: The Marvel of Manga - Education Kit|year=2007|publisher=Art Gallery New South Wales|accessdate=2007-10-28|work=}}&lt;/ref&gt;
Sa talahuluganang Ingles, sinasabi na ang anime ay &quot;isang porma ng animasyong Hapones&quot; o &quot;istilo ng animasyong lalo pang pinaulad ng mga Hapones&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/anime|title=Anime Dictionary Definition|accessdate=2006-10-09|work=[[Reference.com|Dictionary.com]]}}&lt;/ref&gt;
Ang mga gawaing hindi gawa sa bansang Hapong humihiram ng istilo rito ay kadalasang tinatawag na &quot;animasyong impluwensiya ng anime&quot; pero minsan ay hindi alam ng manonood kung saan galing ang kanyang pinapanood kung kayat tinatawag niya ang lahat ng animasyong palabas bilang &quot;anime.&quot; Ang ibang mga gawain ay koproduksiyong kasama ng ibang hindi Hapones na kompanya, tulad ng animadong Rankin/Bass Works, ang ginawa ng Cartoon Network at Production I.G na seryeng IGPX, o kaya ang Ōban Star-Racers. Ang ibang mga manonood ay hindi kinikilala ang mga ito bilang isang anime.

Sa Ingles, ang salitang anime ay ginagamit bilang isang hindi tiyak na pangngalan, at hindi ito nabibilang (&quot;Do you watch anime?&quot;, &quot;How much anime have you collected?&quot;).&lt;ref&gt;[[American Heritage Dictionary]], 4th ed.; Dictionary.com Unabridged (v 1.1).&lt;/ref&gt; Ngunit, sa ibang pagkakataon, ang salitang ito ay ginagamit bilang isang nabibilang na pangngalan. Ito rin ay puwedeng gamitin bilang pang-uri o pangtukoy na pangngalan (&quot;The anime ''Guyver'' is different from the movie ''Guyver''&quot;).

Sa Filipino, ang anime ay puwedeng gamitin bilang pangngalan o pang-uri (&quot;Nanonood ako ng anime.&quot;  &quot;Anime ang istilo ng  pagguhit niya.&quot;)

=== Mga Kasingkahulugan ===
Ginagamit ng mga Anglo-Sahon ang terminong ''Japanimation'', bilang pagtukoy sa anime, ngunit ito ay malimit na ginagamit.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/lexicon.php?id=46|title=ANN: Japanimation|date=|publisher=Anime News Network|accessdate=2007-11-11|work=}}&lt;/ref&gt; 
Ang terminong Japanimation ay kadalasang ginamit noong dekadang 1970 at dekadang 1980, ngunit nawala ito noong kalagitnaan nang dekadang 1990.&lt;ref name=&quot;bookref2&quot;&gt;{{cite book|last=Patten|first=Fred|title=Watching Anime, Reading Manga: 25 Years of Essays and Reviews|url=https://archive.org/details/watchinganimerea0000patt|publisher=Stone Bridge Press|year=2004|isbn=1880656922}}&lt;/ref&gt;
Sa katunayan, ang terminong ito ay nakikita lamang sa mga nostalhikong pagkaka-unawa.&lt;ref name=&quot;bookref2&quot;/&gt;
Kahit na ang termino ay nilikha sa labas ng bansang Hapon, para malaman ang animasyon ng Japan sa iba, ito ngayon ay madalas na ginagamit sa bansang Hapon, bilang isang lokal na animasyon; sapagkat ang mga Hapones ay hindi kumukilala sa anime bilang pagkilala ng pinanggalingan ng animasyon, Japanimation ang gamit para tukuyin ang gawaing Hapon sa ibang klase ng animasyon.&lt;ref name=&quot;bookref2&quot;/&gt;

Sa bansang Hapon, ang manga ay puwedeng gamitin sa parehong komiks at animasyon (kahit na ang paggamit ng mga manga na sumangguni sa animation ay mas limitado sa mga hindi-tagahanga). Sa mga nagsasalita ng Ingles, manga ay limitado lang sa ibig-sabihin na &quot;komiks mula sa bansang Hapon.&quot;  Puwede ring ito ang dahilan dahil sa mataas na popularidad ng Manga Entertainment, isang tagakalat ng anime sa [[Estados Unidos]] at Inglatera. Dahil ang Manga Entertainment ay mula sa Inglatera, ang paggamit ng termino ay madalas sa labas ng bansang Hapon. Ang terminong animanga ay ginagamit para sa magkasamang anime at manga, ngunit puwede irn itong gamitin para ilarawan ang mga komik na ginawa mula sa mga animation cells.

== Mga Katangiang Panlabas ==
{{Anime/Manga}}
Maraming nagsasabi na ang anime ay isang istilo ng pagguhit.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenation.net/news/askjohn.php?id=1292|title=Ask John: Do Japanese Viewers Treat Anime Shows as Fads?|date=2006-04-07|publisher=AnimeNation|accessdate=2008-01-23|work=Ask John|archive-date=2008-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080128153442/http://www.animenation.net/news/askjohn.php?id=1292|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
Bilang isang ''visual medium'', ito ay nagbibigay ng halaga sa guhit o iba pang istilong biswal. Ang mga istilo ay naiiba sa ibat-ibang manguguhit o/at iba't-ibang estudyo. Ang ibang anime ay gumagamit ng malaking gamit ng common na istilo tulad ng FLCL, ito ay kilala sa pagkaroon ng pinagrabeng istilo nito. Sa kabaligtaran, ang ibang anime tulad ng ''Only Yesterday'' o ''Jin-Roh'' kumuha ng maraming makakatotohanan na paglalapit, tampok ang ilang pinagrabeng pangkakanyahang.

Habang ang ibang mga pamagat at iba't-ibang mga artista na may sariling estilo pansining, maraming pangkakanyahan sangkap upang maging karaniwan na sila ay inilarawan bilang depinitibo ng anime sa pangkalahatan. Gayunman, ito ay hindi nangangahulugan na ang lahat ng mga modernong anime ibahagi ang isang mahigpit na karaniwang sining estilo. Maraming mga anime ay may isang napaka-iba't-ibang istilo ng sining sa kung ano ang nais ay karaniwang tinatawag na &quot;istilong anime,&quot; ngunit sa mga tagahanga pa rin gainagamit ang salitang &quot;anime&quot; upang tingnan ang mga pamagat na ito. Kadalasan, ang pinaka-karaniwang uri ng anime drawings ang mga &quot;pinagrabeng pisikal na katangian tulad ng malaki ang mata, malaking buhok at haba ng mga paa... at pagsasalita nang pabula, bilis ng mga linya at onomatopeik, at pagsigaw.&quot;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120730032119/http://search.japantimes.co.jp/print/fl20060528x1.html Japan Times]. Retrieved 6 Pebrero 2008.&lt;/ref&gt;

Ang impluwensiya ng kaligrapiyang Hapones at pagpinta ng mga Hapon din magpakilala sa guhit katangian ng isang istilo ng anime. Ang ikot tinta magsipilyo ayon sa kaugalian na ginagamit para sa pagsusulat ng Kanji at para sa pinturang gumagawa ng isang kudlit ng malawak na iba't-ibang kapal.

Mahilig din humiram ang anime ng maraming elemento mula sa manga kasama ang teksto sa background, at paghiram panel ng mga layout sa manga rin. Halimbawa, ang isang pambungad ay maaaring gamitin manga panel na sabihin ang kuwento, o upang magsadula ng isang point para sa mga nakakatawa epekto. Ito ang pinakamahusay na nagpakita sa anime na Kare Kano.

=== Disenyo sa mga Tauhan ===
Katawan ng proporsyon na nakukuha sa anime ay nanggaling mula sa proporsyon ng katawan ng tao. Ang taas ng ulo ay itinuturing bilang batayang yunit ng proporsyon. Ang tangkad ay maaaring mag-iba-iba hangga't ang naiwan ng katawan ay nananatiling proporsyonal. Karamihan sa anime character ay tungkol sa mga pito hanggang walong ulo matangkad, at matinding tangkad ay naka-set sa paligid ng siyam na ulo ang tangkad.&lt;ref name=&quot;headheight&quot;&gt;{{cite web|url=http://animeworld.com/howtodraw/bodies1.html|title=Body Proportion|accessdate=2007-08-16|work=Akemi's Anime World}}&lt;/ref&gt;

Pagkakaiba-iba sa proporsiyon ay maaaring modded. Super deformed karakter na katangian ang isang hindi pang-proporsiyong maliit na katawan na nakuha sa ulo. Kung minsan ang mga tiyak na bahagi sa katawan, gaya ng binti, ay pinaikli o haba para sa mga idinagdag na diin. Kadalasa'y super deformed na karakter ay dalawa hanggang apat na mga ulo ang tangkad. Ang ilang mga anime ay gumagana tulad ng ''Crayon Shin-Chan'' ganap na ipagwalang-bahala ang mga ito proporsyon. Ito ay sapat na tulad na ito itulad sa karikatura ng ibang bansa. Para sa mga pagmamalabis, ang tiyak na mga tampok katawan ay nadagdagan sa proporsyon.&lt;ref name=&quot;headheight&quot; /&gt;

Ang mga karaniwang pamamaraan ay ang mga malalaking mata estilo inilabas sa maraming anime at manga character. Osamu Tezuka, ang pinaniwalaang unang gumamit ng istilong ito, ay inspirasyon ng pinagrabe tampok ng American [[kartun]] tulad ng Betty Boop, Mickey Mouse, at ang Disney's Bambi.&lt;ref name=&quot;manga!&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Dreamland&quot;&gt;{{cite book |last=Schodt |first=Frederik L. | title=Dreamland Japan: Writings on Modern Manga |url=https://archive.org/details/liang.dreamlandjapanwr0000scho_d1o1 |publisher=Stone Bridge Press |year=1996 |location=Berkeley, California |isbn=1-8806562-3-X }}&lt;/ref&gt;
Natagpuan ni Tezuka na ang mga malalaking mata estilo ay pinapayagan ng kanyang mga karakter upang ipakita ang damdamin tiyakan. Noong sinimulan ni Teuka ang pagguhit ng Ribbon walang Kishi, ang unang manga na partikular na naka-target sa mga batang babae, pinagrabe ni Tezuka ang laki ng mga mata ng mga tauhan. Sa katunayan, sa pamamagitan ng Ribbon no Kishi, si Tezuka ay nakagawa ng template na madalas na sinusunod ng mga shōjo artists.

Kulay ang idinagdag sa mga mata, lalo na sa kornea, at binigyan ng diin. Ang diin na ito ay nakukuha sa pag pahid ng maraming kulay. Kadalasan, ang isang timpla ng mga klase ng kulay ng ilaw, ang mga tono ng kulay, at ang isang madilim na lilim ay ginagamit.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.biorust.com/tutorials/detail/141/en/|title=Basic Anime Eye Tutorial|accessdate=2007-08-22|work=Centi, Biorust.com|archive-date=2007-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20070824072700/http://biorust.com/tutorials/detail/141/en/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=VyJ9yfYl_Fc|title=How to color anime eye (YouTube)|date=2007-06-06|accessdate=2007-08-22|work=Carlus}}&lt;/ref&gt;
isang cultural antropologo na si Matt Thorn ay nagsasabi na nga mga Hapon na animator at ang mga mambabasa ay hindi maramdaman ang ganoong inilarawan sa mata bilang lokal o hindi dayuhan.&lt;ref name=&quot;manga characters look white&quot;/&gt;

Gayunman, hindi lahat ng anime ay may malaking mata. Halimbawa, ang ilan sa mga gawain ng Hayao Miyazaki at Toshiro Kawamoto ay kilala para sa hindi pagkakaroon ng makakatotohanang proporsyonado at wasto mata, pati na rin ang tunay na kulay ng buhok sa kanilang mga tauhan.&lt;ref name=&quot;companion&quot;&gt;{{cite book |last=Poitras |first=Gilles | title=Anime Companion |url=https://archive.org/details/animecompanionwh0000poit |publisher=Stone Bridge Press |year=1998 |location =Berkeley, California |isbn=ISBN 1-880656-32-9 }}&lt;/ref&gt;
Dagdag pa, maraming iba pang mga produksiyong din na ito ay kilala na gumamit ng mas maliit na mga mata. Ang disenyo ay para  magkaroon ng mas maraming pagkakahawig sa mga tradisyunal na sining Hapon.

Ang ilan sa mga character ay may mas maliit na mga mata, na kung saan ang mga simpleng itim na tuldok ang siyang ginagamit.

Ang mga tauhan sa anime ay maaaring gamitin malawak na pagkakaiba-iba ng mga mukha na expression upang mangahulugan nilalaman at mga saloobin.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mangatutorials.com/tut/expressions.htm|title=Manga Tutorials: Emotional Expressions|accessdate=2008-08-22|work=Rio}}&lt;/ref&gt;
Ang mga pamamaraan na ito ay madalas na sa iba't-ibang anyo kaysa sa kanilang katumbas sa kanluranin animation.

Mayroong bilang ng mga iba pang mga elemento pangkakanyahan na pangkaraniwan sa anime , ngunit mas madalas na ginagamit sa [[komedya]]. Ang isang tauhan na nabigla o namangha ay magsagawa ng &quot;face fault,&quot; na kung saan sila ipinapakita isang balisang pinagrabe expression. Galit na mga character na maaaring magpalabas ng isang &quot;ugat&quot; o &quot;stressmark&quot; effect, kung saan ang mga linya na kumakatawan nakaumbok veins ay lalabas sa kanilang mga noo. Galit na mga kababaihan ay paminsan-minsan tawagan ng maso mula sa walang pinanggalingan at hampasin ng isang tao sa mga ito, nangunguna sa mga konsepto ng Hammerspace at pisika sa [[kartun]]. Male character ay bumuo ng isang duguan ng ilong sa paligid ng kanilang mga babaeng love interes (kadalasan upang ipahiwatig ang pagpukaw, batay sa isang lumang kuwento).&lt;ref name=&quot;bloody&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.umich.edu/~anime/info_emotions.html|title=Emotional Iconography in Animae|author=University of Michigan Animae Project|date=Current}}&lt;/ref&gt; 
Napahiya ang alinman sa mga character na gumawa ng isang malaki at mabigat sweat-drop (na ito ay naging isa sa mga pinaka-malawak na kinikilala motifs ng maginoo anime) o ng isang nahahalata pulang pamumula o mga set ng kahilera na linya sa ilalim ng mga mata, lalo na bilang isang paghahayag ng repressed romantikong damdamin. Ang ilang mga anime, kadalasan sa mga pampolitikang plots at iba pang mga paksa ng mga bagay na mas grabe, ay iniwan na sa paggamit ng mga pamamaraan na ito.

=== Pamamaraan ng Animasyon ===
Tulad ng lahat ng animasyon, ang produksiyon ng mga proseso ng storyboarding, voice acting, character disenyo, buo na produksiyon at sa gayon pa rin mag-aplay. Sa pamamagitan ng pagpapabuti sa pangkompyuter na teknolohiya, ang kompyuter na animasyon ay nadagdagan ang kahusayan ng buong proseso ng produksiyon.
[[File:Nimaru Sasuki Profile Anime Purple Girl V1 (cropped).png|thumb|center|Tulad lamang nang ganitong produkto]]

Ang anime ay madalas na itinuturing na isang porma ng limitadong animation. Ito ay nangangahulugan na ang istilo, kahit na sa mas malaki ang produksiyong na ng limitadong animasyon ay ginagamit upang lokohin ang mga mata sa pag-iisip ng may mas marami pang galaw kaysa sa naroon na.&lt;ref name=&quot;manga!&quot; /&gt;
Marami sa mga pamamaraan na ginamit ay napapaloob nangmay cost-cutting na hakbang habang nagtatrabaho sa ilalim ng isang set na badyet.

Ang scene sa anime ay binibigyan diin upang maipakita ang three-dimensional view. Ang background ay para ilarawan ang mga tanawin at kapaligiran.&lt;ref name=&quot;manga!&quot; /&gt; Halimbawa, ang anime ay madalas inilalagay diin sa mga pagbabago ng panahon, bilang ay makikita sa maraming anime, tulad ng ''Tenchi Muyo!''. Kung minsan ang mga aktwal na mga setting ay na dodoble sa isang anime. Ang pinagmulan ng ''The Melancholy of Haruhi Suzumiya'' ay batay sa mga iba't-ibang lokasyon sa loob ng lungsod ng [[Nishinomiya, Hyogo]], Japan.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rinku.zaq.ne.jp/p_v/haruhi.html|title=Reference pictures to actual places|accessdate=2007-01-25}}&lt;/ref&gt;

Ang camera angles, camera movement, at lighting play ng isang mahalagang papel sa tanawin. Ang direktor ay nagkaroon ng pagpapasiya ng pagtukoy tumitingin angulo para sa mga tanawin, lalo na tungkol sa pinagmulan. Sa karagdagan, ang camera angles ay nagpapakita ng perspektibo.&lt;ref name=&quot;production&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.huitula.com/productionIG2_page2.htm|title=Anime production process - feature film|year=2000|accessdate=2007-08-27|work=PRODUCTION I.G}}&lt;/ref&gt;
Ang direktor ay maaari ring pumili ng camera effect sa loob ng sinematograpia, tulad ng panning, mag-zoom, mukha closeup, at malawak na tanawin.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.understandinganime.com/cinematography.php|title=Cinematography: Looping and Animetion Techniques|year=1999|accessdate=2007-08-29|work=Understanding Anime|archive-date=2008-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080613154025/http://www.understandinganime.com/cinematography.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Ang malaking mayorya ng anime ay gumagamit ng tradisyonal na animation, na kung saan ay nagbibigay-daan para sa mas mahusay na dibisyon ng trabaho, mag-ayos sa magpose diskarte at checking ng guhit bago sila pagpapaubaya ng industriya.&lt;ref name=&quot;Jouvanceau2004&quot;&gt;{{cite book
 | last = Jouvanceau
 | first = Pierre
 | authorlink = Pierre Jouvanceau
 | author2 = Clare Kitson (translator)
 | title = The Silhouette Film
 | publisher = [[Le Mani]]
 | year = 2004
 | location = Genoa
 | pages = 103,
 | url = http://www.heeza.fr/description.php?lang=2&amp;path=64&amp;sort=Article&amp;page=0&amp;id=296
 | doi = 
 | id = 
 | isbn = 88-8012-299-1
 | access-date = 2009-06-06
 | archive-date = 2008-03-20
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080320051512/http://www.heeza.fr/description.php?lang=2&amp;path=64&amp;sort=Article&amp;page=0&amp;id=296
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;
Ang ibang medium ay limitado lamang sa independently-made short films,&lt;ref name=&quot;Sharp2003&quot;&gt;{{cite web
 | last = Sharp
 | first = Jasper
 | authorlink = Jasper Sharp
 | title = Beyond Anime: A Brief Guide to Experimental Japanese Animation
 | work = Midnight Eye
 | publisher =
 | year = 2003
 | url = http://www.midnighteye.com/features/beyond_anime.shtml
 | doi =
 | accessdate = 2008-07-21}}&lt;/ref&gt;
halimbawa nito ay ang silhouette at iba pang cutout animation nina Noburo Ofuji,&lt;ref name=&quot;Jouvanceau2004&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cinémathèque2008&quot;&gt;{{cite web
 | last = 
 | first = 
 | authorlink = 
 | title = Tribute to Noburo Ofuji
 | work = To the Source of Anime: Japanese Animation
 | publisher = Cinémathèque québécoise
 | year = 2008
 | url = http://www.cinematheque.qc.ca/animation_japonaise.pdf
 | format = PDF
 | doi = 
 | accessdate = 2008-07-21
 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080819214736/http://www.cinematheque.qc.ca/animation_japonaise.pdf
 | archivedate = 2008-08-19
 | url-status = live
 }}&lt;/ref&gt; ang stop motion puppet animation ni Tadahito Mochinaga, Kihachirō Kawamoto&lt;ref name=&quot;Sharp2004&quot;&gt;{{cite web
 | last = Sharp
 | first = Jasper
 | authorlink = Jasper Sharp
 | title = Interview with Kihachirō Kawamoto
 | work = Midnight Eye
 | publisher =
 | year = 2004
 | url = http://www.midnighteye.com/interviews/kihachiro_kawamoto.shtml
 | doi =
 | accessdate = 2008-07-21}}&lt;/ref&gt; at Tomayasu Morata
&lt;ref&gt;{{cite web
 | last = Hotes
 | first = Catherine
 | authorlink = Catherine Munroe Hotes
 | title = Tomoyasu Murata and Company
 | work = Midnight Eye
 | publisher =
 | year = 2008
 | url = http://www.midnighteye.com/features/tomoyasu-murata-and-company.shtml
 | doi =
 | accessdate = 2008-07-21}}&lt;/ref&gt; at ang computer animation ni Satoshi Tomioka
&lt;ref&gt;{{cite book
 | last = Walters
 | first = Helen
 | authorlink = Helen Walters
 | author2 = 
 | title = Animation Unlimited: Innovative Short Films Since 1940
 | publisher = Laurence King
 | year = 2004
 | location = London
 | pages = 
 | url = http://lib.leeds.ac.uk/record=b2662684
 | doi = 
 | id = 
 | isbn = 18-5669-346-5
 | access-date = 2009-06-06
 | archive-date = 2015-11-03
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151103123138/http://lib.leeds.ac.uk/record=b2662684
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;
(pinaka kilala ang ''Usavich'').
&lt;ref&gt;{{cite web
 | last = 
 | first = 
 | authorlink = 
 | title = Works
 | work = KANABAN-Web
 | publisher = Kanaban Graphics
 | year = 2008
 | url = http://www.kanaban.com/html/Kanaban_E.html
 | doi = 
 | accessdate = 2008-07-21
 | archive-date = 2008-07-20
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080720163334/http://www.kanaban.com/html/Kanaban_E.html
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;

== Industriya ==
[[Talaksan:Producció anime.jpg|thumb|center|800px|Istruktura ng modernong industriyang anime.&lt;ref&gt;{{citar web|url = http://www.jetro.go.jp/chile/revista_electro/revista200510.pdf|títol = Japanese Marked Trend Octubre 2005, N°1|consulta = 24 de març de 2008|últim = Okubo|primer = Atsushi|publicació = Japanese Tech and Market Magazine.|idioma= castellà}}&lt;/ref&gt;]]

Sa pagitan nang 1900 at unang bahagi nang 2000, ang Anime produksiyon ay nadagdagan malaki.&lt;ref&gt;{{citar publicació|url = http://web-japan.org/nipponia/nipponia27/es/feature/feature02.html|títol = La Animación Japonesa: Hechos y Cifras|autor = Yoshihiro, Yonezawa| publicació = NIPPONIA}}&lt;/ref&gt;

Sa 2001, pelikula, mga video at telebisyon Productions naabot isang tinatayang halaga ng 180,000,000,000 yen (€ 1350000000), at kung paano eksibisyon ay tinatayang na 43 bilyong yen (323,400,000). Gayundin ang halaga ng broadcasts sa telebisyon ay matibay:
&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
! Taon
! Pagpapalabas ng umaga
! Pagpapalabas ng hapon 
! Pagpapalabas ng gabi
! Kabuuan
|-align=&quot;center&quot;
| 1996
| 643
| 850
| 1,090
| 2,583
|-align=&quot;center&quot;
| 1997
| 667
| 660
| 1,261
| 2,588
|-align=&quot;center&quot;
| 1998
| 673
| 452
| 1,406
| 2,531
|-align=&quot;center&quot;
| 1999
| 906
| 393
| 1,254
| 2,553
|-align=&quot;center&quot;
| 2000
| 724
| 271
| 1,291
| 2,286
|}
&lt;/center&gt;

=== Mga Kompanyang Anime ===

Ang bilang ng mga tagalikha Anime sa Japan ay 3657 at ng kompanya ng mga 247. Ang bilang ng mga lisensiya ito ay nakabuo ay € 2772500000, at 5,709,000 pa eksibisyon. Dapat ka ring mapapansin na, Toei Animation , na ang pinakamalaking kompanya Anime sa Japan, ay nakabuo ng malalaking halaga ng kita mula sa benta ng mga produkto Anime parehong sa loob at labas ng bansang Hapon:

&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
! Taon
! Kita sa halagang milyong [[yen]] sa labas ng Hapon
! Kita sa halagang milyong [[yen]] sa Hapon
|-----
| 1999
| 1,561
| 8,233
|-bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot;
| 2000
| 5,452
| 9,393
|-----
| 2001
| 7,154 
| 8,876 
|-bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot;
| 2002
| 6,253
| 11,442
|-----
|}
&lt;/center&gt;
Sa loob ng kompanya, animation Studios ay sa negosyo, na humahantong sa bilang:
&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
!Pangalan
!Pagkakatatag
!Kabuuang manggagawa
|-align=&quot;center&quot;
|[[Aniplex]]
|1997
|50
|-align=&quot;center&quot;
|[[Bee Train]]
|1997
|70
|-align=&quot;center&quot;
|[[BONES (estudi)|BONES]]
|1998
|-align=&quot;center&quot;
|[[Eiken]]
|1952
|50
|-align=&quot;center&quot;
|[[Gainax|GAINAX]]
|1981
|20
|-align=&quot;center&quot;
|[[Gonzo]]
|1992
|155
|-align=&quot;center&quot;
|[[J.C.STAFF]]
|1986
|120
|-align=&quot;center&quot;
|[[Kyoto Animation]]
|1981
|67
|-align=&quot;center&quot;
|[[Madhouse]]
|1972
|120
|-align=&quot;center&quot;
|[[Manglobe]]
|2002
|-align=&quot;center&quot;
|[[Nippon Animation]]
|1975
|100
|-align=&quot;center&quot;
|[[Production I.G]]
|1987
|184
|-align=&quot;center&quot;
|[[Satelight]]
|1995
|77
|-align=&quot;center&quot;
|[[Studio 4°C]]
|1986
|
|-align=&quot;center&quot;
|[[Studio Ghibli]]
|1985
|150
|-align=&quot;center&quot;
|[[Studio Nue]]
|1972
|-align=&quot;center&quot;
|[[Studio Pierrot]]
|1979
|-align=&quot;center&quot;
|[[Sunrise]]
|1972
|170
|-align=&quot;center&quot;
|[[Tatsunoko]]
|1962
|43
|-align=&quot;center&quot;
|[[Toei Animation]]
|1956
|462
|-align=&quot;center&quot;
|[[Tokyo Movie Shinsha|TMS Entertainment]]
|1995
|298
|}
&lt;/center&gt;

== Pagpapakalat ==
Habang ang anime ay ipinasok merkado na Japan sa pagkatapos ng 1960, ito ay lumago bilang isang pangunahing cultural export market sa panahon ng paglago nito sa panahon nang dekadang 1980 at dekadang 1990. Ang animeng merkado para sa Estados Unidos ay lamang ay &quot;nagkakahalaga ng humigit-kumulang sa $4.35 bilyon, ayon sa Japan External Trade Organization.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://online.wsj.com/article/SB118851157811713921.html?mod=googlenews_wsj|title=Manga Mania|date=2007-08-31|accessdate=2007-08-31|work=Bianca Bosker (Wall Street Journal)}}&lt;/ref&gt;
Ang anime ay isang pangkalakalan ''(commercial)'' na tagumpay sa Asia, Europa at Latin America, kung saan ang anime ay naging mas pangunahing kaysa sa Estados Unidos. Halimbawa, ang Saint Seiya video game ay inilabas sa Europa dahil sa ang pagiging popular ng ipakita kahit na ilang taon matapos ang serye ay na-off-air.

Ang anime distrubution companies ay may hawak ng licensing at pamamahagi ng mga anime na sa labas ng bansang Hapon. Ang nakalisensiyang anime ay puwedeng mabago sa pamamagitan ng Distributor sa pamamagitan ng dubbing sa wika ng mga bansa at ang pagdadagdag ng wika ng subtitles sa wikang Hapon. Gamit ang isang katulad global pamamahagi pattern tulad ng Hollywood, ang mundo ay nahahati sa limang rehiyon.

Ang ilang mga pag-edit ng mga kalinangang pangsangunian ay maaaring mangyari sa mas mahusay na sundin ang mga sanggunian ng mga hindi Hapon na kalnangan.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://w3.salemstate.edu/~poehlkers/Emerson/Pokemon.html |title=Pokemon Case Study&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2009-06-06 |archive-date=2008-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080820181118/http://w3.salemstate.edu/%7Epoehlkers/Emerson/Pokemon.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ang ilang mga kompanya ay maaaring tanggalin ang anumang katutol-tutol na nilalaman, sumusunod sa lokal na batas. Ang pagbabago ng proseso ay malayo mas laganap sa ang nakaraan (hal. Robotech), ngunit ang paggamit nito ay tinanggihan dahil sa ang demanda para sa mga anime sa kanyang orihinal na anyo. Ang &quot;light touch&quot; na diskarte sa localisasyon ay pinapaboran na tumitingin ang orihinal na anyo ng anime. Ang paggamit ng ganitong uri ng pamamaraan ay tanda ng tagumpay ng Naruto at Cartoon Network ng Adult Swim programming bloke, pareho ng mga menor de edad na ng mga pagbabago.

Sa pagdating ng mga DVD, ito ay naging posible na maisama ang maramihang wika ng mga track sa isang simpleng produkto. Na ito ay hindi na ang kaso sa VHS cassette, sa hiwalay na VHS ng media ay ginagamit at sa bawat VHS cassette pareho ang presyo sa isang solong DVD. Ang &quot;dapyo&quot; diskarte din naaangkop sa DVD release sa dahilang sila kabilang pareho ang dubbed audio at ang orihinal na Japanese audio na may subtitles, kadalasang hindi inilathala. Inedit na anima na para sa telebisyon ay karaniwang pinalabas sa DVD &quot;uncut&quot;, kasama ang lahat ng tanawin buo.

Ang mga TV network ay madalas ay madalas na magpalabas ng anime. Sa Japan, ang mga pangunahing pambansang TV network, tulad ng sa TV Tokyo broadcast anime regular. Mas maliit na mga panrehiyong estasyon ng broadcast anime sa ilalim ng UHF. Sa [[Estados Unidos]], cable TV channels tulad ng Cartoon Network, Disney, Sci-fi, at iba pa ay inaalay ang ilan sa kanilang mga timeslots sa anime. Ang ilan, tulad ng Anime Network at ang FUNimation Channel, ay anime lang ang madalas na ipinapalabas. Ang Sony-based Animax at Disney's Jetix channel ay nagpapalabas ng anime sa loob ng maraming mga bansa sa mundo. AnimeCentral naman ang sa Inglatera.

Kahit na ito ay lumabag sa karapatang-kopya ng mga batas sa maraming bansa, ang ilang mga tagahanga ay nagdaragdag ng subtitles sa anime para sa kanilang mga sarili. Ang mga ito ay ipinamamahagi na fansubs. Ang etikal epekto ng paggawa, pamamahagi, o nanonood fansubs ay paksa ng maraming kontrobersiya kahit kung ang mga fansub groups ay hindi kumikita mula sa kani-kanilang mga gawain. Kapag ang serye na ito ay lisensiyado sa labas ng bansang Hapon, fansub groups ng madalas na ay namamahagi ng kanilang trabaho. Sa isang kaso, ang Media Factory Incorporated ay hiniling na walang fansubs ng kanilang materyal na gagawin, na kung saan ay iginagalang ng fansub community.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Anxious times in the cartoon underground|work=CNet|url=http://news.cnet.com/Anxious-times-in-the-cartoon-underground/2100-1026_3-5557177.html | accessdate=2007-09-06|date=2005-02-01}}&lt;/ref&gt; Sa katunayan, ang Bandai mismo ay nagpasalamat sa mga fansubbers para sa kanilang mga papel sa pagtulong sa anime na The Melancholy of Haruhi Suzumiya na kilala sa mga bansang nagsasalita ng Ingles.&lt;ref&gt;{{cite web | title=Adventures of the ASOS Brigade Episode 00: Made by Fans for Fans | work= | url=http://asosbrigade.com/ | accessdate=2006-12-23 | archive-date=2007-01-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070101232949/http://www.asosbrigade.com/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang Internet ay nagkaroon ng isang makabuluhang papel sa ang pagpapalabas ng mga anime na sa labas ng bansang Hapon. Bago ang 1990, ang anime lang sa loob ng bansang Hapon.Tulad din ng katanyagan ng Internet na lumago, lumago rin ang interes sa anime. Karamihan sa fandom ng anime ay lumago sa pamamagitan ng Internet. Ang kumbinasyon ng internet communities at ang pagtaas ng halaga ng mga anime material, mula sa mga video sa mga imahe, ay tumulong sa paglago ng fandom.&lt;ref name=&quot;anime-internet&quot;&gt;{{cite web|url=http://comipress.com/article/2006/07/20/489|title=100 Questions About Anime &amp; Manga Overseas|date=2006-07-20|accessdate=2007-08-23|work=Comipress}}&lt;/ref&gt; At dahil, mas lumago pa ang gamit ng internet, ang internet advertising ay lumago mula 1.6 bilyon yen hanggang sa 180 na yen sa pagitan ng 1995 at 2005.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.j-cast.com/2005/12/21000171.html|title=Free Anime: Providers Bear Losses to Build Business|date=2005-12-21|accessdate=2007-08-27|work=J-Cast Business News|archive-date=2007-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823111524/http://en.j-cast.com/2005/12/21000171.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Impluwensiya sa Pandaigdigang Kalinangan ==

Anime ay naging pangkalakalan ''(commercial)'' pinakinabangang sa kanluranin na bansa, tulad ng unang bahagi ng pangkalakalan ''(commercial)'' matagumpay kanluranin adaptations ng mga anime, tulad ng ''Astro Boy'', ay may naigawa.&lt;ref name=&quot;commercially successful&quot;&gt;{{cite web | title = Progress Against the Law: Fan Distribution, Copyright, and the Explosive Growth of Japanese Animation | url = http://groups.csail.mit.edu/mac/classes/6.805/student-papers/fall03-papers/Progress_Against_the_Law.html |  accessdate = 1 Mayo 2006 }}&lt;/ref&gt;
Ang kahanga-hanga ang tagumpay ng Nintendo ng multi-bilyong dolyar [[Pokemon]] franchise &lt;ref&gt;{{cite news | title = Pokemon (sic) Franchise Approaches 150 Million Games Sold | url = http://sev.prnewswire.com/entertainment/20051004/LATU06404102005-1.html | publisher = PR Newswire | date = 2005-10-04 | accessdate = 2006-09-16 | archive-date = 2009-02-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090216034141/http://sev.prnewswire.com/entertainment/20051004/LATU06404102005-1.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ay nakatulong ng malaki ang spin-off na anime serye na unang pinalabas sa dulo nang 1990, ay tumatakbo pa rin sa buong mundo sa araw na ito. Sa paggawa nito, ang anime ay ginawa ng makabuluhang epekto sa kalinangang kanluranin. Dahil ang ika-19 siglo, maraming mga banyaga ay nagpahayag ng isang partikular na interes patungo sa bansang Hapon. Ang anime ay nagpakita ng kalinangan ng mga Hapon sa mga banyaga. Bukod sa anime, ibang parte pa ng kalinangang Hapon ay nadagdagan sa pagkakatangkilik.&lt;ref&gt;{{cite news| last = Faiola| first = Anthony| title = Japan's Empire of Cool| work = [[The Washington Post]]| page = A1| publisher = [[Washington Post Company]]| date = 2003-12-27| url = http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A33261-2003Dec26?language=printer| accessdate = 2007-08-17| archiveurl = https://archive.today/20121216135122/http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A33261-2003Dec26?language=printer| archivedate = 2012-12-16| url-status = live}}&lt;/ref&gt; Sa buong mundo, ang bilang ng tao nag-aaral sa wikang Hapon ay nadagdagan.  Noong 1984, ang mga Japanese Language Proficiency Test ay ginawa upang matugunan ang pagtaas ng demanda.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Introduction |publisher=The Japan Foundation |url=http://www.jlpt.jp/e/about/index.html |accessdate=2009-05-01}}&lt;/ref&gt; 
Ang anime-influenced animation ay tumutukoy sa mga animasyon na hindi gawa sa bansang Hapon na gumagaya sa istilong biswal ng anime.&lt;ref name=&quot;whatisanime&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/editorial/2002-07-26|title=What is anime?|date=2002-07-26|accessdate=2007-08-18|work=ANN}}&lt;/ref&gt;
Karamihan ng mga gumagawa ay nilikha sa pamamagitan ng studios sa Estados Unidos, Europa, at iba pang bahagi ng Asya; at sila ay pangkalahatang incorporate stylizations, pamamaraan, at katatawanang inilarawan sa anime physics, tulad ng sa kaso ng [[Avatar: The Last Airbender]]. Kadalasan, produksiyon crews alinman sa mga tagahanga ng mga anime o ay kinakailangan tingnan ang anime.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scifi.com/sfw/anime/sfw12366.html|title=SciFi Channel Anime Review|accessdate=2006-10-16|work=SciFi}}&lt;/ref&gt; Ang iba pa ngang mga mangugughit ay ginagawa na ang anime bilang ang kanilang inspirasyon sa kani-kanilang mga proyekto.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ugo.com/ugo/html/article/?id=17924|title=Aaron McGruder - The Boondocks Interview|date=|accessdate=2007-10-14|work=Troy Rogers|publisher=UnderGroundOnline|archive-date=2007-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20071030033247/http://www.ugo.com/ugo/html/article/?id=17924|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.g4tv.com/screensavers/features/49962/Ten_Minutes_with_Megas_XLR.html], ''Ten Minutes with &quot;Megas XLR&quot;'', 13 Oktubre 2004&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang isang Pranses na production team para sa Ōban Star-Racers inilipat sa Tokyo upang makipagtulungan sa isang Japanese production team mula sa Hal Film Maker.&lt;ref name=&quot;company&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.savtheworld.com/eng/company.php|title=''STW company background summary''|access-date=2009-06-06|archive-date=2007-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813141936/http://www.savtheworld.com/eng/company.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
Ang mga kritiko at ng pangkalahatang anime fanbase hindi kinikilala ang mga ito bilang mga anime.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenation.net/blog/2006/05/15/ask-john-how-should-the-word-anime-be-defined/|title=How should the word ''Anime'' be defined?|date=2006-05-15|accessdate=2008-09-26|work=AnimeNation}}&lt;/ref&gt;

Ang ilang mga animated na teleserye ng [[Estados Unidos]] ay may ibang anime styling sa layuning [[komedya]], halimbawa ''South Park'' (na may &quot;Chinpokomon&quot; at &quot;Good Times with Weapons&quot;). ''South Park'' ay may nakaka-aliw na pagguhit at ginaya nito ang &quot;Brittle Bullet&quot;, ang ikalimang episode ng FLCL, na ipinalabas ng ilang buwan matapos ang &quot;Chinpokomon&quot; ay malabas. Ang layunin sa [[komedya]]ng anime ay ang pambuwelo para sa mga pangunahing saligan ng Kappa Mikey, isang Nicktoons Network orihinal na [[kartun]]. Kahit clichés karaniwang matatagpuan sa anime na ginaya sa ilang serye, tulad ng Perfect Hair Forever. Anime na nagsimula na lumabas sa unang bahagi nang dekadang 1990, sa panahon ng Anime boom, simula sa Anime Expo, Animethon, Otakon, at JACON. Kasalukuyang ang mga anime conventions ay taunang ginagawa sa ibat-ibang lugar sa ibat-ibang bansa sa buong mundo.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animecons.com/events/|title=Convention Schedule|accessdate=2007-09-06|work=AnimeCons}}&lt;/ref&gt; Marami sa mga pumupunta sa mga convention na ito ay sumasali sa cosplay, na kung saan sila ay nagsusuot ng mga damit katulad ng mga tauhan sa anime. Paminsan minsan, may mga bisita mula sa bansang Hapon tulad ng mga manunulat, direktor, manguguhit at marami pang iba. Dumarami rin ang mga anime clubs hindi lamang sa mga paaralan o kung saan nagkakakita-kita ang mga tagahanga ng anime ngunit pati sa internet ay laganap na rin ito.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://daily.stanford.edu/article/2002/5/21/animeAchievesGrowingPopularityAmongStanfordStudents |title=Anime achieves growing popularity among Stanford students&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2009-06-06 |archive-date=2009-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090124162244/http://daily.stanford.edu/article/2002/5/21/animeAchievesGrowingPopularityAmongStanfordStudents |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Kultura ===
==== Shinto at Budismo ====
Ang Shinto ay ang katutubong relihiyon ng bansang Hapon, characterized sa pamamagitan ng isang pangitain animistic likas na katangian. Ang {{nihongo|''Shintō''|神道}} ay ang paraan ng mga diyos, ang pag-uugali na sa masarap na pagsasamahan sa espiritung kalikasan at ninuno, ang {{nihongo|''[[kami]]''|神}}, sa pangkalahatan ay positibo, itakda ang laban sa {{nihongo|''[[oni (folclore)|oni]]''|鬼}}, marahas na demonyo.  May mga hindi mabilang paksa at legends pagkatapos ay kinuha mula sa tradisyon Shinto, na nagsisimula sa mga nakolekta sa Kojiki at Nihongi (mga teksto ng dating mula sa ikawalo siglo AD), na nagbibigay ng higit pa sa isang Anime inspirasyon ng mga kuwento nila sabihin.&lt;ref&gt;cfr. Antonia Levi. ''Samurai from Outer Space: Understanding Japanese Animation''. Open Court, 1996, p. 34; Marcello Ghilardi. ''Cuore e acciaio. Estetica dell'animazione giapponese''. Padova, Esedra, 2003, p. 38.&lt;/ref&gt; Sa partikular, ang isang katangian ng Shintoism ay tiyak na upang pagsamahin ang mga elemento ng pantasya at katotohanan na kabilang sa matatagpuan sa ibayo ng normal na limitasyon ng pang-unawa ng tao sa ordinaryong araw-araw na buhay, isang katangian na kung saan ay madaling makikita sa maraming mga Hapon animated gumagana.&lt;ref&gt;cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', p. 40.&lt;/ref&gt;

Ngunit madalas na-play ng isang papel sa isang lagay ng lupa rin ang Budismo , sa mga partikular na ang {{nihongo|''[[Buddhismo Zen|Zen]]''|禅}}. Hindi alintana ang mga madalas na presensiya sa mga kuwento ng Monaco, ay susi sa karikatura kaysa sa malubhang, ang Zen tradisyon, para sa kanyang direktang at praktiko diskarte sa katotohanan, hindi madaling kapitan ng sakit sa konstruksiyon ng mga haka-haka system na claim na ipaliwanag ito, lends mismo na rin sa mga kuwento kung saan ang mga character na maglaro mga tungkulin ng aksiyon, ibig sabihin ang mga diwa pa rin ng entertainment at panoorin.&lt;ref&gt;cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', p. 42.&lt;/ref&gt;

[[Talaksan:Kuniyoshi Utagawa, Dragon 2.jpg|thumb|left|200px|Mitolohikong alamat ng mga shintohista (ginawa ni Kuniyoshi Utagawa, noong 19 siglo).]]

==== ''Bushidō'' ====
Ang isa pang kadahilanang leads sa tradisyong anime, anecdotes, at sitwasyong etika ay tiyak na angkop na lalo na sa militar kumplikadong code ng-uugali itinatag sa pamamagitan ng bushi-gawin, ang paraan ng marangal mandirigma.&lt;ref&gt;Il testo di riferimento in materia è costituito da ''Hakagure kikigaki'' (Annotazioni su cose udite all'ombra delle foglie), scritto dal samurai [[Yamamoto Tsunetomo]] nel XVIII secolo. Sull'argomento in fatto di animazione giapponese cfr. Gianluca Di Fratta. ''La via dei samurai'', in AA.VV., ''Con gli occhi a mandorla. Sguardi sul Giappone dei cartoon e dei fumetti'', Tunué, 2007, pp. 217 e segg.; Arianna Mognato, ''op. cit.'', p. 85.&lt;/ref&gt; Ang mga kuwento ng mga diwa sa mga partikular na may posibilidad na pagsamahin ang mga aspeto ng Bujutsu &quot;ang diskarte at militar {{nihongo|''[[bujutsu]]''|武術,|'la tecnica e l'abilità marziale'}} at {{nihongo|''[[budō]]''|武道,|'la via marziale che conduce alla pace'}} ang militar na paraan na humahantong sa kapayapaan&quot; upang magbigay ng tamang dami ng isang ipakita ng fighting, ngunit din upang kumatawan sa landas ng moral at character pagsasanay.&lt;ref&gt;cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', p. 45.&lt;/ref&gt; Gayunpaman, na ibinigay na ang Bushido ay characterized sa pamamagitan ng pagkakaroon ng moral katangian gabay, tulad ng hustisya, kahulugan ng duty, katapatan, pakikiramay, karangalan, katapatan at tapang, ito ay mabuti upang panatilihin sa isip na ito ay hindi lamang ang mga kultural na background ng mga diwa na kahit paano ang mga ito ay nakatutok sa labanan, o direkta sa kontrahan set sa pyudal Japan, ngunit din sa maraming mga kuwento ng ordinaryong buhay, nanirahan sa pagitan ng mga bangko paaralan tulad ng sa bahay.&lt;ref&gt;cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', p. 46; Gianluca Di Fratta, ''op. cit.'', p. 218.&lt;/ref&gt; Ito ay {{nihongo|''shugyō''|修行}}, ang matinding pagsasanay ensayado ng bushi (o budoka) upang dumating sa pagpipigil sa sarili at disiplina sa sarili, upang makilala ang mga lokasyon at ebolusyon protagonists ng Anime, madalas ay nakikibahagi sa mga negosyo na maglagay ng isang pilay sa kanilang mga panloob na mga mapagkukunan at nangangailangan ng mga ito sa pagtagumpayan ang kanilang mga takot at kahinaan.&lt;ref&gt;cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', pp. 47 e 108.&lt;/ref&gt; Minsan, pagkatapos, ang tunay na layunin ng path na ito, ang pagpasa sa pamamagitan ng kontrol ng {{nihongo|''[[Ki (filosofia)|ki]]''|氣 oppure 气}}, ang panloob na enerhiya, ay kahit na makakuha ng isang kamalayan ng kawalan ng laman ng mga katotohanan na hahantong sa pagbibigay ng up ang pag-angkin ng kaakuhan at upang Pinahahalagahan ang paglipad ng materyal na pag-iral, sa gayon ay hindi kahit na kamatayan ay walang dahilan upang takot.&lt;ref&gt;cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', p. 50; Gianluca Di Fratta, ''op. cit.'', p. 222.&lt;/ref&gt; Gayunpaman, ito di-prodromal pananaliksik at ay din na tinukoy sa pamamagitan ng bayani ng kanyang sariling identity, bilang laban sa di-umano'y ang pag-apruba ng kompanya.&lt;ref&gt;cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', p. 79.&lt;/ref&gt;

==== Mga ''Senpai'' at ''Kōhai'' ====
Ang path ng budoka, gayunpaman, ang isang patakaran ay hindi maaaring nagsimula nang walang isang gabay, ito ay kinakatawan ng isang magulang o isang guro {{nihongo|maestro|先生,|sensei}} ay ng maliit na kahalagahan, na ipinapakita ang paraan sa kanyang pag-uugali.&lt;ref&gt;cfr. Gianluca Di Fratta, ''op. cit.'', p. 220.&lt;/ref&gt; na ito relasyon sa Japanese lipunan, ay karaniwang kinakatawan ng mga pares-senpai Koha, kung saan ang una ay &quot;ang isa na nagsimula muna,&quot; at ikalawang &quot;ang isa na nagsimula mamaya.&quot; Ang ulat na ito, na nagpapahiwatig paggalang at malasakit ng junior mga mag-aaral sa senpai, ngunit din na dapat sila talaga magagawang payuhan at direktang mga ito sa buhay, maaaring kilalanin ang halos anumang panlipunang konteksto, mula sa paaralan sa trabaho, mula sa sports sa politika, at hindi maaaring hindi din makikita sa Anime, na madalas ay ang relasyon sa pagitan ng mga pangunahing character.&lt;ref&gt;cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', pp. 48 e segg.&lt;/ref&gt;

==== Ang ''Giri'' at Ang Bilis ng Tungkulin ====
Para sa mga Hapon pag-iisip, samakatuwid, ang tunay na lakas ay namamalagi sa kanyang pagwawalang-bahala ng mga personal na kaligayahan upang ituloy isang mainam at pagtupad ng isang tungkulin.&lt;ref&gt;cfr. Gianluca Di Fratta, ''op. cit.'', pp. 223 e segg.&lt;/ref&gt; Ang bilis ay tiyak na ang duty sa tumira ng isang utang, na maaaring sa paggalang ng kanyang higit sa lahat, ang mga magulang, ninuno at kahit laban sa kanyang pangalan, ngunit sa mga kuwento ng maraming mga diwa darating na laban sa buong mundo, laban sa kung saan ang kalaban, madalas lumalagpas sa kanilang personal na mga damdamin at kulob paghihiwalay nito walang mintis pagkakaiba nagpapahiwatig, ay responsable para sa mga tagapagligtas sa matinding pagpapakasakit sa sarili {{nihongo|sacrificio di sé|我慢,|gaman}}.&lt;ref&gt;cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', pp. 78 e segg.; Gianluca Di Fratta, ''op. cit.'', pp. 226 e segg.&lt;/ref&gt; na ito, gayunpaman, mula sa isang ganap na walang kaugnayan sa relihiyon, dahil kalinisang-asal ay isang konsepto ng sarili nito, kung saan ang uniberso ay regarded sa pamamagitan ng Hapon amoral at walang bahala.&lt;ref&gt;cfr. Antonia Levi, ''op. cit.'', p. 98.&lt;/ref&gt; Ang mga halimbawa sa mga diwa ng tulad ng isang diskarte ay maraming kultura, at ang pinakamadaling upang spot ay tiyak sa na pinakayamang robot na ugat (mecha) na lumago noong dekadang 1970 at dekadang 1980, at na, bagama't may ibang nuances, ito ay umiiral sa araw na ito. Ngunit hindi lamang, dahil ang serye tulad ng ''Saint Seiya (Knights ng Zodiac)'' ay mula sa manga sa pamamagitan ng Masami Kurumada, sa pangalan ng isa sa mga maraming, mayroong isang malinaw na hinalaw.&lt;ref&gt;cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', pp. 97 e segg.&lt;/ref&gt;

==== Tao, Kalikasan, at Teknolohiya ====

Ano ang sinabi tungkol sa tradisyon Shinto ay din kapaki-pakinabang sa kung paano ang mga komplikadong talakayan sa kaugnayan sa pagitan ng kalikasan at teknolohiya sa lugar para sa isang mahabang oras sa Hapong lipunan (pati na rin ang lahat ng bagay sa mundo) ay makikita sa Anime. Habang, sa katunayan, ang teknolohiya ay minsan kinakatawan bilang isang positibong tao, na kung saan mas malaki kagalingan at pag-unlad garantiya, hindi sa banggitin kapag ang paksa ng kakila-kilabot pagbabanta, sa kabilang banda ito sa iba pang mga gawa, ay nagiging sa pinakamasama kalamidad, tulad ng dahil sa kapaligiran ganap na pagkasira, o kahit isang tagapagtaguyod ng mass pagkawasak. Pagkatapos doon ay ito pagtitigalawa ng mga damdamin na may paggalang sa isang posisyon ng pagbubuo, tulad ng nakikita sa maraming mga gumagana na kung saan ito dalawahan positibo at negatibong halaga nangyayari nang sabay-sabay sa isang dramatic resulta ay madalas na makabalighuan: ang pinsala na sanhi ng teknolohiya para lamang sa kalahati ng mga ito maaaring repaired.&lt;ref&gt;cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', pp. 133 e segg.&lt;/ref&gt; Narito muli, ang pinaka-agarang halimbawa magtagpo sa genre mecha, lalo na tungkol sa teknolohiya sa kanyang salvific halaga (sa tingin ng Pumunta Nagai ay gumagana), habang ang dungis sa pangalan nito, walang armonya kaugnayan sa mga katangian na kung saan ay kakaiba sa likas na katangian, ay madalas na natagpuan sa ang gawain ng mga may-akda tulad ng Hayao Miyazaki at Tatsuo Yoshida .&lt;ref&gt;cfr. ad esempio, per Go Nagai, la trilogia formata dalle serie TV ''[[Mazinga Z]]'', ''[[Grande Mazinga]]'' e ''[[UFO Robot Goldrake]]''; per Hayao Miyazaki, la serie TV ''[[Conan, il ragazzo del futuro]]'' e il lungometraggio ''[[Princess Mononoke]]''; per Tatsuo Yoshida, la serie TV ''[[Kyashan il ragazzo androide]]''.&lt;/ref&gt; Mula sa isa pang pananaw, ang ugnayan sa pagitan ng tao at teknolohiya, sa partikular, ay din sa gilid sa pamamagitan ng kung saan ang mga diwa privileged isama kamakabaguhan at rework, na nagreresulta sa huling isang inseparable kumbinasyon ng mga luma at bagong.&lt;ref&gt;cfr. Dani Cavallaro, ''op. cit.'', p. 6.&lt;/ref&gt;

== Diwa ng ''Anime'' sa mundo ==
=== Asya ===
Ang mga diwa ay sa paglipas ng panahon isang pandaigdigang kumalat. Higit pa sa Japan, Asia animation Japan ay lubhang popular sa mga bansa tulad ng Taiwan, ang South Korea at timog-silangan, kung saan, halimbawa, ang mga bata serye Doraemon ay lubhang matagumpay sa Thailand at sa Pilipinas dahil sa ang maagang nineties, bilang isang resulta ng Pokémon.&lt;ref&gt;cfr. Susan J. Napier, ''op. cit.'', p. 5 e segg.&lt;/ref&gt; Mas karaniwan, gayunpaman, ang mga telebisyon sa Gitnang Silangan, bagaman UFO Robo Grendizer edition serye bilang Arab ay nagkaroon ng isang malaking sumusunod na doon, masyadong.&lt;ref&gt;cfr. Wasim. [http://www.grendizer.net/Grendizer.html ''Grendizer'']. URL consultato il 30 dicembre 2007.&lt;/ref&gt; Hindi lamang sa ibang bansa Sumikat ang [http://www.aniplogs.com anime] kundi ito rin ay malugod na tinanggap sa Pilipinas. Isa sa mga naunang nagpalabas nito ay ang mga lokal na channel na ABS-CBN, GMA7 at ABC 5. Dahil sa hindi pa naging uso ang &quot;cable TV&quot; noon at kakaunti lamang ang kayang magbayad sa serbisyo, ang anime ay napagtuunan ng pansin ng mga kabataan at dito ay nagsimula itong sumikat.

Isa sa mga pinaka sikat na anime noon ay ang Voltes V na naunang pinalabas sa GMA7, bagamat ito'y luma na, sumikat ito sa mga kabataan dahil isa ito sa mga pinakaunang anime na nagpalabas ng ''genre'' na robot o kilala rin sa tawag na ''Mecha'' o ''Meka''. Sinundan ito ng pagbabalabas ng ''Daimos'' at kung ano ano pa. Sumunod nito ang pagsibol ng mas bago na anime kabilang ang ''Ghost Fighter'' na kilala rin sa tawag na ''Yu Yu Hakusho'' kasunod nito ang biglaang paglagananap ng ''Dragonball Z'' na ikinatuwa ng mga kabataan.

=== Hilagang Amerika ===
Ang unang Anime aired sa US ay mga serye Boy Astro (Tetsuwan Atom) network NBC sa pagitan ng 1963 at 1964, halos sabay-sabay sa Japan.&lt;ref&gt;cfr. JETRO, ''Japan Animation Industry Trends'', cit., p. 7; Hal Marcovitz, ''op. cit.'', pp. 29 e segg.&lt;/ref&gt; Simula noon, pag-import ay maging matatag, bagaman hindi hanggang sa ang napakalaking ' maagang nineties. Sa eytis ng maraming klasikong serye, gayunpaman, ay ipinadala sa pamamagitan ng iba't-ibang mga TV, kahit na madalas na iniangkop at reassembled sa dialogues at ang masamang balak sa panlasa ng mga Amerikano publiko, tulad ng sa kaso ng ''Tranzor Z (Mazinger Z), Labanan ng Planeta (Gatchaman Kagaku Ninja Tai)'' at ''Star Blazers'',&lt;ref&gt;cfr. John Gosling. (1996) [http://www.awn.com/mag/issue1.5/articles/goslingeuro1.5.html ''Anime in Europe'']. URL consultato il 30 dicembre 2007.&lt;/ref&gt; o ang pinaka-kapansin-pansin ng ''Force Limang , Voltron'' at ''Robotech''. Ang unang binubuo ng isang serye na nagreresulta mula sa pagsama-sama ng limang magkakahiwalay na mga diwa (''Gaiking Daiku maryū, Robo Danguard alas wakusei, Starzinger SF Saiyuki, Getter Robo G'', at ''UFO Robo Grendizer''), para sa isang kabuuan ng 130 episodes (26 sa bawat serye);&lt;ref&gt;cfr. Sseligma. [http://web.mit.edu/sseligma/www/force5.html ''Force Five''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416173700/http://web.mit.edu/sseligma/www/force5.html |date=2009-04-16 }}. URL consultato il 30 dicembre 2007.&lt;/ref&gt; huli ay din makuha sa pamamagitan ng patungan ng isang serye na may dalawang orihinal na serye (''O Hyakujū Golion'' at ''Kiko kantai Dairugger XV''), pati na rin ang third, na pinagsasama ang tatlong (''Chōjikū Yosa Macross, Mospeada'', at ''Kiko Soseiki Chōjikū Kidan Southern Cross'') para sa isang kabuuang 85 episodes. Mamaya, din sa tagumpay ng pelikula ''Akira'' sa Amerikanong sinehan, sa maagang nineties siya nagsimulang upang bumuo ng isang mas pansin ang hindi pangkaraniwang bagay, mula sa parehong TV at mga operator ng sektor home video, kaya na sa huling sampung taon US Anime merkado ay lumago tremendously.&lt;ref&gt;cfr. Susan J. Napier, ''op. cit.'', p. 6.&lt;/ref&gt; Ang mahusay na tagumpay nakamit sa pamamagitan ng iba't-ibang mga sagas ng Gundam at Pokemon, ang unang lugar sa Billboard naabot mula sa Ghost pelikula sa Shell sa 1998 , at ang pagtaas ng katanyagan ng gumagana Studio Ghibli&lt;ref&gt;cfr. JETRO, ''Japan Animation Industry Trends'', cit., p. 7. Nel 1996 la ''Walt Disney Enterprises'' ha acquisito i diritti di distribuzione di tutte le opere dello Studio Ghibli per il Nord America (cfr. Susan J. Napier, ''op. cit.'', p. 8); inoltre, la filiale giapponese del colosso americano attualmente si occupa anche di acquistare ''anime'' che distribuisce in ben 54 paesi (cfr. JETRO, cit.).&lt;/ref&gt; na humantong sa US merkado para sa mga diwa na ang pangalawang sa likod ng mga Hapon domestic market, na may 38 serye at 500 nakatanggap ng mga bagong mga DVD inilabas sa 2007 , at isang halaga ng industriya home video lamang tinatayang sa $400,000,000 sa 2006 , bagaman isang nagpasya drop.&lt;ref&gt;cfr. [[Anime News Network]]. (2007) [http://www.animenewsnetwork.com/convention/2007/nyaf-icv2/icv2/whitepaper ''ICv2 Whitepaper'']. URL consultato il 30 dicembre 2007. Secondo molti operatori, la flessione delle vendite di ''anime'' nel settore ''home video'' negli Stati Uniti è dovuta sia all'aumento del fenomeno del ''[[file sharing]]'' e del ''[[fansub]]'' (cfr. Arthur Smith.  [http://www.animenewsnetwork.com/industry-comments/arthur-smith-open-letter-on-fansubbing ''Open Letter from GDH International's Arthur Smith''], 2007), sia ad una serie di altri fattori, come la saturazione del mercato e la svalutazione dei prodotti attraverso adattamenti ed edizioni di scarsa qualità (cfr. [http://www.animenation.net/blog/2008/09/18/ask-john-what-are-the-top-ten-reasons-for-animes-decline-in-america/ ''What are the top ten reasons for anime decline in America?''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811010225/http://www.animenation.net/blog/2008/09/18/ask-john-what-are-the-top-ten-reasons-for-animes-decline-in-america/|date=2011-08-11}}, in ''AnimeNation News Blog'', ''Ask John'', Sept. 18 2008).&lt;/ref&gt; Ito rin ang isa sa mga pinakamahalagang Amerikano portal web western Hapon animation, ang ' Anime News Network .

=== Europa ===
Pantay-pantay kung hindi mas malaki ang pagsasahimpapawid ng Anime mayroon sa Europa : hiwalay mula sa Italya, na kung saan ay sinabi, kahit Espanya at Pransiya ay sa katunayan pinagdudusahan sa huling dekadang 1970 at dekadang 1980, ang isang &quot;mapayapang imbasyon.&quot; Sa katunayan, sa Pransiya sa unang mga diwa ay isinumite pabalik sa 1974 , na may mga serye Ang Prince Saphir (Ribbon walang kishi) at Le ROI Leo (Kagubatan Taitei), ngunit ang pag-import ay hindi magsisimula hanggang matapos ang napakalaking tagumpay ng serye Goldorak (UFO Robo Grendizer), pumasa sa 1978.&lt;ref&gt;cfr. John Gosling, ''op. cit.''. Attualmente la Francia è il maggior editore europeo di animazione giapponese con società di rilievo come la [http://www.beez-ent.com/ Beez Entertainment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081106175500/http://www.beez-ent.com/ |date=2008-11-06 }} e la [http://www.dybex.com Dybex] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120223135709/http://www.dybex.com/ |date=2012-02-23 }}.&lt;/ref&gt; Sa Espanya sa simula ng eytis nagpunta sa hangin serye tulad ng ''Mazinger Z, El Vengador (Kotetsu Jeeg), Captain Harlock, Robotech Star Blazers'' at pagkatapos,&lt;ref&gt;cfr. Acier Garcia. (1999) [http://www.geocities.com/Hollywood/Derby/8798/anime.htm ''El anime en España: la mediocridad al poder'']. URL consultato il 30 dicembre 2007.&lt;/ref&gt; kahit na ito ay ang susunod na pagdating Los Caballeros ng Zodiac (Saint Seiya) at Dragon Ball na idedeklara ang pagsabog ng kababalaghan doon pati na rin.&lt;ref&gt;cfr. John Gosling, ''op. cit.''; Acier Garcia, ''op. cit.''.&lt;/ref&gt; Sa parehong mga bansang ito, gayunpaman, katulad ng kung ano ang nangyari sa Italya, ang mga diwa na aroused strong makipagtalo, madalas sumasailalim Narito interruptions at sensura.&lt;ref name=&quot;cfr. John Gosling, op. cit.&quot;&gt;cfr. John Gosling, ''op. cit.''.&lt;/ref&gt; Sa Alemanya, gayunpaman, kung saan nagkaroon ng isang serye ng mga partikular na tagumpay sa Lead, ang Anime programming sa telebisyon ay isang walang kinikilingan kamakailang kababalaghan. Ang unang ilang serye ipinadala sa pagkatapos West Germany, mula sa Speed ​​ang magkakarera (Mach Pumunta! Pumunta! Pumunta!) sa 1971 Captain Hinaharap (Fuch Captain) sa 1980 , sila ay mahusay na puna, dahil minsan ay inakusahan ng pagiging masyadong marahas at hindi naaangkop mga anak, lamang sa pamamagitan ng kasunod na paghahatid ng mga naturang serye bilang Lady Oscar (Versailles walang bara) at sports Kickers (Ganbare! Kickers) at Mila superstar (atake No. 1), sa kalagitnaan ng nineties, ang mga Hapon animation ay natagpuan pinaka puwang sa Aleman programming sa telebisyon.&lt;ref&gt;cfr. John Gosling, ''op. cit.''. A favorire una precoce diffusione televisiva degli ''anime'' in Germania non bastò la co-produzione nippo-tedesca di ben due serie: ''Heidi'' (''[[Heidi (anime)|Alps no shōjo Heidi]]'') nel 1974 e ''Die Biene Maja'' (''[[L'ape Maia|Mitsubachi Maya no bōken]]'') nel 1975, entrambe trasmesse dalla [[ZDF]], rispettivamente nel 1977 e nel 1976.&lt;/ref&gt; sitwasyon ay iba't-ibang sa United Kingdom , kung saan ang animation sa nakalipas na Japan ay hindi kadalasan matatagpuan sa isang lugar sa iskedyul ng telebisyon, ngunit sa salungat, kung saan ang mga diwa ng merkado home video ay nakuha na hold sa pamamagitan ng huli eytis, na may mga benta talaan ng VHS ng film at ang kapanganakan ng Akira Manga Video, hindi katulad Italya at France kung saan ito ay naganap lamang sa ikalawang kalahati ng nineties.&lt;ref&gt;cfr. John Gosling, ''op. cit.''; Susan J. Napier, ''op. cit.'', p. 5.&lt;/ref&gt; Ang kamakailang mga internasyonal na tagumpay kinawiwilihan sa pamamagitan ng pelikula Hayao Miyazaki at Studio Ghibli pagkatapos ay binuksan ang pinto sa Japanese animation sa mga bansa tulad ng Finland at Poland,&lt;ref name=&quot;cfr. John Gosling, op. cit.&quot;/&gt; at sa Abril 2007 sa Romania, Hungary at Czech Republic kinuha lugar sa European ilunsad ng Animax, ang satellite channel pampakay pagbabayad ng Sony Pictures Entertainment, na broadcasts 24 na oras ng 24 na mga diwa, at pagkatapos ay kumalat sa Alemanya.&lt;ref name=&quot;Sony Animax&quot;&gt;cfr. il sito ufficiale di [http://www.animaxtv.com/ ''Sony Animax''].&lt;/ref&gt;

=== Timog Amerika ===
Ang pagtagos ng mga diwa sa Latin America ay nakatutok lamang sa mga bansa tulad ng Mexico , ang Chile at Argentina . Sa partikular, ang unang broadcast Anime sa Mexico, pinakamalaking importador Latin America, ang ay nasa dulo ng seventies ''Heidi Meteoro (Mach Pumunta! Pumunta! Pumunta!), Mazinger Z, Candy , Kimba (Kagubatan Taitei)'' at ''Abeja Maya (Maya walang boken Mitsubachi)'',&lt;ref&gt;cfr. [http://www.animexico.net/Portada ''Historia del Anime en México''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071226140702/http://animexico.net/Portada |date=2007-12-26 }}. URL consultato il 30 dicembre 2007; [http://www.animexis.com.mx/ ''Guías de anime transmitido en México'']. URL consultato il 30 dicembre 2007.&lt;/ref&gt; na may pare-pareho ang presence sa panahon ng Hapon animation sa mga iskedyul ng mga lokal na TV. Mula sa Mexico ang parehong bilang sila ay pagkatapos ay kumalat sa Venezuela at Peru, ngunit lalo na sa Chile, sa TV na ang Anime dating na sa maagang eytis,&lt;ref&gt;cfr. [https://web.archive.org/web/20060428100428/http://members.tripod.com/~GabZWing/Anime_Chile_inicio1.html ''Anime in Chile'']. URL consultato il 30 dicembre 2007.&lt;/ref&gt; at pagkatapos ay sa Argentina kung saan ang mga animation ng bansang Hapon, pagkatapos ng ilang appearances sa telebisyon ng ''Mazinger Z'' sa 1981 &lt;ref&gt;cfr. Walter Medina. (2005)  [http://www.solesdigital.com.ar/cine/mazinger.htm ''Mazinger: El regreso del gigante mecánico''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090705030257/http://www.solesdigital.com.ar/cine/mazinger.htm |date=2009-07-05 }}. URL consultato il 30 dicembre 2007.&lt;/ref&gt; at ''Robotech'' sa ikalawang kalahati nang dekadang 1980,&lt;ref&gt;cfr. Leandro Vizcaya. (2007) [http://www.animeforos.com.ar/3506-post1.html ''Robotech: un fenomeno que sigue facturando''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005004523/http://www.animeforos.com.ar/3506-post1.html |date=2013-10-05 }}. URL consultato il 30 dicembre 2007.&lt;/ref&gt; ay kalat na kalat nang higit pa dahil sa ang maagang dekadang 1990. Bilang katibayan ng katanyagan ng Anime sa Latin America ay din lumapaw ang buong teritoryo ng nabanggit pampakay satellite channel Animax mula sa Sony.&lt;ref name=&quot;Sony Animax&quot;/&gt;

=== Aprika ===
Ang pagkalat ng mga diwa sa Africa ay kamakailan-lamang na kasaysayan. Maliban sa Arabic edisyon ng ''UFO Robo Grendizer'' na namin ang tinutukoy, na ipinadala matagumpay sa Ehipto sa maagang dekadang 1980,&lt;ref&gt;cfr. Gerdha. [http://www.nagaifans.it/goldrake/Episodi/Episodi.htm ''Nagaifans.it - Goldrake: episodi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181021185444/http://www.nagaifans.it/goldrake/Episodi/Episodi.htm |date=2018-10-21 }}. URL consultato il 24 febbraio 2008.&lt;/ref&gt; Hapon animation market at may natagpuan ng isang lugar sa African kontinente lamang dahil sa ang taon Dalawang libo, lalo na sa South Africa.&lt;ref&gt;cfr. Anime Direct – South Africa. [http://animedirect.za.net/index.php?m=co&amp;c=2 ''About Anime &amp; Manga in SA''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080208232133/http://animedirect.za.net/index.php?m=co&amp;c=2 |date=2008-02-08 }}. URL consultato il 24 febbraio 2008.&lt;/ref&gt; Sa 2007, gayunpaman, Sony ay inilunsad nito satellite channel Animax sa ilang mga African estado, kabilang ang, bilang karagdagan sa South Africa, Namibia, Kenya, Botswana, Zambia, Mozambique, Lesotho, at Zimbabwe.&lt;ref&gt;cfr. Anime News Network. [http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-08-25/sony-brings-anime-channel-to-africa ''Sony Brings Anime Channel to Africa'']. URL consultato il 24 febbraio 2008; sito ufficiale di [http://www.animaxtv.com/ ''Sony Animax''].&lt;/ref&gt;

=== Awstralya ===
Dahil ang huli pasulong nineties, kahit ang Australia ay naging isang pangunahing mang-aangkat ng mga Hapon animation, pati na ipinapakita ng ang matinding mga gawain ng mga publisher ng ​​bahay Libangan video baliw,&lt;ref&gt;cfr. il sito ufficiale della [http://www.madman.com.au/actions/about.do?pageId=3 ''Madman Entertainment''].&lt;/ref&gt; at ang pagkalat dito ng pampakay channel Animax Sony sa mobile TV.&lt;ref&gt;cfr. il sito ufficiale di [http://www.animaxtv.com/ ''Sony Animax'']. ''Animax'' è attualmente diffuso anche in [[India]] e nel [[Sud-est asiatico]].&lt;/ref&gt;

== Talababa ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; responsive=&quot;&quot; /&gt;

== Tingnan din ==
{{col-begin}}
{{col-break}}
* Mga artikulo
** [[Industriyang Anime]]
** [[Wikt:Appendix:Japanese film credit terms]]
** [[Orihinal na bidyong animasyon]]
** [[Q-version]] (anime extras)
** [[Seiyū]] (voice acting)
** [[Hentai]] (materyales na may pagkasekswal na dating)
** [[Manga]]
** [[Fandom ng Anime at Manga]]
** [[Talaan ng mga henero ng anime]]
{{col-break}}
{{Portada|Anime at Manga}}
{{Wikipedia-Books|Anime at Manga|position=left}}
* Talaan
** [[Tala ng mga anime]]
** [[Tala ng mga anime ayon sa bilang ng mga kabanata]] &lt;br /&gt; (para sa mga mahahabang serye)
{{col-end}}

== Sanggunian ==
{{Reflist|2}}

== Bibliyograpiya ==
=== Sa Ibang Wika ===
* {{in lang|en}} Antonia Levi. ''Samurai from Outer Space: Understanding Japanese Animation''. Open Court, 1996, pp.&amp;nbsp;169. ISBN 0-8126-9332-9.
* {{in lang|en}} [[Fred Patten]]. ''Watching Anime, Reading Manga. 25 Years of Essays and Reviews''. Berkeley, Stone Bridge Press, 2004, pp.&amp;nbsp;384. ISBN 1-880656-92-2.
* {{in lang|en}} [[Susan J. Napier]]. ''ANIME. From Akira to Howl's Moving Castle''. New York, Palgrave Macmillan, 2005, pp.&amp;nbsp;355. ISBN 1-4039-7052-1.
* {{in lang|en}} [[Jonathan Clements]]; [[Helen McCarthy]]. ''The Anime Encyclopedia. A guide to japanese animation since 1917''. Berkeley, Stone Bridge Press, 2006, pp.&amp;nbsp;867. ISBN 1-933330-10-4.
* {{in lang|en}}AA.VV. ''Cinema Anime'', a cura di Steven T. Brown. New York, Palgrave Macmillan, 2006, pp.&amp;nbsp;248. ISBN 978-0-230-60621-0.
* {{in lang|en}} Dani Cavallaro. ''Anime Intersections. Tradition and Innovation in Theme and Technique''. Jefferson, McFarland, 2007, pp.&amp;nbsp;209. ISBN 978-0-7864-3234-9.
* {{in lang|en}}Hal Marcovitz. ''ANIME''. Gale, 2008, pp.&amp;nbsp;104. ISBN 978-1-59018-995-5.
* {{in lang|en}}AA.VV. ''Japanese Visual Culture. Explorations in the World of Manga and Anime'', a cura di Mark W. MacWilliams. New York, M. E. Sharpe Inc., 2008, pp.&amp;nbsp;350. ISBN 978-0-7656-1602-9.
* {{in lang|en}}Simon Richmond. ''The Rough Guide to Anime. Japan's finest from Ghibli to Gankutsuō''. New York, Rough Guides, 2009, pp.&amp;nbsp;292. ISBN 978-1-85828-205-3.

== Mga kawing panlabas ==
{{Commonscat|Anime}}
{{Wiktionary}}
{{Wikiquote}}
* [http://animeresearch.com/ AnimeResearch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509092720/http://www.animeresearch.com/ |date=2008-05-09 }}{{in lang|en}} — katalog ng mga kaurian ng anime.
* [http://www.corneredangel.com/amwess/ Online Bibliography of Anime and Manga Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160112103921/http://corneredangel.com/amwess/ |date=2016-01-12 }}{{in lang|en}}

; Hornal
* [http://www.animemagazine.ru/ Online аниме-журнал Animemaniacs]
* [http://www.aniguide.ru/ Сайт журнала «Lahat ng mga Anime»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002162313/http://www.aniguide.ru/ |date=2008-10-02 }}

; Kategorya ng Anime at manga
* {{dmoz|Arts/Animation/Anime}}
* {{dmoz|World/Russian/Искусство/Анимация/Аниме/|Anime}}.
* [http://www.animeoxide.com/ Anime] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090320033346/http://www.animeoxide.com/ |date=2009-03-20 }}
{{Authority control}}
{{linktext|アニメ}}

[[Kategorya:Anime]]
[[Kategorya:Mga genre ng pelikula]]</text>
      <sha1>0jvs5urqfefc00db2092c35e4r1o9s2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1929</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4893</id>
    <revision>
      <id>2212065</id>
      <parentid>2210857</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:00:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10251" sha1="rvyrbwvblejubobwa7vq75gh5uzl5rn" xml:space="preserve">{{year nav|{{PAGENAME}}}}
Ang '''1929''' (MCMXXIX) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[kalendaryong Gregoryano]]. Ito ang ika-1929 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ika-929 na taon ng ika-2 milenyo, ika-29 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ika-10 at huling taon ng [[dekada 1920]].

Minarkahan ng taong ito ang pagtatapos ng panahong kilala sa kasaysayan ng Estados Unidos bilang ''Roaring Twenties'' (Umuugong na Bente), matapos na ang Pagbagsak ng Kalyeng Wall noong 1929 ay nagpasimula ng pandaigdigang [[Malawakang Depresyon]]. Sa mga Amerika, isang kasunduan ang naisakatuparan upang wakasan ang Digmaang Cristero, isang Katolikong kontra-rebolusyon sa [[Mehiko]]. Nagpasya ang Komiteng Hudisyal ng Konsehong Lihim, isang mataas na hukuman ng Britanya, na ang mga kababaihan sa [[Canada]] ay mga tao sa ilalim ng batas sa kasong Edwards laban sa Canada (Pangkalahatang Abogado ng Estado). Idinaos sa [[Los Angeles]] ang unang [[Gawad Academy]] para sa pelikula, habang binuksan naman sa [[Lungsod ng New York]] ang Museo ng Makabagong Sining). Itinatag din ang Hukbong Himpapawid ng [[Peru]].

Sa [[Asya]], nasangkot ang [[Republika ng Tsina]] at ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] sa isang maliit na tunggalian matapos mapasakamay ng Tsina ang ganap na kontrol sa Daambakalang Silangang Tsino ng Manchuria, na nauwi sa muling pagbabalik ng magkasamang pamamahala rito. Sa Unyong Sobyet, pinalayas ni Pangkalahatang Kalihim [[Joseph Stalin]] si [[Leon Trotsky]] at ipinatupad ang patakaran ng kolektibisasyon. Nagsimula ring bumiyahe ang ''Grand Trunk Express'' sa [[Indiya]]. Sa [[Gitnang Silangan]], naganap ang mga kaguluhan sa pagitan ng mga [[Muslim]] at [[Mga Hudyo|Hudyo]] sa [[Herusalem|Jerusalem]] hinggil sa pagpasok sa [[Kanluraning Pader|Kanlurang Pader]]. Ipinagdiwang naman ang ika-100 anibersaryo ng [[Kanlurang Australia|Kanluraqng Australya]]. Nagpatuloy hanggang Oktubre ang Digmaang Sibil sa [[Apganistan]], na nagsimula noong Nobyembre ng nakaraang taon.

Nagkabisa ang Kasunduang Kellogg–Briand, isang tratado na tumatalikod sa paggamit ng digmaan bilang kasangkapan ng pambansang patakaran. Sa [[Europa]], nilagdaan ng [[Banal na Luklukan]] at ng [[Kaharian ng Italya]] ang Tratadong Laterano. Ipinasa sa [[Gresya]] ang batas na ''Idionymon'' upang ipagbawal ang pampolitikang pagsalungat. Nagdaos ang [[Espanya]] ng Ibero-Amerikanong Eksposisyon, na nagtampok ng mga pabilyon mula sa mga bansang [[Latino Amerika|Latino-Amerikano]]. Samantala, nalibot ng himpapawid na sasakyang Aleman na LZ 127 ''Graf Zeppelin'' ang mundo sa loob ng 21 araw.

== Kaganapan ==
[[Talaksan:Pius PP. XI Achille Ratti (1938).jpg|thumb|263x263px|[[Papa Pio XI]]]]
* [[Enero 17]] – Unang lumitaw ang bayani ng [[komiks]] na si [[Popeye]] sa komiks istrip na ''Thimble Theatre''.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Popeye the Sailor |url=http://www.toonopedia.com/popeye.htm |access-date=2011-09-22 |work=Don Markstein's Toonopedia |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Pebrero 11]] – Nilagdaan ng [[Kaharian ng Italya]] at ng [[Banal na Luklukan]] ang Tratadong Laterano upang itatag ang [[Lungsod Batikano]] bilang isang malayang nakapagsasariling [[Engklabo at eksklabo|enklabe]] sa loob ng [[Roma]], na lumutas sa tinatawag na &quot;Usaping Romano&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=1929 |title=The Settlement of the Roman Question |url=https://www.jstor.org/stable/25638588 |journal=Bulletin of International News |language=en |volume=5 |issue=17 |pages=3–10 |issn=2044-3986 |jstor=25638588}}&lt;/ref&gt;
* [[Marso 4]]
** Itinatag sa [[Mehiko]] ng dating pangulong si Plutarco Elías Calles ang ''Partido Nacional Revolucionario''. Sa ilalim ng magkakasunod na pagbabago ng pangalan, patuloy nitong hahawakan ang kapangyarihan sa bansa sa loob ng susunod na 71 taon.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Secretariat for Migration Affairs |date=Marso 4, 2014 |title=4 DE MARZO DE 1929. FUNDACIÓN DEL PARTIDO NACIONAL REVOLUCIONARIO |trans-title= |url=http://migrantes.pri.org.mx/Efemerides/Efemeride.aspx?y=871 |access-date=Marso 28, 2020 |website=migrantes.pri.org |language=es |archive-date=Hulyo 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724112747/http://migrantes.pri.org.mx/Efemerides/Efemeride.aspx?y=871 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
** Nanungkulan si Charles Curtis bilang unang multirasiyal na [[Pangalawang Pangulo ng Estados Unidos|pangalawang pangulo ng]] [[Pangalawang Pangulo ng Estados Unidos|Estados Unidos]].
* [[Abril 14]] – Idinaos ang unang edisyon ng [[Monaco]] Grand Prix.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History of the Formula 1 Monaco Grand Prix - Monaco Monte-Carlo |url=https://www.monte-carlo.mc/en/grand-prix-monaco/history/ |access-date=2025-09-16 |website=Monte-Carlo.mc |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Mayo 16]] – Idinaos ang unang [[Gawad Academy]] sa isang 15 minutong seremonya sa [[Hollywood]] Otel Roosevelt, bilang pagkilala sa pinakamahusay na mga pelikula ng 1927 at 1928. Nagwagi bilang Pinakamahusay na Pelikula (''Best Picture'') ang ''Wings''. Natanggap naman ni Gerald Duffy (na namatay noong 1928) ang nag-iisang Gawad Academy para Pinakamahusay na Pagsulat ng Titulo (''Academy Award for Best Title Writing'') na ipinagkaloob kailanman, para sa kanyang mga intertitulo sa [[Pelikulang tahimik|tahimik na pelikulang]] ''The Private Life of Helen of Troy''.
* [[Hunyo 3]] – Nilutas ng Tratado ng [[Lima, Peru|Lima]] ang alitang panghangganan sa pagitan ng [[Peru]] at [[Chile|Tsile]].
* [[Hunyo 7]] – Pinagtibay ang Tratadong Laterano, na nagtatatag sa Lungsod Batikano bilang isang nakapagsasariling [[estado]].
* [[Hulyo 25]] – Lumabas si [[Papa Pio XI]] mula sa Palasyong Apostoliko at nagtungo sa [[Plaza ni San Pedro|Liwasang San Pedro]] sa isang napakalaking prusisyon na nasaksihan ng humigit-kumulang 250,000 katao. Sa pamamagitan nito, natapos ang halos 60 taong kusang pag-iwas ng kapapahan sa paglabas sa Batikano bilang mga &quot;Bilanggo sa Batikano&quot;.
* [[Agosto 20]] – Unang naipalabas ni John Logie Baird ang kanyang eksperimental na sistemang [[Telebisyon|pantelebisyon]] na may 30 linya sa pamamagitan ng [[British Broadcasting Corporation]] sa [[Londres]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Hutchinson Factfinder |publisher=Helicon |year=1999 |isbn=1-85986-000-1 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Setyembre 7]] – Lumubog ang bapor na SS ''Kuru'' sa Lawa Näsijärvi malapit sa Tampere, [[Pinlandiya]] na nagresulta sa pagkamatay sa pagkalunod ng 138 katao.&lt;ref&gt;Erkki Laitinen: ''Kurun historia 1919–1985. Vanhan Ruoveden historia III: 52'', p. 272. Kurun kunta, 1992. (sa Pinlandes)&lt;/ref&gt;
* [[Oktubre 24]]–[[Oktubre 29|29]] – Naganap ang Pagbagsak ng Kalyeng Wall ng 1929: tatlong malalaking pagbagsak na may malalaking porsyentong pagbaba ang nagwaksi ng mahigit $30 bilyon mula sa [[Pamilihang Sapi ng New York]] (na humigit-kumulang sampung ulit na mas malaki kaysa taunang badyet ng pederal na pamahalaan).&lt;ref&gt;{{cite web |author=KIMBERLY AMADEO |date=Marso 17, 2020 |title=Stock Market Crash of 1929 Facts, Causes, and Impact |url=https://www.thebalance.com/stock-market-crash-of-1929-causes-effects-and-facts-3305891 |access-date=Marso 28, 2020 |website=The Balance |language=en }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[Nobyembre 18]] – Naganap ang lindo ng Gran Bangko ng 1929.&lt;ref name=&quot;shunpiking.com&quot;&gt;{{citation |last=Ruffman |first=Alan |title=The 1929 Tsunami In St. Lawrence, Newfoundland |url=http://www.shunpiking.com/ol0103/1929_Tsunami_in_NF.pdf |year=1997 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130113024644/http://www.shunpiking.com/ol0103/1929_Tsunami_in_NF.pdf |location=Ottawa |publisher=Office of Critical Infrastructure Protection and Emergency Preparedness |language=en |access-date=2013-02-26 |archive-date=Enero 13, 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[Disyembre]] – Ang tindero ng laruan sa Lungsod ng New York na si Edwin S. Lowe ay nagpasikat ng larong Bingo matapos niyang matuklasan ang larong “Beano” sa [[Atlanta, Georgia|Atlanta]], Estados Unidos. Matapos aksidenteng sumigaw ang isang tao ng “bingo” imbes na “beano” sa isang pagtitipon ng mga kaibigan sa [[Brooklyn]], sinimulan niya ang paggawa ng laro. Kalaunan, nakabuo siya ng mahigit 6,000 kombinasyon ng mga card sa ilalim ng kumpanyang E. S. Lowe Company, at sa paglipas ng panahon ay naging pambansang [[Libangan (gawain)|libangan]] ang kasikatan nito.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Pebrero 25, 1986 |title=Edwin S. Lowe, 75; Toy Manufacturer Popularized Bingo |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1986/02/25/obituaries/edwin-s-lowe-75-toy-manufacturer-popularized-bingo.html |access-date=Disyembre 1, 2019 |ref=NYTObit}}&lt;/ref&gt;

==Kapanganakan==
[[Talaksan:Eddie Garcia, 2019 (cropped).png|thumb|183x183px|[[Eddie Garcia]]]]
[[Talaksan:Ildefonso P Santos.jpg|thumb|190x190px|[[Ildefonso P. Santos, Jr.|Ildefonso P. Santos Jr.]]]]
[[Talaksan:Imelda Marcos 2025.jpg|thumb|224x224px|[[Imelda Marcos]]]]
[[Talaksan:Lucrecia Reyes Urtula Order of National Artists (cropped).jpg|thumb|185x185px|[[Lucrecia Reyes-Urtula]]]]
* [[Lucrecia Reyes-Urtula]]
* [[Max Alvarado]]
* [[Yasser Arafat]]
* [[Usman Awang]]

* [[Reuben Canoy]]
* [[Christopher Plummer]]

* [[Eddie Garcia]]
* [[Murray Gell-Mann]]
* [[Pablo Gomez]]

* [[Audrey Hepburn]]
* [[Peter Higgs]]

* [[Jeanny Canby]]
* [[Jinous Nemat Mahmoudi]]

* [[Karin Lindberg]]
* [[Grace Kelly]]
* [[Martin Luther King, Jr.]]
* [[Koili Devi]]

* [[Ursula K. Le Guin]]
* [[Alfredo Lim]]
* [[Bella Flores]]

* [[Imelda Marcos]]
* [[Aldo Monti]]

* [[Nathalia Timberg]]
* [[Andrian Nikolayev]]

* [[Leticia Ramos-Shahani]]
* [[Rebecca del Rio]]
* [[Roberto Gómez Bolaños]]

* [[Leroy Salvador]]
* [[Ildefonso P. Santos, Jr.]]
* [[Maarten Schmidt]]
* [[Petr Shelokhonov]]
* [[Vic Silayan]]

== Kamatayan ==
[[Talaksan:Fernando María Guerrero.jpg|thumb|227x227px|[[Fernando María Guerrero|Fernando Maria Guerrero]]]]
[[Kategorya:Taon]]
[[Kategorya:1929]]

* [[Diaghilev]]

* [[Fernando María Guerrero]]

* [[Herman Hollerith]]

* [[Kate Perugini]]

* [[Maria Cristina ng Austria]]

* [[Francisco B. Reinoso]]
* [[Franz Rosenzweig]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>rvyrbwvblejubobwa7vq75gh5uzl5rn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1990</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4948</id>
    <revision>
      <id>2212159</id>
      <parentid>2210535</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Julius Santos III</username>
        <id>139725</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kaganapan */</comment>
      <origin>2212159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88352" sha1="66zomn68pfszfcv5h6gwn0r85ur7yxz" xml:space="preserve">{{year nav|1990}}
Ang '''1990''' (MCMXC) ay isang karaniwang taon na nagsisimula sa [[Lunes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]], ang ika-1990 taon ng mga pagtatalagang [[Karaniwang Panahon]] at [[Anno Domini]] (AD), ang ika-990 taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-90 taon ng [[ika-20 dantaon]], ang unang taon ng [[dekada 1990]].

Kabilang sa mga mahahalagang kaganapan ang muling pagsasama ng [[Alemanya]] at pagkakaisa ng [[Yemen]],&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/652831/Yemen/273073/Unification-of-Yemen|title=Yemen|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|language=en}}&lt;/ref&gt; ang pormal na simula ng Proyektong Henoma ng Tao (natapos noong [[2003]]), ang paglunsad ng [[Teleskopyong Pangkalawakang Hubble]], ang paghiwalay ng [[Namibia]] mula sa [[Timog Aprika]], at ang pagdedeklera ng mga [[estadong Baltiko]] ng kalayaan mula sa [[Unyong Sobyet]] sa gitna ng [[Perestroika]]. Gumuho ang rehimeng [[komunista]] ng [[Yugoslavia]] sa gitna ng tumataas na mga panloob na tensyon at maramihang partidong eleksyon na ginawa sa mga nasasakupang republika na nagresulta sa mga pamahalaang hiwalay na mahalal sa karamihan ng mga republika na sinimulan ang pagkalas ng Yugoslavia. Nagsimula din sa taon na ito ang krisis ng nagdulot sa [[Digmaan sa Golpo|Digmaang Gulpo]] noong 1991 kasunod ng pagsakop ng Iraq at malawakang internasyunal na hindi pagkilala sa pag-okupa ng [[Kuwait]]. Nagresulta ang pag-okupa na ito ng isang krisis sa [[Golpong Persiko|Gulpong Persa]] na kinasangkutan ng isyu ng soberanya ng Kuwait at ang mga takot ng [[Saudi Arabia]] sa agresyon ng Iraq laban sa kanilang imbakan ng langis malapit sa Kuwait. Nagdulot ito sa pagsasagawa ng ''Operation Desert Shield'' na may internasyunal na koalisyon ng mga puwersang militar na magtipon sa hangganan ng Kuwait at Saudi kasama ang mga hiling sa Iraq na mapayapang umalis sa Kuwait. Sa taon din na ito, napalaya si [[Nelson Mandela]] sa pagkakabilanggo, at nagbitiw si [[Margaret Thatcher]] bilang [[Punong Ministro ng United Kingdom|Punong Ministro ng Reino Unido]] pagkatapos ng higit sa 11 taon.

Mahalagang taon ang 1990 sa maagang kasaysayan ng [[Internet]]. Noong taglagas ng 1990, nilikha ni [[Tim Berners-Lee]] ang unang [[web server]] at ang pundasyon para sa [[World Wide Web]]. Nagsimula ang mga operasyon sa pagsubok noong mga Disyembre 20 at inilabas sa labas ng CERN noong sumunod na taon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.w3.org/History/19921103-hypertext/hypertext/WWW/History.html|title=WWW Project History|work=w3.org|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa 1990 din nangyari ang pagdedekomisyon ng [[ARPANET]], isang tagapagpauna ng sistema ng Internet at ang introduksyon ng unang nilalamang ''web search engine'', ang Archie, noong Setyembre 10.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://people.lis.illinois.edu/~chip/projects/timeline/1990archie.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117053127/http://people.lis.illinois.edu/~chip/projects/timeline/1990archie.htm|url-status=dead|archive-date=2012-01-17|title=The first search engine, Archive|work=illinois.edu|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 14 Setyembre 1990, naganap ang unang kaso ng matagumpay na somatikong terapewtika [[hene]] sa isang pasyente.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citizenlink.com/2010/06/09/gene-therapy-a-brief-history/|title=Gene Therapy &amp;ndash; A Brief History|work=CitizenLink|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002171222/http://www.citizenlink.com/2010/06/09/gene-therapy-a-brief-history/|archive-date=2 Oktubre 2015|language=en}}&lt;/ref&gt;

Dahil sa maagang resesyon noong [[dekada 1990]] na nagsimula ng taon na ito at walang katiyakan dahil sa pagguho ng mga [[sosyalismo|sosyalistang]] pamahalaan sa [[Silangang Europa]], natigil o matarik na bumaba ang antas ng pagsilang sa maraming bansa noong 1990. Sa karamihan sa kanluraning bansa, naabot ang rurok ng Echo Boom noong 1990; humina ang antas ng pertilidad pagkatapos nito.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/databriefs/db136.pdf|title= NCHS Data Brief ■ No. 136 ■ December 2013}}&lt;/ref&gt;

Nakapagbenta ang ''[[Encyclopædia Britannica]]'', na hindi na nagiimprenta noong in [[2012]], sa taon na ito ng pinakamataas sa lahat ng panahon noong 1990; 120,000 bolyum ang nabenta ng taon na iyon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nooga.com/154314/encyclopaedia-britannica-ceases-publication-after-244-years/|title=Encyclopaedia Britannica ceases publication after 244 years|work=Nooga.com|language=en|access-date=2021-05-24|archive-date=2017-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918113428/http://nooga.com/154314/encyclopaedia-britannica-ceases-publication-after-244-years/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
== Kaganapan ==
=== Enero ===
* [[Enero 1]]
** Ang [[Poland]] ang naging unang bansa sa Silangang Europa na nagsimulang buwagin ang mga kontrol nito sa [[Sosyalismo ng Estado|sosyalista ng Estado]].
** Sinisimulan ng [[Glasgow]] ang taon nito bilang [[Kabisera ng Kultura ng Europa]].
** Ang mga unang kompanya ng Internet na nagsisilbi sa mga komersyal na gumagamit, ang [[PSINet]] at [[EUnet]] ay nagsimulang magbenta ng access sa Internet sa mga komersyal na customer sa Estados Unidos at Netherlands ayon sa pagkakabanggit.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=eTAEAAAAMBAJ&amp;pg=PA425|title=InfoWorld|date=Enero 15, 1990|publisher=InfoWorld Media Group, Inc.|page=425}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nlnet.nl/foundation/annuals/1990-jaarverslag.html|title=Stichting NLnet Jaarverslag 1990|first=Wytze van der|last=Raay|website=nlnet.nl|access-date=Disyembre 10, 2016|archive-date=Mayo 10, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510140426/http://nlnet.nl/foundation/annuals/1990-jaarverslag.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
** Ang komedyang serye sa telebisyon ng ''[[Mr. Bean]]'' ni [[Rowan Atkinson]] ay unang ipinalabas sa [[ITV (TV network)|ITV]] sa United Kingdom.
*[[Enero 2]] – Ipinahayag ni [[Ramiz Alia|Ramiz Ali]] na ang pagtanggi sa Komunismo ay hindi na mauulit sa [[Albania]], ngunit ang nagbabagong klima sa politika ng Europa ay mangangailangan pa rin ng mga pagsasaayos.&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |petsa=Enero 2, 1990 |title=Walang Pagbabago sa Albania, Ipinahayag ng Pinuno ng Partido |url=https://www.nytimes.com/1990/01/02/world/upheaval-in-the-east-no-change-in-albania-party-leader-declares.html |work=New York Times}}&lt;/ref&gt;
* [[Enero 3]] – [[Pagsalakay ng Estados Unidos sa Panama]]: Si Heneral [[Manuel Noriega]] ay pinatalsik bilang pinuno ng [[Panama]] at sumuko sa [[Sandatahang Lakas ng Estados Unidos|mga puwersang Amerikano]].
* [[Enero 10]] – Ang [[McDonnell Douglas MD-11]] ay lumipad sa unang pagkakataon.
* [[Enero 11]] – [[Rebolusyong Pang-awit]]: Sa [[Republikang Sosyalistang Sobyet ng Lithuanian|Lithuania SSR]], 300,000 ang nagprotesta para sa [[kalayaan]].
* [[Enero 12]]–[[Enero 19|19]] – Karamihan sa natitirang 50,000 [[Armenian]] ay pinalayas mula sa [[Baku]] sa [[Republikang Sosyalistang Sobyet ng Azerbaijan|Azerbaijan SSR]] noong panahon ng [[Baku pogrom]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nkrusa.org/nk_conflict/ethnic_cleansing_campaigns.shtml|title=Tanggapan ng NKR sa Washington, DC|website=www.nkrusa.org|access-date=Pebrero 11, 2017|archive-date=Marso 19, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319061743/http://www.nkrusa.org/nk_conflict/ethnic_cleansing_campaigns.shtml|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Enero 13]] – Si [[Douglas Wilder]] ang naging unang nahalal na gobernador na Aprikano-Amerikano habang nanunungkulan siya sa [[Richmond, Virginia]].
* [[Enero 15]]
** Bumoto ang [[Pambansang Asamblea (Bulgaria)|Pambansang Asamblea ng Bulgaria]] upang wakasan ang [[Isang-partidong estado|isang partidong pamamahala]] ng [[Partido Komunista ng Bulgaria]].
** Libu-libo ang sumalakay sa punong-tanggapan ng [[Stasi]] sa [[Silangang Berlin]] sa pagtatangkang tingnan ang kanilang mga talaan ng gobyerno.
** Pagbagsak sa Araw ni Martin Luther King – Ang serbisyo ng telepono sa Atlanta, St. Louis, at Detroit, kabilang ang serbisyo ng 9-1-1, ay nawalan ng kontrol sa loob ng siyam na oras, dahil sa isang bug sa software ng AT&amp;T.
*[[Enero 18]]
** [[Paglilitis sa preschool ni McMartin]]: Sina Peggy McMartin Buckey at Raymond Buckey ay pinawalang-sala sa 52 kaso na may kaugnayan sa umano'y [[Satanic panic|ritwal na pang-aabuso]] na nagaganap sa kanilang daycare sa [[Manhattan Beach, California|Manhattan Beach]].&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |last=Mydans |first=Seth |date=Marso 5, 1990 |title=Ilang sandali matapos ang unang paglilitis, ang mga tauhan sa kaso ni McMartin ay naghahanda para sa pangalawang paglilitis |url=https://www.nytimes.com/1990/03/05/us/shortly-after-first-trial-figures-in-mcmartin-case-brace-for-the-second.html |work=New York Times}}&lt;/ref&gt;
** [[Marion Barry]] ay nahuli sa videotape na naninigarilyo ng [[crack cocaine]].
* [[Enero 20]]
** [[Digmaang Malamig (1985–1991)|Digmaang Malamig]]: [[Itim na Enero]] – Sinakop ng mga tropang Sobyet ang [[Baku]], [[Republikang Sosyalistang Sobyet ng Azerbaijan|SSR ng Azerbaijan]], sa ilalim ng atas ng estado ng emerhensiya na inilabas ni [[Pangkalahatang Kalihim ng Partido Komunista ng Unyong Sobyet]] [[Mikhail Gorbachev]], at [[Itim na Enero#Bilang ng mga namatay|mahigit 130 nagpoprotesta ang napatay]] na nagdemonstrasyon para sa kalayaan.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eurasianet.org/departments/rights/articles/pp021603.shtml|title=Mga Tala mula sa Baku: Itim na Enero|work=EurasiaNet.org|access-date=Enero 22, 2008|archive-date=Agosto 27, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090827072157/http://www.eurasianet.org/departments/rights/articles/pp021603.shtml|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Idineklara ng [[Nakhichevan Autonomous Soviet Socialist Republic]] ang kalayaan nito mula sa [[Soviet Union|USSR]].
** Sumiklab ang mga sagupaan sa pagitan ng mga tropang Indian at mga [[Muslim|Muslim]] separatista sa [[Kashmir]].
** Nagdeklara ang gobyerno ng [[Haiti]] ng [[state of emergency]], kung saan sinuspinde nito ang mga kalayaang sibil, nagpapataw ng censorship, at inaresto ang mga kalaban sa politika. Inalis ang state of siege noong Enero 29.
* [[Enero 22]] – Si [[Robert Tappan Morris]] ay nahatulan sa pagpapalaya sa [[Morris worm]].
* [[Enero 23]] – Ang ika-14 at huling Pambihirang Kongreso ng [[Liga ng mga Komunista ng Yugoslavia|Partido Komunista ng Yugoslavia]] ay nagtatapos pagkatapos ng 3 araw. Bagama't hinaharangan ng mga Serb hardliner ang mga malaking reporma, ipinapahiwatig ng Partido ang pagiging bukas nito sa mga halalan na may maraming partido. Mga delegado ng [[Slovenia|Slovene]], na nagpoprotesta sa mabagal na takbo ng mga reporma, ay lumabas ng asamblea.&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |last=Simons |first=Marlise |date=Enero 23, 1990 |title=Bumoto ang mga Komunista ng Yugoslav upang Wakasan ang Monopolyo ng Partido |url=https://www.nytimes.com/1990/01/23/world/upheaval-in-the-east-yugoslavia-yugoslav-communists-vote-to-end-party-s-monopoly.html |work=New York Times}}&lt;/ref&gt;
* [[Enero 25]]
** Bumagsak ang [[Avianca Flight 052]] sa [[Cove Neck, New York]] matapos ang hindi pagkakaunawaan sa pagitan ng mga tripulante ng eroplano at mga opisyal ng [[John F. Kennedy International Airport|JFK Airport]], na ikinamatay ng 73 katao na sakay nito.
** [[Punong Ministro ng Pakistan]] [[Benazir Bhutto]] ay nagsilang ng isang babae, at naging unang modernong pinuno ng pamahalaan na nagkaanak habang nasa pwesto.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterling |first=Joe |date=2018-01-19 |title=Isang babaeng pinuno lamang ng pamahalaan sa modernong kasaysayan ang nanganak habang nasa pwesto |url=https://www.cnn.com/2018/01/19/asia/benazir-bhutto-jacinda-ardern-female-leader-pregnancy-trnd |access-date=2026-03-14 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[Sinimulan ni Pope John Paul II]] ang walong araw na paglilibot sa [[Cape Verde]], [[Guinea-Bissau]], [[Mali]], [[Burkina Faso]], at [[Chad]].
* [[Enero 25]]–[[Enero 26|26]] – Ang [[Bagyo ng Araw ni Burns]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pagsusuri sa Bagyo ng Araw ni Burn 1990 {{!}} ICHEC |url=https://www.ichec.ie/news/analysing-burns-day-storm-1990 |access-date=2025-09-14 |website=www.ichec.ie |language=en}}&lt;/ref&gt; ay pumatay ng 97 katao sa hilagang-kanlurang Europa.
* [[Enero 27]] – Ang lungsod ng [[Tiraspol]] sa [[Moldavian Soviet Socialist Republic|Moldavian SSR]] ay maikling nagdeklara ng [[kalayaan]].
* [[Enero 28]] – Apat na buwan matapos silang umalis sa kapangyarihan, bumoto ang [[Polish United Workers' Party]] upang buwagin at muling buuin bilang [[Social Democracy of the Republic of Poland]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=fxM1AAAAIBAJ&amp;pg=5762,4912828&amp;dq=poland&amp;hl=en|title=Internationale swansong for Poland's communists|newspaper=The Glasgow Herald|date=Enero 29, 1990|access-date=Nobyembre 7, 2020|archive-date=Oktubre 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211010143853/https://news.google.com/newspapers?id=fxM1AAAAIBAJ&amp;pg=5762,4912828&amp;dq=poland&amp;hl=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Enero 29]] – Ang paglilitis kay [[Joseph Hazelwood]], dating kapitan ng ''[[Exxon Valdez]]'', ay nagsisimula sa [[Anchorage, Alaska]]. Siya ay inakusahan ng kapabayaan na nagresulta sa [[Exxon Valdez oil spill|pangalawa sa pinakamalalang oil spill]] ng Amerika hanggang sa kasalukuyan.
* [[Enero 31]] &amp;ndash; [[Globalisasyon]] &amp;ndash; Nagbukas ang unang [[McDonald's]] sa [[Moscow]], [[Sosyalistang Pederatibong Republikang Sobyet ng Rusya|Rusong SFSR]] 8 buwan pagkatapos ng magsimula ang konstruksyon noong 3 Mayo 1989. Pagkalias ng 8 buwan, nagbukas ang unang McDonald's sa [[Kalupaang Tsina]] sa [[Shenzhen]].&lt;ref name=&quot;McDonald's&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.foodbev.com/news/mcdonalds-announces-bond-to-support-growth-in-china#.UPciMCfBGSp|title=McDonald's announces bond to support growth in China|first=Shaun|last=Weston|date=2010-08-19|work=FoodBev|access-date=2013-01-17|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Pebrero ===
* Pebrero/Marso – 100,000 [[Mga Kashmiri Pandit]] ang umalis sa kanilang tinubuang-bayan sa [[Jammu at Kashmir (estado)|Jammu at Kashmir]]'s Valley matapos ma-target ng [[Islamic extremism|Mga Islamikong ekstremista]].&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3ACMe9WBdNAC&amp;pg=PA120|title=Kashmir: Mga Ugat ng Tunggalian, Mga Landas Tungo sa Kapayapaan|first=Sumantra|last=Bose|date=Hunyo 1, 2009|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-02855-5|page=120}}&lt;/ref&gt;
* Pebrero – [[Panigarilyo]] ay ipinagbabawal sa lahat ng cross-country flights sa Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-07-27-me-173-story.html|title=Ang Kaso Laban sa Naninigarilyo sa Airline ay Nagtapos sa Paglilitis|work=Los Angeles Times|date=Hulyo 27, 1991|access-date=Pebrero 20, 2020|archive-date=Marso 5, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305204349/http://articles.latimes.com/1991-07-27/local/me-173_1_airline-ends|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Pebrero 2]] – [[Apartheid]]: [[F. W. de Klerk]] ​​[[Talumpati sa Pagbubukas ng Parlamento ng Timog Aprika, 1990|nag-aanunsyo]] ng pag-aalis ng pagbabawal sa [[African National Congress]] at nangakong palalayain si [[Nelson Mandela]].
* Pebrero 5 – Itiniwalag ng Romano Katolikong [[Roman Catholic Archdiocese of Washington|Archdiocese of Washington, D.C.]] si [[George Augustus Stallings Jr.|George Augustus Stallings]] dahil sa pagsisimula ng kontrobersyal na kongregasyon ng [[Imani Temple African-American Catholic Congregation|Imani Temple]].&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |last=Ayres |first=B. Drummond |petsa=Pebrero 6, 1990 |title=Ipinaliwanag ang Pagpapatalsik sa Pari |url=https://www.nytimes.com/1990/02/06/us/ouster-of-priest-is-explained.html |work=New York Times}}&lt;/ref&gt;
* [[Pebrero 7]]
** Bumoto ang [[Partido Komunista ng Unyong Sobyet]] upang wakasan ang monopolyo nito sa kapangyarihan, na nagbukas ng daan para sa mga halalan ng maraming partido.
** Sa [[Tajik Soviet Socialist Republic|Tajik SSR]], [[Sumiklab ang mga kaguluhan sa Dushanbe noong 1990]] laban sa paninirahan ng mga [[Armenians|Armenians]] [[refugee]] doon.
* [[Pebrero 9]] – [[ADtranz low floor tram]] ang unang ganap na [[low-floor tram]] sa mundo na ipinakilala sa [[Bremen]].
* [[Pebrero 10]] &amp;ndash; Ipinabatid ng Pangulo ng [[Timog Aprika]] na si F. W. de Klerk na pakakawalan si [[Nelson Mandela]] sa sumunod na araw.
* [[Pebrero 11]] &amp;ndash; Pinakawalan si [[Nelson Mandela]] mula sa Piitan ng Victor Verster, malapit sa [[Cape Town]], Timog Aprika, pagkatapos ng 27 taon ng pagkakakulong.
* [[Pebrero 15]] &amp;ndash; Pinanumbalik ng [[Reino Unido]] at [[Arhentina]] ang diplomatikong ugnayan pagkatapos ng 8 taon. Pinutol ng Reino Unido ang ugnayan bilang tugon sa pagsakop ng Arhentina sa [[Kapuluang Falkland]], isang Britanikong Dumidependeng Teritoryo, noong [[1982]].&lt;ref&gt;{{cite book|author=Great Britain. Diplomatic Service Administration Office|title=The Diplomatic Service List|url=https://books.google.com/books?id=tw7wAAAAMAAJ|year=2005|publisher=H.M. Stationery Office|isbn=978-0-11-591781-3|page=130|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Pebrero 25]] – Natalo ang [[Sandinistas]] sa pangkalahatang halalan sa Nicaragua noong [[1990], kung saan nahalal si [[Violeta Chamorro]] bilang bagong [[pangulo ng Nicaragua]] (ang unang halal na babaeng pangulo sa Amerika), na pumalit kay [[Daniel Ortega]].
* [[Pebrero 26]] – Sumang-ayon ang [[Unyong Sobyet]] na bawiin ang lahat ng 73,500 sundalo mula sa [[Czechoslovakia]] pagsapit ng Hulyo, [[1991]].
* [[Pebrero 27]] – [[Pagtagas ng langis sa Exxon Valdez|Pagtagas ng langis sa Exxon ''Valdez'']]: Sinampahan ng 5 kasong kriminal ang [[Exxon]] at ang kompanya ng pagpapadala nito.
* [[Pebrero 28]] – Inanunsyo ni Pangulong Daniel Ortega ng Nicaragua ang isang tigil-putukan sa mga [[contras]] na sinusuportahan ng U.S.

=== Marso ===
* [[Marso 1]]
** Isang sunog sa [[Sheraton Hotel]] sa [[Cairo]], [[Ehipto]], ang ikinamatay ng 16 na katao.
** Sinalakay ng [[United States Secret Service|U.S. Secret Service]] ang [[Steve Jackson Games]], na nag-udyok sa kalaunang pagbuo ng [[Electronic Frontier Foundation]].
** Itinigil ng [[Royal New Zealand Navy]] ang pang-araw-araw nitong [[rasyon ng rum]].&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |petsa=2000-01-26 |title=Mga bisita ng Frigate, binaril sa ritwal ng rum ng mga mandaragat |url=http://www.nzherald.co.nz/nz-herald-auckland-anniversary-regatta/news/article.cfm?c_id=743&amp;objectid=114161 |access-date=2024-05-19 |work=The New Zealand Herald}}&lt;/ref&gt;
** Nanumpa bilang [[Pangulo ng Uruguay]] si [[Luis Alberto Lacalle]], isang apo ng yumaong politiko at diplomat na si [[Luis Alberto de Herrera]].
* [[Marso 3]] – Ang [[ITASE|International Trans-Antarctic Scientific Expedition]], isang grupo ng anim na eksplorador mula sa anim na bansa, ang unang [[dog sled]] na pagtawid sa Antarctica.
* [[Marso 8]] – Ang [[Nintendo World Championships]] ay ginanap sa loob ng [[Fair Park|Gusali ng Sasakyan ng Fair Park]], na nagpasimula ng halos isang taong kompetisyon sa paglalaro sa 29 na lungsod sa Amerika.
* [[Marso 9]]
** Sinara ng pulisya ang [[Brixton]] sa [[South London]] matapos ang isa na namang [[mga kaguluhan sa buwis sa botohan|gabi ng mga protesta]] laban sa [[buwis sa botohan]].
** Kinumpirma ni [[Premier ng Newfoundland at Labrador|Premier ng Newfoundland]] [[Clyde Wells (pulitiko)|Clyde Wells]] na babawiin niya ang pag-apruba ng Newfoundland sa [[Kasunduan sa Meech Lake]].
* [[Marso 10]] – Napatalsik si [[Prosper Avril]] sa isang [[kudeta|kudeta]] ng Haiti noong Setyembre 1988 sa [[Haiti]], labingwalong buwan matapos agawin ang kapangyarihan.
* [[Marso 11]]
** [[Rebolusyong Umaawit]]: Idineklara ng [[Lithuanian Soviet Socialist Republic|Lithuanian SSR]] ang kalayaan mula sa [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng [[Batas ng Muling Pagtatatag ng Estado ng Lithuania]]
** Ibinigay ni [[Augusto Pinochet]] ang kapangyarihan sa halal na pangulo na si [[Patricio Aylwin]], na siyang simula ng [[transisyon ng Chile tungo sa demokrasya|demokratikong transisyon]] sa [[Chile]] pagkatapos ng 17 taon ng [[Diktadurang Militar ng Chile|diktaduryang militar]].
* [[Marso 11]]–[[Marso 13|13]] – Ang [[pagsiklab ng buhawi noong Marso 1990 sa Gitnang Estados Unidos]] ay nagdulot ng 64 na buhawi sa anim na [[estado ng U.S.|estado ng US]], kabilang ang apat na marahas na [[Fujita scale|F4]]/[[Fujita scale|F5]] na buhawi. Ang pagsiklab ay nag-iwan ng 2 patay, 89 sugatan, at nagdulot ng mahigit $500 milyon na pinsala.
* [[Marso 12]] – [[Cold War]]: Nagsimulang umalis ang mga sundalong Sobyet sa Hungary sa ilalim ng mga tuntunin ng isang kasunduan na bawiin ang lahat ng tropang Sobyet pagsapit ng Hunyo 1.
* [[Marso 13]] – Inaprubahan ng [[Kataas-taasang Sobyet ng Unyong Sobyet]] ang mga pagbabago sa [[Konstitusyon ng Unyong Sobyet]] upang lumikha ng isang malakas na [[Dalawampu't dalawang Susog sa Konstitusyon ng Estados Unidos|estilo ng pagkapangulo ng Estados Unidos]]. Si [[Mikhail Gorbachev]] ay nahalal sa limang taong termino bilang kauna-unahang [[Pangulo ng Unyong Sobyet]] noong Marso 15.
* [[Marso 15]]
** Binitay ni [[Ba'athist Iraq|Iraq]] ang Iranian journalist na si [[Farzad Bazoft]] dahil sa pag-eespiya. Si Daphne Parish, isang British nurse, ay sinentensiyahan ng 15 taong pagkakakulong bilang kasabwat.
** [[Rebolusyong Pang-awit]]: Ipinahayag ng [[Unyong Sobyet]] na ang deklarasyon ng kalayaan ng [[Lithuania]] ay hindi wasto.
** Nanungkulan si [[Fernando Collor de Mello]] bilang [[Pangulo ng Brazil]], ang unang pangulo ng [[Brazil]] na inihalal nang demokratiko simula noong [[Jânio Quadros]] noong [[1961]]. Kinabukasan, inanunsyo niya ang pag-freeze ng pera at pag-freeze ng malalaking bank account sa loob ng 18 buwan.
* [[Marso 18]]
** Labindalawang painting at isang plorera ng [[Dinastiyang Shang]], na pinagsama-samang nagkakahalaga ng $100 hanggang $300 milyon, ay [[ninakaw|ninanakaw]] ng [[Isabella Stewart Gardner Museum]] sa [[Boston]], [[Massachusetts]] ng dalawang magnanakaw na nagpapanggap na mga opisyal ng pulisya. Ito ang pinakamalaking [[pagnanakaw ng sining]] sa kasaysayan ng US, at ang mga pinta ({{As of|2024|May|lc=on}}) ay hindi pa nababawi.
** [[Cold War]]: [[Silangang Alemanya]] ay nagdaos ng unang [[1990 East Germany general election|free elections]].
* [[Marso 19]]–[[Marso 21|21]] – [[Mga labanang etniko sa Târgu Mureș|Mga labanan sa pagitan ng mga Romaniano at Hungariano]], na kilala rin bilang mga kaganapang &quot;Black March&quot;, ay naganap sa lungsod ng [[Târgu Mureș]], [[Romania]], na ikinamatay ng limang tao.&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Ildikó Lipcsey|author2=Sabin Gherman|author3=Adrian Severin|title=Romania at Transylvania noong ika-20 Siglo|url=https://books.google.com/books?id=AkppAAAAMAAJ|year=2006|publisher=Corvinus Pub.|isbn=978-1-882785-15-5|page=193}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name='Dutceac'&gt;Anamaria Dutceac Segesten, [https://books.google.com/books?id=BNCWS_r8QpwC&amp;dq=%22backdrop+of+celebrations%22&amp;pg=PT32 Mito, Pagkakakilanlan, at Tunggalian: Isang Paghahambing na Pagsusuri ng mga Teksbuk ng Romanian at Serbian ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231009160417/https://books.google.com/books?id=BNCWS_r8QpwC&amp;dq=%22backdrop+of+celebrations%22&amp;pg=PT32 |date=Oktubre 9, 2023 }}, Lexington Books, 2011, {{ISBN|9780739148679}}&lt;/ref&gt;
* [[Marso 20]] &amp;ndash; Nilitis ang biyuda ni [[Ferdinand Marcos]], su [[Imelda Marcos]], para sa panunuhol, paglustay, at panraraket.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Kurtz|first=Howard|date=1990-07-03|title=U.S. JURY CLEARS MARCOS IN FRAUD CASE|language=en-US|work=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1990/07/03/us-jury-clears-marcos-in-fraud-case/e6bf3b50-0396-47f0-a013-8dbda95fcd4f/|access-date=2021-11-17|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;
* [[Marso 21]] &amp;ndash; Pagkatapos ng 75 taon ng pamamahala ng Timog Aprika simula noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]], naging malaya ang [[Namibia]].
* [[Marso 24]] – [[Halalan pederal sa Australia noong 1990]]: Ang [[Partido Labor ng Australia|Partido Labor]] ni [[Bob Hawke]] ay muling nahalal na may nabawasang mayorya, na muntik nang matalo ang [[Partido Liberal ng Australia|Liberal]]/[[Partido Pambansa ng Australia|Pambansa]] [[Koalisyon (Australia)|Koalisyon]] na pinamumunuan ni [[Andrew Peacock]].&lt;ref&gt;{{Banggitin ang web|url=http://australianpolitics.com/elections/federal-1990|title=Halalan Pederal ng 1990 &amp;#124; AustralianPolitics.com|website=australianpolitics.com|access-date=Pebrero 26, 2018|archive-date=Nobyembre 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106195009/http://australianpolitics.com/elections/federal-1990|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Marso 25]]
** Sa Lungsod ng New York, isang sunog dahil sa [[arson]] sa isang ilegal na [[social club]] na tinatawag na &quot;[[Happy Land fire|Happy Land]]&quot; ang ikinamatay ng 87 katao.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Banggitin ang balita |date=2015-03-17 |title=Sunog ang ikinamatay ng 87 katao sa Happy Land Social Club noong 1990 |url=http://www.nydailynews.com/new-york/nyc-crime/dozens-die-fire-illegal-bonx-social-club-1990-article-1.2152091 |access-date=2024-05-19 |newspaper=NY Daily News}}&lt;/ref&gt;
** Ipinahayag ni [[Arsobispo ng Canterbury]] [[Robert Runcie]] ang kanyang balak na magretiro sa katapusan ng taon.
** Sa [[halalan sa parlamento ng Hungary noong 1990|halalan sa parlamento ng Hungary]], ang unang halalan ng maraming partido ng Hungary simula noong [[1948]], ang [[Hungarian Democratic Forum]] ang nanalo ng pinakamaraming puwesto.
* [[Marso 26]] – Ang [[Ika-62 Academy Awards]], na pinangunahan ni [[Billy Crystal]], ay ginaganap sa [[Dorothy Chandler Pavilion]] sa [[Los Angeles]], [[California]], kung saan ang ''[[Driving Miss Daisy]]'' ay nanalo ng [[Academy Award para sa Pinakamahusay na Larawan|Pinakamahusay na Larawan]].
* [[Marso 27]] – Sinimulan ng Estados Unidos ang pagsasahimpapawid ng [[Radio y Televisión Martí]] sa [[Cuba]].
* [[Marso 28]] – Iginawad ni Pangulong [[George H. W. Bush]] kay [[Jesse Owens]] ang [[Congressional Gold Medal]] pagkatapos ng kanyang kamatayan.
* [[Marso 30]] – [[Rebolusyong Pang-awit]]: Pagkatapos ng [[1990 halalan sa Kataas-taasang Sobyet sa Estonia|unang malayang halalan]] noong Marso 18, idineklara ng [[Estonian Soviet Socialist Republic|Estonian SSR]] na ang [[Pagsakop sa mga estadong Baltic|pamamahala ng Sobyet ay ilegal simula noong 1940]] at nagdeklara ng panahon ng transisyon para sa ganap na kalayaan.
* [[Marso 31]] – &quot;[[Mga kaguluhan sa buwis sa botohan#Protesta sa Trafalgar Square|Ang Ikalawang Labanan sa Trafalgar]]&quot;: Isang malawakang demonstrasyon laban sa [[buwis sa botohan]] sa [[Trafalgar Square]], London, ang nauwi sa isang kaguluhan; 471 katao ang nasugatan, at 341 ang naaresto.

===Abril===
* [[Abril 1]]
** Ang [[Buwis sa Pagboto (Great Britain)|Community Charge]] (buwis sa pagboto) ay magkakabisa sa England at Wales sa gitna ng malawakang protesta
** [[Riot sa Bilangguan ng Strangeways]]: Ang pinakamahabang riot sa bilangguan sa kasaysayan ng Britain ay nagsisimula sa [[Kulungan ng Strangeways]] sa [[Manchester]], at magpapatuloy sa loob ng 3 linggo at 3 araw, hanggang [[Abril 25]].
** Ang [[Senso ng Estados Unidos noong 1990]] ay nagsisimula. Mayroong 248,709,873 residente sa U.S.
* [[Abril 6]] – Ang palabas ng &quot;The Perfect Moment&quot; ni [[Robert Mapplethorpe]] ng mga hubad at homoerotikong litrato ay magbubukas sa [[Cincinnati]] [[Contemporary Arts Center]], sa kabila ng mga paratang ng kalaswaan ng [[Citizens for Community Values]].
* [[Abril 7]]
** [[Iran–Kontra na usapin]]: Si [[John Poindexter]] ay napatunayang nagkasala sa 5 kaso para sa kanyang bahagi sa iskandalo; ang mga hatol ay kalaunan ay binawi sa apela.
** ''[[MS Scandinavian Star]]'', isang lantsang rehistrado sa [[The Bahamas|Bahamas]], ay nasunog habang papunta sa Denmark mula Norway, na ikinamatay ng 158 katao.
* [[Abril 8]]
** Sa [[Kaharian ng Nepal|Nepal]], inalis ni [[Birendra ng Nepal]] ang pagbabawal sa mga partidong pampulitika kasunod ng marahas na mga protesta.
** Sa [[1990 halalan sa lehislatura ng Greece|halalan sa lehislatura ng Greece]], ang konserbatibong [[New Democracy (Greece)|New Democracy]] ang nanalo ng pinakamaraming puwesto sa [[Hellenic Parliament]]; Ang pinuno nito, si [[Konstantinos Mitsotakis]], ay naging [[Punong Ministro ng Gresya]] noong Abril 11.
** Sa [[Sosyalistang Pederal na Republika ng Yugoslavia]], ang [[Sosyalistang Republika ng Slovenia]] ay nagdaos ng [[1990 halalan sa parlamento ng Slovenia|unang halalan sa maraming partido mula noong 1938]] ng Yugoslavia. Pagkatapos ng halalan, isang koalisyong gitnang-kanan na pinamumunuan ni [[Lojze Peterle]] ang bumuo sa unang pamahalaang hindi Komunista ng Yugoslavia mula noong [[1945]].
* [[Abril 9]] – [[C/1989 X1 (Austin)|Kometa Austin]] ang pinakamalapit na lumapit sa [[araw]].
* [[Abril 12]] – [[Lothar de Maizière]] ay naging punong ministro ng [[Silangang Alemanya]], na namumuno sa isang [[Grand coalition (Alemanya)|grand coalition]] na pumapabor sa [[muling pagsasama ng Alemanya]].
* [[Abril 13]] – [[Digmaang Malamig (1985–1991)|Digmaang Malamig]]: Humingi ng paumanhin ang [[Unyong Sobyet]] para sa [[masaker sa Katyn]].
* [[Abril 14]] – Umamin ang financier ng [[Junk bond]] na si [[Michael Milken]] sa mga kasong may kaugnayan sa pandaraya. Pumayag siyang magbayad ng US$500 milyon bilang restitusyon at sinentensiyahan noong [[Nobyembre 21]] ng 10 taon sa bilangguan.
* [[Abril 19]] - Inilabas ng [[Washington, D.C.|Washington, DC]] [[post-hardcore]] band na [[Fugazi]] ang kanilang debut na [[Album|studio album]] [[Repeater (album)|Repeater]] sa [[Dischord Records]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fugazi - Repeater (044) |url=https://dischord.com/release/044/repeater |access-date=2026-05-14 |website=Dischord Records}}&lt;/ref&gt;
* [[Abril 20]] – Nawawala ang 17-taong-gulang na [[Pagkawala ni Christopher Kerze|Christopher Kerze]] sa [[Eagan, Minnesota]]. Nananatili siyang nawawala {{as of|2024|May|lc=y}}.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Missing Person / NamUs #MP6261 {{!}} NamUs |url=https://namus.nij.ojp.gov/case/MP6261 |access-date=2025-01-21.website=omus |language=fil}}&lt;/ref&gt;
* [[Abril 21]] – Hapones [[:fi:Yoshio Tani|Yoshio Tani]], M.Sc. pinatay ang mangangalakal ng ginto na si Turkka Elovirta at ang negosyanteng si Juhani Komulainen sa [[Siuntio]], [[Finland]], na nakumbinsi silang bumili ng wala nang 500 kilo ng [[Nazi gold]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hs.fi/kotimaa/art-2000002985375.html|title=Kultakauppiaiden murhista syytetty japanilainen kiisti|work=[[Helsingin Sanomat]]|date=1990-05-31|access-date=2022-029|archive 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209191740/https://www.hs.fi/kotimaa/art-2000002985375.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.iltalehti.fi/kotimaa/a/33e1faba-8512-4d20-a1bc-36cddd08a395|title=Natsikultaa ei edes ollut olemassa – silti kaksi miestä kuoli Siuntiossa sen vuoksi|work=[[Iltalehti]]|date=2021-07-26|access-date=2022-02-09|archive-date=Pebrero 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209191741/https://www.iltalehti.fi/kotimaa/a/33e1faba-8512-4d20-a1bc-36cddd08a395|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Abril 22]]
** [[Krisis ng hostage sa Lebanon]]: Pinalaya ng mga kidnapper na Lebanese ang Amerikanong edukador na si Robert Polhill, na binihag mula noong Enero 1987.
** [[Araw ng Daigdig#Araw ng Daigdig 1990 hanggang 1999|Araw ng Daigdig]] Ang ika-20 anibersaryo ay ipinagdiriwang ng milyun-milyon sa buong mundo.
* [[Abril 24]]
** [[Digmaang Malamig]]: Sumang-ayon ang Kanlurang Alemanya at [[Silangang Alemanya]] na pagsamahin ang [[pananalapi]] at ekonomiya sa [[Hulyo 1]].
**''STS-31'': Nailunsad ang [[Teleskopyong Pangkalawakang Hubble]] sakay ng Sasakyang Pangkalawakan na ''Discovery''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-31.html|title=STS-31|work=Mission Archives|publisher=[[NASA]]|date=2006-10-14|access-date=2013-01-17|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Abril 25]] – Nanumpa si [[Violeta Chamorro]] bilang [[Pangulo ng Nicaragua]], ang unang babaeng nahalal (Pebrero 25) sa kanyang sariling karapatan bilang pinuno ng estado sa Amerika.
* [[Abril 26]] – Niyanig ng isang [[lindol sa Gonghe noong 1990|lindol na 7.0]] ang lalawigan ng [[Qinghai]] sa Tsina na nag-iwan ng 126 na patay.
* [[Abril 30]] – [[Krisis ng hostage sa Lebanon]]: Pinalaya ng mga kidnapper na Lebanese ang Amerikanong edukador na si Frank H. Reed, na naging hostage simula noong Setyembre [[1986]].

===Mayo===
* [[Mayo 1]] – Ang dating [[Simbahang Episcopal sa Pilipinas]] (pinamamahalaan ng [[Simbahang Episcopal (Estados Unidos)|Simbahang Episcopal]]) ay binigyan ng ganap na awtonomiya at itinaas sa estado ng isang Autocephalous [[Lalawigang Anglikano]] at pinalitan ng pangalan bilang [[Simbahang Episcopal ng Pilipinas]].
* [[Mayo 2]] – Sa London, isang lalaking may hawak na kutsilyo ang nagnakaw sa isang tagapaghatid ng [[bearer bond]] na nagkakahalaga ng £292 milyon (ang pangalawang pinakamalaking [[pagnanakaw|pagnanakaw]] hanggang sa kasalukuyan).
* [[Mayo 2]]–[[Mayo 4|4]] – Unang pag-uusap sa pagitan ng pamahalaan ng Timog Aprika at ng [[African National Congress]].
* [[Mayo 4]] – [[Rebolusyong Pag-awit]]: Ang [[Latvian Soviet Socialist Republic|Latvian SSR]] ay nagdeklara ng kalayaan mula sa [[Unyong Sobyet]].
* [[Mayo 8]]
** [[Rebolusyong Pang-awit]]: Ibinalik ng [[Republikang Sosyalistang Sobyet ng Estonia|SSR ng Estonia]] ang pormal na pangalan ng bansa, ang Republika ng Estonia, pati na rin ang iba pang pambansang sagisag ([[Eskudo ng Estonia|ang eskudo ng Estonia]], [[Bandila ng Estonia|ang bandila]] at [[Mu isamaa, mu õnn ja rõõm|ang awit]]).
** Si [[Rafael Ángel Calderón Fournier]] ay nanunungkulan bilang [[Pangulo ng Costa Rica]].
* [[Mayo 9]] – Sa Timog Korea, nilabanan ng pulisya ang mga nagpoprotesta laban sa gobyerno sa [[Seoul]] at dalawa pang lungsod.
* [[Mayo 13]] &amp;ndash; Sa [[Pilipinas]], pinatay ng mga armadong indibiduwal ang dalawang piloto ng [[Hukbong Panghimpapawid ng Estados Unidos]] malapit sa [[Clark Air Base|Baseng Pamhimpapawid ng Clark]] sa bisperas ng pag-uusap sa pagitan ng Pilipinas at [[Estados Unidos]] tungkol sa hinaharap ng base militar ng mga Amerikano sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Drogin|first=Bob|date=1990-05-14|title=2 U.S. Airmen Killed at Base in Philippines : Military: The shootings, believed to be the work of Communist rebels, come on the eve of talks on the future of American bases.|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-05-14-mn-127-story.html|url-status=live|access-date=2021-11-17|website=Los Angeles Times|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* [[Mayo 17]] &amp;ndash; Tinanggal ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] ang [[homoseksuwalidad]] mula sa talaan ng mga [[sakit]] nito.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ilga.org/ilga/en/article/546 |title=May 17th is the Intl Day Against Homophobia |work=ILGA |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140704014026/http://ilga.org/ilga/en/article/546 |archive-date=4 Hulyo 2014 |language=en  }}&lt;/ref&gt;
* [[Mayo 30]] &amp;ndash; Nagsimula sina [[George H. W. Bush]] at [[Mikhail Gorbachev]] ng apat na araw na pagpupulong sa [[Washington, D.C.]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.history.com/this-day-in-history/gorbachev-arrives-in-washington-for-summit|title=Soviet leader Mikhail Gorbachev arrives in Washington for a summit|website=HISTORY|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Hunyo &amp;ndash; Nakuha ni Joanne Rowling ang ideya para sa [[Harry Potter]] habang nasa tren mula [[Manchester]] tungo sa estasyong daambakal ng Euston sa [[London]]. Sinimulan niya ang pagsusulat ng ''[[Harry Potter and the Philosopher's Stone]]'' na makukumpleto noong [[1995]] at mailalathala noong [[1997]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.the-leaky-cauldron.org/books/hp7/harrypottertimeline|title=The Harry Potter Timeline|work=The-Leaky-Cauldron|date=2007-12-02|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Hunyo===
* [[Hunyo 1]]
** [[Digmaang Malamig (1985–1991)|Digmaang Malamig]]: Pumirma sina Pangulong [[George H. W. Bush]] at Pangulong Sobyet [[Mikhail Gorbachev]] ng isang [[kasunduan]] upang wakasan ang produksyon ng [[kemikal na sandata]] at simulan ang pagsira sa kani-kanilang mga stock.
** Binaril at pinatay ng mga miyembro ng [[Provisional Irish Republican Army]] sina Major Michael Dillon-Lee at Private William Robert Davies ng [[British Army]]. Napatay si Dillon-Lee sa labas ng kanyang tahanan sa [[Dortmund]], Germany at si Davies ay napatay sa isang istasyon ng tren sa [[Lichfield]], England.
* [[Hunyo 2]] – Ang [[pagsiklab ng buhawi noong Hunyo 1990 sa Lower Ohio Valley|pagsiklab ng buhawi sa Lower Ohio Valley]] ay nagdulot ng 88 kumpirmadong buhawi sa Illinois, Indiana, Kentucky, at Ohio, na ikinamatay ng 12; 37 buhawi ang nangyari sa Indiana, na lumampas sa dating rekord na 21 noong [[1974 Super Outbreak]].
* [[Hunyo 3]] – Ang [[Social Democratic Party (UK, 1988–1990)|Social Democratic Party (SDP)]] sa United Kingdom ay binuwag matapos ang dalawang taon ng hindi magandang resulta.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[Hunyo 4]] – Sumiklab ang karahasan sa [[Kirghiz Soviet Socialist Republic|Kirghiz SSR]] sa pagitan ng mayorya [[mga taong Kyrgyz]] at minorya [[mga Uzbek]] hinggil sa pamamahagi ng lupang homestead.
* [[Hunyo 7]] – Si Metropolitan [[Patriarch Alexy II ng Moscow|Alexy ng Moscow]] ay nahalal [[Russian Orthodox Church|Russian Orthodox]] [[Patriarch of Moscow and all Rus']].
* Sa Hunyo 7, magbubukas sa publiko ang [[Universal Studios Florida]] kasama ang [[Nickelodeon Studios]].
* [[Hunyo 8]] &amp;ndash; Nagsimula ang [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]] ng 1990 sa [[Italya]]. Ito ang unang pagsasahimpapawid ng dihital na [[HDTV]] sa kasaysayan; Hindi magsisimula ang Europa na magsahimpapawid ng HDTV ng malawakan hanggang noong [[2004]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.crit.rai.it/eletel/LeMiniSerie/MS3a.pdf |title=Italia '90 Il primo passo della HDTV digitale I Parte |access-date=April 27, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120619125440/http://www.crit.rai.it/eletel/LeMiniSerie/MS3a.pdf |archive-date=19 Hunyo 2012 |url-status=dead |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Hunyo 13]] &amp;ndash; [[Digmaang Malamig]] &amp;ndash; Opisyal na nagsimula ang pagwasak ng [[Pader ng Berlin]] ng [[Silangang Alemanya]], 7 buwan pagkatapos binuksan ito noong nakaraang Nobyembre.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thejournal.ie/berlin-wall-anniversary-1762450-Nov2014/|title=In Photos: 25 years ago today the Berlin Wall fell|author=Ãrla Ryan|work=TheJournal.ie|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Hunyo 14]] &amp;ndash; [[Lindol sa Panay ng 1990]]: Tumama ang isang [[lindol]] na sumusukat sa {{M|s|7.1}} sa [[Pulo ng Panay]] sa [[Pilipinas]] na pinatay ang 8 at sinugatan ang 41.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=1990 June 14 Panay Earthquake|url=https://www.phivolcs.dost.gov.ph/index.php/17-earthquake/34-1990-june-14-panay-earthquake|url-status=live|access-date=2021-11-17|website=phivolcs.dost.gov.ph|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Hunyo 15]] – [[Regulasyon ng Dublin]] sa pagtrato sa mga aplikasyon para sa [[karapatan sa pagpapakupkop laban]] sa ilalim ng [[batas ng Unyong Europeo]] na napagkasunduan (magkakabisa [[1997]]).
* [[Hunyo 17]]–[[Hunyo 30|30]] – Naglibot si [[Nelson Mandela]] sa Hilagang Amerika, at binisita ang 3 lungsod sa Canada at 8 lungsod sa U.S.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.history.com/news/nelson-mandela-comes-to-america|title=Pagdating ni Nelson Mandela sa Amerika|date=Disyembre 9, 2013|author=Jesse Greenspan|website=History.com|access-date=1 Nobyembre 2020|archive-date=Oktubre 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031052842/https://www.history.com/news/nelson-mandela-comes-to-america|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Hunyo 19]] – Ang [[Partido Komunista ng Russian Soviet Federative Socialist Republic]] ay nagdaos ng unang kumperensya nito sa Moscow.&lt;ref&gt;White, Stephen, Graeme J. Gill, at Darrell Slider. ''[https://books.google.com/books?id=O9IGbITqT_EC&amp;pg=PA132 Ang Pulitika ng Transisyon: Paghubog ng Kinabukasan Pagkatapos ng Sobyet]''. Cambridge, ENG, UK: Cambridge University Press, 1993. p. 132&lt;/ref&gt;
* [[Hunyo 21]] – Ang 7.4 {{M|w}} [[1990 Manjil–Rudbar earthquake|Manjil–Rudbar earthquake]] ay nakaapekto sa hilagang [[Iran]] na may pinakamataas na [[Mercalli intensity scale|Mercalli intensity]] na X (''Extreme''), na ikinamatay ng 35,000–50,000, at ikinasugat ng 60,000–105,000.
* [[Hunyo 22]] – [[Digmaang Malamig (1985–1991)|Digmaang Malamig]]: Binura ang [[Checkpoint Charlie]].
* [[Hunyo 23]] – Sa Canada, namatay ang [[Kasunduan sa Meech Lake]] ng [[1987]] matapos mabigo ang mga lehislatura ng [[Manitoba]] at [[Newfoundland and Labrador|Newfoundland]] na aprubahan ito bago ang itinakdang araw.
* [[Hunyo 24]] – Sina [[Kathleen Margaret Brown]] at Irene Templeton ay inordenan bilang mga pari sa Katedral ni St. Anne sa [[Belfast]], at naging unang babaeng pari ng [[Anglikanismo|Anglikano]] sa United Kingdom.

===Hulyo===
[[File:1990 Luzon intensity.jpg|thumbnail|upright|[[Hulyo 16]]: Isang USGS ShakeMap na pinapakita ang intensidad ng [[Lindol sa Luzon (1990)|Lindol sa Luzon ng 1990]]]]
* [[Hulyo 1]] &amp;ndash; Muling pagsasanib ng Alemanya: Nagsanib ang [[Silangang Alemanya]] at [[Kanlurang Alemanya]] ng kanilang mga ekonomiya, ang Kanlurang Aleman na Deutsche Mark ay naging opisyal na pananalapi din ng Silangan. Natapos din ang paggana ng Panloob na Hangganang Aleman (itinayo noong [[1945]]).
** Inanunsyo ng [[Argentina]] ang pagbebenta ng airline na pag-aari ng estado, ang [[Aerolíneas Argentinas|Aerolineas Argentinas]], sa airline ng Espanya na [[Iberia (airline)|Iberia]]. Ang pagbebenta ay makukumpleto sa Nobyembre.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christian |first=Shirley |date=Nobyembre 23, 1990 |title=Tinapos ng Argentina ang Pagbebenta ng Airline |url=https://www.nytimes.com/1990/11/23/business/argentina-closes-sale-of-airline.html |work=New York Times}}&lt;/ref&gt;
* [[Hulyo 2]]
** [[Trahedya sa tunel ng Mecca noong 1990]]: Isang stampede sa isang tunel ng mga naglalakad na patungo sa [[Mecca]] ang pumatay ng 1,426.
** Pinawalang-sala ng isang Korte Distrito ng Estados Unidos si [[Imelda Marcos]] sa mga kasong racketeering at pandaraya.
* [[Hulyo 3]] – Sumang-ayon ang naghaharing partido ng [[Angola]] na gawing legal ang oposisyon at magsagawa ng mga halalan sa [[Multi-party system|multiparty]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Krauss |first=Clifford |date=Hulyo 4, 1990 |title=Tinanggihan ng Angola ang Plano ng Tulong sa mga Rebelde |url=https://www.nytimes.com/1990/07/04/world/angola-rejects-rebel-relief-aid-plan.html |work=New York Times}}&lt;/ref&gt;
* [[Hulyo 4]] – ''[[Commonwealth v. Twitchell]]'': Sina David at Ginger Twitchell ay nahatulan ng [[Manslaughter|involuntary manslaughter]] sa Massachusetts matapos ang pagkamatay ng kanilang 2-taong-gulang na anak na lalaki noong 1986, na namatay dahil sa [[bowel obstruction]] matapos ang medikal na paggamot ng mag-asawang [[Faith healing|without]] alinsunod sa kanilang mga paniniwala sa [[Christian Science]].&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |petsa=Hulyo 8, 1990 |title=Mga Pangunahing Balita: Higit Pa sa Pananampalataya |url=https://www.nytimes.com/1990/07/08/weekinreview/headliners-beyond-faith.html |work=New York Times}}&lt;/ref&gt;
* [[Hulyo 5]] – Sa [[Kenya]], sumiklab ang mga kaguluhan laban sa monopolyo ng [[Kenya African National Union]] sa kapangyarihan.
* [[Hulyo 6]]
** Nagbitiw si [[Pangulo ng Bulgaria]] [[Petar Mladenov]] dahil sa mga akusasyon na inutusan niya ang mga tangke na pabulaanan ang mga protesta laban sa gobyerno noong Disyembre [[1989]].
** Pinatay ng mga bodyguard ni [[Somali Democratic Republic|Somali]] Pangulong [[Siad Barre]] ang mga demonstrador laban sa gobyerno habang naglalaro ng soccer; 65 katao ang namatay, mahigit 300 ang malubhang nasugatan.
* [[Hulyo 7]]–[[Hulyo 8|8]] – Sa tennis, si [[Martina Navratilova]] ng Estados Unidos ay nanalo sa [[1990 Wimbledon Championships – Women's singles]] at si [[Stefan Edberg]] ng Sweden ay nanalo sa [[1990 Wimbledon Championships – Men's singles]].
* [[Hulyo 8]]
** [[1990 FIFA World Cup final]] (Association football): Tinalo ng [[National football team ng Germany|West Germany]] ang [[Argentina national football team|Argentina]] sa iskor na 1–0 upang manalo sa [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA 1990]].&lt;ref&gt;{{cite book|author=David Gould|title=Chronicle of the Year 1990|url=https://books.google.com/books?id=vl-8S3MmleoC|date=Nobyembre 1991|publisher=J Bradbury &amp; Associates|isbn=978-1-872031-10-1|page=57}}&lt;/ref&gt;
** Noong 12:34:56 (a.m. at p.m.), ang petsa at oras gamit ang mga format na Amerikano ay 12:34:56, 7/8/90 (1234567890). Ang susunod na ganitong kaganapan ay magaganap sa Hulyo 8, 2090.&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |last=Brooks |first=Elston |date=1990-07-08 |title=Magbilang sa araw na ito para sa perpektong pagkakasunod-sunod |pages=3, Seksyon 6 |work=[[Fort Worth Star-Telegram]]}}&lt;/ref&gt;
* [[Hulyo 9]]–[[Hulyo 11|11]] – Ang [[Ika-16 na G7 summit]] ay ginaganap sa [[Houston]], Texas.
* [[Hulyo 10]] – Inalis ng [[UEFA]] ang limang-taong pagbabawal sa mga koponan ng Ingles na [[asosasyon ng football]] na nakikipagkumpitensya sa Kontinental na Europa pagkatapos ng [[sakuna sa Heysel Stadium]], bagama't mananatiling ipinagbabawal ang [[Liverpool F.C.]] sa loob ng karagdagang tatlong taon.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[Hulyo 11]] – Pinasabog ng mga terorista ang isang pampasaherong bus na naglalakbay mula [[Kalbajar]] patungong [[Tartar District|Tartar]] sa Azerbaijan. 14 na tao ang namatay, 35 ang sugatan.&lt;ref name=&quot;supremecourt.gov.az&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.supremecourt.gov.az/?mod=2&amp;cat=305&amp;c=1&amp;id=142&amp;lang=en&amp;t=g|title=Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi|work=supremecourt.gov.az|access-date=Hunyo 7, 2018|archive-date=Marso 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306163018/http://supremecourt.gov.az/?c=1&amp;cat=305&amp;id=142&amp;lang=en&amp;mod=2&amp;t=g|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Hulyo 12]] – ''[[Foster v British Gas plc]]'' napagpasyahan sa [[European Court of Justice]], isang nangungunang kaso sa kahulugan ng &quot;estado&quot; sa ilalim ng [[batas ng European Union]].
* [[Hulyo 13]] – Ang [[sakuna sa Lenin Peak]] ay nangyayari kapag ang isang lindol ay nagdulot ng avalanche sa [[Pamir Mountains]] na nagresulta sa pagkawala ng 43 buhay.&lt;ref name=&quot;USGS&quot;&gt;{{cite web |title=M 6.4 - 50 km S ng Jurm, Afghanistan |url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/usp0004bt0/executive |website=earthquake.usgs.gov |publisher=[[U.S. Survey Heolohikal]] |access-date=13 Oktubre 2021 |archive-date=9 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809153211/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/usp0004bt0/executive |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Hulyo 16]] &amp;ndash; [[Lindol sa Luzon (1990)|Lindol sa Luzon ng 1990]]: Isang lindol na may sukat na {{M|w|7.7}} ang pinatay ang higit sa 2,400 sa [[Pilipinas]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Remembering the 1990 Luzon Earthquake|url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/remembering-1990-luzon-earthquake|access-date=2021-11-17|website=Rappler|language=en|archive-date=2021-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117051936/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/remembering-1990-luzon-earthquake|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[File:Gulf War Photobox.jpg|thumb|125px|[[Agosto 2]]: Nagsimula ang [[Digmaan sa Gulpo]]]]
* Hulyo 21-22 – Ang insidenteng [[Min Ping Yu Blg. 5540|Min Ping Yu Blg. 5540]] ay naganap nang pilitin ng [[Taiwan Garrison Command]] ang 76 na ilegal na imigrante na [[mainland Chinese]] na pumasok sa mga selyadong kulungan ng isang bangka, na nagdulot ng pagkamatay ng 25 dahil sa [[pagkasakal]].
* [[Hulyo 22]] – Unang round ng [[1990 Mongolian parliamentary election|Mongolian parliamentary election]], ang unang multiparty na ginanap sa [[Mongolian People's Republic|Mongolia]]; ang [[Mongolian People's Party]] ay nanalo ng malawak na agwat pagkatapos ng ikalawang round ng botohan noong Hulyo 29.
* [[Hulyo 25]]
** Si [[George Carey]], [[Obispo ng Bath and Wells]], ay pinangalanan bilang bagong [[Arsobispo ng Canterbury]] sa Church of England.
** Idineklara ng [[Serb Democratic Party (Croatia)]] ang [[soberanya]] ng [[Serbs]] sa [[Croatia]].
** Kilalang-kilala si [[Roseanne Barr]] sa pagkanta ng &quot;[[The Star-Spangled Banner]]&quot; nang napakasama, na nagdulot ng kontrobersiya.
* [[Hulyo 26]] – Nilagdaan ni Pangulong [[George H. W. Bush]] ng Estados Unidos ang [[Americans with Disabilities Act of 1990|Americans with Disabilities Act]], na idinisenyo upang protektahan ang mga Amerikanong may kapansanan mula sa diskriminasyon.
* [[Hulyo 26]] - Sa [[The Howard Stern Show|Howard Stern Show]], si [[Gary Dell'Abate|Gary Dell’Abate]] ay binigyan ng palayaw na “Baba Booey” sa unang pagkakataon. * [[Hulyo 27]]
** Ang gusali ng parlamento at isang telebisyon ng gobyerno sa [[Port of Spain]], [[Trinidad and Tobago]] ay sinalakay ng [[Jamaat al Muslimeen]] sa isang tangkang [[kudeta]] na tumagal ng limang araw. Humigit-kumulang 26 hanggang 30 katao ang namatay at ilan ang nasugatan (kabilang ang [[Listahan ng mga punong ministro ng Trinidad and Tobago|punong ministro]], [[A. N. R. Robinson]], na binaril sa binti).
** [[Cold War (1985–1991)|Cold War]]: Idineklara ng [[Byelorussian Soviet Socialist Republic|Belarus]] ang soberanya nito, isang mahalagang hakbang tungo sa kalayaan mula sa [[Soviet Union]].
* [[Hulyo 28]] – Si [[Alberto Fujimori]] ay naging [[pangulo ng Peru]].
* [[Hulyo 30]] – Ang politikong Briton at dating Miyembro ng Parlamento [[Ian Gow]] ay pinaslang ng isang [[Provisional Irish Republican Army]] [[car bomb]] sa labas ng kanyang tahanan sa Inglatera.

===Agosto===
* [[Agosto 1]]
** Inihalal ng [[Pambansang Asamblea (Bulgaria)|Pambansang Asamblea ng Bulgaria]] si [[Zhelyu Zhelev]] bilang unang hindi Komunistang [[Pangulo ng Bulgaria]] sa loob ng 40 taon.
* [[Agosto 2]] &amp;ndash; [[Digmaan sa Gulpo]]: Sinakop ng [[Iraq]] ang [[Kuwait]], na nagdulot kalaunan sa [[Digmaan sa Gulpo]].
* [[Agosto 6]]
** [[Digmaan sa Golpo]]: Sa pamamagitan ng [[Resolusyon 661 ng Konseho ng Seguridad ng mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Konseho ng Seguridad ng mga Nagkakaisang Bansa]] ay nag-utos ng isang pandaigdigang [[embargo sa kalakalan]] laban sa [[Ba'athist Iraq|Iraq]] bilang tugon sa pagsalakay nito sa [[Kuwait]].
** Tinanggal ni [[Pangulo ng Pakistan]] [[Ghulam Ishaq Khan]] si [[Punong Ministro ng Pakistan]] [[Benazir Bhutto]], na inakusahan siya ng katiwalian at pang-aabuso sa kapangyarihan.
** Sinimulan ng gobyerno ng Timog Aprika at ng ANC ang mga pag-uusap tungkol sa pagtatapos ng [[Apartheid]].
* [[Agosto 8]]
** Inanunsyo ng Iraq ang pormal nitong pagsasanib sa Kuwait.
** Inanunsyo ng [[gobyerno ng Peru]] ang isang plano ng pagtitipid na nagresulta sa malaking pagtaas sa presyo ng pagkain at gasolina. Ang plano ay nagtakda ng mga araw ng kaguluhan at isang pambansang welga sa Agosto 21.
* [[Agosto 10]]
** Bumoto ang [[Ehipto]], [[Syria]], at 10 iba pang [[estado ng Arabo]] na magpadala ng mga puwersang militar sa Saudi Arabia upang pigilan ang isang pagsalakay mula sa Iraq.
* Isang pampasaherong bus, na naglalakbay sa rutang &quot;Tbilisi-Agdam&quot;, ang pinasabog; 20 katao ang namatay at 30 ang nasugatan. Ang mga nag-organisa ng krimen ay sina [[Mga Armenian sa Georgia|Mga Armenian]] A. Avanesian at M. Tatevosian na dinala sa paglilitis kriminal.&lt;ref name=&quot;supremecourt.gov.az&quot;/&gt;
* [[Agosto 12]]
** Sa South Africa, sumiklab ang labanan sa pagitan ng [[mga taong Xhosa]] at ng [[mga taong Zulu]]; mahigit 500 katao ang namatay sa pagtatapos ng Agosto.
** &quot;[[Sue (dinosauro)|Sue]]&quot;, ang pinakamahusay na napreserbang ispesimen ng ''[[Tyrannosaurus|Tyrannosaurus rex]]'' na natagpuan, ay natuklasan malapit sa [[Faith, South Dakota]], Estados Unidos, ni [[Sue Hendrickson]].
*[[Agosto 15]] – Sa Latvia, si [[Viktor Tsoi]], isa sa mga nagtatag at pangunahing mang-aawit ng bandang rock ng Sobyet na [[Kino (banda)|Kino]], ay namatay sa isang aksidente sa sasakyan sa highway ng [[Sloka, Latvia|Sloka]]–[[Talsi]].&lt;ref&gt;Watrous, Peter (22 Agosto 1990). &quot;[https://www.nytimes.com/1990/08/22/obituaries/viktor-tsoi-singer-and-songwriter-28-star-of-soviet-rock.html Viktor Tsoi, Mang-aawit at Manunulat ng Awit, 28; Bituin ng Rock ng Sobyet]&quot;. ''The New York Times''. Nakuha noong ika-25 ng Pebrero 2025.&lt;/ref&gt;
* [[Agosto 21]] – [[Ang Gambia]], [[Ghana]], [[Guinea]], [[Nigeria]], at [[Sierra Leone]] ay nagpadala ng [[Mga Tagapangasiwa ng Kapayapaan|mga Tagapangasiwa ng Kapayapaan]] upang makialam sa [[Unang Digmaang Sibil ng Liberia]].
* [[Agosto 23]] – Ipinahayag ng [[Silangang Alemanya]] at [[Kanlurang Alemanya]] na sila ay magkakaisa sa [[Oktubre 3]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyorb.com/date/1990/august/23|title=Ngayon sa Kasaysayan para sa ika-23 ng Agosto 1990|work=HistoryOrb|date=Agosto 23, 1990|access-date=2013-01-17|archive-date=Setyembre 16, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110916044932/http://www.historyorb.com/date/1990/august/23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Agosto 24]]
** Ipinahayag ng [[Armenian Soviet Socialist Republic|Armenian SSR]] ang kalayaan nito mula sa [[Unyong Sobyet]].
** Pinalaya mula sa [[Hilagang Ireland]] ang manunulat na si [[Brian Keenan (manunulat)|Brian Keenan]] matapos mabihag sa [[krisis ng hostage sa Lebanon]] nang halos 5 taon.
** Ang komersyal na network ng telebisyon sa Indonesia na [[SCTV (TV network)|SCTV]] ay itinatag bilang ikatlong istasyon ng telebisyon sa bansa pagkatapos ng [[RCTI]], at nag-debut din bilang lokal na channel ng telebisyon sa [[Surabaya]]. Noong mga unang araw nito, ang SCTV ang karibal ng [[RCTI]], ang unang komersyal na network ng telebisyon. Nagsimulang mag-broadcast ang SCTV sa buong bansa mula sa Jakarta noong [[Enero 29]], [[1991]].
* [[Agosto 26]] – Sa [[Sofia]], sinunog ng mga nagpoprotesta ang punong-himpilan ng namamahalang [[Bulgarian Socialist Party]].
* [[Agosto 28]] – Ang [[1990 Plainfield tornado|Plainfield Tornado]] (F5 sa [[Fujita scale]]) ay tumama sa mga bayan ng [[Plainfield, Illinois|Plainfield]], [[Crest Hill, Illinois|Crest Hill]], at [[Joliet, Illinois]], na ikinamatay ng 29 katao (ang pinakamalakas na buhawi hanggang sa kasalukuyan na tumama sa [[Chicago metropolitan area]]).

===Setyembre===
* [[Setyembre 1]]–[[Setyembre 10|10]] &amp;ndash; Dumalaw si [[Papa Juan Pablo II]] sa [[Tanzania]], [[Burundi]], [[Rwanda]] at [[Côte d'Ivoire]].
* [[Setyembre 10]] &amp;ndash; Nagbukas ang unang [[Pizza Hut]] sa [[Unyong Sobyet]].&lt;ref name=&quot;newsbank1&quot;&gt;{{cite web|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PBPB&amp;p_theme=pbpb&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0EAF83915FDC366B&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM|title=Archive for PBP &amp;ndash; www.palmbeachpost.com|work=newsbank.com|language=en|access-date=2021-11-17|archive-date=2014-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20141012174424/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PBPB&amp;p_theme=pbpb&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0EAF83915FDC366B&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[Setyembre 11]]
** [[Digmaang Golpo]]: Nagbigay ng talumpati si Pangulong [[George H. W. Bush]] sa telebisyon sa buong bansa kung saan nagbanta siya ng paggamit ng puwersa upang paalisin ang mga sundalong [[Ba'athist Iraq|Iraqi]] mula sa [[Kuwait]].
** Nagbukas ang unang [[Pizza Hut]] sa Republikang Bayan ng Tsina, halos 3 taon matapos magbukas ang unang [[KFC]] doon noong [[1987]].&lt;ref name=&quot;newsbank1&quot;/&gt;
* [[Setyembre 12]]
** [[Cold War (1985–1991)|Cold War]]: Nilagdaan ng dalawang estadong Aleman at ng [[Allied Control Council|Four Powers]] ang [[Treaty on the Final Settlement with Respect to Germany]] sa Moscow, na nagbukas ng daan para sa [[German reunification]].
** Iniutos ng isang hukom sa Australia ang pag-aresto sa media tycoon na si [[Christopher Skase]], dating may-ari ng [[Seven Network]], matapos siyang mabigong magbigay ng ebidensya sa pagsusuri ng isang liquidator sa nabigong kumpanya ng paggawa ng barko na Lloyds Ships Holdings, isang kasamahan ng [[Qintex]] Australia Ltd. ng Skase.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://articles.latimes.com/keyword/christopher-skase|title=Mga Artikulo tungkol kay Christopher Skase – Los Angeles Times|work=Los Angeles Times|access-date=Pebrero 20, 2020|archive-date=Oktubre 24, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161024030400/http://articles.latimes.com/keyword/christopher-skase|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[Setyembre 18]]
** Iginagawad ng [[International Olympic Committee]] ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1996]] patungong [[Atlanta]].&lt;ref&gt;{{Banggitin ang web|url=https://www.nytimes.com/1990/09/19/sports/atlanta-selected-over-athens-for-1996-olympics.html?mcubz=0|title=Napili ang Atlanta kaysa sa Athens para sa 1996 Olympics|work=The New York Times|access-date=Setyembre 18, 2017|date=Setyembre 19, 1990|first=Steven R.|last=Weisman|archive-date=Setyembre 18, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918110644/http://www.nytimes.com/1990/09/19/sports/atlanta-selected-over-athens-for-1996-olympics.html?mcubz=0|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
** [[Provisional Irish Republican Army]] tangkang pagpatay kay Air Chief Marshal Sir [[Peter Terry]] sa kanyang tahanan malapit sa [[Stafford]], England. Tinamaan ng hindi bababa sa 9 na bala, nakaligtas ang dating [[Gobernador ng Gibraltar]], gayundin ang kanyang asawang si Lady Betty Terry, na nabaril din (malamang na aksidente).
* [[Setyembre 24]] – Ang [[Kataas-taasang Sobyet ng Unyong Sobyet]] ay nagbigay kay Gorbachev ng mga espesyal na kapangyarihan sa loob ng 18 buwan upang masiguro ang paglipat ng Unyong Sobyet sa isang [[ekonomiyang pamilihan]].
* [[Setyembre 27]] – Kinumpirma na si [[David Souter]] na maglilingkod sa [[Korte Suprema ng Estados Unidos|Korte Suprema]], na papalit sa magreretirong Mahistrado [[William J. Brennan Jr.]].
* [[Setyembre 29]]
** Tapos na ang [[Washington National Cathedral]].
** Ang [[Tampere Hall]], ang pinakamalaking konsiyerto at congress center sa [[Nordic na mga bansa]], ay pinasinayaan sa [[Tampere]], [[Finland]].&lt;ref&gt;[https://www.epressi.com/tiedotteet/kulttuuri-ja-taide/kulttuurin-superviikko-tampere-talossa-tero-saarisen-uutuusteos-satuoopperoiden-maailmanensi-ilta-ja-talon-synttariesitys.html uutuusteos, satuoopperoiden maailmanensi-ilta ja talon synttäriesitys] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210826085340/https://www.epressi.com/tiedotteet/kulttuuri-ja-taide/kulttu |date=Agosto 26, 2021 }} - ePressi (sa Finnish)&lt;/ref&gt;
* [[Setyembre 29]]–[[Setyembre 30|30]] – Ang [[United Nations]] [[World Summit for Children]] ay humahakot ng higit sa 70 pinuno ng daigdig sa [[United Nations Headquarters]].
* [[Setyembre 30]] – Opisyal nang ipinakilala ang [[Bagong Binagong Pamantayang Bersyon]] ng Bibliya.&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |last=Goldman |first=Ari L. |date=Setyembre 28, 1990 |title=Bagong Bibliya: 'Ikaw' ay Sumasailalim sa Lahat ng Laman |url=https://www.nytimes.com/1990/09/28/us/new-bible-thee-goes-way-of-all-flesh.html |work=New York Times}}&lt;/ref&gt;

===Oktubre===
* Oktubre &amp;ndash; Nagsimula si [[Tim Berners-Lee]] ng kanyang pagsasagawa ng [[World Wide Web]], 19 na buwan pagkatapos ng kanyang matagumpay na balangkas noong [[1989]] na magiging konsepto ng Web.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.w3.org/People/Berners-Lee/Longer.html|title=Tim Berners-Lee bio|work=w3.org|access-date=7 Hunyo 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;
** Natapos na ang skyscraper na [[Messeturm]] sa [[Frankfurt]], na ginagawa itong [[Listahan ng pinakamataas na gusali sa Europa|pinakamataas na gusali]] sa Europa, isang karangalan na dadalhin nito hanggang 1997, kapag nalampasan ito ng [[Commerzbank Tower]], na nasa Frankfurt din.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Banggitin ang aklat |title=Ang 1991 World Book Year Book: Isang Pagsusuri sa mga Pangyayari noong 1990. |publisher=World Book, Inc. |year=1991 |isbn=0-7166-0491-4 |editor-last=Zeleny |editor-first=Robert O. |location=Chicago |pages=429}}&lt;/ref&gt;
* [[Oktubre 1]]
** Sinalakay ng rebeldeng [[Rwandan Patriotic Front]] ang [[Rwanda]] mula sa [[Uganda]], na siyang simula ng [[Digmaang Sibil ng Rwanda]].
** Ang [[Unyong Sobyet]] ay nagpapatupad ng batas na nagpapahintulot sa [[Relihiyon sa Unyong Sobyet|kalayaan sa relihiyon]], na nagtatapos sa panghihimasok ng gobyerno sa mga aktibidad sa relihiyon at nagpapahintulot sa mga mamamayang Sobyet na makisali sa pribadong pag-aaral ng relihiyon sa kanilang mga tahanan.&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |first= |date=Setyembre 27, 1990 |title=Sinusuportahan ng mga Sobyet ang Batas sa Kalayaan sa Relihiyon |url=https://www.nytimes.com/1990/09/27/world/soviets-back-law-on-religious-freedom.html |work=New York Times}}&lt;/ref&gt;
* [[Oktubre 2]] – Ayon sa The Civil Aviation of China, [[Pagbangga sa paliparan ng Guangzhou Baiyun noong 1990|dalawang komersyal na eroplano ang nagbanggaan sa runway]] sa [[Guangzhou Baiyun International Airport (dating)|Guangzhou Baiyun International Airport]], [[Guangdong]], [[China]]. Ang kabuuang bilang ng mga namatay ay 128; 53 katao ang nasugatan, 97 ang nailigtas.{{page needed|date=Mayo 2020}}
* [[Oktubre 3]] – [[Cold War]]: [[Silangang Alemanya]] at [[Kanlurang Alemanya]] [[Muling pagsasama ng Alemanya#Kasunduan sa Muling pagsasama ng Alemanya|muling pagsasama]] sa iisang [[Alemanya]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-09-25 |title=Ang pagbagsak ng Pader at Muling pagsasama ng Alemanya |url=https://www.deutschland.de/en/topic/politics/germany-europe/the-fall-of-the-wall-and-german-reunification |access-date=2025-09-28 |website=www.deutschland.de |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Oktubre 4]] &amp;ndash; [[Hidwaang Moro]]: Sinakop ng mga puwersang Rebelde ang dalawang kampo ng militar sa [[pulo]] ng [[Mindanao]] bago sumuko noong Oktubre 6.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Yabes|first=Criselda|date=1990-10-04|title=PHILIPPINE TROOPS LAUNCH REBELLION ON MINDANAO ISLAND|work=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1990/10/04/philippine-troops-launch-rebellion-on-mindanao-island/198eb280-e0df-40b9-b9b9-fb02218469f7/|access-date=2021-11-18|issn=0190-8286|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=1990-10-06|title=Philippine Rebellion Ends in Surrender : Mindanao: A renegade colonel gives himself up, and government forces recover two military camps on southern island.|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-10-06-mn-1418-story.html|url-status=live|access-date=2021-11-18|website=Los Angeles Times|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* [[Oktubre 6]] – Ang supremacist na puti na si [[David Duke]] ay nakakuha ng 44% ng boto sa karera sa Senado sa Louisiana [[Senado ng Estados Unidos|Senado]], ngunit sa huli ay natalo kay [[J. Bennett Johnston|Bennett Johnson]].&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |last=Zeskind |first=Leonard |date=Oktubre 9, 1990 |title=Para kay Duke, Simula Pa Lamang? |url=https://www.nytimes.com/1990/10/09/opinion/for-duke-just-a-start.html |work=New York Times}}&lt;/ref&gt;
* [[Oktubre 8]]
** [[Salungatan ng Israeli–Palestinian]]: Sa [[Jerusalem]], ang pulisya ng [[Israel]] ay pumatay ng 17 [[Palestinian]] at nasugatan ang mahigit 100 malapit sa moske ng [[Dome of the Rock]] sa [[Temple Mount]].
** [[Globalisasyon]]: Ang unang restawran ng [[McDonald's]] ay binuksan sa [[Mainland China]] sa [[Shenzhen]], malapit sa Hong Kong.&lt;ref name=&quot;McDonald's&quot;/&gt; Simula noong 1979, ang Shenzhen ay isang [[Special economic zone]].
*[[Oktubre 12]]
** Isang pinuno ng organisasyong [[Pamyat]] na may pakpak na kanan ang inaresto sa [[Unyong Sobyet]] dahil sa pagpapalaganap ng [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Unyong Sobyet|antisemitiko]] na poot.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
** Ang ministro ng panloob na Aleman na si [[Wolfgang Schäuble]] ay binaril habang nangangampanya sa halalan. Nakaligtas siya ngunit mangangailangan ng wheelchair habang nabubuhay siya.
* [[Oktubre 13]] – [[Digmaang Sibil ng Lebanon]]: Sinalakay at sinakop ng mga puwersang militar ng [[Syria]] ang [[Mount Lebanon]], na nagpatalsik sa pamahalaan ni Heneral [[Michel Aoun]]. Epektibong pinagtitibay nito ang 14 na taong pananakop ng Syria sa lupa ng Lebanon at tinapos ang digmaang sibil.
* [[Oktubre 14]] – Ginaganap ang mga halalan sa rehiyon sa limang estado ng Silangang Alemanya na pumalit sa 14 na distrito ng GDR. Ang mga Kristiyanong Demokratiko ang naging pinakamalakas na partido sa apat sa limang estado habang nangunguna ang mga Sosyal na Demokratiko sa estado ng Brandenburg.
* [[Oktubre 15]] &amp;ndash; [[Digmaang Malamig]]: Ginawaran ang Pangulo ng Sobyet na si [[Mikhail Gorbachev]] ng [[Gantimpalang Nobel na Pangkapayapaan]] para sa kanyang pagsisikap na mabawasan ang mga tensyon ng [[Digmaang Malamig]] at mareporma ang bansa.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Mellgren|first=Doug|date=1990-10-16|title=Gorbachev Wins 1990 Nobel Peace Prize|url=https://apnews.com/article/3a4532fcab8b62f37f2be83c8e52ca47|url-status=live|access-date=2021-11-18|website=AP News|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Oktubre 17]]
** Pumirma ang mga rebeldeng [[Partido Komunista ng Hilagang Kalimantan]] ng isang kasunduang pangkapayapaan na pormal na nagtatapos sa 28 taon ng [[Paghihimagsik ng mga Komunista sa Sarawak]].
** Isang [[Mga serbisyong pinansyal|pangunahing serbisyong pinansyal]] ng [[Russia]], [[VTB Bank]] ang itinatag sa [[Russia Soviet Federative Socialist Republic|Russia SSR]], dating bahagi ng [[Unyong Sobyet]], gaya ng pangalan ng nauna rito ay Vneshtorg Bank.{{citation needed|date=Nobyembre 2020}}
* [[Oktubre 19]] – Inaprubahan ng [[Kataas-taasang Sobyet]] ang isang &quot;gitnang landas&quot; ng [[Perestroika|repormang pang-ekonomiya]]: unti-unting pagpapakilala ng mga kontrol sa merkado.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[Oktubre 21]] – Ang mga labi ng dating [[pinuno ng estado ng Estonia]], [[Konstantin Päts]], na natagpuan sa rehiyon ng [[Tver]] sa Russia, ay dinala sa [[Tallinn]] at inilibing sa gastos ng estado sa sementeryo ng [[Metsakalmistu]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.videvik.ee/?id=1939 |title=Kuidas leiti K. Pätsi põrm |trans-title=Paano natagpuan ang abo ni K. Päts |journal=[[Videvik]] |date=11 Nobyembre 2010 |language=et |access-date=Oktubre 17, 202000 |archive-202 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720130426/http://www.videvik.ee/?id=1939 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Haav |first=Margus |url=http://www.sakala.ajaleht. viimne teekond kodumulda algas uskumatult |trans-title=Ang una Ang huling paglalakbay ng pangulo patungo sa sariling bayan ay nagsimula nang hindi kapani-paniwala |journal=[[Sakala (pahayagan)|Sakala]] |date=18 Enero 2011 |language=et |access-date=Oktubre 17, 2021 |archive-date=Marso 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309162246/http://www.sakala.ajaleht.ee/?id=373818 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Oktubre 22]] – Ibinalik ng [[Nizhny Novgorod]] ang opisyal na pangalan nito mula sa Gorky, [[Volga Federal District]], [[Russian Soviet Federative Socialist Republic|Russia]].
* [[Oktubre 24]]
** Sa [[Pangkalahatang halalan sa Pakistan noong 1990|Pangkalahatang halalan sa Pakistan]], nawalan ng kapangyarihan ang [[Pakistan People's Party]] ni Punong Ministro Bhutto sa isang pamahalaang koalisyon na nasa gitnang-kanan na pinamumunuan ng partidong [[Islami Jamhoori Ittehad]].
** Isiniwalat ng Punong Ministro ng Italya na [[Giulio Andreotti]] ang pagkakaroon ng [[Operation Gladio]], isang palihim na operasyong &quot;[[stay-behind]]&quot; ng [[NATO]] sa [[Italya]] noong [[Cold War]].
* [[Oktubre 27]]
** [[Cold War (1985–1991)|Cold War]]: Pinili ng [[Supreme Soviet]] ng [[Kirghiz Soviet Socialist Republic|Kirghiz SSR]] si [[Askar Akayev]] bilang unang [[Pangulo ng Kyrgyzstan|pangulo]] ng republika.
** Nanalo ang [[New Zealand National Party]] sa [[1990 New Zealand general election|New Zealand general election]], at ang pinuno nito, si [[Jim Bolger]], ay naging punong ministro.
* [[Oktubre 29]] – Sa Norway, bumagsak ang gobyernong pinamumunuan ni [[Punong Ministro ng Norway]] [[Jan P. Syse]].
* [[Oktubre 30]] – Ang unang transatlantikong [[Fiber-optic cable|fiber optic cable]] [[TAT-8]] ay nabigo, na nagdulot ng paghina ng trapiko sa Internet sa pagitan ng Estados Unidos at Europa.&lt;ref&gt;{{cite book|author=IDG Enterprise|title=Computerworld|url=https://archive.org/details/bub_gb_QZfeY52SPOgC|year=1990|publisher=IDG Enterprise|page=[https://archive.org/details/bub_gb_QZfeY52SPOgC/page/n103 14]}}&lt;/ref&gt;

===Nobyembre===
* Nobyembre – Ang pinakamaagang kilalang portable [[digital camera]] na naibenta sa Estados Unidos ay ipinadala.&lt;ref&gt;{{citation |url=|title=Mga digital camera, ang susunod na alon. (Isyu sa Electronic Imaging; kasama ang mga kaugnay na artikulo) }}&lt;/ref&gt;
* [[Nobyembre 2]] – Ang [[British Satellite Broadcasting]] at [[Sky Television (1984–1990)|Sky Television plc]] ay nagsanib upang mabuo ang [[BSkyB]] bilang resulta ng napakalaking pagkalugi.
* [[Nobyembre 3]] – Si [[Gro Harlem Brundtland]] ay nanungkulan bilang [[Punong Ministro ng Norway]].
* [[Nobyembre 5]] – Si Rabbi [[Meir Kahane]], tagapagtatag ng dulong-kanan na [[Kach (partidong pampulitika)|kilusang Kach]], ay binaril at napatay matapos ang isang talumpati sa isang hotel sa New York City.
* [[Nobyembre 6]] – Nanumpa si [[Nawaz Sharif]] bilang [[Punong Ministro ng Pakistan]].
* [[Nobyembre 7]]
** Nagbitiw si Punong Ministro Singh ng India matapos mawalan ng boto ng kumpiyansa sa [[Parlamento ng India]], matapos mawalan ng suporta ng mga Hindu na nagnanais na gub-in ang isang [[Muslim]] [[moske]] sa [[Ayodhya]] upang magtayo ng isang [[templo ng Hindu]].
** Natalo ni [[Mary Robinson]] ang paborito na si [[Brian Lenihan Snr|Brian Lenihan]] na maging unang babaeng [[Pangulo ng Ireland]].
** Ang [[Parada ng Rebolusyong Oktubre 1990|huling parada militar]] upang markahan ang anibersaryo ng [[Rebolusyong Oktubre|Dakilang Rebolusyong Sosyalista ng Oktubre]] ay ginanap sa USSR.
* [[Nobyembre 9]] &amp;ndash; Isang bagong konstitusyon ang nagkabisa sa [[Kaharian ng Nepal]], na itinatatag ang maramihang partidong [[demokrasya]] at [[monarkiya]]ng pangkonstitusyon; ito ang kasukdulan ng Kilusan ng mga Tao noong 1990.
* [[Nobyembre 12]]
** Iniluklok sa trono si [[Akihito]] bilang ika-125 [[emperador ng Hapon]] kasunod ng pagkamatay ng [[Hirohito|kanyang ama]] noong Enero 7, [[1989]].
** Nilathala ni [[Tim Berners-Lee]] ang isang mas pormal na panukala para sa [[World Wide Web]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.w3.org/Proposal |first1=T. |last1=Berners-Lee |first2=R. |last2=Cailliau |title=WorldWideWeb: Proposal for a HyperText Project |date=12 Nobyembre 1990 |access-date=2013-01-17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121219024023/http://www.w3.org/Proposal |archive-date=19 Disyembre 2012|language=en  }}&lt;/ref&gt;
* [[Nobyembre 13]] &amp;ndash; Naisulat ang kauna-unahang pahinang [[World Wide Web|web]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=Links and Anchors|url=http://www.w3.org/History/19921103-hypertext/hypertext/WWW/Link.html|access-date=2013-01-17|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Nobyembre 14]]
** Pumirma ang Alemanya at Poland ng isang [[Kasunduan sa Hangganan ng Alemanya–Poland|kasunduan]] na nagkukumpirma sa hangganan sa [[Linya ng Oder–Neisse]].
** Bumagsak ang [[Alitalia Flight 404]] habang papalapit sa [[Paliparan ng Zurich]], na ikinamatay ng lahat ng 46 na sakay.
* [[Nobyembre 15]]
** ''[[STS-38]]'': Inilunsad ang [[Space Shuttle Atlantis|Space Shuttle ''Atlantis'']] sa isang lihim na misyong militar ng Estados Unidos.
** Pumirma si Pangulong Bush ng bagong [[Clean Air Act (Estados Unidos)|Clean Air Act]], na nakatuon sa polusyon sa lungsod at mga emisyon na nagdudulot ng kanser mula sa mga pinagmumulan ng industriya.
** Nabuwag ang [[Republikang Bayan ng Bulgaria]] matapos bumoto ang ikapitong [[Grand National Assembly of Bulgaria|Grand National Assembly]] na baguhin ang pangalan ng bansa sa Republika ng Bulgaria at inalis ang simbolo ng estado ng Komunista mula sa pambansang watawat.
* [[Nobyembre 16]] – Inilabas ng [[20th Century Studios|20th Century Fox]] ang ''[[Home Alone]]'' at inilabas naman ng [[Walt Disney Pictures]] ang ika-29 na animated na pelikula, ang ''[[The Rescuers Down Under]]''.
* [[Nobyembre 17]] – Iminungkahi ni Pangulong Gorbachev ng Sobyet ang isang radikal na restructuring ng pamahalaang Sobyet, kabilang ang paglikha ng isang Federal Council na bubuuin ng mga pinuno ng 15 [[Republika ng Unyong Sobyet|mga republika ng Sobyet]].
* [[Nobyembre 19]]–[[Nobyembre 21|21]] – Nagpulong sa Paris ang mga pinuno ng Canada, Estados Unidos, at 32 estadong Europeo upang pormal na gunitain ang [[Cold War (1985–1991)#Katapusan ng Cold War|katapusan ng Cold War]].
* [[Nobyembre 20]] – Si [[Andrei Chikatilo]], isa sa mga pinakamabilis gumawa ng [[serial killer]] ng Unyong Sobyet, ay naaresto sa [[Novocherkassk]].&lt;ref&gt;{{cite book|last=Conradi|first=Peter|author-link=Peter Conradi|title=The Red Ripper: Inside the Mind of the Russia's Most Brutal Serial Killer|publisher=True Crime|location=London|year=1992|isbn=0-440-21603-6|page=193}}&lt;/ref&gt;
* [[Nobyembre 21]]
** Nilagdaan na ang [[Paris Charter|Charter of Paris for a New Europe]].
** Inilabas ng [[Nintendo]] ang [[Super Famicom]] sa Japan kasama ang mga larong inilunsad nito na ''[[Super Mario World]]'' at ''[[F-Zero (video game)|F-Zero]]''.
* [[Nobyembre 22]] – Inanunsyo ng Punong Ministro ng Britanya na si [[Margaret Thatcher]] na hindi siya lalaban sa ikalawang botohan ng [[1990 halalan sa pamumuno ng Partidong Konserbatibo|halalan sa pamumuno]] para sa [[Partidong Konserbatibo (UK)|Partidong Konserbatibo]].
* [[Nobyembre 25]] – Nanalo sina [[Lech Wałęsa]] at [[Stanisław Tymiński]] sa unang round ng [[1990 halalan sa pagkapangulo ng Poland|unang halalan sa pagkapangulo ng Poland]].
* [[Nobyembre 27]] – Ipinakilala ang karapatang bumoto ng kababaihan sa huling kalahating-kanton ng Switzerland na [[Appenzell Innerrhoden]].
* [[Nobyembre 28]]
** Nagbitiw si [[Punong Ministro ng Singapore]] [[Lee Kuan Yew]] at pinalitan ni [[Goh Chok Tong]].
** Ang unang babaeng [[Punong Ministro ng United Kingdom]], [[Margaret Thatcher]], ay nagbitiw pagkatapos ng 11 taon at pinalitan ni [[John Major]].
* [[Nobyembre 29]]
** [[Digmaang Golpo]]: Ipinasa ng [[Konseho ng Seguridad ng United Nations]] ang [[Resolusyon 678 ng Konseho ng Seguridad ng United Nations|Resolusyon 678 ng Konseho ng Seguridad ng UN]], na nagpapahintulot sa interbensyong militar sa [[Ba'athist Iraq|Iraq]] kung hindi aalisin ng estadong iyon ang mga puwersa nito mula sa [[Kuwait]] at palalayain ang lahat ng dayuhang bihag pagsapit ng Martes, Enero 15, [[1991]].
** Si [[Punong Ministro ng Bulgaria]] [[Andrey Lukanov]] at ang kanyang pamahalaan ng mga dating komunista ay nagbitiw sa ilalim ng presyon mula sa mga welga at mga protesta sa kalye.

=== Disyembre ===
* [[Disyembre 1]]
** Ang mga manggagawa sa [[Channel Tunnel]] mula sa United Kingdom at France ay nagtagpo ng 40 metro sa ilalim ng seabed ng [[English Channel]], na nagtatag ng unang koneksyon sa lupa sa pagitan ng Great Britain at ng mainland ng Europa sa loob ng humigit-kumulang 8,000 taon.
** Ang [[Listahan ng mga pinuno ng estado ng Chad|Pangulo ng Chad]] na si [[Hissène Habré]] ay pinatalsik ng [[Patriotic Salvation Movement]] at pinalitan bilang pangulo ng pinuno nito na si [[Idriss Déby]].
* [[Disyembre 2]] – Ang [[1990 pederal na halalan ng Alemanya|pederal na halalan ng Alemanya]] (ang unang halalan na ginanap simula noong [[Muling pagsasama ng Alemanya]]) ay napanalunan ni [[Helmut Kohl]], na nananatiling [[Chancellor ng Alemanya]].
** Ang [[People's Republic of Benin]] ay binuwag pagkatapos ng isang reperendum sa konstitusyon.
* [[Disyembre 3]] &amp;ndash; Nagsimula si Mary Robinson sa kanyang termino bilang Pangulo ng [[Irlanda]], ang unang babae na humawak ng puwesto na ito.
* [[Disyembre 6]] – Napilitang magbitiw si Pangulong [[Hussain Muhammad Ershad]] ng [[Bangladesh]] kasunod ng malawakang protesta; siya ay pinalitan ni [[Shahabuddin Ahmed]], na naging pansamantalang pangulo.
* [[Disyembre 7]] – Inihalal ng [[Pambansang Asamblea (Bulgaria)|Pambansang Asamblea ng Bulgaria]] si [[Dimitar Iliev Popov]] bilang [[Punong Ministro ng Bulgaria]].
* [[Disyembre 9]]
** Nahalal si [[Slobodan Milošević]] bilang Pangulo ng [[Sosyalistang Republika ng Serbia|Serbia]] sa unang round, [[Pangkalahatang halalan ng Serbia noong 1990|pangkalahatang halalan]] na napanalunan ng kanyang Partidong Sosyalista.
** Nanalo si [[Lech Wałęsa]] sa ika-2 round ng [[Panguluhang halalan ng Poland noong 1990|unang halalan ng pangulo]] ng Poland.
* [[Disyembre 11]]
** [[Pagbagsak ng komunismo sa Albania]]: [[Ramiz Alia]], pinuno ng [[People's Socialist Republic of Albania]], kasunod ng malawakang demonstrasyon ng mga estudyante at manggagawa, ay nag-anunsyo na isang malayang pambansang halalan ang gaganapin sa susunod na tagsibol ng 1991 kung saan pinahihintulutan ang mga partidong pampulitika maliban sa [[Party of Labour of Albania|Party of Labour]]; isang oposisyong [[Democratic Party of Albania|Democratic Party]] ang nabuo kinabukasan.
** Isang banggaan sa trapiko na may maraming sasakyan na kilala bilang [[1990 Interstate 75 fog disaster]] ang naganap; 12 pagkamatay at 42 ang sanhi ng pangyayaring ito&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://newschannel9.com/news/local/stumbling-out-of-the-fog-memories-of-the-worst-traffic-accident-in-tennessee-history|title=&quot;Pagkatisod Mula sa Ulap:&quot; Mga Alaala ng Pinakamalalang Aksidente sa Trapiko sa Kasaysayan ng Tennessee|date=Disyembre 11, 2015|access-date=Disyembre 21, 2021|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221175159/https://newschannel9.com/news/local/stumbling-out-of-the-fog-memories-of-the-worst-traffic-accident-in-tennessee-history|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Disyembre 13]] – Mga kasong pagpatay laban sa Si Dr. [[Jack Kevorkian]] ay tinanggal sa trabaho sa Michigan, kaugnay ng pagkamatay ni Janet Adkins, isang pasyenteng may [[Alzheimer's disease|Alzheimer's]], noong Abril. Napagpasyahan ng isang hukom ng estado na si Kevorkian ay nagbigay lamang ng [[Euthanasia device|means]] para mamatay si Ms. Adkins. Ito ang una sa maraming kasong isinampa laban kay Kevorkian sa susunod na dekada.&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |last=Lewin |first=Tamar |date=Disyembre 14, 1990 |title=Napawalang-sala ang Doktor sa Pagpatay sa Babae Gamit ang Suicide Machine |url=https://www.nytimes.com/1990/12/14/news/doctor-cleared-of-murdering-woman-with-suicide-machine.html |work=New York Times}}&lt;/ref&gt;
* [[Disyembre 16]] – Si [[Jean-Bertrand Aristide]] ay [[pangkalahatang halalan sa Haiti noong 1990–91|nahalal]] [[pangulo ng Haiti]], na nagtapos sa 3 dekada ng pamamahalang militar.
* [[Disyembre 18]] – Sumang-ayon si Pangulong [[Kenneth Kaunda]] na payagan ang halalan ng maraming partido sa [[Zambia]] pagkatapos ng 17 taon ng pamamahala ng iisang partido.&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |petsa=Disyembre 18, 1990 |title=Pagkatapos ng 17 Taon, Pinayagan ng Zambia ang Oposisyon |url=https://www.nytimes.com/1990/12/18/world/after-17-years-zambia-allows-opposition.html |access-date=2025-05-30 |work=New York Times|agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;
* [[Disyembre 20]]
** Inanunsyo ni [[Eduard Shevardnadze]] ang kanyang pagbibitiw bilang [[Ministry of Foreign Affairs (Soviet Union)|Ministro ng Ugnayang Panlabas ng Sobyet]]
** Nakumpleto ni Tim Berners-Lee ang pagsubok para sa unang webpage sa [[CERN]].
* [[Disyembre 22]]
** Ang unang [[Konstitusyon ng Croatia|konstitusyon]] ng [[Croatia]] ay pinagtibay.
** Ang [[Marshall Islands]] at [[Federated States of Micronesia]] ay naging malaya, kasunod ng pagtatapos ng kanilang pagiging tagapangasiwa.
** Sa Warsaw, nanumpa si [[Lech Wałęsa]] sa tungkulin bilang [[Pangulo ng Poland]], na papalit kay [[Wojciech Jaruzelski]]. Ibinigay ni [[Ryszard Kaczorowski]], pinuno ng [[Pamahalaan ng Poland na nasa pagkatapon]], ang sagisag ng kapangyarihang pampanguluhan kay Wałęsa bilang tanda ng pagkabuwag ng ipinatapon na pamahalaan na nakapuwesto sa London simula noong 1939.
* [[Disyembre 23]] – Sa [[Referendum sa kalayaan ng Slovenia noong 1990|Referendum sa kalayaan ng Slovenia]], 88.5% ng kabuuang botante (94.8% ng mga boto), na may 93.3% na bilang ng mga botante, ang sumusuporta sa kalayaan ng bansa.
* [[Disyembre 24]] – Si [[Ramsewak Shankar]] ay pinatalsik bilang [[Pangulo ng Suriname]] sa pamamagitan ng isang kudeta militar.
* [[Disyembre 25]] – [[Ang Russian aircraft carrier na Admiral Kuznetsov|Russian aircraft carrier na ''Admiral Kuznetsov'']] ay kinomisyon.
* [[Disyembre 30]] – Hawak ng Rusong si [[Garry Kasparov]] ang kanyang titulo sa pamamagitan ng pagkapanalo sa laban na [[World Chess Championship]] laban sa kanyang kababayang si [[Anatoly Karpov]].
===Populasyon ng mundo===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;8&quot;|Populasyon ng mundo
|-
!
!1990
!colspan=&quot;3&quot;|[[1985]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[1995]]
|-
!Mundo
|align=&quot;right&quot;|'''5,263,593,000'''
|align=&quot;right&quot;|4,830,979,000
|align=&quot;right&quot;|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 432,614,000
|align=&quot;right&quot;|+8.95 %
|align=&quot;right&quot;|5,674,380,000
|align=&quot;right&quot;|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 410,787,000
|align=&quot;right&quot;|+7.80 %
|-
!Aprika
|align=&quot;right&quot;|'''622,443,000'''
|align=&quot;right&quot;|541,718,000
|align=&quot;right&quot;|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 80,629,000
|align=&quot;right&quot;|+14.88 %
|align=&quot;right&quot;|707,462,000
|align=&quot;right&quot;|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 85,019,000
|align=&quot;right&quot;|+13.66 %
|-
!Asya
|align=&quot;right&quot;|'''3,167,807,000'''
|align=&quot;right&quot;|2,887,552,000
|align=&quot;right&quot;|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 280,255,000
|align=&quot;right&quot;|+9.71 %
|align=&quot;right&quot;|3,430,052,000
|align=&quot;right&quot;|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 262,245,000
|align=&quot;right&quot;|+8.28 %
|-
!Europa
|align=&quot;right&quot;|'''721,582,000'''
|align=&quot;right&quot;|706,009,000
|align=&quot;right&quot;|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 15,573,000
|align=&quot;right&quot;|+2.21 %
|align=&quot;right&quot;|727,405,000
|align=&quot;right&quot;|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 5,823,000
|align=&quot;right&quot;|+0.81 %
|-
!Latino Amerika
|align=&quot;right&quot;|'''441,525,000'''
|align=&quot;right&quot;|401,469,000
|align=&quot;right&quot;|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 40,056,000
|align=&quot;right&quot;|+9.98 %
|align=&quot;right&quot;|481,099,000
|align=&quot;right&quot;|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 39,574,000
|align=&quot;right&quot;|+8.96 %
|-
!Hilagang Amerika
|align=&quot;right&quot;|'''283,549,000'''
|align=&quot;right&quot;|269,456,000
|align=&quot;right&quot;|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 14,093,000
|align=&quot;right&quot;|+5.23 %
|align=&quot;right&quot;|299,438,000
|align=&quot;right&quot;|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 15,889,000
|align=&quot;right&quot;|+5.60 %
|-
!Oseaniya
|align=&quot;right&quot;|'''26,687,000'''
|align=&quot;right&quot;|24,678,000
|align=&quot;right&quot;|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 2,009,000
|align=&quot;right&quot;|+8.14 %
|align=&quot;right&quot;|28,924,000
|align=&quot;right&quot;|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 2,237,000
|align=&quot;right&quot;|+8.38 %
|}

==Kapanganakan==

[[File:Liam Hemsworth June 2016.jpg|100px|thumb|[[Liam Hemsworth]]]]
[[File:Grant_Gustin_SDCC_2017_%28cropped%29.jpg|100px|thumb|[[Grant Gustin]]]]
* [[Enero 9]]
** [[Melissa Ricks]], artistang Pilipino-Amerikano
** [[Son Ji-hyun]], artista at mang-aawit mula sa Timog Korea
* [[Enero 10]] – [[Aishwarya Rajesh]], artistang Indiyano
* [[Enero 13]] &amp;ndash; [[Liam Hemsworth]], artistang Australiyano
* [[Enero 14]] 
** [[Grant Gustin]], Amerikanong aktor at mang-aawit (gumanap bilang ''The Flash'')
** [[Mikee Lee]], modelo at artistang Pilipino
[[File:Sean Kingston Shout Awards.jpg|alt=|thumb|100px|[[Sean Kingston]]]]
[[File:Klay Thompson vs. Jared Dudley (cropped).jpg|100px|thumb|[[Klay Thompson]]]]
[[File:181210 스와로브스키 포토월 박신혜.jpg|100px|thumb|[[Park Shin-hye]]]]
* [[Pebrero 1]] – [[Laura Marling]], Britanikong mang-aawit at manunulat ng awitin
* [[Pebrero 3]] &amp;ndash; [[Sean Kingston]], Amerikanong mang-aawit
* [[Pebrero 4]] – [[Haruka Tomatsu]], tagapagboses mula sa Hapon
* [[Pebrero 5]] – [[Klay Thompson]], Amerikanong manlalaro ng basketbol&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wsucougars.com/ViewArticle.dbml?ATCLID=207959858|title=Klay Thompsons's WSUCougars.com Profile|publisher=Washington State Cougars|access-date=March 7, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141207103805/http://www.wsucougars.com/ViewArticle.dbml?ATCLID=207959858|archive-date=December 7, 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Pebrero 10]] &amp;ndash; [[Sooyoung|Sooyoung Choi]], Koreanong mang-aawit
*[[Pebrero 18]] &amp;ndash; [[Park Shin-hye]], artista mula sa Timog Korea
* [[Pebrero 27]] &amp;ndash; [[Megan Young]], artistang Pilipino-Amerikano at may hawak ng titulo sa patimpalak ng kagandahan
* [[Marso 2]] &amp;ndash; [[Tiger Shroff]], artistang Indiyano
* [[Marso 4]] &amp;ndash; [[Draymond Green]], Amerikanong manlalaro ng basketbol
*[[Marso 24]] – [[Aljur Abrenica]], Filipino actor, dancer, model and singer
* [[Marso 26]] – [[Xiumin|Xiumin Kim]], mang-aawit at artista mula sa Timog Korea
[[File:Emma Watson interview in 2017.jpg|100px|thumb|[[Emma Watson]]]]
*[[Abril 8]]
**[[Kim Jong-hyun]], mang-aawit mula sa Timog Korea (namatay [[2017]])
** [[Bai Yu (actor)|Bai Yu]], artistang Tsino
* [[Abril 11]] – [[Mart Escudero|Martin Escudero]], artistang Pilipino
* [[Abril 15]] &amp;ndash; [[Emma Watson]], Ingles na artista, modelo at aktibista
*[[Abril 19]] – [[Kim Chiu]], artistang Pilipino
* [[Abril 24]] – [[Kim Tae-ri]], artista mula sa Timog Korea
[[File:Chris Colfer 2013.jpg|100px|thumb|[[Chris Colfer]]]]
* [[Mayo 2]] &amp;ndash; [[Paul George]], Amerikanong manlalaro ng basktebol
* [[Mayo 4]] &amp;ndash; [[Andrea Torres]], artistang Pilipino
* [[Mayo 10]] – [[Maxine Medina]], modelo at artistang Pilipino
* [[Mayo 27]] – [[Chris Colfer]], artistang Amerikano
* [[Mayo 30]] – [[Yoona|Yoona Lim]], Koreanong mang-aawit
* [[Hunyo 6]] 
** [[Karma (arkero)|Karma]], arkerong taga-Bhutan
** [[Raisa Andriana]], mang-aawit mula sa Indonesia
* [[Hunyo 25]] &amp;ndash; [[Andi Eigenmann]], artistang Pilipina
* [[Hunyo 27]] &amp;ndash; [[Angelia Ong]], modelong Pilipino–Tsino
* [[Hunyo 30]] – [[Bryan Nickson Lomas]], mananasid na taga-Malaysia
[[File:Margot Robbie at Somerset House in 2013 (cropped).jpg|100px|thumb|[[Margot Robbie]]]]
* [[Hulyo 2]] – [[Margot Robbie]], artistang Australiyano
* [[Hulyo 5]] – [[Arron Villaflor]], mananayaw at artistang Pilipino
* [[Hulyo 19]] – [[Steven Anthony Lawrence]], artisang Amerikano
* [[Hulyo 20]] &amp;ndash; [[Dominic Roque]], artista at modelong Pilipino
[[File:Jennifer Lawrence SDCC 2015 X-Men.jpg|100px|thumb|[[Jennifer Lawrence]]]]
* [[Agosto 12]] – [[Enzo Pineda]], artistang Pilipino
* [[Agosto 13]] – [[DeMarcus Cousins]], Amerikanong manlalaro ng basketbol
* [[Agosto 15]] – [[Jennifer Lawrence]], artistang Amerikano
* [[Agosto 18]] &amp;ndash; [[Stacy (mang-aawit)|Stacy]], mang-aawit na taga-Malaysia
* [[Agosto 24]] &amp;ndash; [[Aloysius Pang]], artista mula sa Singapore (namatay [[2019]])
* [[Setyembre 20]] &amp;ndash; [[Erich Gonzales]], mananayaw at artistang Pilipina
* [[Setyembre 21]] &amp;ndash; [[Ivan Dorschner]], artistang Pilipino
* [[Oktubre 3]] &amp;ndash; [[Rhian Ramos]], Filipino actress
* [[Nobyembre 6]] &amp;ndash; [[Kris Wu|Kris]], nagrarap na Tsino at dating kasapi ng EXO
[[File:Anna Maria Perez de Taglé.jpg|100px|thumb|[[Anna Maria Perez de Tagle]]]]
[[File:David Archuleta 2010.jpg|100px|thumb|[[David Archuleta]]]]
* [[Disyembre 2]] &amp;ndash; [[Abra (rapper)|Abra]], nagrarap at paminsan-minsang artistang Pilipino
* [[Disyembre 12]] &amp;ndash; [[Seungri|Seungri Lee]], mang-aawit mula sa Timog Korea
* [[Disyembre 23]] &amp;ndash; [[Anna Maria Perez de Tagle]], mang-aawit at artistang Amerikano
* [[Disyembre 28]] &amp;ndash; [[David Archuleta]], mang-aawit at piyanistang Amerikano

== Kamatayan ==

* [[Abril 2]] – [[Aldo Fabrizi]], artistang Italyano (ipinanganak [[1905]])
* [[Mayo 16]] – [[Jim Henson]], lumikha ng Muppets, maryonetista, at tagagawa ng pelikula mula sa Estados Unidos (ipinanganak [[1936]])
* [[Agosto 17]] – [[Pearl Bailey]], mang-aawit at artistang Amerikano (ipinanganak [[1918]])
[[File:Roald Dahl.jpg|thumb|120px|[[Roald Dahl]]]]
* [[Oktubre 13]] – [[Lê Đức Thọ]], taga-Vietnam na heneral at politiko, tumanggap ng [[Gantimpalang Nobel|Gantimpalang Nobel para sa Kapayapaan]] (ipinanganak [[1911]])
* [[Nobyembre 23]]
**[[Roald Dahl]], Britanikong nobelista, manunulat ng maikling kuwento, manunula, manunulat ng eksena, at pilotong lumalaban noong panahon ng giyera (ipinanganak [[1916]])
** [[Nguyễn Văn Tâm]], politikong taga-Timog Vietnam, ika-4 na Punong Ministro ng Vietnam (Timog Vietnam) (ipinanganak [[1893]])
* [[Disyembre 2]] – [[Aaron Copland]], Amerikanong kompositor (ipinanganak [[1900]])

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

[[Kategorya:1990| ]]
[[Kategorya:Taon]]</text>
      <sha1>66zomn68pfszfcv5h6gwn0r85ur7yxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1994</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4952</id>
    <revision>
      <id>2212161</id>
      <parentid>2097748</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:34:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Julius Santos III</username>
        <id>139725</id>
      </contributor>
      <origin>2212161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3181" sha1="pyxkise74juehy4kxntyemrgrzkay0e" xml:space="preserve">{{year nav|{{PAGENAME}}}}
Ang '''1994''' ay isang [[karaniwang taon]] na [[Karaniwang taon na nagsisimula sa Sabado|nagsisimula sa Sabado]] sa [[kalendaryong Gregoryano]].

== Kaganapan ==

===Hunyo===
* [[Hunyo 17]] – Ang [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA 1994]] ay nagsisimula sa Estados Unidos.

===Hulyo===
* [[Hulyo 17]] – Nanalo ang Brazil sa [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA 1994]], tinalo ang Italy 3–2 sa isang penalty shootout sa final (full-time 0–0).

===Disyembre===

* [[Disyembre 3]]
** Inilabas ng Sony ang [[PlayStation]] video game system sa Japan; magbebenta ito ng higit sa 100 milyong mga yunit sa buong mundo sa oras na ito ay hindi na ipinagpatuloy noong 2006.
** Ginampanan ng Taiwan ang unang buong lokal na halalan; Si [[James Soong]] ay nahalal bilang una at tanging direktang nahalal na Gobernador ng Taiwan, si [[Chen Shui-bian]] ay naging unang direktang nahalal na Alkalde ng Taipei, si [[Wu Den-yih]] ay naging unang nakadirektang Alkalde ng Kaohsiung.

* [[Disyembre 11]] - [[Lipad 434 ng Philippine Airlines]]

=== Hindi Kilala ===
* Ipinasabi na ang tungkol sa &quot;Global Warming&quot; sa Antarctica.{{Fact|date=Pebrero 2008}}

== Kapanganakan ==

=== Pebrero ===
[[File:Ava_Max_meeting_fans_(cropped).jpg|thumb|right|120px|[[Ava Max]]]]
[[File:J-Hope at the 2019 Golden Disc Awards day 1 (4).jpg|thumb|right|120px|[[J-Hope]]]]

* Pebrero 16
** [[Federico Bernardeschi]], putbolista ng Italya
** [[Ava Max]], mang-aawit ng Amerikano
*  [[Pebrero 18]] - [[J-Hope]], Timog Koreanong rapper, mananayaw at miyembro ng [[BTS]]

=== Marso ===
* Marso 12 &amp;ndash; Christina Grimmie, Amerikanang Mang-aawit (namatay [[2016]])

=== Hunyo ===

[[File:Jessica_Fox_2016.jpg|120px|thumbnail|[[Jessica Fox (kanisto)|Jessica Fox]]]]

* [[Hunyo 11]]
** [[Ivana Baquero]], artista sa Espanya
** [[Jessica Fox (kanisto)|Jessica Fox]], taga-kanistang taga-Australia

* [[Hunyo 15]]
** [[Vincent Janssen]], footballer ng Dutch
** [[Iñaki Williams]], footballer ng Espanya

=== Hulyo ===

[[File:Moriya Jutanugarn_2017.jpg|120px|thumb|[[Moriya Jutanugarn]]]]

* [[Hulyo 5]] – [[Shohei Ohtani]], propesyonal na manlalaro ng baseball.
* [[Hulyo 28]] – [[Moriya Jutanugarn]], propesyonal na golp ng Thai.

=== Setyembre ===
[[File:190501 BTS RM at the 2019 BBMAs.png|thumb|right|125px|[[RM (rapper)|RM]]]]
[[File:Halsey_2019_by_Glenn_Francis.jpg|thumb|right|125px|[[Halsey]]]]

* Septyembre 12 — [[RM (rapper)|RM]], Timog Koreanong rapper, manunulat ng awitin at miyembro ng [[BTS]]
* Septyembre 29 — [[Halsey (mang-aawit)|Halsey]], Amerikanong mang-aawit
=== Oktubre ===

[[File:Suzy Bae at 'Faces of Love' showcase on January 29, 2018 (1).jpg|thumb|right|120px|[[Bae Suzy]]]]
*Oktubre 10
**Ilhoon, rapper ng Timog Korea, manunulat ng kanta, at artista
**[[Bae Suzy|Suzy]], mang-aawit at artista ng Timog Korea
*

== Kamatayan ==
[[File:Richard Nixon President.jpg|120px|thumb|[[Richard Nixon]]]]
* [[Abril 14]] - [[Hugh Springer]], dating Gobernador-Heneral ng Barbados (ipinanganak 1913)
* [[Abril 22]] – [[Richard Nixon]], Ika-37 Pangulo ng Estados Unidos (ipinanganak [[1913]])

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

{{stub|Taon}}
[[Kategorya:Taon]]
[[Kategorya:1994|*]]</text>
      <sha1>pyxkise74juehy4kxntyemrgrzkay0e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Panitikan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8564</id>
    <revision>
      <id>2212160</id>
      <parentid>2182299</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35847-77</username>
        <id>163144</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2212160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5664" sha1="boxsqjs3i107y6atrg0gvwh61551bp6" xml:space="preserve">[[Talaksan:Alte Buecher.JPG|thumb|right|320px|Larawan ng mga aklat-pampanitikan.]]
[[Talaksan:Bibliothek kalocsa.jpg|thumb|right|320px|Isang [[aklatan]]g may mga aklat-pampanitikan.]]

==Mga uri ng panitikan==
Sa pinakapayak na paghahati, dalawa ang anyo ng panitikan: ang mga ''[[Piksiyon|katha]]'' (''fiction'') at ang mga ''di-katha'' (''non-fiction'') na mga lathalain at babasahin. Ginagamit ng mga manunulat ang kanilang haraya sa pagsulat ng mga akdang katha. Naglalalang sila ng mga tauhan, pangyayari, sakuna, at pook na pinagsapitan ng [[kuwento|salaysay]] para sa kanilang mga [[prosa]] gaya ng mga [[maikling kuwento]].&lt;ref name=&quot;NBK&quot;&gt;{{cite book |title=The New Book of Knowledge |trans-title=Ang Bagong Aklat ng Kaalaman |language=English |publisher=Grolier Incorporated |year=1977 |isbn=0-7172-0508-8}}&lt;/ref&gt;

Para sa pangalawang anyo ng panitikan, bumabatay ang may-akda sa mga tunay na balita at iba pang kaganapan, ayon sa kaniyang mga kaalaman hinggil sa [[paksa]]. Pinipilit dito ng manunulat na maging tumpak sa mga ukit{{efn|detalye}} ng mga pangyayari. Hindi gawa-gawa lamang ang nakawiwiling salaysay. Kabilang sa mga di-katha na mga lathalain at babasahin ang mga [[talambuhay]], [[awtobiyograpiya]], [[talaarawan]], [[sanaysay]], at mga akdang pang-[[kasaysayan]].&lt;ref name=NBK/&gt;

==Mga akdang pampanitikan==
'''Mga Akdang Tuluyan'''
* [[Anekdota]]
* [[Nobela]]
* [[Pabula]]
* [[Parabula]]
* [[Maikling kuwento]]
* [[Dula]]
* Pasaling Dula
* [[Sanaysay]]
* [[Talambuhay]]
* [[Talumpati]]
* [[Balita]]
* [[Kuwentong bayan]]
* [[Salawikain]]
* [[Kasabihan]]
* [[Alamat]]
* [[Mito]]

'''Mga Akdang Patula'''
'''Mga Tulang Pasalaysay''' - pinapaksa nito ang mahahalagang mga tagpo o pangyayari sa buhay, ang kagitingan at kabayanihan ng tauhan.
* [[Awit]] at [[Korido]]
* [[Epiko]]
* [[Balada]]
* [[Sawikain]]
* [[Salawikain]]
* [[Bugtong]]
* [[Soneto]]
* [[Kantahin]]
* [[Tanaga]]
* [[Tula]]

== Mga akdang-pampanitikan na nag-udyok sa buong daigdig ==
* Bibliya o Banal na Kasulatan – naging batayan ng pananampalataya ng mga Kristiyano

* Qu'ran na nagmula sa Arabya – banal na aklat ng mga Muslim

* Uncle Tom's Cabin ni Harriet Beecher Stowe ng Estados Unidos – nagbukas ng kaisipan ng mga Amerikano sa pang-aapi sa mga lahing-itim at pinagsimulan ng pandaigdigang paglaganap ng demokrasya

* Iliad at Odyssey ni Homer ng Gresya – kinatutuhan ng mga alamat at mitolohiya

* Divina Comedia ni Dante ng Italya – nagpapahayag ng pananampalataya, moralidad, at pag-uugali ng mga Italyano sa panahong yaon

* Canterbury Tales ni Chaucer – naglalarawan ng mga kaugalian at pananampalataya ng mga Ingles

* Aklat ng mga Araw ni Confucius – naging batayan ng pananampalataya at kalinangang Intsik

* Isang Libo't Isang Gabi – naglalarawan ng pamumuhay ng mga tao sa Arabya at Persya

* El Cid Compeador – tumatalakay sa kasaysayan ng Espanya at naglalarawan ng katangiang panlahi ng mga Kastila

* Awit ni Rolando – nagsasalaysay ng panahong ginto ng Kristiyanismo sa Pransya, napapaloob dito ang Ronces Valles Doce Pares ng Pransya

* Aklat ng mga Patay – tumatalakay sa mitolohiya at teolohiya ng mga mamamayan ng Ehipto

* Mahabharata – ipinalalagay na pinakamahabang epiko sa buong mundo na tumatalakay sa pananampalataya sa [[India]]

==Ugnayan sa kalinangan==
Nag-uugat ang lahat ng likhang pampanitikan mula sa [[buhay]], at naglalarawan ng [[kalinangan]]g pinagmulan nito.&lt;ref name=NBK/&gt;

==Kaugnayan sa kasaysayan==
Malaki ang ambag ng panitikan sa kasaysayan sapagkat dito natin makikita kung ano ang buhay ng mga tao noon. Sa pamamagitan ng mga [[tula]], [[nobela]], awitin, o talumpati nababatid kung ano ang namalasan ng mga may-akda sa kanilang paligid at sa kanilang mga buhay.

Ang panitikan din ay nagsisilbing patunay sa mga pangyayari sa nakaraan. Tulad ng mga lathalain ni [[Jose Rizal]] na nagpapatunay sa kalupitan na sinapit ng mga [[Pilipino]] noong panahon ng [[Kastila]].

Isang kalimitan o nakaugaliang paraan ng pagbasa at pagpapaliwanag mga tekstong pampanitikan. Isa itong paraang nagpapakita ng mga bagay, karanasan, at pwersang pangkasaysayan na nagbigay ng udyok tungo sa paggawa, pagsulat, paghubog, at pag-unlad ng panitikan.

==Pagsusuring pampanitikan==
Ang '''pagsusuring pampanitikan''' ay isang pag-aaral, pagtalakay, pagsusuri at pagpapaliwanag ng panitikan. Ito ay may dalawang sangay. Ang unang sangay ay ang '''pagdulog'''. Ang mga uri nito ay '''pormalistiko''' o '''pang-anyo'''.  Ang pangalawa ay ang '''moralistiko'''. Ang pangatlo ay ang '''sikolohikal''', at ang huling uri ay '''sosyolohikal-panlipunan'''.

Ang pangalawang uri ay ang '''Pananalig pampanitikan'''{{efn|teoryang pampanitikan}}. Binubuo ito ng maraming uri. Ang mga uri nito ay '''klasisismo''', '''romantisismo''', '''realismo''', '''naturalismo''', '''impresyunalismo''', '''ekspresyunalismo''', '''pagsasagisag'''{{efn|simbolismo}}, '''eksistensiyalismo''', at '''[[peminismo]]'''.

==Mga pananda==
{{notelist}}

==Tingnan din==
* [[Panitikan sa Pilipinas]]
* [[Panitikang pambata]]

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga kawing panlabas==
* [http://panitikan.com.ph/ Websayt ng PANITIKAN.com.ph]&amp;nbsp;– sityo ng ''National Commission on Culture and the Arts'', ''Likhaan Foundation, Inc.'', at ''LIKHAAN: The UP Institute of Creative Writing''.
* [http://www.pinoyblogero.com/panitikan/ Panitikan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080613114221/http://www.pinoyblogero.com/panitikan/ |date=2008-06-13 }} - Karagdagang mga impormasyon ukol sa panitikan

{{commons category|Literature}}
{{Authority control}}

[[Kategorya:Panitikan|*]]
[[Kategorya:Kultura]]
[[Kategorya:Kultura at sining]]</text>
      <sha1>boxsqjs3i107y6atrg0gvwh61551bp6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hilagang Amerika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9506</id>
    <revision>
      <id>2212231</id>
      <parentid>2176011</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:22:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13998" sha1="fnrpas7nulsm8hkekvuhk9nynm24efz" xml:space="preserve">&lt;!-- start of floated right section --&gt;&lt;div style=&quot;float: right; margin: 0 0 1em 2em; width: 20em; text-align: right; font-size: 0.86em; line-height: normal;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;border: 1px solid #ccd2d9; background: #f0f6fa; text-align: left; padding: 0.5em 1em; text-align: center;&quot;&gt;&lt;!-- start of slate grey box --&gt;
&lt;big&gt;'''North America'''&lt;br /&gt;''Hilagang Amerika''&lt;/big&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot;&gt;
[[Talaksan:NorthAmericaLocation.svg|190px]]
&lt;/div&gt;
{| style=&quot;background: transparent; text-align: left; table-layout: auto; border-collapse: collapse; padding: 0; font-size: 100%;&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot;
! style=&quot;1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;&quot; | Area
| style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top&quot; | {{km2 to sq mi|24709000|precision=-3|abbr=yes}}
|-
! style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;&quot; | Populasyon
| style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top&quot; | 528,720,588 (Hulyo 2008 est.)
|-
! style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;&quot; | Densidad
| style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top&quot; | 22.9/km² (59.3/sq mi)&lt;ref name=&quot;density&quot;&gt;This North American density figure is based on a total land area of 23,090,542 sq km only, considerably less than the total combined land and water area of 24,709,000 sq km.&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;&quot; | Mga Bansa
| style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top&quot; | 23
|-
! style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;&quot; | Mga Umaasa
| style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top&quot; | 18
|-
! style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;&quot; | Demonym
| style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top&quot; | [[North American]]
|-
! style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;&quot; | Mga Wika
| style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top&quot; | [[English language|English]], [[Spanish language|Spanish]],  [[French language|French]], at [[Mga Wika ng Hilagang Amerika|marami pa]]
|-
! style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;&quot; | Time Zones
| style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top&quot; | UTC (Danmarkshavn, Greenland) to UTC -10:00 (west Aleutians)
|-
! style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;&quot; |Largest&lt;br /&gt;urban&lt;br /&gt;agglomerations&lt;br /&gt;(2005)
| style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top&quot; |[[Mexico City]]&lt;br /&gt;[[New York City]]&lt;br /&gt;[[Los Angeles]]&lt;br /&gt;[[Chicago]]&lt;br /&gt;[[Miami]]
[[Toronto]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;List based on 2005 figures in [http://www.un.org/esa/population/publications/WUP2005/2005WUP_DataTables12.pdf Table A.12], [http://www.un.org/esa/population/publications/WUP2005/2005wup.htm ''World Urbanization Prospects: The 2005 Revision''], Department of Economic and Social Affairs, Population Division, United Nations.  Accessed on line 1 Enero 2008.&lt;/ref&gt;
|}
&lt;/div&gt;&lt;!-- --&gt; &lt;/div&gt;

Ang '''Hilagang Amerika''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''North America'') ay isang [[kontinente]] sa [[Hilagang Emisperyo]] ng [[Daigdig]] at halos na nasa [[Kanlurang Emisperyo]]. Napapaligiran ito ng [[Karagatang Artiko]] sa hilaga, Hilagang [[Karagatang Atlantiko]] sa silangan, [[Dagat Caribbean]] sa timog-silangan, at Hilagang [[Karagatang Pasipiko]] sa timog at kanluran. Nasa 24,500,000&amp;nbsp;km² (9,460,000 sq mi) ang sakop nito, o nasa 4.8% ng ibabaw na bahagi ng planeta. Noong Hulyo 2002, tinatayang mahigit sa 514,600,000 ang populasyon nito. Ang Hilagang Amerika ang ikatlo sa pinakamalaking kontinente ayon sa sakop, pagkatapos ng [[Asya]] at [[Aprika]], at ika-apat na pinakamalaki ayon sa populasyon, pagkatapos ng Asya, Aprika at [[Europa]].

== Mga teritoryo ng mga Bansa sa Hilagang Amerika at rehiyon ==
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;references-small sortable&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse;&quot;
|- bgcolor=&quot;#ECECEC&quot;
! Pangalang ng [[:en:subregion|rehiyon]] at &lt;br /&gt;teritoryo, kasama ang [[watawat]]
! [[:en:List of countries by area|Lawak]]&lt;br /&gt;(km²)
! [[:en:List of countries by population|Populasyon]]&lt;br /&gt;
! [[:en:List of countries by population density|Densidad ng Populasyon]]&lt;br /&gt;(bawat km²)
! [[Kabisera]]
|-
| {{flagicon|Anguilla}} [[Anguilla]] ([[United Kingdom|UK]])
| align=&quot;right&quot; | {{nts|102}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|14108}}
| align=&quot;right&quot; | 138.3
| [[The Valley, Anguilla|The Valley]]
|-
| {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[Antigua at Barbuda]]
| align=&quot;right&quot; | {{nts|443}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|84522}}
| align=&quot;right&quot; | 190.8
| [[St. John's, Antigua and Barbuda|St. John's]]
|-
| {{flagicon|Aruba}} [[Aruba]] ([[Olanda]])&lt;ref name=&quot;two&quot;&gt;Depending on definitions, [[Aruba]], [[Netherlands Antilles]], [[Panama]], and [[Trinidad and Tobago]] have territory in [[Transcontinental nation|one or both of]] North and South America.&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; | {{nts|193}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|101541}}
| align=&quot;right&quot; | 526.1
| [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]]
|-
| {{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]]
| align=&quot;right&quot; | {{nts|10070}}&lt;ref name=&quot;water&quot;&gt;Water area makes up a considerable portion of this entity's total area. Therefore, for a more accurate figure on which to calculate population density, this figure includes land area only.&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; | {{nts|307451}}
| align=&quot;right&quot; | 30.5
| [[Nassau, Bahamas|Nassau]]
|-
| {{flagicon|Barbados}} [[Barbados]]
| align=&quot;right&quot; | {{nts|431}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|281968}}
| align=&quot;right&quot; | 654.2
| [[Bridgetown]]
|-
| {{flagicon|Belize}} [[Belis]]
| align=&quot;right&quot; | {{nts|22966}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|301270}}
| align=&quot;right&quot; | 13.1
| [[Belmopan]]
|-
| {{flagicon|Bermuda}} [[Bermuda]] (UK)
| align=&quot;right&quot; | {{nts|53}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|66536}}
| align=&quot;right&quot; | 1255.4
| [[Hamilton, Bermuda|Hamilton]]
|-
| {{flagicon|British Virgin Islands}} Kapuluan ng British Virgin (UK)
| align=&quot;right&quot; | {{nts|153}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|24041}}
| align=&quot;right&quot; | 157.1
| [[Road Town]]
|-
| {{flagicon|Canada}} [[Canada]]
| align=&quot;right&quot; | {{nts|9984670}}&lt;ref name=&quot;water&quot; /&gt;
| align=&quot;right&quot; | {{nts|33212696}}
| align=&quot;right&quot; | 3.7
| [[Ottawa]]
|-
| {{flagicon|Cayman Islands}} Kapuluan ng Cayman (UK)
| align=&quot;right&quot; | {{nts|262}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|47862}}
| align=&quot;right&quot; | 182.7
| [[George Town, Cayman Islands|George Town]]
|-
| {{flagicon|France}} Kapuluan ng Clipperton ([[Pransiya]])
| align=&quot;right&quot; | {{nts|6}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|0}}
| align=&quot;right&quot; | 0.0
| —
|-
| {{flagicon|Costa Rica}} [[Costa Rica]]
| align=&quot;right&quot; | {{nts|51100}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|4195914}}
| align=&quot;right&quot; | 82.1
| [[San José, Costa Rica|San José]]
|-
| {{flagicon|Cuba}} [[Cuba]]
| align=&quot;right&quot; | {{nts|110860}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|11423952}}
| align=&quot;right&quot; | 103.0
| [[Havana]]
|-
| {{flagicon|Dominica}} [[Dominica]]
| align=&quot;right&quot; | {{nts|754}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|72514}}
| align=&quot;right&quot; | 96.2
| [[Roseau]]
|-
| {{flagicon|Dominican Republic}} [[Republikang Dominikano]]
| align=&quot;right&quot; | {{nts|48730}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|9507133}}
| align=&quot;right&quot; | 195.1
| [[Santo Domingo]]
|-
| {{flagicon|El Salvador}} [[El Salvador]]
| align=&quot;right&quot; | {{nts|21040}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|7066403}}
| align=&quot;right&quot; | 335.9
| [[San Salvador]]
|-
| {{flagicon|Greenland}} [[Lupanlunti|Groenland]] ([[Dinamarka]])
| align=&quot;right&quot; | {{nts|2166086}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|57564}}
| align=&quot;right&quot; | 0.027
| [[Nuuk]]
|-
| {{flagicon|Grenada}} [[Grenada]]
| align=&quot;right&quot; | {{nts|344}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|90343}}
| align=&quot;right&quot; | 262.6
| [[St. George's, Grenada|St. George's]]
|-
| {{flagicon|Guadeloupe}} [[Guadeloupe]] (Pransiya)
| align=&quot;right&quot; | {{nts|1780}}&lt;ref name=&quot;fb2006&quot;&gt;Estimates as of Hulyo 2006. Since Guadeloupe and Martinique have been upgraded from overseas departments to regions of France, they are no longer listed separately in ''The World Factbook''. Therefore, these figures are from [http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact2006/index.html the last edition in which they appear -- 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220323101955/http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact2006/index.html |date=2022-03-23 }}.&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; | {{nts|452776}}&lt;ref name=&quot;fb2006&quot; /&gt;
| align=&quot;right&quot; | 254.4
| [[Basse-Terre]]
|-
| {{flagicon|Guatemala}} [[Guwatemala|Guatemala]]
| align=&quot;right&quot; | {{nts|108890}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|13002206}}
| align=&quot;right&quot; | 119.4
| [[Guatemala City]]
|-
| {{flagicon|Haiti}} [[Hayti|Haiti]]
| align=&quot;right&quot; | {{nts|27750}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|8924553}}
| align=&quot;right&quot; | 321.6
| [[Port-au-Prince]]
|-
| {{flagicon|Honduras}} [[Honduras]]
| align=&quot;right&quot; | {{nts|112090}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|7639327}}
| align=&quot;right&quot; | 68.2
| [[Tegucigalpa]]
|-
| {{flagicon|Jamaica}} [[Hamayka|Jamaica]]
| align=&quot;right&quot; | {{nts|10991}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|2804332}}
| align=&quot;right&quot; | 255.1
| [[Kingston, Jamaica|Kingston]]
|-
| {{flagicon|Martinique}} [[Martinique]] (Pransiya)
| align=&quot;right&quot; | {{nts|1100}}&lt;ref name=&quot;fb2006&quot; /&gt;
| align=&quot;right&quot; | {{nts|436131}}&lt;ref name=&quot;fb2006&quot; /&gt;
| align=&quot;right&quot; | 396.5
| [[Fort-de-France]]
|-
| {{flagicon|Mexico}} [[Mehiko]]
| align=&quot;right&quot; | {{nts|1923040}}&lt;ref name=&quot;water&quot; /&gt;
| align=&quot;right&quot; | {{nts|109955400}}
| align=&quot;right&quot; | 57.2
| [[Mexico City]]
|-
| {{flagicon|Montserrat}} [[Montserrat]] (UK)
| align=&quot;right&quot; | {{nts|102}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|5079}}
| align=&quot;right&quot; | 49.8
| [[Plymouth, Montserrat|Plymouth]]; [[Brades, Montserrat|Brades]]&lt;ref&gt;Due to ongoing activity of the [[Soufriere Hills volcano]] beginning in Hulyo 1995, much of [[Plymouth, Montserrat|Plymouth]]'s ''[[de jure]]'' capital was destroyed and government offices were relocated to [[Brades, Montserrat|Brades]].&lt;/ref&gt;
|-
| {{flagicon|United States}} Kapuluan ng Navassa ([[United States|USA]])
| align=&quot;right&quot; | {{nts|5}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|0}}
| align=&quot;right&quot; | 0.0
| —
|-
| {{flagicon|Netherlands Antilles}} Olanda Antilles (Olanda)&lt;ref name=&quot;two&quot; /&gt;
| align=&quot;right&quot; | {{nts|960}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|225369}}
| align=&quot;right&quot; | 234.8
| [[Willemstad, Netherlands Antilles|Willemstad]]
|-
| {{flagicon|
}} [[Nicaragua]]
| align=&quot;right&quot; | {{nts|120254}}&lt;ref name=&quot;water&quot; /&gt;
| align=&quot;right&quot; | {{nts|5785846}}
| align=&quot;right&quot; | 48.1
| [[Managua]]
|-
| {{flagicon|Panama}} [[Panama]]&lt;ref name=&quot;two&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[[Panama]] is generally considered a North American country, though some authorities divide it at the [[Panama Canal]]; land area and population figures are for the entire country.&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; | {{nts|78200}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|3309679}}
| align=&quot;right&quot; | 42.3
| [[Panama City]]
|-
| {{flagicon|Puerto Rico}} [[Porto Riko]] (USA)
| align=&quot;right&quot; | {{nts|8870}}&lt;ref name=&quot;water&quot; /&gt;
| align=&quot;right&quot; | {{nts|3958128}}
| align=&quot;right&quot; | 446.2
| [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]
|-
| {{flagicon|Saint Barthélemy}} St. Barthélemy (Pransiya)
| align=&quot;right&quot; | {{nts|21}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|7492}}
| align=&quot;right&quot; | 356.8
| [[Gustavia (town)|Gustavia]]
|-
| {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[Santa Kitts at Nevis|St. Kitts at Nevis]]
| align=&quot;right&quot; | {{nts|261}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|39817}}
| align=&quot;right&quot; | 152.6
| [[Basseterre]]
|-
| {{flagicon|Saint Lucia}} [[Santa Lucia|St. Lucia]]
| align=&quot;right&quot; | {{nts|616}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|159585}}
| align=&quot;right&quot; | 259.1
| [[Castries]]
|-
| {{flagicon|Saint Martin}} Santa Martin (Pransiya)
| align=&quot;right&quot; | {{nts|54}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|29376}}
| align=&quot;right&quot; | 544.0
| [[Marigot, St. Martin|Marigot]]
|-
| {{flagicon|Saint Pierre and Miquelon}} St. Pierre at Miquelon (Pransiya)
| align=&quot;right&quot; | {{nts|242}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|7044}}
| align=&quot;right&quot; | 29.1
| [[Saint-Pierre, Saint Pierre and Miquelon|Saint-Pierre]]
|-
| {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} St. Vincent at Grenadines
| align=&quot;right&quot; | {{nts|389}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|118432}}
| align=&quot;right&quot; | 304.5
| [[Kingstown]]
|-
| {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[Trinidad at Tobago]]&lt;ref name=&quot;two&quot; /&gt;
| align=&quot;right&quot; | {{nts|5128}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|1047366}}
| align=&quot;right&quot; | 204.2
| [[Port of Spain]]
|-
| {{flagicon|Turks and Caicos Islands}} Kapuluan ng Turks at Caicos (UK)
| align=&quot;right&quot; | {{nts|430}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|22352}}
| align=&quot;right&quot; | 52.0
| [[Cockburn Town]]
|-
| {{flagicon|United States}} [[Estados Unidos|United States]]&lt;ref&gt;Includes the [[U.S. state]] of [[Hawaii]], which is distant from the North American landmass in the [[Pacific Ocean]] and is, thus, commonly included with the other territories of [[Oceania]].&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; | {{nts|9826630}}&lt;ref name=&quot;water&quot; /&gt;
| align=&quot;right&quot; | {{nts|303824640}}
| align=&quot;right&quot; | 33.2
| [[Washington, D.C.]]
|-
| {{flagicon|United States Virgin Islands}} Kapuluan ng U.S. Virgin (USA)
| align=&quot;right&quot; | {{nts|346}}&lt;ref name=&quot;water&quot; /&gt;
| align=&quot;right&quot; | {{nts|109840}}
| align=&quot;right&quot; | 317.5
| [[Charlotte Amalie, U.S. Virgin Islands|Charlotte Amalie]]
|- style=&quot; font-weight:bold; &quot; class=&quot;sortbottom&quot;
! Total
| align=&quot;right&quot; | {{nts|24646412}}
| align=&quot;right&quot; | {{nts|528720588}}
| align=&quot;right&quot; | 22.9
|
|}

[[Talaksan:North America satellite orthographic.jpg|thumbnail|250px|Isang ''satellite composite image'' ng Hilagang Amerika. [http://www.earth-puzzle.com/NAmerica.html]]]

== Sanggunian ==
{{reflist}}

{{Mga lupalop ng daigdig}}

[[Kategorya:Hilagang Amerika| ]]
[[Kategorya:Mga kontinente]]


{{stub}}</text>
      <sha1>fnrpas7nulsm8hkekvuhk9nynm24efz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceres</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10870</id>
    <revision>
      <id>2212118</id>
      <parentid>2174533</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:16:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22161" sha1="4oed1g26gioiypwh058z0gv7x727qrn" xml:space="preserve">{{ibang gamit}}
{{Infobox Minor Planet 
| name=1 Ceres [[Talaksan:Ceres symbol (bold).svg|24px|⚳]]
| image= Ceres - RC3 - Haulani Crater (22381131691).jpg
| discoverer=[[Giuseppe Piazzi]]
| discovery_date=1 Enero 1801
| designations=A899 OF; 1943 XB
| category=[[Main belt]] 
| epoch=26 Nobyembre 2005 ([[Julian day|JD]] 2453700.5)
| semimajor=413.715 [[Giga|G]][[metre|m]] (2.766 [[Astronomical unit|AU]])
| perihelion=380.612 Gm (2.544 AU)
| aphelion=446.818 Gm (2.987 AU)
| eccentricity=0.080
| period=1679.819 [[araw (panahon)|d]] (4.599 [[taong Julian (astronomiya)|a]])
| inclination=10.587[[degree (angle)|°]]
| asc_node=80.410°
| arg_peri=73.271°
| mean_anomaly=108.509°
| speed=17.882 km/[[segundo|s]]
| dimensions=975×909 km &lt;ref name=&quot;Thomas2005&quot;&gt;P. C. Thomas et al ''Differentiation of the asteroid Ceres as revealed by its shape'', Nature, Vol. 437, pp. 224 (2005).&lt;/ref&gt;
| mass=9.5×10&lt;sup&gt;20&lt;/sup&gt; [[kilogramo|kg]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/EPM2004.pdf |access-date=2006-10-01 |archive-date=2008-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081031065523/http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/EPM2004.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Britt2002&quot;&gt;D. T. Britt et al ''Asteroid density, porosity, and structure'', pp. 488 in [http://www.lpi.usra.edu/books/AsteroidsIII/download.html ''Asteroids III''], University of Arizona Press (2002).&lt;/ref&gt; 
| density=2.08 g/[[cubic centimetre|cm³]]&lt;ref name=&quot;Thomas2005&quot; /&gt;
| gravity=0.27 m/s²
| escape_velocity=0.51 km/s
| rotation=0.3781 d
| spectral_class=[[G-type asteroid]]
| abs_mag=3.34
| albedo = 0.113&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.psi.edu/pds/archive/astdata04/simps04/diamalb.tab |access-date=2006-10-01 |archive-date=2006-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060623213811/http://www.psi.edu/pds/archive/astdata04/simps04/diamalb.tab |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| temperature=~167 [[kelvin|K]] &lt;br /&gt;''max:'' 239 K (-34&amp;nbsp;°[[Celsius|C]])&lt;ref name=&quot;Saint-Pe1993&quot;&gt;O. Saint-Pé ''Ceres surface properties by high-resolution imaging from earth'', Icarus, vol. 105 pp. 271 (1993).&lt;/ref&gt; }}

Ang '''Ceres''' o '''Seres''' (binibigkas na {{IPA|/ˈsiriz/}}, Latin ''Cerēs'')&lt;ref&gt;{{Cite dictionary |title=Ceres |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]] |url=http://www.lexico.com/definition/Ceres |access-date=2 Mayo 2023 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607191756/https://www.lexico.com/definition/ceres |archive-date=7 Hunyo 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ay isang [[planetang unano]] na matatagpuan sa [[Sinturon ng asteroyd]] sa pagitan ng mga ligiran ng [[Marte]] at [[Hupiter (planeta)|Hupiter]].&lt;ref&gt;{{cite web |author= |date=22 Abril 2015 |title=What is a Dwarf Planet? |url=https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |access-date=19 Enero 2022 |website=NASA Jet Propulsion Laboratory (JPL) |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang opisyal na designasyon nito ay '''1 Ceres''', ngunit hindi na sinusulat ang panaklong kapag pinag-uusapan ang mga asteroyd at, hindi na isinusulat minsan. Ito ay unang natuklasan noong 1 Enero 1801, ni [[Giuseppe Piazzi]] sa Palermo Astronomical Observatory sa pulo ng [[Sicilia]] sa Italya, at inihayag ito bilang bagong planeta. Kalaunan ay inuri ito bilang isang planetang unano, ang tanging planetang unano na siyang umiikot sa loob ng ligiran ng [[Neptuno]].

Ang Ceres ay may diametro na 952&amp;nbsp;km. Ito ang pinakamalaking asteroyd sa Sinturon ng asteroyd na naglalaman ng kakatlo (''one third'') ng buong [[timbang]] o [[masa]] ng sinturon. Ito ay may [[maliwanag na kalakhan]] na sumasaklaw mula 6.7 hanggang 9.3, na siyang dahilan kung bakit masyado itong madilim kapag titignan gamit ang mata lamang.

== Kasaysayan ==

=== Pagkatuklas ===
[[Talaksan:4 Vesta 1 Ceres Moon at 20 km per px.png|thumb|left|Kanan pakaliwa: [[4 Vesta]], 1 Ceres, at ang [[Buwan]] ng Daigdig.]]

Aksidente lamang ang pagkakatuklas sa Ceres. Hinanahap ni Piazzi sa panahong iyon ang isang [[bituin]] na nilista ni [[Francis Wollaston]] bilang Mayer 87 dahil hindi ito nakalagay sa zodiac catalogue ni Mayer sa posisyong ibinigay (napag-alaman pagkaraan na nagkamali si Wollaston &amp;mdash ang bituin ay [[Lacaille 87]] hindi Mayer 87). Sa halip, nakatuklas si Piazzi ng gumagalaw na mala-bituing bagay at unang inakala nito na isang [[kometa]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=26 Enero 2016 |title=Ceres: Keeping Well-Guarded Secrets for 215 Years |url=https://www.jpl.nasa.gov/news/ceres-keeping-well-guarded-secrets-for-215-years |access-date=2 Mayo 2023 |website=NASA Jet Propulsion Laboratory (JPL) |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Inobserbahan ni Piazzi ang Ceres ng 24 na beses, ang huling beses ay noong Pebrero 11 nang nagkasakit siya. Noong 24 Enero 1801, ipinahayag ni Piazzi ang kanyang natuklasan sa pamamagitan ng mga sulat sa kanyang kasamahang astronomo, isa rito ang kanyang kababayang si [[Barnaba Orani]] ng [[Milan]].  Inuulat niya ito bilang kometa ngunit &quot;yayamang ang kanyang paggalaw ay masyadong mabagal at pare-pareho, iniisip ko na ng ilang ulit na mas magaling ito kaysa sa isang kometa&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.astropa.unipa.it/versione_inglese/Hystory/BODE%27S_LAW.htm#8a |title=Archive copy |access-date=2006-05-29 |archive-date=2008-05-10 |archive-url=https://archive.today/20080510092601/http://www.astropa.unipa.it/versione_inglese/Hystory/BODE'S_LAW.htm#8a |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  Noong Pebrero ang Ceres ay nawala habang pumalayo sa likod ng Araw. Noong [[Abril]], ipinadala ni Piazzi ang kompletong obserbasyon kina Oriani, [[Johann Elert Bode|Bode]] at [[Jérôme Lalande|Lalande]] sa [[Paris]].  Inilimbag ang mga ito sa [[Setyembre]] 1801 isyu ng ''Monatlice Corespandes''.

Para marekober ang [[asteroyd]], bumuo si [[Carl Friedrich Gauss]], na noon ay 24 na taong gulang pa lamang, ng paraan ng pagtukoy sa orbit ng Ceres mula sa tatlong obserbasyon. Sa loob lamang ng ilang linggo, kanyang nahulaan ang dinadaanan ng Ceres, at ipinadala ang kanyang resulta kay [[Franz Xavier, Baron von Zach]], ang editor ng ''Monatlice Corespandes''. Noong 31 Disyembre 1801, hindi nagkakamaling, kinumpirma nina von Zach at [[Heinrich W. M. Olbers]] ang pagkarekober ng Ceres.

Pinaniniwalaan ni [[Johann Elert Bode]] na ang Ceres ang &quot;nawawalang planeta&quot; na tinuos ni [[Johann Daniel Titus]] na nasa pagitan ng [[Mars (planeta)|Mars]] at [[Jupiter (planeta)|Jupiter]], na may layong 419 milyong kilometro (2.8 A.U.) mula sa [[Araw (astronomiya)|Araw]]. Tinakda ang Ceres ng simbolong pamplaneta ([[Talaksan:Ceres reversed 'C' symbol.svg|15px|Old symbol of Ceres]],[[Talaksan:Ceres2.svg|15px|Mirror variant symbol of Ceres]],[[Talaksan:Ceres symbol.svg|15px|Sickle variant symbol of Ceres]],[[Talaksan:Ceres symbol (reversed).svg|15px|Other sickle variant symbol of Ceres]]), at nanatiling nakalista bilang isang planeta sa mga aklat at mga talaan pang-[[astronomiya]] (kasama ng [[2 Pallas]], [[3 Juno]] at [[4 Vesta]]) ng kalahating dantaon hanggang nakatuklas ng iba pang asteroid.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://aa.usno.navy.mil/hilton/AsteroidHistory/minorplanets.html |access-date=2006-10-01 |archive-date=2006-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060520185324/http://aa.usno.navy.mil/hilton/AsteroidHistory/minorplanets.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ngunit napag-alamang ang Ceres ay masyadong maliit, hindi nagpapakita ng ''disc'', kaya binuo ni William Herschel ang katawagang &quot;asteroyd&quot; (mala-bituin) para mailarawan ito.

=== Pangalan ===
Unang tinawag ang Ceres na '''Ceres Ferdinadea''' halaw sa pangalan ng katauhan sa mitolohiya na si [[Ceres (mitolohiya)|Ceres]] ([[Mitolohiyang Romano|diyosa ng mga Romano]] para sa halaman at pag-ibig ng isang ina) at kay [[Fernando I ng Dalawang Sicilia|Haring Fernando III ng Sicilia]] (''Ferdinand III of Sicily''; kilala din bilang Fernando IV ng Naples [''Ferdinand IV of Naples''] at Fernando I ng Dalawang Sicilia [''Ferdinand I of Two Scicilies'']).  Tumira si Haring Ferdinand sa [[Palermo]] noong panahon na iyon habang sinasakop ng [[Pransiya]] ang [[Kaharian ng Naples]] noong 1798.  Hindi matanggap ang bahaging &quot;Ferdinandea&quot; sa ibang bansa at tinangal.  Tinawag din na '''Hera''' ang Ceres ng maiksing panahon sa [[Alemanya]].

Ang anyong [[pang-uri]] ng panglan ay maaring ''Cererian'' o ''Cererine''. Ginagamit din ang mga anyong ''Cerian'' at ''Cerean'' sa panitikan.

== Pisikal na katangian ==
[[Talaksan:Ceres Rotation.jpg|thumb|left|larawan ng Ceres na kuha ng [[Hubble Space Telescope]] noong 2003/4 na may ''resolution'' na mga  km. Hindi matukoy kung ano ang maliwanag na bahagi.&lt;ref&gt;http://www.astronomy.com/asy/default.aspx?c=a&amp;id=3478&lt;/ref&gt;]]

Ang 1 Ceres ang pinakamalaking [[asteroyd]] sa [[sinturon ng asteroyd]], na nasa pagitan ng [[Mars (planeta)|Mars]] at [[Jupiter (planeta)|Jupiter]]. Ngunit, hindi ito ang pinakamalaking bagay bukod sa mga [[planeta]] sa [[sistemang solar]]: napag-alaman din na naglalaman ang [[Kuiper Belt]] ng malalaking bagay, kagaya ng [[50000 Quaoar]], [[90482 Orcus]], [[Eris (astronomiya)|Eris]] at maari rin ang [[90377 Sedna]].

Sa ilang punto ng orbit nito, makakarating ang 1 Ceres ng magtitude na 7.0. Ito ay masyadong malabo para makita ng mata ng tao ng walang kagamitan. Ngunit, sa ilalim ng napakagandang kondisyon sa pagmamasid, maaring makita ang asteroyd ng isang taong may matalas na mata. Makikita rin sa ganitong kondisyon ang [[4 Vesta]].

Katangi-tangi ang 1 Ceres sa mga asteroyd dahil sa laki at bigat nito ay sapat upang mabigyan nito ng pabilog na hugis: yan ay, isang ''gravitationally relaxed equilibium spheroid'', o ''planetary body''. Ang isa pang kilalang ''gravitationally relaxed asteroid'' ay ang [[4 Vesta]]. Ang iba pang malalaking asteroyd tulad ng [[2 Pallas]] at [[3 Juno]] ay kilalang hindi pabilog, ngunit ang [[10 Hygea]], ayon sa ''lightcurve analysis'', ay bilog-haba kahit na lumalabas na pabilog sa mga larawang may mababang ''resolution'' (maaring dulot ng anggulo ng pagmamasid).

May bigat na 9.5&amp;nbsp;×&amp;nbsp;10&lt;sup&gt;20&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;kg, ang 1 Ceres ay kakatlo sa tinatayang buong bigat na 3.0±0.2&amp;nbsp;×&amp;nbsp;10&lt;sup&gt;21&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;kg ng lahat ng asteroyd sa sistemang solar&lt;ref name=&quot;Pitjeva2005&quot;&gt;E. V. Pitjeva, [http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/EPM2004.pdf ''High-Precision Ephemerides of Planets—EPM and Determination of Some Astronomical Constants''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081031065523/http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/EPM2004.pdf |date=2008-10-31 }}, Solar System Resarch, Vol. 39 pp. 176 (2005).&lt;/ref&gt; (ngunit ang buong bigat ay 4% lamang ng bigat o ''mass'' ng [[Buwan]]).

[[Talaksan:Moon and Asteroids 1 to 10 at 10 km per px.png|thumb|left|Paghahambing sa laki: ang unang 10 asteroyd laban sa [[Buwan]] ng Daigdig. Ang Ceres ay nasa kaliwang dulo.]]

May mga palatandaan na ang ''surface'' ng Ceres ay may katamtamang init at mayroong mahinang himpapawid o ''[[atmosphere ng mga bagay sa kalawakan|atmosphere]]'' at ''frost''. Tinatayang ang pinakamainit na temperatura ay 235&amp;nbsp;[[kelvin|K]] (mga 38&amp;nbsp;°[[celcius|C]]) noong 5 Mayo 1991.&lt;ref name=&quot;Saint-Pe1993&quot; /&gt; Kung isasaisip ang ''heliocentric distance'' sa panahong iyon, tinatatayang aabutin ang pinakamaiit na temperatura na ~239 K sa ''[[perehilion]]''.

Minumungkahi ng isang pag-aaral na pinagunahan ni Peter Thomas ng [[Cornell University]] na ang Ceres ay may ''defferentiated interior'' o mga ''layer'': minumungkahi ng mga obserbasyon kasama ng mga ''computer model'' ang pagkakaroon nito ng isang mabatong ''core'' na napapalibutan ng mayelong [[mantle (heolohiya)|mantle]]. Ang mantle na ito ay may kapal mula 120 hanggang 60&amp;nbsp;km na naglalaman ng 200 milyon kilometero kubiko ng tubig, mas marami sa kabubuang tubig tabang sa Daigdig.&lt;ref name=&quot;Thomas2005&quot; /&gt;&lt;ref&gt;http://space.com/scienceastronomy/050907_ceres_planet.html&lt;/ref&gt;

Mayroong mga pag-aalinlangan tungkol sa ''surface'' ng Ceres. Ipinapakita ng mga ''low resulotion [[ultraviolet]]'' na larawan na kuha ng [[Hubble Space Telescope]] noong 1995 na may isang maidilim na pook sa ''surface'' nito at pinalayawan ng &quot;Piazzi&quot; para sa dangal ng nakatuklas sa Ceres. Inakalang isa itong ''crater''. Walang palantadaan naman ng &quot;Piazzi&quot; ang mga sumunod na larawang may mas mataas na ''resolution'' na nakuha sa loob ng buong ''rotation'' o pag-ikot ng asteroid gamit ang [[Keck telescope]] na gumagamit ng ''[[adaptive optics]]''. Ngunit, may dalawang madilim na bahagi ang nakikitang gumagalaw sa pag-ikot ng asteroyd, ang isa nito ay may gitnag rehiyon na maliwanag. Ito ay maaring mga ''crater''. Nagpapakita naman ang mga mas bagong ''visible light'' na larawan ng buong pag-ikot na kuha ng Hubble Space Telescope noong 2003 at 2004&amp;nbsp;ng isang maliwanag na pook, hindi pa nalalaman kung ano ang katangian nito.&lt;ref&gt;http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2005/27/&lt;/ref&gt; Ang mga madidilim na pook na nakita sa Keck, ay hindi madaling mapansin sa mga bagong larawan.

Natukoy sa mga huling obserbasyon na ang hilang polo ng Ceres ay nakuturo (dagdadgan o kulangan ng mga 5°) sa direksiyon ng ''[[right ascension]]'' 19 h 24 min, ''[[declination]]'' +59°, sa ''[[constellation]]'' ng [[Draco]]. Nangangahulugan na napakaliit ang ''[[axial tilt]]'' ng Ceres (mga 4±5°).&lt;ref name=&quot;Thomas2005&quot; /&gt;

[[Talaksan:Mini-Planet?.jpg|left|thumb|250px|Modelo ng Ceres batay sa mga larawang kuha ng [[Hubble Space Telescope]] mula 2003 at 2004]]

Matagal na pinaniwalaang ang Ceres ang ''parent body'' o pinagmulan ng &quot;''Ceres [[asteroid family]]''&quot; (&quot;pamilya ng asteroyd&quot;). Sa ngayon, hindi na inagamit ang pangkat na iyon dahil natuklasang ang Ceres ay isang ''interloper'' sa &quot;sarili nitong family&quot; and hindi pisikal na konektado. Malaking bahagi ng pangkat ng asteroyd na ito ay tinatawag ngayong [[Gefion family]].

== Mga obserbasyon ==

Ilan sa mga kilalang obserbasyon sa Ceres ang mga sumusunod:

Napagmasdan ang isang [[occultation]] ng [[bituin]] ng Ceres sa [[Mexico]], [[Florida]], at sa buong [[Caribbean]] noong 13 Nobyembre 1984.

Ilang katangian ng ''surface'' ng Ceres ay nakunan sa pamamagitan ng teleskopyo nang ilang beses sa nagdaang taon. Kasama dito ang mga sumusunod:

* Mga larawang kuha ng [[Hubble Space Telescope]] gamit ang [[ultraviolet]] na may ''resolution'' na 50&amp;nbsp;km noong 1995.&lt;ref&gt;http://www.swri.org/press/ceres.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Parker2002&quot;&gt;J. W. Parker et al ''Analysis of the first disk-resolved images of Ceres from ultraviolet observations with the Hubble Space Telescope'', The Astronomical Journal, Vol. 123 pp. 549 (2002).&lt;/ref&gt;
* Mga larawang kuha ng [[Keck telescope]] gamit ang ''visible light'' na may 60&amp;nbsp;km na ''resolution'' noong 2002 na gumagamit ng ''[[adaptive optics]]''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://s1.simpload.com/10034341d7edcf588.jpg |access-date=2005-12-04 |archive-date=2005-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051204103929/http://s1.simpload.com/10034341d7edcf588.jpg |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Mga larawang gamit ang ''visible light'' na kuha ng [[Hubble Space Telescope|Hubble]] na may 30&amp;nbsp;km na ''resolution'' noong 2003 at 2004.&lt;ref name=&quot;Hubble2003-4&quot;&gt;[http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2005/27/ Hubble Space Telescope] news archive [[2005-09-07]].&lt;/ref&gt;

Ginamit ang mga ''radar signal'' mula sa isang ''spacecraft'' na naka-orbit sa [[Mars (planeta)|Mars]] at mula sa ''surface'' nito upang mataya ang bigat o ''mass'' ng Ceres mula sa maliit na ''perturbation'' dito dulot ng galaw ng Mars.&lt;ref name=&quot;Pitjeva2005&quot; /&gt;

== Paglalakbay sa Ceres ==
Sa ngayon, wala pang ''space probe'' ang bumisita sa Ceres. Ngunit, ang [[Dawn Mission|''Dawn'' mission]] ng [[NASA]] ang magiging unang spacecraft na mag-aaral sa Ceres. Una, bibisitahin ng probe na ito ang ikalawang pinakamaking asteroyd, ang Vesta, nang mga anim na buwan sa 2010, bago makarating sa Ceres sa 2014 o 2015.

== Mga ipinangalan sa Ceres ==
* Ang elementong kimikal na [[Cerium]] (bilang atomiko 58) ay natuklasan noong 1803 nina [[Jöns Jakob Berzelius|Berzelius]] at [[Martin Heinrich Klaproth|Klaproth]] nang hiwalay. Ipinangalan ni Berzelius ang elemento sunod sa asteroyd.
* Natuklasan ni [[William Hyde Wollaston]] ang [[palladium]] noong 1802 at unang pinangalanang ''Ceresium''. Nang inilathala niya ang kanyang natuklasan noong 1805, nagamit na pala ang pangalan (ni Berzelius) at pinalitan nito ng palladium na isinunod sa [[2 Pallas]].

== Ang Ceres sa popular na kultura ==
* Sa nobela ni [[Joe Haldeman]] na ''The Long Habit Living'' (1989; pamagat sa Britanya; ''Buying Time'' ang pamagat sa Estados Unidos), ang Ceres ang tahanan ng isang pamayanang walang estado, na naging mahalagi dahit sa isang lihim proyektong nagsasaliksik sa pag-iimbetong muli ng ''Stileman [[rejuvenation]] process''.
* Sa ''PC role-playing game'' na ''[[Countdown to Doomsday]]'' (1990), ang Ceres ang kinaroroonan ng isang abandonang RAM ''research base''.
* Sa PC game na ''[[Star Control#Star Control II|Star Control II]]'' (1992), ang pagwasak ng Ceres Station ng mananakop na Ur-Quan fleet ang naghuhudyat nang pagkatalo ng sangkatauhan, at kasunod ng pagkaalipin nito.
* Sa larong [[Super Nintendo]] na ''[[Super Metroid]]'' (1994), sa [[mga pook sa serye na Metroid#Ceres Space Colony|Ceres Space Colony]] dinala ni [[Samus Aran]] ang huling [[Metroid (species)|Metroid]] na bagong pisa mula sa [[SR-388]].
* Sa pelikulang ''[[The American Astronaut]]'' (2001), mayroong bar ang Ceres at may tinanghal na ''dance contest'' dito.
* Sa mga kuwentong &quot;[[Known Space]]&quot; ni Larry Niven, may pamahalaan [[mga asteroyd sa popular na kultura|''asteroid belt'']] na nakabase sa Ceres.

== Mga Aspeto ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
 |- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
 ! Stationary, retrograde || Opposition || Layo mula sa &lt;br /&gt;Earth (AU) || Pinakamataas na liwanag &lt;br /&gt;(''Maximum brightness'') (mag) || Stationary, prograde || Conjunction sa araw
 |-
 | 21 Marso 2005 || 8 Mayo 2005 ||align=&quot;center&quot;| 1.68631 ||align=&quot;center&quot;| 7.0 || 30 Hunyo 2005 || 28 Disyembre 2005
 |-
 | 26 Hunyo 2006 || 12 Agosto 2006 ||align=&quot;center&quot;| 1.98278 ||align=&quot;center&quot;| 7.6 || 27 Nobyembre 2006 || 22 Marso 2007
 |-
 | 20 Setyembre 2007 || 9 Nobyembre 2007 ||align=&quot;center&quot;| 1.83690 ||align=&quot;center&quot;| 7.2 || 1 Enero 2008 || 28 Hunyo 2008
 |-
 | 17 Enero 2009 || 24 Pebrero 2009 ||align=&quot;center&quot;| 1.58526 ||align=&quot;center&quot;| 6.9 || 16 Abril 2009 || 31 Oktubre 2009
 |-
 | 28 Abril 2010 || 18 Hunyo 2010 ||align=&quot;center&quot;| 1.81988 ||align=&quot;center&quot;| 7.0 || 9 Agosto 2010 || 30 Enero 2011
 |-
 | 31 Hulyo 2011 || 16 Setyembre 2011 ||align=&quot;center&quot;| 1.99211 ||align=&quot;center&quot;| 7.7 || 12 Nobyembre 2011 || 26 Abril 2012
 |-
 | 30 Oktubre 2012 || 17 Disyembre 2012 ||align=&quot;center&quot;| 1.68842 ||align=&quot;center&quot;| 6.7 || 4 Pebrero 2013 || 17 Agosto 2013
 |-
 | 1 Marso 2014 || 15 Abril 2014 ||align=&quot;center&quot;| 1.63294 ||align=&quot;center&quot;| 7.0 || 7 Hunyo 2014 || 10 Disyembre 2014
 |-
 | 6 Hunyo 2015 || 25 Hulyo 2015 ||align=&quot;center&quot;| 1.94252 ||align=&quot;center&quot;| 7.5 || 16 Setyembre 2015 || 3 Marso 2016
 |-
 | 1 Setyembre 2016 || 20 Oktubre 2016 ||align=&quot;center&quot;| 1.90844 ||align=&quot;center&quot;| 7.4 || 15 Disyembre 2016 || 5 Hunyo 2017
 |-
 | 21 Disyembre 2017 || 31 Enero 2018 ||align=&quot;center&quot;| 1.59531 ||align=&quot;center&quot;| 8.8 || 20 Marso 2018 || 7 Oktubre 2018
 |-
 | 9 Abril 2019 || 29 Mayo 2019 ||align=&quot;center&quot;| 1.74756 ||align=&quot;center&quot;| 7.0 || 20 Hulyo 2019 || 14 Enero 2020
 |-
 | 13 Hulyo 2020 || 28 Agosto 2020 ||align=&quot;center&quot;| 1.99916 ||align=&quot;center&quot;| 7.7 || 23 Oktubre 2020 || 7 Abril 2021
 |}

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na kawing ==
* [http://anon.nasa-global.speedera.net/anon.nasa-global/HST_ceres/640.mov Movie of one Cererian rotation (processed Hubble images)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060103084353/http://anon.nasa-global.speedera.net/anon.nasa-global/HST_ceres/640.mov |date=2006-01-03 }}
* [http://www.edepot.com/game.html Ceres &quot;Asteroids&quot; games for Sony PSP (PlayStation Portable)]{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://planetary.org/explore/topics/asteroids_and_comets/ceres.html an up-to-date summary of knowledge about Ceres, plus an Earth-Ceres size comparison (the Planetary Society)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917032142/http://www.planetary.org/explore/topics/asteroids_and_comets/ceres.html |date=2008-09-17 }}
* [http://www.astronomy.com/asy/default.aspx?c=a&amp;id=3478 astronomy.com], movie credit J. Parker, Southwest Research Institute.
* [http://www.psi.edu/pds/archive/astdata04/simps04/diamalb.tab Supplemental IRAS Minor Planet Survey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060623213811/http://www.psi.edu/pds/archive/astdata04/simps04/diamalb.tab |date=2006-06-23 }}
* [http://www.astropa.unipa.it/versione_inglese/Hystory/BODE'S_LAW.htm#8a Osservatorio Astronomico di Palermo, Giuseppe S. Vaiana]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120427222320/http://www.astropa.unipa.it/versione_inglese/Hystory/BODE%27S_LAW.htm#8a |date=2012-04-27 }}
* [http://aa.usno.navy.mil/hilton/AsteroidHistory/minorplanets.html detailed essay by J. L. Hilton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060520185324/http://aa.usno.navy.mil/hilton/AsteroidHistory/minorplanets.html |date=2006-05-20 }}
* [http://space.com/scienceastronomy/050907_ceres_planet.html Largest Asteroid Might Contain More Fresh Water than Earth] 7 Setyembre 2005 Space.com
* http://www.swri.org/press/ceres.htm
* https://web.archive.org/web/20051204103929/http://s1.simpload.com/10034341d7edcf588.jpg
* Giuseppe Piazzi, ''Risultati delle Osservazioni della Nuova Stella'', Palermo, 1801.
* [http://aa.usno.navy.mil/hilton/ephemerides/asteroid_ephemerides.html James L. Hilton, ''U.S. Naval Observatory Ephemerides of the Largest Asteroids''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060903024724/http://aa.usno.navy.mil/hilton/ephemerides/asteroid_ephemerides.html |date=2006-09-03 }} The Astronomical Journal, Vol. 117 pp.&amp;nbsp;1077 (1999).
{{Minor planets navigator}}
{{Solar system table}}

[[Kategorya:Mga planetang unano]]
[[Kategorya:Mga planetang menor]]</text>
      <sha1>4oed1g26gioiypwh058z0gv7x727qrn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mga wikang Bisaya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19039</id>
    <revision>
      <id>2212044</id>
      <parentid>2212001</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>Nagdagdag ng mga link</comment>
      <origin>2212044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11327" sha1="rw7xdn5h2r9bvc4q4ulsd31tndz7i93" xml:space="preserve">{{Infobox language family
|name=Bisaya
|altname=Bisayan, [[Bisaya]], Binisaya
|region=[[Kabisayaan]] at [[Mindanao]]
|familycolor=[[Mga wikang Austronesyo]]
|fam1=[[[[Indonesya]]|Austronesyo]]
|fam2=[[Mga wika [[[[Indonesya]]
|fam3=[[Mga wikang Pilipino|Pilipino]]
|fam4=[[Mga wikang Gitnang Pilipino|Gitnang
fam5= [[Pulo ng Palmas]][[Indonesya]]Pilipino]]
fam6=west Miraya Bicol Philippines 
|child1=[[Wikang Asi|Banton]]&lt;br&gt;[[Cebuano language|Cebuan]]&lt;br&gt;Gitnang Celebes sea [[Indonesya]]Bisaya&lt;br&gt;Kanlurang Bisaya&lt;br&gt;Timog Bisaya&lt;br&gt;Timog Luzon&lt;central Luzon&gt;([[Wikang Surigaonon|Surigaonon]], [[Wikang Butuanon|Butuanon]], [[Wikang Tausug|Tausug]])
}}

Ang '''mga wikang Bisaya''', ayon sa larangan ng [[lingguwistika|dalubwikaan]], ay kasapi ng pamilyang [[Mga wikang Gitnang Pilipino|Gitnang Pilipino]] ng mga [[wika]] kung saan kabilang din ang [[Wikang [[Bicol]]]]  Karamihan sa mga wikang Bisaya ay  sinasalita sa [[Kabisayaan]] ngunit sinasalita rin  sa lalawigan ng Bicol  ilang lugar sa West Miraya section ng [[Bikol]] (partikular sa [[Oas]] [[Sorsogon]] at [[Masbate]])[[Ligao]]sa mga pulo sa timog ng [[Luzon]] tulad ng mga iyong mga bumubuo ng [[Romblon]], sa hilaga at kanlurang mga bahagi ng [[Mindanao]], at sa lalawigan ng [[Sulu]] sa timog-kanluran ng Mindanao at border ng Mindanao Kanilang ang Miangas in islands kilala bilang pulau miangas Indonesia. Ilan ding mga residente ng Albay ang nagsasalita ng Bisaya, at ang karamihan ay nakakaunawa sa iba’t ibang digri dulot ng pamamayani rito ng [[mga Bisaya]].

Mga higit 30 wika ang bumubuo sa pamilyang Bisaya. Ang wikang Bisayang may pinakamaraming tagapagsalita ay ang [[Wikang Cebuano|Cebuano]], sinasalita ng 20 milyong tao bilang katutubong wika sa gitnang Kabisayaan at sa hilaga at silangang mga bahagi ng Mindanao. Dalawa pang mga nangungunang wikang Bisaya ay ang [[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]], na sinasalita ng 7 milyon sa kanlurang Kabisayaan, at ang [[Wikang Waray-Waray|Waray-Waray]], sinasalita ng 3 milyon sa silangang Kabisayaan at [[Mga wikang Bikol]]47.8k higher Ilonggo Hiligaynon at Cebuano sa west Miraya [[Wikang Albay Bikol]] influence ng [[Mga wikang Bisaya]][[Bisaya]]at ang mga taga pulau miangas Indonesia  katutubong Indonesia ay nagsasalita ng ng Bisaya Cebuano ilonggo malapit sa Sarangani island.[[Talaksan:Visayan_language_distribution_map.png|thumb|alt=bisaya language|Visayan dialect]][[Talaksan:Bataha_Santiago_staute,_Miangas.jpg|thumb|alt=Bisaya/Talaud Indonesia|Miangas island Indonesia]]

==Katawagan==
Maliban sa pagtukoy ng kanikaniyang [[wika]] gamit ang mga lokal na pangalan, tinatawag din ng mga [[Bisaya]], tulad ng mga Sugbuanon, Hiligaynon at Waray-Waray, na ''Bisaya'' o ''Binisaya'' ang mga wikang Bisaya. Subalit may kaakibat itong kabulaanan at pagkalito dahil ang iba't-ibang mga wikang itong gamit ng samu't-saring etnolingguwistikong pangkat ay may pagkakaibang istruktural ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''mutual intelligibility''). Sa kabilang dako, ang mga nakasailalim sa pamilya ng mga wikang Bisaya ngunit ay taal na ginagamit sa labas ng [[Kabisayaan]] ay hindi tinatawag na ''Bisaya'' o ''Binisaya'' ng mga nagsasalita nito. Higit pa, ang ngalang ''Bisaya'' para sa mga nagsasalita ng mga tulad ng [[wikang Butuanon|Butuanon]], [[wikang Surigaonon|Surigaonon]] at [[wikang Masbatenyo|Masbatenyo]] ay tumutukoy sa mga Sugbuanon. Habang ang wikang [[Wikang Tausug|Tausug]] ay kasapi ng pamilya ng mga wikang Bisaya, hindi ito kinikilala ng mga tagapagsalita nito bilang Bisaya, sapagkat ang ibig sabihin ng salitang ''Bisaya'' sa Tausug ay [[Kristiyano]]&lt;ref&gt;[[Hamsali Jawali|Jawali, Hamsali]]. 2006. ''[[Ta’u-sug–English–Tagalog Dictionary]]''. National Bookstore: [[Mandaluyong]].&lt;/ref&gt; partikular na ang mga katabing Sugbuanon at Hiligaynon.

Sa ngayon, wala pang katiyakan sa pinagmulan ng pangalang ''Bisaya''. Gayunman, mayroon ding pangkat-etnikong naninirahan sa mga bahagi ng [[Borneo|Borneong]] sakop ng [[Malaysia]] na katukayo ang mga Bisaya ng [[Pilipinas]].

==Pag-uuring Internal==

Naglahad si David Zorc ng internal na klasipikasyon ukol sa mga wikang Bisaya (Zorc, 1977:32).&lt;ref name=&quot;Zorc&quot;&gt;Zorc, David Paul. ''The Bisayan Dialects of the Philippines: Subgrouping and Reconstruction''. Canberra, Australia: Dept. of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University, 1977.&lt;/ref&gt; Ang limang pangunahing sangay ay Timog, Cebuan, Gitna, Banton at Kanluran. Subalit inilinaw ni Zorc na ang mga wikang Bisaya ay mas nararapat na ituring na isang diyalektong kontinyuwum ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''dialect continuum'') imbis na isang hanay ng mga magkakabukod na wika. Sinasabing ang mga wikang Timog Bisaya ang kauna-unahang humiwalay sa pangkat na siyang sinundan ng Cebuan hanggang sa sumunod ang tatlo pang sangay. Sa mga pulong [[Kabisayaan]], ang lalawigan ng [[Romblon]][[Bicol]] ang pinakadibersipikado pagdating sa mga wika dahil tatlong kasapi ng mga sangay ay sinasalita rito.

36 uri sa kabuuan ang nakatala sa ibaba. Naka''italisa'' ang mga indibidwal na wika:

[[File:Bisayan Languages Tree Chart.png|thumb|Tsart ng mga Wikang Bisaya]]

*'''''Bisaya'''''
**1. '''Timog''' (isinasalita sa kanlurang baybayin ng [[Mindanao]])
***Butuan-Tausug
****''[[wikang Tausug|Tausug]]''
****''[[wikang Butuanon|Butuanon]]''
***Surigao
****''[[wikang Surigaonon|Surigaonon]]'' 
****''[[Kamayo]]
**2. '''Cebuan''' (isinasalita sa [[Sugbo]], [[Bohol]], kanlurang [[Leyte]], hilagang [[Mindanao]] at silangang [[Negros]])
***Cebuan
****''[[Wikang Cebuano|Cebuano]]'' 
****''[[Wikang Boholano|Boholano]]'' 
**3. '''Gitna''' (isinasalita halos sa kabuuan ng rehiyong [[Kabisayaan]])
***Waray
****''[[Wikang Waray|Waray-Waray]]'' 
****''[[Wikang Gubat|Gubat]]'' (Timog [[Sorsogon]])
****''[[wikang Masbate Sorsogon|Masbate Sorsogon]]''
****''[[wikang Baybayanon|Baybayanon]]''
****''[[wikang Kinabalian|Kinabalian]]''
***{{anchor|mga Bisayang Periperal}} Periperal
**** ''[[wikang Masbatenyo|Masbatenyo]]''
****''[[wikang Hiligaynon|Hiligaynon]] (Ilonggo)'' 
****''[[Bantayanon]]''
****''[[Wikang Capiznon|Capiznon]]'' 
****''[[Wikang Porohanon|Porohanon]]''
****''[[Wikang Ati|Ati]]''
****&quot;[[Mga wikang Bisaya]][[Oas]]
***Romblon (pangalan din ng [[Romblon|lalawigan]])
****''[[Wikang Romblomanon|Romblomanon]]''
**4. '''Banton''' (isinasalita sa hilagang kanlurang lalawigan ng [[Romblon]])
****''[[wikang Asi|Bantoanon]]''
**5. '''Kanluran'''
***Aklan (isinasalita sa hilagang [[Panay]])
****''[[wikang Malaynon|Malaynon]]''
****''[[Wikang Aklanon|Aklanon]]''
***Kinaray-a 
****''[[wikang Kinaray-a|Kinaray-a]]'' (isinasalita sa gitna at kanlurang [[Panay]])
***Hilagang-Gitna (isinasalita sa [[pulo ng Tablas]] at sa timog na dulo ng [[Mindoro]])
****''[[wikang Onhan|Inonhan]]'' (kamanag-anak ng Kinarayan)
***Kuyan (isinasalita sa kapuluang kanluran ng [[Panay]] at [[Romblon]] pati na rin sa katimugan ng [[Mindoro]])
****''[[wikang Ratagnon|Ratagnon]]''
****''[[wikang Cuyunon|Cuyonon]]''
***Caluyanon
****''[[wikang Caluyanun|Caluyanon]]''
***
Ang wikang pantulong ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''auxiliary language'') na [[wikang Eskayan|Eskayan]] ay nagtaglay ng balarilang Bisaya, pero ito ay walang salitang Bisaya o [[mga wikang Filipino|Filipino]].

===Pag-uuring Ethnologue===
Samantala, ang 25 wikang Bisaya ay ikinaklasipika ng Ethnologue sa limang subdibisyon:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!colspan=&quot;3&quot;|Pamilya ng wika !! Bilang ng wika !! Wika
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|[[wikang Banton|Banton]] || 1 || align=&quot;left&quot;|Bantoanon
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|[[Wikang Cebuan|Cebuan]] || 1 || align=&quot;left&quot;|Cebuano
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|Gitnang Bisaya || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Bantayanon|Bantayanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Periperal || 5 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Ati|Ati]], [[wikang Capiznon|Capiznon]], [[wikang Hiligaynon|Hiligaynon]], [[wikang Masbatenyo|Masbatenyo]], [[Oas]][[wikang Porohanon|Porohanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Romblon || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Romblomanon|Romblomanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Waray || 3 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Baybayanon|Baybayanon]], [[wikang Kinabalian|Kinabalian]], [[wikang Hilagang Sorsoganon|Hilagang Sorsoganon]]
|-
| || || align=&quot;left&quot;|Gubat || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Timog Sorsoganon|Timog Sorsoganon]]
|-
| || || align=&quot;left&quot;|Samar-Waray || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Waray-Waray|Waray-Waray]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|Timog Bisaya || 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Surigaonon|Surigaonon]], [[wikang Tandaganon|Tandaganon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Butuan-Tausug || 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Butuanon|Butuanon]], [[wikang Tausug|Tausug]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|Kanlurang Bisaya || 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Aklanon|Aklanon]], [[wikang Caluyanon|Caluyanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Aklan|| 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Malaynon|Malaynon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Kinaray-a|| 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Kinaray-a|Kinaray-a]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Cuyanon|| 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Cuyonon|Cuyo]], [[wikang Ratagnon|Ratagnon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Hilagang-Gitna|| 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Inonhan|Inonhan]]
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Kabuuan !!  25 !!
|}

==Rekonstruksyon==
Sinubukang buuin ni Davic Zorc ang Proto-Bisaya at napagpalagyang ito ay nagtaglay ng 15 mga [[katinig]] at 4 na mga [[patinig]] (Zorc, 1977:201). Kasama sa pagsusuring ito ang haba ng patinig, pangunahing diin (una sa huli at panghuli) at ikalawang diin (bago ang una sa huli).

{|class=&quot;wikitable&quot;
|+caption | '''Mga Proto-Bisayang Katinig'''
|-
!colspan=2|
![[Panlabing katinig|Panlabi]]
![[Dental na katinig|Dental]]
![[Palatal na katinig|Palatal]]
![[Belar na katinig|Belar]]
![[Impit na katinig|Impit]]
|-
!rowspan=2 | [[Plosibong katinig|Plosibo]]
! style=&quot;text-align: left; font-size: 80%;&quot; |Walang tinig
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|p}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|t}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|k}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|ʔ}}
|-
! style=&quot;text-align: left; font-size: 80%;&quot; |May tinig
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|b}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|d}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|ɡ}}
|-
! colspan=2 | [[Pahumal na katinig|Pahumal]]
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|m}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|n}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|ŋ}}
|
|-
! colspan=2 | [[Prikatibong katinig|Prikatibo]]
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|s}}
|
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|h}}
|-
! colspan=2 | [[Lateral na katinig|Lateral]]
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|l}}
|
|
|-
! colspan=2 | [[Aproksimant na katinig|Aproksimant]]
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|w}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|j}}
|
|
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto:&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;text-align:center&quot; width=&quot;30%&quot; 
|+caption | '''Mga Proto-Bisayang Patinig'''
! colspan=&quot;2&quot; | Taas
! colspan=&quot;2&quot; | [[Harapang patinig|Harap]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[Sentrong patinig|Sentro]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[Likurang patinig|Likod]]
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''[[Nakasarang patinig|Nakasara]]'''
| colspan=&quot;2&quot; |'''i''' {{IPA|/i/}}
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |'''u''' {{IPA|/u/}}
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''[[Gitnang patinig|Gitna]]'''
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |'''ə''' {{IPA|/ə/}}
| colspan=&quot;2&quot; |
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''[[Nakabukang patinig|Nakabuka]]'''
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |'''a''' {{IPA|/a/}}
| colspan=&quot;2&quot; |
|}
[[Kaurian:mga wikang Bisaya| ]]

==Mga sanggunian==
{{talasanggunian}}</text>
      <sha1>rw7xdn5h2r9bvc4q4ulsd31tndz7i93</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212045</id>
      <parentid>2212044</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2212045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11313" sha1="4ky65vfbf4ncpnu1p1d2ii69jd51mu6" xml:space="preserve">{{Infobox language family
|name=Bisaya
|altname=Bisayan, [[Bisaya]], Binisaya
|region=[[Kabisayaan]] at [[Mindanao]]
|familycolor=[[Mga wikang Austronesyo]]
|fam1=[[[[Indonesya]]|Austronesyo]]
|fam2=[[Mga wika [[[[Indonesya]]
|fam3=[[Mga wikang Pilipino|Pilipino]]
|fam4=[[Mga wikang Gitnang Pilipino|Gitnang
fam5= [[Pulo ng Palmas]][[Indonesya]]Pilipino]]
fam6=west Miraya Bicol Philippines 
|child1=[[Wikang Asi|Banton]]&lt;br&gt;[[Cebuano language|Cebuan]]&lt;br&gt;Gitnang Celebes sea [[Indonesya]]Bisaya&lt;br&gt;Kanlurang Bisaya&lt;br&gt;Timog Bisaya&lt;br&gt;Timog Luzon&lt;central Luzon&gt;([[Wikang Surigaonon|Surigaonon]], [[Wikang Butuanon|Butuanon]], [[Wikang Tausug|Tausug]])
}}

Ang '''mga wikang Bisaya''', ayon sa larangan ng [[lingguwistika|dalubwikaan]], ay kasapi ng pamilyang [[Mga wikang Gitnang Pilipino|Gitnang Pilipino]] ng mga [[wika]] kung saan kabilang din ang [[Wikang [[Bicol]]]]  Karamihan sa mga wikang Bisaya ay  sinasalita sa [[Kabisayaan]] ngunit sinasalita rin  sa lalawigan ng Bicol  ilang lugar sa West Miraya section ng [[Bikol]] (partikular sa [[Oas]] [[Sorsogon]] at [[Masbate]])[[Ligao]]sa mga pulo sa timog ng [[Luzon]] tulad ng mga iyong mga bumubuo ng [[Romblon]], sa hilaga at kanlurang mga bahagi ng [[Mindanao]], at sa lalawigan ng [[Sulu]] sa timog-kanluran ng Mindanao at border ng Mindanao  Miangas island i kilala bilang pulau miangas Indonesia. Ilan ding mga residente ng Albay ang nagsasalita ng Bisaya, at ang karamihan ay nakakaunawa sa iba’t ibang digri dulot ng pamamayani rito ng [[mga Bisaya]].

Mga higit 30 wika ang bumubuo sa pamilyang Bisaya. Ang wikang Bisayang may pinakamaraming tagapagsalita ay ang [[Wikang Cebuano|Cebuano]], sinasalita ng 20 milyong tao bilang katutubong wika sa gitnang Kabisayaan at sa hilaga at silangang mga bahagi ng Mindanao. Dalawa pang mga nangungunang wikang Bisaya ay ang [[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]], na sinasalita ng 7 milyon sa kanlurang Kabisayaan, at ang [[Wikang Waray-Waray|Waray-Waray]], sinasalita ng 3 milyon sa silangang Kabisayaan at [[Mga wikang Bikol]]47.8k higher Ilonggo Hiligaynon at Cebuano sa west Miraya [[Wikang Albay Bikol]] influence ng [[Mga wikang Bisaya]][[Bisaya]]at ang mga taga pulau miangas Indonesia  katutubong Indonesia ay nagsasalita ng ng Bisaya Cebuano ilonggo malapit sa Sarangani island.[[Talaksan:Visayan_language_distribution_map.png|thumb|alt=bisaya language|Visayan dialect]][[Talaksan:Bataha_Santiago_staute,_Miangas.jpg|thumb|alt=Bisaya/Talaud Indonesia|Miangas island Indonesia]]

==Katawagan==
Maliban sa pagtukoy ng kanikaniyang [[wika]] gamit ang mga lokal na pangalan, tinatawag din ng mga [[Bisaya]], tulad ng mga Sugbuanon, Hiligaynon at Waray-Waray, na ''Bisaya'' o ''Binisaya'' ang mga wikang Bisaya. Subalit may kaakibat itong kabulaanan at pagkalito dahil ang iba't-ibang mga wikang itong gamit ng samu't-saring etnolingguwistikong pangkat ay may pagkakaibang istruktural ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''mutual intelligibility''). Sa kabilang dako, ang mga nakasailalim sa pamilya ng mga wikang Bisaya ngunit ay taal na ginagamit sa labas ng [[Kabisayaan]] ay hindi tinatawag na ''Bisaya'' o ''Binisaya'' ng mga nagsasalita nito. Higit pa, ang ngalang ''Bisaya'' para sa mga nagsasalita ng mga tulad ng [[wikang Butuanon|Butuanon]], [[wikang Surigaonon|Surigaonon]] at [[wikang Masbatenyo|Masbatenyo]] ay tumutukoy sa mga Sugbuanon. Habang ang wikang [[Wikang Tausug|Tausug]] ay kasapi ng pamilya ng mga wikang Bisaya, hindi ito kinikilala ng mga tagapagsalita nito bilang Bisaya, sapagkat ang ibig sabihin ng salitang ''Bisaya'' sa Tausug ay [[Kristiyano]]&lt;ref&gt;[[Hamsali Jawali|Jawali, Hamsali]]. 2006. ''[[Ta’u-sug–English–Tagalog Dictionary]]''. National Bookstore: [[Mandaluyong]].&lt;/ref&gt; partikular na ang mga katabing Sugbuanon at Hiligaynon.

Sa ngayon, wala pang katiyakan sa pinagmulan ng pangalang ''Bisaya''. Gayunman, mayroon ding pangkat-etnikong naninirahan sa mga bahagi ng [[Borneo|Borneong]] sakop ng [[Malaysia]] na katukayo ang mga Bisaya ng [[Pilipinas]].

==Pag-uuring Internal==

Naglahad si David Zorc ng internal na klasipikasyon ukol sa mga wikang Bisaya (Zorc, 1977:32).&lt;ref name=&quot;Zorc&quot;&gt;Zorc, David Paul. ''The Bisayan Dialects of the Philippines: Subgrouping and Reconstruction''. Canberra, Australia: Dept. of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University, 1977.&lt;/ref&gt; Ang limang pangunahing sangay ay Timog, Cebuan, Gitna, Banton at Kanluran. Subalit inilinaw ni Zorc na ang mga wikang Bisaya ay mas nararapat na ituring na isang diyalektong kontinyuwum ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''dialect continuum'') imbis na isang hanay ng mga magkakabukod na wika. Sinasabing ang mga wikang Timog Bisaya ang kauna-unahang humiwalay sa pangkat na siyang sinundan ng Cebuan hanggang sa sumunod ang tatlo pang sangay. Sa mga pulong [[Kabisayaan]], ang lalawigan ng [[Romblon]][[Bicol]] ang pinakadibersipikado pagdating sa mga wika dahil tatlong kasapi ng mga sangay ay sinasalita rito.

36 uri sa kabuuan ang nakatala sa ibaba. Naka''italisa'' ang mga indibidwal na wika:

[[File:Bisayan Languages Tree Chart.png|thumb|Tsart ng mga Wikang Bisaya]]

*'''''Bisaya'''''
**1. '''Timog''' (isinasalita sa kanlurang baybayin ng [[Mindanao]])
***Butuan-Tausug
****''[[wikang Tausug|Tausug]]''
****''[[wikang Butuanon|Butuanon]]''
***Surigao
****''[[wikang Surigaonon|Surigaonon]]'' 
****''[[Kamayo]]
**2. '''Cebuan''' (isinasalita sa [[Sugbo]], [[Bohol]], kanlurang [[Leyte]], hilagang [[Mindanao]] at silangang [[Negros]])
***Cebuan
****''[[Wikang Cebuano|Cebuano]]'' 
****''[[Wikang Boholano|Boholano]]'' 
**3. '''Gitna''' (isinasalita halos sa kabuuan ng rehiyong [[Kabisayaan]])
***Waray
****''[[Wikang Waray|Waray-Waray]]'' 
****''[[Wikang Gubat|Gubat]]'' (Timog [[Sorsogon]])
****''[[wikang Masbate Sorsogon|Masbate Sorsogon]]''
****''[[wikang Baybayanon|Baybayanon]]''
****''[[wikang Kinabalian|Kinabalian]]''
***{{anchor|mga Bisayang Periperal}} Periperal
**** ''[[wikang Masbatenyo|Masbatenyo]]''
****''[[wikang Hiligaynon|Hiligaynon]] (Ilonggo)'' 
****''[[Bantayanon]]''
****''[[Wikang Capiznon|Capiznon]]'' 
****''[[Wikang Porohanon|Porohanon]]''
****''[[Wikang Ati|Ati]]''
****&quot;[[Mga wikang Bisaya]][[Oas]]
***Romblon (pangalan din ng [[Romblon|lalawigan]])
****''[[Wikang Romblomanon|Romblomanon]]''
**4. '''Banton''' (isinasalita sa hilagang kanlurang lalawigan ng [[Romblon]])
****''[[wikang Asi|Bantoanon]]''
**5. '''Kanluran'''
***Aklan (isinasalita sa hilagang [[Panay]])
****''[[wikang Malaynon|Malaynon]]''
****''[[Wikang Aklanon|Aklanon]]''
***Kinaray-a 
****''[[wikang Kinaray-a|Kinaray-a]]'' (isinasalita sa gitna at kanlurang [[Panay]])
***Hilagang-Gitna (isinasalita sa [[pulo ng Tablas]] at sa timog na dulo ng [[Mindoro]])
****''[[wikang Onhan|Inonhan]]'' (kamanag-anak ng Kinarayan)
***Kuyan (isinasalita sa kapuluang kanluran ng [[Panay]] at [[Romblon]] pati na rin sa katimugan ng [[Mindoro]])
****''[[wikang Ratagnon|Ratagnon]]''
****''[[wikang Cuyunon|Cuyonon]]''
***Caluyanon
****''[[wikang Caluyanun|Caluyanon]]''
***
Ang wikang pantulong ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''auxiliary language'') na [[wikang Eskayan|Eskayan]] ay nagtaglay ng balarilang Bisaya, pero ito ay walang salitang Bisaya o [[mga wikang Filipino|Filipino]].

===Pag-uuring Ethnologue===
Samantala, ang 25 wikang Bisaya ay ikinaklasipika ng Ethnologue sa limang subdibisyon:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!colspan=&quot;3&quot;|Pamilya ng wika !! Bilang ng wika !! Wika
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|[[wikang Banton|Banton]] || 1 || align=&quot;left&quot;|Bantoanon
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|[[Wikang Cebuan|Cebuan]] || 1 || align=&quot;left&quot;|Cebuano
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|Gitnang Bisaya || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Bantayanon|Bantayanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Periperal || 5 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Ati|Ati]], [[wikang Capiznon|Capiznon]], [[wikang Hiligaynon|Hiligaynon]], [[wikang Masbatenyo|Masbatenyo]], [[Oas]][[wikang Porohanon|Porohanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Romblon || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Romblomanon|Romblomanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Waray || 3 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Baybayanon|Baybayanon]], [[wikang Kinabalian|Kinabalian]], [[wikang Hilagang Sorsoganon|Hilagang Sorsoganon]]
|-
| || || align=&quot;left&quot;|Gubat || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Timog Sorsoganon|Timog Sorsoganon]]
|-
| || || align=&quot;left&quot;|Samar-Waray || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Waray-Waray|Waray-Waray]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|Timog Bisaya || 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Surigaonon|Surigaonon]], [[wikang Tandaganon|Tandaganon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Butuan-Tausug || 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Butuanon|Butuanon]], [[wikang Tausug|Tausug]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|Kanlurang Bisaya || 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Aklanon|Aklanon]], [[wikang Caluyanon|Caluyanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Aklan|| 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Malaynon|Malaynon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Kinaray-a|| 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Kinaray-a|Kinaray-a]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Cuyanon|| 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Cuyonon|Cuyo]], [[wikang Ratagnon|Ratagnon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Hilagang-Gitna|| 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Inonhan|Inonhan]]
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Kabuuan !!  25 !!
|}

==Rekonstruksyon==
Sinubukang buuin ni Davic Zorc ang Proto-Bisaya at napagpalagyang ito ay nagtaglay ng 15 mga [[katinig]] at 4 na mga [[patinig]] (Zorc, 1977:201). Kasama sa pagsusuring ito ang haba ng patinig, pangunahing diin (una sa huli at panghuli) at ikalawang diin (bago ang una sa huli).

{|class=&quot;wikitable&quot;
|+caption | '''Mga Proto-Bisayang Katinig'''
|-
!colspan=2|
![[Panlabing katinig|Panlabi]]
![[Dental na katinig|Dental]]
![[Palatal na katinig|Palatal]]
![[Belar na katinig|Belar]]
![[Impit na katinig|Impit]]
|-
!rowspan=2 | [[Plosibong katinig|Plosibo]]
! style=&quot;text-align: left; font-size: 80%;&quot; |Walang tinig
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|p}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|t}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|k}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|ʔ}}
|-
! style=&quot;text-align: left; font-size: 80%;&quot; |May tinig
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|b}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|d}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|ɡ}}
|-
! colspan=2 | [[Pahumal na katinig|Pahumal]]
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|m}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|n}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|ŋ}}
|
|-
! colspan=2 | [[Prikatibong katinig|Prikatibo]]
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|s}}
|
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|h}}
|-
! colspan=2 | [[Lateral na katinig|Lateral]]
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|l}}
|
|
|-
! colspan=2 | [[Aproksimant na katinig|Aproksimant]]
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|w}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|j}}
|
|
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto:&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;text-align:center&quot; width=&quot;30%&quot; 
|+caption | '''Mga Proto-Bisayang Patinig'''
! colspan=&quot;2&quot; | Taas
! colspan=&quot;2&quot; | [[Harapang patinig|Harap]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[Sentrong patinig|Sentro]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[Likurang patinig|Likod]]
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''[[Nakasarang patinig|Nakasara]]'''
| colspan=&quot;2&quot; |'''i''' {{IPA|/i/}}
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |'''u''' {{IPA|/u/}}
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''[[Gitnang patinig|Gitna]]'''
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |'''ə''' {{IPA|/ə/}}
| colspan=&quot;2&quot; |
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''[[Nakabukang patinig|Nakabuka]]'''
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |'''a''' {{IPA|/a/}}
| colspan=&quot;2&quot; |
|}
[[Kaurian:mga wikang Bisaya| ]]

==Mga sanggunian==
{{talasanggunian}}</text>
      <sha1>4ky65vfbf4ncpnu1p1d2ii69jd51mu6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212049</id>
      <parentid>2212045</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:11:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>Nagdagdag ng mga link</comment>
      <origin>2212049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12667" sha1="mzdojxo2v86nn81vh4rje79bv8855d8" xml:space="preserve">{{Infobox language family
|name=Bisaya
|altname=Bisayan, [[Bisaya]], Binisaya
|region=[[Kabisayaan]] at [[Mindanao]]
|familycolor=[[Mga wikang Austronesyo]]
|fam1=[[[[Indonesya]]|Austronesyo]]
|fam2=[[Mga wika [[[[Indonesya]]
|fam3=[[Mga wikang Pilipino|Pilipino]]
|fam4=[[Mga wikang Gitnang Pilipino|Gitnang
fam5= [[Pulo ng Palmas]][[Indonesya]]Pilipino]]
fam6=west Miraya Bicol Philippines 
|child1=[[Wikang Asi|Banton]]&lt;br&gt;[[Cebuano language|Cebuan]]&lt;br&gt;Gitnang Celebes sea [[Indonesya]]Bisaya&lt;br&gt;Kanlurang Bisaya&lt;br&gt;Timog Bisaya&lt;br&gt;Timog Luzon&lt;central Luzon&gt;([[Wikang Surigaonon|Surigaonon]], [[Wikang Butuanon|Butuanon]], [[Wikang Tausug|Tausug]])
}}

Ang '''mga wikang Bisaya''', ayon sa larangan ng [[lingguwistika|dalubwikaan]], ay kasapi ng pamilyang [[Mga wikang Gitnang Pilipino|Gitnang Pilipino]] ng mga [[wika]] kung saan kabilang din ang [[Wikang [[Bicol]]]]  Karamihan sa mga wikang Bisaya ay  sinasalita sa [[Kabisayaan]] ngunit sinasalita rin  sa lalawigan ng Bicol  ilang lugar sa West Miraya section ng [[Bikol]] (partikular sa [[Oas]] [[Sorsogon]] at [[Masbate]])[[Ligao]]sa mga pulo sa timog ng [[Luzon]] tulad ng mga iyong mga bumubuo ng [[Romblon]], sa hilaga at kanlurang mga bahagi ng [[Mindanao]], at sa lalawigan ng [[Sulu]] sa timog-kanluran ng Mindanao at border ng Mindanao  Miangas island i kilala bilang pulau miangas Indonesia. Ilan ding mga residente ng Albay ang nagsasalita ng Bisaya, at ang karamihan ay nakakaunawa sa iba’t ibang digri dulot ng pamamayani rito ng [[mga Bisaya]].

Mga higit 30 wika ang bumubuo sa pamilyang Bisaya. Ang wikang Bisayang may pinakamaraming tagapagsalita ay ang [[Wikang Cebuano|Cebuano]], sinasalita ng 20 milyong tao bilang katutubong wika sa gitnang Kabisayaan at sa hilaga at silangang mga bahagi ng Mindanao. Dalawa pang mga nangungunang wikang Bisaya ay ang [[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]], na sinasalita ng 7 milyon sa kanlurang Kabisayaan, at ang [[Wikang Waray-Waray|Waray-Waray]], sinasalita ng 3 milyon sa silangang Kabisayaan at [[Mga wikang Bikol]]47.8k higher Ilonggo Hiligaynon at Cebuano sa west Miraya [[Wikang Albay Bikol]] influence ng [[Mga wikang Bisaya]][[Bisaya]]at ang mga taga pulau miangas Indonesia  katutubong Indonesia ay nagsasalita ng ng Bisaya Cebuano ilonggo malapit sa Sarangani island


==West Miraya Bicol Region 5 IV==
*Ang West Miraya (isang diyalekto ng Bikol na sinasalita sa Albay) at ang mga wikang Bisaya ay parehong kabilang sa pamilya ng mga wikang Austronesian at Central Philippine. Kaya naman, nauugnay sila sa isa't isa sa pamamagitan ng magkatulad na mga salitang ugat, mga ponolohiya (tunog), at pagkakapareho ng estruktura ng pangungusap.Narito ang paraan kung paano mo maiuugnay ang West Miraya sa Bisaya:1. Pagkakapareho ng mga Salita (Cognates)Dahil sa iisang pamilya ng wika, maraming pang-araw-araw na salita sa West Miraya ang kapareho, o halos kapareho, ng baybay at kahulugan sa Bisaya (partikular sa Cebuano at Hiligaynon):Bantay (West Miraya) = Bantay (Bisaya)Ika o Ikaw (West Miraya) = Ikaw (Bisaya)Aki o Bata (West Miraya) = Bata (Bisaya)2. Impluwensya sa &quot;Bisakol&quot;May mga lugar sa pagitan ng Kabisayaan at rehiyon ng Bicol (tulad ng Sorsogon at Masbate) kung saan ang mga tao ay gumagamit ng Bisakol—isang pinaghalong wika ng Bisaya at Bikol. Ang mga taong nagsasalita ng variant na ito ay madaling nakaka-unawa ng Bisaya dahil sa malapit na ugnayan ng mga salita.3. Pagkakaiba ng mga Letra at BigkasBagamat parehong marami ang magkakatulad na salita, nagkakaroon sila ng distinksyon sa paggamit ng mga patinig at katinig. Ang ilang mga patinig sa West Miraya ay kakaiba kung bigkasin kumpara sa [[Bisaya]].[[Talaksan:Visayan_language_distribution_map.png|thumb|alt=bisaya language|Visayan dialect]][[Talaksan:Bataha_Santiago_staute,_Miangas.jpg|thumb|alt=Bisaya/Talaud Indonesia|Miangas island Indonesia]]

==Katawagan==
Maliban sa pagtukoy ng kanikaniyang [[wika]] gamit ang mga lokal na pangalan, tinatawag din ng mga [[Bisaya]], tulad ng mga Sugbuanon, Hiligaynon at Waray-Waray, na ''Bisaya'' o ''Binisaya'' ang mga wikang Bisaya. Subalit may kaakibat itong kabulaanan at pagkalito dahil ang iba't-ibang mga wikang itong gamit ng samu't-saring etnolingguwistikong pangkat ay may pagkakaibang istruktural ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''mutual intelligibility''). Sa kabilang dako, ang mga nakasailalim sa pamilya ng mga wikang Bisaya ngunit ay taal na ginagamit sa labas ng [[Kabisayaan]] ay hindi tinatawag na ''Bisaya'' o ''Binisaya'' ng mga nagsasalita nito. Higit pa, ang ngalang ''Bisaya'' para sa mga nagsasalita ng mga tulad ng [[wikang Butuanon|Butuanon]], [[wikang Surigaonon|Surigaonon]] at [[wikang Masbatenyo|Masbatenyo]] ay tumutukoy sa mga Sugbuanon. Habang ang wikang [[Wikang Tausug|Tausug]] ay kasapi ng pamilya ng mga wikang Bisaya, hindi ito kinikilala ng mga tagapagsalita nito bilang Bisaya, sapagkat ang ibig sabihin ng salitang ''Bisaya'' sa Tausug ay [[Kristiyano]]&lt;ref&gt;[[Hamsali Jawali|Jawali, Hamsali]]. 2006. ''[[Ta’u-sug–English–Tagalog Dictionary]]''. National Bookstore: [[Mandaluyong]].&lt;/ref&gt; partikular na ang mga katabing Sugbuanon at Hiligaynon.

Sa ngayon, wala pang katiyakan sa pinagmulan ng pangalang ''Bisaya''. Gayunman, mayroon ding pangkat-etnikong naninirahan sa mga bahagi ng [[Borneo|Borneong]] sakop ng [[Malaysia]] na katukayo ang mga Bisaya ng [[Pilipinas]].

==Pag-uuring Internal==

Naglahad si David Zorc ng internal na klasipikasyon ukol sa mga wikang Bisaya (Zorc, 1977:32).&lt;ref name=&quot;Zorc&quot;&gt;Zorc, David Paul. ''The Bisayan Dialects of the Philippines: Subgrouping and Reconstruction''. Canberra, Australia: Dept. of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University, 1977.&lt;/ref&gt; Ang limang pangunahing sangay ay Timog, Cebuan, Gitna, Banton at Kanluran. Subalit inilinaw ni Zorc na ang mga wikang Bisaya ay mas nararapat na ituring na isang diyalektong kontinyuwum ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''dialect continuum'') imbis na isang hanay ng mga magkakabukod na wika. Sinasabing ang mga wikang Timog Bisaya ang kauna-unahang humiwalay sa pangkat na siyang sinundan ng Cebuan hanggang sa sumunod ang tatlo pang sangay. Sa mga pulong [[Kabisayaan]], ang lalawigan ng [[Romblon]][[Bicol]] ang pinakadibersipikado pagdating sa mga wika dahil tatlong kasapi ng mga sangay ay sinasalita rito.

36 uri sa kabuuan ang nakatala sa ibaba. Naka''italisa'' ang mga indibidwal na wika:

[[File:Bisayan Languages Tree Chart.png|thumb|Tsart ng mga Wikang Bisaya]]

*'''''Bisaya'''''
**1. '''Timog''' (isinasalita sa kanlurang baybayin ng [[Mindanao]])
***Butuan-Tausug
****''[[wikang Tausug|Tausug]]''
****''[[wikang Butuanon|Butuanon]]''
***Surigao
****''[[wikang Surigaonon|Surigaonon]]'' 
****''[[Kamayo]]
**2. '''Cebuan''' (isinasalita sa [[Sugbo]], [[Bohol]], kanlurang [[Leyte]], hilagang [[Mindanao]] at silangang [[Negros]])
***Cebuan
****''[[Wikang Cebuano|Cebuano]]'' 
****''[[Wikang Boholano|Boholano]]'' 
**3. '''Gitna''' (isinasalita halos sa kabuuan ng rehiyong [[Kabisayaan]])
***Waray
****''[[Wikang Waray|Waray-Waray]]'' 
****''[[Wikang Gubat|Gubat]]'' (Timog [[Sorsogon]])
****''[[wikang Masbate Sorsogon|Masbate Sorsogon]]''
****''[[wikang Baybayanon|Baybayanon]]''
****''[[wikang Kinabalian|Kinabalian]]''
***{{anchor|mga Bisayang Periperal}} Periperal
**** ''[[wikang Masbatenyo|Masbatenyo]]''
****''[[wikang Hiligaynon|Hiligaynon]] (Ilonggo)'' 
****''[[Bantayanon]]''
****''[[Wikang Capiznon|Capiznon]]'' 
****''[[Wikang Porohanon|Porohanon]]''
****''[[Wikang Ati|Ati]]''
****&quot;[[Mga wikang Bisaya]][[Oas]]
***Romblon (pangalan din ng [[Romblon|lalawigan]])
****''[[Wikang Romblomanon|Romblomanon]]''
**4. '''Banton''' (isinasalita sa hilagang kanlurang lalawigan ng [[Romblon]])
****''[[wikang Asi|Bantoanon]]''
**5. '''Kanluran'''
***Aklan (isinasalita sa hilagang [[Panay]])
****''[[wikang Malaynon|Malaynon]]''
****''[[Wikang Aklanon|Aklanon]]''
***Kinaray-a 
****''[[wikang Kinaray-a|Kinaray-a]]'' (isinasalita sa gitna at kanlurang [[Panay]])
***Hilagang-Gitna (isinasalita sa [[pulo ng Tablas]] at sa timog na dulo ng [[Mindoro]])
****''[[wikang Onhan|Inonhan]]'' (kamanag-anak ng Kinarayan)
***Kuyan (isinasalita sa kapuluang kanluran ng [[Panay]] at [[Romblon]] pati na rin sa katimugan ng [[Mindoro]])
****''[[wikang Ratagnon|Ratagnon]]''
****''[[wikang Cuyunon|Cuyonon]]''
***Caluyanon
****''[[wikang Caluyanun|Caluyanon]]''
***
Ang wikang pantulong ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''auxiliary language'') na [[wikang Eskayan|Eskayan]] ay nagtaglay ng balarilang Bisaya, pero ito ay walang salitang Bisaya o [[mga wikang Filipino|Filipino]].

===Pag-uuring Ethnologue===
Samantala, ang 25 wikang Bisaya ay ikinaklasipika ng Ethnologue sa limang subdibisyon:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!colspan=&quot;3&quot;|Pamilya ng wika !! Bilang ng wika !! Wika
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|[[wikang Banton|Banton]] || 1 || align=&quot;left&quot;|Bantoanon
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|[[Wikang Cebuan|Cebuan]] || 1 || align=&quot;left&quot;|Cebuano
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|Gitnang Bisaya || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Bantayanon|Bantayanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Periperal || 5 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Ati|Ati]], [[wikang Capiznon|Capiznon]], [[wikang Hiligaynon|Hiligaynon]], [[wikang Masbatenyo|Masbatenyo]], [[Oas]][[wikang Porohanon|Porohanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Romblon || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Romblomanon|Romblomanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Waray || 3 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Baybayanon|Baybayanon]], [[wikang Kinabalian|Kinabalian]], [[wikang Hilagang Sorsoganon|Hilagang Sorsoganon]]
|-
| || || align=&quot;left&quot;|Gubat || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Timog Sorsoganon|Timog Sorsoganon]]
|-
| || || align=&quot;left&quot;|Samar-Waray || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Waray-Waray|Waray-Waray]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|Timog Bisaya || 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Surigaonon|Surigaonon]], [[wikang Tandaganon|Tandaganon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Butuan-Tausug || 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Butuanon|Butuanon]], [[wikang Tausug|Tausug]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|Kanlurang Bisaya || 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Aklanon|Aklanon]], [[wikang Caluyanon|Caluyanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Aklan|| 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Malaynon|Malaynon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Kinaray-a|| 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Kinaray-a|Kinaray-a]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Cuyanon|| 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Cuyonon|Cuyo]], [[wikang Ratagnon|Ratagnon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Hilagang-Gitna|| 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Inonhan|Inonhan]]
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Kabuuan !!  25 !!
|}

==Rekonstruksyon==
Sinubukang buuin ni Davic Zorc ang Proto-Bisaya at napagpalagyang ito ay nagtaglay ng 15 mga [[katinig]] at 4 na mga [[patinig]] (Zorc, 1977:201). Kasama sa pagsusuring ito ang haba ng patinig, pangunahing diin (una sa huli at panghuli) at ikalawang diin (bago ang una sa huli).

{|class=&quot;wikitable&quot;
|+caption | '''Mga Proto-Bisayang Katinig'''
|-
!colspan=2|
![[Panlabing katinig|Panlabi]]
![[Dental na katinig|Dental]]
![[Palatal na katinig|Palatal]]
![[Belar na katinig|Belar]]
![[Impit na katinig|Impit]]
|-
!rowspan=2 | [[Plosibong katinig|Plosibo]]
! style=&quot;text-align: left; font-size: 80%;&quot; |Walang tinig
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|p}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|t}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|k}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|ʔ}}
|-
! style=&quot;text-align: left; font-size: 80%;&quot; |May tinig
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|b}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|d}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|ɡ}}
|-
! colspan=2 | [[Pahumal na katinig|Pahumal]]
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|m}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|n}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|ŋ}}
|
|-
! colspan=2 | [[Prikatibong katinig|Prikatibo]]
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|s}}
|
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|h}}
|-
! colspan=2 | [[Lateral na katinig|Lateral]]
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|l}}
|
|
|-
! colspan=2 | [[Aproksimant na katinig|Aproksimant]]
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|w}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|j}}
|
|
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto:&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;text-align:center&quot; width=&quot;30%&quot; 
|+caption | '''Mga Proto-Bisayang Patinig'''
! colspan=&quot;2&quot; | Taas
! colspan=&quot;2&quot; | [[Harapang patinig|Harap]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[Sentrong patinig|Sentro]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[Likurang patinig|Likod]]
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''[[Nakasarang patinig|Nakasara]]'''
| colspan=&quot;2&quot; |'''i''' {{IPA|/i/}}
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |'''u''' {{IPA|/u/}}
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''[[Gitnang patinig|Gitna]]'''
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |'''ə''' {{IPA|/ə/}}
| colspan=&quot;2&quot; |
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''[[Nakabukang patinig|Nakabuka]]'''
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |'''a''' {{IPA|/a/}}
| colspan=&quot;2&quot; |
|}
[[Kaurian:mga wikang Bisaya| ]]

==Mga sanggunian==
{{talasanggunian}}</text>
      <sha1>mzdojxo2v86nn81vh4rje79bv8855d8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212053</id>
      <parentid>2212049</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>/* Katawagan */ Nagdagdag ng mga link</comment>
      <origin>2212053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12674" sha1="sllrngk1imbi1028sgk6fe1i83v2o9z" xml:space="preserve">{{Infobox language family
|name=Bisaya
|altname=Bisayan, [[Bisaya]], Binisaya
|region=[[Kabisayaan]] at [[Mindanao]]
|familycolor=[[Mga wikang Austronesyo]]
|fam1=[[[[Indonesya]]|Austronesyo]]
|fam2=[[Mga wika [[[[Indonesya]]
|fam3=[[Mga wikang Pilipino|Pilipino]]
|fam4=[[Mga wikang Gitnang Pilipino|Gitnang
fam5= [[Pulo ng Palmas]][[Indonesya]]Pilipino]]
fam6=west Miraya Bicol Philippines 
|child1=[[Wikang Asi|Banton]]&lt;br&gt;[[Cebuano language|Cebuan]]&lt;br&gt;Gitnang Celebes sea [[Indonesya]]Bisaya&lt;br&gt;Kanlurang Bisaya&lt;br&gt;Timog Bisaya&lt;br&gt;Timog Luzon&lt;central Luzon&gt;([[Wikang Surigaonon|Surigaonon]], [[Wikang Butuanon|Butuanon]], [[Wikang Tausug|Tausug]])
}}

Ang '''mga wikang Bisaya''', ayon sa larangan ng [[lingguwistika|dalubwikaan]], ay kasapi ng pamilyang [[Mga wikang Gitnang Pilipino|Gitnang Pilipino]] ng mga [[wika]] kung saan kabilang din ang [[Wikang [[Bicol]]]]  Karamihan sa mga wikang Bisaya ay  sinasalita sa [[Kabisayaan]] ngunit sinasalita rin  sa lalawigan ng Bicol  ilang lugar sa West Miraya section ng [[Bikol]] (partikular sa [[Oas]] [[Sorsogon]] at [[Masbate]])[[Ligao]]sa mga pulo sa timog ng [[Luzon]] tulad ng mga iyong mga bumubuo ng [[Romblon]], sa hilaga at kanlurang mga bahagi ng [[Mindanao]], at sa lalawigan ng [[Sulu]] sa timog-kanluran ng Mindanao at border ng Mindanao  Miangas island i kilala bilang pulau miangas Indonesia. Ilan ding mga residente ng Albay ang nagsasalita ng Bisaya, at ang karamihan ay nakakaunawa sa iba’t ibang digri dulot ng pamamayani rito ng [[mga Bisaya]].

Mga higit 30 wika ang bumubuo sa pamilyang Bisaya. Ang wikang Bisayang may pinakamaraming tagapagsalita ay ang [[Wikang Cebuano|Cebuano]], sinasalita ng 20 milyong tao bilang katutubong wika sa gitnang Kabisayaan at sa hilaga at silangang mga bahagi ng Mindanao. Dalawa pang mga nangungunang wikang Bisaya ay ang [[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]], na sinasalita ng 7 milyon sa kanlurang Kabisayaan, at ang [[Wikang Waray-Waray|Waray-Waray]], sinasalita ng 3 milyon sa silangang Kabisayaan at [[Mga wikang Bikol]]47.8k higher Ilonggo Hiligaynon at Cebuano sa west Miraya [[Wikang Albay Bikol]] influence ng [[Mga wikang Bisaya]][[Bisaya]]at ang mga taga pulau miangas Indonesia  katutubong Indonesia ay nagsasalita ng ng Bisaya Cebuano ilonggo malapit sa Sarangani island


==West Miraya Bicol Region 5 IV==
*Ang West Miraya (isang diyalekto ng Bikol na sinasalita sa Albay) at ang mga wikang Bisaya ay parehong kabilang sa pamilya ng mga wikang Austronesian at Central Philippine. Kaya naman, nauugnay sila sa isa't isa sa pamamagitan ng magkatulad na mga salitang ugat, mga ponolohiya (tunog), at pagkakapareho ng estruktura ng pangungusap.Narito ang paraan kung paano mo maiuugnay ang West Miraya sa Bisaya:1. Pagkakapareho ng mga Salita (Cognates)Dahil sa iisang pamilya ng wika, maraming pang-araw-araw na salita sa West Miraya ang kapareho, o halos kapareho, ng baybay at kahulugan sa Bisaya (partikular sa Cebuano at Hiligaynon):Bantay (West Miraya) = Bantay (Bisaya)Ika o Ikaw (West Miraya) = Ikaw (Bisaya)Aki o Bata (West Miraya) = Bata (Bisaya)2. Impluwensya sa &quot;Bisakol&quot;May mga lugar sa pagitan ng Kabisayaan at rehiyon ng Bicol (tulad ng Sorsogon at Masbate) kung saan ang mga tao ay gumagamit ng Bisakol—isang pinaghalong wika ng Bisaya at Bikol. Ang mga taong nagsasalita ng variant na ito ay madaling nakaka-unawa ng Bisaya dahil sa malapit na ugnayan ng mga salita.3. Pagkakaiba ng mga Letra at BigkasBagamat parehong marami ang magkakatulad na salita, nagkakaroon sila ng distinksyon sa paggamit ng mga patinig at katinig. Ang ilang mga patinig sa West Miraya ay kakaiba kung bigkasin kumpara sa [[Bisaya]].[[Talaksan:Visayan_language_distribution_map.png|thumb|alt=bisaya language|Visayan dialect]][[Talaksan:Bataha_Santiago_staute,_Miangas.jpg|thumb|alt=Bisaya/Talaud Indonesia|Miangas island Indonesia]]

==Katawagan==
Maliban sa pagtukoy ng kanikaniyang [[wika]] gamit ang mga lokal na pangalan, tinatawag din ng mga [[Bisaya]], tulad ng mga Sugbuanon, Hiligaynon at Waray-Waray, na ''Bisaya'' o ''Binisaya'' ang mga wikang Bisaya. Subalit may kaakibat itong kabulaanan at pagkalito dahil ang iba't-ibang mga wikang itong gamit ng samu't-saring etnolingguwistikong pangkat ay may pagkakaibang istruktural ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''mutual intelligibility''). Sa kabilang dako, ang mga nakasailalim sa pamilya ng mga wikang Bisaya ngunit ay taal na ginagamit sa labas ng [[Kabisayaan]] ay hindi tinatawag na ''Bisaya'' o ''Binisaya'' ng mga nagsasalita nito. Higit pa, ang ngalang ''Bisaya'' para sa mga nagsasalita ng mga tulad ng [[wikang Butuanon|Butuanon]], [[wikang Surigaonon|Surigaonon]] at [[wikang Masbatenyo|Masbatenyo]] ay tumutukoy sa mga Sugbuanon. Habang ang wikang [[Wikang Tausug|Tausug]] ay kasapi ng pamilya ng mga wikang Bisaya, hindi ito kinikilala ng mga tagapagsalita nito bilang Bisaya, sapagkat ang ibig sabihin ng salitang ''Bisaya'' sa Tausug ay [[Kristiyano]]&lt;ref&gt;[[Hamsali Jawali|Jawali, Hamsali]]. 2006. ''[[Ta’u-sug–English–Tagalog Dictionary]]''. National Bookstore: [[Mandaluyong]].&lt;/ref&gt; partikular na ang mga katabing Sugbuanon at Hiligaynon.

Sa ngayon, wala pang katiyakan sa pinagmulan ng pangalang ''Bisaya''. Gayunman, mayroon ding pangkat-etnikong naninirahan sa mga bahagi ng [[Sulawesi]][[[Indonesya]]sakop ng [[Indonesya]] na katukayo ang mga Bisaya ng [[Pilipinas]].

==Pag-uuring Internal==

Naglahad si David Zorc ng internal na klasipikasyon ukol sa mga wikang Bisaya (Zorc, 1977:32).&lt;ref name=&quot;Zorc&quot;&gt;Zorc, David Paul. ''The Bisayan Dialects of the Philippines: Subgrouping and Reconstruction''. Canberra, Australia: Dept. of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University, 1977.&lt;/ref&gt; Ang limang pangunahing sangay ay Timog, Cebuan, Gitna, Banton at Kanluran. Subalit inilinaw ni Zorc na ang mga wikang Bisaya ay mas nararapat na ituring na isang diyalektong kontinyuwum ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''dialect continuum'') imbis na isang hanay ng mga magkakabukod na wika. Sinasabing ang mga wikang Timog Bisaya ang kauna-unahang humiwalay sa pangkat na siyang sinundan ng Cebuan hanggang sa sumunod ang tatlo pang sangay. Sa mga pulong [[Kabisayaan]], ang lalawigan ng [[Romblon]][[Bicol]] ang pinakadibersipikado pagdating sa mga wika dahil tatlong kasapi ng mga sangay ay sinasalita rito.

36 uri sa kabuuan ang nakatala sa ibaba. Naka''italisa'' ang mga indibidwal na wika:

[[File:Bisayan Languages Tree Chart.png|thumb|Tsart ng mga Wikang Bisaya]]

*'''''Bisaya'''''
**1. '''Timog''' (isinasalita sa kanlurang baybayin ng [[Mindanao]])
***Butuan-Tausug
****''[[wikang Tausug|Tausug]]''
****''[[wikang Butuanon|Butuanon]]''
***Surigao
****''[[wikang Surigaonon|Surigaonon]]'' 
****''[[Kamayo]]
**2. '''Cebuan''' (isinasalita sa [[Sugbo]], [[Bohol]], kanlurang [[Leyte]], hilagang [[Mindanao]] at silangang [[Negros]])
***Cebuan
****''[[Wikang Cebuano|Cebuano]]'' 
****''[[Wikang Boholano|Boholano]]'' 
**3. '''Gitna''' (isinasalita halos sa kabuuan ng rehiyong [[Kabisayaan]])
***Waray
****''[[Wikang Waray|Waray-Waray]]'' 
****''[[Wikang Gubat|Gubat]]'' (Timog [[Sorsogon]])
****''[[wikang Masbate Sorsogon|Masbate Sorsogon]]''
****''[[wikang Baybayanon|Baybayanon]]''
****''[[wikang Kinabalian|Kinabalian]]''
***{{anchor|mga Bisayang Periperal}} Periperal
**** ''[[wikang Masbatenyo|Masbatenyo]]''
****''[[wikang Hiligaynon|Hiligaynon]] (Ilonggo)'' 
****''[[Bantayanon]]''
****''[[Wikang Capiznon|Capiznon]]'' 
****''[[Wikang Porohanon|Porohanon]]''
****''[[Wikang Ati|Ati]]''
****&quot;[[Mga wikang Bisaya]][[Oas]]
***Romblon (pangalan din ng [[Romblon|lalawigan]])
****''[[Wikang Romblomanon|Romblomanon]]''
**4. '''Banton''' (isinasalita sa hilagang kanlurang lalawigan ng [[Romblon]])
****''[[wikang Asi|Bantoanon]]''
**5. '''Kanluran'''
***Aklan (isinasalita sa hilagang [[Panay]])
****''[[wikang Malaynon|Malaynon]]''
****''[[Wikang Aklanon|Aklanon]]''
***Kinaray-a 
****''[[wikang Kinaray-a|Kinaray-a]]'' (isinasalita sa gitna at kanlurang [[Panay]])
***Hilagang-Gitna (isinasalita sa [[pulo ng Tablas]] at sa timog na dulo ng [[Mindoro]])
****''[[wikang Onhan|Inonhan]]'' (kamanag-anak ng Kinarayan)
***Kuyan (isinasalita sa kapuluang kanluran ng [[Panay]] at [[Romblon]] pati na rin sa katimugan ng [[Mindoro]])
****''[[wikang Ratagnon|Ratagnon]]''
****''[[wikang Cuyunon|Cuyonon]]''
***Caluyanon
****''[[wikang Caluyanun|Caluyanon]]''
***
Ang wikang pantulong ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''auxiliary language'') na [[wikang Eskayan|Eskayan]] ay nagtaglay ng balarilang Bisaya, pero ito ay walang salitang Bisaya o [[mga wikang Filipino|Filipino]].

===Pag-uuring Ethnologue===
Samantala, ang 25 wikang Bisaya ay ikinaklasipika ng Ethnologue sa limang subdibisyon:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!colspan=&quot;3&quot;|Pamilya ng wika !! Bilang ng wika !! Wika
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|[[wikang Banton|Banton]] || 1 || align=&quot;left&quot;|Bantoanon
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|[[Wikang Cebuan|Cebuan]] || 1 || align=&quot;left&quot;|Cebuano
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|Gitnang Bisaya || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Bantayanon|Bantayanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Periperal || 5 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Ati|Ati]], [[wikang Capiznon|Capiznon]], [[wikang Hiligaynon|Hiligaynon]], [[wikang Masbatenyo|Masbatenyo]], [[Oas]][[wikang Porohanon|Porohanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Romblon || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Romblomanon|Romblomanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Waray || 3 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Baybayanon|Baybayanon]], [[wikang Kinabalian|Kinabalian]], [[wikang Hilagang Sorsoganon|Hilagang Sorsoganon]]
|-
| || || align=&quot;left&quot;|Gubat || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Timog Sorsoganon|Timog Sorsoganon]]
|-
| || || align=&quot;left&quot;|Samar-Waray || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Waray-Waray|Waray-Waray]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|Timog Bisaya || 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Surigaonon|Surigaonon]], [[wikang Tandaganon|Tandaganon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Butuan-Tausug || 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Butuanon|Butuanon]], [[wikang Tausug|Tausug]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|Kanlurang Bisaya || 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Aklanon|Aklanon]], [[wikang Caluyanon|Caluyanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Aklan|| 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Malaynon|Malaynon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Kinaray-a|| 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Kinaray-a|Kinaray-a]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Cuyanon|| 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Cuyonon|Cuyo]], [[wikang Ratagnon|Ratagnon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Hilagang-Gitna|| 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Inonhan|Inonhan]]
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Kabuuan !!  25 !!
|}

==Rekonstruksyon==
Sinubukang buuin ni Davic Zorc ang Proto-Bisaya at napagpalagyang ito ay nagtaglay ng 15 mga [[katinig]] at 4 na mga [[patinig]] (Zorc, 1977:201). Kasama sa pagsusuring ito ang haba ng patinig, pangunahing diin (una sa huli at panghuli) at ikalawang diin (bago ang una sa huli).

{|class=&quot;wikitable&quot;
|+caption | '''Mga Proto-Bisayang Katinig'''
|-
!colspan=2|
![[Panlabing katinig|Panlabi]]
![[Dental na katinig|Dental]]
![[Palatal na katinig|Palatal]]
![[Belar na katinig|Belar]]
![[Impit na katinig|Impit]]
|-
!rowspan=2 | [[Plosibong katinig|Plosibo]]
! style=&quot;text-align: left; font-size: 80%;&quot; |Walang tinig
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|p}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|t}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|k}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|ʔ}}
|-
! style=&quot;text-align: left; font-size: 80%;&quot; |May tinig
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|b}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|d}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|ɡ}}
|-
! colspan=2 | [[Pahumal na katinig|Pahumal]]
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|m}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|n}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|ŋ}}
|
|-
! colspan=2 | [[Prikatibong katinig|Prikatibo]]
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|s}}
|
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|h}}
|-
! colspan=2 | [[Lateral na katinig|Lateral]]
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|l}}
|
|
|-
! colspan=2 | [[Aproksimant na katinig|Aproksimant]]
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|w}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|j}}
|
|
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto:&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;text-align:center&quot; width=&quot;30%&quot; 
|+caption | '''Mga Proto-Bisayang Patinig'''
! colspan=&quot;2&quot; | Taas
! colspan=&quot;2&quot; | [[Harapang patinig|Harap]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[Sentrong patinig|Sentro]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[Likurang patinig|Likod]]
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''[[Nakasarang patinig|Nakasara]]'''
| colspan=&quot;2&quot; |'''i''' {{IPA|/i/}}
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |'''u''' {{IPA|/u/}}
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''[[Gitnang patinig|Gitna]]'''
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |'''ə''' {{IPA|/ə/}}
| colspan=&quot;2&quot; |
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''[[Nakabukang patinig|Nakabuka]]'''
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |'''a''' {{IPA|/a/}}
| colspan=&quot;2&quot; |
|}
[[Kaurian:mga wikang Bisaya| ]]

==Mga sanggunian==
{{talasanggunian}}</text>
      <sha1>sllrngk1imbi1028sgk6fe1i83v2o9z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212054</id>
      <parentid>2212053</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:39:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>/* West Miraya Bicol Region 5 IV */ Nagdagdag ng mga link</comment>
      <origin>2212054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12734" sha1="q48tirnrry4gzv0r0j1muw6uasrvyl5" xml:space="preserve">{{Infobox language family
|name=Bisaya
|altname=Bisayan, [[Bisaya]], Binisaya
|region=[[Kabisayaan]] at [[Mindanao]]
|familycolor=[[Mga wikang Austronesyo]]
|fam1=[[[[Indonesya]]|Austronesyo]]
|fam2=[[Mga wika [[[[Indonesya]]
|fam3=[[Mga wikang Pilipino|Pilipino]]
|fam4=[[Mga wikang Gitnang Pilipino|Gitnang
fam5= [[Pulo ng Palmas]][[Indonesya]]Pilipino]]
fam6=west Miraya Bicol Philippines 
|child1=[[Wikang Asi|Banton]]&lt;br&gt;[[Cebuano language|Cebuan]]&lt;br&gt;Gitnang Celebes sea [[Indonesya]]Bisaya&lt;br&gt;Kanlurang Bisaya&lt;br&gt;Timog Bisaya&lt;br&gt;Timog Luzon&lt;central Luzon&gt;([[Wikang Surigaonon|Surigaonon]], [[Wikang Butuanon|Butuanon]], [[Wikang Tausug|Tausug]])
}}

Ang '''mga wikang Bisaya''', ayon sa larangan ng [[lingguwistika|dalubwikaan]], ay kasapi ng pamilyang [[Mga wikang Gitnang Pilipino|Gitnang Pilipino]] ng mga [[wika]] kung saan kabilang din ang [[Wikang [[Bicol]]]]  Karamihan sa mga wikang Bisaya ay  sinasalita sa [[Kabisayaan]] ngunit sinasalita rin  sa lalawigan ng Bicol  ilang lugar sa West Miraya section ng [[Bikol]] (partikular sa [[Oas]] [[Sorsogon]] at [[Masbate]])[[Ligao]]sa mga pulo sa timog ng [[Luzon]] tulad ng mga iyong mga bumubuo ng [[Romblon]], sa hilaga at kanlurang mga bahagi ng [[Mindanao]], at sa lalawigan ng [[Sulu]] sa timog-kanluran ng Mindanao at border ng Mindanao  Miangas island i kilala bilang pulau miangas Indonesia. Ilan ding mga residente ng Albay ang nagsasalita ng Bisaya, at ang karamihan ay nakakaunawa sa iba’t ibang digri dulot ng pamamayani rito ng [[mga Bisaya]].

Mga higit 30 wika ang bumubuo sa pamilyang Bisaya. Ang wikang Bisayang may pinakamaraming tagapagsalita ay ang [[Wikang Cebuano|Cebuano]], sinasalita ng 20 milyong tao bilang katutubong wika sa gitnang Kabisayaan at sa hilaga at silangang mga bahagi ng Mindanao. Dalawa pang mga nangungunang wikang Bisaya ay ang [[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]], na sinasalita ng 7 milyon sa kanlurang Kabisayaan, at ang [[Wikang Waray-Waray|Waray-Waray]], sinasalita ng 3 milyon sa silangang Kabisayaan at [[Mga wikang Bikol]]47.8k higher Ilonggo Hiligaynon at Cebuano sa west Miraya [[Wikang Albay Bikol]] influence ng [[Mga wikang Bisaya]][[Bisaya]]at ang mga taga pulau miangas Indonesia  katutubong Indonesia ay nagsasalita ng ng Bisaya Cebuano ilonggo malapit sa Sarangani island


==West Miraya Bicol Region 5 IV==
*Ang West Miraya (isang diyalekto ng Bikol na sinasalita sa Albay) at ang mga wikang Bisaya ay parehong kabilang sa pamilya ng mga wikang Austronesian at Central Philippine. Kaya naman, nauugnay sila sa isa't isa sa pamamagitan ng magkatulad na mga salitang ugat, mga ponolohiya (tunog), at pagkakapareho ng estruktura ng pangungusap.Narito ang paraan kung paano mo maiuugnay ang West Miraya sa Bisaya:1. Pagkakapareho ng mga Salita (Cognates)Dahil sa iisang pamilya ng wika, maraming pang-araw-araw na salita sa West Miraya ang kapareho, o halos kapareho, ng baybay at kahulugan sa Bisaya (partikular sa Cebuano at Hiligaynon):Bantay (West Miraya) = Bantay (Bisaya)Ika o Ikaw (West Miraya) = Ikaw (Bisaya)Aki o Bata (West Miraya) = Bata (Bisaya)2. Impluwensya sa &quot;Bisakol&quot;May mga lugar sa pagitan ng Kabisayaan at rehiyon ng Bicol (tulad ng Sorsogon at Masbate) kung saan ang mga tao ay gumagamit ng Bisakol—isang pinaghalong wika ng Bisaya at Bikol. Ang mga taong nagsasalita ng variant na ito ay madaling nakaka-unawa ng Bisaya dahil sa malapit na ugnayan ng mga salita.3. Pagkakaiba ng mga Letra at BigkasBagamat parehong marami ang magkakatulad na salita, nagkakaroon sila ng distinksyon sa paggamit ng mga patinig at katinig. Ang ilang mga patinig sa West Miraya ay kakaiba kung bigkasin kumpara sa [[Bisaya]][[Masbate]][[Sorsogon]] Portion[[Oas]][[Pio Duran]][[Ligao]].[[Talaksan:Visayan_language_distribution_map.png|thumb|alt=bisaya language|Visayan dialect]][[Talaksan:Bataha_Santiago_staute,_Miangas.jpg|thumb|alt=Bisaya/Talaud Indonesia|Miangas island Indonesia]]

==Katawagan==
Maliban sa pagtukoy ng kanikaniyang [[wika]] gamit ang mga lokal na pangalan, tinatawag din ng mga [[Bisaya]], tulad ng mga Sugbuanon, Hiligaynon at Waray-Waray, na ''Bisaya'' o ''Binisaya'' ang mga wikang Bisaya. Subalit may kaakibat itong kabulaanan at pagkalito dahil ang iba't-ibang mga wikang itong gamit ng samu't-saring etnolingguwistikong pangkat ay may pagkakaibang istruktural ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''mutual intelligibility''). Sa kabilang dako, ang mga nakasailalim sa pamilya ng mga wikang Bisaya ngunit ay taal na ginagamit sa labas ng [[Kabisayaan]] ay hindi tinatawag na ''Bisaya'' o ''Binisaya'' ng mga nagsasalita nito. Higit pa, ang ngalang ''Bisaya'' para sa mga nagsasalita ng mga tulad ng [[wikang Butuanon|Butuanon]], [[wikang Surigaonon|Surigaonon]] at [[wikang Masbatenyo|Masbatenyo]] ay tumutukoy sa mga Sugbuanon. Habang ang wikang [[Wikang Tausug|Tausug]] ay kasapi ng pamilya ng mga wikang Bisaya, hindi ito kinikilala ng mga tagapagsalita nito bilang Bisaya, sapagkat ang ibig sabihin ng salitang ''Bisaya'' sa Tausug ay [[Kristiyano]]&lt;ref&gt;[[Hamsali Jawali|Jawali, Hamsali]]. 2006. ''[[Ta’u-sug–English–Tagalog Dictionary]]''. National Bookstore: [[Mandaluyong]].&lt;/ref&gt; partikular na ang mga katabing Sugbuanon at Hiligaynon.

Sa ngayon, wala pang katiyakan sa pinagmulan ng pangalang ''Bisaya''. Gayunman, mayroon ding pangkat-etnikong naninirahan sa mga bahagi ng [[Sulawesi]][[[Indonesya]]sakop ng [[Indonesya]] na katukayo ang mga Bisaya ng [[Pilipinas]].

==Pag-uuring Internal==

Naglahad si David Zorc ng internal na klasipikasyon ukol sa mga wikang Bisaya (Zorc, 1977:32).&lt;ref name=&quot;Zorc&quot;&gt;Zorc, David Paul. ''The Bisayan Dialects of the Philippines: Subgrouping and Reconstruction''. Canberra, Australia: Dept. of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University, 1977.&lt;/ref&gt; Ang limang pangunahing sangay ay Timog, Cebuan, Gitna, Banton at Kanluran. Subalit inilinaw ni Zorc na ang mga wikang Bisaya ay mas nararapat na ituring na isang diyalektong kontinyuwum ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''dialect continuum'') imbis na isang hanay ng mga magkakabukod na wika. Sinasabing ang mga wikang Timog Bisaya ang kauna-unahang humiwalay sa pangkat na siyang sinundan ng Cebuan hanggang sa sumunod ang tatlo pang sangay. Sa mga pulong [[Kabisayaan]], ang lalawigan ng [[Romblon]][[Bicol]] ang pinakadibersipikado pagdating sa mga wika dahil tatlong kasapi ng mga sangay ay sinasalita rito.

36 uri sa kabuuan ang nakatala sa ibaba. Naka''italisa'' ang mga indibidwal na wika:

[[File:Bisayan Languages Tree Chart.png|thumb|Tsart ng mga Wikang Bisaya]]

*'''''Bisaya'''''
**1. '''Timog''' (isinasalita sa kanlurang baybayin ng [[Mindanao]])
***Butuan-Tausug
****''[[wikang Tausug|Tausug]]''
****''[[wikang Butuanon|Butuanon]]''
***Surigao
****''[[wikang Surigaonon|Surigaonon]]'' 
****''[[Kamayo]]
**2. '''Cebuan''' (isinasalita sa [[Sugbo]], [[Bohol]], kanlurang [[Leyte]], hilagang [[Mindanao]] at silangang [[Negros]])
***Cebuan
****''[[Wikang Cebuano|Cebuano]]'' 
****''[[Wikang Boholano|Boholano]]'' 
**3. '''Gitna''' (isinasalita halos sa kabuuan ng rehiyong [[Kabisayaan]])
***Waray
****''[[Wikang Waray|Waray-Waray]]'' 
****''[[Wikang Gubat|Gubat]]'' (Timog [[Sorsogon]])
****''[[wikang Masbate Sorsogon|Masbate Sorsogon]]''
****''[[wikang Baybayanon|Baybayanon]]''
****''[[wikang Kinabalian|Kinabalian]]''
***{{anchor|mga Bisayang Periperal}} Periperal
**** ''[[wikang Masbatenyo|Masbatenyo]]''
****''[[wikang Hiligaynon|Hiligaynon]] (Ilonggo)'' 
****''[[Bantayanon]]''
****''[[Wikang Capiznon|Capiznon]]'' 
****''[[Wikang Porohanon|Porohanon]]''
****''[[Wikang Ati|Ati]]''
****&quot;[[Mga wikang Bisaya]][[Oas]]
***Romblon (pangalan din ng [[Romblon|lalawigan]])
****''[[Wikang Romblomanon|Romblomanon]]''
**4. '''Banton''' (isinasalita sa hilagang kanlurang lalawigan ng [[Romblon]])
****''[[wikang Asi|Bantoanon]]''
**5. '''Kanluran'''
***Aklan (isinasalita sa hilagang [[Panay]])
****''[[wikang Malaynon|Malaynon]]''
****''[[Wikang Aklanon|Aklanon]]''
***Kinaray-a 
****''[[wikang Kinaray-a|Kinaray-a]]'' (isinasalita sa gitna at kanlurang [[Panay]])
***Hilagang-Gitna (isinasalita sa [[pulo ng Tablas]] at sa timog na dulo ng [[Mindoro]])
****''[[wikang Onhan|Inonhan]]'' (kamanag-anak ng Kinarayan)
***Kuyan (isinasalita sa kapuluang kanluran ng [[Panay]] at [[Romblon]] pati na rin sa katimugan ng [[Mindoro]])
****''[[wikang Ratagnon|Ratagnon]]''
****''[[wikang Cuyunon|Cuyonon]]''
***Caluyanon
****''[[wikang Caluyanun|Caluyanon]]''
***
Ang wikang pantulong ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''auxiliary language'') na [[wikang Eskayan|Eskayan]] ay nagtaglay ng balarilang Bisaya, pero ito ay walang salitang Bisaya o [[mga wikang Filipino|Filipino]].

===Pag-uuring Ethnologue===
Samantala, ang 25 wikang Bisaya ay ikinaklasipika ng Ethnologue sa limang subdibisyon:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!colspan=&quot;3&quot;|Pamilya ng wika !! Bilang ng wika !! Wika
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|[[wikang Banton|Banton]] || 1 || align=&quot;left&quot;|Bantoanon
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|[[Wikang Cebuan|Cebuan]] || 1 || align=&quot;left&quot;|Cebuano
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|Gitnang Bisaya || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Bantayanon|Bantayanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Periperal || 5 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Ati|Ati]], [[wikang Capiznon|Capiznon]], [[wikang Hiligaynon|Hiligaynon]], [[wikang Masbatenyo|Masbatenyo]], [[Oas]][[wikang Porohanon|Porohanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Romblon || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Romblomanon|Romblomanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Waray || 3 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Baybayanon|Baybayanon]], [[wikang Kinabalian|Kinabalian]], [[wikang Hilagang Sorsoganon|Hilagang Sorsoganon]]
|-
| || || align=&quot;left&quot;|Gubat || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Timog Sorsoganon|Timog Sorsoganon]]
|-
| || || align=&quot;left&quot;|Samar-Waray || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Waray-Waray|Waray-Waray]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|Timog Bisaya || 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Surigaonon|Surigaonon]], [[wikang Tandaganon|Tandaganon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Butuan-Tausug || 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Butuanon|Butuanon]], [[wikang Tausug|Tausug]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|Kanlurang Bisaya || 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Aklanon|Aklanon]], [[wikang Caluyanon|Caluyanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Aklan|| 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Malaynon|Malaynon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Kinaray-a|| 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Kinaray-a|Kinaray-a]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Cuyanon|| 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Cuyonon|Cuyo]], [[wikang Ratagnon|Ratagnon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Hilagang-Gitna|| 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Inonhan|Inonhan]]
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Kabuuan !!  25 !!
|}

==Rekonstruksyon==
Sinubukang buuin ni Davic Zorc ang Proto-Bisaya at napagpalagyang ito ay nagtaglay ng 15 mga [[katinig]] at 4 na mga [[patinig]] (Zorc, 1977:201). Kasama sa pagsusuring ito ang haba ng patinig, pangunahing diin (una sa huli at panghuli) at ikalawang diin (bago ang una sa huli).

{|class=&quot;wikitable&quot;
|+caption | '''Mga Proto-Bisayang Katinig'''
|-
!colspan=2|
![[Panlabing katinig|Panlabi]]
![[Dental na katinig|Dental]]
![[Palatal na katinig|Palatal]]
![[Belar na katinig|Belar]]
![[Impit na katinig|Impit]]
|-
!rowspan=2 | [[Plosibong katinig|Plosibo]]
! style=&quot;text-align: left; font-size: 80%;&quot; |Walang tinig
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|p}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|t}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|k}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|ʔ}}
|-
! style=&quot;text-align: left; font-size: 80%;&quot; |May tinig
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|b}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|d}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|ɡ}}
|-
! colspan=2 | [[Pahumal na katinig|Pahumal]]
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|m}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|n}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|ŋ}}
|
|-
! colspan=2 | [[Prikatibong katinig|Prikatibo]]
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|s}}
|
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|h}}
|-
! colspan=2 | [[Lateral na katinig|Lateral]]
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|l}}
|
|
|-
! colspan=2 | [[Aproksimant na katinig|Aproksimant]]
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|w}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|j}}
|
|
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto:&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;text-align:center&quot; width=&quot;30%&quot; 
|+caption | '''Mga Proto-Bisayang Patinig'''
! colspan=&quot;2&quot; | Taas
! colspan=&quot;2&quot; | [[Harapang patinig|Harap]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[Sentrong patinig|Sentro]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[Likurang patinig|Likod]]
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''[[Nakasarang patinig|Nakasara]]'''
| colspan=&quot;2&quot; |'''i''' {{IPA|/i/}}
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |'''u''' {{IPA|/u/}}
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''[[Gitnang patinig|Gitna]]'''
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |'''ə''' {{IPA|/ə/}}
| colspan=&quot;2&quot; |
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''[[Nakabukang patinig|Nakabuka]]'''
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |'''a''' {{IPA|/a/}}
| colspan=&quot;2&quot; |
|}
[[Kaurian:mga wikang Bisaya| ]]

==Mga sanggunian==
{{talasanggunian}}</text>
      <sha1>q48tirnrry4gzv0r0j1muw6uasrvyl5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212055</id>
      <parentid>2212054</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:44:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>/* West Miraya Bicol Region 5 IV */ Nagdagdag ng mga link</comment>
      <origin>2212055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12675" sha1="5knkq3o4dlq01zpw8m1fp2vfjakk9cy" xml:space="preserve">{{Infobox language family
|name=Bisaya
|altname=Bisayan, [[Bisaya]], Binisaya
|region=[[Kabisayaan]] at [[Mindanao]]
|familycolor=[[Mga wikang Austronesyo]]
|fam1=[[[[Indonesya]]|Austronesyo]]
|fam2=[[Mga wika [[[[Indonesya]]
|fam3=[[Mga wikang Pilipino|Pilipino]]
|fam4=[[Mga wikang Gitnang Pilipino|Gitnang
fam5= [[Pulo ng Palmas]][[Indonesya]]Pilipino]]
fam6=west Miraya Bicol Philippines 
|child1=[[Wikang Asi|Banton]]&lt;br&gt;[[Cebuano language|Cebuan]]&lt;br&gt;Gitnang Celebes sea [[Indonesya]]Bisaya&lt;br&gt;Kanlurang Bisaya&lt;br&gt;Timog Bisaya&lt;br&gt;Timog Luzon&lt;central Luzon&gt;([[Wikang Surigaonon|Surigaonon]], [[Wikang Butuanon|Butuanon]], [[Wikang Tausug|Tausug]])
}}

Ang '''mga wikang Bisaya''', ayon sa larangan ng [[lingguwistika|dalubwikaan]], ay kasapi ng pamilyang [[Mga wikang Gitnang Pilipino|Gitnang Pilipino]] ng mga [[wika]] kung saan kabilang din ang [[Wikang [[Bicol]]]]  Karamihan sa mga wikang Bisaya ay  sinasalita sa [[Kabisayaan]] ngunit sinasalita rin  sa lalawigan ng Bicol  ilang lugar sa West Miraya section ng [[Bikol]] (partikular sa [[Oas]] [[Sorsogon]] at [[Masbate]])[[Ligao]]sa mga pulo sa timog ng [[Luzon]] tulad ng mga iyong mga bumubuo ng [[Romblon]], sa hilaga at kanlurang mga bahagi ng [[Mindanao]], at sa lalawigan ng [[Sulu]] sa timog-kanluran ng Mindanao at border ng Mindanao  Miangas island i kilala bilang pulau miangas Indonesia. Ilan ding mga residente ng Albay ang nagsasalita ng Bisaya, at ang karamihan ay nakakaunawa sa iba’t ibang digri dulot ng pamamayani rito ng [[mga Bisaya]].

Mga higit 30 wika ang bumubuo sa pamilyang Bisaya. Ang wikang Bisayang may pinakamaraming tagapagsalita ay ang [[Wikang Cebuano|Cebuano]], sinasalita ng 20 milyong tao bilang katutubong wika sa gitnang Kabisayaan at sa hilaga at silangang mga bahagi ng Mindanao. Dalawa pang mga nangungunang wikang Bisaya ay ang [[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]], na sinasalita ng 7 milyon sa kanlurang Kabisayaan, at ang [[Wikang Waray-Waray|Waray-Waray]], sinasalita ng 3 milyon sa silangang Kabisayaan at [[Mga wikang Bikol]]47.8k higher Ilonggo Hiligaynon at Cebuano sa west Miraya [[Wikang Albay Bikol]] influence ng [[Mga wikang Bisaya]][[Bisaya]]at ang mga taga pulau miangas Indonesia  katutubong Indonesia ay nagsasalita ng ng Bisaya Cebuano ilonggo malapit sa Sarangani island


==West Miraya Bicol Region 5 IV==
*Ang West Miraya (isang diyalekto ng Bikol na sinasalita sa Albay) at ang mga wikang Bisaya ay parehong kabilang sa pamilya ng mga wikang Austronesian at Central Philippine. Kaya naman, nauugnay sila sa isa't isa sa pamamagitan ng magkatulad na mga salitang ugat, mga ponolohiya (tunog), at pagkakapareho ng estruktura ng pangungusap.Narito ang paraan kung paano mo maiuugnay ang West Miraya sa Bisaya:1. Pagkakapareho ng mga Salita (Cognates)Dahil sa iisang pamilya ng wika, maraming pang-araw-araw na salita sa West Miraya ang kapareho, o halos kapareho, ng baybay at kahulugan sa Bisaya (partikular sa Cebuano at Hiligaynon):Bantay (West Miraya) = Bantay (Bisaya)Ika o Ikaw (West Miraya) = Ikaw (Bisaya)Aki o Bata (West Miraya) = Bata (Bisaya)2. Impluwensya sa &quot;Bisakol&quot;May mga lugar sa pagitan ng Kabisayaan at rehiyon ng Bicol (tulad ng Sorsogon at Masbate) kung saan ang mga tao ay gumagamit ng Bisakol—isang pinaghalong wika ng Bisaya at Bikol. Ang mga taong nagsasalita ng variant na ito ay madaling nakaka-unawa ng Bisaya dahil sa malapit na ugnayan ng mga salita.3. Pagkakaiba ng mga Letra at BigkasBagamat parehong marami ang magkakatulad na salita, nagkakaroon sila ng distinksyon sa paggamit ng mga patinig at katinig. Ang ilang mga patinig sa West Miraya ay kakaiba kung bigkasin kumpara sa  [[Bisaya]].[[Talaksan:Visayan_language_distribution_map.png|thumb|alt=bisaya language|Visayan dialect]][[Talaksan:Bataha_Santiago_staute,_Miangas.jpg|thumb|alt=Bisaya/Talaud Indonesia|Miangas island Indonesia]]

==Katawagan==
Maliban sa pagtukoy ng kanikaniyang [[wika]] gamit ang mga lokal na pangalan, tinatawag din ng mga [[Bisaya]], tulad ng mga Sugbuanon, Hiligaynon at Waray-Waray, na ''Bisaya'' o ''Binisaya'' ang mga wikang Bisaya. Subalit may kaakibat itong kabulaanan at pagkalito dahil ang iba't-ibang mga wikang itong gamit ng samu't-saring etnolingguwistikong pangkat ay may pagkakaibang istruktural ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''mutual intelligibility''). Sa kabilang dako, ang mga nakasailalim sa pamilya ng mga wikang Bisaya ngunit ay taal na ginagamit sa labas ng [[Kabisayaan]] ay hindi tinatawag na ''Bisaya'' o ''Binisaya'' ng mga nagsasalita nito. Higit pa, ang ngalang ''Bisaya'' para sa mga nagsasalita ng mga tulad ng [[wikang Butuanon|Butuanon]], [[wikang Surigaonon|Surigaonon]] at [[wikang Masbatenyo|Masbatenyo]] ay tumutukoy sa mga Sugbuanon. Habang ang wikang [[Wikang Tausug|Tausug]] ay kasapi ng pamilya ng mga wikang Bisaya, hindi ito kinikilala ng mga tagapagsalita nito bilang Bisaya, sapagkat ang ibig sabihin ng salitang ''Bisaya'' sa Tausug ay [[Kristiyano]]&lt;ref&gt;[[Hamsali Jawali|Jawali, Hamsali]]. 2006. ''[[Ta’u-sug–English–Tagalog Dictionary]]''. National Bookstore: [[Mandaluyong]].&lt;/ref&gt; partikular na ang mga katabing Sugbuanon at Hiligaynon.

Sa ngayon, wala pang katiyakan sa pinagmulan ng pangalang ''Bisaya''. Gayunman, mayroon ding pangkat-etnikong naninirahan sa mga bahagi ng [[Sulawesi]][[[Indonesya]]sakop ng [[Indonesya]] na katukayo ang mga Bisaya ng [[Pilipinas]].

==Pag-uuring Internal==

Naglahad si David Zorc ng internal na klasipikasyon ukol sa mga wikang Bisaya (Zorc, 1977:32).&lt;ref name=&quot;Zorc&quot;&gt;Zorc, David Paul. ''The Bisayan Dialects of the Philippines: Subgrouping and Reconstruction''. Canberra, Australia: Dept. of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University, 1977.&lt;/ref&gt; Ang limang pangunahing sangay ay Timog, Cebuan, Gitna, Banton at Kanluran. Subalit inilinaw ni Zorc na ang mga wikang Bisaya ay mas nararapat na ituring na isang diyalektong kontinyuwum ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''dialect continuum'') imbis na isang hanay ng mga magkakabukod na wika. Sinasabing ang mga wikang Timog Bisaya ang kauna-unahang humiwalay sa pangkat na siyang sinundan ng Cebuan hanggang sa sumunod ang tatlo pang sangay. Sa mga pulong [[Kabisayaan]], ang lalawigan ng [[Romblon]][[Bicol]] ang pinakadibersipikado pagdating sa mga wika dahil tatlong kasapi ng mga sangay ay sinasalita rito.

36 uri sa kabuuan ang nakatala sa ibaba. Naka''italisa'' ang mga indibidwal na wika:

[[File:Bisayan Languages Tree Chart.png|thumb|Tsart ng mga Wikang Bisaya]]

*'''''Bisaya'''''
**1. '''Timog''' (isinasalita sa kanlurang baybayin ng [[Mindanao]])
***Butuan-Tausug
****''[[wikang Tausug|Tausug]]''
****''[[wikang Butuanon|Butuanon]]''
***Surigao
****''[[wikang Surigaonon|Surigaonon]]'' 
****''[[Kamayo]]
**2. '''Cebuan''' (isinasalita sa [[Sugbo]], [[Bohol]], kanlurang [[Leyte]], hilagang [[Mindanao]] at silangang [[Negros]])
***Cebuan
****''[[Wikang Cebuano|Cebuano]]'' 
****''[[Wikang Boholano|Boholano]]'' 
**3. '''Gitna''' (isinasalita halos sa kabuuan ng rehiyong [[Kabisayaan]])
***Waray
****''[[Wikang Waray|Waray-Waray]]'' 
****''[[Wikang Gubat|Gubat]]'' (Timog [[Sorsogon]])
****''[[wikang Masbate Sorsogon|Masbate Sorsogon]]''
****''[[wikang Baybayanon|Baybayanon]]''
****''[[wikang Kinabalian|Kinabalian]]''
***{{anchor|mga Bisayang Periperal}} Periperal
**** ''[[wikang Masbatenyo|Masbatenyo]]''
****''[[wikang Hiligaynon|Hiligaynon]] (Ilonggo)'' 
****''[[Bantayanon]]''
****''[[Wikang Capiznon|Capiznon]]'' 
****''[[Wikang Porohanon|Porohanon]]''
****''[[Wikang Ati|Ati]]''
****&quot;[[Mga wikang Bisaya]][[Oas]]
***Romblon (pangalan din ng [[Romblon|lalawigan]])
****''[[Wikang Romblomanon|Romblomanon]]''
**4. '''Banton''' (isinasalita sa hilagang kanlurang lalawigan ng [[Romblon]])
****''[[wikang Asi|Bantoanon]]''
**5. '''Kanluran'''
***Aklan (isinasalita sa hilagang [[Panay]])
****''[[wikang Malaynon|Malaynon]]''
****''[[Wikang Aklanon|Aklanon]]''
***Kinaray-a 
****''[[wikang Kinaray-a|Kinaray-a]]'' (isinasalita sa gitna at kanlurang [[Panay]])
***Hilagang-Gitna (isinasalita sa [[pulo ng Tablas]] at sa timog na dulo ng [[Mindoro]])
****''[[wikang Onhan|Inonhan]]'' (kamanag-anak ng Kinarayan)
***Kuyan (isinasalita sa kapuluang kanluran ng [[Panay]] at [[Romblon]] pati na rin sa katimugan ng [[Mindoro]])
****''[[wikang Ratagnon|Ratagnon]]''
****''[[wikang Cuyunon|Cuyonon]]''
***Caluyanon
****''[[wikang Caluyanun|Caluyanon]]''
***
Ang wikang pantulong ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''auxiliary language'') na [[wikang Eskayan|Eskayan]] ay nagtaglay ng balarilang Bisaya, pero ito ay walang salitang Bisaya o [[mga wikang Filipino|Filipino]].

===Pag-uuring Ethnologue===
Samantala, ang 25 wikang Bisaya ay ikinaklasipika ng Ethnologue sa limang subdibisyon:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!colspan=&quot;3&quot;|Pamilya ng wika !! Bilang ng wika !! Wika
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|[[wikang Banton|Banton]] || 1 || align=&quot;left&quot;|Bantoanon
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|[[Wikang Cebuan|Cebuan]] || 1 || align=&quot;left&quot;|Cebuano
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|Gitnang Bisaya || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Bantayanon|Bantayanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Periperal || 5 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Ati|Ati]], [[wikang Capiznon|Capiznon]], [[wikang Hiligaynon|Hiligaynon]], [[wikang Masbatenyo|Masbatenyo]], [[Oas]][[wikang Porohanon|Porohanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Romblon || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Romblomanon|Romblomanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Waray || 3 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Baybayanon|Baybayanon]], [[wikang Kinabalian|Kinabalian]], [[wikang Hilagang Sorsoganon|Hilagang Sorsoganon]]
|-
| || || align=&quot;left&quot;|Gubat || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Timog Sorsoganon|Timog Sorsoganon]]
|-
| || || align=&quot;left&quot;|Samar-Waray || 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Waray-Waray|Waray-Waray]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|Timog Bisaya || 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Surigaonon|Surigaonon]], [[wikang Tandaganon|Tandaganon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Butuan-Tausug || 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Butuanon|Butuanon]], [[wikang Tausug|Tausug]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|Kanlurang Bisaya || 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Aklanon|Aklanon]], [[wikang Caluyanon|Caluyanon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Aklan|| 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Malaynon|Malaynon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Kinaray-a|| 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Kinaray-a|Kinaray-a]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Cuyanon|| 2 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Cuyonon|Cuyo]], [[wikang Ratagnon|Ratagnon]]
|-
| ||colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|Hilagang-Gitna|| 1 ||align=&quot;left&quot;| [[wikang Inonhan|Inonhan]]
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Kabuuan !!  25 !!
|}

==Rekonstruksyon==
Sinubukang buuin ni Davic Zorc ang Proto-Bisaya at napagpalagyang ito ay nagtaglay ng 15 mga [[katinig]] at 4 na mga [[patinig]] (Zorc, 1977:201). Kasama sa pagsusuring ito ang haba ng patinig, pangunahing diin (una sa huli at panghuli) at ikalawang diin (bago ang una sa huli).

{|class=&quot;wikitable&quot;
|+caption | '''Mga Proto-Bisayang Katinig'''
|-
!colspan=2|
![[Panlabing katinig|Panlabi]]
![[Dental na katinig|Dental]]
![[Palatal na katinig|Palatal]]
![[Belar na katinig|Belar]]
![[Impit na katinig|Impit]]
|-
!rowspan=2 | [[Plosibong katinig|Plosibo]]
! style=&quot;text-align: left; font-size: 80%;&quot; |Walang tinig
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|p}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|t}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|k}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|ʔ}}
|-
! style=&quot;text-align: left; font-size: 80%;&quot; |May tinig
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|b}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|d}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|ɡ}}
|-
! colspan=2 | [[Pahumal na katinig|Pahumal]]
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|m}}
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|n}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|ŋ}}
|
|-
! colspan=2 | [[Prikatibong katinig|Prikatibo]]
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|s}}
|
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|h}}
|-
! colspan=2 | [[Lateral na katinig|Lateral]]
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|l}}
|
|
|-
! colspan=2 | [[Aproksimant na katinig|Aproksimant]]
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|w}}
|
|align=&quot;center&quot;|{{IPA|j}}
|
|
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto:&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;text-align:center&quot; width=&quot;30%&quot; 
|+caption | '''Mga Proto-Bisayang Patinig'''
! colspan=&quot;2&quot; | Taas
! colspan=&quot;2&quot; | [[Harapang patinig|Harap]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[Sentrong patinig|Sentro]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[Likurang patinig|Likod]]
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''[[Nakasarang patinig|Nakasara]]'''
| colspan=&quot;2&quot; |'''i''' {{IPA|/i/}}
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |'''u''' {{IPA|/u/}}
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''[[Gitnang patinig|Gitna]]'''
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |'''ə''' {{IPA|/ə/}}
| colspan=&quot;2&quot; |
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''[[Nakabukang patinig|Nakabuka]]'''
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |'''a''' {{IPA|/a/}}
| colspan=&quot;2&quot; |
|}
[[Kaurian:mga wikang Bisaya| ]]

==Mga sanggunian==
{{talasanggunian}}</text>
      <sha1>5knkq3o4dlq01zpw8m1fp2vfjakk9cy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kapuluan ng Kalayaan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19331</id>
    <revision>
      <id>2212187</id>
      <parentid>2211076</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Buod ng heograpiya at ekonomika */</comment>
      <origin>2212187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17180" sha1="fc5vkpfv1qsihse4inyg8x9dwkkry6w" xml:space="preserve">[[Talaksan:Spratly Islands-CIA WFB Map.png|Mapa ng mga Pulo ng Kalayaan|thumb]]

Ang '''Kapuluan ng Kalayaan'''&lt;ref&gt;{{cite news |last=Anda |first=Redempto |date=17 Hulyo 2012 |title=Government told of China buildup 2 months ago |language=en |trans-title=Pagtatatyo ng Tsina, ipinaalam sa pamahalaan sa 2 nakaraang buwan |newspaper=Philippine Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/44553 |url-status=live |access-date=29 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102073530/http://globalnation.inquirer.net/44553 |archive-date=2 Nobyembre 2013}}&lt;/ref&gt; o '''Kapuluang Spratly''' ({{lang-en|Kalayaan Island Group/Spratly Islands}}; {{lang-zh|c=南沙群島/南沙群岛|s=|t=|p=Nánshā Qúndǎo}}; {{lang-ms|Kepulauan Spratly}}; {{lang-vi|Quần đảo Trường Sa}}) ay isang pinag-agawang [[kapuluan]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Binubuo ng mga pulo, isleta, káyo,&lt;ref name=&quot;Madrolle1939&quot;&gt;{{cite journal |last=[[Claudius Madrolle]] |date=1939 |title=La question de Hai-nan et des Paracels |trans-title=Ang tanong ng Hai-nan at Paracel |url=http://www.persee.fr/doc/polit_0032-342x_1939_num_4_3_5631 |url-status=live |journal=Politique étrangère |language=fr |volume=4 |issue=3 |pages=302–312 |doi=10.3406/polit.1939.5631 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180605020349/https://www.persee.fr/doc/polit_0032-342x_1939_num_4_3_5631 |archive-date=5 June 2018 |access-date=7 May 2016}}&lt;/ref&gt; at higit sa 100 [[bahura]], minsan nakagrupo sa mga nakalubog na lumang [[karang]],&lt;ref name=&quot;ECO&quot;&gt;{{WWF ecoregion|id=im0148|name=South China Sea Islands}}&lt;/ref&gt; matatagpuan ang kapuluan sa bandang gitna ng mga baybayin ng [[Pilipinas]], [[Malaysia]], at timog [[Biyetnam]]. Ipinangalan kay Richard Spratly, ang balyenerong Britaniko noong ika-19 siglo na nakakita ng Pulo ng Spratly noong 1843, mas kaunti pa sa {{convert|2|km2|acre|abbr=on}} ang lupang natural ng mga isla na nakakalat sa lawak ng higit sa {{convert |425,000 |km2 |abbr=on}}. 

Isa sa mga pangunahing kapuluan ang Kapuluan ng Kalayaan sa Dagat Timog Tsina na nagpapalubha sa pamamahala at ekonomika sa bahaging ito ng [[Timog-silangang Asya]] dahil sa estrahetikong lokasyon nito sa mga daanan ng mga barko. Halos walang nakatira sa mga isla, ngunit napapalibutan ito ng dagat na mayaman sa isda at posibleng may malalaking reserba ng langis at likas na gas,&lt;ref name=&quot;Owen2012a&quot;&gt;Owen, N. A. and C. H. Schofield, 2012, ''Disputed South China Sea hydrocarbons in perspective'' [Pinag-aagawang haydrokarbon sa Dagat Timog Tsina sa balanseng pangmalas] (sa wikang Ingles)''.'' Marine Policy. bol. 36, blg. 3, mga pa. 809–822.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc20161712&quot;&gt;{{cite news |date=Hulyo 12, 2016 |title=Why is the South China Sea contentious? |language=en |trans-title=Bakit pinagtatalunan ang Dagat Timog Tsina? |newspaper=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-13748349?piano-modal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=13 Hunyo 2011 |title=Q&amp;A: South China Sea dispute |language=en |trans-title=T&amp;S: Alitan sa Dagat Timog Tsina |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13748349 |url-status=live |access-date=30 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017162612/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13748349 |archive-date=17 Oktubre 2013}}&lt;/ref&gt; kaya mahalaga ito sa mga nag-aangkin sa kanilang mga pagtatangka na magtatag ng mga hangganang internasyonal. May mga pamayanang sibilyan sa iilang pulo,  ngunit sa halos 45 pulo, isleta, bahura at buhanginan na inookupahan ng mga militar mula sa Malaysia, [[Tsina|Tsina (PRC)]], [[Taiwan|Taiwan (ROC)]], Pilipinas, at Biyetnam. Bukod pa rito, nag-angkin ang [[Brunay]] ng [[eksklusibong sonang ekonomiko]] sa timog-silangang bahagi ng Kapuluan ng Kalayaan, kabilang dito ang di-tinatahanang Bahurang Louisa. 

==Buod ng heograpiya at ekonomika==
Noong 1939, mga isleta sa bahura ang Kapuluan ng Kalayaan na pinanirahan ng mga ibong dagat.&lt;ref name=Madrolle1939 /&gt; Kahit nagtataglay ang Kapuluan ng Kalayaan ng 18 likas na pulo (''tingnan sa baba''), ayon sa isang sangguniang Tsino noong 1986, binubuo ang Kapuluan ng Kalayaan ng 14 pulo o isleta, 6 pampang, 113 bahurang lubog, 35 lubog na pampang at 25 buhanginang lubog.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Impact of Artificial Islands on Territorial Disputes Over The Spratly Islands, by Zou Keyuan |trans-title=Ang Epekto ng Mga Pulong Artipisyal sa Alitan sa Teritoryo ng Kapuluan ng Kalayaan, ni Zou Keyuan |url=http://nghiencuubiendong.vn/en/conferences-and-seminars-/second-international-workshop/597-the-impact-of-artificial-islands-on-territorial-disputes-over-the-sparatly-islands-by-zou-keyuan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://nghiencuubiendong.vn/en/conferences-and-seminars-/second-international-workshop/597-the-impact-of-artificial-islands-on-territorial-disputes-over-the-sparatly-islands-by-zou-keyuan |archive-date=10 Abril 2016 |access-date=7 Mayo 2016 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Kilala ang hilagang-silangang bahagi ng Kapuluan ng Kalayaan bilang ''Dangerous Ground'' (Lupang Mapanganib) at kakikitaan ng maraming mababang isla, bahurang lubog, at degradadong, lubog na karang na may [[sagay]] na kadalasang tumataas bigla mula sa kalaliman ng dagat na higit pa sa {{convert|1000|m|ft|sigfig=1}} – kaya delikadong maglayag sa lugar na iyon.

Halos parehas ang mga pulo; ang mga ito ay káyo (o {{lang|en|cay}} sa Ingles): mga islang buhangin na nabuo sa mga lumang bahura na degradado at nakalubog.  

Halos walang masasakang lupa ang Kapuluan ng Kalayaan. Halos walang nakatira roon, at iilang pulo lamang ang may permanenteng suplay ng maiinom na tubig.&lt;ref name=&quot;bbc20161712&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Mark E. Rosen |date=18 Hulyo 2016 |title=China Has Much to Gain From the South China Sea Ruling |language=en-US |trans-title=Tsina, Malaking Mapapakinabangan sa Alituntunin ukol sa Dagat Timog Tsina |work=The Diplomat |url=https://thediplomat.com/2016/07/china-has-much-to-gain-from-the-south-china-sea-ruling/ |url-status=live |access-date=2017-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428051012/https://thediplomat.com/2016/07/china-has-much-to-gain-from-the-south-china-sea-ruling/ |archive-date=28 Abril 2017}}&lt;/ref&gt;

Kabilang sa mga likas na yaman nito ang isda, guwano, langis at likas na gas.&lt;ref&gt;Tandaan, gayunpaman, kinekuwestiyon ng isang ulat ng US EIA noong 2013 ang ekonomikong biyabilidad ng karamihan ng mga potensiyal na reserba.&lt;/ref&gt; Kasama sa mga gawaing ekonomiko ang komersiyal na pangingisda, pagbabarko, pagmimina ng guwano, pagsasamantala ng langis at gas, at mas kamakailan, turismo. Matatagpuan ang Kapuluan ng Kalayaan malapit sa ilang mga daanan ng barko. 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!  # || Pangalan ng Pulo          ||sa Karang|| Area&lt;br/&gt;(ha.) || Lokasyon          || Kasalukuyang inookupahan ng         || Tinambakang lupa
|-                                 &lt;!-- Leading zeros and degrees &amp; minutes only are both required to make sorting work --&gt;
|  1 || [[Pulo ng Ligaw]]||Pampang ng Tizard   || 46.00 || {{coord|10|23|N|114|21|E}} || {{TWN}} (Pulo ng Taiping)          || ~6&amp;nbsp;ha
|-
|  2 || [[Pulo ng Pag-asa]]  ||Kapuluang Pag-asa       || 37.20 || {{coord|11|03|N|114|17|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Pag-asa)   ||
|-
|  3 || [[Pulo ng Likas]]||Pulo ng Likas  || 18.60 || {{coord|11|05|N|115|01|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Likas)    ||
|-
|  4 || [[Pulo ng Lagos]]||Pulo ng Spratly    || 13.00 || {{coord|08|38|N|111|55|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Trường Sa)    ||
|-
|  5 || Pulo ng Parola    ||[[Bahura ng Hilagang Peligro]]|| 12.70 || {{coord|11|28|N|114|21|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Parola)   ||
|-
|  6 || Pulo ng Pugad    ||[[Bahura ng Hilagang Peligro]]|| 12.00 || {{coord|11|26|N|114|20|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Song Tử Tây)  || ~8&amp;nbsp;ha
|-
|  7 || Pulo ng Rurok  ||Pampang ng Pagkakaisa       || 08.00 || {{coord|09|52|N|114|19|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sinh Tồn)     || ~1&amp;nbsp;ha
|-
|  8 || Pulo ng Lawak   ||Pangkat Nanshan     || 07.93 || {{coord|10|45|N|115|49|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Lawak)    ||
|-
|  9 || Pulo ng Bailan         ||Pampang ng Tizard       || 07.00 || {{coord|10|23|N|114|28|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sơn Ca)       || ~2.1&amp;nbsp;ha&lt;ref name=&quot;CSIS&quot;&gt;{{cite web |title=Sandcastles of their own: Vietnamese Expansion in the Spratly Islands |url=http://amti.csis.org/vietnam-island-building/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518103053/http://amti.csis.org/vietnam-island-building/ |archive-date=18 Mayo 2015 |access-date=13 Mayo 2016 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 10 || Pulo ng Kota    ||Pampang ng Kota       || 06.45 || {{coord|10|40|N|114|25|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Kota)     ||
|-
| 11 || Bahura ng Celerio     ||Bahura ng Celerio      || 06.20 || {{coord|07|22|N|113|50|E}} || {{flag|Malaysia}} (Bahura ng Layang-Layang) ||
|-
| 12 || Pulo ng Binago    ||Pampang ng Tizard       || 05.30 || {{coord|10|11|N|114|22|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Nam Yết)      ||
|-
| 13 || Pulo ng Datu Kalantiaw      ||Pulo ng Datu Kalantiaw       || 01.60 || {{coord|07|51|N|112|55|E}} || {{VNM}} (Pulo ng An Bang)      ||
|-
| 14 || Pulo ng Julian Felipe        ||Pampang ng Pagkakaisa       || 01.60 || {{coord|09|51|N|114|29|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sinh Tồn Đông)                     ||
|-
| 15 || Bahura ng Kanluran     ||Bahura ng Quezon  || 01.10 || {{coord|08|52|N|112|15|E}}                           || {{VNM}} (Pulo ng Đá Tây)                    ||
|-
| 16 || Bahura ng Gitna  ||Bahura ng Quezon  || 00.88 || {{coord|08|56|N|112|21|E}}                           || {{VNM}} (Pulo ng Trường Sa Đông)                      ||
|-
| 17 || Pulo ng Patag 
|                              Pangkat Nanshan     || 00.57 || {{coord|10|49|N|115|49|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Patag)    ||
|-
| 18 || Pulo ng Panata      ||Pampang ng Kota       || 00.44 || {{coord|10|43|N|114|32|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Panata)   ||
|}
{{convert|177|ha|acre|abbr=on}} ang kabuuang lawak ng mga likas na pulo ng kapuluan at {{Convert|200|ha|acre|abbr=on}} kapag kasama ang tinambakang lupa.

[[Talaksan:Features in the Kalayaan Island Group.jpg|thumb|center|800px|Mapa galing sa NAMRIA na pinapakita ang mga pulo at katangian ng Kapuluan ng Kalayaan o ng Kapuluang Spratly (Spartly Islands). Ang mga pangalan ng mga pulo at katangian ay ang kinikilala ng gobyerno ng Pilipinas.]]
[[Talaksan:Spratly with flags.jpg|thumb|center|800px|Mapa na pinapakita ang mga pulo at katangian ng Kapuluan ng Kalayaan o ng Kapuluang Spratly (Spartly Islands). Ang mga watawat ay mga bansang nakakasakop sa mga pulo at ibang mga katangian.]]

==Kasaysayan==
[[Talaksan:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng mapang Velarde ang aktuwal na kontrol ng Pilipinas sa [[Bajo de Masinloc|Buhanginan ng Panatag]], pati na rin ang mga pulo sa labas ng [[Palawan]], na kinilala bilang Kapuluan ng Kalayaan. Naging isa sa mga pangunahing ebidensiya ang mapa sa pandaigdigang kaso ''[[Pilipinas v. Tsina]].'' Pinabulaanan nito ang di-umano'y pag-aangkin ng Tsina tungkol sa [[siyam na gatlang na guhit]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 Setyembre 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |trans-title=Narinig mo na ba ang Mapa ni Murillo Velarde ng 1734 at kung bakit kailangan itong pangalanan muli? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 Setyembre 2019 |access-date=6 Mayo 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;]]
Ipinakikita ng mga rekord na pinaninirahan ang mga isla ng mga mangingisdang Tsino at Biyetnames sa iba't ibang panahon sa kasaysayan. Noong 1888, pinagkalooban ang Central Borneo Company ng arindamyento o ''lease'' upang magguwano &quot;sa Pulo ng Sprattly at Káyo ng Amboyna.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FO 881/5741 |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C3652759 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220012213/https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C3652759 |archive-date=20 Pebrero 2020 |access-date=20 Pebrero 2020}}&lt;/ref&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], inokupahan ito ng mga tropa mula [[Indotsinang Pranses]] at Hapon.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Timeline |url=http://www.spratlys.org/history/spratly-islands-history-timeline.htm |archive-url=https://archive.today/20140321055855/http://www.spratlys.org/history/spratly-islands-history-timeline.htm |archive-date=21 Marso 2014 |access-date=21 Marso 2014 |work=History of the Spratlys |publisher=www.spratlys.org |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Chemillier-Gendreau |first=Monique |title=Sovereignty Over the Paracel and Spratly Islands |publisher=Kluwer Law International |year=2000 |isbn=978-90-411-1381-8 |language=en |trans-title=Sovereignty sa Mga Kapuluang Paracel at Spratly}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://www.ukho.gov.uk/PRODUCTSANDSERVICES/PAPERPUBLICATIONS/Pages/NauticalPubs.aspx |title=China Sea pilot |publisher=UKHO – United Kingdom Hydrographic Office |year=2010 |edition=8th |volume=1 |location=Taunton |language=en |trans-title=Piloto sa Dagat Tsina |access-date=21 Marso 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140321094148/https://www.ukho.gov.uk/PRODUCTSANDSERVICES/PAPERPUBLICATIONS/Pages/NauticalPubs.aspx |archive-date=21 Marso 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Subalit walang talaan ng malalaking pamayanan sa mga isla hanggang 1956, kung kailan nagpasya ang Pilipinong abenturero na si Tomás Cloma, Sr. na &quot;angkinin&quot; ang isang bahagi ng kapuluan ng Kalayaan bilang kanya, pinangalanan itong ''&quot;Free Territory of Freedomland''&quot; (Malayang Teritoryo ng Lupang-malaya).&lt;ref&gt;{{cite news |date=13 Enero 2014 |title=China and Philippines: The reasons why a battle for Zhongye (Pag-asa) Island seems unavoidable |language=en |trans-title=Tsina at Pilipinas: Ang mga dahilan kung bakit tila hindi maiiwasan ang labanan para sa Pulo ng Zhongye (Pag-asa) |newspaper=China Daily Mail |url=http://chinadailymail.com/2014/01/13/the-reasons-why-a-battle-for-zhongye-pag-asa-island-seems-unavoidable/ |url-status=live |access-date=21 Marso 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302121950/http://chinadailymail.com/2014/01/13/the-reasons-why-a-battle-for-zhongye-pag-asa-island-seems-unavoidable/ |archive-date=2 Marso 2014}}&lt;/ref&gt;

May ebidensiya ng presensiya ng tao sa rehiyon noon pa mang 50,000 taon nakalipas sa [[Kuwebang Tabon]], Palawan. Kaya mahirap sabihin kung kailan unang dumating ang mga tao sa kapuluang ito. Sa loob ng makasaysayang panahon, ilang grupo ang maaaring dumaan o sumakop sa mga pulo. Mula 600&amp;nbsp;BK hanggang 3&amp;nbsp;BK, nagkaroon ng migrasyon mula silangan pakanluran ng mga miyembro ng madaragating kultura ng Sa Huỳnh. Maaaring dumaan sila sa mga Kapuluan ng Kalayaan habang papunta sila sa Biyetnam. Itong mga migrante ang mga ninuno ng mga Cham, mga taong [[Mga wikang Austronesyo|nag-aaustronesyo]] na nagtatag ng imperyo ng Lumang [[Champa]] na namuno sa dagat na kilala noon ng maraming siglo bilang Dagat Champa.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Thurgood |first=Graham |title=From Ancient Cham to Modern Dialects: Two Thousand Years of Language Contact and Change |url=https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC |page=[https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC&amp;pg=PA16 16] |year=1999 |trans-title=Mula Sinaunang Cham hanggang Modernong Diyalekto: Dalawang Libong Taon ng Pakikipag-ugnayan at Pagbabago sa Wika |archive-url=https://web.archive.org/web/20160521043053/https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC |publisher=University of Hawaii Press |language=en |isbn=978-0-8248-2131-9 |access-date=16 Disyembre 2015 |archive-date=2016-05-21 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cham&quot;&gt;{{cite magazine|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-south-china-sea-vietnam-china-cambodia-champa/|title=The Cham: Descendants of Ancient Rulers of South China Sea Watch Maritime Dispute From Sidelines|access-date=29 Hunyo 2015|date=18 Hunyo 2014|magazine=National Geographic|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924055038/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-south-china-sea-vietnam-china-cambodia-champa/|archive-date=24 Setyembre 2014|url-status=dead|lang=en|trans-title=Ang Cham: Mga Kaapu-apuhan ng mga Sinaunang Pinuno ng Dagat Timog Tsina, Nagnonood ng Maritimong Alitan sa Tabi}}&lt;/ref&gt;

==Tingnan din==
*[[Kalayaan, Palawan]]
*[[Trường Sa, Khánh Hòa]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

{{Stub|Pilipinas}}

{{Philippines political divisions}}

[[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]]
[[Kategorya:Mga pulo ng Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga kapuluan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Vietnam]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Malaysia]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Republika ng Tsina]]</text>
      <sha1>fc5vkpfv1qsihse4inyg8x9dwkkry6w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212206</id>
      <parentid>2212187</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:46:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Buod ng heograpiya at ekonomika */</comment>
      <origin>2212206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17180" sha1="73semxjqv8r0eb8f7fg360i83hmaddt" xml:space="preserve">[[Talaksan:Spratly Islands-CIA WFB Map.png|Mapa ng mga Pulo ng Kalayaan|thumb]]

Ang '''Kapuluan ng Kalayaan'''&lt;ref&gt;{{cite news |last=Anda |first=Redempto |date=17 Hulyo 2012 |title=Government told of China buildup 2 months ago |language=en |trans-title=Pagtatatyo ng Tsina, ipinaalam sa pamahalaan sa 2 nakaraang buwan |newspaper=Philippine Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/44553 |url-status=live |access-date=29 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102073530/http://globalnation.inquirer.net/44553 |archive-date=2 Nobyembre 2013}}&lt;/ref&gt; o '''Kapuluang Spratly''' ({{lang-en|Kalayaan Island Group/Spratly Islands}}; {{lang-zh|c=南沙群島/南沙群岛|s=|t=|p=Nánshā Qúndǎo}}; {{lang-ms|Kepulauan Spratly}}; {{lang-vi|Quần đảo Trường Sa}}) ay isang pinag-agawang [[kapuluan]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Binubuo ng mga pulo, isleta, káyo,&lt;ref name=&quot;Madrolle1939&quot;&gt;{{cite journal |last=[[Claudius Madrolle]] |date=1939 |title=La question de Hai-nan et des Paracels |trans-title=Ang tanong ng Hai-nan at Paracel |url=http://www.persee.fr/doc/polit_0032-342x_1939_num_4_3_5631 |url-status=live |journal=Politique étrangère |language=fr |volume=4 |issue=3 |pages=302–312 |doi=10.3406/polit.1939.5631 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180605020349/https://www.persee.fr/doc/polit_0032-342x_1939_num_4_3_5631 |archive-date=5 June 2018 |access-date=7 May 2016}}&lt;/ref&gt; at higit sa 100 [[bahura]], minsan nakagrupo sa mga nakalubog na lumang [[karang]],&lt;ref name=&quot;ECO&quot;&gt;{{WWF ecoregion|id=im0148|name=South China Sea Islands}}&lt;/ref&gt; matatagpuan ang kapuluan sa bandang gitna ng mga baybayin ng [[Pilipinas]], [[Malaysia]], at timog [[Biyetnam]]. Ipinangalan kay Richard Spratly, ang balyenerong Britaniko noong ika-19 siglo na nakakita ng Pulo ng Spratly noong 1843, mas kaunti pa sa {{convert|2|km2|acre|abbr=on}} ang lupang natural ng mga isla na nakakalat sa lawak ng higit sa {{convert |425,000 |km2 |abbr=on}}. 

Isa sa mga pangunahing kapuluan ang Kapuluan ng Kalayaan sa Dagat Timog Tsina na nagpapalubha sa pamamahala at ekonomika sa bahaging ito ng [[Timog-silangang Asya]] dahil sa estrahetikong lokasyon nito sa mga daanan ng mga barko. Halos walang nakatira sa mga isla, ngunit napapalibutan ito ng dagat na mayaman sa isda at posibleng may malalaking reserba ng langis at likas na gas,&lt;ref name=&quot;Owen2012a&quot;&gt;Owen, N. A. and C. H. Schofield, 2012, ''Disputed South China Sea hydrocarbons in perspective'' [Pinag-aagawang haydrokarbon sa Dagat Timog Tsina sa balanseng pangmalas] (sa wikang Ingles)''.'' Marine Policy. bol. 36, blg. 3, mga pa. 809–822.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc20161712&quot;&gt;{{cite news |date=Hulyo 12, 2016 |title=Why is the South China Sea contentious? |language=en |trans-title=Bakit pinagtatalunan ang Dagat Timog Tsina? |newspaper=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-13748349?piano-modal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=13 Hunyo 2011 |title=Q&amp;A: South China Sea dispute |language=en |trans-title=T&amp;S: Alitan sa Dagat Timog Tsina |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13748349 |url-status=live |access-date=30 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017162612/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13748349 |archive-date=17 Oktubre 2013}}&lt;/ref&gt; kaya mahalaga ito sa mga nag-aangkin sa kanilang mga pagtatangka na magtatag ng mga hangganang internasyonal. May mga pamayanang sibilyan sa iilang pulo,  ngunit sa halos 45 pulo, isleta, bahura at buhanginan na inookupahan ng mga militar mula sa Malaysia, [[Tsina|Tsina (PRC)]], [[Taiwan|Taiwan (ROC)]], Pilipinas, at Biyetnam. Bukod pa rito, nag-angkin ang [[Brunay]] ng [[eksklusibong sonang ekonomiko]] sa timog-silangang bahagi ng Kapuluan ng Kalayaan, kabilang dito ang di-tinatahanang Bahurang Louisa. 

==Buod ng heograpiya at ekonomika==
Noong 1939, mga isleta sa bahura ang Kapuluan ng Kalayaan na pinanirahan ng mga ibong dagat.&lt;ref name=Madrolle1939 /&gt; Kahit nagtataglay ang Kapuluan ng Kalayaan ng 18 likas na pulo (''tingnan sa baba''), ayon sa isang sangguniang Tsino noong 1986, binubuo ang Kapuluan ng Kalayaan ng 14 pulo o isleta, 6 pampang, 113 bahurang lubog, 35 lubog na pampang at 25 buhanginang lubog.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Impact of Artificial Islands on Territorial Disputes Over The Spratly Islands, by Zou Keyuan |trans-title=Ang Epekto ng Mga Pulong Artipisyal sa Alitan sa Teritoryo ng Kapuluan ng Kalayaan, ni Zou Keyuan |url=http://nghiencuubiendong.vn/en/conferences-and-seminars-/second-international-workshop/597-the-impact-of-artificial-islands-on-territorial-disputes-over-the-sparatly-islands-by-zou-keyuan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://nghiencuubiendong.vn/en/conferences-and-seminars-/second-international-workshop/597-the-impact-of-artificial-islands-on-territorial-disputes-over-the-sparatly-islands-by-zou-keyuan |archive-date=10 Abril 2016 |access-date=7 Mayo 2016 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Kilala ang hilagang-silangang bahagi ng Kapuluan ng Kalayaan bilang ''Dangerous Ground'' (Lupang Mapanganib) at kakikitaan ng maraming mababang isla, bahurang lubog, at degradadong, lubog na karang na may [[sagay]] na kadalasang tumataas bigla mula sa kalaliman ng dagat na higit pa sa {{convert|1000|m|ft|sigfig=1}} – kaya delikadong maglayag sa lugar na iyon.

Halos parehas ang mga pulo; ang mga ito ay káyo (o {{lang|en|cay}} sa Ingles): mga islang buhangin na nabuo sa mga lumang bahura na degradado at nakalubog.  

Halos walang masasakang lupa ang Kapuluan ng Kalayaan. Halos walang nakatira roon, at iilang pulo lamang ang may permanenteng suplay ng maiinom na tubig.&lt;ref name=&quot;bbc20161712&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Mark E. Rosen |date=18 Hulyo 2016 |title=China Has Much to Gain From the South China Sea Ruling |language=en-US |trans-title=Tsina, Malaking Mapapakinabangan sa Alituntunin ukol sa Dagat Timog Tsina |work=The Diplomat |url=https://thediplomat.com/2016/07/china-has-much-to-gain-from-the-south-china-sea-ruling/ |url-status=live |access-date=2017-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428051012/https://thediplomat.com/2016/07/china-has-much-to-gain-from-the-south-china-sea-ruling/ |archive-date=28 Abril 2017}}&lt;/ref&gt;

Kabilang sa mga likas na yaman nito ang isda, guwano, langis at likas na gas.&lt;ref&gt;Tandaan, gayunpaman, kinekuwestiyon ng isang ulat ng US EIA noong 2013 ang ekonomikong biyabilidad ng karamihan ng mga potensiyal na reserba.&lt;/ref&gt; Kasama sa mga gawaing ekonomiko ang komersiyal na pangingisda, pagbabarko, pagmimina ng guwano, pagsasamantala ng langis at gas, at mas kamakailan, turismo. Matatagpuan ang Kapuluan ng Kalayaan malapit sa ilang mga daanan ng barko. 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!  # || Pangalan ng Pulo          ||sa Karang|| Area&lt;br/&gt;(ha.) || Lokasyon          || Kasalukuyang inookupahan ng         || Tinambakang lupa
|-                                 &lt;!-- Leading zeros and degrees &amp; minutes only are both required to make sorting work --&gt;
|  1 || [[Pulo ng Ligaw]]||Pampang ng Tizard   || 46.00 || {{coord|10|23|N|114|21|E}} || {{TWN}} (Pulo ng Taiping)          || ~6&amp;nbsp;ha
|-
|  2 || [[Pulo ng Pag-asa]]  ||Kapuluang Pag-asa       || 37.20 || {{coord|11|03|N|114|17|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Pag-asa)   ||
|-
|  3 || [[Pulo ng Likas]]||Pulo ng Likas  || 18.60 || {{coord|11|05|N|115|01|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Likas)    ||
|-
|  4 || [[Pulo ng Lagos]]||Pulo ng Spratly    || 13.00 || {{coord|08|38|N|111|55|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Trường Sa)    ||
|-
|  5 || [[Pulo ng Parola]]||[[Bahura ng Hilagang Peligro]]|| 12.70 || {{coord|11|28|N|114|21|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Parola)   ||
|-
|  6 || Pulo ng Pugad    ||[[Bahura ng Hilagang Peligro]]|| 12.00 || {{coord|11|26|N|114|20|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Song Tử Tây)  || ~8&amp;nbsp;ha
|-
|  7 || Pulo ng Rurok  ||Pampang ng Pagkakaisa       || 08.00 || {{coord|09|52|N|114|19|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sinh Tồn)     || ~1&amp;nbsp;ha
|-
|  8 || Pulo ng Lawak   ||Pangkat Nanshan     || 07.93 || {{coord|10|45|N|115|49|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Lawak)    ||
|-
|  9 || Pulo ng Bailan         ||Pampang ng Tizard       || 07.00 || {{coord|10|23|N|114|28|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sơn Ca)       || ~2.1&amp;nbsp;ha&lt;ref name=&quot;CSIS&quot;&gt;{{cite web |title=Sandcastles of their own: Vietnamese Expansion in the Spratly Islands |url=http://amti.csis.org/vietnam-island-building/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518103053/http://amti.csis.org/vietnam-island-building/ |archive-date=18 Mayo 2015 |access-date=13 Mayo 2016 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 10 || Pulo ng Kota    ||Pampang ng Kota       || 06.45 || {{coord|10|40|N|114|25|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Kota)     ||
|-
| 11 || Bahura ng Celerio     ||Bahura ng Celerio      || 06.20 || {{coord|07|22|N|113|50|E}} || {{flag|Malaysia}} (Bahura ng Layang-Layang) ||
|-
| 12 || Pulo ng Binago    ||Pampang ng Tizard       || 05.30 || {{coord|10|11|N|114|22|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Nam Yết)      ||
|-
| 13 || Pulo ng Datu Kalantiaw      ||Pulo ng Datu Kalantiaw       || 01.60 || {{coord|07|51|N|112|55|E}} || {{VNM}} (Pulo ng An Bang)      ||
|-
| 14 || Pulo ng Julian Felipe        ||Pampang ng Pagkakaisa       || 01.60 || {{coord|09|51|N|114|29|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sinh Tồn Đông)                     ||
|-
| 15 || Bahura ng Kanluran     ||Bahura ng Quezon  || 01.10 || {{coord|08|52|N|112|15|E}}                           || {{VNM}} (Pulo ng Đá Tây)                    ||
|-
| 16 || Bahura ng Gitna  ||Bahura ng Quezon  || 00.88 || {{coord|08|56|N|112|21|E}}                           || {{VNM}} (Pulo ng Trường Sa Đông)                      ||
|-
| 17 || Pulo ng Patag 
|                              Pangkat Nanshan     || 00.57 || {{coord|10|49|N|115|49|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Patag)    ||
|-
| 18 || Pulo ng Panata      ||Pampang ng Kota       || 00.44 || {{coord|10|43|N|114|32|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Panata)   ||
|}
{{convert|177|ha|acre|abbr=on}} ang kabuuang lawak ng mga likas na pulo ng kapuluan at {{Convert|200|ha|acre|abbr=on}} kapag kasama ang tinambakang lupa.

[[Talaksan:Features in the Kalayaan Island Group.jpg|thumb|center|800px|Mapa galing sa NAMRIA na pinapakita ang mga pulo at katangian ng Kapuluan ng Kalayaan o ng Kapuluang Spratly (Spartly Islands). Ang mga pangalan ng mga pulo at katangian ay ang kinikilala ng gobyerno ng Pilipinas.]]
[[Talaksan:Spratly with flags.jpg|thumb|center|800px|Mapa na pinapakita ang mga pulo at katangian ng Kapuluan ng Kalayaan o ng Kapuluang Spratly (Spartly Islands). Ang mga watawat ay mga bansang nakakasakop sa mga pulo at ibang mga katangian.]]

==Kasaysayan==
[[Talaksan:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng mapang Velarde ang aktuwal na kontrol ng Pilipinas sa [[Bajo de Masinloc|Buhanginan ng Panatag]], pati na rin ang mga pulo sa labas ng [[Palawan]], na kinilala bilang Kapuluan ng Kalayaan. Naging isa sa mga pangunahing ebidensiya ang mapa sa pandaigdigang kaso ''[[Pilipinas v. Tsina]].'' Pinabulaanan nito ang di-umano'y pag-aangkin ng Tsina tungkol sa [[siyam na gatlang na guhit]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 Setyembre 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |trans-title=Narinig mo na ba ang Mapa ni Murillo Velarde ng 1734 at kung bakit kailangan itong pangalanan muli? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 Setyembre 2019 |access-date=6 Mayo 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;]]
Ipinakikita ng mga rekord na pinaninirahan ang mga isla ng mga mangingisdang Tsino at Biyetnames sa iba't ibang panahon sa kasaysayan. Noong 1888, pinagkalooban ang Central Borneo Company ng arindamyento o ''lease'' upang magguwano &quot;sa Pulo ng Sprattly at Káyo ng Amboyna.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FO 881/5741 |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C3652759 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220012213/https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C3652759 |archive-date=20 Pebrero 2020 |access-date=20 Pebrero 2020}}&lt;/ref&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], inokupahan ito ng mga tropa mula [[Indotsinang Pranses]] at Hapon.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Timeline |url=http://www.spratlys.org/history/spratly-islands-history-timeline.htm |archive-url=https://archive.today/20140321055855/http://www.spratlys.org/history/spratly-islands-history-timeline.htm |archive-date=21 Marso 2014 |access-date=21 Marso 2014 |work=History of the Spratlys |publisher=www.spratlys.org |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Chemillier-Gendreau |first=Monique |title=Sovereignty Over the Paracel and Spratly Islands |publisher=Kluwer Law International |year=2000 |isbn=978-90-411-1381-8 |language=en |trans-title=Sovereignty sa Mga Kapuluang Paracel at Spratly}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://www.ukho.gov.uk/PRODUCTSANDSERVICES/PAPERPUBLICATIONS/Pages/NauticalPubs.aspx |title=China Sea pilot |publisher=UKHO – United Kingdom Hydrographic Office |year=2010 |edition=8th |volume=1 |location=Taunton |language=en |trans-title=Piloto sa Dagat Tsina |access-date=21 Marso 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140321094148/https://www.ukho.gov.uk/PRODUCTSANDSERVICES/PAPERPUBLICATIONS/Pages/NauticalPubs.aspx |archive-date=21 Marso 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Subalit walang talaan ng malalaking pamayanan sa mga isla hanggang 1956, kung kailan nagpasya ang Pilipinong abenturero na si Tomás Cloma, Sr. na &quot;angkinin&quot; ang isang bahagi ng kapuluan ng Kalayaan bilang kanya, pinangalanan itong ''&quot;Free Territory of Freedomland''&quot; (Malayang Teritoryo ng Lupang-malaya).&lt;ref&gt;{{cite news |date=13 Enero 2014 |title=China and Philippines: The reasons why a battle for Zhongye (Pag-asa) Island seems unavoidable |language=en |trans-title=Tsina at Pilipinas: Ang mga dahilan kung bakit tila hindi maiiwasan ang labanan para sa Pulo ng Zhongye (Pag-asa) |newspaper=China Daily Mail |url=http://chinadailymail.com/2014/01/13/the-reasons-why-a-battle-for-zhongye-pag-asa-island-seems-unavoidable/ |url-status=live |access-date=21 Marso 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302121950/http://chinadailymail.com/2014/01/13/the-reasons-why-a-battle-for-zhongye-pag-asa-island-seems-unavoidable/ |archive-date=2 Marso 2014}}&lt;/ref&gt;

May ebidensiya ng presensiya ng tao sa rehiyon noon pa mang 50,000 taon nakalipas sa [[Kuwebang Tabon]], Palawan. Kaya mahirap sabihin kung kailan unang dumating ang mga tao sa kapuluang ito. Sa loob ng makasaysayang panahon, ilang grupo ang maaaring dumaan o sumakop sa mga pulo. Mula 600&amp;nbsp;BK hanggang 3&amp;nbsp;BK, nagkaroon ng migrasyon mula silangan pakanluran ng mga miyembro ng madaragating kultura ng Sa Huỳnh. Maaaring dumaan sila sa mga Kapuluan ng Kalayaan habang papunta sila sa Biyetnam. Itong mga migrante ang mga ninuno ng mga Cham, mga taong [[Mga wikang Austronesyo|nag-aaustronesyo]] na nagtatag ng imperyo ng Lumang [[Champa]] na namuno sa dagat na kilala noon ng maraming siglo bilang Dagat Champa.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Thurgood |first=Graham |title=From Ancient Cham to Modern Dialects: Two Thousand Years of Language Contact and Change |url=https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC |page=[https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC&amp;pg=PA16 16] |year=1999 |trans-title=Mula Sinaunang Cham hanggang Modernong Diyalekto: Dalawang Libong Taon ng Pakikipag-ugnayan at Pagbabago sa Wika |archive-url=https://web.archive.org/web/20160521043053/https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC |publisher=University of Hawaii Press |language=en |isbn=978-0-8248-2131-9 |access-date=16 Disyembre 2015 |archive-date=2016-05-21 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cham&quot;&gt;{{cite magazine|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-south-china-sea-vietnam-china-cambodia-champa/|title=The Cham: Descendants of Ancient Rulers of South China Sea Watch Maritime Dispute From Sidelines|access-date=29 Hunyo 2015|date=18 Hunyo 2014|magazine=National Geographic|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924055038/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-south-china-sea-vietnam-china-cambodia-champa/|archive-date=24 Setyembre 2014|url-status=dead|lang=en|trans-title=Ang Cham: Mga Kaapu-apuhan ng mga Sinaunang Pinuno ng Dagat Timog Tsina, Nagnonood ng Maritimong Alitan sa Tabi}}&lt;/ref&gt;

==Tingnan din==
*[[Kalayaan, Palawan]]
*[[Trường Sa, Khánh Hòa]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

{{Stub|Pilipinas}}

{{Philippines political divisions}}

[[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]]
[[Kategorya:Mga pulo ng Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga kapuluan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Vietnam]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Malaysia]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Republika ng Tsina]]</text>
      <sha1>73semxjqv8r0eb8f7fg360i83hmaddt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212210</id>
      <parentid>2212206</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:49:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Buod ng heograpiya at ekonomika */</comment>
      <origin>2212210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17180" sha1="29sddqv2efpackqcwoqmhn5bb80zfiu" xml:space="preserve">[[Talaksan:Spratly Islands-CIA WFB Map.png|Mapa ng mga Pulo ng Kalayaan|thumb]]

Ang '''Kapuluan ng Kalayaan'''&lt;ref&gt;{{cite news |last=Anda |first=Redempto |date=17 Hulyo 2012 |title=Government told of China buildup 2 months ago |language=en |trans-title=Pagtatatyo ng Tsina, ipinaalam sa pamahalaan sa 2 nakaraang buwan |newspaper=Philippine Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/44553 |url-status=live |access-date=29 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102073530/http://globalnation.inquirer.net/44553 |archive-date=2 Nobyembre 2013}}&lt;/ref&gt; o '''Kapuluang Spratly''' ({{lang-en|Kalayaan Island Group/Spratly Islands}}; {{lang-zh|c=南沙群島/南沙群岛|s=|t=|p=Nánshā Qúndǎo}}; {{lang-ms|Kepulauan Spratly}}; {{lang-vi|Quần đảo Trường Sa}}) ay isang pinag-agawang [[kapuluan]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Binubuo ng mga pulo, isleta, káyo,&lt;ref name=&quot;Madrolle1939&quot;&gt;{{cite journal |last=[[Claudius Madrolle]] |date=1939 |title=La question de Hai-nan et des Paracels |trans-title=Ang tanong ng Hai-nan at Paracel |url=http://www.persee.fr/doc/polit_0032-342x_1939_num_4_3_5631 |url-status=live |journal=Politique étrangère |language=fr |volume=4 |issue=3 |pages=302–312 |doi=10.3406/polit.1939.5631 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180605020349/https://www.persee.fr/doc/polit_0032-342x_1939_num_4_3_5631 |archive-date=5 June 2018 |access-date=7 May 2016}}&lt;/ref&gt; at higit sa 100 [[bahura]], minsan nakagrupo sa mga nakalubog na lumang [[karang]],&lt;ref name=&quot;ECO&quot;&gt;{{WWF ecoregion|id=im0148|name=South China Sea Islands}}&lt;/ref&gt; matatagpuan ang kapuluan sa bandang gitna ng mga baybayin ng [[Pilipinas]], [[Malaysia]], at timog [[Biyetnam]]. Ipinangalan kay Richard Spratly, ang balyenerong Britaniko noong ika-19 siglo na nakakita ng Pulo ng Spratly noong 1843, mas kaunti pa sa {{convert|2|km2|acre|abbr=on}} ang lupang natural ng mga isla na nakakalat sa lawak ng higit sa {{convert |425,000 |km2 |abbr=on}}. 

Isa sa mga pangunahing kapuluan ang Kapuluan ng Kalayaan sa Dagat Timog Tsina na nagpapalubha sa pamamahala at ekonomika sa bahaging ito ng [[Timog-silangang Asya]] dahil sa estrahetikong lokasyon nito sa mga daanan ng mga barko. Halos walang nakatira sa mga isla, ngunit napapalibutan ito ng dagat na mayaman sa isda at posibleng may malalaking reserba ng langis at likas na gas,&lt;ref name=&quot;Owen2012a&quot;&gt;Owen, N. A. and C. H. Schofield, 2012, ''Disputed South China Sea hydrocarbons in perspective'' [Pinag-aagawang haydrokarbon sa Dagat Timog Tsina sa balanseng pangmalas] (sa wikang Ingles)''.'' Marine Policy. bol. 36, blg. 3, mga pa. 809–822.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc20161712&quot;&gt;{{cite news |date=Hulyo 12, 2016 |title=Why is the South China Sea contentious? |language=en |trans-title=Bakit pinagtatalunan ang Dagat Timog Tsina? |newspaper=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-13748349?piano-modal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=13 Hunyo 2011 |title=Q&amp;A: South China Sea dispute |language=en |trans-title=T&amp;S: Alitan sa Dagat Timog Tsina |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13748349 |url-status=live |access-date=30 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017162612/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13748349 |archive-date=17 Oktubre 2013}}&lt;/ref&gt; kaya mahalaga ito sa mga nag-aangkin sa kanilang mga pagtatangka na magtatag ng mga hangganang internasyonal. May mga pamayanang sibilyan sa iilang pulo,  ngunit sa halos 45 pulo, isleta, bahura at buhanginan na inookupahan ng mga militar mula sa Malaysia, [[Tsina|Tsina (PRC)]], [[Taiwan|Taiwan (ROC)]], Pilipinas, at Biyetnam. Bukod pa rito, nag-angkin ang [[Brunay]] ng [[eksklusibong sonang ekonomiko]] sa timog-silangang bahagi ng Kapuluan ng Kalayaan, kabilang dito ang di-tinatahanang Bahurang Louisa. 

==Buod ng heograpiya at ekonomika==
Noong 1939, mga isleta sa bahura ang Kapuluan ng Kalayaan na pinanirahan ng mga ibong dagat.&lt;ref name=Madrolle1939 /&gt; Kahit nagtataglay ang Kapuluan ng Kalayaan ng 18 likas na pulo (''tingnan sa baba''), ayon sa isang sangguniang Tsino noong 1986, binubuo ang Kapuluan ng Kalayaan ng 14 pulo o isleta, 6 pampang, 113 bahurang lubog, 35 lubog na pampang at 25 buhanginang lubog.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Impact of Artificial Islands on Territorial Disputes Over The Spratly Islands, by Zou Keyuan |trans-title=Ang Epekto ng Mga Pulong Artipisyal sa Alitan sa Teritoryo ng Kapuluan ng Kalayaan, ni Zou Keyuan |url=http://nghiencuubiendong.vn/en/conferences-and-seminars-/second-international-workshop/597-the-impact-of-artificial-islands-on-territorial-disputes-over-the-sparatly-islands-by-zou-keyuan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://nghiencuubiendong.vn/en/conferences-and-seminars-/second-international-workshop/597-the-impact-of-artificial-islands-on-territorial-disputes-over-the-sparatly-islands-by-zou-keyuan |archive-date=10 Abril 2016 |access-date=7 Mayo 2016 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Kilala ang hilagang-silangang bahagi ng Kapuluan ng Kalayaan bilang ''Dangerous Ground'' (Lupang Mapanganib) at kakikitaan ng maraming mababang isla, bahurang lubog, at degradadong, lubog na karang na may [[sagay]] na kadalasang tumataas bigla mula sa kalaliman ng dagat na higit pa sa {{convert|1000|m|ft|sigfig=1}} – kaya delikadong maglayag sa lugar na iyon.

Halos parehas ang mga pulo; ang mga ito ay káyo (o {{lang|en|cay}} sa Ingles): mga islang buhangin na nabuo sa mga lumang bahura na degradado at nakalubog.  

Halos walang masasakang lupa ang Kapuluan ng Kalayaan. Halos walang nakatira roon, at iilang pulo lamang ang may permanenteng suplay ng maiinom na tubig.&lt;ref name=&quot;bbc20161712&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Mark E. Rosen |date=18 Hulyo 2016 |title=China Has Much to Gain From the South China Sea Ruling |language=en-US |trans-title=Tsina, Malaking Mapapakinabangan sa Alituntunin ukol sa Dagat Timog Tsina |work=The Diplomat |url=https://thediplomat.com/2016/07/china-has-much-to-gain-from-the-south-china-sea-ruling/ |url-status=live |access-date=2017-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428051012/https://thediplomat.com/2016/07/china-has-much-to-gain-from-the-south-china-sea-ruling/ |archive-date=28 Abril 2017}}&lt;/ref&gt;

Kabilang sa mga likas na yaman nito ang isda, guwano, langis at likas na gas.&lt;ref&gt;Tandaan, gayunpaman, kinekuwestiyon ng isang ulat ng US EIA noong 2013 ang ekonomikong biyabilidad ng karamihan ng mga potensiyal na reserba.&lt;/ref&gt; Kasama sa mga gawaing ekonomiko ang komersiyal na pangingisda, pagbabarko, pagmimina ng guwano, pagsasamantala ng langis at gas, at mas kamakailan, turismo. Matatagpuan ang Kapuluan ng Kalayaan malapit sa ilang mga daanan ng barko. 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!  # || Pangalan ng Pulo          ||sa Karang|| Area&lt;br/&gt;(ha.) || Lokasyon          || Kasalukuyang inookupahan ng         || Tinambakang lupa
|-                                 &lt;!-- Leading zeros and degrees &amp; minutes only are both required to make sorting work --&gt;
|  1 || [[Pulo ng Ligaw]]||Pampang ng Bayani   || 46.00 || {{coord|10|23|N|114|21|E}} || {{TWN}} (Pulo ng Taiping)          || ~6&amp;nbsp;ha
|-
|  2 || [[Pulo ng Pag-asa]]  ||Kapuluang Pag-asa       || 37.20 || {{coord|11|03|N|114|17|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Pag-asa)   ||
|-
|  3 || [[Pulo ng Likas]]||Pulo ng Likas  || 18.60 || {{coord|11|05|N|115|01|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Likas)    ||
|-
|  4 || [[Pulo ng Lagos]]||Pulo ng Spratly    || 13.00 || {{coord|08|38|N|111|55|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Trường Sa)    ||
|-
|  5 || [[Pulo ng Parola]]||[[Bahura ng Hilagang Peligro]]|| 12.70 || {{coord|11|28|N|114|21|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Parola)   ||
|-
|  6 || Pulo ng Pugad    ||[[Bahura ng Hilagang Peligro]]|| 12.00 || {{coord|11|26|N|114|20|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Song Tử Tây)  || ~8&amp;nbsp;ha
|-
|  7 || Pulo ng Rurok  ||Pampang ng Pagkakaisa       || 08.00 || {{coord|09|52|N|114|19|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sinh Tồn)     || ~1&amp;nbsp;ha
|-
|  8 || Pulo ng Lawak   ||Pangkat Nanshan     || 07.93 || {{coord|10|45|N|115|49|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Lawak)    ||
|-
|  9 || Pulo ng Bailan         ||Pampang ng Tizard       || 07.00 || {{coord|10|23|N|114|28|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sơn Ca)       || ~2.1&amp;nbsp;ha&lt;ref name=&quot;CSIS&quot;&gt;{{cite web |title=Sandcastles of their own: Vietnamese Expansion in the Spratly Islands |url=http://amti.csis.org/vietnam-island-building/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518103053/http://amti.csis.org/vietnam-island-building/ |archive-date=18 Mayo 2015 |access-date=13 Mayo 2016 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 10 || Pulo ng Kota    ||Pampang ng Kota       || 06.45 || {{coord|10|40|N|114|25|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Kota)     ||
|-
| 11 || Bahura ng Celerio     ||Bahura ng Celerio      || 06.20 || {{coord|07|22|N|113|50|E}} || {{flag|Malaysia}} (Bahura ng Layang-Layang) ||
|-
| 12 || Pulo ng Binago    ||Pampang ng Tizard       || 05.30 || {{coord|10|11|N|114|22|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Nam Yết)      ||
|-
| 13 || Pulo ng Datu Kalantiaw      ||Pulo ng Datu Kalantiaw       || 01.60 || {{coord|07|51|N|112|55|E}} || {{VNM}} (Pulo ng An Bang)      ||
|-
| 14 || Pulo ng Julian Felipe        ||Pampang ng Pagkakaisa       || 01.60 || {{coord|09|51|N|114|29|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sinh Tồn Đông)                     ||
|-
| 15 || Bahura ng Kanluran     ||Bahura ng Quezon  || 01.10 || {{coord|08|52|N|112|15|E}}                           || {{VNM}} (Pulo ng Đá Tây)                    ||
|-
| 16 || Bahura ng Gitna  ||Bahura ng Quezon  || 00.88 || {{coord|08|56|N|112|21|E}}                           || {{VNM}} (Pulo ng Trường Sa Đông)                      ||
|-
| 17 || Pulo ng Patag 
|                              Pangkat Nanshan     || 00.57 || {{coord|10|49|N|115|49|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Patag)    ||
|-
| 18 || Pulo ng Panata      ||Pampang ng Kota       || 00.44 || {{coord|10|43|N|114|32|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Panata)   ||
|}
{{convert|177|ha|acre|abbr=on}} ang kabuuang lawak ng mga likas na pulo ng kapuluan at {{Convert|200|ha|acre|abbr=on}} kapag kasama ang tinambakang lupa.

[[Talaksan:Features in the Kalayaan Island Group.jpg|thumb|center|800px|Mapa galing sa NAMRIA na pinapakita ang mga pulo at katangian ng Kapuluan ng Kalayaan o ng Kapuluang Spratly (Spartly Islands). Ang mga pangalan ng mga pulo at katangian ay ang kinikilala ng gobyerno ng Pilipinas.]]
[[Talaksan:Spratly with flags.jpg|thumb|center|800px|Mapa na pinapakita ang mga pulo at katangian ng Kapuluan ng Kalayaan o ng Kapuluang Spratly (Spartly Islands). Ang mga watawat ay mga bansang nakakasakop sa mga pulo at ibang mga katangian.]]

==Kasaysayan==
[[Talaksan:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng mapang Velarde ang aktuwal na kontrol ng Pilipinas sa [[Bajo de Masinloc|Buhanginan ng Panatag]], pati na rin ang mga pulo sa labas ng [[Palawan]], na kinilala bilang Kapuluan ng Kalayaan. Naging isa sa mga pangunahing ebidensiya ang mapa sa pandaigdigang kaso ''[[Pilipinas v. Tsina]].'' Pinabulaanan nito ang di-umano'y pag-aangkin ng Tsina tungkol sa [[siyam na gatlang na guhit]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 Setyembre 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |trans-title=Narinig mo na ba ang Mapa ni Murillo Velarde ng 1734 at kung bakit kailangan itong pangalanan muli? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 Setyembre 2019 |access-date=6 Mayo 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;]]
Ipinakikita ng mga rekord na pinaninirahan ang mga isla ng mga mangingisdang Tsino at Biyetnames sa iba't ibang panahon sa kasaysayan. Noong 1888, pinagkalooban ang Central Borneo Company ng arindamyento o ''lease'' upang magguwano &quot;sa Pulo ng Sprattly at Káyo ng Amboyna.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FO 881/5741 |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C3652759 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220012213/https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C3652759 |archive-date=20 Pebrero 2020 |access-date=20 Pebrero 2020}}&lt;/ref&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], inokupahan ito ng mga tropa mula [[Indotsinang Pranses]] at Hapon.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Timeline |url=http://www.spratlys.org/history/spratly-islands-history-timeline.htm |archive-url=https://archive.today/20140321055855/http://www.spratlys.org/history/spratly-islands-history-timeline.htm |archive-date=21 Marso 2014 |access-date=21 Marso 2014 |work=History of the Spratlys |publisher=www.spratlys.org |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Chemillier-Gendreau |first=Monique |title=Sovereignty Over the Paracel and Spratly Islands |publisher=Kluwer Law International |year=2000 |isbn=978-90-411-1381-8 |language=en |trans-title=Sovereignty sa Mga Kapuluang Paracel at Spratly}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://www.ukho.gov.uk/PRODUCTSANDSERVICES/PAPERPUBLICATIONS/Pages/NauticalPubs.aspx |title=China Sea pilot |publisher=UKHO – United Kingdom Hydrographic Office |year=2010 |edition=8th |volume=1 |location=Taunton |language=en |trans-title=Piloto sa Dagat Tsina |access-date=21 Marso 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140321094148/https://www.ukho.gov.uk/PRODUCTSANDSERVICES/PAPERPUBLICATIONS/Pages/NauticalPubs.aspx |archive-date=21 Marso 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Subalit walang talaan ng malalaking pamayanan sa mga isla hanggang 1956, kung kailan nagpasya ang Pilipinong abenturero na si Tomás Cloma, Sr. na &quot;angkinin&quot; ang isang bahagi ng kapuluan ng Kalayaan bilang kanya, pinangalanan itong ''&quot;Free Territory of Freedomland''&quot; (Malayang Teritoryo ng Lupang-malaya).&lt;ref&gt;{{cite news |date=13 Enero 2014 |title=China and Philippines: The reasons why a battle for Zhongye (Pag-asa) Island seems unavoidable |language=en |trans-title=Tsina at Pilipinas: Ang mga dahilan kung bakit tila hindi maiiwasan ang labanan para sa Pulo ng Zhongye (Pag-asa) |newspaper=China Daily Mail |url=http://chinadailymail.com/2014/01/13/the-reasons-why-a-battle-for-zhongye-pag-asa-island-seems-unavoidable/ |url-status=live |access-date=21 Marso 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302121950/http://chinadailymail.com/2014/01/13/the-reasons-why-a-battle-for-zhongye-pag-asa-island-seems-unavoidable/ |archive-date=2 Marso 2014}}&lt;/ref&gt;

May ebidensiya ng presensiya ng tao sa rehiyon noon pa mang 50,000 taon nakalipas sa [[Kuwebang Tabon]], Palawan. Kaya mahirap sabihin kung kailan unang dumating ang mga tao sa kapuluang ito. Sa loob ng makasaysayang panahon, ilang grupo ang maaaring dumaan o sumakop sa mga pulo. Mula 600&amp;nbsp;BK hanggang 3&amp;nbsp;BK, nagkaroon ng migrasyon mula silangan pakanluran ng mga miyembro ng madaragating kultura ng Sa Huỳnh. Maaaring dumaan sila sa mga Kapuluan ng Kalayaan habang papunta sila sa Biyetnam. Itong mga migrante ang mga ninuno ng mga Cham, mga taong [[Mga wikang Austronesyo|nag-aaustronesyo]] na nagtatag ng imperyo ng Lumang [[Champa]] na namuno sa dagat na kilala noon ng maraming siglo bilang Dagat Champa.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Thurgood |first=Graham |title=From Ancient Cham to Modern Dialects: Two Thousand Years of Language Contact and Change |url=https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC |page=[https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC&amp;pg=PA16 16] |year=1999 |trans-title=Mula Sinaunang Cham hanggang Modernong Diyalekto: Dalawang Libong Taon ng Pakikipag-ugnayan at Pagbabago sa Wika |archive-url=https://web.archive.org/web/20160521043053/https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC |publisher=University of Hawaii Press |language=en |isbn=978-0-8248-2131-9 |access-date=16 Disyembre 2015 |archive-date=2016-05-21 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cham&quot;&gt;{{cite magazine|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-south-china-sea-vietnam-china-cambodia-champa/|title=The Cham: Descendants of Ancient Rulers of South China Sea Watch Maritime Dispute From Sidelines|access-date=29 Hunyo 2015|date=18 Hunyo 2014|magazine=National Geographic|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924055038/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-south-china-sea-vietnam-china-cambodia-champa/|archive-date=24 Setyembre 2014|url-status=dead|lang=en|trans-title=Ang Cham: Mga Kaapu-apuhan ng mga Sinaunang Pinuno ng Dagat Timog Tsina, Nagnonood ng Maritimong Alitan sa Tabi}}&lt;/ref&gt;

==Tingnan din==
*[[Kalayaan, Palawan]]
*[[Trường Sa, Khánh Hòa]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

{{Stub|Pilipinas}}

{{Philippines political divisions}}

[[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]]
[[Kategorya:Mga pulo ng Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga kapuluan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Vietnam]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Malaysia]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Republika ng Tsina]]</text>
      <sha1>29sddqv2efpackqcwoqmhn5bb80zfiu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212213</id>
      <parentid>2212210</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <comment>/* Buod ng heograpiya at ekonomika */</comment>
      <origin>2212213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17180" sha1="c821z4duvzhpagkq4ti19t6un6q0s34" xml:space="preserve">[[Talaksan:Spratly Islands-CIA WFB Map.png|Mapa ng mga Pulo ng Kalayaan|thumb]]

Ang '''Kapuluan ng Kalayaan'''&lt;ref&gt;{{cite news |last=Anda |first=Redempto |date=17 Hulyo 2012 |title=Government told of China buildup 2 months ago |language=en |trans-title=Pagtatatyo ng Tsina, ipinaalam sa pamahalaan sa 2 nakaraang buwan |newspaper=Philippine Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/44553 |url-status=live |access-date=29 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102073530/http://globalnation.inquirer.net/44553 |archive-date=2 Nobyembre 2013}}&lt;/ref&gt; o '''Kapuluang Spratly''' ({{lang-en|Kalayaan Island Group/Spratly Islands}}; {{lang-zh|c=南沙群島/南沙群岛|s=|t=|p=Nánshā Qúndǎo}}; {{lang-ms|Kepulauan Spratly}}; {{lang-vi|Quần đảo Trường Sa}}) ay isang pinag-agawang [[kapuluan]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Binubuo ng mga pulo, isleta, káyo,&lt;ref name=&quot;Madrolle1939&quot;&gt;{{cite journal |last=[[Claudius Madrolle]] |date=1939 |title=La question de Hai-nan et des Paracels |trans-title=Ang tanong ng Hai-nan at Paracel |url=http://www.persee.fr/doc/polit_0032-342x_1939_num_4_3_5631 |url-status=live |journal=Politique étrangère |language=fr |volume=4 |issue=3 |pages=302–312 |doi=10.3406/polit.1939.5631 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180605020349/https://www.persee.fr/doc/polit_0032-342x_1939_num_4_3_5631 |archive-date=5 June 2018 |access-date=7 May 2016}}&lt;/ref&gt; at higit sa 100 [[bahura]], minsan nakagrupo sa mga nakalubog na lumang [[karang]],&lt;ref name=&quot;ECO&quot;&gt;{{WWF ecoregion|id=im0148|name=South China Sea Islands}}&lt;/ref&gt; matatagpuan ang kapuluan sa bandang gitna ng mga baybayin ng [[Pilipinas]], [[Malaysia]], at timog [[Biyetnam]]. Ipinangalan kay Richard Spratly, ang balyenerong Britaniko noong ika-19 siglo na nakakita ng Pulo ng Spratly noong 1843, mas kaunti pa sa {{convert|2|km2|acre|abbr=on}} ang lupang natural ng mga isla na nakakalat sa lawak ng higit sa {{convert |425,000 |km2 |abbr=on}}. 

Isa sa mga pangunahing kapuluan ang Kapuluan ng Kalayaan sa Dagat Timog Tsina na nagpapalubha sa pamamahala at ekonomika sa bahaging ito ng [[Timog-silangang Asya]] dahil sa estrahetikong lokasyon nito sa mga daanan ng mga barko. Halos walang nakatira sa mga isla, ngunit napapalibutan ito ng dagat na mayaman sa isda at posibleng may malalaking reserba ng langis at likas na gas,&lt;ref name=&quot;Owen2012a&quot;&gt;Owen, N. A. and C. H. Schofield, 2012, ''Disputed South China Sea hydrocarbons in perspective'' [Pinag-aagawang haydrokarbon sa Dagat Timog Tsina sa balanseng pangmalas] (sa wikang Ingles)''.'' Marine Policy. bol. 36, blg. 3, mga pa. 809–822.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc20161712&quot;&gt;{{cite news |date=Hulyo 12, 2016 |title=Why is the South China Sea contentious? |language=en |trans-title=Bakit pinagtatalunan ang Dagat Timog Tsina? |newspaper=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-13748349?piano-modal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=13 Hunyo 2011 |title=Q&amp;A: South China Sea dispute |language=en |trans-title=T&amp;S: Alitan sa Dagat Timog Tsina |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13748349 |url-status=live |access-date=30 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017162612/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13748349 |archive-date=17 Oktubre 2013}}&lt;/ref&gt; kaya mahalaga ito sa mga nag-aangkin sa kanilang mga pagtatangka na magtatag ng mga hangganang internasyonal. May mga pamayanang sibilyan sa iilang pulo,  ngunit sa halos 45 pulo, isleta, bahura at buhanginan na inookupahan ng mga militar mula sa Malaysia, [[Tsina|Tsina (PRC)]], [[Taiwan|Taiwan (ROC)]], Pilipinas, at Biyetnam. Bukod pa rito, nag-angkin ang [[Brunay]] ng [[eksklusibong sonang ekonomiko]] sa timog-silangang bahagi ng Kapuluan ng Kalayaan, kabilang dito ang di-tinatahanang Bahurang Louisa. 

==Buod ng heograpiya at ekonomika==
Noong 1939, mga isleta sa bahura ang Kapuluan ng Kalayaan na pinanirahan ng mga ibong dagat.&lt;ref name=Madrolle1939 /&gt; Kahit nagtataglay ang Kapuluan ng Kalayaan ng 18 likas na pulo (''tingnan sa baba''), ayon sa isang sangguniang Tsino noong 1986, binubuo ang Kapuluan ng Kalayaan ng 14 pulo o isleta, 6 pampang, 113 bahurang lubog, 35 lubog na pampang at 25 buhanginang lubog.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Impact of Artificial Islands on Territorial Disputes Over The Spratly Islands, by Zou Keyuan |trans-title=Ang Epekto ng Mga Pulong Artipisyal sa Alitan sa Teritoryo ng Kapuluan ng Kalayaan, ni Zou Keyuan |url=http://nghiencuubiendong.vn/en/conferences-and-seminars-/second-international-workshop/597-the-impact-of-artificial-islands-on-territorial-disputes-over-the-sparatly-islands-by-zou-keyuan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://nghiencuubiendong.vn/en/conferences-and-seminars-/second-international-workshop/597-the-impact-of-artificial-islands-on-territorial-disputes-over-the-sparatly-islands-by-zou-keyuan |archive-date=10 Abril 2016 |access-date=7 Mayo 2016 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Kilala ang hilagang-silangang bahagi ng Kapuluan ng Kalayaan bilang ''Dangerous Ground'' (Lupang Mapanganib) at kakikitaan ng maraming mababang isla, bahurang lubog, at degradadong, lubog na karang na may [[sagay]] na kadalasang tumataas bigla mula sa kalaliman ng dagat na higit pa sa {{convert|1000|m|ft|sigfig=1}} – kaya delikadong maglayag sa lugar na iyon.

Halos parehas ang mga pulo; ang mga ito ay káyo (o {{lang|en|cay}} sa Ingles): mga islang buhangin na nabuo sa mga lumang bahura na degradado at nakalubog.  

Halos walang masasakang lupa ang Kapuluan ng Kalayaan. Halos walang nakatira roon, at iilang pulo lamang ang may permanenteng suplay ng maiinom na tubig.&lt;ref name=&quot;bbc20161712&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Mark E. Rosen |date=18 Hulyo 2016 |title=China Has Much to Gain From the South China Sea Ruling |language=en-US |trans-title=Tsina, Malaking Mapapakinabangan sa Alituntunin ukol sa Dagat Timog Tsina |work=The Diplomat |url=https://thediplomat.com/2016/07/china-has-much-to-gain-from-the-south-china-sea-ruling/ |url-status=live |access-date=2017-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428051012/https://thediplomat.com/2016/07/china-has-much-to-gain-from-the-south-china-sea-ruling/ |archive-date=28 Abril 2017}}&lt;/ref&gt;

Kabilang sa mga likas na yaman nito ang isda, guwano, langis at likas na gas.&lt;ref&gt;Tandaan, gayunpaman, kinekuwestiyon ng isang ulat ng US EIA noong 2013 ang ekonomikong biyabilidad ng karamihan ng mga potensiyal na reserba.&lt;/ref&gt; Kasama sa mga gawaing ekonomiko ang komersiyal na pangingisda, pagbabarko, pagmimina ng guwano, pagsasamantala ng langis at gas, at mas kamakailan, turismo. Matatagpuan ang Kapuluan ng Kalayaan malapit sa ilang mga daanan ng barko. 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!  # || Pangalan ng Pulo          ||sa Karang|| Area&lt;br/&gt;(ha.) || Lokasyon          || Kasalukuyang inookupahan ng         || Tinambakang lupa
|-                                 &lt;!-- Leading zeros and degrees &amp; minutes only are both required to make sorting work --&gt;
|  1 || [[Pulo ng Ligaw]]||Pampang ng Bayani   || 46.00 || {{coord|10|23|N|114|21|E}} || {{TWN}} (Pulo ng Taiping)          || ~6&amp;nbsp;ha
|-
|  2 || [[Pulo ng Pag-asa]]  ||Kapuluang Pag-asa       || 37.20 || {{coord|11|03|N|114|17|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Pag-asa)   ||
|-
|  3 || [[Pulo ng Likas]]||Pulo ng Likas  || 18.60 || {{coord|11|05|N|115|01|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Likas)    ||
|-
|  4 || [[Pulo ng Lagos]]||Pulo ng Spratly    || 13.00 || {{coord|08|38|N|111|55|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Trường Sa)    ||
|-
|  5 || [[Pulo ng Parola]]||[[Bahura ng Hilagang Peligro]]|| 12.70 || {{coord|11|28|N|114|21|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Parola)   ||
|-
|  6 || Pulo ng Pugad    ||[[Bahura ng Hilagang Peligro]]|| 12.00 || {{coord|11|26|N|114|20|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Song Tử Tây)  || ~8&amp;nbsp;ha
|-
|  7 || Pulo ng Rurok  ||Pampang ng Pagkakaisa       || 08.00 || {{coord|09|52|N|114|19|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sinh Tồn)     || ~1&amp;nbsp;ha
|-
|  8 || Pulo ng Lawak   ||Pangkat Nanshan     || 07.93 || {{coord|10|45|N|115|49|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Lawak)    ||
|-
|  9 || Pulo ng Bailan         ||Pampang ng Bayani       || 07.00 || {{coord|10|23|N|114|28|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sơn Ca)       || ~2.1&amp;nbsp;ha&lt;ref name=&quot;CSIS&quot;&gt;{{cite web |title=Sandcastles of their own: Vietnamese Expansion in the Spratly Islands |url=http://amti.csis.org/vietnam-island-building/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518103053/http://amti.csis.org/vietnam-island-building/ |archive-date=18 Mayo 2015 |access-date=13 Mayo 2016 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 10 || Pulo ng Kota    ||Pampang ng Kota       || 06.45 || {{coord|10|40|N|114|25|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Kota)     ||
|-
| 11 || Bahura ng Celerio     ||Bahura ng Celerio      || 06.20 || {{coord|07|22|N|113|50|E}} || {{flag|Malaysia}} (Bahura ng Layang-Layang) ||
|-
| 12 || Pulo ng Binago    ||Pampang ng Bayani       || 05.30 || {{coord|10|11|N|114|22|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Nam Yết)      ||
|-
| 13 || Pulo ng Datu Kalantiaw      ||Pulo ng Datu Kalantiaw       || 01.60 || {{coord|07|51|N|112|55|E}} || {{VNM}} (Pulo ng An Bang)      ||
|-
| 14 || Pulo ng Julian Felipe        ||Pampang ng Pagkakaisa       || 01.60 || {{coord|09|51|N|114|29|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sinh Tồn Đông)                     ||
|-
| 15 || Bahura ng Kanluran     ||Bahura ng Quezon  || 01.10 || {{coord|08|52|N|112|15|E}}                           || {{VNM}} (Pulo ng Đá Tây)                    ||
|-
| 16 || Bahura ng Gitna  ||Bahura ng Quezon  || 00.88 || {{coord|08|56|N|112|21|E}}                           || {{VNM}} (Pulo ng Trường Sa Đông)                      ||
|-
| 17 || Pulo ng Patag 
|                              Pangkat Nanshan     || 00.57 || {{coord|10|49|N|115|49|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Patag)    ||
|-
| 18 || Pulo ng Panata      ||Pampang ng Kota       || 00.44 || {{coord|10|43|N|114|32|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Panata)   ||
|}
{{convert|177|ha|acre|abbr=on}} ang kabuuang lawak ng mga likas na pulo ng kapuluan at {{Convert|200|ha|acre|abbr=on}} kapag kasama ang tinambakang lupa.

[[Talaksan:Features in the Kalayaan Island Group.jpg|thumb|center|800px|Mapa galing sa NAMRIA na pinapakita ang mga pulo at katangian ng Kapuluan ng Kalayaan o ng Kapuluang Spratly (Spartly Islands). Ang mga pangalan ng mga pulo at katangian ay ang kinikilala ng gobyerno ng Pilipinas.]]
[[Talaksan:Spratly with flags.jpg|thumb|center|800px|Mapa na pinapakita ang mga pulo at katangian ng Kapuluan ng Kalayaan o ng Kapuluang Spratly (Spartly Islands). Ang mga watawat ay mga bansang nakakasakop sa mga pulo at ibang mga katangian.]]

==Kasaysayan==
[[Talaksan:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng mapang Velarde ang aktuwal na kontrol ng Pilipinas sa [[Bajo de Masinloc|Buhanginan ng Panatag]], pati na rin ang mga pulo sa labas ng [[Palawan]], na kinilala bilang Kapuluan ng Kalayaan. Naging isa sa mga pangunahing ebidensiya ang mapa sa pandaigdigang kaso ''[[Pilipinas v. Tsina]].'' Pinabulaanan nito ang di-umano'y pag-aangkin ng Tsina tungkol sa [[siyam na gatlang na guhit]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 Setyembre 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |trans-title=Narinig mo na ba ang Mapa ni Murillo Velarde ng 1734 at kung bakit kailangan itong pangalanan muli? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 Setyembre 2019 |access-date=6 Mayo 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;]]
Ipinakikita ng mga rekord na pinaninirahan ang mga isla ng mga mangingisdang Tsino at Biyetnames sa iba't ibang panahon sa kasaysayan. Noong 1888, pinagkalooban ang Central Borneo Company ng arindamyento o ''lease'' upang magguwano &quot;sa Pulo ng Sprattly at Káyo ng Amboyna.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FO 881/5741 |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C3652759 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220012213/https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C3652759 |archive-date=20 Pebrero 2020 |access-date=20 Pebrero 2020}}&lt;/ref&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], inokupahan ito ng mga tropa mula [[Indotsinang Pranses]] at Hapon.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Timeline |url=http://www.spratlys.org/history/spratly-islands-history-timeline.htm |archive-url=https://archive.today/20140321055855/http://www.spratlys.org/history/spratly-islands-history-timeline.htm |archive-date=21 Marso 2014 |access-date=21 Marso 2014 |work=History of the Spratlys |publisher=www.spratlys.org |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Chemillier-Gendreau |first=Monique |title=Sovereignty Over the Paracel and Spratly Islands |publisher=Kluwer Law International |year=2000 |isbn=978-90-411-1381-8 |language=en |trans-title=Sovereignty sa Mga Kapuluang Paracel at Spratly}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://www.ukho.gov.uk/PRODUCTSANDSERVICES/PAPERPUBLICATIONS/Pages/NauticalPubs.aspx |title=China Sea pilot |publisher=UKHO – United Kingdom Hydrographic Office |year=2010 |edition=8th |volume=1 |location=Taunton |language=en |trans-title=Piloto sa Dagat Tsina |access-date=21 Marso 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140321094148/https://www.ukho.gov.uk/PRODUCTSANDSERVICES/PAPERPUBLICATIONS/Pages/NauticalPubs.aspx |archive-date=21 Marso 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Subalit walang talaan ng malalaking pamayanan sa mga isla hanggang 1956, kung kailan nagpasya ang Pilipinong abenturero na si Tomás Cloma, Sr. na &quot;angkinin&quot; ang isang bahagi ng kapuluan ng Kalayaan bilang kanya, pinangalanan itong ''&quot;Free Territory of Freedomland''&quot; (Malayang Teritoryo ng Lupang-malaya).&lt;ref&gt;{{cite news |date=13 Enero 2014 |title=China and Philippines: The reasons why a battle for Zhongye (Pag-asa) Island seems unavoidable |language=en |trans-title=Tsina at Pilipinas: Ang mga dahilan kung bakit tila hindi maiiwasan ang labanan para sa Pulo ng Zhongye (Pag-asa) |newspaper=China Daily Mail |url=http://chinadailymail.com/2014/01/13/the-reasons-why-a-battle-for-zhongye-pag-asa-island-seems-unavoidable/ |url-status=live |access-date=21 Marso 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302121950/http://chinadailymail.com/2014/01/13/the-reasons-why-a-battle-for-zhongye-pag-asa-island-seems-unavoidable/ |archive-date=2 Marso 2014}}&lt;/ref&gt;

May ebidensiya ng presensiya ng tao sa rehiyon noon pa mang 50,000 taon nakalipas sa [[Kuwebang Tabon]], Palawan. Kaya mahirap sabihin kung kailan unang dumating ang mga tao sa kapuluang ito. Sa loob ng makasaysayang panahon, ilang grupo ang maaaring dumaan o sumakop sa mga pulo. Mula 600&amp;nbsp;BK hanggang 3&amp;nbsp;BK, nagkaroon ng migrasyon mula silangan pakanluran ng mga miyembro ng madaragating kultura ng Sa Huỳnh. Maaaring dumaan sila sa mga Kapuluan ng Kalayaan habang papunta sila sa Biyetnam. Itong mga migrante ang mga ninuno ng mga Cham, mga taong [[Mga wikang Austronesyo|nag-aaustronesyo]] na nagtatag ng imperyo ng Lumang [[Champa]] na namuno sa dagat na kilala noon ng maraming siglo bilang Dagat Champa.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Thurgood |first=Graham |title=From Ancient Cham to Modern Dialects: Two Thousand Years of Language Contact and Change |url=https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC |page=[https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC&amp;pg=PA16 16] |year=1999 |trans-title=Mula Sinaunang Cham hanggang Modernong Diyalekto: Dalawang Libong Taon ng Pakikipag-ugnayan at Pagbabago sa Wika |archive-url=https://web.archive.org/web/20160521043053/https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC |publisher=University of Hawaii Press |language=en |isbn=978-0-8248-2131-9 |access-date=16 Disyembre 2015 |archive-date=2016-05-21 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cham&quot;&gt;{{cite magazine|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-south-china-sea-vietnam-china-cambodia-champa/|title=The Cham: Descendants of Ancient Rulers of South China Sea Watch Maritime Dispute From Sidelines|access-date=29 Hunyo 2015|date=18 Hunyo 2014|magazine=National Geographic|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924055038/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-south-china-sea-vietnam-china-cambodia-champa/|archive-date=24 Setyembre 2014|url-status=dead|lang=en|trans-title=Ang Cham: Mga Kaapu-apuhan ng mga Sinaunang Pinuno ng Dagat Timog Tsina, Nagnonood ng Maritimong Alitan sa Tabi}}&lt;/ref&gt;

==Tingnan din==
*[[Kalayaan, Palawan]]
*[[Trường Sa, Khánh Hòa]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

{{Stub|Pilipinas}}

{{Philippines political divisions}}

[[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]]
[[Kategorya:Mga pulo ng Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga kapuluan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Vietnam]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Malaysia]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Republika ng Tsina]]</text>
      <sha1>c821z4duvzhpagkq4ti19t6un6q0s34</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212215</id>
      <parentid>2212213</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:53:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Buod ng heograpiya at ekonomika */</comment>
      <origin>2212215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17178" sha1="ozo11jihnwfe1japj23mkkdcelcvmdq" xml:space="preserve">[[Talaksan:Spratly Islands-CIA WFB Map.png|Mapa ng mga Pulo ng Kalayaan|thumb]]

Ang '''Kapuluan ng Kalayaan'''&lt;ref&gt;{{cite news |last=Anda |first=Redempto |date=17 Hulyo 2012 |title=Government told of China buildup 2 months ago |language=en |trans-title=Pagtatatyo ng Tsina, ipinaalam sa pamahalaan sa 2 nakaraang buwan |newspaper=Philippine Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/44553 |url-status=live |access-date=29 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102073530/http://globalnation.inquirer.net/44553 |archive-date=2 Nobyembre 2013}}&lt;/ref&gt; o '''Kapuluang Spratly''' ({{lang-en|Kalayaan Island Group/Spratly Islands}}; {{lang-zh|c=南沙群島/南沙群岛|s=|t=|p=Nánshā Qúndǎo}}; {{lang-ms|Kepulauan Spratly}}; {{lang-vi|Quần đảo Trường Sa}}) ay isang pinag-agawang [[kapuluan]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Binubuo ng mga pulo, isleta, káyo,&lt;ref name=&quot;Madrolle1939&quot;&gt;{{cite journal |last=[[Claudius Madrolle]] |date=1939 |title=La question de Hai-nan et des Paracels |trans-title=Ang tanong ng Hai-nan at Paracel |url=http://www.persee.fr/doc/polit_0032-342x_1939_num_4_3_5631 |url-status=live |journal=Politique étrangère |language=fr |volume=4 |issue=3 |pages=302–312 |doi=10.3406/polit.1939.5631 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180605020349/https://www.persee.fr/doc/polit_0032-342x_1939_num_4_3_5631 |archive-date=5 June 2018 |access-date=7 May 2016}}&lt;/ref&gt; at higit sa 100 [[bahura]], minsan nakagrupo sa mga nakalubog na lumang [[karang]],&lt;ref name=&quot;ECO&quot;&gt;{{WWF ecoregion|id=im0148|name=South China Sea Islands}}&lt;/ref&gt; matatagpuan ang kapuluan sa bandang gitna ng mga baybayin ng [[Pilipinas]], [[Malaysia]], at timog [[Biyetnam]]. Ipinangalan kay Richard Spratly, ang balyenerong Britaniko noong ika-19 siglo na nakakita ng Pulo ng Spratly noong 1843, mas kaunti pa sa {{convert|2|km2|acre|abbr=on}} ang lupang natural ng mga isla na nakakalat sa lawak ng higit sa {{convert |425,000 |km2 |abbr=on}}. 

Isa sa mga pangunahing kapuluan ang Kapuluan ng Kalayaan sa Dagat Timog Tsina na nagpapalubha sa pamamahala at ekonomika sa bahaging ito ng [[Timog-silangang Asya]] dahil sa estrahetikong lokasyon nito sa mga daanan ng mga barko. Halos walang nakatira sa mga isla, ngunit napapalibutan ito ng dagat na mayaman sa isda at posibleng may malalaking reserba ng langis at likas na gas,&lt;ref name=&quot;Owen2012a&quot;&gt;Owen, N. A. and C. H. Schofield, 2012, ''Disputed South China Sea hydrocarbons in perspective'' [Pinag-aagawang haydrokarbon sa Dagat Timog Tsina sa balanseng pangmalas] (sa wikang Ingles)''.'' Marine Policy. bol. 36, blg. 3, mga pa. 809–822.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc20161712&quot;&gt;{{cite news |date=Hulyo 12, 2016 |title=Why is the South China Sea contentious? |language=en |trans-title=Bakit pinagtatalunan ang Dagat Timog Tsina? |newspaper=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-13748349?piano-modal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=13 Hunyo 2011 |title=Q&amp;A: South China Sea dispute |language=en |trans-title=T&amp;S: Alitan sa Dagat Timog Tsina |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13748349 |url-status=live |access-date=30 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017162612/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13748349 |archive-date=17 Oktubre 2013}}&lt;/ref&gt; kaya mahalaga ito sa mga nag-aangkin sa kanilang mga pagtatangka na magtatag ng mga hangganang internasyonal. May mga pamayanang sibilyan sa iilang pulo,  ngunit sa halos 45 pulo, isleta, bahura at buhanginan na inookupahan ng mga militar mula sa Malaysia, [[Tsina|Tsina (PRC)]], [[Taiwan|Taiwan (ROC)]], Pilipinas, at Biyetnam. Bukod pa rito, nag-angkin ang [[Brunay]] ng [[eksklusibong sonang ekonomiko]] sa timog-silangang bahagi ng Kapuluan ng Kalayaan, kabilang dito ang di-tinatahanang Bahurang Louisa. 

==Buod ng heograpiya at ekonomika==
Noong 1939, mga isleta sa bahura ang Kapuluan ng Kalayaan na pinanirahan ng mga ibong dagat.&lt;ref name=Madrolle1939 /&gt; Kahit nagtataglay ang Kapuluan ng Kalayaan ng 18 likas na pulo (''tingnan sa baba''), ayon sa isang sangguniang Tsino noong 1986, binubuo ang Kapuluan ng Kalayaan ng 14 pulo o isleta, 6 pampang, 113 bahurang lubog, 35 lubog na pampang at 25 buhanginang lubog.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Impact of Artificial Islands on Territorial Disputes Over The Spratly Islands, by Zou Keyuan |trans-title=Ang Epekto ng Mga Pulong Artipisyal sa Alitan sa Teritoryo ng Kapuluan ng Kalayaan, ni Zou Keyuan |url=http://nghiencuubiendong.vn/en/conferences-and-seminars-/second-international-workshop/597-the-impact-of-artificial-islands-on-territorial-disputes-over-the-sparatly-islands-by-zou-keyuan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://nghiencuubiendong.vn/en/conferences-and-seminars-/second-international-workshop/597-the-impact-of-artificial-islands-on-territorial-disputes-over-the-sparatly-islands-by-zou-keyuan |archive-date=10 Abril 2016 |access-date=7 Mayo 2016 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Kilala ang hilagang-silangang bahagi ng Kapuluan ng Kalayaan bilang ''Dangerous Ground'' (Lupang Mapanganib) at kakikitaan ng maraming mababang isla, bahurang lubog, at degradadong, lubog na karang na may [[sagay]] na kadalasang tumataas bigla mula sa kalaliman ng dagat na higit pa sa {{convert|1000|m|ft|sigfig=1}} – kaya delikadong maglayag sa lugar na iyon.

Halos parehas ang mga pulo; ang mga ito ay káyo (o {{lang|en|cay}} sa Ingles): mga islang buhangin na nabuo sa mga lumang bahura na degradado at nakalubog.  

Halos walang masasakang lupa ang Kapuluan ng Kalayaan. Halos walang nakatira roon, at iilang pulo lamang ang may permanenteng suplay ng maiinom na tubig.&lt;ref name=&quot;bbc20161712&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Mark E. Rosen |date=18 Hulyo 2016 |title=China Has Much to Gain From the South China Sea Ruling |language=en-US |trans-title=Tsina, Malaking Mapapakinabangan sa Alituntunin ukol sa Dagat Timog Tsina |work=The Diplomat |url=https://thediplomat.com/2016/07/china-has-much-to-gain-from-the-south-china-sea-ruling/ |url-status=live |access-date=2017-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428051012/https://thediplomat.com/2016/07/china-has-much-to-gain-from-the-south-china-sea-ruling/ |archive-date=28 Abril 2017}}&lt;/ref&gt;

Kabilang sa mga likas na yaman nito ang isda, guwano, langis at likas na gas.&lt;ref&gt;Tandaan, gayunpaman, kinekuwestiyon ng isang ulat ng US EIA noong 2013 ang ekonomikong biyabilidad ng karamihan ng mga potensiyal na reserba.&lt;/ref&gt; Kasama sa mga gawaing ekonomiko ang komersiyal na pangingisda, pagbabarko, pagmimina ng guwano, pagsasamantala ng langis at gas, at mas kamakailan, turismo. Matatagpuan ang Kapuluan ng Kalayaan malapit sa ilang mga daanan ng barko. 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!  # || Pangalan ng Pulo          ||sa Karang|| Area&lt;br/&gt;(ha.) || Lokasyon          || Kasalukuyang inookupahan ng         || Tinambakang lupa
|-                                 &lt;!-- Leading zeros and degrees &amp; minutes only are both required to make sorting work --&gt;
|  1 || [[Pulo ng Ligaw]]||Pampang ng Bayani   || 46.00 || {{coord|10|23|N|114|21|E}} || {{TWN}} (Pulo ng Taiping)          || ~6&amp;nbsp;ha
|-
|  2 || [[Pulo ng Pag-asa]]  ||Kapuluang Pag-asa       || 37.20 || {{coord|11|03|N|114|17|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Pag-asa)   ||
|-
|  3 || [[Pulo ng Likas]]||Pulo ng Likas  || 18.60 || {{coord|11|05|N|115|01|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Likas)    ||
|-
|  4 || [[Pulo ng Lagos]]||Pulo ng Spratly    || 13.00 || {{coord|08|38|N|111|55|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Trường Sa)    ||
|-
|  5 || [[Pulo ng Parola]]||[[Bahura ng Hilagang Peligro]]|| 12.70 || {{coord|11|28|N|114|21|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Parola)   ||
|-
|  6 || Pulo ng Pugad    ||[[Bahura ng Hilagang Peligro]]|| 12.00 || {{coord|11|26|N|114|20|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Song Tử Tây)  || ~8&amp;nbsp;ha
|-
|  7 || Pulo ng Rurok  ||Pampang ng Pagkakaisa       || 08.00 || {{coord|09|52|N|114|19|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sinh Tồn)     || ~1&amp;nbsp;ha
|-
|  8 || Pulo ng Lawak   ||Pangkat Nanshan     || 07.93 || {{coord|10|45|N|115|49|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Lawak)    ||
|-
|  9 || Pulo ng Bailan         ||Pampang ng Bayani       || 07.00 || {{coord|10|23|N|114|28|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sơn Ca)       || ~2.1&amp;nbsp;ha&lt;ref name=&quot;CSIS&quot;&gt;{{cite web |title=Sandcastles of their own: Vietnamese Expansion in the Spratly Islands |url=http://amti.csis.org/vietnam-island-building/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518103053/http://amti.csis.org/vietnam-island-building/ |archive-date=18 Mayo 2015 |access-date=13 Mayo 2016 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 10 || Pulo ng Kota    ||Pampang ng Kota       || 06.45 || {{coord|10|40|N|114|25|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Kota)     ||
|-
| 11 || Bahura ng Celerio     ||Bahura ng Celerio      || 06.20 || {{coord|07|22|N|113|50|E}} || {{flag|Malaysia}} (Bahura ng Layang-Layang) ||
|-
| 12 || Pulo ng Binago    ||Pampang ng Bayani       || 05.30 || {{coord|10|11|N|114|22|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Nam Yết)      ||
|-
| 13 || Pulo ng Datu Kalantiaw      ||Pulo ng Datu Kalantiaw       || 01.60 || {{coord|07|51|N|112|55|E}} || {{VNM}} (Pulo ng An Bang)      ||
|-
| 14 || Pulo ng Julian Felipe        ||Pampang ng Pagkakaisa       || 01.60 || {{coord|09|51|N|114|29|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sinh Tồn Đông)                     ||
|-
| 15 || Bahura ng Kanluran     ||Bahura ng Quezon  || 01.10 || {{coord|08|52|N|112|15|E}}                           || {{VNM}} (Pulo ng Đá Tây)                    ||
|-
| 16 || Bahura ng Gitna  ||Bahura ng Quezon  || 00.88 || {{coord|08|56|N|112|21|E}}                           || {{VNM}} (Pulo ng Trường Sa Đông)                      ||
|-
| 17 || Pulo ng Patag 
|                              Pangkat Patag     || 00.57 || {{coord|10|49|N|115|49|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Patag)    ||
|-
| 18 || Pulo ng Panata      ||Pampang ng Kota       || 00.44 || {{coord|10|43|N|114|32|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Panata)   ||
|}
{{convert|177|ha|acre|abbr=on}} ang kabuuang lawak ng mga likas na pulo ng kapuluan at {{Convert|200|ha|acre|abbr=on}} kapag kasama ang tinambakang lupa.

[[Talaksan:Features in the Kalayaan Island Group.jpg|thumb|center|800px|Mapa galing sa NAMRIA na pinapakita ang mga pulo at katangian ng Kapuluan ng Kalayaan o ng Kapuluang Spratly (Spartly Islands). Ang mga pangalan ng mga pulo at katangian ay ang kinikilala ng gobyerno ng Pilipinas.]]
[[Talaksan:Spratly with flags.jpg|thumb|center|800px|Mapa na pinapakita ang mga pulo at katangian ng Kapuluan ng Kalayaan o ng Kapuluang Spratly (Spartly Islands). Ang mga watawat ay mga bansang nakakasakop sa mga pulo at ibang mga katangian.]]

==Kasaysayan==
[[Talaksan:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng mapang Velarde ang aktuwal na kontrol ng Pilipinas sa [[Bajo de Masinloc|Buhanginan ng Panatag]], pati na rin ang mga pulo sa labas ng [[Palawan]], na kinilala bilang Kapuluan ng Kalayaan. Naging isa sa mga pangunahing ebidensiya ang mapa sa pandaigdigang kaso ''[[Pilipinas v. Tsina]].'' Pinabulaanan nito ang di-umano'y pag-aangkin ng Tsina tungkol sa [[siyam na gatlang na guhit]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 Setyembre 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |trans-title=Narinig mo na ba ang Mapa ni Murillo Velarde ng 1734 at kung bakit kailangan itong pangalanan muli? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 Setyembre 2019 |access-date=6 Mayo 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;]]
Ipinakikita ng mga rekord na pinaninirahan ang mga isla ng mga mangingisdang Tsino at Biyetnames sa iba't ibang panahon sa kasaysayan. Noong 1888, pinagkalooban ang Central Borneo Company ng arindamyento o ''lease'' upang magguwano &quot;sa Pulo ng Sprattly at Káyo ng Amboyna.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FO 881/5741 |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C3652759 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220012213/https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C3652759 |archive-date=20 Pebrero 2020 |access-date=20 Pebrero 2020}}&lt;/ref&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], inokupahan ito ng mga tropa mula [[Indotsinang Pranses]] at Hapon.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Timeline |url=http://www.spratlys.org/history/spratly-islands-history-timeline.htm |archive-url=https://archive.today/20140321055855/http://www.spratlys.org/history/spratly-islands-history-timeline.htm |archive-date=21 Marso 2014 |access-date=21 Marso 2014 |work=History of the Spratlys |publisher=www.spratlys.org |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Chemillier-Gendreau |first=Monique |title=Sovereignty Over the Paracel and Spratly Islands |publisher=Kluwer Law International |year=2000 |isbn=978-90-411-1381-8 |language=en |trans-title=Sovereignty sa Mga Kapuluang Paracel at Spratly}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://www.ukho.gov.uk/PRODUCTSANDSERVICES/PAPERPUBLICATIONS/Pages/NauticalPubs.aspx |title=China Sea pilot |publisher=UKHO – United Kingdom Hydrographic Office |year=2010 |edition=8th |volume=1 |location=Taunton |language=en |trans-title=Piloto sa Dagat Tsina |access-date=21 Marso 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140321094148/https://www.ukho.gov.uk/PRODUCTSANDSERVICES/PAPERPUBLICATIONS/Pages/NauticalPubs.aspx |archive-date=21 Marso 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Subalit walang talaan ng malalaking pamayanan sa mga isla hanggang 1956, kung kailan nagpasya ang Pilipinong abenturero na si Tomás Cloma, Sr. na &quot;angkinin&quot; ang isang bahagi ng kapuluan ng Kalayaan bilang kanya, pinangalanan itong ''&quot;Free Territory of Freedomland''&quot; (Malayang Teritoryo ng Lupang-malaya).&lt;ref&gt;{{cite news |date=13 Enero 2014 |title=China and Philippines: The reasons why a battle for Zhongye (Pag-asa) Island seems unavoidable |language=en |trans-title=Tsina at Pilipinas: Ang mga dahilan kung bakit tila hindi maiiwasan ang labanan para sa Pulo ng Zhongye (Pag-asa) |newspaper=China Daily Mail |url=http://chinadailymail.com/2014/01/13/the-reasons-why-a-battle-for-zhongye-pag-asa-island-seems-unavoidable/ |url-status=live |access-date=21 Marso 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302121950/http://chinadailymail.com/2014/01/13/the-reasons-why-a-battle-for-zhongye-pag-asa-island-seems-unavoidable/ |archive-date=2 Marso 2014}}&lt;/ref&gt;

May ebidensiya ng presensiya ng tao sa rehiyon noon pa mang 50,000 taon nakalipas sa [[Kuwebang Tabon]], Palawan. Kaya mahirap sabihin kung kailan unang dumating ang mga tao sa kapuluang ito. Sa loob ng makasaysayang panahon, ilang grupo ang maaaring dumaan o sumakop sa mga pulo. Mula 600&amp;nbsp;BK hanggang 3&amp;nbsp;BK, nagkaroon ng migrasyon mula silangan pakanluran ng mga miyembro ng madaragating kultura ng Sa Huỳnh. Maaaring dumaan sila sa mga Kapuluan ng Kalayaan habang papunta sila sa Biyetnam. Itong mga migrante ang mga ninuno ng mga Cham, mga taong [[Mga wikang Austronesyo|nag-aaustronesyo]] na nagtatag ng imperyo ng Lumang [[Champa]] na namuno sa dagat na kilala noon ng maraming siglo bilang Dagat Champa.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Thurgood |first=Graham |title=From Ancient Cham to Modern Dialects: Two Thousand Years of Language Contact and Change |url=https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC |page=[https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC&amp;pg=PA16 16] |year=1999 |trans-title=Mula Sinaunang Cham hanggang Modernong Diyalekto: Dalawang Libong Taon ng Pakikipag-ugnayan at Pagbabago sa Wika |archive-url=https://web.archive.org/web/20160521043053/https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC |publisher=University of Hawaii Press |language=en |isbn=978-0-8248-2131-9 |access-date=16 Disyembre 2015 |archive-date=2016-05-21 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cham&quot;&gt;{{cite magazine|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-south-china-sea-vietnam-china-cambodia-champa/|title=The Cham: Descendants of Ancient Rulers of South China Sea Watch Maritime Dispute From Sidelines|access-date=29 Hunyo 2015|date=18 Hunyo 2014|magazine=National Geographic|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924055038/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-south-china-sea-vietnam-china-cambodia-champa/|archive-date=24 Setyembre 2014|url-status=dead|lang=en|trans-title=Ang Cham: Mga Kaapu-apuhan ng mga Sinaunang Pinuno ng Dagat Timog Tsina, Nagnonood ng Maritimong Alitan sa Tabi}}&lt;/ref&gt;

==Tingnan din==
*[[Kalayaan, Palawan]]
*[[Trường Sa, Khánh Hòa]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

{{Stub|Pilipinas}}

{{Philippines political divisions}}

[[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]]
[[Kategorya:Mga pulo ng Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga kapuluan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Vietnam]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Malaysia]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Republika ng Tsina]]</text>
      <sha1>ozo11jihnwfe1japj23mkkdcelcvmdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ebolusyon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20049</id>
    <revision>
      <id>2212172</id>
      <parentid>2208867</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:29:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="220750" sha1="jxoxhmlj1fc8dw5d72mweo2gbkdap8k" xml:space="preserve">{{multiple issues|
{{MOS|date=Mayo 2024}}
{{cleanup|date=Mayo 2024|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat at balarila. Kailangan din isalin ang mga banyagang salita.}}
}}
{{Evolutionary biology}}
Ang '''Kasunlaran''', '''pag-unlad''', o '''ebolusyon''' ay ang pagbabago sa mga [[pagmamana ng mga katangian|namamanang katangian]] ng mga [[populasyon|tipon]] ng organismo sa loob ng mga sunod-sunod na henerasyon sa paglipas ng mahabang panahon. Ang '''kasunlaran''' ang paliwanag na tinatanggap sa [[agham]] ng paglitaw ng mga magkakaiba ngunit magkakaugnay na mga anyo ng buhay sa mundo.&lt;ref&gt;{{cite journal | url = http://nihrecord.od.nih.gov/newsletters/2006/07_28_2006/story03.htm | last = Delgado | first = Cynthia | title = Finding evolution in medicine | journal = NIH Record | volume = 58 | issue = 15 | accessdate = 2007-10-22 | date = 2006-07-28 | format = hmtl | ref = harv | archive-date = 2008-11-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081122022815/http://nihrecord.od.nih.gov/newsletters/2006/07_28_2006/story03.htm | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dover_pg83&quot;&gt;[[Wikisource:Kitzmiller v. Dover Area School District/4:Whether ID Is Science#Page 83 of 139|Ruling, Kitzmiller v. Dover page 83]]&lt;/ref&gt; Ang sentral na ideya ng kasunlarang biyolohikal ay ang lahat ng mga anyo ng buhay sa mundo ay nagsasalo ng isang pinagmulang [[karaniwang ninuno]]. Ito ay nangangahulugang ang mga organismo mula sa mga tao, ibon, mga [[balyena]] at hanggang sa mga halaman ay mga magkakamag-anak. Ang karaniwang ninuno na ito ay nagsanga o naghiwalay sa iba't ibang mga [[species]](espesye) sa pangyayaring tinatawag na [[speciation]]. Sa paglipas ng mahabang panahon, ang kasunlaran ay lumikha at kasalukuyan pa ring lumilikha ng mga pagbabago at mga iba't ibang espesye sanhi ng mga pagbabagong pangkasunlaran na [[natural na seleksiyon]], [[mutasyon]], [[daloy ng gene]], at [[genetic drift]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/VSpeciation.shtml |title=Speciation |access-date=2013-06-20 |archive-date=2014-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140606045646/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/VSpeciation.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Si [[Charles Darwin]] ang unang bumuo ng argumentong siyentipiko para sa teoriya ng kasunlaran sa pamamagitan ng [[natural na seleksiyon]].&lt;ref name=&quot;Lewontin70&quot;&gt;{{cite journal |last1 = Lewontin |first1 = R. C. |title = The units of selection |journal = Annual Review of Ecology and Systematics |year = 1970 |volume = 1 |pages = 1–18 |jstor = 2096764 |doi = 10.1146/annurev.es.01.110170.000245 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;On The Origin of Species&quot;&gt;{{cite book |last1 = Darwin |first1 = Charles |title = On The Origin of Species |chapter = XIV |year = 1859 |page = 503 |url = http://en.wikisource.org/wiki/On_the_Origin_of_Species_(1859)/Chapter_XIV |isbn = 0-8014-1319-2 }}&lt;/ref&gt; Ang kasunlaran sa pamamagitan ng natural na seleksiyon ay hinahango mula sa tatlong mga katotohanan tungkol sa mga populasyon:

# ang mas maraming supling ng organismo ay malilikha kesa sa posibleng makapagpatuloy na mabuhay, 
# may pagkakaiba iba sa mga katangian sa pagitan ng mga indibidwal sa isang populasyon. Ang ilan sa mga pagkakaibang ito ay maaaring gumawa sa isang organismo na mas mahusay na makapagpapatuloy at makapagpaparami kesa sa ibang organismo na walang katangian nito sa isang partikular na kapaligiran 
# ang mga iba ibang katangiang ito ay namamana.

Dahil dito, kapag ang mga kasapi ng isang populasyon ay namatay, ang mga ito ay pinapalitan ng mga supling o inapo na mas mahusay na nakaangkop na makapagpatuloy at makapagparami sa kapaligirang pinangyarihan ng natural na seleksiyon. Ang [[natural na seleksiyon]] ang tanging alam na sanhi ng [[pag-aangkop]](''adaptation'') ngunit hindi ang tanging sanhi ng kasunlaran. Ang iba pang mga hindi-pag-aangkop na sanhi ng kasunlarn ay kinabibilangan ng [[mutasyon]] at [[genetic drift]].&lt;ref name=&quot;Kimura M 1991 367–86&quot;&gt;{{cite journal |author = Kimura M |title = The neutral theory of molecular evolution: a review of recent evidence |url = http://www.jstage.jst.go.jp/article/jjg/66/4/66_367/_article |journal = Jpn. J. Genet. |volume = 66 |issue = 4 |pages = 367–86 |year = 1991 |pmid = 1954033 |doi = 10.1266/jjg.66.367 |ref = harv |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2008-12-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20081211132302/http://www.jstage.jst.go.jp/article/jjg/66/4/66_367/_article |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

Ang buhay sa [[daigdig]] ay [[abiohenesis|nagsimula]] at pagkatapos ay nagsunlad mula sa [[huling pangkalahatang ninuno|pangkalahatang karaniwang ninuno]] sa tinatayang 3.7 bilyong mga taon ang nakalilipas. Ang paulit ulit na [[espesiasyon]] at [[anahenesis|diberhensiya]] ng buhay ay maaaring mahango mula sa magkasalong mga hanay ng mga katangiang [[biokemika]]l at [[morpolohiya|morpolohikal]] o sa pamamagitan ng pinagsasaluhang mga sekwensiya ng [[DNA]]. Ang mga katangiang [[homolohiya (biolohiya)|homolohosong]] ito at mga sekwensiya ng [[DNA]] ay mas magkatulad sa mga espesyeng nagsasalo ng isang mas kamakailang karaniwang ninuno at maaaring gamitin upang magsagawa ng [[pilohenetika|rekonstruksiyon]] ng [[puno ng buhay (biolohiya)|mga kasaysayang ebolusyonaryo]] gamit ang parehong mga umiiral na espesye at ang [[fossil record]].&lt;ref name=&quot;Cracraft05&quot;&gt;{{cite book | editor1-last=Cracraft | editor1-first=J. | editor2-last=Donoghue | editor2-first=M. J. |title = Assembling the tree of life |publisher = Oxford University Press |year = 2005 |page = |isbn = 0-19-517234-5 |url = http://books.google.ca/books?id=6lXTP0YU6_kC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Assembling+the+tree+of+life#v=onepage&amp;q&amp;f=false | pages=576}}&lt;/ref&gt; Isinasaad din sa teoriyang ito na ang [[huling karaniwang ninuno ng tao at chimpanzee|isang espesye ng mga Aprikanong Ape]] ang pinagsasaluhang ninuno ng mga [[tao]], [[chimpanzee]] at [[bonobo]].&lt;ref name=&quot;pmid9847414&quot;&gt;{{cite journal |author=Arnason U, Gullberg A, Janke A |title=Molecular timing of primate divergences as estimated by two nonprimate calibration points |journal=J. Mol. Evol. |volume=47 |issue=6 |pages=718–27 |year=1998 |month=December |pmid=9847414 |doi= 10.1007/PL00006431|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_1998-12_47_6/page/718}}&lt;/ref&gt; Sa simula nang ika-20 siglo, ang [[henetika]] [[modernong ebolusyonaryong sintesis|ay isinama]] sa teoriyang ebolusyon ni Darwin sa pamamagitan ng [[natural na seleksiyon]] sa pamamagitan ng displinang [[henetikang populasyon]].

Ang ebolusyon ay sinusuportahan ng mga ebidensiya at mga obserbasyon sa mga larangan ng [[biyolohiya]] na [[biyolohiyang molekular]], [[henetika]] gayundin sa [[paleontolohiya]], [[antropolohiya]] at iba pa.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IAP Statement on the Teaching of Evolution |url=http://www.interacademies.net/10878/13901.aspx |access-date=2011-11-04 |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717190031/http://www.interacademies.net/10878/13901.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.paleosoc.org/evolutioncomplete.htm |title=The Paleontological Society Position Statement: Evolution |access-date=2013-06-19 |archive-date=2013-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513045709/http://paleosoc.org/evolutioncomplete.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nabt.org/websites/institution/?p=92 |title=National Association of Biology Teachers Position Statement on Teaching Evolution |access-date=2013-06-19 |archive-date=2015-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150916020337/http://www.nabt.org/websites/institution/?p=92 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 
Ang kasunlaran ay nilalapat sa iba't ibang mga larangan ng agham kabilang ang [[henetika]], [[neurosiyensiya]], [[ekonomika]], [[bioimpormatika]], [[medisina]], [[agrikultura]], [[agham pangkompyuter]], [[sikolohiya]], [[antropolohiya]] at iba pa.

== Charles Darwin ==
Ang mungkahing ang isang uri ng hayop ay maaaring magmula sa isang hayop ng iba pang uri ay bumabalik sa unang mga pilosopong Griyego gaya nina [[Anaximander]] at [[Empedocles]].&lt;ref name=&quot;Kirk1&quot;&gt;{{cite book |last1 = Kirk |first1 = Geoffrey |last2 = Raven |first2 = John |last3 = Schofield |first3 = John |title = The Presocratic Philosophers: A Critical History with a Selection of Texts |edition=3rd |publisher = The University of Chicago Press |location = Chicago |year = 1984a |isbn = 0-521-27455-9 |pages=100–142}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kirk2&quot;&gt;{{cite book |last1 = Kirk |first1 = Geoffrey |last2 = Raven |first2 = John |last3 = Schofield |first3 = John |title = The Presocratic Philosophers: A Critical History with a Selection of Texts |edition=3rd |publisher = The University of Chicago Press |location = Chicago |year = 1984b |isbn = 0-521-27455-9 |pages=280–321}}&lt;/ref&gt; Salungat sa mga pananaw na [[materyalismo|materyalistikong]] ito, naunawaan ni [[Aristoteles]] na ang lahat ng mga natural na bagay hindi lamang ng mga nabubuhay na bagay bilang hindi perpektong mga [[aktuwalidad|aktuwalisasyon]] ng iba't ibang uri ng mga nakatakdang natural na posibilidad na kilala bilang [[teoriya ng mga anyo]], [[idealismo|mga ideya]] at &quot;species&quot;.&lt;ref name=&quot;Torrey37&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Torrey | first1 = Harry Beal | last2 = Felin | first2 = Frances | title = Was Aristotle an evolutionist? | url = https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1937-03_12_1/page/1 | journal = The Quarterly Review of Biology | year = 1937 | month = March | volume = 12 | issue = 1 | pages = 1–18 | jstor = 2808399 | doi = 10.1086/394520 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hull67&quot;&gt;{{cite journal | last1=Hull | first1=D. L. | year=1967 | title=The metaphysics of evolution | journal=The British Journal for the History of Science | volume=3 | issue=4 | pages=309–337 | jstor=4024958 | doi=10.1017/S0007087400002892}}&lt;/ref&gt; Ito ay bahagi ng pagkaunawang [[teleohikal]] ni Aristoteles na ang lahat ng mga bagay ay may nilalayong papel na ginagamitan sa isang kaayusang kosmiko ng [[diyos]]. Ang manunula at pilosopong Romano na si [[Lucretius]] ay nagmungkahi ng posibilidad ng mga pagbabagong pagkakasunlad ng mga organismo.&lt;ref name=Carus2011&gt;Carus TL (2011) ''De Rerum Natura''. New York, NY: Nabu Press.&lt;/ref&gt; Ang mga iba ibang uri ng ideyang ito ay naging pamantayang pagkaunawa sa mga [[Gitnang Panahon]] at isinama sa pag-aaral ng mga [[Kristiyano]] ngunit hindi hiningi ni Aristoteles na ang lahat ng mga tunay na uri ng hayop ay tumutugon ng isa-sa-isa na may eksaktong mga anyong [[metapisikal]] at spesipikong nagbigay ng mga halimbawa kung paanong ang mga bagong uri ng mga nabubuhay na bagay ay umiiral.&lt;ref&gt;Mason, ''A History of the Sciences'' pp 43–44&lt;/ref&gt; Noong ika-17 siglo, ang pakikitungo ni Aristoteles ay itinakwil ng bagong ''[[pamamaraang siyentipiko]]'' ng modernong agham at naghanap ng mga paliwanag ng natural na phenomena sa mga termino ng mga batas ng kalikasan na pareho para sa lahat ng mga nakikitang bagay at hindi nangangailangang magpalagay ng anumang itinakdang mga kategoryal natural o anumang mga kaayusang kosmiko ng diyos. Gayunpaman, ang pakikitungong ito ay mabagal na maitatag sa mga agham biolohiko at naging huling matibay na posisyon ng konsepto ng mga nakatakdang uring natural. Ginamit ni [[Johan Ray]] ang isa sa nakaraang mas pangkalahatang termino para sa mga nakatakdang uring natural na &quot;species&quot; upang ilapat sa mga uring hayop at halaman ngunit hindi tulad ni Aristoteles, kanyang striktong tinukoy ang bawat uri ng mga nabubuhay na bagay bilang espesye at nagmungkahing ang bawat espesye ay maaaring mailarawan ng mga katangian na nagpaparami sa sarili nito sa bawat henerasyon.&lt;ref&gt;Mayr ''Growth of biological thought'' p256; original was Ray, ''History of Plants''. 1686, trans E. Silk.&lt;/ref&gt; Ang mga espesyeng ito ay inangking dinisenyo ng [[Diyos]] ngunit nagpapakita ng mga pagkakaiba na sanhi ng mga lokal na kondisyon. Nakita rin ng biolohikong klasipikasyon na ipinakilala ni [[Carolus Linnaeus]] noong 1735 ang espesye bilang nakatakda ayon sa mga plano ng diyos.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ucmp.berkeley.edu/history/linnaeus.html|title=Carl Linnaeus - berkeley.edu|accessdate=11 Pebrero 2012}}&lt;/ref&gt;

[[Talaksan:Charles Darwin aged 51.jpg|220px|thumb|Noong 1842, isinulat ni [[Charles Darwin]] ang unang guhit ng naging ''[[On the Origin of Species]]''.&lt;ref name=&quot;Darwin09&quot;&gt;{{cite book |last1 = Darwin |first1 = F. |title = The foundations of the origin of species, a sketch written in 1942 by Charles Darwin |year = 1909 |publisher = Cambridge University Press |page = 53 |url = http://darwin-online.org.uk/pdf/1909_Foundations_F1555.pdf |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2012-05-16 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120516200017/http://darwin-online.org.uk/pdf/1909_Foundations_F1555.pdf |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;]] Ang mga ibang naturalista sa panahong ito ay nagpalagay ng pagbabagong pangkasunlad ng espesye sa paglipas ng panahon ayon sa mga natural na batas. Isinulat ni [[Maupertius]] noong 1751 ang mga natural na pagbabago na nagyayari sa reproduksiyon at nagtitipon sa loob ng maraming mga henerasyon upang lumikha ng bagong espesye.&lt;ref&gt;Bowler, Peter J. 2003. ''Evolution: the history of an idea''. Berkeley, CA. p73–75&lt;/ref&gt; Iminungkahi ni [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon|Buffon]] ang espesye ay maaaring mag-[[dehenerasyon|dehenera]] sa iba't ibang mga organismo at iminungkahi ni [[Erasmus Darwin]] na ang lahat ng may mainit na dugong mga hayop ay nagmula sa isang mikro-organismo o (&quot;filament&quot;).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ucmp.berkeley.edu/history/Edarwin.html|title=Erasmus Darwin - berkeley.edu|accessdate=11 Pebrero 2012}}&lt;/ref&gt; Ang unang buong umunlad na skema ng kasunlaran ang teoriyang [[transmutasyon]] ni [[Lamarck]] noong 1809 &lt;ref name=Lamarck1809&gt;Lamarck (1809) Philosophie Zoologique&lt;/ref&gt; na nakakita ng kusang loob na paglikha ng patuloy na paglilikha ng mga simpleng anyo ng buhay na umunlad sa may mas malaking pagiging komplikado na kahilera ng mga lipi na may likas na kagawiang pagpapatuloy at sa isang lokal na lebel, ang mga liping ito ay umangkop sa kapaligiran sa pamamagitan ng pagmamana ng mga pagbabago na sanhi ng paggamit o hindi paggamit sa mga magulang.&lt;ref name=&quot;Margulis91&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Gould02&quot;&gt;{{cite book | last = Gould | first = S.J. | authorlink = Stephen Jay Gould | title = [[The Structure of Evolutionary Theory]] | publisher = Belknap Press ([[Harvard University Press]]) | location = Cambridge | year = 2002 | isbn = 978-0-674-00613-3 | ref = harv }}&lt;/ref&gt; (Ang huling proseso ay kalaunang tinawag na [[Lamarckismo]]).&lt;ref name=&quot;Margulis91&quot;&gt;{{cite book | last1 = Margulis | first1 = Lynn | last2 = Fester | first2 = René | title = Symbiosis as a source of evolutionary innovation: Speciation and morphogenesis | publisher = The MIT Press | year = 1991 | page = 470 | isbn = 0-262-13269-9 | url = http://books.google.ca/books?id=3sKzeiHUIUQC&amp;pg=PA162&amp;dq=inauthor:%22Lynn+Margulis%22+lamarck#v=onepage&amp;q=inauthor%3A%22Lynn%20Margulis%22%20lamarck&amp;f=false }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ImaginaryLamarck&quot;&gt;{{cite book |last = Ghiselin |first = Michael T. |authorlink = Michael Ghiselin|publication-date = September/Oktubre 1994 |contribution = Nonsense in schoolbooks: 'The Imaginary Lamarck'|contribution-url =http://www.textbookleague.org/54marck.htm |title = The Textbook Letter |publisher = The Textbook League |url = http://www.textbookleague.org/ |accessdate = 23 Enero 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last = Magner |first = Lois N. |title = A History of the Life Sciences |edition = Third |publisher = [[Marcel Dekker]], [[CRC Press]] |year = 2002 |isbn = 978-0-203-91100-6 |url = http://books.google.com/?id=YKJ6gVYbrGwC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jablonka07&quot;&gt;{{cite journal |last1 = Jablonka |first1 = E. |last2 = Lamb |first2 = M. J. |year = 2007 |title = Précis of evolution in four dimensions |journal = Behavioural and Brain Sciences |volume = 30 |pages = 353–392 |doi = 10.1017/S0140525X07002221 |url = http://journals.cambridge.org/download.php?file=%2FBBS%2FBBS30_04%2FS0140525X07002361a.pdf&amp;code=eb63ecba4b606e8e388169c5ae3c5095 |issue = 4 |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2013-05-27 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130527003141/http://journals.cambridge.org/download.php?file=%2FBBS%2FBBS30_04%2FS0140525X07002361a.pdf&amp;code=eb63ecba4b606e8e388169c5ae3c5095 |url-status = dead }}&lt;/ref&gt; Ang mga ideyang ito ay kindonena ng establisyimentong mga naturalista bilang haka haka na walang mga suportang [[empirikal]]. Sa partikular, iginiit ni [[Georges Cuvier]] na ang espesye ay hindi magkaugnay at nakatakda na ang mga pagkakatulad nito ay nagpapakita ng disenyo ng diyos para sa mga pangangailangang pang-tungkulin. Samantala, ang mga ideya ni Raye ng  isang mabuting disenyo ay pinaunlad ni [[William Paley]] sa isang [[natural na teolohiya]] na nagmungkahi ng mga komplikadong pag-aangkop bilang ebidensiya ng disenyo ng diyos at ito ay hinanggan ni Charles Darwin.&lt;ref name=&quot;Darwin91&quot;&gt;{{cite book | editor1-last=Burkhardt | editor1-first=F. | editor2-last=Smith | editor2-first=S. |year = 1991 |title = The correspondence of Charles Darwin |volume = 7 |pages = 1858–1859 |publisher = Cambridge University Press |place = Cambridge }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sulloway09&quot;&gt;{{cite journal |last1 = Sulloway |first1 = F. J. |year = 2009 |title = Why Darwin rejected intelligent design |journal = Journal of Biosciences |volume = 34 |issue = 2 |pages = 173–183 |doi = 10.1007/s12038-009-0020-8 |pmid = 19550032 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dawkins90&quot;&gt;{{cite book |last1 = Dawkins |first1 = R. |title = Blind Watchmaker |year = 1990 |publisher = Penguin Books |isbn = 0-14-014481-1 |page = 368 }}&lt;/ref&gt; Ang mahalagang pagkalas mula sa konsepto ng nakatakdang espesye sa biolohiya ay nagsimula sa teoriya ng kasunlaran sa pamamagitan ng [[natural na seleksiyon]] na pinormula ni [[Charles Darwin]]. Ito ay sa isang bahaging naimpluwensiyahan ng ''[[An Essay on the Principle of Population]]'' ni [[Thomas Robert Malthus]]. Isinaad ni Darwin na ang paglago ng populasyon ay tutungo sa isang &quot;pakikibaka para sa pag-iral&quot; kung saan ang mga mapapaburang bariasyon ay mananaig habang ang iba ay mapapahamak. Sa bawat henerasyon, maraming mga supling ay nabibigong makapagpatuloy sa edad ng reproduksiyon dahil sa mga limitadong mapagkukunan. Ito ay maaaring magpaliwanag sa dibersidad ng mga hayop at halaman mula sa isang karaniwang ninuno sa pamamagitan ng paggawa ng mga natural na batas na gumagawa ng pareho para sa lahat ng mga uri ng bagay.&lt;ref name=&quot;Sober09&quot;&gt;{{cite journal |last1 = Sober |first1 = E. |year = 2009 |title = Did Darwin write the origin backwards? |journal = Proceedings of the National Academy of Sciences |volume = 106 |issue = S1 |pages = 10048–10055 |doi = 10.1073/pnas.0901109106 |url = http://www.pnas.org/content/106/suppl.1/10048.full.pdf+html |bibcode = 2009PNAS..10610048S |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2012-11-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20121124020127/http://www.pnas.org/content/106/suppl.1/10048.full.pdf+html |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mayr, Ernst (2001) ''What evolution is''. Weidenfeld &amp; Nicolson, London. p165&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author = Bowler, Peter J. |title = Evolution: the history of an idea |url = https://archive.org/details/evolutionhistory0000bowl_n7y8 |publisher = University of California Press |location = Berkeley |year = 2003 |pages = [https://archive.org/details/evolutionhistory0000bowl_n7y8/page/145 145]–146 |isbn = 0-520-23693-9 |oclc =  |doi = }} page 147&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |doi = 10.1086/282646 |author = Sokal RR, Crovello TJ |title = The biological species concept: A critical evaluation |journal = The American Naturalist |volume = 104 |issue = 936 |pages = 127–153 |year = 1970 |pmid =  |url = http://hymenoptera.tamu.edu/courses/ento601/pdf/Sokal_Crovello_1970.pdf |format = PDF |jstor = 2459191 |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2011-07-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110715111243/http://hymenoptera.tamu.edu/courses/ento601/pdf/Sokal_Crovello_1970.pdf |url-status = dead }}&lt;/ref&gt; Pinapaunlad ni Darwin ang kanyang teoriya ng [[natural na seleksiyon]] mula 1838 hanggang sa pinadalhan siya ni [[Alfred Russel Wallace]] ng isang kaparehong teoriya noong 1858. Parehong ipinrisinta nina Darwin at Wallace ang kanilang mga magkahiwalay na papel sa [[Linnean Society of London]].&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Darwin | first1 = Charles | last2 = Wallace | first2 = Alfred | url = http://darwin-online.org.uk/content/frameset?itemID=F350&amp;viewtype=text&amp;pageseq=1 | title = On the Tendency of Species to form Varieties and on the Perpetuation of Varieties and Species by Natural Means of Selection | journal = Journal of the Proceedings of the Linnean Society of London. Zoology | volume = 3 | issue = 2 | year = 1858 | month = August | pages = 45–62 | accessdate = 13 Mayo 2007 | doi = 10.1111/j.1096-3642.1858.tb02500.x | ref = harv }}&lt;/ref&gt; 
[[Talaksan:Huxley - Mans Place in Nature.jpg|thumb|400px|Si [[Thomas Henry Huxley]] ay gumamit ng mga ilustrasyon upang ipakita na ang mga [[tao]] at [[ape]] ay may parehong pundamental na mga istraktura ng kalansay.&lt;ref&gt;{{harvnb|Bowler|2003|p=208}}&lt;/ref&gt;]]
Sa huli nang 1859, ang paglilimbag ng [[On the Origin of Species]](''Tungkol sa Pinagmulan ng Espesye'') ay detalyadong nagpaliwanag ng [[natural na seleksiyon]]  at sa isang paraan ay tumungo sa isang papataas na malawak na pagtanggap sa [[Darwinismo|ebolusyong Darwinian]]. Inilapat ni [[Thomas Henry Huxley]] ang mga ideya ni Darwin sa mga tao gamit ang [[paleontolohiya]] at [[anatomiyang paghahambing]] upang magbigay ng malakas na ebidensiya na ang mga tao at [[ape]] ay nagsasalo ng isang karaniwang ninuno. Ang ilan ay nabalisa dito dahil ito ay nagpapahiwatig na ang mga tao ay walang espesyal na lugar sa [[uniberso]].&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/277746/T-H-Huxley |title = Encyclopædia Britannica Online |publisher = Britannica.com |date =  |accessdate = 11 Enero 2012 }}&lt;/ref&gt; Noong mga 1920 at 1930, ang isang [[modernong ebolusyonaryong sintesis]] ay nag-ugnay ng [[natural na seleksiyon]], teoriya ng [[mutasyon]] at [[pagmamanang Mendelian]] sa isang pinag-isang teoriya na pangkalahatang lumalapat sa anumang sangay ng [[biolohiya]]. Nagawang maipaliwanag ng modernong sintesis ang mga paternong napagmasdan sa buong mga espesye sa mga populasyon sa pamamagitan ng mga [[transisyonal na fossil]] sa [[paleontolohiya]] at kahit sa mga komplikadong mekanismong [[selula]]r sa [[biolohiyang pag-unlad]].&lt;ref name=&quot;Gould02&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last = Bowler |first = Peter J. |authorlink = Peter J. Bowler |year = 1989 |title = The Mendelian Revolution: The Emergence of Hereditarian Concepts in Modern Science and Society |url = https://archive.org/details/mendelianrevolut0000bowl |publisher = Johns Hopkins University Press |location = Baltimore |isbn = 978-0-8018-3888-0 }}&lt;/ref&gt; Ang publikasyon ng istraktura ng [[DNA]] nina [[James D. Watson|James Watson]] at [[Francis Crick]] noong 1953 ay nagpakita ng isang basehang pisikal para sa pagmamana.&lt;ref name=&quot;Watson53&quot;&gt;{{cite journal |last1 = Watson |first1 = J. D. |last2 = Crick |first2 = F. H. C. |title = Molecular structure of nucleic acids: A structure for deoxyribose nucleic acid |journal = Nature |volume = 171 |pages = 737–738 |doi = 10.1038/171737a0 |url = http://profiles.nlm.nih.gov/SC/B/B/Y/W/_/scbbyw.pdf |bibcode = 1953Natur.171..737W |issue = 4356 |pmid = 13054692 |year = 1953 }}&lt;/ref&gt; Napabuti rin ng [[biolohiyang molekular]] ang ating pagkaunawa sa relasyon sa pagitan ng [[henotipo]] at [[penotipo]]. Ang mga pagsulong ay nagawa sa sistematikang [[pilohenetika|pilohenetiko]] na nagmamapa ng transisiyon ng mga katangian sa isang maihahambing at masusubok na balangkas sa pamamagitan ng publikasyon at paggamit ng [[punong pilohenetiko|mga punong ebolusyonaryo]].&lt;ref name=&quot;Hennig99&quot;&gt;{{cite book |last1 = Hennig |first1 = W. |last2 = Lieberman |first2 = B. S. |title = Phylogenetic systematics |page = 280 |publisher = University of Illinois Press |edition = New edition (Mar 1, 1999) |isbn = 0-252-06814-9 |year = 1999 |url = http://books.google.ca/books?id=xsi6QcQPJGkC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=phylogenetic+systematics#v=onepage&amp;q&amp;f=false }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wiley11&quot;&gt;{{cite book |title = Phylogenetics: Theory and practice of phylogenetic systematics |url = https://archive.org/details/isbn_9780470905968 |year = 2011 |edition = 2nd |publisher = Wiley-Blackwell |page = [https://archive.org/details/isbn_9780470905968/page/390 390] |doi = 10.1002/9781118017883.fmatter }}&lt;/ref&gt; Noong 1973, isinulat ng biologong ebolusyonaryo na si [[Theodosius Dobzhansky]] na &quot;nothing in biology makes sense except in the light of evolution&quot;(wala sa biolohiya ang may saysay malibang sa liwanag ng ebolusyon) dahil ito ay nagbigay liwanag sa mga relasyon ng unang tila hindi magkakaugnay na mga katotohanan sa natural na kasaysayan sa isang magkaayon na nagpapaliwanag na katawan ng kaalaman na naglalarawan at humuhula ng maraming mga mapagmamasdang katotohanan tungkol sa buhay sa planetang ito.&lt;ref name=&quot;Dobzhansky73&quot;&gt;{{cite journal |last1 = Dobzhansky |first1 = T. |year = 1973 |title = Nothing in biology makes sense except in the light of evolution |journal = The American Biology Teacher |volume = 35 |issue = 3 |pages = 125–129 |url = http://img.signaly.cz/upload/1/0/9a462eb6be1ed7828f57a184cde3c0/Dobzhansky.pdf |doi = 10.2307/4444260 |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2018-10-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181004065506/http://img.signaly.cz/upload/1/0/9a462eb6be1ed7828f57a184cde3c0/Dobzhansky.pdf |url-status = dead }}&lt;/ref&gt; Simula nito, ang modernong ebolusyonaryong sintesis ay karagdagan pang pinalawig upang ipaliwanag ang mga phenomenang biolohiko sa buo at nagsasamang iskala ng hierarkang biolohiko mula sa mga gene hanggang sa espesye. Ang pagpapalawig na ito ay tinawag na &quot;[[Evolutionary developmental biology|eco-evo-devo]]&quot;.&lt;ref name=Kutschera&gt;{{cite journal |author = Kutschera U, Niklas K |title = The modern theory of biological evolution: an expanded synthesis |journal = Naturwissenschaften |volume = 91 |issue = 6 |pages = 255–76 |year = 2004 |pmid = 15241603 |doi = 10.1007/s00114-004-0515-y |ref = harv |bibcode = 2004NW.....91..255K }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Kutschera/&gt;&lt;ref name=&quot;Cracraft04&quot;&gt;{{cite book |editor1-last = Cracraft |editor1-first = J. |editor2-last = Bybee |editor2-first = R. W. |title = Evolutionary science and society: Educating a new generation |year = 2004 |place = Chicago, IL |series = Revised Proceedings of the BSCS, AIBS Symposium |url = http://www.bscs.org/curriculumdevelopment/highschool/evolution/pdf.html |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2011-07-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110720001405/http://www.bscs.org/curriculumdevelopment/highschool/evolution/pdf.html |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Avise10&quot;&gt;{{cite journal |last1 = Avise |first1 = J. C. |last2 = Ayala |first2 = F. J. |title = In the Light of Evolution IV. The Human Condition (introduction) |year = 2010 |journal = Proceedings of the National Academy of Sciences USA |volume = 107 |issue = S2 |pages = 8897–8901 |url = http://faculty.sites.uci.edu/johncavise/files/2011/03/311-intro-to-ILE-IV.pdf |doi = 10.1073/pnas.100321410 }}&lt;/ref&gt;

== Pagmamana ==
[[Talaksan:ADN static.png|thumb|upright|Istruktura ng [[DNA]]]]
Ang ebolusyon sa mga organismo ay nangyayari sa pamamagitan ng mga pagbabago sa mga katangiang mamamana. Halimbawa, sa mga tao, ang [[kulay ng mata]] ay isang namamanang katangian at ang isang indibidwal ay makapagmamana ng katangiang kulay kayumangging mata mula sa isa nitong magulang.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Sturm RA, Frudakis TN |title = Eye colour: portals into pigmentation genes and ancestry |url = https://archive.org/details/sim_trends-in-genetics_2004-08_20_8/page/n5 |journal = Trends Genet. |volume = 20 |issue = 8 |pages = 327–32 |year = 2004 |pmid = 15262401 |doi = 10.1016/j.tig.2004.06.010 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang mga namamanang mga katangian ay kinokontrol ng mga [[gene]] at ang kumpletong hanay ng mga gene sa loob ng isang organismo ay tinatawag na [[genotype]] nito.&lt;ref name=Pearson_2006&gt;{{cite journal |author = Pearson H |title = Genetics: what is a gene? |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-05-25_441_7092/page/398 |journal = Nature |volume = 441 |issue = 7092 |pages = 398–401 |year = 2006 |pmid = 16724031 |doi = 10.1038/441398a |ref = harv |bibcode = 2006Natur.441..398P }}&lt;/ref&gt; Ang kumpletong hanay ng mga mapagmamasdang mga katangian na bumubuo ng istruktura at pag-aasal ng isang organismo ay tinatawag na [[phenotype]] nito. Ang mga katangiang ito ay nagmumula mula sa interaksiyon ng genotype nito sa kapaligiran.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Visscher PM, Hill WG, Wray NR |title = Heritability in the genomics era—concepts and misconceptions |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 9 |issue = 4 |pages = 255–66 |year = 2008 |pmid = 18319743 |doi = 10.1038/nrg2322 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Dahil dito, maraming mga aspeto ng phenotype ay hindi namamana. Halimbawa, ang balat na [[sun tanning|na-suntan]] ay nagmumula sa interaksiyon sa pagitan ng genotype ng isang tao at sa sikat ng araw at kaya ang mga suntan ay hindi naipapasa sa mga anak ng mga tao. Gayunpaman, ang ilang mga tao ay mas madaling magka-tan dahil sa mga pagkakaiba ng kanilang genotype, halimbawa may mga taong may namamanang katangian na [[albinismo]] na hindi nag-tatan at napakasensitibo sa [[paso ng araw]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Oetting WS, Brilliant MH, King RA |title = The clinical spectrum of albinism in humans |journal = Molecular medicine today |volume = 2 |issue = 8 |pages = 330–5 |year = 1996 |pmid = 8796918 |doi = 10.1016/1357-4310(96)81798-9 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang mga mamamanang katangian ay naipapasa mula sa isang henerasyon tungo sa isa pang henerasyon sa pamamagitan ng [[DNA]] na molekulang nagkokodigo ng impormasyong henetiko. Bago naghahati ang isang selula, ang DNA ay kinokopya upang ang bawat nagreresultang mga dalawang selula ay magmamana ng sekwensiyang DNA. Ang mga bahagi ng molekulang DNA na tumutukoy sa unit na pangtungkulin ay tinatawag na mga gene. Ang mga magkakaibang gene ay may iba ibang mga sekwensiya ng mga base. Sa loob ng mga selula, ang mga mahahabang strand ng DNA ay bumubuo ng kondensadong mga istrukturang tinatawag na mga [[kromosoma]]. Ang spesipikong lokasyon ng sekwensiyang DNA sa loob ng isang kromosoma ay kilala bilang [[locus]]. Kung ang sekwensiyang DNA sa isang locus ay iba iba sa pagitan ng mga indibidwal, ang mga iba ibang anyo ng sekwensiyang ito ay tinatawag na mga [[allele]]. Ang mga sekwensiyang DNA ay mababago sa pamamagitan ng mga [[mutasyon]] na lumilikha ng mga bagong allele. Kung isang mutasyon ay nangyayari sa loob ng isang gene, ang bagong allele ay makakaapekto sa katangian na kinokontrol ng gene na nagbabago ng phenotype ng organismo.&lt;ref name=Futuyma&gt;{{cite book |last = Futuyma |first = Douglas J. |authorlink = Douglas J. Futuyma |year = 2005 |title = Evolution |url = https://archive.org/details/evolution0000futu |publisher = Sinauer Associates, Inc |location = Sunderland, Massachusetts |isbn = 0-87893-187-2 }}&lt;/ref&gt; Ang karamihan ng mga katangian ay mas masalimuot at kinokontrol ng mga maraming nag-uugnayan mga gene.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Phillips PC |title = Epistasis—the essential role of gene interactions in the structure and evolution of genetic systems |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 9 |issue = 11 |pages = 855–67 |year = 2008 |pmid = 18852697 |doi = 10.1038/nrg2452 |pmc = 2689140 |ref = harv }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Lin&gt;{{cite journal |author = Wu R, Lin M |title = Functional mapping&amp;nbsp;– how to map and study the genetic architecture of dynamic complex traits |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 7 |issue = 3 |pages = 229–37 |year = 2006 |pmid = 16485021 |doi = 10.1038/nrg1804 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Nakumpirma ng mga kamakailang pag-aaral ang mga mahahalagang mga halimbawa ng mga mamamanang mga pagbabago na hindi maipapaliwanag ng mga pagbabago sa sekwensiya ng mga nucleotide sa DNA. Ang mga ito ay tinatawag na mga sistemang pagmamanang epihenetiko.&lt;ref name=&quot;Jablonk09&quot;&gt;{{cite journal |last1 = Jablonka |first1 = E. |last2 = Raz |first2 = G. |title = Transgenerational epigenetic inheritance: Prevalence, mechanisms and implications for the study of heredity and evolution |journal = The Quarterly Review of Biology |volume = 84 |issue = 2 |pages = 131–176 |year = 2009 |url = http://compgen.unc.edu/wiki/images/d/df/JablonkaQtrRevBio2009.pdf |pmid = 19606595 |doi = 10.1086/598822 |access-date = 2013-06-16 |archive-date = 2011-07-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110715111243/http://compgen.unc.edu/wiki/images/d/df/JablonkaQtrRevBio2009.pdf |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

== Bariasyon ==
[[Talaksan:Portulaca grandiflora mutant1.jpg|thumb|right|Ang isang [[mutasyon]] ay nagsanhi sa [[moss rose]] na ito na lumikha ng mga bulaklak na may magkaibang mga kulay.]]
Ang lahat ng nabubuhay na organismo ay nagpapakita ng bariasyon o pagkakaiba sa loob ng isang populasyon at sa pagitan ng mga populasyon. Ang bariasyong henetiko ay mahalaga dahil nagbibigay ito ng materyal na henetiko para sa [[natural na seleksiyon]]. Ang pagkakaibang henetiko ay matutukoy sa iba't ibang mga lebel. Posibleng matukoy ang pagkakaibang henetiko mula sa mga pagmamasid ng mga pagkakaiba sa [[phenotype]]  gayundin sa pagsisiyasat ng mga pagkakaiba sa lebel ng mga ensaym at gayundin sa  pagkakaiba sa pagkakaayos ng mga base ng mga nucleotide sa mga [[gene]]. Inilalarawan ng [[modern evolutionary synthesis]] ang ebolusyon bilang ang pagbabago sa paglipas ng panahon ng bariasyong henetikong ito. Ang prekwensiya ng isang partikular na [[allele]] ay magiging higit kumulang na nananaig nang relatibo sa ibang mga anyo ng gene na ito. Ang bariasyon ay naglalaho kapag ang isang allele ay umaabot sa punto ng  [[fixation (population genetics)|fixation]]&amp;nbsp;— kapag ito ay naglalaho mula sa populasyon o pumapalit nang buo sa allele ng ninuno nito.&lt;ref name=Amos&gt;{{cite journal |author = Harwood AJ |title = Factors affecting levels of genetic diversity in natural populations |journal = Philos. Trans. R. Soc. Lond., B, Biol. Sci. |volume = 353 |issue = 1366 |pages = 177–86 |year = 1998 |pmid = 9533122 |pmc = 1692205 |doi = 10.1098/rstb.1998.0200 |last2 = Harwood |first2 = J |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang [[natural na seleksiyon]] ay nagsasanhi lamang ng ebolusyon kapag may sapat na bariasyon o pagkakaibang henetiko sa isang populasyon. Ang ''[[prinsipyong Hardy-Weinberg]]'' ay nagbibigay ng solusyon sa kung paanong ang bariasyon ay napapanatili sa isang populasyon sa [[pagmamanang Mendelian]]. Ang mga prekwensiya ng mga [[allele]] ay nananatiling hindi nagbabago sa kawalan ng natural na seleksiyon, mutasyon, migrasyon at genetic drift.&lt;ref name=&quot;Ewens W.J. 2004&quot;&gt;{{cite book |author = Ewens W.J. |year = 2004 |title = Mathematical Population Genetics (2nd Edition) |url = https://archive.org/details/mathematicalpopu0000ewen_u3t1 |publisher = Springer-Verlag, New York |isbn = 0-387-20191-2 }}&lt;/ref&gt; Ang mga pagkakaibang henetiko sa loob ng populasyon ay sanhi ng mga sumusunod: ang [[mutasyon]] na mga pagbabago sa [[DNA]], ang pagdaloy ng gene na anumang pagkilos ng mga gene mula sa isang populasyon sa isa pang populasyon at ang [[reproduksiyong seksuwal]] na makakalikha ng bagong kombinasyon ng gene mula sa mga magulang sa isang populasyon.

=== Mutasyon ===
[[Talaksan:Gene-duplication.png|thumb|right|[[Duplikasyon ng gene]]]]
Ang mga henetikong bariasyon ay napapadami sa pamamagitan ng [[mutasyon]]. Ang mga mutasyon ang mga pagbabago sa sekwensiya ng DNA ng [[genome]] ng isang selula. Kapag nangyari ang mga mutasyon, ito ay maaaring walang epekto, magbago ng produkto ng gene o magpigil sa gene na gumana.  Ang karamihan sa mga pagbabago sa [[DNA]] ay nagdudulot ng panganib ngunit ang ilan sa mga ito ay neutral o isang kapakinabangan sa isang organismo. Ang mutasyon ay maaaring mangyari sanhi ng mga pagkakamali kung ang [[meiosis]] ay lumilikha ng mga [[selulang gamete]]([[ovum|itlog]] at [[sperm]]) gayundin ng [[radiasyon]] o ng ilang mga kemikal ngunit ang mga mutasyon ay minsan nangyayari ng random. Ang ilang pangunahing uri ng mga mutasyon sa DNA ay: [[Pagbura (henetika)|Henetikong pagbura]] kung saan ang isa o maraming mga base ng [[DNA]] ay nabura, [[Pagpasok (henetika)|Henetikong pagpasok]] kung saan ang isa o maraming mga base ng DNA ay nadagdag, [[Paghalili (henetika)|Henetikong paghalili]] kung saan ang isa o maraming mga base ng DNA ay humalili(substituted) para sa ibang mga base sa sekwensiya, [[Duplikasyon ng gene]] kung saan ang buong [[gene]] ay kinopya. Ang duplikasyon  ay may malaking papel na ginampanan sa ebolusyon. Ito ay nagpapakilala ng karagdagang mga kopya ng [[gene]] sa isang [[genome]]. Ang karagdagang(extra) mga kopya ng gene ang pangunahing pinagmumulan ng hilaw na bagay(raw material) para ang mga bagong gene ay mag-ebolb. Ito ay mahalaga dahil ang karamihan sa mga bagong gene ay nag-ebolb sa loob ng mga pamilya ng gene mula sa naunang umiiral na mga gene na may pinagsaluhang mga ninuno. Halimbawa, ang [[mata]] ng isang tao ay gumagamit ng apat na [[gene]] upang lumikha ng mga estruktura na nakakadama ng liwanag. Ang tatlo ay para sa pagtingin ng kulay(color vision) at ang isa ay para sa paningin na pang-gabi(night vision). Ang lahat ng apat na gene na ito ay nagmula sa isang sinaunang gene. Ang mga bagong gene ay maaaring malikha mula sa isang ancestral o sinaunang gene kapag ang duplikadong kopya ay nag-mutate at nagkamit ng panibagong silbi o tungkulin. Ang prosesong ito ay mas madali pag ang gene ay na-duplicate dahil ito ay nagdadagdag ng pagdami nito sa sistema. Ang isang gene sa pares ay maaaring magkamit ng panibagong silbi o tungkulin samantalang ang ibang mga kopya ay patuloy na nagsasagawa ng orihinal nitong tungkulin. Kahit ang ibang mga uri ng mutasyon ay maaaring kabuuang makalikha ng panibagong mga gene mula sa mga nakaraang noncoding na DNA. Ang henerasyon ng mga bagong gene ay maaari ring sumangkot sa mga maliit na bahagi ng ilang mga gene na dinuduplicate at sa mga pragmentong ito ay naghahalong muli upang bumuo ng mga bagong kombinasyon na may mga bagong mga tungkulin. Kung ang mga gene ay nabuo mula sa paghahalo ng mga naunang umiiral na mga bahagi, ang domains ay umaasal bilang mga module na may simpleng independyenteng tungkulin na maaaring pagsaluhin upang lumikha ng mga bagong kombinasyon na may bago at komplikadong mga tungkulin.

Bilang karagdagan sa pagiging pangunahing pinagmulan ng bariasyon, ang mutasyon ay maaari ring magsilbing mekanismo ng kasunlaran kung may mga iba't ibang [[probabilidad]] sa molecular level para ang iba't ibang mga mutasyon ay mangyari. Ang prosesong ito ay tinatawag na &quot;pagkiling na mutasyon&quot;. Halimbawa, kung ang dalawang [[genotype]] na ang isa sa mga ito ay may [[nukleyotida]] na G at ang isa ay may nucleotide na A sa parehong posisyon at may parehong fitness(kaangkupan) ngunit ang mutasyon mulsa sa G patungo sa A ay kadalasang nangyayari kesa sa mutasyon mula sa A patungo sa G, ang mga genotype na may A ay magagawing mag-ebolb. Ang iba't ibang insertion laban sa deletion na mga mutation bias sa iba't ibang [[taksa]] ay maaring magdulot ng kasunlaran ng iba't ibang mga sukat ng genome. Ang developmental o mutational biases ay napagmasdan din sa [[ebolusyong morpolohikal]]. Halimbawa, ayon sa phenotype-first teoriya ng kasunlaran, ang mga mutasyon ay kalaunang magdudulot ng henetikong asimilasyon o pagsasama ng mga katangian(trait) na sa nakaraan ay hinimok ng kapaligiran.

Ang mga epekto ng mutation bias ay ipinapatong sa ibang mga proseso. Kung ang seleksiyon ay papabor sa isa sa dalawang mga mutasyon ngunit walang karagdagang benepisyo sa pagkakaroon ng dalawang mutasyong ito, ang mutasyon nangyayari ng madalas ang siyang malamang na matatakda(fixed) sa isang populasyon. Ang mga mutasyon na nagdudulot ng paglaho ng silbi o tungkulin ng isang gene ay mas karaniwang kesa sa mga mutasyong bumubuo ng bago at buong may silbing gene. Ang karamihan sa mga mutasyon ng paglaho ng tungkulin ay umaapekto sa kasunlaran. Halimbawa, ang mga pigment(kulay) ay hindi na magagamit ng mga hayop na nakatira sa mga kweba at karaniwang naglalaho. Ang uring ito ng paglaho ng tungkulin ay nangyayari dahil sa mutation bias at/o ang tungkulin ay magastos. Ang pagkawala ng kakayang sporulation(proseso ng paglikha ng spore) sa isang [[bacteria]] sa isang kasunlaran sa laboratoryo ay lumilitaw na sanhi ng mutation bias kesa sa natural selection laban sa gastos ng pagpapanatili ng kakayahang ito. Kung walang seleksiyon para sa paglaho ng tungkulin, ang bilis kung saan ang paglaho ay nag-eebolb ay mas lalong dumidepende sa rate(bilis) ng mutasyon kesa sa epektibong sukat ng populasyon na nagpapakitang ito ay mas itinutulak ng mutation bias kesa sa genetic drift.

=== Reproduksiyong seksuwal at rekombinasyon ===
Sa mga organismong [[aseksuwal]], ang lahat ng mga gene ay namamana lamang sa isang magulang dahil hindi ito makapaghahalo ng mga gene ng ibang mga organismo tuwing [[reproduksiyong aseksuwal]]. Taliwas dito, ang supling ng mga organismo sa [[reproduksiyong seksuwal]] ay naglalaman ng mga paghahalo ng mga [[kromosoma]] ng kanilang mga magulang. Sa isang nauugnay na prosesong tinatawag na homologosong rekombinasyon, ang mga organismong seksuwal ay nagpapalit ng DNA sa pagitan ng dalawang magkatugmang mga kromosoma. Ang rekombinasyon ay hindi nagbabago ng mga prekwensiya ng allele ngunit sa halip ay nagbabago kung aling mga allele ang nauugnay sa bawat isa na lumilikha ng supling na may mga bagong paghahalo ng mga allele.

=== Daloy ng gene ===
Ang daloy ng [[gene]] ang pagpapalitan ng mga gene sa pagitan ng mga populasyon gayundin pagitan ng mga espesye. Ang presensiya o kawalan ng daloy ng gene ay pundamental na nagpapabago ng kurso ng kasunralan. Dahil sa kompleksidad ng mga organismo, anumang dalawang kumpletong magkahiwalay na populasyon ay kalaunang mag-eebolb ng mga inkompatibilidad na henetiko sa pamamagitan ng mga neutral na proseso gaya ng sa modelong Bateson-Dobzhansky-Muller kahit pa ang parehong mga populasyon ay mananatiling magkatulad sa kanilang pag-aangkop sa kapaligiran. Kung ang pagkakaibang henetiko sa pagitan ng mga populasyon ay nabuo, ang daloy ng gene sa pagitan ng mga populasyon ay maaaring magpakilala ng mga katangian o allele na hindi mapapakinabangan sa lokal na populasyon at ito ay maaaring magdulot sa organismo sa loob ng mga populasyong ito na mag ebolb ng mga mekanismo na pipigil sa pagtatalik ng mga magkakalayo sa henetikong mga organismo(o mga organismong malayo ang pagkakatulad ng gene) na kalaunan ay magreresulta sa paglitaw ng mga bagong [[species]].
Ang paglipat ng gene sa pagitan ng mga species ay kinabibilangan ng mga pagbuo ng mga organismong [[hybrid]] at [[horizontal gene transfer]]. Ang [[Horizontal gene transfer]] ang paglilipat ng materyal na henetiko mula sa isa organismo tungo sa isa pa na hindi nito supling. Ito ay karaniwan sa mga [[bakterya]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Boucher Y, Douady CJ, Papke RT, Walsh DA, Boudreau ME, Nesbo CL, Case RJ, Doolittle WF |title = Lateral gene transfer and the origins of prokaryotic groups |doi = 10.1146/annurev.genet.37.050503.084247 |journal = Annu Rev Genet |volume = 37 |issue = 1 |pages = 283–328 |year = 2003 |pmid = 14616063 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Sa [[medisina]], ito ay nag-aambag sa pagkalat ng [[hindi pagtalab ng antibiyotiko]] o resistansiya gaya nang kapag ang bakterya ay nagkakamit ng resistansiyang mga gene na mabilis nitong maililipat sa ibang species.&lt;ref name=GeneticEvolution&gt;{{cite journal |author = Walsh T |title = Combinatorial genetic evolution of multiresistance |journal = Curr. Opin. Microbiol. |volume = 9 |issue = 5 |pages = 476–82 |year = 2006 |pmid = 16942901 |doi = 10.1016/j.mib.2006.08.009 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang Horizontal gene transfer mula sa bakterya tungo sa mga [[eukaryote]] gaya yeast ''[[Saccharomyces cerevisiae]]'' at adzuki bean beetle ''Callosobruchus chinensis'' ay nangyari.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Kondo N, Nikoh N, Ijichi N, Shimada M, Fukatsu T |title = Genome fragment of Wolbachia endosymbiont transferred to X chromosome of host insect |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 99 |issue = 22 |pages = 14280–5 |year = 2002 |pmid = 12386340 |doi = 10.1073/pnas.222228199 |pmc = 137875 |ref = harv |bibcode = 2002PNAS...9914280K }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Sprague G |title = Genetic exchange between kingdoms |journal = Curr. Opin. Genet. Dev. |volume = 1 |issue = 4 |pages = 530–3 |year = 1991 |pmid = 1822285 |doi = 10.1016/S0959-437X(05)80203-5 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang isang mas malaking iskalang paglipat ng mga gene ang mga eukaryotikong [[Bdelloidea|bdelloid rotifers]] na nakatanggap ng isang saklaw ng mga gene mula sa bakterya, fungi at mga halaman.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Gladyshev EA, Meselson M, Arkhipova IR |title = Massive horizontal gene transfer in bdelloid rotifers |journal = Science |volume = 320 |issue = 5880 |pages = 1210–3 |year = 2008 |pmid = 18511688 |doi = 10.1126/science.1156407 |ref = harv |bibcode = 2008Sci...320.1210G }}&lt;/ref&gt; Ang mga [[Virus]] ay nagdadala rin ng DNA sa pagitan ng mga organismo na pumapayag sa paglilipat ng mga gene sa ibayong mga [[dominyo]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Baldo A, McClure M |title = Evolution and horizontal transfer of dUTPase-encoding genes in viruses and their hosts |journal = J. Virol. |volume = 73 |issue = 9 |pages = 7710–21 |date = 1 Setyembre 1999 |pmid = 10438861 |pmc = 104298 |ref = harv }}&lt;/ref&gt;
Ang mga malaking iskalang paglipat ng gene ay nangyari rin sa pagitan ng mga ninuno ng mga selulang eukaryotiko at bakterya noong pagkakamit ng mga [[chloroplast]] at mga [[Mitochondrion|mitochondria]]. Posibleng ang mga mismong eukaryote ay nagmula mula sa mga horizontal gene transfer sa pagitan ng bakterya at [[archaea]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author = River, M. C. and Lake, J. A. |title = The ring of life provides evidence for a genome fusion origin of eukaryotes |journal = Nature |volume = 431 |issue = 9 |pages = 152–5 |year = 2004 |pmid = 15356622 |doi = 10.1038/nature02848 |ref = harv |bibcode = 2004Natur.431..152R }}&lt;/ref&gt;

== Mga mekanismo ng ebolusyon ==
=== Natural na seleksiyon ===
[[Talaksan:Lichte en zwarte versie berkenspanner.jpg|thumb|Ang Morpha ''typica'' at morpha ''carbonaria'' na mga [[Morph (zoology)|morph]] ng [[peppered moth]] na nakahimlay sa parehong puno. Ang ''typica'' na may kulay maliwanag(sa ilalim ng sugat ng bark) ay mahirap makita sa punong ito kesa sa ''carbonaria''(kulay madilim) at kaya ay nakakapagtago sa predator nito gaya ng mga [[Great Tit]]. Ito ay gumagawa sa mga ''typica'' na patuloy na mabuhay at makapagparami ng mga supling na kulay maliwanag.]]
Ang [[natural na seleksiyon]] ang proseso kung saan ang organismong may kanais nais na katangian ay mas malamang na dumami. Sa paggawa nito, ipinapasa ng mga ito ang mga katangiang ito sa susunod na henerasyon. Sa paglipas ng panahon, ito ay gumagawa sa mga organismo na umangkop sa kapaligiran nito. Ang dahilan nito ay ang dami ng [[gene]] para sa mga kanais nais na katangian ay dumadami sa populasyon. Ito ay kadalasang tinatawag na mekanismong &quot;ebidente sa sarili&quot; dahil ito ay kinakailangang sumunod sa tatlong mga simpleng katotohanan:

# Ang mamamanang bariasyon ay umiiral sa loob ng mga populasyon ng mga organismo 
# Ang mga organismo ay lumilikha ng mas maraming mga supling kesa sa makapagpapatuloy 
# Ang mga supling na ito ay nag-iiba sa kakayahan ng mga ito na makapagpatuloy at makagparami. Ang sentral na konsepto ng natural na seleksiyon ang [[pagiging akma]] ng organismo.&lt;ref name=Orr&gt;{{cite journal |author = Orr HA |title = Fitness and its role in evolutionary genetics |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 10 |issue = 8 |pages = 531–9 |year = 2009 |pmid = 19546856 |doi = 10.1038/nrg2603 |pmc = 2753274 |ref = harv }}&lt;/ref&gt;

Ang pagiging akma ay nasusukat ng kakayahan ng organismo na makapagpatuloy at makapagparami na tumutukoy sa sukat ng kontribusyong henetiko nito sa susunod na henerasyon.&lt;ref name=Orr/&gt; Gayunpaman, ang pagiging akma ay hindi katumbas ng kabuuang bilang ng supling nito. Bagkus, ang pagiging akma ay tinutukoy ng proporsiyon ng mga kalaunang henerasyon na nagdadala ng mga [[gene]] ng organismo.&lt;ref name=Haldane&gt;{{cite journal |author = Haldane J |title = The theory of natural selection today |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1959-03-14_183_4663/page/710 |journal = Nature |volume = 183 |issue = 4663 |pages = 710–3 |year = 1959 |pmid = 13644170 |doi = 10.1038/183710a0 |ref = harv |bibcode = 1959Natur.183..710H }}&lt;/ref&gt; Halimbawa, kung ang organismo ay mahusay na makapagpapatuloy ngunit ang supling nito ay labis na maliit at mahina upang makapagpatuloy, ang organismong ito ay makagagawa ng kaunting kontribusyon sa mga hinaharap na henerasyon ay mayroong isang mababang pagiging akma.&lt;ref name=Orr/&gt;

Kung ang allele ay nagpapataas ng pagiging akma nang higit sa ibang mga allele ng gene na ito, sa bawat henerasyon, ang allele na ito ay magiging mas karaniwan sa loob ng populasyon. Ang mga katangiang ito ay sinasabing &quot;pinili para&quot;. Kapag ang mas mababang pagiging hindi akma ay sinanhi ng pagkakaroon ng kaunting mapapakinabangan o nakapipinsala na nagreresulta sa allele na ito na maging bihira, ito ay sinasabing &quot;pinili laban&quot;.&lt;ref name=&quot;Lande&quot;&gt;{{cite journal |author = Lande R, Arnold SJ |year = 1983 |title = The measurement of selection on correlated characters |url = https://archive.org/details/sim_evolution_1983-11_37_6/page/1210 |journal = Evolution |volume = 37 |pages = 1210–26 |doi = 10.2307/2408842 |issue = 6 |ref = harv |jstor = 2408842 }}&lt;/ref&gt; Ang pagiging akma ng isang allele ay hindi isang nakatakdang katangian. Kapag ang kapaligiran ay nagbabago, ang mga nakaraang neutral o nakapipinsalang mga katangian ay maaaring maging mapapakinabangan at ang nakaraang mga mapapakinabangang mga katangian ay maaaring maging mapanganib.&lt;ref name=&quot;Futuyma&quot; /&gt; Gayunpaman, kahit pa ang direksiyon ng pagpili ay bumaliktad sa paraang ito, ang mga katangiang nawala sa nakaraan ay maaaring hindi na muling mag-ebolb sa isang katulad na anyo([[batas ni Dollo]]).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi = 10.1111/j.1558-5646.2008.00505.x |pmid = 18764918 |volume = 62 |issue = 11 |pages = 2727–2741 |last = Goldberg |first = Emma E |title = On phylogenetic tests of irreversible evolution |url = https://archive.org/details/sim_evolution_2008-11_62_11/page/n15 |journal = Evolution |year = 2008 |last2 = Igić |first2 = B |ref = harv }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |doi = 10.1016/j.tree.2008.06.013 |pmid = 18814933 |volume = 23 |issue = 11 |pages = 602–609 |last = Collin |first = Rachel |title = Reversing opinions on Dollo's Law |journal = Trends in Ecology &amp; Evolution |year = 2008 |last2 = Miglietta |first2 = MP |ref = harv }}&lt;/ref&gt;

[[File:Selection Types Chart.png|thumb|left|Isang chart na nagpapakita ng tatlong mga uri ng seleksiyon o pagpili. 
1. [[Disruptibong seleksiyon]]
2. [[Nagpapatatag na seleksiyon]]
3. [[Direksiyonal na seleksiyon]]]]

Ang natural na seleksiyon sa loob ng isang populasyon para sa isang katangian na maaring iba iba sa ibayo ng isang saklaw ng mga halaga gaya ng taas ay mauuri sa tatlong mga magkakaibang uri. Ang una ang [[direksiyonal na seleksiyon]] na isang paglipat sa halagang aberahe ng isang katangian sa paglipas ng panahon, halimbawa, ang mga organismo na unti unting nagiging mas matangkad.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Hoekstra H, Hoekstra J, Berrigan D, Vignieri S, Hoang A, Hill C, Beerli P, Kingsolver J |title = Strength and tempo of directional selection in the wild |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 98 |issue = 16 |pages = 9157–60 |year = 2001 |pmid = 11470913 |pmc = 55389 |doi = 10.1073/pnas.161281098 |ref = harv |bibcode = 2001PNAS...98.9157H }}&lt;/ref&gt; Ang ikalawa, ang [[disruptibong seleksiyon]] na pagpili ng mga sukdulang katangiang halaga at kadalasang nagreresulta sa [[distribusyong bimodal|dalawang magkaibang mga halaga]] na maging mas karaniwan na may pagili laban sa halagang aberahe. Ito ay kapag ang mga organismong maliit o matangkad ay may kapakinabangan ngunit hindi ang mga may taas na midyum. Ang huli ang [[nagpapatatag na seleksiyon]] na may pagpili laban sa mga sukdulang halagang katangian sa parehong mga dulo na nagsasanhi ng pagbabawas ng isang [[variance]] sa palibot ng halagang aberahe at kaunting pagkakaiba.&lt;ref name=Hurst&gt;{{cite journal |author = Hurst LD |title = Fundamental concepts in genetics: genetics and the understanding of selection |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 10 |issue = 2 |pages = 83–93 |year = 2009 |pmid = 19119264 |doi = 10.1038/nrg2506 |ref = harv }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Felsenstein |title = Excursions along the Interface between Disruptive and Stabilizing Selection |journal = Genetics |volume = 93 |issue = 3 |pages = 773–95 |date = 1 Nobyembre 1979 |pmid = 17248980 |pmc = 1214112 |ref = harv }}&lt;/ref&gt;  Ito ay halimbawang magsasanhi sa mga organismo na unti unting maging lahat na may parehong taas. Ang isang espesyal na kaso ng natural na seleksiyon ang [[seksuwal na seleksiyon]] na pagpili para sa anumang katangiang nagpapataas ng tagumpay sa pakikipagtalik sa pamamagitan ng pagpapataas ng pagiging kaakit-akit ng isang organismo sa mga potensiyal na mga makakatalik nito.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Andersson M, Simmons L |title = Sexual selection and mate choice |journal = Trends Ecol. Evol. (Amst.) |volume = 21 |issue = 6 |pages = 296–302 |year = 2006 |pmid = 16769428 |doi = 10.1016/j.tree.2006.03.015 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang mga katangiang nagebolb sa pamamagitan ng seksuwal na seleksiyon ay partikular na prominente sa mga lalake sa ilang mga species ng hayop sa kabila ng mga katangiang gaya ng mga mahirap na mga antler, mga pagtawag ng pagtatalik o mga maningning na mga kulay na nakakaakit ng mga maninila na nagpapaliit ng pagpapatuloy ng mga indbidwal na lalake.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Kokko H, Brooks R, McNamara J, Houston A |title = The sexual selection continuum |pmc = 1691039 |journal = Proc. Biol. Sci. |volume = 269 |issue = 1498 |pages = 1331–40 |year = 2002 |pmid = 12079655 |doi = 10.1098/rspb.2002.2020 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang hindi kapakinabangang ito sa pagpapatuloy ay nababalanse ng mga tagumpay sa pagpaparami ng mga lalake na nagpapakita ng [[prinsipyong kapansanan|mahirap na dayain]] na mga napapiling seksuwal na katangian.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Hunt J, Brooks R, Jennions M, Smith M, Bentsen C, Bussière L |title = High-quality male field crickets invest heavily in sexual display but die young |journal = Nature |volume = 432 |issue = 7020 |pages = 1024–7 |year = 2004 |pmid = 15616562 |doi = 10.1038/nature03084 |ref = harv |bibcode = 2004Natur.432.1024H }}&lt;/ref&gt;

Ang henetikong bariasyon sa loob ng isang populasyon ng mga organismo ay maaaring magdulot sa ilang mga indibidwal na makapagpatuloy o mas matagumpay na makapagparami kesa sa iba. Ang natural seleksiyon ay kumikilos sa mga [[phenotype]] o mga mapagmamasdang mga katangian ng isang organismo ngunit ang henetiko o namamanang basehan ng anumang phenotype na nagbibigay ng kalamangang reproduktibo ay mas magiging karaniwan sa isang populasyon. Sa paglipas ng panahon, ang prosesong ito ay magreresulta ng pagiging angkop sa kapaligiran na gumagawa sa mga populasyong ito na espesyal para sa mga partikular na kapaligirang ekolohikal at kalaunan ay maaaring magresulta ng paglitaw ng mga bagong espesye. Sa ibang salita, ang natural na seleksiyon ay isang mahalagang proseso(ngunit hindi lamang ang proseso) kung saan ang ebolusyon ay nangyayari sa loob ng isang populasyon ng mga organismo. Bilang kabaligtaran, ang [[artipisyal na seleksiyon]] ang prosesong isinasagawa ng tao upang ipagpatuloy ang mga kanais nais na katangian ng isang organismo samantalang ang [[natural na seleksiyon]] ay isinasagawa ng kalikasan sa paglipas ng mahabang panahon. Ang natural na seleksiyon ay maaaring umasal sa iba't ibang mga lebel ng organisasyon gaya ng mga [[gene]], [[selula]], mga indibidwal na organismo at espesye.&lt;ref name=&quot;Okasha07&quot;&gt;{{cite book |last1 = Okasha |first1 = S. |year = 2007 |title = Evolution and the Levels of Selection |url = https://archive.org/details/evolutionlevelso0000okas |publisher = Oxford University Press |isbn = 0-19-926797-9 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Gould&gt;{{cite journal |author = Gould SJ |title = Gulliver's further travels: the necessity and difficulty of a hierarchical theory of selection |journal = Philos. Trans. R. Soc. Lond., B, Biol. Sci. |volume = 353 |issue = 1366 |pages = 307–14 |year = 1998 |pmid = 9533127 |pmc = 1692213 |doi = 10.1098/rstb.1998.0211 |ref = harv }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Mayr1997&gt;{{cite journal |author = Mayr E |title = The objects of selection |doi = 10.1073/pnas.94.6.2091 |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 94 |issue = 6 |pages = 2091–4 |year = 1997 |pmid = 9122151 |pmc = 33654 |ref = harv |bibcode = 1997PNAS...94.2091M }}&lt;/ref&gt; Ang seleksiyon ay maaaring umasal sa maraming mga lebel ng sabay sabay.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Maynard Smith J |title = The units of selection |journal = Novartis Found. Symp. |volume = 213 |pages = 203–11; discussion 211–7 |year = 1998 |pmid = 9653725 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang isang halimbawa ng seleksiyon na nangyayari sa ilalim ng lebel ng indibidwal ang mga gene na tinatawag na mga [[transposon]] na maaaring mag-replika at kumalat sa buong [[genome]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Hickey DA |title = Evolutionary dynamics of transposable elements in prokaryotes and eukaryotes |journal = Genetica |volume = 86 |issue = 1–3 |pages = 269–74 |year = 1992 |pmid = 1334911 |doi = 10.1007/BF00133725 |ref = harv }}&lt;/ref&gt;

=== Genetic drift ===
Ang [[genetic drift]] ang pagbabago sa prekwensiya ng anyo ng isang [[gene]] ([[allele]]) sa isang populasyon na sanhi ng random(nangyayari na lamang) na mga pagsasampol. Ang mga allele sa supling ang mga sampol ng mga magulang at ang tsansa o kapalaran ay may papel sa pagtukoy kung ang isang  inidibidwal ay makakapagpatuloy o makakagpaparami. Ang prekwensiya ng allele ng populasyon ang praksiyon ng mga kopya ng gene na nagsasalo ng partikular na anyo. Ang genetic drift ay maaaring magsanhi ng kumpletong paglaho ng mga variant ng gene at sa gayon ay magbabawas ng bariasyong henetiko. Halimbawa, sa isang henerasyon, ang dalawang kayumangging [[beetle]] ay nagkataong nagkaroon ng apat na supling na nabuhay upang magparami. Ang ilang mga berdeng beetle ay namatay nang ang mga ito ay maapakan ng isang tao at hindi nagkaroon ng supling. Ang susunod na henerasyon ay mag-aangkin ng mas marami ng kayumangging beetle kesa sa nakaraang henerasyon ngunit ito ay nangyari dahil sa kapalaran. Ang mga pagbabagong ito sa bawat henerasyon ay tinatawag na genetic drift. Kung ang mga selektibong pwersa ay hindi umiiral o mahina, ang prekwensiya ng allele ay tumatakbo ng pataas o pababa ng random. Ang paglipat na ito ay humihinto kung ang isang allele ay kalauang naging pirme na maaaring resulta ng paglaho sa populasyon o kabuuang pagpapalit ng mga ibang allele. Sa gayon, ang henetikong pagtakbo ay maaaring magtanggal ng ilang mga allele mula sa populasyon sanhi ng kapalaran lamang. Kahit sa kawalan ng mga selektibong pwersa, ang henetikong pagtakbo ay maaaring magsanhi ng dalawang magkahiwalay na mga populasyon na nagmula sa parehong strakturang henetiko upang tumakbo ng magkahiwalay sa dalawang magkaibang populasyon na may magkaibang hanay ng mga allele.

=== Henetikong pagsakay ===
Ang rekombinasyon ng gene ay pumapayag sa mga allele sa parehong hibla ng [[DNA]] na humiwalay. Gayunpaman, ang bilis ng rekombinasyon ay mababa o mga dalawang pangyayari kada [[kromosoma]] sa bawat henerasyon. Ang nagiging resulta ay ang mga gene na magkalapit sa kromosoma ay maaaring hindi palaging malilipat ng magkalayo sa bawat isa at ang mga gene na magkakalapit ay maaring mamana ng sabay na isang penomenon na tinatawag na linkage. Ang pagtungong ito ay masusukat sa pamamagitan ng paghahanap kung gaanon ang dalawang allele ay sabay na nangyayari kumpara sa mga ekspektasyon na tinatawag na linkage disequilibrium nito. Ito ay maaaring mahalaga kung ang isang allele sa isang partikular na haplotype ay malakas na mapakikinabangan. Ang natural na seleksiyon ay maaaring magpatakbo ng pinipiling paglilinis na magsasanhi rin sa ibang mga allele sa haplotype na maging mas karaniwan sa populasyon. Ang epektong ito tinatawag na genetic hitchhiking o genetic draft. Ang genetic draft na sanhi ng katotohanang ang ilang mga neutral na gene ay magkakaugnay na henetiko sa iba na nasa ilalim ng pagpipili ay maaaring sa isang bahagi mabihag ng angkop na epektibong sukat ng populasyon.

== Mga kinalalabasan ==
Ang ebolusyon ay nakakaimpluwensiya sa bawat aspeto ng anyo at pag-aasal ng mga organismo. Ang pinakakilala ang spesipikong [[pag-aangkop]] na pang-pag-aasal at mga pisikal na  na resulta ng [[natural na seleksiyon]]. Ang mga pag-aangkop na ito ay nagpapataas ng pagiging angkop sa pamamagitan ng pagtulong ng mga gawain gaya ng paghahanap ng pagkain, pag-iwas sa mga maninila o sa pag-akit ng mga makakatalik. Ang mga organismo ay maaari ring tumugon sa seleksiyon sa pamamagitan ng [[pakikipagtulungan (ebolusyon)|pakikipagtulungan]] sa bawat isa na karaniwan ay sa pamamagitan ng pagtulong sa mga kamag-anak nito o sa pakikilahok sa parehong mapakikinabangang [[symbiosis]]. Sa mas matagal, ang ebolusyon ay lumilikha ng bagong espesye sa pamamagitan ng paghahati ng mga populasyon ng ninuno ng organismo sa mga bagong pangkat na hindi maaari o hindi makakapagtalik. Ang mga kinalalabasan ng ebolusyong ito ay minsang hinahati sa [[makroebolusyon]] na ebolusyong nangyayari sa o sa itaas ng lebel ng species gaya ng [[ekstinksiyon]] at [[espesiasyon]] at ang [[mikroebolusyon]] na tumutukoy sa mas maliliit na mga pagbabagong ebolusyon sa loob ng isang species o populasyon.&lt;ref name=ScottEC&gt;{{cite journal |author = Scott EC, Matzke NJ |title = Biological design in science classrooms |volume = 104 |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |issue = suppl_1 |pages = 8669–76 |year = 2007 |pmid = 17494747 |pmc = 1876445 |doi = 10.1073/pnas.0701505104 |ref = harv |bibcode = 2007PNAS..104.8669S }}&lt;/ref&gt; Sa pangkalahatan, ang makroebolusyon ay itinuturing na kinalalabasan ng mahahabang panahon ng mikroebolusyon.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Hendry AP, Kinnison MT |title = An introduction to microevolution: rate, pattern, process |journal = Genetica |volume = 112–113 |pages = 1–8 |year = 2001 |pmid = 11838760 |doi = 10.1023/A:1013368628607 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Kaya ang distinksiyon sa pagitan ng mikroebolusyon at makroebolusyon ay isang pundamental. Ang pagkakaiba ay simpleng ang panahong nasasangkot.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Leroi AM |title = The scale independence of evolution |journal = Evol. Dev. |volume = 2 |issue = 2 |pages = 67–77 |year = 2000 |pmid = 11258392 |doi = 10.1046/j.1525-142x.2000.00044.x |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, sa makroebolusyon, ang mga katangian ng buong espesye ay maaaring mahalaga. Halimbawa, ang isang malaking halaga ng bariasyon sa mga indibidwal ay pumapayag sa espesye na mabilis na makaangkop sa mga bagong habitat na nagpapabawas sa tsansa na maging ekstinto ito samantalang ang isang malawakang saklaw na heograpiko ay nagpapataas ng tsansa ng [[espesiasyon]] na gumagawang malamang na ang bahagi ng populasyon ay nagiging hiwalay. Sa kahulugang ito, ang [[makroebolusyon]] at [[mikroebolusyon]] ay maaaring kasangkutan ng seleksiyon sa iba't ibang mga lebel na ang mikroebolusyon ay umaasal sa mga gene at organismo laban sa mga prosesong makroebolusyonaryo gaya ng [[seleksiyon ng espesye]] na umaasal sa buong espesye at umaapekto sa mga rate nito ng [[espesiasyon]] at [[ekstinsiyon]]. {{sfn|Gould|2002|pp=657–658}}&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Gould SJ |title = Tempo and mode in the macroevolutionary reconstruction of Darwinism |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 91 |issue = 15 |pages = 6764–71 |year = 1994 |pmid = 8041695 |pmc = 44281 |doi = 10.1073/pnas.91.15.6764 |ref = harv |bibcode = 1994PNAS...91.6764G }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Jablonski2000&gt;{{cite journal |author = Jablonski, D. |year = 2000 |title = Micro- and macroevolution: scale and hierarchy in evolutionary biology and paleobiology |journal = Paleobiology |volume = 26 |issue = sp4 |pages = 15–52 |doi = 10.1666/0094-8373(2000)26[15:MAMSAH]2.0.CO;2 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang isang karaniwang maling paniniwala ay ang ebolusyon ay may mga layunin o mga pangmatagalang plano. Gayunpaman, sa katotohanan, ang ebolusyon ay walang pangmatagalang layunin at hindi nangangailangang lumikha ng mas malaking kompleksidad.&lt;ref name=sciam&gt;Michael J. Dougherty. [http://www.sciam.com/article.cfm?id=is-the-human-race-evolvin Is the human race evolving or devolving?] ''[[Scientific American]]'' 20 Hulyo 1998.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[TalkOrigins Archive]] response to [[Creationist]] claims&amp;nbsp;– [http://www.talkorigins.org/indexcc/CB/CB932.html Claim CB932: Evolution of degenerate forms]&lt;/ref&gt; Bagaman ang mga [[ebolusyon ng pagiging komplikado|komplikadong espesye]] ay nag-ebolb, ang mga ito ay pangalawang epekto ng kabuuang bilang ng mga organismo na dumadami at ang mga simpleng anyo ng buhay ay karaniwan pa rin sa biospero.&lt;ref name=Carroll&gt;{{cite journal |author = Carroll SB |title = Chance and necessity: the evolution of morphological complexity and diversity |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-02-22_409_6823/page/1101 |journal = Nature |volume = 409 |issue = 6823 |pages = 1102–9 |year = 2001 |pmid = 11234024 |doi = 10.1038/35059227 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Halimbawa, ang labis na karamihan ng mga espesye ay mikroskopikong [[prokaryote]] na bumubuo ng mga kalahatan ng [[biomasa]] ng daigdig kabilang ng maliliit na sukat ng mga ito&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Whitman W, Coleman D, Wiebe W |title = Prokaryotes: the unseen majority |doi = 10.1073/pnas.95.12.6578 |journal = Proc Natl Acad Sci U S A |volume = 95 |issue = 12 |pages = 6578–83 |year = 1998 |pmid = 9618454 |pmc = 33863 |ref = harv |bibcode = 1998PNAS...95.6578W }}&lt;/ref&gt; at bumubuo sa malawak na karamihan ng mga biodibersidad sa daigdig.&lt;ref name=Schloss&gt;{{cite journal |author = Schloss P, Handelsman J |title = Status of the microbial census |journal = Microbiol Mol Biol Rev |volume = 68 |issue = 4 |pages = 686–91 |year = 2004 |pmid = 15590780 |pmc = 539005 |doi = 10.1128/MMBR.68.4.686-691.2004 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Kaya ang mga simpleng organismo ang nananaig na anyo ng buhay sa daigdig sa buong kasaysayan nito at patuloy na nagiging pangunahing anyo ng buhay hanggang sa kasalukuyan at ang komplikadong buhay ay lumilitaw lamang dahil ito ay [[may kinikilingang sampol|mas mapapansin]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Nealson K |title = Post-Viking microbiology: new approaches, new data, new insights |journal = Orig Life Evol Biosph |volume = 29 |issue = 1 |pages = 73–93 |year = 1999 |pmid = 11536899 |doi = 10.1023/A:1006515817767 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang katunayan, ang ebolusyon ng mga mikroorganismo ay partikular na mahalaga sa modernong pagsasaliksik na ebolusyonaryo dahil ang mabilis na pagdami ng mga ito ay pumapayag sa pag-aaral ng [[ebolusyong eksperimental]] at ang obserbasyon ng ebolusyon at pag-aangkop sa nangyayring panahon.&lt;ref name=Buckling&gt;{{cite journal |author = Buckling A, Craig Maclean R, Brockhurst MA, Colegrave N |title = The Beagle in a bottle |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-02-12_457_7231/page/824 |journal = Nature |volume = 457 |issue = 7231 |pages = 824–9 |year = 2009 |pmid = 19212400 |doi = 10.1038/nature07892 |ref = harv |bibcode = 2009Natur.457..824B }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Elena SF, Lenski RE |title = Evolution experiments with microorganisms: the dynamics and genetic bases of adaptation |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 4 |issue = 6 |pages = 457–69 |year = 2003 |pmid = 12776215 |doi = 10.1038/nrg1088 |ref = harv }}&lt;/ref&gt;

=== Pag-aangkop ===
Ang pag-aangkop ang proseso na gumagawa sa mga organismo mas angkop sa [[habitat]] ng mga ito.&lt;ref&gt;Mayr, Ernst 1982. ''The growth of biological thought''. Harvard. p483: &quot;Adaptation... could no longer be considered a static condition, a product of a creative past and became instead a continuing dynamic process.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The ''Oxford Dictionary of Science'' defines ''adaptation'' as &quot;Any change in the structure or functioning of an organism that makes it better suited to its environment&quot;.&lt;/ref&gt; Gayundin, ang terminong pag-aangkop ay maaari ring tumukoy sa katangian na mahalaga sa pagpapatuloy ng isang organismo. Halimbawa nito ang pag-aangkop ng mga ngipin ng [[kabayo]] sa pagdurog ng mga damo. Sa paggamit ng terminong pag-aangkop para sa prosesong ebolusyonaryo at pag-aangkop na katangian para sa produkto(ang bahaging pang-katawan o tungkulin), ang dalawang mga kahulugan ay maitatangi. Ang mga pag-aangkop ay nalilikha ng [[natural na seleksiyon]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Orr H |title = The genetic theory of adaptation: a brief history |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 6 |issue = 2 |pages = 119–27 |year = 2005 |pmid = 15716908 |doi = 10.1038/nrg1523 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang mga sumusunod na kahulugan ay mula kay [[Theodosius Dobzhansky]].
# Ang pag-aangkop ang prosesong ebolusyonaryo kung saan ang organismo ay nagiging mas may kakayahan na mamuhay sa habitat o kapaligiran nito.&lt;ref&gt;{{cite book |last1 = Dobzhansky |first1 = T. |last2 = Hecht |first2 = MK |last3 = Steere |first3 = WC |year = 1968 |chapter = On some fundamental concepts of evolutionary biology |title = Evolutionary biology volume 2 |pages = 1–34 |publisher = Appleton-Century-Crofts |location = New York |edition = 1st }}&lt;/ref&gt;
# Ang pagiging umangkop ang katayuan ng naging angkop kung saan ang isang organismo ay patuloy na nabubuhay at nakakapagparami sa isang ibinigay na hanay ng mga habitat o kapaligiran.&lt;ref&gt;{{cite book |last1 = Dobzhansky |first1 = T. |year = 1970 |title = Genetics of the evolutionary process |publisher = Columbia |location = N.Y. |pages = 4–6, 79–82, 84–87 |isbn = 0-231-02837-7 }}&lt;/ref&gt;
# Ang umaangkop na katangian ay isang aspeto ng pattern na pang-pag-unlad ng organismo na pumapayag o nagpapalakas sa probabilidad ng organismong ito na makapagpatuloy at makapagparami.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi = 10.2307/2406099 |last1 = Dobzhansky |first1 = T. |year = 1956 |title = Genetics of natural populations XXV. Genetic changes in populations of ''Drosophila pseudoobscura'' and ''Drosphila persimilis'' in some locations in California |url = https://archive.org/details/sim_evolution_1956-03_10_1/page/82 |journal = Evolution |volume = 10 |issue = 1 |pages = 82–92 |jstor = 2406099 }}&lt;/ref&gt;

Ang pag-aangkop ay maaaring magsanhi ng pakinabang sa isang bagong katangian o pagkawala ng katangian ng ninuno nito. Ang halimbawa na napapakita ng parehong mga uri ng pagbabago ang pag-aangkop ng [[bakterya]] sa seleksiyon ng [[antibiotiko]] kung saan ang mga pagbabagong henetiko ay nagsasanhi ng [[resistansiya sa antibiotiko]] sa parehong pagbabago ng pinupuntiryang gamot o sa pagpapataas ng gawain ng mga tagadala na nag-aalis ng gamot sa selula.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Nakajima A, Sugimoto Y, Yoneyama H, Nakae T |title = High-level fluoroquinolone resistance in Pseudomonas aeruginosa due to interplay of the MexAB-OprM efflux pump and the DNA gyrase mutation |journal = Microbiol. Immunol. |volume = 46 |issue = 6 |pages = 391–5 |year = 2002 |pmid = 12153116 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang ibang mga halimbawa ang bakteryang ''[[Escherichia coli]]'' na nag-ebolb ng kakayahang gumamit ng [[asidong sitriko]] bilang nutriento sa pangmatagalang eksperimento sa laboratoryo,&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Blount ZD, Borland CZ, Lenski RE |title = Inaugural Article: Historical contingency and the evolution of a key innovation in an experimental population of Escherichia coli |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 105 |issue = 23 |pages = 7899–906 |year = 2008 |pmid = 18524956 |doi = 10.1073/pnas.0803151105 |pmc = 2430337 |ref = harv |bibcode = 2008PNAS..105.7899B }}&lt;/ref&gt; ang ''[[Flavobacterium]]'' na nag-ebolb ng [[ensima]] na pumapayag sa bakteryang ito na makakapagdigest ng ilang mga byproduct ng manupakturang [[nylon 6]],&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Okada H, Negoro S, Kimura H, Nakamura S |title = Evolutionary adaptation of plasmid-encoded enzymes for degrading nylon oligomers |journal = Nature |volume = 306 |issue = 5939 |pages = 203–6 |year = 1983 |pmid = 6646204 |doi = 10.1038/306203a0 |ref = harv |bibcode = 1983Natur.306..203O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Ohno S |title = Birth of a unique enzyme from an alternative reading frame of the preexisted, internally repetitious coding sequence |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 81 |issue = 8 |pages = 2421–5 |year = 1984 |pmid = 6585807 |pmc = 345072 |doi = 10.1073/pnas.81.8.2421 |ref = harv |bibcode = 1984PNAS...81.2421O }}&lt;/ref&gt; at ang bakterya sa lupa na  ''[[Sphingobium]]'' na nag-ebolb ng isan gbuong bagong [[landas na metaboliko]] na sumisira sa sintetikong [[pestisidyo]]ng [[pentachlorophenol]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Copley SD |title = Evolution of a metabolic pathway for degradation of a toxic xenobiotic: the patchwork approach |journal = Trends Biochem. Sci. |volume = 25 |issue = 6 |pages = 261–5 |year = 2000 |pmid = 10838562 |doi = 10.1016/S0968-0004(00)01562-0 |ref = harv }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Crawford RL, Jung CM, Strap JL |title = The recent evolution of pentachlorophenol (PCP)-4-monooxygenase (PcpB) and associated pathways for bacterial degradation of PCP |journal = Biodegradation |volume = 18 |issue = 5 |pages = 525–39 |year = 2007 |pmid = 17123025 |doi = 10.1007/s10532-006-9090-6 |ref = harv }}&lt;/ref&gt;

[[Talaksan:Whale skeleton.png|350px|thumb|Ang isang kalansay ng [[balyenang baleen]], ang ''a'' at ''b'' ang mga butong flipper na umangkop mula sa harapang mga buto ng hita samantalang ang ''c'' ay nagpapakita ng mga [[bestihiyal]] na buto ng likurang hita na nagpapakita ng pag-aangkop mula sa lupain tungo sa dagat.&lt;ref name=&quot;transformation445&quot;&gt;{{cite journal |author = Bejder L, Hall BK |title = Limbs in whales and limblessness in other vertebrates: mechanisms of evolutionary and developmental transformation and loss |journal = Evol. Dev. |volume = 4 |issue = 6 |pages = 445–58 |year = 2002 |pmid = 12492145 |doi = 10.1046/j.1525-142X.2002.02033.x |ref = harv }}&lt;/ref&gt;]]
Ang pag-aangkop ay nangyayri sa pamamagitan ng unti unting pagbabago ng mga umiiral na istruktura. Dahil dito, ang mga istruktura na may parehong panloob na organisasyon ay maaaring may iba't ibang mga tungkulin sa mga nauugnay na organismo. Ito ang resulta ng isang istrukturang pang-ninuno na inangkop sa tungkulin sa iba't ibang mga paraan. Halimbawa, ang mga buto sa loob ng pakpak ng mga [[paniki]] ay labis na katulad ng mga paa ng [[daga]] at mga kamay ng mga [[primado]] sanhi ng pinagmulan ng lahat ng istrukturang ito mula sa isang karaniwang ninunong [[mamalya]].&lt;ref&gt;{{cite journal |doi = 10.1554/05-233.1 |pmid = 16526515 |volume = 59 |issue = 12 |pages = 2691–704 |last = Young |first = Nathan M. |title = Serial homology and the evolution of mammalian limb covariation structure |journal = Evolution |accessdate = 24 Setyembre 2009 |year = 2005 |url = http://www.bioone.org/doi/abs/10.1554/05-233.1 |last2 = Hallgrímsson |first2 = B |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, dahil ang lahat ng mga buhay na organismo ay magkakaugnay sa isang paraan,&lt;ref name=Penny1999&gt;{{cite journal |author = Penny D, Poole A |title = The nature of the last universal common ancestor |journal = Curr. Opin. Genet. Dev. |volume = 9 |issue = 6 |pages = 672–77 |year = 1999 |pmid = 10607605 |doi = 10.1016/S0959-437X(99)00020-9 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; kahit ang mga organo na lumilitaw na may kaunting pagkakatulad sa istuktura gaya ng [[arthropoda]], [[pusit]] at mga mata ng [[bertebrata]] ay maaaring nakasalalay sa isang karaniwang hanay ng mga gene na homolohoso na kumokontrol sa pagtitipon at tungkulin nito. Ito ay tinatawag na [[malalim na homolohiya]].&lt;ref&gt;{{cite journal |doi = 10.1017/S1464793102006097 |pmid = 14558591 |volume = 78 |issue = 3 |pages = 409–433 |last = Hall |first = Brian K |title = Descent with modification: the unity underlying homology and homoplasy as seen through an analysis of development and evolution |journal = Biological Reviews of the Cambridge Philosophical Society |year = 2003 |ref = harv }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |doi = 10.1038/nature07891 |pmid = 19212399 |volume = 457 |issue = 7231 |pages = 818–823 |last = Shubin |first = Neil |title = Deep homology and the origins of evolutionary novelty |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-02-12_457_7231/page/818 |journal = Nature |year = 2009 |last2 = Tabin |first2 = C |last3 = Carroll |first3 = S |ref = harv |bibcode = 2009Natur.457..818S }}&lt;/ref&gt; Sa ebolusyon, ang ilang mga istruktura ay maaaring mawalan ng orihinal na tungkulin nito at maging [[bestihiyalidad|istrukturang bestihiyal]].&lt;ref name=Fong&gt;{{cite journal |author = Fong D, Kane T, Culver D |title = Vestigialization and Loss of Nonfunctional Characters |journal = Ann. Rev. Ecol. Syst. |volume = 26 |issue = 4 |pages = 249–68 |year = 1995 |doi = 10.1146/annurev.es.26.110195.001341 |ref = harv |pmid = }}&lt;/ref&gt; Ang gayong mga istruktura ay may kaunti o walang tungkulin sa kasalukuyang espesye ngunit may maliwanag na tungkulin sa ninuno nito o ibang mga kaugnay na espesye. Ang mga halimbawa ay kinabibilangan ng mga [[pseudogene]],&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Zhang Z, Gerstein M |title = Large-scale analysis of pseudogenes in the human genome |journal = Curr. Opin. Genet. Dev. |volume = 14 |issue = 4 |pages = 328–35 |year = 2004 |pmid = 15261647 |doi = 10.1016/j.gde.2004.06.003 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; ang hindi gumaganang mga labi ng mga mata sa naninirahan sa kwebang bulag na isda,&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Jeffery WR |title = Adaptive evolution of eye degeneration in the Mexican blind cavefish |doi = 10.1093/jhered/esi028 |journal = J. Hered. |volume = 96 |issue = 3 |pages = 185–96 |year = 2005 |pmid = 15653557 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; mga pakpak sa mga hindi makalipad na ibon gaya ng [[ostrich]] at [[emu]],&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Maxwell EE, Larsson HC |title = Osteology and myology of the wing of the Emu (Dromaius novaehollandiae) and its bearing on the evolution of vestigial structures |journal = J. Morphol. |volume = 268 |issue = 5 |pages = 423–41 |year = 2007 |pmid = 17390336 |doi = 10.1002/jmor.10527 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; at ang pag-iral ng mga butong balakang sa mga balyena at ahas.&lt;ref name=&quot;transformation445&quot; /&gt; Ang mga halimbawa ng [[bestihiyalidad|istrukturang bestihiyal]] sa mga tao ang [[wisdom teeth]],&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Silvestri AR, Singh I |title = The unresolved problem of the third molar: would people be better off without it? |url = http://jada.ada.org/cgi/content/full/134/4/450 |journal = Journal of the American Dental Association (1939) |volume = 134 |issue = 4 |pages = 450–5 |year = 2003 |pmid = 12733778 |doi =  |ref = harv |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2014-08-23 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140823063158/http://jada.ada.org/content/134/4/450.full |url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ang [[coccyx]],&lt;ref name=Fong/&gt; ang [[vermiform appendix]],&lt;ref name=Fong/&gt; at iba pang mga pang-pag-aasal na mga [[bestihiyalidad|bestihiyal]] gaya ng mga [[goose bump]](pagtayo ng balahibo)&lt;ref&gt;{{cite book |last = Coyne |first = Jerry A. |authorlink = Jerry A. Coyne |title = Why Evolution is True |url = https://archive.org/details/whyevolutionistr0000coyn_o0w9 |publisher = Penguin Group |year = 2009 |isbn = 978-0-670-02053-9 |page = [https://archive.org/details/whyevolutionistr0000coyn_o0w9/page/62 62] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Darwin, Charles. (1872) ''[[The Expression of the Emotions in Man and Animals]]'' John Murray, London.&lt;/ref&gt; at mga [[primitibong repleks]].&lt;ref&gt;{{cite book |title = Psychology |url = https://archive.org/details/psychology0000gray |edition = fifth |author = Peter Gray |year = 2007 |page = [https://archive.org/details/psychology0000gray/page/66 66] |publisher = Worth Publishers |isbn = 0-7167-0617-2 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title = Why Evolution Is True |url = https://archive.org/details/whyevolutionistr0000coyn_o0w9 |last = Coyne |first = Jerry A. |year = 2009 |pages = [https://archive.org/details/whyevolutionistr0000coyn_o0w9/page/84 85]–86 |publisher = Penguin Group |isbn = 978-0-670-02053-9 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title = Archetype: A Natural History of the Self |author = Anthony Stevens |year = 1982 |page = 87 |publisher = Routledge &amp; Kegan Paul |isbn = 0-7100-0980-1 }}&lt;/ref&gt;

Gayunpaman, ang maraming mga katangian na lumilitaw sa mga simpleng pag-aangkop ay katunayang mga [[eksaptasyon]] na mga istrakturang orihinal na inangkop para sa isang tungkulin ngunit sabay na naging magagamit para sa ibang tungkulin sa proseso. {{sfn|Gould|2002|pp=1235–1236}} Ang isang halimbawa ang butiking Aprikano na ''[[Holaspis guentheri]]'' na nagpaunlad ng labis na patag ng ulo para sa pagtatago sa mga siwang gaya ng makikita sa pagtingin sa mga malalapit na kamag-anak nito. Gayunpaman, sa espesyeng ito, ang ulo ay naging labis na patag na nakatutulong dito sa paglipat mula sa puno sa puno na isang eksaptasyon. {{sfn|Gould|2002|pp=1235–1236}} Sa loob ng mga [[selula]], ang [[makinang molekular]] gaya ng bakteryal na [[flagella]]&lt;ref&gt;{{cite journal |doi = 10.1038/nrmicro1493 |pmid = 16953248 |volume = 4 |issue = 10 |pages = 784–790 |last = Pallen |first = Mark J. |title = From The Origin of Species to the origin of bacterial flagella |journal = Nat Rev Micro |accessdate = 18 Setyembre 2009 |date = 2006-10 |url = http://home.planet.nl/~gkorthof/pdf/Pallen_Matzke.pdf |last2 = Matzke |first2 = NJ |ref = harv }}&lt;/ref&gt; at [[translocase ng panloob na membrano|makineryang nagsasaayos ng protina]] &lt;ref&gt;{{cite journal |doi = 10.1073/pnas.0908264106 |pmid = 19717453 |volume = 106 |issue = 37 |pages = 15791–15795 |last = Clements |first = Abigail |title = The reducible complexity of a mitochondrial molecular machine |journal = Proceedings of the National Academy of Sciences |year = 2009 |last2 = Bursac |first2 = D |last3 = Gatsos |first3 = X |last4 = Perry |first4 = AJ |last5 = Civciristov |first5 = S |last6 = Celik |first6 = N |last7 = Likic |first7 = VA |last8 = Poggio |first8 = S |last9 = Jacobs-Wagner |first9 = C |pmc = 2747197 |ref = harv |bibcode = 2009PNAS..10615791C }}&lt;/ref&gt; ay nag-ebolb sa pagkalap ng mga ensaym mula sa [[glycolosis]] at [[metabolismong xenobiotic]] upang magsilbing mga protinang istruktura na tinatawag na mga [[crystallin]] sa loob ng mga lente ng mga mata ng organismo.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Piatigorsky J, Kantorow M, Gopal-Srivastava R, Tomarev SI |title = Recruitment of enzymes and stress proteins as lens crystallins |journal = EXS |volume = 71 |pages = 241–50 |year = 1994 |pmid = 8032155 |ref = harv }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Wistow G |title = Lens crystallins: gene recruitment and evolutionary dynamism |journal = Trends Biochem. Sci. |volume = 18 |issue = 8 |pages = 301–6 |year = 1993 |pmid = 8236445 |doi = 10.1016/0968-0004(93)90041-K |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang isang mahalagang halimbawa ng [[ekolohiya]] ay ng [[kompetetibong eksklusyon]] na walang mga dalawang espesye na maaaring sumakop sa parehong niche sa parehong kapaligiran sa loob ng mahabang panahon.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Hardin G |authorlink = Garrett Hardin |title = The competitive exclusion principle |url = https://archive.org/details/sim_science_1960-04-29_131_3409/page/n18 |journal = Science |volume = 131 |issue = 3409 |pages = 1292–7 |year = 1960 |pmid = 14399717 |doi = 10.1126/science.131.3409.1292 |ref = harv |bibcode = 1960Sci...131.1292H }}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang natural na seleksiyon ay magagawing pumilit sa espesye na umangkop sa ibang mga niche na ekolohikal. Ito ay maaaring mangahulugan na halimbawa, ang dalawang espesye ng isdang [[cichlid]] ay umangkop na mamuhay sa magkaibang habitat na magpapaliit ng kompetisyon para sa pagkain sa pagitan ng mga ito.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Kocher TD |title = Adaptive evolution and explosive speciation: the cichlid fish model |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 5 |issue = 4 |pages = 288–98 |year = 2004 |pmid = 15131652 |doi = 10.1038/nrg1316 |url = http://hcgs.unh.edu/staff/kocher/pdfs/Kocher2004.pdf |ref = harv |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2011-07-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110720092925/http://hcgs.unh.edu/staff/kocher/pdfs/Kocher2004.pdf |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

=== Kapwa ebolusyon ===

[[Talaksan:Thamnophis sirtalis sirtalis Wooster.jpg|thumb|Ang [[Common Garter Snake]] (''Thamnophis sirtalis sirtalis'') na nag-ebolb ng resistansiya o pagiging hindi tinatalaban sa [[tetrodoxin]] sa sinisilang ampibyan nito.]]
Ang mga interaksiyon sa pagitan ng mga organismo ay maaaring lumikha ng tunggalian at pakikipagtulungan. Kapag ang interaksiyon ay sa pagitan ng mga pares ng espesye, gaya ng isang [[patoheno]] at isang [[hosto (biolohiya)|hosto]], o isang isang [[maninila]](predator) at [[sinisila]](prey), ang mga espesyeng ito ay maaaring magpaunlad ng mga hanay ng mga pag-aangkop. Dito, ang ebolusyon ng isang espesye ay nagsasanhi ng mga pag-aangkop sa unang espesye. Ang siklong ito ng seleksiyon at tugon ay tinatawag na [[kapwa-ebolusyon]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Wade MJ |title = The co-evolutionary genetics of ecological communities |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 8 |issue = 3 |pages = 185–95 |year = 2007 |pmid = 17279094 |doi = 10.1038/nrg2031 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang isang halimbawa ang produksiyon ng [[tetradoxin]] sa [[may magaspang na balat na newt]] at ang ebolusyon ng resistansiya sa maninila nito na [[Common Garter Snake|common garter snake]]. Sa pares na maninila-sinisilang ito, ang [[ebolusyonasyonaryong takbuhan sa armas]] ay lumikha ng mga matataas na lebel ng lason sa newt at tumutugong matataas na mga lebel ng resistansiya sa lason sa ahas.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Geffeney S, Brodie ED, Ruben PC, Brodie ED |title = Mechanisms of adaptation in a predator-prey arms race: TTX-resistant sodium channels |url = https://archive.org/details/sim_science_2002-08-23_297_5585/page/1336 |journal = Science |volume = 297 |issue = 5585 |pages = 1336–9 |year = 2002 |pmid = 12193784 |doi = 10.1126/science.1074310 |ref = harv |bibcode = 2002Sci...297.1336G }}&lt;br /&gt;*{{cite journal |author = Brodie ED, Ridenhour BJ, Brodie ED |title = The evolutionary response of predators to dangerous prey: hotspots and coldspots in the geographic mosaic of coevolution between garter snakes and newts |url = https://archive.org/details/sim_evolution_2002-10_56_10/page/2067 |journal = Evolution |volume = 56 |issue = 10 |pages = 2067–82 |year = 2002 |pmid = 12449493 |ref = harv }}&lt;br /&gt;*{{cite news |url = http://www.nytimes.com/2009/12/22/science/22creature.html?hpw |title = Remarkable Creatures&amp;nbsp;– Clues to Toxins in Deadly Delicacies of the Animal Kingdom |publisher = New York Times |author = Sean B. Carroll |date = 21 Disyembre 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Pakikipagtulungan ===
Hindi lahat ng kapwa nag-ebolb na mga interaksiyon sa pagitan ng espesye ay kinasasangkutan ng alitan.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Sachs J |title = Cooperation within and among species |journal = J. Evol. Biol. |volume = 19 |issue = 5 |pages = 1415–8; discussion 1426–36 |year = 2006 |pmid = 16910971 |doi = 10.1111/j.1420-9101.2006.01152.x |ref = harv }}&lt;br /&gt;*{{cite journal |author = Nowak M |title = Five rules for the evolution of cooperation |journal = Science |volume = 314 |issue = 5805 |pages = 1560–3 |year = 2006 |pmid = 17158317 |doi = 10.1126/science.1133755 |ref = harv |bibcode = 2006Sci...314.1560N |pmc=3279745}}&lt;/ref&gt; Ang maraming mga kaso ng parehong mga interaksiyong mapapakinabangan ay nag-ebolb. Halimbawa, ang sukdulang pakikipatulungan ay umiiral sa pagitan ng mga halaman at ang [[Mycorrhiza|mycorrhizal fungi]] na lumalago sa mga ugat at tumutulong sa halaman sa pagsisipsip ng mga nutriento mula sa lupa.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Paszkowski U |title = Mutualism and parasitism: the yin and yang of plant symbioses |journal = Curr. Opin. Plant Biol. |volume = 9 |issue = 4 |pages = 364–70 |year = 2006 |pmid = 16713732 |doi = 10.1016/j.pbi.2006.05.008 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ito ay isang [[resiprosidad (ebolusyon)|resiprokal]] na relasyon dahil ang mga halaman ay nagbibigay ng fungi na may mga asukal mula sa photosynthesis. Dito, ang fungi ay aktuwal na lumalago sa loob ng mga selula ng halaman na pumapayag sa mga ito na makipagpalitan ng mga nutriento sa mga hosto nito samantalang nagpapadala ng mga [[tranduksiyong signal]] na sumusupil sa [[sistemang immuno]] ng halaman.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Hause B, Fester T |title = Molecular and cell biology of arbuscular mycorrhizal symbiosis |journal = Planta |volume = 221 |issue = 2 |pages = 184–96 |year = 2005 |pmid = 15871030 |doi = 10.1007/s00425-004-1436-x |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang mga koalisyon sa pagitan ng mga organismo ng parehong espesye ay nag-ebolb rin. Ang isang sukdulang kaso ang [[eusosyalidad]] na matatagpuan sa mga insektong nakikisalamuha gaya ng mga [[bubuyog]], mga [[anay]] at mga [[langgam]] kung saan ang mga baog na insekto ay nagpapakain at nagbabantay sa maliit na bilang ng mga organismo sa [[koloniya]] na makapagpaparami. Sa kahit mas maliit na iskala, ang mga [[selulang somatiko]] na bumubuo sa katawan ng hayop ay naglilimita sa reproduksiyon ng mga ito upang mapanitili nito ang isang matatag na organismo na sumusumporta naman sa isang maliit na bilang ng mga [[selulang germ]] upang lumikha ng supling. Dito, ang mga selulang somatiko ay tumutugon sa spesipikong mga signal at hindi angkop na nagpaparami at ang hindi nakontrol na paglago nito ay nagsasanhi ng [[kanser]].&lt;ref name=Bertram&gt;{{cite journal |author = Bertram J |title = The molecular biology of cancer |journal = Mol. Aspects Med. |volume = 21 |issue = 6 |pages = 167–223 |year = 2000 |pmid = 11173079 |doi = 10.1016/S0098-2997(00)00007-8 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang gayong pagkikipagtulungan sa loob ng espesye ay maaaring nag-ebolb sa pamamagitan ng isang proseso ng [[pagpili ng kamag-anak]] kung saan ang organismo ay tumutulong sa pagpapalaki ng supling ng kamag-anak nito.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Reeve HK, Hölldobler B |title = The emergence of a superorganism through intergroup competition |doi = 10.1073/pnas.0703466104 |journal = Proc Natl Acad Sci U S A. |volume = 104 |issue = 23 |pages = 9736–40 |year = 2007 |pmid = 17517608 |pmc = 1887545 |ref = harv |bibcode = 2007PNAS..104.9736R }}&lt;/ref&gt; Ang gawaing ito ay napili dahil kung ang pagtulong sa mga indibidwal ay naglalaman ng mga allele na nagtataguyod ng gawaing pagtulong, malamang na ang kamag-anak nito ay naglalaman rin ng mga allele na ito at kaya ang mga allele na ito ay maipapasa.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Axelrod R, Hamilton W |title = The evolution of cooperation |journal = Science |volume = 211 |issue = 4489 |pages = 1390–6 |year = 2005 |pmid = 7466396 |doi = 10.1126/science.7466396 |ref = harv |bibcode = 1981Sci...211.1390A }}&lt;/ref&gt; Ang ibang mga proseso na nagtataguyod ng pakikipagtulungan ay kinabibilangan ng [[seleksiyon ng pangkat]] kung saan ang pakikipagtulungan ay nagbibigay ng mga pakinaban sa isang pangkat ng mga organismo.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Wilson EO, Hölldobler B |title = Eusociality: origin and consequences |doi = 10.1073/pnas.0505858102 |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 102 |issue = 38 |pages = 13367–71 |year = 2005 |pmid = 16157878 |pmc = 1224642 |ref = harv |bibcode = 2005PNAS..10213367W }}&lt;/ref&gt;

=== Espesiyasyon ===
[[Talaksan:Speciation modes edit.svg|left|thumb|350px|Ang apat na mekanismo ng [[espesiasyon]].]]

Ang [[espesiasyon]](''speciation'') ang proseso kung saan ang isang ninunong espesye ay [[diberhenteng ebolusyon|nagpapalitaw]] sa dalawa o higit pang mga inapong espesye na iba at natatangi mula sa ninuno nito.&lt;ref name=Gavrilets&gt;{{cite journal |author = Gavrilets S |title = Perspective: models of speciation: what have we learned in 40 years? |url = https://archive.org/details/sim_evolution_2003-10_57_10/page/n1 |journal = Evolution |volume = 57 |issue = 10 |pages = 2197–215 |year = 2003 |pmid = 14628909 |doi = 10.1554/02-727 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; May maraming mga paraan upang ilarawan ang konsepto ng espesye. Ang pagpipilian ng depinisyon ay nakasalalay sa mga partikularidad ng isinasaalang alang na espesye.&lt;ref name=Queiroz&gt;{{cite journal |author = de Queiroz K |title = Ernst Mayr and the modern concept of species |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 102 |issue = Suppl 1 |pages = 6600–7 |year = 2005 |pmid = 15851674 |pmc = 1131873 |doi = 10.1073/pnas.0502030102 |ref = harv |bibcode = 2005PNAS..102.6600D }}&lt;/ref&gt; Halimbawa, ang ilang mga konseptong espesye ay lumalapat ng mas handa tungo sa mga organismong seksuwal na nagpaparami samantalang ang iba ay mahusay na nag-aangkop ng kanilang sarili tungo sa mga organismong [[aseksuwal]]. Sa kabila ng dibersidad ng iba't ibang mga konsepto ng espesye, ang mga iba't ibang konseptong ito ay maaaring ilagay sa isa sa tatlong mga malawak na pakikitungong pilosopikal: pagtatalik, ekolohikal at pilohenetiko.&lt;ref name=&quot;Ereshsefsky92&quot;&gt;{{cite journal |doi = 10.1086/289701 |last = Ereshefsky |first = M. |title = Eliminative pluralism |url = https://archive.org/details/sim_philosophy-of-science_1992-12_59_4/page/671 |journal = Philosophy of Science |volume = 59 |issue = 4 |pages = 671–690 |year = 1992 |jstor = 188136 }}&lt;/ref&gt; Ang biological species concept (BSC) ay isang klasikong halimbawa ng pakikitungong pakikipagtalik. Ito ay inilarawan ni Ernst Mayr noong 1942 at nagsasaad na ang &quot;espesye ay mga pangkat na aktuwal o potensiyal na nakikipagtalik na mga natural na populasyon na reproduktibong nahiwalay mula sa ibang mga pangkat&quot;.&lt;ref name=&quot;Mayr42&quot;&gt;{{cite book |author = Mayr, E. |title = Systematics and the Origin of Species |url = https://archive.org/details/systematicsorigi0000erne |year = 1942 |publisher = Columbia Univ. Press |place = New York |isbn = 978-0-231-05449-2 | page = [https://archive.org/details/systematicsorigi0000erne/page/120 120] }}&lt;/ref&gt; Sa kabila ng malawakan at pang-matagalang gamit nito, ang BSC tulad ng iba pa ay hindi walang kontrobersiya. Halimbawa dahil ang mga konseptong ito ay hindi mailalapat sa mga [[prokaryote]]&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Fraser C, Alm EJ, Polz MF, Spratt BG, Hanage WP |title = The bacterial species challenge: making sense of genetic and ecological diversity |journal = Science |volume = 323 |issue = 5915 |pages = 741–6 |year = 2009 |pmid = 19197054 |doi = 10.1126/science.1159388 |ref = harv |bibcode = 2009Sci...323..741F }}&lt;/ref&gt; at ito ay tinawag na [[problema ng espesye]].&lt;ref name=Queiroz /&gt; Tinangka ng ilang mga mananaliksik ang isang nagkakaisang monistikong depinisyon ng espesye samantalang ang iba ay gumamit ng isang plurastikong pakikitungo at nagmumungkahing maaaaring may iba't ibang mga paraan na lohikong mapakahulugan ang depinisyon ng espesye.&lt;ref name=Queiroz /&gt;&lt;ref name=&quot;Ereshsefsky92&quot; /&gt; &quot; Ang [[isolasyong reproduktibo|mga harang sa reproduksiyon]] sa pagitan ng naghihiwalay na mga populasyong seksuwal ay kailangan para sa mga populasyon na [[espesiasyon|maging bagong espesye]]. Ang daloy ng gene ay maaaring magpabagal ng prosesong ito sa pamamagitan ng pagkakalat rin ng bagong mga henetikong variant sa ibang mga populasyon. Depende sa kung gaano kalayo ang dalawang espesye ay nag-iba at humiwalay simula nang [[pinaka-kamakailang karaniwang ninuno]] ng mga ito, maaaring posible pa rin na para sa mga ito na lumikha ng supling gaya ng mga nagtatalik na [[kabayo]] at [[asno]] upang lumikha ng mga [[hybrid]] na [[mule]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Short RV |title = The contribution of the mule to scientific thought |journal = J. Reprod. Fertil. Suppl. |issue = 23 |pages = 359–64 |year = 1975 |pmid = 1107543 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang gayong mga [[hybrid (biolohiya)|hybrid]] ay karamihang baog. Sa kasong ito, ang mga malapit na magkakaugnay na mga espesye ay maaaring regular na magtalik ngunit ang mga hybrid ay mapipili ng laban at ang espesye ay mananatiling natatangi. Gayunpaman, ang mga magagawang hybrid ay minsang nabubuo at ang mga espesyeng ito ay maaaring mag-angking ng mga katangian na isang pagitan(intermediate) sa pagitan ng mga magulang na espesye o mag-angkin ng isang buong bagong [[phenotype]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Gross B, Rieseberg L |title = The ecological genetics of homoploid hybrid speciation |doi = 10.1093/jhered/esi026 |journal = J. Hered. |volume = 96 |issue = 3 |pages = 241–52 |year = 2005 |pmid = 15618301 |pmc = 2517139 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang kahalagahan ng [[hybridisasyon]] sa paglikha ng [[espesiasyong hybrid|bagong espesye]] ng mga hayop ay hindi maliwanag bagaman ang mga kaso ay nakita sa maraming mga uri ng hayop &lt;ref&gt;{{cite journal |author = Burke JM, Arnold ML |title = Genetics and the fitness of hybrids |journal = Annu. Rev. Genet. |volume = 35 |issue = 1 |pages = 31–52 |year = 2001 |pmid = 11700276 |doi = 10.1146/annurev.genet.35.102401.085719 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; na ang [[gray na punong palaka]] ang isang partikular na mahusay na napag-aralang halimbawa.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Vrijenhoek RC |title = Polyploid hybrids: multiple origins of a treefrog species |journal = Curr. Biol. |volume = 16 |issue = 7 |year = 2006 |pmid = 16581499 |doi = 10.1016/j.cub.2006.03.005 |ref = harv |pages = R245–7 }}&lt;/ref&gt; Ang espesiasyon ay napagmasdan ng maraming mga beses sa ilalim ng kontroladong  mga kondisyong laboratoryo at sa kalikasan.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Rice, W.R. |year = 1993 |title = Laboratory experiments on speciation: what have we learned in 40 years |url = https://archive.org/details/sim_evolution_1993-12_47_6/page/1637 |journal = Evolution |volume = 47 |issue = 6 |pages = 1637–1653 |doi = 10.2307/2410209 |author2 = Hostert |ref = harv }}&lt;br /&gt;*{{cite journal |author = Jiggins CD, Bridle JR |title = Speciation in the apple maggot fly: a blend of vintages? |journal = Trends Ecol. Evol. (Amst.) |volume = 19 |issue = 3 |pages = 111–4 |year = 2004 |pmid = 16701238 |doi = 10.1016/j.tree.2003.12.008 |ref = harv }}&lt;br /&gt;*{{cite web |author = Boxhorn, J |year = 1995 |url = http://www.talkorigins.org/faqs/faq-speciation.html |title = Observed Instances of Speciation |publisher = [[TalkOrigins Archive]] |accessdate = 26 Disyembre 2008 }}&lt;br /&gt;*{{cite journal |author = Weinberg JR, Starczak VR, Jorg, D |title = Evidence for Rapid Speciation Following a Founder Event in the Laboratory |url = https://archive.org/details/sim_evolution_1992-08_46_4/page/1214 |journal = Evolution |volume = 46 |issue = 4 |pages = 1214–20 |year = 1992 |doi = 10.2307/2409766 |ref = harv |jstor = 2409766 }}&lt;/ref&gt; Sa mga lumikha ng seksuwal na mga organismo, ang espesiasyon ay nagreresulta mula sa reproduktibong paghihiwalay na sinundan ng paghihiwalay sa angkan. May apat na mga mekanismo para sa espesiasyon. Ang pinaka-karaniwan sa mga hayop ang [[espesiasyong allopatriko]] na nangyayari sa mga populasyon na simulang nahiwalay ng heograpiko gaya ng [[pragmentasyon ng habitat]] o [[migrasyon]]. Ang seleksiyon sa ilalim ng mga kondisyong ito ay lumilikha ng napakabilis na mga pagbabago sa hitsura at pag-aasal ng mga organismo.&lt;ref&gt;{{cite journal |year = 2008 |title = Rapid large-scale evolutionary divergence in morphology and performance associated with exploitation of a different dietary resource |journal = Proceedings of the National Academy of Sciences |volume = 105 |issue = 12 |pages = 4792–5 |pmid = 18344323 |doi = 10.1073/pnas.0711998105 |author = Herrel, A.; Huyghe, K.; Vanhooydonck, B.; Backeljau, T.; Breugelmans, K.; Grbac, I.; Van Damme, R.; Irschick, D.J. |pmc = 2290806 |ref = harv |bibcode = 2008PNAS..105.4792H }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Losos1997&gt;{{cite journal |year = 1997 |title = Adaptive differentiation following experimental island colonization in Anolis lizards |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1997-05-01_387_6628/page/70 |journal = Nature |volume = 387 |issue = 6628 |pages = 70–3 |doi = 10.1038/387070a0 |author = Losos, J.B. Warhelt, K.I. Schoener, T.W. |ref = harv |bibcode = 1997Natur.387...70L }}&lt;/ref&gt; Habang ang seleksiyon at genetic drift ay umaaasal ng independiyente sa mga populasyong nahiwalay mula sa ibang mga espesye nito, ang paghihiwalay ay maaaring lumikha ng mga organismo na hindi na makakapagparami.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Hoskin CJ, Higgle M, McDonald KR, Moritz C |year = 2005 |title = Reinforcement drives rapid allopatric speciation |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-10-27_437_7063/page/1352 |journal = Nature |pmid = 16251964 |volume = 437 |issue = 7063 |pages = 1353–356 |doi = 10.1038/nature04004 |ref = harv |bibcode = 2005Natur.437.1353H }}&lt;/ref&gt; Ang ikalawang mekanismo ng espesiasyon ang [[espesiasyong peripatriko]] na nangyayari kapag ang maliliit na mga populasyon ng organismo ay nahiwalay sa isang bagong kapaligiran. Ito ay iba sa epesiasyong allopatriko dahil ang mga hiwalay na populasyon ay mas maliit sa bilang kesa sa populasyon ng magulang. Dito, ang [[epektong tagapagtatag]] ay nagsasanhi ng mabilisang espesiasyon pagkatapos na ang isang pagtaas sa [[loob na pagtatalik]] ay nagpapataas ng seleksiyon sa mga [[homozygote]] na tumutungo sa mabilis na pagbabagong henetiko.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Templeton AR |title = The theory of speciation via the founder principle |url = http://www.genetics.org/cgi/reprint/94/4/1011 |journal = Genetics |volume = 94 |issue = 4 |pages = 1011–38 |date = 1 Abril 1980 |pmid = 6777243 |pmc = 1214177 |ref = harv |access-date = 28 Septiyembre 2012 |archive-date = 4 Hunyo 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090604204506/http://www.genetics.org/cgi/reprint/94/4/1011 |url-status = dead }}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong mekanismo ng espesiasyon ang [[espesiasyong parapatriko]]. Ito ay katulad ng espesiasyong peripatriko dahil ang isang maliit na populasyon ay pumapasok sa isang bagong habitat ngunit nag-iiba dito dahil walang pisikal na paghihiwalay sa pagitan ng dalawang mga populasyong ito. Bagkus, ang espesiasyon ay nagreresulta mula sa ebolusyon ng mga mekanismo na nagpapaliit ng daloy ng gene sa pagitan ng dalawang populasyon.&lt;ref name=Gavrilets/&gt; Sa pangkalahatan, ito ay nangyayari dahil may isang drastikong pagbabago sa kapaligiran sa loob ng habitat ng mga espesyeng magulang. Ang isang halimbawa ang damong ''[[Anthoxanthum|Anthoxanthum odoratum]]'' na maaaring sumailalim sa parapatrikong espesiasyon bilang tugon sa lokalisadong metal na polusyon mula sa mga mina.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Antonovics J |title = Evolution in closely adjacent plant populations X: long-term persistence of prereproductive isolation at a mine boundary |journal = Heredity |volume = 97 |issue = 1 |pages = 33–7 |year = 2006 |pmid = 16639420 |url = http://www.nature.com/hdy/journal/v97/n1/full/6800835a.html |doi = 10.1038/sj.hdy.6800835 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Dito, ang mga halaman ay nag-eebolb na may resistansiya sa mga matataas na lebel ng metal sa lupa. Ang seleksiyon laban sa pagtatalik sa sensitibo sa metal na populasyong magulang ay lumikha ng isang unti unting pagbabago sa panahong ng pagbubulaklak ng hindi tinatablan ng metal na mga halaman na kalaunang lumilikha ng kumpletong reproduktibong isolasyon. Ang seleksiyon laban sa mga hybrid sa pagitan ng dalawang mga populasyon ay maaaring magsanhi ng pagpapalakas na ebolusyon ng mga katangian na nagtataguyod ng pagtatalik sa loob ng isang espesye gayundin ang pagpapalis ng katangian na nangyayari kapag ang dalawang espesye ay naging mas natatangi sa hitsura.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Nosil P, Crespi B, Gries R, Gries G |title = Natural selection and divergence in mate preference during speciation |url = https://archive.org/details/sim_genetica_2007-03_129_3/page/309 |journal = Genetica |volume = 129 |issue = 3 |pages = 309–27 |year = 2007 |pmid = 16900317 |doi = 10.1007/s10709-006-0013-6 |ref = harv }}&lt;/ref&gt;
[[Talaksan:Darwin's finches.jpeg|frame|Ang pagiging hiwalay sa heograpiya ng [[mga finch ni Darwin]] sa [[Islang Galápagos]] ay lumikha ng higit sa isang dosenang mga bagong espesye.]] 
Sa ikaapat na mekanismo na [[espesiasyong sympatriko]], ang espesye ay naghihiwalay nang walang isolasyon sa heograpiya o mga pagbabago sa habitat. Ang anyong ito ay bihira dahil kahit ang isang maliit na halaga ng [[daloy ng gene]] ay maaaring mag-alis ng mga pagkakaibang henetiko sa pagitan ng mga bahagi ng isang populasyon.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Savolainen V, Anstett M-C, Lexer C, Hutton I, Clarkson JJ, Norup MV, Powell MP, Springate D, Salamin N, Baker WJr |year = 2006 |title = Sympatric speciation in palms on an oceanic island |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-05-11_441_7090/page/210 |journal = Nature |volume = 441 |pages = 210–3 |pmid = 16467788 |doi = 10.1038/nature04566 |issue = 7090 |ref = harv |bibcode = 2006Natur.441..210S }}&lt;br /&gt;*{{cite journal |author = Barluenga M, Stölting KN, Salzburger W, Muschick M, Meyer A |year = 2006 |title = Sympatric speciation in Nicaraguan crater lake cichlid fish |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-02-09_439_7077/page/718 |journal = Nature |volume = 439 |pages = 719–23 |pmid = 16467837 |doi = 10.1038/nature04325 |issue = 7077 |ref = harv |bibcode = 2006Natur.439..719B }}&lt;/ref&gt; Sa pangkalahatan, ang espesiasyong sympatriko sa mga hayop ay nangangailangan ng ebolusyon ng parehong [[polimorpismo (biolohiya)|polimorpismo]] at [[nagsasaayos na pagtatalik|hindi random na pagtatalik]] upang pumayag sa reproduksiyong isolasyon na mag-ebolb. G&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Gavrilets S |title = The Maynard Smith model of sympatric speciation |journal = J. Theor. Biol. |volume = 239 |issue = 2 |pages = 172–82 |year = 2006 |pmid = 16242727 |doi = 10.1016/j.jtbi.2005.08.041 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang isang uri ng espesiasyong sympatriko ay kinasasangkutan ng pagtatalik ng magkaibang uri ng dalawang mga magkaugnay na espesye upang lumikha ng bagong espesyeng [[hybrid]]. Ito ay hindi karaniwan sa mga hayop dahil ang mga hybrid na hayop ay karamihang karaniwang baog. Ito ay dahil sa [[meiosis]], ang mga [[kromosomang homolohoso]] mula sa bawat magulang ay mula sa magkaibang espesye at hindi maaaring matagumpay na magpares. Gayunpaman, ito ay mas karaniwan sa mga halaman dahil ang mga halaman ay kadalasang nagdodoble ng kanilang ng mga [[kromosoma]] upang bumuo ng [[polyploidy|mga polyploid]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Wood TE, Takebayashi N, Barker MS, Mayrose I, Greenspoon PB, Rieseberg LH |title = The frequency of polyploid speciation in vascular plants |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 106 |issue = 33 |pages = 13875–9 |year = 2009 |pmid = 19667210 |doi = 10.1073/pnas.0811575106 |pmc = 2728988 |ref = harv |bibcode = 2009PNAS..10613875W }}&lt;/ref&gt; Ito ay pumapayag sa mga kromosoma mula sa bawat magulang na espesye na bumuo ng magkatugmang mga pares sa meiosis dahil ang mga kromosoma ng bawat magulang ay kinatawan na ng isang pares.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Hegarty Mf, Hiscock SJ |title = Genomic clues to the evolutionary success of polyploid plants |journal = Current Biology |volume = 18 |issue = 10 |pages = 435–44 |year = 2008 |pmid = 18492478 |doi = 10.1016/j.cub.2008.03.043 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang isang halimbawa ng gayong pangyayaring espesiasyon ay kapag ang espesye ng halamang  ''[[Arabidopsis thaliana]]'' at ''Arabidopsis arenosa'' na nagtatalik upang bumuo ng bagong espesye na  ''Arabidopsis suecica''.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Jakobsson M, Hagenblad J, Tavaré S |title = A unique recent origin of the allotetraploid species Arabidopsis suecica: Evidence from nuclear DNA markers |url = https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_2006-06_23_6/page/1217 |journal = Mol. Biol. Evol. |volume = 23 |issue = 6 |pages = 1217–31 |year = 2006 |pmid = 16549398 |doi = 10.1093/molbev/msk006 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ito ay nangyari noong mga 20,000 taon ang nakalilipas &lt;ref&gt;{{cite journal |author = Säll T, Jakobsson M, Lind-Halldén C, Halldén C |title = Chloroplast DNA indicates a single origin of the allotetraploid Arabidopsis suecica |journal = J. Evol. Biol. |volume = 16 |issue = 5 |pages = 1019–29 |year = 2003 |pmid = 14635917 |doi = 10.1046/j.1420-9101.2003.00554.x |ref = harv }}&lt;/ref&gt; at ang prosesong espesiasyong ito ay naulit sa laboratoryo na pumapayag sa pag-aaral ng mga mekanismong henetiko na nasasangkot sa prosesong ito.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Bomblies K, Weigel D |title = Arabidopsis-a model genus for speciation |journal = Curr Opin Genet Dev |volume = 17 |issue = 6 |pages = 500–4 |year = 2007 |pmid = 18006296 |doi = 10.1016/j.gde.2007.09.006 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang katunayan, ang kromosomang dumodoble sa loob ng isang espesye ay maaaring isang karaniwang sanhi ng reproduktibong isolasyon dahil ang kalahati ng dumobleng mga kromosoma ay magiging hindi natugmaan kapag nagtatalik sa mga hindi nadobleng organismo.&lt;ref name=Semon&gt;{{cite journal |author = Sémon M, Wolfe KH |title = Consequences of genome duplication |journal = Curr Opin Genet Dev |volume = 17 |issue = 6 |pages = 505–12 |year = 2007 |pmid = 18006297 |doi = 10.1016/j.gde.2007.09.007 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang mga pangyayaring espesiasyon ay mahalaga sa teoriya ng [[punctuated equilibrium]] na nagpapaliwanag ng pattern sa fossil rekord ng maiikling mga ebolusyon na pinasukan ng relatibong mahahabang mga yugto ng stasis kung saan ang espesye ay nananatiling relatibong hindi nabago.&lt;ref name=pe1972&gt;Niles Eldredge and Stephen Jay Gould, 1972. [http://www.blackwellpublishing.com/ridley/classictexts/eldredge.asp &quot;Punctuated equilibria: an alternative to phyletic gradualism&quot;] In T.J.M. Schopf, ed., ''Models in Paleobiology''. San Francisco: Freeman Cooper. pp. 82–115. Reprinted in N. Eldredge ''Time frames''. Princeton: Princeton Univ. Press. 1985&lt;/ref&gt; Sa teoriyang ito, ang espesiasyon at mabilis na ebolusyon ay magkaugnay at ang [[natural na seleksiyon]] at genetic drift ay umaasal ng pinakamalakas sa mga organismong sumasailalim sa espesiasyon sa mga nobelang habitat o maliliit na mga populasyon. Bilang resulta, ang mga yugto ng stasis sa fossil rekord ay tumutugon sa populasyong pang-magulang at ang mga organismong sumasailalim sa espesiasyon at mabilis na ebolusyon ay natatagpuan sa maliliit na mga populasyon o sa limitado sa heograpikong mga habitat at kaya ay bihirang maingatan sa mga fossil.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Gould SJ |title = Tempo and mode in the macroevolutionary reconstruction of Darwinism |doi = 10.1073/pnas.91.15.6764 |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 91 |issue = 15 |pages = 6764–71 |year = 1994 |pmid = 8041695 |pmc = 44281 |ref = harv |bibcode = 1994PNAS...91.6764G }}&lt;/ref&gt;
== Kasaysayang ebolusyonaryo ng mundo ==
{{PhylomapA|size=320px|align=right|caption=Isang [[Punong pilohenetiko|puno ng ebolusyon]] na nagpapakita ng pagsasanga ng mga modernong species mula sa isang [[karaniwang ninuno]] sa gitna.&lt;ref name=Ciccarelli&gt;{{cite journal |author = Ciccarelli FD, Doerks T, von Mering C, Creevey CJ, Snel B, Bork P |title = Toward automatic reconstruction of a highly resolved tree of life |url = https://archive.org/details/sim_science_2006-03-03_311_5765/page/1282 |journal = Science |volume = 311 |issue = 5765 |pages = 1283–87 |year = 2006 |pmid = 16513982 |doi = 10.1126/science.1123061 |ref = harv |bibcode = 2006Sci...311.1283C }}&lt;/ref&gt; Ang  tatlong [[dominyo (biyolohiya)|dominyo]] ay may kulay na asul([[bakterya]]), berde([[archaea]]) at pula([[eukaryote]]).}} 
Ang mga [[Prokaryote]] ay unang lumitaw sa mundo noong mga tinatayang 3–4 bilyong taong nakakaraan.&lt;ref name=Cavalier-Smith&gt;{{cite journal |author = Cavalier-Smith T |title = Cell evolution and Earth history: stasis and revolution |journal = Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci |volume = 361 |issue = 1470 |pages = 969–1006 |year = 2006 |pmid = 16754610 |doi = 10.1098/rstb.2006.1842 |pmc = 1578732 |ref = harv }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Schopf J |title = Fossil evidence of Archaean life |journal = Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci |volume = 361 |issue = 1470 |pages = 869–85 |year = 2006 |pmid = 16754604 |doi = 10.1098/rstb.2006.1834 |pmc = 1578735 |ref = harv }}&lt;br /&gt;*{{cite journal |author = Altermann W, Kazmierczak J |title = Archean microfossils: a reappraisal of early life on Earth |journal = Res Microbiol |volume = 154 |issue = 9 |pages = 611–17 |year = 2003 |pmid = 14596897 |doi = 10.1016/j.resmic.2003.08.006 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Walang mga pagbabago sa [[morpolohiya]] o organisasyong pang-[[selula]] na nangyari sa mga organismong ito sa mga sumunod na bilyong taon.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Schopf J |title = Disparate rates, differing fates: tempo and mode of evolution changed from the Precambrian to the Phanerozoic |doi = 10.1073/pnas.91.15.6735 |journal = Proc Natl Acad Sci U S A |volume = 91 |issue = 15 |pages = 6735–42 |year = 1994 |pmid = 8041691 |pmc = 44277 |ref = harv |bibcode = 1994PNAS...91.6735S }}&lt;/ref&gt; Noong mga 3.5 bilyong taong nakakaraan, ang bakterya at archea ay naghiwalay mula sa isang karaniwang ninuno. Ang bakterya ay nagpaunlad ng primitibong anyo ng photosynthesis na hindi lumilikha ng oksiheno dahil hindi sila gumagamit ng tubig bilang electron donor kundi hydrogen, suflur o iba pang mga molekulang organiko. Noong mga 3 bilyong taong nakakaraan ay lumitaw ang cyanobacteria na gumagamit ng photosynthesis na naglalabas ng itinatapong produktong [[oksiheno]] na [[pangyayaring malaking oksihenasyon|sukdulang nagpabago sa atmospero ng mundo]] noong mga 2.4 bilyong taong nakakaraan at malamang na nagsanhi ng pagunlad ng mga bagong anyo ng buhay sa mundo. Ang mga [[eukaryote]] ay unang lumitaw sa pagitan ng 1.6&amp;nbsp;– 2.7 bilyong taong nakakaraan. Ang sumunod na malaking pagbabago sa istruktura ng selula ay nangyari nang ang [[bakterya]] ay lumamon sa mga selulang eukaryotiko sa isang ugnayang pagtutulungang tinatawag na [[endosymbiont|endosymbiosis]].&lt;ref name = &quot;rgruqh&quot;&gt;{{cite journal |author = Poole A, Penny D |title = Evaluating hypotheses for the origin of eukaryotes |journal = BioEssays |volume = 29 |issue = 1 |pages = 74–84 |year = 2007 |pmid = 17187354 |doi = 10.1002/bies.20516 |ref = harv }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Dyall&gt;{{cite journal |author = Dyall S, Brown M, Johnson P |title = Ancient invasions: from endosymbionts to organelles |url = https://archive.org/details/sim_science_2004-04-09_304_5668/page/252 |journal = Science |volume = 304 |issue = 5668 |pages = 253–57 |year = 2004 |pmid = 15073369 |doi = 10.1126/science.1094884 |ref = harv |bibcode = 2004Sci...304..253D }}&lt;/ref&gt; Pagkatapos nito, ang nilamong bakterya  at ang selulang host ay sumailalim sa kapwa-ebolusyon na ang bakterya ay nagebolb tungo sa [[mitochondrion|mitochondria]] o mga [[hydrogenosome]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Martin W |title = The missing link between hydrogenosomes and mitochondria |url = https://archive.org/details/sim_trends-in-microbiology_2005-10_13_10/page/457 |journal = Trends Microbiol. |volume = 13 |issue = 10 |pages = 457–59 |year = 2005 |pmid = 16109488 |doi = 10.1016/j.tim.2005.08.005 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang isa pang paglamon ng mga tulad ng [[cyanobacteria]] na organismo ay humantong sa pagkakabuo ng mga [[chloroplast]] sa mga algae at mga halaman.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Lang B, Gray M, Burger G |title = Mitochondrial genome evolution and the origin of eukaryotes |journal = Annu Rev Genet |volume = 33 |issue = 1 |pages = 351–97 |year = 1999 |pmid = 10690412 |doi = 10.1146/annurev.genet.33.1.351 |ref = harv }}&lt;br /&gt;*{{cite journal |author = McFadden G |title = Endosymbiosis and evolution of the plant cell |journal = Curr Opin Plant Biol |volume = 2 |issue = 6 |pages = 513–19 |year = 1999 |pmid = 10607659 |doi = 10.1016/S1369-5266(99)00025-4 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang mga anyo ng buhay na umiiral hanggang noong mga 610 milyong taong nakakaraan ay mga [[uniselular]] na mga eukaryote, mga [[prokaryote]] at [[archaea]]. Pagkatapos nito, ang mga organismong [[multiselular]] ay nagsimulang lumitaw sa mga karagatan sa panahong [[Ediacara biota|Ediacaran]] .&lt;ref name=Cavalier-Smith/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author = DeLong E, Pace N |title = Environmental diversity of bacteria and archaea |journal = Syst Biol |volume = 50 |issue = 4 |pages = 470–8 |year = 2001 |pmid = 12116647 |doi = 10.1080/106351501750435040 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang ebolusyong ng pagiging [[multiselular]] ay nangyari sa maraming mga independiyenteng mga pangyayari sa mga organismo gaya ng mga [[sponge]], kayumangging lumot,  [[cyanobacteria]], [[slime mold|slime mould]] at [[myxobacteria]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Kaiser D |title = Building a multicellular organism |journal = Annu. Rev. Genet. |volume = 35 |issue = 1 |pages = 103–23 |year = 2001 |pmid = 11700279 |doi = 10.1146/annurev.genet.35.102401.090145 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Pagkatapos ng paglitaw ng mga organismong multiselular, ang isang malaking halaga ng dibersidad ay lumitaw sa isang pangyayaring tinatawag na  [[pagsabog na Cambrian]] kung saan ang marami sa mga [[phylum]] ay lumitaw sa fossil record na kalaunang naging [[ekstinto]].&lt;ref name=Valentine&gt;{{cite journal |author = Valentine JW, Jablonski D, Erwin DH |title = Fossils, molecules and embryos: new perspectives on the Cambrian explosion |url = https://journals.biologists.com/dev/article/126/5/851/40578/Fossils-molecules-and-embryos-new-perspectives-on |journal = Development |volume = 126 |issue = 5 |pages = 851–9 |date = 1 Marso 1999 |pmid = 9927587 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang iba't ibang mga dahilan para sa pangyayaring ito ay iminungkahi gaya ng pagtitipon ng [[oksiheno]] sa atmospero mula sa [[photosynthesis]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Ohno S |title = The reason for as well as the consequence of the Cambrian explosion in animal evolution |series = 44 |journal = J. Mol. Evol. |volume = 1 |issue = S1 |pages = S23–7 |year = 1997 |pmid = 9071008 |doi = 10.1007/PL00000055 |ref = harv }}&lt;br /&gt;*{{cite journal |author = Valentine J, Jablonski D |title = Morphological and developmental macroevolution: a paleontological perspective |url = http://www.ijdb.ehu.es/web/paper.php?doi=14756327 |journal = Int. J. Dev. Biol. |volume = 47 |issue = 7–8 |pages = 517–22 |year = 2003 |pmid = 14756327 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Noong mga 500 milyong taong nakakaraan, sinakop ng mga halaman at mga [[fungus]] ang lupain at sinundan ng mga [[arthropod]] at ibang mga hayop.&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Waters ER |title = Molecular adaptation and the origin of land plants |journal = Mol. Phylogenet. Evol. |volume = 29 |issue = 3 |pages = 456–63 |year = 2003 |pmid = 14615186 |doi = 10.1016/j.ympev.2003.07.018 |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ang mga halamang panglupain ay unang lumitaw sa fossil record noong mga 450 milyong taong nakakaraan. Ang mga [[tetrapod]] ay unang lumitaw sa fossil record noong mga 390 milyong taong nakakaraan na nagebolb mula sa mga isdang Rhipidistia. Ang mga [[Amphibian]] ay unang lumitaw sa fossil record noong mga 364 milyong taong nakakalipas na nagebolb mula sa isda. Ito ay sinundan ng paglitaw ng mga [[amniota]] na nagebolb mula sa mga ampibyan. Ang mga basal amniota ay nagsanga sa mga pangkat na synapsid(mga mammal) at sauropsid(mga reptile).  Ang mga therapsid ay lumitaw na nag-ebolb mula sa mga synapsid. Noong mga 310 milyong taong nakakaraan, ang mga [[reptile]] ay unang lumitaw sa fossil record na nagebolb sa mga mukhang reptile na mga [[amphibian]]. Ang mga [[dinosaur]] ay unang lumitaw sa fossil record noong mga 230 milyong taong nakakaraan na nagebolb mula sa mga archosaur. Noong mga 220 milyong taong nakakaraan, ang mga [[mamalya]] ay unang lumitaw sa fossil record na nagebolb mula sa therapsid. Noong mga 150 milyong taong nakakaran, ang mga [[ibon]] ay unang lumitaw sa fossil record na nagebolb mula sa mga dinosaur. Noong mga 130 milyong taong nakakaraan, ang mga halamang namumulaklak ay unang lumitaw sa fossil record na malamang na nakatulong sa kapwa-ebolusyon sa mga insektong nagpopollinate. Noong mga 85-65 milyong taon, ang mga primado ay humilaway mula sa ibang mga [[mamalya]]. Noong mga 65 milyong taong nakakaraan, ang mga hindi-ibong dinosaur ay naging [[ekstinto]] sa fossil record. Noong mga 40 milyong taong nakakaraan, ang primado ay nagsanga sa dalawang pangkat: Strepsirrhini at Haplorrhini (na kinabibilangan ng mga [[bakulaw]]). Noong mga 15 milyong taong nakakaraan, ang mga [[gibbon]] ay humilaway mula sa mga primadong [[bakulaw]] at noong mga 12-15 milyong taong nakakalipas, ang [[Ponginae]](mga orangutan) ay humiwalay mula sa mga [[bakulaw]]. Pagkatapos nito, ang mga gorilya ay humiwalay sa linya na tumutungo sa [[Pan (hayop)|Pan]](chimpanzee at bonobo) at tao noong mga 10 milyong taong nakakalipas at noong mga 6 hanggang 7 milyong taong nakakalipas ang linyang Pan(chimpanzee at bonobo) ay humiwalay sa linya na tumutungo sa tao. Pagkatapos nito, ang chimpanzee at bonobo ay naghiwalay noong kaunti sa 1 milyong taong nakakalipas. Pagkatapos ng paghihiwalay ng mga linyang Pan at tao, ang linyang tumutungo sa tao ay nag-ebolb tungo sa henus na [[Australopithecus]] noong mga 4 milyong taong nakakalipas na posibleng mula sa [[Ardipithecus]]. Noong mga 2 milyong taong nakakalipas, ang Australopithecus ay nag-ebolb tungo sa henus na [[Homo]] na nagpalitaw naman sa iba't ibang mga species gaya ng mga [[neanderthal]] noong mga 400,000 taong nakakaran at mga [[tao]] noong mga 200,000 taong nakakaraan.

== Mga ebidensiya ng ebolusyon ==
=== Ebidensiya mula sa paleontolohiya ===
==== Mga fossil ====
{{multiple image|direction=vertical|width=250
| image1 =Horseevolution.svg
| image2 = Equine evolution.jpg
| footer =  Ang [[ebolusyon ng kabayo]] na nagpapakita ng rekonstruksiyon ng mga espesyeng fossil na nakuha mula sa magkakasunod na mga [[strata]] ng bato.
}}

Ang mga [[fossil]] ang mga labi ng mga organismong nabuhay sa nakaraang panahon na naingatan .&lt;ref name=Bowler&gt;Bowler, Peter H. 2003. ''Evolution: the history of an idea''. 3rd ed, University of California Press, p108.&lt;/ref&gt; Ang kabuuan ng mga fossil na natuklasan at hindi natuklasan at ang kanilang pagkakalagay sa mga bato at patong na sedimentaryo o [[strata]] ay kilala bilang fossil record. Posibleng malaman kung paanong ang mga partikular na pangkat ng organismo ay nag-ebolb sa pamamagitan ng pagsasaayos ng mga fossil record sa isang kronolohikal na pagkakasunod nito. Ang gayong pagkakasunod ay matutukoy dahil ang mga fossil ay pangunahing matatagpuan sa mga [[batong sedimentaryo]]. Ang batong sedimentaryo ay nabubuo sa pamamagitan ng mga patong ng silt o putik sa ibabaw ng bawat iba pa. Dahil dito, ang nagreresultang bato ay naglalaman ng mga magkakapatong na patong o [[strata]]. Ang mga edad ng bato at mga fossil ay tumpak na mapepetsahan ng mga heologo sa pamamagfitan ng pagsukat ng mga proporsiyon ng mga [[elementong kimikal]] na matatag at [[radyoaktibo]] sa isang ibinigay na patong na tinatawag na [[radiometric dating]]. Ang pinakailalim na strata ay naglalaman ng pinakamatandang bato gayundin ng mga pinakamaagang mga fossil ng organismo samantalang ang pinakaibabaw na strata ay naglalaman ng pinakabatang bato gayundin ng mas kamakailang lumitaw na mga fossil ng organismo.&lt;ref name=mjs&gt;Rudwick M.J.S. 1972. ''The meaning of fossils: episodes in the history of palaeontology''. Chicago University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Whewell, William 1837. ''History of the inductive sciences, from the earliest to the present time''. vol III, Parker, London. Book XVII The palaeotiological sciences. Chapter 1 Descriptive geology, section 2. Early collections and descriptions of fossils, p405.&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga siyentipiko na ang mga batong mas matanda ay naglalaman ng mas kaunting mga uri ng mga fossil na may mas simpleng mga istruktura samantalang ang mas batang mga bato ay naglalaman ng mas malaking pagkakaiba iba ng mga fossil na kadalasang nagpapakita ng mas komplikadong mga istruktura.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Coyne, Jerry A. |title=Why Evolution is True|url=https://archive.org/details/whyevolutionistr00coyn |publisher=Viking|year=2009 |pages=[https://archive.org/details/whyevolutionistr00coyn/page/26 26]–28|isbn=978-0-670-02053-9}}&lt;/ref&gt; Halimbawa, walang fossil ng tao na natagpuan sa bato sa panahong unang lumitaw ang mas simpleng organismo gaya ng mga insekto o [[ampibya]] at sa mga panahon bago nito &lt;ref&gt;The most convincing evidence for the occurrence of evolution is the discovery of extinct organisms in older geological strata... The older the [[strata]] are...the more different the fossil will be from living representatives... that is to be expected if the [[fauna]] and [[flora]] of the earlier strata had gradually evolved into their descendents.|''[[Ernst Mayr]]'', Mayr, Ernst. 2001. What evolution is. Weidenfeld &amp; Nicolson, London. ISBN 0297807413&lt;/ref&gt;  Ayon kay [[Richard Dawkins]], &quot;kung may isang [[hippopotamus]] o [[kuneho]] na natagpuan sa panahong [[Cambrian]], ito ay kumpletong tatalo sa ebolusyon. Walang ganito ang kailanman natagpuan sa fossil record.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Time Magazine, 15 Agosto 2005, page 32 |url=http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,1090909,00.html |access-date=23 Hunyo 2013 |archive-date=13 Hunyo 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060613211455/http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,1090909,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Nakita rin sa fossil rekord ang mga ''[[:Kategorya:Mga fossil na transisyonal|fossil na transisyonal]]'' na mga labi ng fossiladong organismo na nagpapakita ng mga katangian na karaniwan sa parehong mga organismong mas naunang lumitaw sa fossil rekord(ninuno) at sa mga organismong kalaunang lumitaw sa fossil rekord(inapo).&lt;ref name=Herron&gt;{{cite book|last=Herron|first=Scott Freeman, Jon C.|title=Evolutionary analysis|url=https://archive.org/details/evolutionaryanal00free|year=2004|publisher=Pearson Education|location=Upper Saddle River, NJ|isbn=978-0-13-101859-4|page=816|edition=3rd}}&lt;/ref&gt; Noong 1859, nang unang ilimbag ang ''[[On the Origin of Species]]'' ni [[Charles Darwin]], ang fossil rekord ay hindi mahusay na alam. Inilarawan ni Darwin ang nakita sa panahong ito na kakulangan sa fossil na transisyonal sa fossil rekord bilang &quot;''ang pinakahalata at pinamatinding pagtutol na mahihimok laban sa teoriya ko''&quot; ngunit kanyang ipinaliwanag ito sa pag-uugnay nito sa sukdulang imperpeksiyon sa rekord na heolohikal.&lt;ref&gt;{{harvnb|Darwin|1859|pp = [http://darwin-online.org.uk/content/frameset?viewtype=text&amp;itemID=F373&amp;pageseq=297 279–280]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Darwin|1859|pp = [http://darwin-online.org.uk/content/frameset?viewtype=text&amp;itemID=F373&amp;pageseq=359 341–343]}}&lt;/ref&gt; Ang isa sa mga fossil na ''[[Archaeopteryx]]'' ay natuklasan mga dalawang taon lamang pagkatapos ng publikasyon ng akda ni Darwin noong 1861 at kumakatawan sa isang anyong transisyonal sa pagitan ng mga [[dinosauro]] at [[ibon]]. Mula nito, mas maraming mga [[:Kategorya:Mga fossil na transisyonal|fossil na transisyonal]] ang natuklasan at mayroon na ngayong itinuturing na saganang mga ebidensiya kung paanong ang mga klase ng mga bertebrata ay magkakaugnay at ang karamihan sa mga ito ay sa anyo ng mga fossil na transisyonal.&lt;ref name = &quot;NS2645&quot;&gt;{{Cite journal|publisher = [[New Scientist]]|date = 2008-02-27|issue = 2645|pages = 35–40|url = http://www.newscientist.com/article/mg19726451.700-evolution-what-missing-link.html?full=true|title = Evolution: What missing link?|first = D|last = Prothero|ref = harv}}&lt;/ref&gt; Sa kabila ng relatibong pagiging bihira ng mga angkop na kondisyon para sa fossilisasyon, ang tinatayang mga 250,000 mga espesyeng fossil ay alam sa kasalukuyan.&lt;ref&gt;[http://facstaff.gpc.edu/~pgore/geology/historical_lab/2010Preservation.pdf Laboratory 11 – Fossil Preservation], by Pamela J. W. Gore, Georgia Perimeter College&lt;/ref&gt; Ang bilang ng mga indibidwal na fossil na kinakatawan nito ay malaking iba iba mula espesye hanggang espesye ngunit maraming mga milyong fossil ang nakuha. Halimbawa, ang higit sa tatlong milyong mga fossil mula sa huling [[Panahong Yelo]] ay nakuha mula sa [[La Brea Tar Pits]] sa Los Angeles.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tarpits.org/info/faq/faqfossil.html |title=Frequently Asked Questions |accessdate=2011-02-21 |publisher=The Natural History Museum of Los Angeles County Foundation |archive-date=2011-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110311233346/http://www.tarpits.org/info/faq/faqfossil.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Marami pang mga fossil ang nasa ilalim ng lupa sa iba't iba mga [[pagkakabuo (stratigrapiya)|pagkakabuong heolohiko]] na alam na naglalaman ng isang mataas na densidad ng [[fossil]]. Ito ay pumapayag sa pagtatantiya ng kabuuang nilalamang fossil ng mga pagkakabuong ito. Ang isang halimbawa ang [[Pagkakabuong Beaufort]] sa [[Timog Aprika]] na mayaman sa mga fossil ng bertebrata kabilang ang mga [[therapsida]] na mga anyong transisyonal sa pagitan ng mga [[reptilya]] at [[mamalya]].&lt;ref&gt;{{cite book | title=The Karoo: Ecological Patterns and Processes| url=https://archive.org/details/isbn_9780521554503| author=William Richard John Dean and Suzanne Jane Milton| year=1999| page=[https://archive.org/details/isbn_9780521554503/page/31 31]| publisher=Cambridge University Press| isbn=0-521-55450-0}}&lt;/ref&gt; Tinatayang ang pagkakabuong ito ay naglalaman ng mga 800 bilyong fossil ng bertebrata.&lt;ref&gt;{{cite journal| title=Six &quot;Flood&quot; Arguments Creationists Can't Answer| author=Robert J. Schadewald| journal=Creation Evolution Journal| year=1982| volume=3| pages=12–17| url=http://ncseprojects.org/cej/3/3/six-flood-arguments-creationists-cant-answer| access-date=2012-10-06| archive-date=2015-09-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20150919190944/http://ncseprojects.org/cej/3/3/six-flood-arguments-creationists-cant-answer| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== Ebidensiya mula sa distribusyong heograpikal ===
[[File:Snider-Pellegrini Wegener fossil map.svg|right|thumb|upright=1.5|Mga pattern ng [[fossil]]  sa buong mundo ([[Gondwana]]). ]]
Ang lahat ng mga organismo ay umangkop sa kanilang kapiligiran. Ang [[pag-aangkop]] ay paraan ng organismo na makaligtas o mabuhay sa isang kapiligiran, halimbawa ang mga [[polar bear]] sa mga magiginaw na lugar at mga [[Kangaroo rat]] sa mga tuyo at maiinit na lugar. Kung ang bagong [[species]] ay lumilitaw na karaniwan ay sa pakikipaghiwalay sa mga mas matandang species, ito ay nangyayari sa isang lugar sa mundo. Pagkatapos nito, ang mga bagong species ay maaari ng kumalat sa ibang mga lugar at hindi sa ibang mga lugar. Ang [[Australasia]] ay nawalay sa ibang mga kontinente sa loob ng mga milyong taon. Sa pinakapangunahing bahagi ng kontinente na [[Australia]], 83% ng mga [[mammal]], 89% ng mga [[reptile]], 90% ng mga [[isda]] at [[insekto]] at 93% ng mga [[amphibia]]n ay tanging matatagpuan sa mga lugar na ito. Ang mga katutubong mammal nito ay mga [[marsupial]] gaya ng [[kangaroo]], [[bandicoot]] at [[quoll]]. Sa kabaligtaran nito, ang mga marsupial ay hindi matatagpuan sa kasalukuyan sa [[Aprika]] at bumubuo ng maliit na bahagi sa mammalian [[fauna]] sa [[Timog Amerika]] gaya ng [[opossum]], [[shrew opossum]] at [[monito del monte]]. Ang tanging representatibo lamang ng mga primitibong naglalabas ng itlog na [[mammal]] na tinatawag na [[monotreme]] ang [[echidna]] at [[platypus]]. Ang mga ito ay tanging matatagpuan sa Australasia kabilang ang [[Tasmania]] at [[New Guinea]] at [[Kangaroo Island]]. Ang mga monotreme na ito ay lubos na hindi makikita sa ibang panig ng munod. Sa kabaligtaran, ang Australia ay hindi kinakikitaan ng maraming mga grupo ng mga placental na mammal na karaniwang sa ibang mga kontinente (carnivora, artiodactyls, shrews, squirrels, lagomorphs) bagaman ito ay may mga indigenuous na mga paniki at rodent na kalaunang dumating dito. Ayon sa kasaysayang ebolusyonaryo, ang mga placental mammal ay nag-ebolb sa [[Eurasia]]. Ang mga [[marsupial]], [[placental mammal]] at consentitual mammal ay humiwalay mula sa [[monotreme]] noong [[Kretaseyoso|Panahong Kretaseyoso]]. Ang mga marsupial ay nakarating sa Australia sa pamamagitan ng [[Antarctica]] mga 50 milyong taon ang nakakalipas pagkatapos humiwalay ang Australia sa Antarctica.

==== Singsing na espesye====
{{main|Espesyeng singsing}}
Sa biolohiya, ang isang singsing na species o ''ring species'' ay isang magkakadugtong na serye na mga magkakapitbahay na populasyon na ang bawat isa ay makapagtatalik at makapagpaparami ngunit may umiiral na hindi bababa sa dalawang mga &quot;dulong&quot; populasyon sa serye na labis na malayong magkaugnay para makapagparami bagaman may isang potensiyal na pagdaloy ng gene sa pagitan ng &quot;magkakaugnay&quot; na species. Ang gayong hindi pwedeng pagpaparami na bagaman magkaugnay ng henetiko na mga dulong populasyon ay maaaring kapwa umiral sa parehong rehiyon at kaya ay nagsasara ng singsing. Ang singsing na species ay nagbibigay ng isang mahalagang ebidensiya sa ebolusyon sa dahilang ito ay nagpapakita kung anong mangyayari sa paglipas ng panahon habang ang mga populasyon ay henetikong nagsasanga o naghihiwalay. Ito ay espesyal dahil ang mga ito ay kumakatawan sa mga nabubuhay na populasyon kung anong normal na nangyayari sa pagitan ng matagal nang namatay na mga populasyong ninuno at mga nabubuhay na populasyon kung saan ang mga pagitan ay naging ekstinto. Ayon kay Richard Dawkins , ang ring species ay &quot;nagpapakita lamang sa atin sa dimensiyong pang-espasyo ng isang bagay na palaging mangyayari sa panahong dimensiyon. Sa pormal, ang isyu ay ang interfertile na kakayahang makapagparami sa iba ay hindi isang ugnayang transitibo. Kung ang A ay makapagpaparami sa B at ang B ay makapagpaparami sa C, hindi sumusunod na ang A ay makapagpaparami sa C at kaya ay hindi naglalarawan ng ugnayang pagkakatumbas. Ang isang singsing na species ay isang species na nagpapakita ng isang kontra-halimbawa sa transitibidad. 
[[Talaksan:Ring species seagull.svg|thumb|right|Ang mga ''Larus'' gull ay makapagtatalik at makapagpaparami sa isang singsing sa palibot ng arktiko. 1: [[European Herring Gull|''L. argentatus argentatus'']], 2: [[Lesser Black-backed Gull|''L. fuscus'']], 3: [[Heuglin's Gull|''L. heuglini'']], 4: [[Birula's Gull|''L. vegae birulai'']], 5: [[East Siberian Herring Gull|''L. vegae'']], 6: [[American Herring Gull|''L. smithsonianus'']], 7: [[European Herring Gull#Subspecies|''L. argentatus argenteus'']].]]

[[Talaksan:PT05 ubt.jpeg|thumb|left|Herring Gull (''Larus argentatus'') (harap) at Lesser Black-backed Gull (''Larus fuscus'') (likuran) in Norway: dalawang mga [[phenotype]] na may maliwanag na mga pagkakaiba]]
Ang isang klasikong halimbawa ng isang singsing na species ang sirkumpolar na singsing na species na mga ''[[Larus]]'' gull. Ang saklaw ng mga gull na ito ay bumubuo ng isang singsing sa palibot ng [[Hilagang Polo]] na hindi normal na dinadaanan ng mga gull. Ang  [[European Herring Gull]] (''L. argentatus argenteus'') na pangunahing nakatira sa Gran Britanya at Ireland ay pwedeng magparami o bumuo ng supling upang lumikha ng [[hybrid]] sa [[American Herring Gull]] (''L. smithsonianus''), (na nakatira sa Hilagang Amerika) na makapagpaparami rin sa Vega o [[East Siberian Herring Gull]] (''L. vegae'') na kanluraning subspecies na ang [[Birula's Gull]] (''L. vegae birulai'') ay makapagpaparami sa [[Heuglin's gull]] (''L. heuglini'') na makapagpaparami naman sa Siberian [[Lesser Black-backed Gull]] (''L. fuscus''). Ang lahat na apat ng mga ito ay nakatira sa ibayo ng hilaga ng [[Siberia]]. Ang huli ang silanganing kinatawan ng mga T Lesser Black-backed Gull sa hilagang kanlurang Europa kabilang ang Gran Britanya. Ang mga Lesser Black-backed Gull at mga Herring Gull ay sapat na magkaiba na ang mga ito ay hindi normal na makapagpaparami o makakabuo ng supling. Kaya ang pangkat ng mga gull ay bumubuo ng isang continuum maliban kung saan ang dalanwang angkan ay nagtatagpo sa Europa.

=== Ebidensiya mula sa komparatibong anatomiya ===
Ang komparatibo o paghahambing ng [[anatomiya]] ng mga pangkat ng mga organismo ay naghahayag ng mga katangian sa istrukura na pundamental na magkatulad.

==== Mga istrukturang magkakatulad ====
[[Talaksan:Evolution pl.png|thumb|400px|Paghahambing ng mga pendactyl limb ng mga hayop na pundamental na magkakatulad.]]
Ang basikong istruktura ng lahat ng mga bulaklak ay binubuo ng mga sepal, petal, stigma, style at obaryo ngunit ang mga hugis, kulay, at mga spesipikong istruktura ay iba iba sa bawat species nito.

Ang mga insekto ay magkaka-ugnay. Ang mga ito ay nagsasalo ng parehong hitsura ng katawan na kinokontrol ng master regulatory gene. Ang mga ito ay may anim na hita, mga matigas na bahagi sa laban ng katawan o exoskeleton at mga matang binubuo ng maraming magkakahiwalay na lalagyan at iba pa. Ito ay maipapaliwanag ng ebolusyon. Ang lahat ng mga insekto ay inapo(descendant) ng isang grupo ng mga hayop na nabuhay na matagal na panahon na ang nakakalipas. Ang mga insekto ngayon ay meron pa rin ng mga pangunahing bahaging ito ngunit ang mga detalye ay nagbago. Ang mga insekto na nabubuhay ngayon ay iba na sa insekto noong sinaunang panahon dahil sa ebolusyon. Ang ebidensiya sa [[molekular na biolohiya]] ay sumusuporta sa pananaw na ito.

Ang [[pentadactyl limb]] ay isang halimbawa ng mga istrukturang homologoso. Ito ay matatagpuan sa lahat ng mga klase ng mga [[tetrapod]] (''i.e.'' mula sa mga [[amphibian]] tungo sa mga [[mammal]]). Ito ay mababakas kahit sa mga [[palikpik]] ng ilang mga [[isdang fossil]] na ninuno ng mga unang amphibian. Ang limb ay isang butong proximal ([[humerus]]), dalawang butong ([[Radius (bone)|radius]] at [[ulna]]), at isang serye ng mga [[carpal]] (mga buto ng [[wrist]]) na sinundan ng limang serye ng mga metacarpal(mga butong [[palm]]) at mga [[phalange]](mga dailiri). Sa buong mga tetrapod, ang pundamental na istruktura ng mga pendactyl limb ay pareho na nagpapaktia ng karaniwang ninuno. Sa paglipas ng ebolusyon, ang mga pundamental na istrukturang ito ay nagbago. Ang mga ito ay nagkaroon ng iba't ibang mga silbi upang umangkop sa iba't ibang mga kapaligiran. Halimbawa, sa mga [[unggoy]], ang mga harapang limb ay mas mahaba upang bumuo ng humahawak na kamay para sa pag-akyat at pagduyan sa mga puno, sa [[baboy]], ang unang daliri ay nawala at ang ikalawa at ikalimang mga daliri ay lumiit. Ang dalawang mga natitirang daliri ay mas mahaba at mas malapad kesa sa iba pa. Ito ay may hoof para suportahan ang katawan. Sa kabayo, ang mga harapang limb ay umangkop para sa suporta at pagtakbo sa pamamagitan ng malaking paghaba ng ikatlong daliri na may hoof. Ang mga mole ay may isang pares ng maiikli na tulad ng spade na mga harapang limb para sa paglulungga, ang mga [[anteater]] ay may mahabang ikatlong daliri para sa gibain ang mga burol ng langgam at mga pugad ng mga anay, sa [[balyena]], ang mga harapang limb ay naging mga [[flipper]] para maglayag at magpanatili ng ekwilbriyum tuwing lumalangoy, sa paniki, ang mga harapang limb ay naging mga pakpak para sa paglipad sa pamamagitan ng pagpapahaba ng apat na daliri samantalang ang tulad ng kalawit na unang daliri ay nananatiling malaya para makabitin sa mga puno.

==== Mga atabismo ====
{{Main|Atavismo}}
[[Talaksan:HindlegsOfHumpbackWhale.jpg|thumb|right|150px|Mga likurang hita ng [[balyena]]ng humpback na iniulat noong 1921 ng ]]
Ang [[atavismo]] ang kagawian ng isang organismo na bumalik sa anyo ng ninuno nito. Ito ang pagbabalik o muling paglitaw sa organismo ng mga naglahong mga katangian nito.&lt;ref name=&quot;talkorigins&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.talkorigins.org/faqs/comdesc/section2.html#atavisms|title=29+ Evidences for Macroevolution: Part 2|author=TalkOrigins Archive|authorlink=TalkOrigins Archive|accessdate=2006-11-08}}&lt;/ref&gt; Ang mga atavismo ay nangyayari sa ilang paraan. Ang isang paraan ay kapag ang mga [[gene]] para sa nakaraang umiiral na mga katangian ay naingatan sa DNA at ang mga ito ay nahayag sa pamamagitan ng isang [[mutasyon]] na nag-alis ng nangingibabaw ng mga gene para sa bagong katangian o ang mga nakaraang katangian ay nangibabaw sa bagong katangian.&lt;ref&gt;Lambert, Katie. (2007-10-29) [http://animals.howstuffworks.com/animal-facts/atavism.htm HowStuffWorks &quot;How Atavisms Work&quot;]. Animals.howstuffworks.com. Retrieved on 2011-12-06.&lt;/ref&gt; Ang ilang mga halimbawa nito ang mga [[ahas]] na may likurang hita,&lt;ref name=&quot;universe-review.ca&quot; &gt;[http://universe-review.ca/I10-10-snake.jpg JPG image]&lt;/ref&gt;, mga [[balyena]]ng may likurang hita&lt;ref&gt;[http://www.edwardtbabinski.us/whales/atavisms.html Evolutionary Atavisms]. Edwardtbabinski.us. Retrieved on 2011-12-06.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=A REMARKABLE CASE OF EXTERNAL HIND LIMBS IN A HUMPBACK WHALE|first=Roy Chapman|last=Andrews|date=3 Hunyo 1921|journal=American Museum Novitates|url=http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/4849/1/N0009.pdf|ref=harv|access-date=20 Hunyo 2013|archive-date=13 Hunyo 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613050024/http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/4849/1/N0009.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, mga ekstrang daliri ng paa ng mga [[ungulate]] na hindi sumasayad sa lupa,&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Skeletal Atavism in a Miniature Horse |journal=Veterinary Radiology &amp; Ultrasound |volume=45 |issue=4 |date=Hulyo 2004 |pages=315–317 |last1=Tyson |first1=Reid |last2=Graham |first2=John P. |last3=Colahan |first3=Patrick T. |last4=Berry |first4=Clifford R. |postscript=&lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt; |doi=10.1111/j.1740-8261.2004.04060.x |ref=harv}}&lt;/ref&gt; mga ngipin ng [[manok]],&lt;ref&gt;{{Cite journal |url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=mutant-chicken-grows-alli |title=Mutant Chicken Grows Alligatorlike Teeth |first=David |last=Biello |date=2006-02-22 |journal=[[Scientific American]] |accessdate=2009-03-08 |postscript=&lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt; |ref=harv}}&lt;/ref&gt; muling paglitaw ng [[reproduksiyong seksuwal]] sa ''[[Hieracium pilosella]]'' at [[Crotoniidae]];&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Reevolution of sexuality breaks Dollo's law |first1=Katja |last1=Domes |first2=Roy A. |last2=Norton |first3=Mark |last3=Maraun |first4=Stefan |last4=Scheu |journal=[[PNAS]] |url=http://www.pnas.org/content/104/17/7139 |date=2007-04-24 |volume=104 |issue=17 |pages=7139–7144 |accessdate=2009-04-08 |pmid=17438282 |doi=10.1073/pnas.0700034104 |pmc=1855408 |postscript=&lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt; |bibcode=2007PNAS..104.7139D |ref=harv |archive-date=2019-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404042127/https://www.pnas.org/content/104/17/7139 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[buntot sa tao]],&lt;ref name=&quot;talkorigins&quot; /&gt; mga ekstrang [[utong]],&lt;ref name=&quot;universe-review.ca&quot; /&gt; at malalaking ngiping [[canine tooth|canine]]. .&lt;ref name=&quot;universe-review.ca&quot; /&gt;

==== Embriyolohiya ====
Mula ika-18 siglo, alam na ang mga [[embryo]] ng iba't ibang espesye ay pare pareho kesa sa mga matandang organismo ng mga ito. Sa partikular, ang ilang mga bahagi ng embryo ay nagpapakita ng ebolusyonaryong nakaraan. Halimbawa, ang embryo ng [[bertebrata]]ng pang-lupain ay lumilikha ng mga [[gill slit]] tulad ng mga embryo ng isda. Ang mga proto-gill slit ay bahagi ng mas komplikadong sistema ng pagbuo kaya ang mga ito ay nagpatuloy.

Ang isa pang halimbawa ang mga ngiping embryonic ng mga [[baleen whale]]. Ang mga ito ay kalaunang nawala. Ang baleen filter ay nabubuo mula sa ibang tissue na tinatawag na keratin. Ang sinaunang [[fossil]] ng baleen whale ay may ngipin gayon din ang baleen.

Ang isa pang halimbawa ang [[barnacle]]. Umabot sa napakaraming mga siglo bago natuklasan ng mga historian na ang barnacle ay mga [[crustacea]]. Ang mga matandang barnacle ay sobrang iba sa iba pang mga crustacea ngunit ang larvae(bata) ay labis na katulad ng ibang mga crustacea.

==== Mga istrukturang bestihiyal ====
Ang isang malakas na ebidensiya para sa karaniwang pinagmulan ang mga istrakturang [[bestihiyal]]. Ang mga walang silbing pakpak ng mga hindi lumilipad na [[beetle]] ay nakasara sa ilalim ng pinagsamang mga takip na pakpak. Ito ay maipapaliwanag na ang mga beetle ngayon ay nagmula sa mga sinaunang beetle na may pakpak na gumagana.  Ang mga rudimentaryong bahagi ng katawan o mga bahaging mas maliit at mas simple sa katulad na bahagi sa mga sinaunang species ay tinatawag na mga istrakturang [[bestihiyal]]. Ang mga istrakturang ito ay may silbi sa sinaunang espesye ngunit ang mga ito ay wala ng silbi sa kasalukuyan o may bago ng silbi. Ang mga halimbawa nito ang mga pelvic girdle ng mga [[whale]], halteres(likod na pakpak) ng mga langaw, pakpak ng mga hindi lumilipad na ibon gaya ng [[ostrich]] at mga halaman ng ilang [[xerophyte]] gaya ng [[cactus]] at parasitikong mga halaman gaya ng [[dodder]]. Gayunpaman, maaring napalitan na ang kanilang orihinal na silbi ng mga istrakturang [[bestihiyal]] sa isang bagong silbi. Halimbawa ang mga halteres sa langaw ay nakakatulong sa pagbalanse ng mga insektong habang lumilipad at ang mga pakpak ng ostrich ay ginagamit sa mga ritual ng pakikipagtalik at pagpapakitang agresibo. Sa mga tao, ang mga istrakturang [[bestihiyal]] ay kinabibilangan ng [[appendix]] at [[wisdom teeth]]. Ang wisdom teeth ay wala ng silbi sa tao kaya ito ay karaniwang binubunot upang maibsan ang sakit na dulot nito sa isang tao.  Ang mga istrakturang bestihiyal na ito ay minsan may seleksiyon laban sa mga ito. Ang mga orihinal na istraktura ay gumagamit ng napalaking pinagkukunan. Kung ang mga ito ay wala ng silbi, ang pagpapaliit ng mga sukat nito ay nagpapaigi ng paggamit nito. Ang ilan sa mga direktang ebidensiya nito ang ilang mga [[crustacean]] ma may mas maliit na mga mata ay tagumpay na nakakapagparami kesa sa mga may malalaking mata. Ito ay dahil ang [[tisyus]] ng [[sistemang nerbiyos]] na hinggil sa pagtingin ay mas naging magagamit para sa ibang mga sensory input.

=== Henetika ===
{{PhylomapB|caption=Isang [[punong pilohenetiko]] ng lahat ng mga nabubuhay na bagay batay sa datos ng kanilang [[rRNA]] [[gene]]. Ito ay nagpapakita ng paghihiwalay ng mga tatlong sakop na [[bacterium|bacteria]], [[archaea]], at [[eukaryote]]. Ang mga puno na nilikha gamit ang ibang mga gene ay pangkalahatang pareho bagaman ang mga ito ay maaaring maglagay ng isang mas maagang mga pangkat na sumanga nang napakaiba na pinagpapalagay na dahil sa mabilis na ebolusyon ng [[rRNA]].}}
Ang isa pinakamatibay na ebidensiya ng ebolusyon mula sa karaniwang pinagmulan o common descent ang pag-aaral ng mga gene sequences. Ang pagsasaliksik na pagkukumpara ng mga sequence sa pagitan ng [[DNA]] ng iba't ibang mga species ay nagbigay ng sobrang tibay na ebidensiya para sa karaniwang pinagmulan common descent na iminungkahi ni [[Charles Darwin]]. Ito ay makikita sa pamamagitan ng pagmamana ng DNA sa ninuno ng mga inapo(descendant) nitong organismo. Ang mas malapit na magkakaugnay na mga species ay may mas malaking praksiyon ng magkatulad na sequence ng DNA at mayroong magkasalong substitusyon kesa sa mas malayong magkakaugnay na mga species.

Ang pinakasimple at pinakamakapangyarihan ay ibinibigay ng rekonstruksiyong [[pilohenetika|pilohenetiko]]. Ang rekonstruksiyong ito kung isasagawa gamit ang mabagal na nag-eebolb na sekwensiyang protina ay maaaring gamitin upang muling likhain ang kasaysayang ebolusyonaryo ng mga modernong organismo at kahit ng mga ekstinto o hindi na umiiral na organismo gaya ng [[mammoth]], [[neandertal]], [[T.rex]] at iba pa. Ipinapakita ng mga muling nilikhang phylogenies ang relasyon na napatunayan sa mga morpolohikal at biokemikal na mga pag-aaral ng mga organismo. Ang pinakadetalyadong mga rekonstruksiyon ay isinagawa sa basehan ng mga mitochondrial genome na pinagsasaluhan ng lahat ng mga organismong [[eukaryote|eukaryotiko]] na mas maikli at mas madaling i-sekwensiya. Ang pinakamalawak na rekonstruksiyon ay isinagawa gamit ang mga sekwensiya ng ilang sinaunang mga protina o gamit ang ribosomal na sekwenisyang [[RNA]].

Ang mga relasyong pilohenetiko ay lumalapat din sa sobrang lawak na uri ng mga  walang silbing elementong sekwensiya kabilang ang repeats, [[transposons]], [[pseudogene]], at mutasyon sa nakokodigo ng protinang mga sekwensiya na hindi nagreresulta sa sekwensiyang [[asidong amino]]. Bagamang ang maliit na mga elementong ito ay kalaunang natagpuang nagiingat ng silbi o tungkulin, sa pinagsama, ito ay nagpapakita ng identity na produkto ng common descent(karaniwang pinagmulan) kesa sa karaniwang tungkulin.

==== Unibersal na biokemikal na organisasyon ====
Lahat ng kilalang umiiral na mga organismo ay nakasalig sa isang parehong pundamental o pangunahing mga biokemikal na organisasyon. Ang mga ito ang henetikong impormasyon na nakokodigo sa [[asidong nukleyiko]]([[DNA]], o [[RNA]] para sa mga [[virus]]), naka-transkriba sa [[RNA]], at isinalin sa mga protina(mga polimero ng [[asidong amino]]) sa pamamagitan ng labis na naingatang [[ribosoma]]. Ang kodigong henetiko(ang tablang salin)  sa pagitan ng DNA at asidong amino ay pareho sa halos lahat ng mga organismo na ang ibig sabihin ay ang piraso ng DNA sa isang [[bakterya]] ay nagkokodigo para sa parehong asidong amino na nasa tao(human). Ang [[ATP]] ay ginagamit bilang kurensiya ng enerhiya ng lahat ng mga nabubuhay na organismo. Ang isang malalim na pagkaunawa ng biolohiya ng pag-unlad ay nagpapakitang ang karaniwang [[morpolohiya]] ay produkto ng pinagsaluhang elementong henetiko.

Halimbawa, ang isang sekwensiya ng DNA na nagkokodigo para sa [[insulin]] sa mga tao ay nagkokodigo rin ng insulin kapag ipinasok sa ibang mga organismo gaya ng mga halaman.&lt;ref&gt;[http://www.businessweek.com/magazine/content/07_33/b4046083.htm From SemBiosys, A New Kind Of Insulin] INSIDE WALL STREET By Gene G. Marcial(AUGUST 13, 2007)&lt;/ref&gt; Bagaman ang mga matang tulad ng [[camera]] ay pinaniniwalaang nag-ebolb ng independyente sa maraming mga hiwalay na okasyon, ang mga ito ay nagsasalo ng isang karaniwang hanay ng mga nakakadama ng liwanag na mga protina (opsins) na nagpapakita ng karaniwang pinagmulan ng lahat ng mga may matang organismo. Ang isa pang halimbawa ang planong katawan ng [[bertebrata]] na ang istruktura ay kinokontrol ng pamilyang homeobox (Hox) ng mga [[gene]].

==== Pagsisekwensiya ng DNA ====
Ang komparison ng sekwensiyang [[DNA]] ay nagbibigay ng kakayahan upang ang mga organismo ay mai-grupo sa pagkakatulad ng sekensiya at ang nagreresultang mga punong pilohenetiko ay tipikal na umaayon sa tradisyonal na [[taksonomiya]] at karaniwang ginagamit upang i-tama o palakasin ang mga klasipikasyong taksonomiko. Ang paghahambing ng sekwensiya ay tinuturing na sukat na sapat na mayaman upang i-tama ang mga maling asumpsiyon sa mga punong pilohenetiko sa mga instansiyang ang ibang mga ebidensiya ay kulang. Halimbawa, ang neutral na sekwensiyang DNA ng tao(human) ay tinatayang 1.2% na [[ebolusyong diberhente|diberhente]] o iba batay sa substitusyon mula sa pinakamalapit ng kamag-anak ng tao na [[chimpanzee]], 1.6% mula sa [[gorilla]], at 6.6% mula sa [[baboon]]. Sa ibang salita, ang [[tao]] at [[chimpanzee]] ay mayroong 98.8% na magkatulad na DNA, kumpara sa tao at gorilla na may 98.4% na magkatulad na DNA at sa pagitan ng tao at baboon na mayroong 93.4 % na magkatulad na DNA.&lt;ref&gt;http://www.livescience.com/1411-monkey-dna-points-common-human-ancestor.html&lt;/ref&gt; Kaya ang ebidensiya ng sekwensiyang DNA ay pumapayag sa paghinuha at relasyong henetiko sa pagitan ng tao at ibang mga [[ape]]. Ang sequence ng 16S ribosomal RNA gene na isang mahalagang [[gene]] sa pagko-code ng isang bahagi ng [[ribosoma]] ay ginamit upang hanapin ang malawak ng relasyong phylogenetic sa pagitan ng mga nabubuhay na organismo. Ang analisis na orihinal na ginawa ni Carl Woese ay nagresulta sa sistemang tatlong sakop na naghihinuha para sa dalawang pangmalakihang paghihiwalay sa sinaunang ebolusyon ng buhay. Ang unang paghihiwalay ay nagdulot ng modernong bakterya at ang kalaunang paghihiwalay ay nagdulot ng modernong [[Arkeya]] at [[Eukaryote]].

==== Mga endogenous retrovirus ====
Ang mga [[Endogenous retrovirus]] (ERV) ang mga labing sekwensiya ng [[genome]] na naiwan mula sa mga sinaunang impeksiyong pang-virus sa isang organismo. Ang mga retrovirus o virogene ay palaging naipapasa sa sumunod na henerasyon ng organismong na nakatanggap ng impeksiyon. Ito ay nag-iiwan sa virogene na maiwan sa genome. Dahil ang pangyayaring ito ay bihira at random, ang paghahanp ng mga magkatulad na mga posisyong kromosomal ng isang virogene sa dalawang magkaibang species ay nagmumungkahi ng karaniwang ninuno.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.talkorigins.org/faqs/comdesc/ |title=29+ Evidences for Macroevolution: The Scientific Case for Common Descent |accessdate=2011-03-10 |publisher= Theobald, Douglas }}&lt;/ref&gt;

=== Mga protina ===
Ang ebidensiyang [[proteome|proteomiko]] ay sumusuporta sa pangkalahatang pinagmulang ninuno ng mga anyo ng buhay. Ang mga mahahalagang protina gaya ng  [[ribosome]], [[DNA polymerase]], at [[RNA polymerase]] ay matatagpuan sa lahat ng mga organismo na may parehong mga tungkulin mula sa pinakasinaunang mga bakterya hanggang sa mga pinakamasalimuot na mga hayop. Ang mga mas maunlad na mga organismo ay nag-ebolb ng mga karagdagang mga  [[protein subunit]] na malaking umaapketo sa regulasyon ng [[interaksiyong protina-sa-protina]] ng mga mahahalagang protina. Ang [[DNA]], [[RNA]], amino acids, at [[lipid bilayer]] na matatagpuan sa lahat ng mga umiiral na organismo ay sumusuporta sa karaniwang pinagmulang ninuno ng mga ito. Ang pagsisiyasat na pilohenetiko ng mga sekwensiya ng protina ay lumilikha ng mga parehong puno ng mga ugnayan sa pagitan ng lahat ng mga organismo.&lt;ref&gt;[http://phylointelligence.org/combined.html &quot;Converging Evidence for Evolution.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727173947/http://phylointelligence.org/combined.html |date=2011-07-27 }} Phylointelligence: Evolution for Everyone. Web. 26 Nov. 2010.&lt;/ref&gt; Ang [[chirality (chemistry)|chirality]] ng DNA, RNA, at mga amino acid ay naingatan sa lahat ng mga alam na buhay. Dahil walang kapakinabangang pantungkulin sa kaliwa o kanang panig na molecular chriality, ang pinakasimpleng hipotesis ay ang pagpipili ay ginawang random ng mas maagang mga organismo at ipinasa sa lahat ng mga umiiral na buhay sa pamamagitan ng karaniwang pinagmulang ninuno. Ang karagdagang ebidensiya para sa muling pagbuo ng mga angkang pangninuo ay nagmumula sa [[junk DNA]] gaya ng mga [[pseudogene]] na mga &quot;patay&quot; na [[gene]] na patuloy na nagtitipon ng mga [[mutasyon]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Petrov DA, Hartl DL |title=Pseudogene evolution and natural selection for a compact genome |journal=J Hered. |volume=91 |issue=3 |pages=221–7 |year=2000 |pmid=10833048 |doi=10.1093/jhered/91.3.221 |ref=harv}}&lt;/ref&gt;

==== Mga pseudogene ====
{{main|Pseudogene}}
Ang mga [[pseudogene]] o [[noncoding DNA|hindi nagkokodigong DNA]] ang mga karagdagang [[DNA]] sa genome na hindi nata-transkriba tungo sa [[RNA]] upang magsynthesize ng mga [[protina]]. Ang ilan sa mga hindi nagkokodigong DNA na ito ay maaaring may ilang mga silbi ngunit ang karamihan sa mga ito ay walang silbi at tinatawag na &quot;basurang DNA&quot;. Ito ay isang halimbawa, ng isang [[vestige]] dahil ang parereplika ng mga gene na ito ay gumagamit ng enerhiya na gumagawa ritong pagsasayang sa maraming mga kaso. Ang mga basurang DNA ay bumubuo ng 98% ng [[genome]] ng tao samantalang ang may silbing DNA ay bumubuo lamang ng 2% ng genome ng tao.&lt;ref name=junkdna&gt;http://www.livescience.com/31939-junk-dna-mystery-solved.html&lt;/ref&gt; Ang isang pseudogene ay malilikha kapag ang isang nagkokodigong gene ay nagtitipon ng mga [[mutasyon]] na nagpipigil ritong matranskriba na gumagawa ritong walang silbi. Ngunit dahil hindi ito natatranskriba, ito ay walang epekto sa organismo.&lt;ref name=junkdna/&gt; Ang mga pinagsasaluhang mga sekwensiya ng mga hindi gumaganang DNA ay isang pangunahing ebidensiya para sa karaniwang ninuno sa pagitan ng mga organismo.&lt;ref name=TO-FAQ&gt;[http://www.talkorigins.org/faqs/molgen/ &quot;Plagiarized Errors and Molecular Genetics&quot;], [[talkorigins]], by Edward E. Max, M.D., Ph.D.&lt;/ref&gt;

=== Artipisyal na seleksiyon ===
[[Talaksan:Maize-teosinte.jpg| thumb | right |100px | kanan: isang ligaw na halamang [[teosinte]] na ninuno ng modernong mais, kanan: modernong mais na [[domestikasyon|dinomestika]] mula sa teosinte, gitna: [[hybrid]] ng mais-teosinte]] 
{{main|Artipisyal na seleksiyon}}

Tinalakay ni Darwin ang [[artipisyal na seleksiyon]] bilang isang modelo ng [[natural na seleksiyon]] noong 1859 sa unang edisyon ng kanyang aklat na [[On the Origin of Species]]:
{{cquote|Bagaman mabagal ang proseso ng seleksiyon, kung ang mahinang tao ay makakagawa ng higit sa kanyang kapangyarihan ng artipisyal na seleksiyon, wala akong nakikitang limitasyon sa halaga ng pagbabago...na maaaring likhain sa mahabang kurso ng panahon sa pamamagitan ng kapangyarihan ng kalikasan ng seleksiyon.}}

Si [[Charles Darwin]] ay nabuhay sa panahon na ang [[pagsasaka ng hayop]] at mga [[domestikasyon|domestikadong pananim]] ay napakahalaga. Sa [[artipisyal na seleksiyon]], pinagtatalik o pinaparami ng mga magsasaka ang dalawang hayop o halaman na may espesyal o kanais nais na mga katangian at iniiwasang paramihin ang mga hayop o halaman na may hindi magandang katangian. Ito ay nakita sa pagsasakang agrikultural noong ika-18 hanggang ika-19 siglo at ang artipisyal na pagpipili ng magtatalik na mga hayop o halaman ay bahagi nito. Walang tunay na pagkakaiba sa prosesong [[gene|henetiko]] na pinagsasaligan ng artipisyal at natural na seleksiyon. Ang pagkakaibang praktikal ang rate o bilis ng ebolusyon sa [[artipisyal na seleksiyon]] na kahit papaano ay dalawang order ng magnitudo(o 100 beses) na mas mabilis kesa sa rate na [[natural na seleksiyon|makikita sa kalikasan]].

=== Ebidensiya mula sa mga napagmasdang pagbabago sa pamamagitan ng natural na seleksiyon ===

==== Bakterya ====

===== Bakteryang hindi tinatalaban ng antibiyotiko =====
Ang mga pagbabago ay mabilis na mangyayari sa mas maliit at simpleng mga organismo. Halimbawa, ang ilan sa mga [[bakterya]] na nagsasanhi ng sakit ay hindi na mapapatay gamit ang ilang mga [[antibiyotiko]]. Ang mga medisinang ito ay ginagamit pa lamang sa loob ng 89 taon at sa simula ay sobrang epektibo laban sa mga bakteryang ito. Ang mga bakterya ay nag-ebolb upang ang mga ito ay hindi na talaban ng mga antibiyotiko. Gayunpaman, ang mga antibiyotiko ay nakakapatay pa rin ng karamihan sa mga bakterya maliban sa mga bakteryang nagkamit ng resistansiya.

===== E.coli =====
Napagmasdan ni [[Richard Lenski]] na ang ilang mga strain ng ''[[E. coli]]'' ay nag-ebolb ng masalimuot na bagong kakayahan na mag-metabolisa ng [[citrate]] pagkatapos ng mga sampung mga libong henerasyon.&lt;ref name=&quot;newscientist&quot;&gt;{{cite web|last=Le Page|first=Michael|title=NS:bacteria make major evolutionary shift in the lab|url=http://www.newscientist.com/channel/life/dn14094-bacteria-make-major-evolutionary-shift-in-the-lab.htm|date=16 Abril 2008|publisher=New Scientist|accessdate=9 Hulyo 2012}}&lt;/ref&gt; Ang bagong katangiang ito ay hindi umiiral sa lahat ng iba pang mag anyo ng E. Coli kabilang sa simulang strain na ginamit rito.&lt;ref name=Lenski&gt;{{cite journal|last=Blount|first=Z. D.|author2=Borland, C. Z.; Lenski, R. E.|title=Inaugural Article: Historical contingency and the evolution of a key innovation in an experimental population of Escherichia coli|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=4|year=2008|month=June|volume=105|issue=23|pages=7899–7906|doi=10.1073/pnas.0803151105|url=http://www.pnas.org/content/105/23/7899|accessdate=9 Hulyo 2012|pmid=18524956|pmc=2430337|ref=harv}}&lt;/ref&gt;

===== Bakteryang kumakain ng nylon =====
Ang [[bakteryang kumakain ng nylon]] ay isang strain ng ''[[Flavobacterium]]'' na makakapagdigest ng ilang mga byproduct ng manupakturang [[nylon 6]]. Ang nga substansiyang ito ay hindi alam na umiral bago ang imbensiyon ng [[nylon]] noong 1935. Ang karagdagang pag-aaral ay naghayag na ang mga tatlong [[ensima]] na ginagamit ng bakteriya upang idigest ang mga byproduct ng nylon ay malaking iba mula sa ibang mga ensima na nililikha ng ibang mga strain na ''Flavobacterium'' o iba pang mga bakterya. Ang mga ensima na ito ay hindi epektibo sa mga anumang materyal maliban sa mga byproduct ng ginawa ng tao na nylon.&lt;ref&gt;{{cite journal | author = Kinoshita, S. | author2 = Kageyama, S., Iba, K., Yamada, Y. and Okada, H. |title=Utilization of a cyclic dimer and linear oligomers of e-aminocaproic acid by Achromobacter guttatus |journal=Agricultural &amp; Biological Chemistry |volume=39 |issue=6 |pages=1219−23 |year=1975 |issn=0002-1369 |doi=10.1271/bbb1961.39.1219}}&lt;/ref&gt; Napagmasdan rin ng mga siyentipiko sa laboratoryo ang pag-eebolb ng parehong kakayahang ito na makapagdigest ng mga byproduct ng nylon sa ''[[Pseudomonas aeruginosa]]'' na inilagay sa isang kapaligiran na walang mga ibang mapagkukunan ng nutriyento. Ang strain na ''P. aeruginosa'' ay hindi gumamit ng parehong mga ensima na ginagamit ng strain na ''[[Flavobacterium]]''.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Prijambada ID, Negoro S, Yomo T, Urabe I |title=Emergence of nylon oligomer degradation enzymes in Pseudomonas aeruginosa PAO through experimental evolution |journal=Appl. Environ. Microbiol. |volume=61 |issue=5 |pages=2020–2 |year=1995 |month=May |pmid=7646041 |pmc=167468 |url=http://aem.asm.org/cgi/pmidlookup?view=long&amp;pmid=7646041 }}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Nagawa rin ng ibang mga siyentipiko na mailipat ang kakayahang lumikha ng mga ensima na nagdidigest ng nylon mula sa strain  ''Flavobacterium'' papunta sa strain ng bakteryang ''[[E. coli]]'' sa pamamagitan ng paglilipat ng [[plasmid]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Negoro S, Taniguchi T, Kanaoka M, Kimura H, Okada H |title=Plasmid-determined enzymatic degradation of nylon oligomers |journal=J. Bacteriol. |volume=155 |issue=1 |pages=22–31 |year=1983 |month=July |pmid=6305910 |pmc=217646 |url=http://jb.asm.org/cgi/pmidlookup?view=long&amp;pmid=6305910}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa mga siyentipiko, ang kakayahang ito na magsynthesize ng [[nylonase]] ay pinakamalamang na umunlad bilang isang hakbang na [[mutasyon]] na nakapagpatuloy dahil sa napabuting pag-aangkop ng bakterya na nag-angkin ng mutasyon na ito.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Thwaites WM |title=New Proteins Without God's Help |journal=Creation Evolution Journal |volume=5 |issue=2 |pages=1–3 |date=Summer 1985 |publisher=National Center for Science Education (NCSE) |url=http://ncse.com/cej/5/2/new-proteins-without-gods-help |ref=harv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nmsr.org/nylon.htm Evolution and Information: The Nylon Bug]. Nmsr.org. Retrieved on 2011-12-06.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.msnbc.msn.com/id/9452500/page/2/ Why scientists dismiss 'intelligent design'], Ker Than, [[MSNBC]],  Sept. 23, 2005&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Miller, Kenneth R. [[Only a Theory|''Only a Theory: Evolution and the Battle for America's Soul'']] (2008) pp. 80–82&lt;/ref&gt;

==== Lamok ====
Lumitaw ang pagiging hindi tinatalaban ng [[DDT]] sa iba't ibang mga uri ng mga lamok na [[Anopheles mosquitoes]].&lt;ref&gt;http://www.malariajournal.com/content/8/1/299&lt;/ref&gt;

==== Kuneho ====
Lumitaw ang pagiging hindi tinatalaban ng [[myxomatosis]] sa mga populasyon ng [[kuneho]] sa Australia.&lt;ref&gt;http://www.publish.csiro.au/paper/ZO9900697.htm&lt;/ref&gt;

==== Beetle ====
Ang mga [[Colorado beetle]] ay kilala sa kakayahann nitong hindi talaban ng mga pesticide. Sa loob ng 50 taon, ito ay naging hindi tinatalaban ng 52 [[kompuwestong kimikal]] na ginagamit sa mga insecticide kabilang ang [[cyanide]]. Ang natural na seleksiyon na ito ay pinabilis ng mga artipisyal na kondisyon. Gayunpaman, ang ilang populasyon ng beetle ay tinatalaban sa bawat kemikal na ito. Ang mga populasyon ay naging hindi tinatalaban lamang sa kemikal na ginagamit sa kapaligiran ng mga ito.&lt;ref&gt;Alyokhin, A., M. Baker, D. Mota-Sanchez, G. Dively, and E. Grafius. 2008. Colorado potato beetle resistance to insecticides. American Journal of Potato Research 85: 395–413.&lt;/ref&gt;
==== Langaw ====
Naipakita ng mga pag-aaral sa Estados Unidos, na ang mga langaw pamprutas na namemeste ng mga orange grove ay nagiging hindi tinatalaban ng [[malathion]] na pesticide na ginagamit upang patayin sila.&lt;ref&gt;Doris Stanley (Enero 1996), [https://web.archive.org/web/20071229112827/http://findarticles.com/p/articles/mi_m3741/is_n1_v44/ai_18019289 Natural product outdoes malathion - alternative pest control strategy]. Retrieved on 15 Setyembre 2007.&lt;/ref&gt;
==== Diamondback moth ====
Sa [[Hawaii]], [[Japan]] at [[Tennessee]], ang [[diamondback moth]] ay nagebolb ng hindi pagiging tinatalaban sa ''[[Bacillus thuringiensis]]'' na ginagamit na biolohikal na pesticide pagkatapos ng mga tatlong taon na gamitin ito.&lt;ref&gt;Daly H, Doyen JT, and Purcell AH III (1998), Introduction to insect biology and diversity, 2nd edition. Oxford University Press. New York, New York. Chapter 14, Pages 279-300.&lt;/ref&gt;

==== Daga ====
Sa [[Inglatera]], ang mga daga sa ilang lugar ay nag-ebolb ng pagiging hindi tinatalaban ng [[lason para sa daga]] na nagawa nilang kainin ng kasing rami ng limang beses sa normal na daga nang hindi namamatay.&lt;ref&gt;http://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/10/1/l_101_02.html&lt;/ref&gt;
==== Amaranthus palmeri ====
Sa katimugang Estados Unidos, ang weed na [[Amaranthus palmeri]] na humahadlang sa produksiyon ng [[bulak]] ay nag-ebolb ng malawakang resistansiya sa herbicide na [[glyphosate]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Andrew Leonard, &quot;Monsanto's bane: The evil pigweed&quot;, &amp;#91;&amp;#91;Salon.com&amp;#93;&amp;#93;, Aug. 27, 2008. |url=http://www.salon.com/tech/htww/2008/08/27/monsantos_bane/index.html |access-date=2013-06-23 |archive-date=2008-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080910020017/http://www.salon.com/tech/htww/2008/08/27/monsantos_bane/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Tomcod ====
Pagkatapos nang pagtatapon ng [[General Electric]]  ng mga [[polychlorinated biphenyls]] (PCB) sa [[Hudson River]] mula 1947 hanggang 1976, ang mga [[Microgadus tomcod|tomcod]] na nakatira sa ilog na ito ay natagpuang nag-ebolb ng hindi pagtalab sa mga epektong nakakalason ng kimikal na ito.&lt;ref name=&quot;Welsh&quot;&gt;{{cite web| last = Welsh| first = Jennifer | title = Fish Evolved to Survive GE Toxins in Hudson River| publisher = [[LiveScience]]| date = 17 Pebrero 2011 | url = http://www.livescience.com/12897-fish-evolved-survive-ge-toxins-hudson-110218.html | accessdate =2011-02-19 }}&lt;/ref&gt; Sa simula, ang populasyon ng tomcod ay nawasak ngunit nakaahon. Natukoy ng mga siyentipiko ang [[mutasyon]] na nagkaloob ng kakayahang ito nang paging hindi tinatalaban. Ang anyong mutasyon ay umiiral sa 99&amp;nbsp;ng mga nabubuhay na tomcod sa ilog na ito kumpara sa mas kaunti sa 10 porsiyento ng mga tomcod mula sa ibang mga katubigan.&lt;ref name=&quot;Welsh&quot;/&gt;

==== Peppered moth ====
Ang isang klasikong halimbawa ng [[pag-aangkop]] bilang tugon sa pamamagitan ng [[natural na seleksiyon]] ang kaso ng peppered moth. Bago ang [[rebolusyong industriyal]], sa [[Inglatera]], ang mga [[peppered moth]] na makikita dito ay karamihang may kulay na maliwanag na gray na may kaunting mga itim na batik. Dahil dito, nagawa ng mga kulay maliwanag na moth na makapagtago sa mga lichen at bark ng puno na kulay maliwanag rin at makapagtago sa mga predator nitong [[ibon]]. Ang prekwensiya ng mga itim na [[allele]] ng moth sa panahong ito ay 0.01%. Noong mga maagang dekada ng rebolusyong industriyal sa Inglatera, ang countryside sa pagitan ng [[London]] at [[Manchester]] ay natakpan ng itim na [[soot]] mula sa mga pabrikang nagsusunog ng [[coal]]. Marami sa mga lichen na kulay maliwanag ay namatay mula sa mga emisyong [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] at ang mga puno ay natakpan ng itim na soot. Ito ay humantong sa pagtaas ng pagkain ng mga ibon sa mga moth na ''kulay maliwanag'' dahil sa hindi na nito kayang makapagtago sa mga itim na puno. Sa kabilang dako, ang mga itim na moth ay nakapagtago([[camouflage]]) sa mga itim na puno. Sa simula,  bagaman ang karamihan ng mga moth na kulay maliwanag ay patuloy na nakakapagparami, ang karamihan sa kanila ay hindi nakaligtas samantalang ang mga moth na kulay itim ay patuloy na dumadami. Sa paglipas ng maraming mga henerasyon, ang prekwensiya ng [[allele]] ay unti unting lumilipat tungo sa ''kulay itim'' na nakakaligtas at nakakapagparami. Sa gitna ng ika-19 siglo, ang bilang ng mga moth na kulay itim ay tumaas at noong 1895, ang persentahe ng mga moth na kulay itim sa populasyon ng Manchester peppered moth ay iniulat na 98% na isang dramatikong pagbabago ng mga halos 1000% mula sa orihinal na prekwensiya.&lt;ref name=&quot;miller&quot;&gt;Miller, Ken (1999). ''[http://www.millerandlevine.com/km/evol/Moths/moths.html The Peppered Moth: An Update]''&lt;/ref&gt; Ang nag-ebolb na pagiging kulay itim sa populasyon ng mga peppered moth noong [[industriyalisasyon]] ay nakilala bilang ''industrial [[melanism]]''. Gamit ang genetic analysis, iniulat noong 2011 na natukoy ng mga siyentipiko ang isang [[mutasyon]] sa isang ninuno na humantong paglitaw at pag-aangkop ng mga itim na moth noong mga 1840.&lt;ref&gt;http://www.nature.com/news/2011/110414/full/news.2011.238.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21493823&lt;/ref&gt;

==== Radiotrophic fungus ====
Ang [[Radiotrophic fungi]] ang [[fungi]] na gumagamit ng pigment na [[melanin]] upang ikomberte ang [[radyasyong gamma]] tungo sa enerhiyang kimikal para sa paglago.&lt;ref name=&quot;sciencenews.org&quot;&gt;[http://www.sciencenews.org/articles/20070526/fob5.asp Science News, Dark Power: Pigment seems to put radiation to good use], Week of 26 Mayo 2007; Vol. 171, No. 21, p. 325 by Davide Castelvecchi&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title = Ionizing Radiation Changes the Electronic Properties of Melanin and Enhances the Growth of Melanized Fungi |author = Dadachova E, Bryan RA, Huang X, Moadel T, Schweitzer AD, Aisen P, Nosanchuk JD, Casadevall A. |year = 2007 |journal = PLoS ONE |volume = 2 |pages = e457 |pmid = 17520016 |url = http://www.plosone.org/article/fetchArticle.action?articleURI=info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0000457 |doi =10.1371/journal.pone.0000457 |issue = 5 |pmc = 1866175 |editor1-last = Rutherford |editor1-first = Julian|bibcode = 2007PLoSO...2..457D |ref = harv }}&lt;/ref&gt; Ito ay unang natuklasan noong 2007 bilang mga itim na [[mold]] na lumalago sa loob at palibot ng [[Chernobyl Nuclear Power Plant]].&lt;ref name=&quot;sciencenews.org&quot;/&gt; Ang pagsasaliksik sa  [[Albert Einstein College of Medicine]] ay nagpapakitang ang tatlong naglalaman ng melanin na fungi na ''[[Cladosporium sphaerospermum]]'', ''[[Wangiella dermatitidis]]'', at ''[[Cryptococcus neoformans]]'' ay tumaas sa [[biomassa]] at mas mabilis na nagtipon ng [[acetate]] sa kapiligiran na ang lebel ng [[radyasyon]] ay 500 beses na mas mataas kesa sa isang normal na kapaligiran.
==== Ibon ====
Ayon sa isang ulat noong Marso 2013, ang mga Cliff swallows (Petrochelidon pyrrhonota) ay nag-ebolb ng mas maikling mga pakpak upang makaligtas sa mga sasakyan sa lansangan.&lt;ref&gt;http://www.newscientist.com/article/dn23288-birds-evolve-shorter-wings-to-survive-on-roads.html#.UcEFS-cqYwQ&lt;/ref&gt;

==== Tao ====
Ang [[natural na seleksiyon]] ay nangyayari sa mga kasalukuyang modernong populasyon ng tao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1931757,00.html |title=Darwin Lives! Modern Humans Are Still Evolving |access-date=2013-06-19 |archive-date=2013-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130617124416/http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1931757,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Halimbawa, ang populasyon na nanganganib sa malalang sakit na [[kuru (disease)|kuru]] ay may malaking sobrang representasyon ng anyo ng immune na [[prion protein]] gene G127V kesa sa hindi mga immune na allele. Ang prekwensiya ng [[mutasyon]] na ito ay sanhi ng survival ng mga taong immune.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Medical Research Council (UK)|title=Brain Disease 'Resistance Gene' evolves in Papua New Guinea community; could offer insights Into CJD|newspaper=Science Daily (online)|location=Science News|date=21 Nobyembre 2009|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/11/091120091959.htm|accessdate=2009-11-22|archiveurl=https://www.webcitation.org/5uQpeiOxE?url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/11/091120091959.htm|archivedate=2010-11-22|deadurl=no|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MeadWhitfield2009&quot;&gt;{{cite journal|last1=Mead|first1=Simon|last2=Whitfield|first2=Jerome|last3=Poulter|first3=Mark|last4=Shah|first4=Paresh|last5=Uphill|first5=James|last6=Campbell|first6=Tracy|last7=Al-Dujaily|first7=Huda|last8=Hummerich|first8=Holger|last9=Beck|first9=Jon|last10=Mein|first10=Charles A.|last11=Verzilli|first11=Claudio|last12=Whittaker|first12=John|last13=Alpers|first13=Michael P.|last14=Collinge|first14=John|title=A Novel Protective Prion Protein Variant that Colocalizes with Kuru Exposure|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2009-11-19_361_21/page/2056|journal=New England Journal of Medicine|volume=361|issue=21|year=2009|pages=2056–2065|issn=0028-4793|doi=10.1056/NEJMoa0809716}}&lt;/ref&gt; Ang ibang mga direksiyong pang-ebolusyon sa ibang mga populasyon ng tao ay kinabibilangan ng paghaba ng panahong reproduktibo, pagbawas sa mga lebel ng cholesterol, blood glucose at blood pressure.&lt;ref name=&quot;ByarsEwbank2009&quot;&gt;{{cite journal|last1=Byars|first1=S. G.|last2=Ewbank|first2=D.|last3=Govindaraju|first3=D. R.|last4=Stearns|first4=S. C.|title=Natural selection in a contemporary human population|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=107|issue=suppl_1|year=2009|pages=1787–1792|issn=0027-8424|doi=10.1073/pnas.0906199106}}&lt;/ref&gt; Ang [[Lactose intolerance]] ang kawalang kakayahan sa isang tao na i-[[metabolismo|metabolisa]] ang [[lactose]] dahil sa kawalan ng kailangang ensima na [[lactase]] sa [[sistemang dihestibo]] nito. Ang normal na kondisyon sa mga mammal ay ang isang bata ng species nito na makaranas ng nabawasang produksiyon ng [[lactase]] sa dulo ng panahong [[weaning]]. Sa mga tao, ang produksiyon ng lactase ay bumabagsak ng mga 90% sa tuwing unang apat na taon ng buhay nito bagaman ang eksaktong pagbagsak sa paglipas ng panahon ay iba iba.&lt;ref name=soy&gt;[https://web.archive.org/web/20071215230655/http://www.soynutrition.com/SoyHealth/SoyLactoseIntolerance.aspx Soy and Lactose Intolerance] Wayback: Soy Nutrition&lt;/ref&gt; Ang ilang mga populasyon ng tao ay nag-aangkin ng [[mutasyon]] sa [[kromosoma 2]] na nag-aalis ng pagtigil ng produksiyon ng lactase na gumagawa sa mga taong ito na patuloy na makainom ng hilaw na gatas at iba pang mga permentadong mga produktong gatas sa kanilang buong buhay. Ito ay isang kamakailang pag-aangkop na ebolusyonaryo sa ilang populasyon ng tao na nangyari ng independiyente sa parehong hilagang Europa at silangang Aprika sa mga populasyong may pamumuhay sa kasaysayan ng pagpapastol ng mga hayop.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |url=http://genome.wellcome.ac.uk/doc_WTX038968.html |author=Coles Harriet |title=The lactase gene in Africa: Do you take milk? |publisher=The Human Genome, Wellcome Trust |date=2007-01-20 |accessdate=2008-07-18 |archive-date=2008-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080929134018/http://genome.wellcome.ac.uk/doc_WTX038968.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Ebidensiya mula sa mga napagmasdang paglitaw ng bagong species ===
Ang [[speciation]] ang proseso ng ebolusyon ng paglitaw ng mga bagong species. Ang speciation ay maaaring mangyari na mula sa iba't ibang mga sanhi at inuuri sa mga iba't ibang anyo nito (e.g. allopatric, sympatric, polyploidization, etc.). Napagmasdan ng mga siyentipiko ang maraming mga halimbawa ng speciation sa laboratoryo at sa kalikasan.

==== Blackcap ====
Ang species ng ibon na ''[[Blackcap|Sylvia atricapilla]]'' na mas kilala bilang mga Blackcap ay nakatira sa [[Alemanya]] at lumilipad patimog-kanluran sa [[Espanya]] samantalang ang isang maliit na pangkat nito ay lumilipad pahilagang-kanluran sa [[Gran Britanya]] tuwing taglamig. Natagpuan ni Gregor Rolshausen mula sa [[University of Freiburg]] na ang paghihiwalay sa [[gene]] ng dalawang mga populasyon ng parehong species ay umuunlad na. Ang mga pagkakaiba ay natagpuang lumitaw sa loob ng mga 30 henerasyon. Sa pagsisikwensiya ng [[DNA]], ang mga indibidwal ay matutukoy sa kinabibilangang pangkat ng species na ito na may akurasyang 85%. Ayon kay Stuart Bearhop ng [[University of Exeter]], ang mga ibon na lumilipad tuwing taglamig sa Inglatera ay nakikipagtalik lamang sa mga sarili nito at sa mga lumilipad tuwing taglamig sa Mediterranean.&lt;ref&gt;{{cite journal |  year = 2005 | title = Assortative mating as a mechanism for rapid evolution of a migratory divide |  url = https://archive.org/details/sim_science_2005-10-21_310_5747/page/502 |  journal = Science | volume = 310 | issue = 5747| pages = 502–504 | doi = 10.1126/science.1115661 | pmid = 16239479 |  last1 = Bearhop |  first1 = S. |  last2 = Fiedler |  first2 = W |  last3 = Furness |  first3 = RW |  last4 = Votier |  first4 = SC |  last5 = Waldron |  first5 = S |  last6 = Newton |  first6 = J |  last7 = Bowen |  first7 = GJ |  last8 = Berthold |  first8 = P |  last9 = Farnsworth |  first9 = K |bibcode = 2005Sci...310..502B |  ref = harv }} [http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/sci;310/5747/502/DC1 Supporting Online Material]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://scienceblogs.com/notrocketscience/2009/12/british_birdfeeders_split_blackcaps_into_two_genetically_dis.php |title=British birdfeeders split blackcaps into two genetically distinct groups : Not Exactly Rocket Science |author=Ed Yong |date=3 Disyembre 2009 |publisher=[[ScienceBlogs]] |accessdate=2010-05-21 |archive-date=2010-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100608112332/http://scienceblogs.com/notrocketscience/2009/12/british_birdfeeders_split_blackcaps_into_two_genetically_dis.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== ''Drosophila melanogaster'' ====
[[Talaksan:Drosophila speciation experiment.svg|thumb|200px|right|Eksperimentong Drosophila melanogaster]]
Ang pina-dokumentadong bagong espesye ay nagmula sa mga eksperimentong laboratoryo noong mga 1980. Ipinagtalik nina William Rice at G.W. Salt ang mga langaw pamprutas na [[Drosophila melanogaster]] gamit ang [[maze]] na may tatlong iba't ibang mapagpipilian gaya ng liwanag/dilim at basa/tuyo. Ang bawat henerasyon ay inilagay sa maze at ang mga grupo ng langaw na lumabas sa dalawa sa walong labasan ay inihiwalay upang makipagtalik sa kanilang mga respektibong grupo. Pagkatapos ng tatlumput-limang henerasyon, ang dalawang mga grupo at ang mga supling nito ay inihiwalay sa pakikipagtalik dahil sa kanilang malakas na preperensiya ng habitat o kapaligiran. Ang mga ito ay nakipagtalik lamang sa mga kapaligiran na kanilang gusto at hindi nakipagtalik sa mga langaw na iba ang kapaligiran na gusto.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=The Evolution of Reproductive Isolation as a Correlated Character Under Sympatric Conditions: Experimental Evidence| author=William R. Rice, George W. Salt| journal=Evolution, Society for the Study of Evolution| year=1990| volume=44 | ref=harv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.lifesci.ucsb.edu/eemb/faculty/rice/publications/pdf/25.pdf
 |title=he Evolution of Reproductive Isolation as a Correlated Character Under Sympatric Conditions: Experimental Evidence |accessdate=2010-05-23 |publisher= William R. Rice, George W. Salt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.talkorigins.org/faqs/faq-speciation.html |title= Observed Instances of Speciation, 5.3.5 Sympatric Speciation in Drosophila melanogaster |accessdate=2010-05-23 |publisher= Joseph Boxhorn }}&lt;/ref&gt;
Naipakita rin ni Diane Dodd na ang paghihilaway reproduktibo ay mabubuo mula sa preperensiya ng pakikipagtalik sa langaw na Drosophila pseudoobscura pagkatapos lamang ng walong mga henerasyon gamit ang iba't ibang uri ng pagkain, starch at maltose.

==== Langaw na Hawthorn ====
Ang langaw na hawthorn  na ''[[Rhagoletis pomonella]]'' na kilala rin bilang maggot fly ay sumasailalim sa isang [[sympatric speciation]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Feder JL, Roethele JB, Filchak K, Niedbalski J, Romero-Severson J |title=Evidence for inversion polymorphism related to sympatric host race formation in the apple maggot fly, Rhagoletis pomonella |journal=Genetics |volume=163 |issue=3 |pages=939–53 |date=1 Marso 2003|pmid=12663534 |pmc=1462491 |ref=harv }}&lt;/ref&gt; Ang mga magkakaibang populasyon ng langaw na hawthorn ay kumakain ng mga iba't ibang prutas. Ang isang natatanging populasyon ay lumitaw sa Hilagang Amerika noong ika-19 siglo pagkatapos na ang [[mansanas]] na hindi isang katutubong species sa Hilagang Amerika ay ipinakilala rito. Ang mga populasyon ng langaw na kumakain lamang ng mga mansanas ay hindi kumakain ng kinakain sa kasaysyan ng species na ito na mga  [[Crataegus|hawthorn]]. Ang kasalukuyang populasyon naman na kumakain ng hawthorn ay hindi kumakain ng mga mansanas. Ang ilang ebidensiya ng pagkakaiba sa dalawang populasyon ng species na ito ang  pagkakaiba sa 6 sa 13 na [[allozyme]] loci, ang mga langaw na hawthorn ay mas huling tumatanda sa panahon, mas matagal na tumatanda kesa sa mga langaw na kumakain ng mansanas at may kaunting ebidensiya ng pagtatalik sa pagitan ng dalawang populasyong ito.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Berlocher SH, Bush GL |title=An electrophoretic analysis of Rhagoletis (Diptera: Tephritidae) phylogeny |journal=Systematic Zoology |volume=31 |issue= 2|pages=136–55 |year=1982 |doi=10.2307/2413033 |jstor=2413033 |ref=harv}}&lt;br /&gt;
{{cite journal |author=Berlocher SH, Feder JL |title=Sympatric speciation in phytophagous insects: moving beyond controversy? |url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-entomology_2002_47/page/773 |journal=Annu Rev Entomol. |volume=47 |pages=773–815 |year=2002 |pmid=11729091 |doi=10.1146/annurev.ento.47.091201.145312 |ref=harv }}&lt;br /&gt;
{{cite journal |author=Bush GL |title=Sympatric host race formation and speciation in frugivorous flies of the genus Rhagoletis (Diptera: Tephritidae) |url=https://archive.org/details/sim_evolution_1969-06_23_2/page/237 |journal=Evolution |volume=23 |issue= 2|pages=237–51 |year=1969 |doi=10.2307/2406788 |jstor=2406788 |ref=harv}}&lt;br /&gt;
{{cite journal |author=Prokopy RJ, Diehl SR, Cooley SS |title=Behavioral evidence for host races in Rhagoletis pomonella flies |jstor=4218647 |journal=[[Oecologia]] |volume=76 |issue=1 |pages=138–47 |year=1988 |url=http://www.springerlink.com/content/p1716r36n2164855/?p=d8018d5a59294c2984f253b7152445b7&amp;pi=20 |doi=10.1007/BF00379612 |ref=harv |access-date=2013-06-19 |archive-date=2020-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200410162914/http://www.springerlink.com/content/p1716r36n2164855/?p=d8018d5a59294c2984f253b7152445b7&amp;pi=20 |url-status=dead }}&lt;br /&gt;
{{cite journal |author=Feder JL, Roethele JB, Wlazlo B, Berlocher SH |title=Selective maintenance of allozyme differences among sympatric host races of the apple maggot fly |journal=Proc Natl Acad Sci USA. |volume=94 |issue=21 |pages=11417–21 |year=1997  |pmid=11038585 |pmc=23485 |doi=10.1073/pnas.94.21.11417|bibcode = 1997PNAS...9411417F |ref=harv }}&lt;/ref&gt;

==== Lamok na London Underground ====
Ang [[lamok na London Underground]] ay isang species ng lamok sa henus na ''[[Culex]]'' na matatagpuan sa [[London Underground]]. Ito ay nagebolb mula sa species sa overground na ''Culex pipiens''. Bagaman ang lamok na ito ay unang natuklasan sa sistemang London Underground, ito ay natagpuan sa mga sistemang underground sa buong mundo. Ito ay nagmumungkahing ito ay umangkop sa mga sistemang underground na gawa ng tao simula sa huling siglo mula sa local na above-ground na ''Culex pipiens'',&lt;ref name=&quot;Times&quot;/&gt;. Gayunpaman, may mas kamakailang ebidensiya na ito ay uring katimugang lamok na nauugnay sa Culex pipiens na umangkop sa mainit na mga lugar na underground ng mga hilagaang siyudad.&lt;ref name=&quot;Fonseca&quot;/&gt;

Ang species na ito ay may napakaibang mga pag-aasal,&lt;ref name=&quot;Burdick&quot;&gt;{{cite journal |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1134/is_1_110/ai_70770157 |title=Insect From the Underground&amp;nbsp;— London, England Underground home to different species of mosquitos |journal=[[Natural History (magazine)|Natural History]] |year=2001 |author=Alan Burdick |ref=harv}}&lt;/ref&gt; labis na mahirap na makatalik,&lt;ref name=&quot;Times&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.gene.ch/gentech/1998/Jul-Sep/msg00188.html |publisher=The Times |date=1998-08-26 |title=London underground source of new insect forms |access-date=2013-06-19 |archive-date=2016-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161026192922/http://www.gene.ch/gentech/1998/Jul-Sep/msg00188.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; at may ibang prekwensiya ng allele na umaayon sagenetic drift noong [[founder event]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Byrne K, Nichols RA |title=Culex pipiens in London Underground tunnels: differentiation between surface and subterranean populations |url=https://archive.org/details/sim_heredity_1999-01_82_1/page/7 |journal=Heredity |volume=82 |issue=1 |pages=7–15 |year=1999  |pmid=10200079 |doi=10.1038/sj.hdy.6884120 |ref=harv}}&lt;/ref&gt; Ang lamok na ''Culex pipiens molestus'' ay nagtatalik at nagpaparami sa buong taon, hindi pwede sa malalamig na lugar at kumakagat ng mga daga, mga tao. Ito ay taliwas sa species na above ground na ''Culex pipiens'' na pwede sa malalamig na lugar, nag hihibernate sa taglamig at kumakagat lamang ng mga ibon. Kapag ang dalawang uri ay pinagtalik, ang mga itlog ay hindi makakabuo ng supling na nagmumungkahin may paghihiwalay na reproduktibo.&lt;ref name=&quot;Times&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Burdick&quot;/&gt;

Ang henetikong mga datos ay nagpapakitang ang molestus na lamok na London Underground ay may isang karaniwang ninuno sa halip na ang populasyon sa bawat estasyon ay nauugnay sa pinakamalapit na populasyong above-ground population (i.e. anyong ''pipiens'' ).

Ang malawakang mga magkahiwalay na populasyong ito ay natatangi ng napakaliit na mga pagkakaibang henetiko na nagmumungkahing ang anyong molestus ay nabuo: ang isang  pagkakaibang [[mtDNA]] na pinagsasaluhan sa mga populasyong underground sa 10 siyudad ng Rusya&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Vinogradova EB and Shaikevich EV |title=Morphometric, physiological and molecular characteristics of underground populations of the urban mosquito Culex pipiens Linnaeus f. molestus Forskål (Diptera: Culicidae) from several areas of Russia|url=http://e-m-b.org/sites/e-m-b.org/files/European_Mosquito_Bulletin_Publications811/EMB22/EMB22_04.pdf |journal=European Mosquito Bulletin|volume= 22|year=2007|pages=17–24|ref=harv}}&lt;/ref&gt;  at isang pagkakaibang [[Microsatellite (genetics)|microsatellite]] sa mga populasyon sa Europe, Japan, Australia, middle East at Atlantic islands.&lt;ref name = &quot;Fonseca&quot;&gt;{{cite journal |title=Emerging vectors in the Culex pipiens complex |journal=Science |volume=303 |issue=5663 |pages=1535–8 |year=2004 |pmid=15001783 |doi=10.1126/science.1094247 |url=http://www.mosquitocatalog.org/files/pdfs/wr380.pdf |last1=Fonseca |first1=D. M. |last2=Keyghobadi |first2=N |last3=Malcolm |first3=CA |last4=Mehmet |first4=C |last5=Schaffner |first5=F |last6=Mogi |first6=M |last7=Fleischer |first7=RC |last8=Wilkerson |first8=RC |bibcode=2004Sci...303.1535F |ref=harv |access-date=2013-06-19 |archive-date=2011-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723204249/http://www.mosquitocatalog.org/files/pdfs/wr380.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Dagang pambahay na Madeira ====
Ang mga dagang madeira ang species ng daga na nagmula sa dagang pambahay(''Mus musculus''). Ito ay sumailalim sa speciation pagkatapos ng kolonisasyon ng islang [[Madeira]] noong mga 1400. Ang mga anim na natatanging species ay umiiral na sanhi ng mga translokasyong Robertsonian na pagsasanib ng mga magkakaibang ibang bilang mga kromosoma.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1038/35003116|year=2000|last1=Britton-Davidian|first1=Janice|last2=Catalan|first2=Josette|last3=Da Graça Ramalhinho|first3=Maria|last4=Ganem|first4=Guila|last5=Auffray|first5=Jean-Christophe|last6=Capela|first6=Ruben|last7=Biscoito|first7=Manuel|last8=Searle|first8=Jeremy B.|last9=Da Luz Mathias|first9=Maria|journal=Nature|volume=403|issue=6766|page=158|pmid=10646592|title=Rapid chromosomal evolution in island mice|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2000-01-13_403_6766/page/n63|bibcode = 2000Natur.403..158B|ref=harv }}&lt;/ref&gt; Ang mga populasyon ng dagang Madeira ay mayroong kromosoma sa pagitan ng 22 at 30 bagaman ang kanilang ninuno na unang dumating sa isla ay may 40 kromosoma. Ang bawat pangkat ay mayroon ng sarili nitong species. Ito ay nangyari sa loob lamang ng mga 500 taon sa pagitan ng 1,500 hanggang 2,000 henerasyon. Sa karagdagan, ang malaking pagkakaiba ng mga kromosoma ay tanging nag-ebolb mula sa isolasyong heograpiko sa halip na pag-aangkop sa iba't ibang mga kapaligiran. Wala sa mga dagang ito ay mga [[hybrid]] ng anuman sa anim na pangkat ng daga.&lt;ref&gt;http://www.genomenewsnetwork.org/articles/04_00/island_mice.shtml&lt;/ref&gt;

==== Mga ''Molly'' ====
Ang Shortfin Molly (''[[Poecilia|Poecilia mexicana]]'') ay isang maliit na isda na nakatira sa mga [[Lechuguilla Cave|kwebang sulfur]] ng [[Mehiko]]. Natagpuan ng maraming taon ng pag-aaral ng species na ito na ang dalawang mga natatanging populasyon ng mga molly, na may loob na madilim at maliwanag na tubig pang-ibabaw ay nagiging magkahiwalay na [[gene|henetiko]].&lt;ref&gt;Tobler, Micheal (2009). Does a predatory insect contribute to the divergence between cave- and surface-adapted fish populations? Biology Letters {{doi|10.1098/rsbl.2009.0272}}&lt;/ref&gt; Ang mga populasyon ay walang hadlang sa pagitan ng dalawa ngunit natagpuan ng mga siyentipiko na ang mga molly ay hinuhuli ng isang malaking bug na pantubig na (''[[Belostomatidae|Belostoma spp]]''). Tinipon ni Tobler ang bug at parehong mga uri ng molly at inilagay ang mga ito sa malalaking mga bote at muling inilagay sa kweba. Pagkatapos ng isang araw, natagpua nna sa liwanag, ang umangkop sa kwebang isa ay dumanas ng pinakapinsala na apat kada limang mga sugat na pagtusok mula sa mga bug. Sa kadiliman, ang sitwasyon ay kabaligtaran. Ang mga pandama ng molly ay makakadetekta ng banta ng bug sa kabilang sariling habitat ngunit hindi sa iba pa. Ang paglipat mula sa isang habitat tungo sa iba pa ay malaking nagpapataas ng panganib ng kamatayan ng mga ito. Pinaplano ni Tobler ang mga karagdagang eksperimento ngunit naniniwala siyang ito ay isang magandang halimbaw ng paglitaw ng isang bagong species.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://scienceblogs.com/notrocketscience/2009/05/giant_insect_splits_cavefish_into_distinct_populations.php |title= Giant insect splits cavefish into distinct populations |accessdate= 2010-05-22 |publisher= Ed Yong |archive-date= 2010-02-01 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100201061035/http://scienceblogs.com/notrocketscience/2009/05/giant_insect_splits_cavefish_into_distinct_populations.php |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

==== Osong polar ====
Ang isang spesipikong halimbawa ng malakihang iskalang ebolusyon ang [[osong polar]] (''Ursus maritimus''). Ito ay nauugnay sa [[brown bear]] (''Ursus arctos''). Ang dalawang ito ay makakapagtalik at makakalikha pa rin ng supling na [[Grizzly–polar bear hybrid]].&lt;ref&gt;[http://www.scienceray.com/Biology/Zoology/Adaptive-Traits-of-the-Polar-Bear-Ursus-Maritimus.207777 Adaptive Traits of the Polar Bear (Ursus Maritimus)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110810000309/http://scienceray.com/biology/zoology/adaptive-traits-of-the-polar-bear-ursus-maritimus/ |date=2011-08-10 }}. Scienceray.com (2008-08-13). Retrieved on 2011-12-06.&lt;/ref&gt; Bagaman malapit na magkaugnay, ang polar bear ay nagkamit ng malalaking mga pagkakaiba mula sa brown bear. Ang mga pagkakaibang ito ay pumayag sa polar bear na makaligtas sa mga kondisyon na hindi magagawa ng mga brown bear. Kabilang dito ang kakayahang makalangoy ng 60 na milya sa mga ma-yelong katubigan, manatiling mainit sa mga kapaligirang maginaw na [[Arktiko]], mahabang leeg na gumagawang madali na panatilihin ang kanilang ulo sa ibabaw ng tubig samantalang lumalangoy, labis na malalaking mga may web na mga paa na nagsisilbing mga paddle kapag lumalanngoy, ang nag-ebolb na maliliit na papillae, ang tulad ng vauole na mga suction cup sa talampakan ng kanilang mga paa na gumagawa sa kanilang hindi madulas sa yelo, kanilang paa na natatakpan ng labis na matting upang ingatan ang mga ito sa masidhing lamig at magbigay traksiyon, ang kanilang mas maliliit na mga tenga ay nagbabawas ng pagkawala ng init, ang kanilang mga talukap ng mata na nagsisilbing mga sunglass, ang mga akomodasyon para sa kanilang diyetang karne, isang malaking tiyan upang payagan ang oportunistikong pagkain at kakayahan na [[mag-ayuno]] hanggang 9 na buwan habang nireresiklo ang kanilang urea.&lt;ref&gt;[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/polar-bear-evolution/ Polar Bear Evolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110810000926/http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears/bear-essentials-polar-style/adaptation/evolution |date=2011-08-10 }}. Polarbearsinternational.org (2011-12-01). Retrieved on 2011-12-06.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ron Rayborne Accepts Hovind's Challenge |url=http://www.kent-hovind.com/250K/ron.htm |access-date=2013-06-20 |archive-date=2011-08-20 |archive-url=https://www.webcitation.org/6158s8XO5?url=http://www.kent-hovind.com/250K/ron.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Hibridisasyon ====
{{main|Hybrid}}
Ang mga bagong species ay nalilikha sa pamamagitan ng [[domestikasyon]] ng mga hayop. Halimbawa, ang mga [[domestikasyon|domestikadong tupa]](''ovis aries'') ay nilikha sa pamamagitan ng [[hybridisasyon]] at hindi na pwede pang magkaanak sa pakikipagtalik sa isang species ng tupa na ''Ovis orientalis'' na pinagmulan nito. Ang mga [[domestikadong baka]] ay maaaring ituring na parehong espesye ng ilang mga uri wild ox, gaur, yak, etc., dahil ang mga ito ay maaaring magkaanak sa pakikipagtalik sa mga ito.

Ang ''[[Raphanobrassica]]'' ay kinabibilangan ng lahat ng mga [[intergeneric hybrid]] sa pagitan ng henera na  ''[[Raphanus]]'' (labanos) and ''[[Brassica]]'' (repolyo, etc.).&lt;ref&gt;[[Georgii Karpechenko|Karpechenko, G.D.]], Polyploid hybrids of ''Raphanus sativus'' X ''Brassica oleracea'' L., Bull. Appl. Bot. 17:305–408 (1927).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Terasawa, Y. Crossing between ''Brassico-raphanus'' and ''B. chinensis'' and ''Raphanus sativus''. Japanese Journal of Genetics. 8(4): 229–230 (1933).&lt;/ref&gt; Ang ''Raphanobrassica'' ay isang [[allopolyploid]] sa pagitan ng [[labanos]] (''Raphanus sativus'') at [[repolyo]] (''Brassica oleracea''). Ang mga halaman ng angkang ito ay kilala bilang mga radiocole. Ang ibang mga anyo ng  ''Raphanobrassica'' ay alam din. Ang Raparadish na isang allopolyploid hybrid sa pagitan ng ''Raphanus sativus'' at ''Brassica rapa'' ay pinapalago bilang isang pananim na fodder. Ang &quot;Raphanofortii&quot; ang allopolyploid hybrid sa pagitan ng ''[[Brassica tournefortii]]'' at ''[[Raphanus caudatus]]''.

Ang mga [[salsify]] ay isang halimbawa ng napagmasdang [[hybrid speciation]]. Noong ika-20 siglo, ipinakilala ng mga tao ang tatlong species ng goatsbeard sa Hilagang Amerika. Ang mga species na ito na  western salsify (''Tragopogon dubius''), meadow salsify (''Tragopogon pratensis''), at [[Tragopogon porrifolius|oyster plant]] (''Tragopogon porrifolius'') ay mga karaniwang weed na ngayon sa mga   urban wasteland. Noong mga 1950, natagpuan ng mga botanista ang dalawang mga bagong species sa mga rehiyon ng [[Idaho]] at [[Washington (estado)|Washington]] na sabay na pinaglalaguan ng ng tatlong species. Ang isang bagong species na ''[[Tragopogon miscellus]]'' ay isang [[tetraploid]] hybrid ng ''T. dubius'' at ''T. pratensis''. Ang isa pang bagong species na  ''[[Tragopogon mirus]]'' ay isa ring allopolyploid ngunit ang mga ninuno nito ang ''T. dubius'' at ''T. porrifolius''. Ang mga bagong species na ito ay karaniwang tinatawag na &quot;mga Ownbey hybrid&quot; na ipinangalan sa botanistang unang naglarawan nito. Ang populasyong''T. mirus'' ay pangunahing lumalago sa pamamagitan ng reproduksiyon ng sarili nitong mga kasapi ngunit ang karagdagang mga episodyo ng [[hybrid]]ization ay patuloy na nagdadagdag ng populasyong ''T. mirus''.&lt;ref&gt;{{cite book | title= Life, the science of biology | edition=7| author= William Kirkwood Purves, David E. Sadava, Gordon H. Orians, and H. Craig Heller| year=2006| page=487| publisher=Sinaur Associates, Inc.| isbn=0-7167-9856-5}}&lt;/ref&gt;

Ang ''T. dubius'' at ''T. pratensis'' ay nagtalik sa [[Europa]] ngunit hindi nagawang makabuo ng supling. Natagpuan ng isang pag-aaral noong Marso 2011 na nang ipakilala ang mga dalawang halamang ito sa Hilagang Amerika noong mga 1920, ang mga ito ay nagtalik at dumoble ang bilang ng mga kromosoma sa kanilang hybrid ''Tragopogon miscellus'' na pumapayag ng isang rest ng kanilang mga gene na pumayag naman sa mas malaking bariasyong henetiko. Ayon kay Propesor Doug Soltis ng [[University of Florida]], &quot;aming nahuli ang ebolusyon sa akto...ang mga bago at iba ibang mga pattern ng ekspresyon ng gene ay pumapayag sa mga bagong species na mabilis na umangkop sa mga bagong kapaligiran&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2011-03/uof-urf031611.php| title=UF researcher: Flowering plant study 'catches evolution in the act'| author=Pam Soltis| publisher=EurekAlert, American Association for the Advancement of Science| date=2011-03-17| accessdate=2011-03-28| archive-date=2018-01-25| archive-url=https://web.archive.org/web/20180125020339/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2011-03/uof-urf031611.php| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Transcriptomic Shock Generates Evolutionary Novelty in a Newly Formed, Natural Allopolyploid Plant|  journal=Current Biology| year=2011| volume=21| pages=551–6| doi=10.1016/j.cub.2011.02.016| pmid=21419627 | issue=7 | last1=Buggs | first1=Richard J.A. | last2=Zhang | first2=Linjing | last3=Miles | first3=Nicholas | last4=Tate | first4=Jennifer A. | last5=Gao | first5=Lu | last6=Wei | first6=Wu | last7=Schnable | first7=Patrick S. | last8=Barbazuk | first8=W. Brad | last9=Soltis | first9=Pamela S. | ref=harv}}&lt;/ref&gt; Ang napagmasdang pangyayaring ito sa pamamagitan ng [[hybrid]]ization ay karagdagang nagpasulong ng ebidensiya ng karaniwang pinagmulan ng mga organismo. Ang mga [[hybrid]]ization na ito ay artipisyal na isinasagawa sa mga laboratoryo mula 2004 hanggang sa kasaulukuyan.

== Mga maling paniniwala tungkol sa ebolusyon ==
* Ang ebolusyon ay hindi totoo dahil ito ay isa lamang [[teoriya]].
Sagot: Ang miskonsepsiyong ito ay nagmula sa hindi siyentipikong kahulugan ng salitang &quot;teoriya&quot;. Para sa mga pang-araw araw na gamit ng salitang teoriya, ito ay nagpapahiwatig ng mga bagay na &quot;walang ebidensiya&quot;. Ang isa pang nagpapakomplikado dito ang kilalang miskonsepsiyon na kung ang isang [[teoriya]] ay may sapat na ebidensiya, ito ay nagiging batas na nagpapahiwatig na ang mga teoriyang siyentipiko ay mas mababa sa mga [[batas ng agham]]. Dapat maunawaan na ang teoriya ay may ibang kahulugan sa agham dahil sa agham ang mga teoriya ang pinakamahalagang lebel ng pang-unawa at hindi lamang mga &quot;paghula&quot;(guess). Sa wastong paglalarawan, ang teoriyang siyentipiko ay tumutukoy sa mga paliwanag ng mga penomena na mahigpit na nasubok samantalang ang mga batas ay paglalarawang pangkalahatan ng mga penonomena. Kabilang sa mga siyentipikong teoriya na may matibay na mga ebidensiya at nakapasa sa mga eksperimentong siyentipiko ang [[Pangkalahatang relatibidad|Teoriyang Pangkalatang Relatibidad]] ni [[Einstein]] at [[Mekaniks na Kwantum|Teoriyang Mekaniks na Kwantum]] na dalawang pundamental na saligan ng [[pisika]]. 
* Ang mga tao ay hindi nag-ebolb mula sa mga [[unggoy]] dahil ang mga unggoy ay umiiral pa rin.
Sagot: Isang maling paniniwala na ang tao ay nag-ebolb mula sa mga kasalukuyang nabubuhay na [[unggoy]]. Inaangkin ng mga ''hindi naniniwala'' sa ebolusyon na kung ang tao ay nag-ebolb mula sa mga unggoy, dapat ang lahat ng unggoy ay naging tao na. Ang ebolusyon ay isang proseso ng pagsasanga kung saan ang isang species ay maaaring magpalitaw sa dalawa o higit pang mga species.&lt;ref name=abc&gt;http://www.abc.net.au/science/articles/2011/10/04/3331957.htm&lt;/ref&gt; Ang tao ay nagmula sa isang karaniwang ninuno na ninuno rin ng ibang mga ''[[dakilang bakulaw]]''&lt;ref&gt;http://www.livescience.com/7929-human-evolution-closest-living-relatives-chimps.html&lt;/ref&gt; at ang pinakamalapit na nabubuhay na kamag-anak ng mga tao ang ''[[dakilang bakulaw]]'' na [[chimpanzee]] na nagsasalo ng ''karaniwang ninuno'' sa tao na nabuhay noong mga 5-8 milyong taong nakakaraan.&lt;ref&gt;http://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/faq/cat02.html&lt;/ref&gt; Ang mga organismong ''[[primado]]'' ay nag-ebolb mula sa mga ''[[mamalya]]'' noong mga 65 milyong taong nakakaraan. Ang mga sinaunang primado ay nag-ebolb at naghiwalay tungo sa mga pangkat na [[Haplorhini]] at [[Strepsirrhini]] noong mga 63 milyong taong nakakaraan. Noong mga 58 milyong taong nakakaraan, ang mga tarsier ay humiwalay mula sa mga ibang [[Haplorhini]]. Ang natitirang Haplorhini na [[Simian]] ay naghiwalay sa mga pangkat na [[Catarrhini]] at [[Platyrrhini]]. Ang linyang Platyrrihni([[Bagong Daigdig na unggoy]]) ay humiwalay mula sa linyang [[Catarrhini]]([[bakulaw]] at mga [[Lumang Daigdig na unggoy]]) noong mga 40 milyong taong nakakaraan. Pagkatapos nito, ang Catarrhini ay naghiwalay sa mga pangkat na [[bakulaw]] at [[Lumang Daigdig na unggoy]] noong mga 25-30 milyong taong nakakaraan batay sa mga [[orasang molekular]].&lt;ref&gt;http://www.nature.com/news/fossils-indicate-common-ancestor-for-two-primate-groups-1.12997&lt;/ref&gt; Ang linyang [[bakulaw]] ay naghiwalay sa [[gibbon]] at [[dakilang bakulaw]] noong mga 15-20 milyong taong nakakaraan. Ang Ponginae(mga orangutan) ay humiwalay mula sa [[dakilang bakulaw]] noong mga 12 milyong taong nakakaraan. Ang mga gorilya ay humiwalay mula sa mga [[dakilang bakulaw]] na linyang tumutungo sa [[Pan (hayop)|Pan]](chimpanzee at bonobo) at tao noong mga 10 milyong taong nakakaraan. Ang tao at chimpanzee ay naghiwalay noong 5-8 milyong taong nakakaraan. Ang linyang [[Pan (hayop)|Pan]] ay naghiwalay sa [[chimpanzee]] at [[bonobo]] noong 1 milyong taong nakakaraan. Ang linyang tumutungo sa tao ay nagpalitaw sa genus na [[australopithecus]] noong mga 4 milyong taong nakakaraan na kalaunan namang nagebolb sa genus na [[Homo]] noong 2 milyong nakakaraan na kalaunan namang nag-ebolb sa species na [[homo sapiens]] o tao noong mga 200,000 taong nakakaraan. Ang pinakamatandang natuklasang mga fossil ng mga ''[[homo sapiens]]'' ang mga [[labing Omo]] na may edad na 195,000 (±5,000) taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite journal|date=17 Pebrero 2005|title=Fossil Reanalysis Pushes Back Origin of Homo sapiens|journal=[[Scientific American]]|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=fossil-reanalysis-pushes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=McDougall|first=Ian|author2=Brown, Francis H.; Fleagle, John G.|title=Stratigraphic placement and age of modern humans from Kibish, Ethiopia|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-02-17_433_7027/page/733|journal=Nature|date=17 Pebrero 2005|volume=433|issue=7027|pages=733–736|doi=10.1038/nature03258|pmid=15716951}}&lt;/ref&gt; 
* Ang natural na seleksiyon ay kinasasangkutan ng mga organismong nagtatangka o nagsisikap na makaangkop sa kanilang kapaligiran. 
Sagot: Ang [[natural na seleksiyon]] ay humahantong sa pag-aangkop ng species sa paglipas ng panahon ngunit hindi kinasasangkutan ng pagtatangka, pagsisikap o pagnanais ng organismo. Ang natural na seleksiyon ay nagreresulta mula sa bariasyon o pagkakaiba-ibang henetiko sa isang populasyon. Ang bariasyong ito ay nalilika ng random na [[mutasyon]] na isang prosesong hindi naaapektuhan sa pagsisikap ng isang oragnismo. Ang isang indibidwal ay maaaring may [[gene]] para sa katangiang sapat na mabuti upang makapagpatuloy at makapagparami o wala nito. Halimbawa, ang bakterya ay hindi nagebolb ng resistansiya o hindi pagtalab ng antibiyotiko dahil tinangka nila. Sa halip, ang resistansiya ay nag-ebolb dahil sa random na mutasyon na gumawa sa ilang mga indibidwal na bakterya na hindi talaban ng antibiyotiko at makapagparami at sa gayon makapag-iwan ng mga supling na hindi rin tinatalaban ng antibiyotiko.&lt;ref&gt;http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/misconceptions_faq.php#a2&lt;/ref&gt;
* Ang ebolusyon ay palaging nagsasanhi sa mga organismo na maging mas mabuti. 
Sagot: Ang natural na seleksiyon ay nagreresulta sa bumuting mga kakayahan ng organismo na makaangkop at makapagparami. Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang pagsulong. Ang natural na seleksiyon ay hindi lumilikha ng mga organismo na perpektong umangkop sa kanilang kapaligiran. Ito ay kadalasang pumapayag sa pagpapatuloy ng mga indibidwal na may isang saklaw ng mga katangian na sapat na mabuti upang makapagpatuloy. Sa isang hindi nagbabagong kapaligiran, ang natural na seleksiyon ay nagpapanatili sa isang organismo na hindi nagbabago. May iba ring mga mekanismo ng ebolusyon na hindi nagsasanhi ng pagbabagong pag-aangkop ng organismo. Ang mutasyon, migrasyon, at genetic drift ay maaaring magsanhi sa mga populasyon na mag-ebolb sa mga paraang mapanganib o mas hindi angkop sa kapaligiran. Halimbawa, ang populasyong [[Afrikaner]] ay may hindi karaniwang mataas na prekwensiya ng [[gene]] na responsable sa [[sakit ni Huntington]] dahil ang bersiyon ng gene ay lumipat sa mataas na prekwensiya habang ang populasyon ay lumalago mula sa isang simulang maliit na populasyon.&lt;ref&gt;http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/misconceptions_faq.php#a3&lt;/ref&gt;
* Ang ebolusyon ay lumalabag sa ikalawang batas ng termodinamika.
Sagot:Ang pag-aangkin na ang ebolusyon ay lumalabag sa batas ng [[termodinamika]] ay batay sa maling pagkaunawa ng [[ikalawang batas ng termodinamika]] na nagsasaad na ang anumang hiwalay na sistema ay magpapataas ng kabuuang entropiya nito sa paglipas na panahon. Ang isang hiwalay na sistema ay inilalarawan na sistemang walang anumang input ng labas na enerhiya. Ang batas na ito ay lumalapat sa [[uniberso]] dahil isa itong hiwalay na sistema. Gayunpaman, dahil sa ang daigdig ay hindi isang hiwalay na sistema, ang kaayusan sa daigdig ay maaaring mangyari at magpalitaw ng mga komplikadong organismo hangga't may input ng enerhiya gaya ng liwanag ng araw. Ang proseso ng natural na seleksiyon na responsable sa gayong lokal na pagtaas ng kaayusan ay maaaring mahango ng matematikal mula sa ekspresyon ng ekwasyon ng ikalawang batas para sa magkaugnay na hindi-ekwilibrium na mga bukas na sistema.&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1098/rspa.2008.0178 |title=Natural selection for least action |author=Kaila, V. R. and Annila, A.|journal=Proceedings of the Royal Society A |date=8 Nobyembre 2008 |volume=464 |issue=2099 |pages=3055–3070|bibcode = 2008RSPSA.464.3055K }}&lt;/ref&gt;
* Ang mga komplikadong anyo ng buhay ay biglaang lumitaw sa pagsabog na Cambrian.
Sagot: Ang tinatawag na pagsabog na Cambrian ang tila biglaang paglitaw ng mga maraming mga phyla ng hayop noong mga 543 milyong taon ang nakakalipas. Ang kasalukuyang ebidensiya ay nagpapakitang ang &quot;pagsabog&quot; ay nangyari sa loob ng mga 20 milyong taon hanggang 40 milyong taon. Ayon sa mga siyentipiko, ang pagsabog na Cambrian ay hindi pinagmulan ng komplikadong buhay sa mundo. Ang ebidensiya ng buhay [[multiselular]] ay lumitaw sa pagkakabuong Doushantuo sa Tsina noong bago ang Cambrian noong mga 590 hanggang 560 milyong taong nakakalipas. Ang mga iba ibang mga fossil ay lumitaw bago ang 555 milyong taong nakakalipas.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://talkorigins.org/indexcc/CC/CC300.html |title=Archive copy |access-date=2013-06-24 |archive-date=2013-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130807224131/http://www.talkorigins.org/indexcc/CC/CC300.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ayon sa mga kritiko, mali na angkining ang lahat ng mga phyla ng mga hayop ay lumitaw sa Cambrian. Ang molekular na ebidensiya ay nagpapakitang ang hindi bababa sa mga anim na phyla ng hayop ay lumitaw bago ang panahong Cambrian. Ang mga plano ng katawan ng hayop na lumitaw sa Cambrian ay hindi rin kinabibilangan ng mga modernong pangkat ng mga hayop gaya ng mga [[starfish]], mga talangka, mga insekto, mga isda, mga butiki at mga [[mammal]] na kalaunang lumitaw sa fossil record. Ang mga anyo ng hayop na lumitaw sa &quot;pagsabog na Cambrian&quot; ay mas primitibo kesa sa mga kalaunang lumitaw na hayop na ito at ang karamihan sa mga hayop sa Cambrian ay may malalambot na katawan. Ang mga hayop na lumitaw sa Cambrian ay kinabilangan rin ng mga ilang transisyonal na fossil kabilang ang Hallucigenia at Anomalocaris.
* Ang Piltdown Man at Nebraska Man ay mga pandaraya ng ebolusyon.
Sagot: Noong 1912, itinanghal nina [[Charles Dawson]] at [[Arthur Smith Woodward]] ang buto ng panga at isang bungo na kanilang inangking 500,000 taong gulang. Gayunpaman, hindi lahat ng mga siyentipiko ay tumanggap sa pagiging tunay ng mga butong ito. Pagkatapos ng 40 taon, ito ay napatunayang pineke. Bagaman ang [[Nebraska man]] ay hindi isang sinadyang pandaraya, ang orihinal na pag-uuri ay napatunayang mali. Inaangkin ng mga anti-ebolusyonista na ang pagiging pandaraya ng [[Piltdown man]] ay nagpapamali sa kabuuan ng ebolusyon. Gayunpaman, ang Piltdown man ay hindi kailanmang ginamit na ebidensiya para sa ebolusyon at ang isang pandaraya ay hindi rin nagpapataob sa mga aktuwal na ebidensiya na umiiral at hindi pandaraya. Ang Piltdown man ay nagsisilbi ngayong isang mahusay na halimbawa ng mga katangiang pagtutuwid sa sarili ng agham.

== Mga pananaw panrelihiyon ==
=== Pagtanggap sa ebolusyon ===
{{bar box
|title=Mga pagkakaiba sa mga relihiyon tungkol sa tanong ng Ebolusyon sa Estados Unidos&lt;br /&gt;Ang persentahe ng mga relihiyoso na umaayon na ang ebolusyon ang pinakamahusay na paliwanag ng pinagmulan ng tao sa mundo
|caption=Kabuuang persentahe ng populasyon ng Estados Unidos:48%&lt;br /&gt;Sanggunian: [[Pew Forum]]&lt;ref&gt;[http://pewforum.org/Science-and-Bioethics/Religious-Differences-on-the-Question-of-Evolution.aspx Religious Groups: Opinions of Evolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730045010/http://www.pewforum.org/Science-and-Bioethics/Religious-Differences-on-the-Question-of-Evolution.aspx |date=2013-07-30 }}, [[Pew Forum]] (Isinagawa noong 2007, inilabas noong 2008)&lt;/ref&gt;
|float=center
|bars=
{{bar pixel|[[Budismo|Budista]]|silver|405||81%}}
{{bar pixel|[[Hindu]]|black|400||80%}}
{{bar pixel|[[Hudaismo|Hudyo]]|silver|385||77%}}
{{bar pixel|Walang kinabibilangang denominasyon|black|360||72%}}
{{bar pixel|[[Simbahang Katoliko Romano|Romano Katoliko]]|silver|290||58%}}
{{bar pixel|[[Silangang Ortodokso|Ortodokso]]|black|270||54%}}
{{bar pixel|Nananaig na Protestantismo|silver|255||51%}}
{{bar pixel|[[Islam|Muslim]]|black|225||45%}}
{{bar pixel|Hist. na Itim na Protestante|silver|190||38%}}
{{bar pixel|Ebanghelikal na Protestante|black|120||24%}}
{{bar pixel|[[Mormon]]|silver|110||22%}}
{{bar pixel|[[Mga Saksi ni Jehova]]|black|40||8%}}
}}

May mga [[relihiyon]] na naniniwalang ang ebolusyon ay ''hindi'' sumasalungat sa kanilang pananampalataya. Ang pananaw na ito ay karaniwang tinatawag na mga [[theistic evolution]]. Halimbawa, ang mga 12 na nagsakdal laban sa pagtuturo ng [[kreasyonismo]] sa Estados Unidos sa kaso ng korte na ''[[McLean v. Arkansas]]'' ay binubuo ng mga klero at [[mangangaral]] na kumakatawan sa mga pangkat na Methodist, Episcopal, African Methodist Episcopal, Katoliko, Southern Baptist, Reform Jewish, at Presbyterian.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediaofarkansas.net/encyclopedia/entry-detail.aspx?entryID=2243 McLean v Arkansas, Encyclopedia of Arkansas]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ncse.com/media/voices/religion ''Defending the teaching of evolution in public education, Statements from Religious Organizations'']&lt;/ref&gt; Ang [[Arsobispo ng Canterbury]], Dr. [[Rowan Williams]], ay naglabas ng mga pahayag na sumusuporta sa ebolusyon noong 2006.&lt;ref&gt;[http://www.theregister.co.uk/2006/03/21/archbishop_backs_evolution/ ''Archbishop of Canterbury backs evolution: Well, he is a Primate,'' Chris Williams, The Register, Tuesday 21 Marso 2006]&lt;/ref&gt; Natagpuan ni Molleen Matsumura ng [[National Center for Science Education]] na sa mga Amerikano sa 12 pinakamalalaking mga denominasyong Kristiayno, ang hindi bababa sa 77% ay kabilang sa mga denominasyong sumusuporta sa pagtuturo ng ebolusyon.&lt;ref&gt;{{harvnb|Matsumura|1998|p=9}} notes that, &quot;''Table 1 demonstrates that Americans in the 12 largest Christian denominations, 89.6% belong to churches that support evolution education! Indeed, many of the statements in ''Voices'' insist quite strongly that evolution must be included in science education and &quot;creation science&quot; must be excluded. Even if we subtract the [[Southern Baptist Convention]], which has changed its view of evolution since [[McLean v Arkansas]] and might take a different position now, the percentage those in denominations supporting evolution is still a substantial 77%. Furthermore, many other Christian and non-Christian denominations, including the [[United Church of Christ]] and the National Sikh Center, have shown some degree of support for evolution education (as defined by inclusion in 'Voices' or the &quot;Joint Statement&quot;).''&quot; Matsumura produced her table from a June, 1998 article titled ''Believers: Dynamic Dozen'' put out by Religion News Services which in turn cites the ''1998 Yearbook of American and Canadian Churches''. Matsurmura's calculations include the [[Southern Baptist Convention|SBC]] based on a brief they filed in [[McLean v. Arkansas]], where the SBC took a position it has since changed, according to Matsurmura. See also {{harvnb|NCSE|2002}}.&lt;/ref&gt; Ang mga pangkat na ito ay kinabibilangan ng [[Simbahang Katoliko Romano]], Protestantism, kabilang [[United Methodist Church]], [[National Baptist Convention, USA, Inc.|National Baptist Convention, USA]], [[Evangelical Lutheran Church in America]], [[Presbyterian Church (USA)]], [[National Baptist Convention of America]], [[African Methodist Episcopal Church]], the [[Episcopal Church in the United States of America|Episcopal Church]], at iba pa.&lt;ref&gt;[http://www.emporia.edu/biosci/schrock/docs/Eagle-25.pdf ''Christianity, Evolution Not in Conflict'', John Richard Schrock, Wichita Eagle 17 Mayo 2005 page 17A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927061932/http://www.emporia.edu/biosci/schrock/docs/Eagle-25.pdf |date=2011-09-27 }}&lt;!-- This editorial mischaracterizes the Matsurmura|1998 article--&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Matsumura|1998|p=9}}&lt;/ref&gt; Ang isang bilang na mas malapit sa mga  71% ay itinanghal ng pagsisiyasat nina Walter B. Murfin at David F. Beck.&lt;ref&gt;[http://www.cesame-nm.org/index.php?name=Sections&amp;req=viewarticle&amp;artid=43&amp;page=4 ''The Bible: Is it a True and Accurate Account of Creation? (Part 2): The Position of Major Christian Denominations on Creation and Inerrancy''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015234023/http://www.cesame-nm.org/index.php?name=Sections&amp;req=viewarticle&amp;artid=43&amp;page=4 |date=2007-10-15 }}, Walter B. Murfin, David F. Beck, 13 Abril 1998, hosted on [http://www.cesame-nm.org/index.php Coalition for Excellence in Science and Math Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015233002/http://www.cesame-nm.org/index.php |date=2007-10-15 }} website&lt;/ref&gt;

Ang [[Simbahang Katoliko Romano]] ay tumatanggap rin sa ebolusyon.&lt;ref name=&quot;Alberta&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.lastseminary.com/genesis-modern-science/Evolutionary%20Creation.pdf|title = Evolutionary Creation|quote = Evolutionary creation best describes the official position of the Roman Catholic Church, though it is often referred to in this tradition as
'theistic evolution.'|publisher = [[University of Alberta]]|accessdate = 2007-10-18|archive-date = 2012-01-04|archive-url = https://web.archive.org/web/20120104203221/http://www.lastseminary.com/genesis-modern-science/Evolutionary%20Creation.pdf|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{quote|[Theistic evolutionism] is the official position of the Catholic church. In 1996, Pope John Paul VI reiterated the Catholic TE position, according to which God created, evolution occurred, human beings may indeed have been descended from more primitive forms, and the Hand of God was required for the production of the human soul&quot;, |[[Eugenie Scott]], Director of the US [[National Center for Science Education]]}}&lt;/ref&gt;

Ang Kilusang [[Ahmadiyya]] ay tumatanggap sa ebolusyon at aktibo itong itinataguyod. Isinaad ni [[Mirza Tahir Ahmad]], ang ikaapat na [[Khalifatul Masih|kalipa]] ng kilusang [[Ahmadiyya]] na ang ebolusyon ay nangyari ngunit sa pamamagitan lamang ng diyos na nagpangyari nito. Hindi sila naniniwala na si [[Adan at Eba|Adan]] ang unang tao sa mundo ngunit isa lamang propeta na tumanggap ng pahayag ng diyos sa mundo.

Ang pundamental na bahagi ng mga katuruan ni [[`Abdul-Bahá]] tungkol sa ebolusyon ang paniniwal ana ang lahat ng mga buhay ay nagmula sa parehong pinagmulan.&lt;ref&gt;{{harvnb|Effendi|1912|p=350}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|`Abdu'l-Bahá|1912|pp= 51–52}}&lt;/ref&gt;

Ang mga [[Hindu]] ay naniniwala sa konsepto ng ebolusyon ng buhay sa mundo.&lt;ref&gt;[http://www.msu.edu/~hernan94] Dave Hernandez - Michigan State University&lt;/ref&gt; Ang mga konsepto ng [[Dashavatara]] na mga iba ibang [[inkarnasyon]] ng diyos mula sa mga simpleng organismo at patuloy na nagiging mas komplikado gayundin ang araw at gabi ni [[Braham]] ay pangkalahatang nakikita bilang mga instansiya ng pagtanggap ng Hinduismo sa ebolusyon.

Kabilang din sa mga siyentipikong relihiyoso na naniniwala sa ebolusyon si [[Francis Collins]] na dating direktor ng [[Human Genome Project]].&lt;ref&gt;http://discovermagazine.com/2007/feb/interview-francis-collins&lt;/ref&gt;

=== Pagtutol sa ebolusyon ===
{{main|Kreasyonismo|Argumento mula sa palpak na disenyo|Intelihenteng disenyo|Mito ng paglikha|Unang tao}}
Ayon sa ilang mga [[teista]] partikular ang mga pundamentalista o literal na naniniwala sa [[Bibliya]], ang tao ay hindi nag-ebolb dahil ayon sa kanilang interpretasyon ng [[Bibliya]], ang unang taong si [[Adan at Eba|Adan]] ay literal na nilikha ng [[diyos]] mula sa alikabok ng lupa. Para sa mga pundamentalista, ang pananaw ng agham na ang modernong tao ay nagebolb mula sa sinaunang ninuno(common ancestor) na ninuno rin ng mga [[ape]] gaya ng [[chimpanzee]], [[gorilla]] at iba pa ay pagsasalungat o pagmamali sa kanilang interpretasyon  na ang tao ay espesyal na nilikha ng diyos. Ayon sa mga siyentipiko, ang paniniwalang ang tao ay nagmula sa [[unang tao|isang babae at lalake]] na tinawag na [[Adan at Eba]] ay sinasalungat ng mga ebidensiyang [[henetiko]]. Imposibleng ang tao ay nagmula sa dalawang tao lamang dahil ayon sa ebidensiyang henetiko, ang mga modernong tao ay nagmula sa isang pangkat ng hindi bababa sa 10,000 mga ninuno o indibidwal.&lt;ref name=npr/&gt; Imposibleng ang mga tao sa kasalukuyan ay magmula lamang sa dalawa lamang tao dahil ito ay mangangailangan ng imposibleng sobrang taas na rate ng [[mutasyon]] upang mangyari ang mga bariasyon sa mga kasalukuyang tao.&lt;ref name=&quot;npr&quot;&gt;{{cite news |title=Evangelicals Question The Existence Of Adam And Eve |author=Barbara Bradley Hagerty |newspaper=[[All Things Considered]] |date=9 Agosto 2011 |url=http://www.npr.org/2011/08/09/138957812/evangelicals-question-the-existence-of-adam-and-eve}} [http://www.npr.org/2011/08/09/138957812/evangelicals-question-the-existence-of-adam-and-eve Transcript]&lt;/ref&gt;

==Mga sanggunian==
{{reflist|2}}

== Mga kawing na panlabas ==
* [http://evolution.berkeley.edu/ Understanding Evolution]
* [http://www.talkorigins.org/ Talk Origins]

{{Biology nav}}

[[Kategorya:Mga teoriyang pambiyolohiya]]
[[Kategorya:Biyolohiyang ebolutiba]]</text>
      <sha1>jxoxhmlj1fc8dw5d72mweo2gbkdap8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arnis sa Palaro ng Timog Silangang Asya 2005</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21698</id>
    <revision>
      <id>2212076</id>
      <parentid>1440631</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:18:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3475" sha1="gnqzqocg7fa3673pc1y2b1lv3w1971y" xml:space="preserve">Ang '''[[Arnis]]''' sa '''[[Palaro ng Timog Silangang Asya taong 2005]]''' ay ginanap [[:en:Emilio Aguinaldo College|Emilio Aguinaldo College Gymnasium]] sa [[:en:Ermita|Ermita]], [[Lungsod ng Maynila]], [[Pilipinas]] mula [[Disyembre 3]], [[2005]] hanggang [[Disyembre 4]], [[2005]].

Ang palakasang ito ay ibinalik ng bansang punong-abala sa edisyong ito. Huling nilaro ang arnis noong edisyong 1991.

==Talaan ng medalya==
{| {{RankedMedalTable}}
|-
|rowspan=2|1||style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon2|Philippines}} [[Pilipinas sa Palaro ng Timog Silangang Asya taong 2005|Pilipinas]] ||3||3||0||'''6'''
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon2|Vietnam}} [[Vietnam sa Palaro ng Timog Silangang Asya taong 2005|Vietnam]] ||3||3||0||'''6'''
|-
||3||style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon2|East Timor}} [[Timor Leste sa Palaro ng Timog Silangang Asya taong 2005|Timor Leste]] ||0||0||3||'''3'''
|-
||4||style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon2|Cambodia}} [[Cambodia sa Palaro ng Timog Silangang Asya taong 2005|Cambodia]] ||0||0||2||'''2'''
|-
|}

==Mga nagtamo ng medalya==
===Larangan ng forms===

{| {{MedalistTable}}
|-
|colspan=4 bgcolor&quot;efefef&quot;|Lalaki
|-
|Indibidwal na Anyo
|[[Nguyen Quang Tung]] &lt;br&gt; [[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|20px]] [[Vietnam]]
|[[Regie Sanchez]] &lt;br&gt; [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|20px]] [[Pilipinas]]
|[[Phann Piset]] &lt;br&gt; [[Talaksan:Flag of Cambodia.svg|20px]] [[Cambodia]]
|-
|Sabayang Anyo
|[[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|20px]] [[Pilipinas]] &lt;br&gt;
[[Peter Kevin Celis]] &lt;br&gt; [[Glenn Llamador]] &lt;br&gt; [[Nathan Ben Dom]]
|[[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|20px]] [[Vietnam]] &lt;br&gt;
[[Tran Thanh Tung]] &lt;br&gt; [[Nguyen Thanh Tung]] &lt;br&gt; [[Tran Duc Nghia]]
|[[Talaksan:Flag of Cambodia.svg|20px]] [[Cambodia]] &lt;br&gt;
[[Phann Piseth]] &lt;br&gt; [[Lay Rayon]] &lt;br&gt; [[Yeuth Meth]]
|-
|colspan=4 bgcolor&quot;efefef&quot;|Babae
|-
|Indibidwal na Anyo
|[[Nguyen Thi My]] &lt;br&gt; [[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|20px]] [[Vietnam]]
|[[Mylen Garson]] &lt;br&gt; [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|20px]] [[Pilipinas]]
|[[Francisca Valera]] &lt;br&gt; [[Talaksan:Flag of East Timor.svg|20px]] [[Timor Leste]]
|-
|Sabayang Anyo
|[[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|20px]] [[Pilipinas]] &lt;br&gt;
[[Rochelle Quirol]] &lt;br&gt; [[Catherine Ballenas]] &lt;br&gt; [[Aireen Parong]]
|[[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|20px]] [[Vietnam]] &lt;br&gt;
[[Nguyen Thi Ha]] &lt;br&gt; [[Vu Thi Thao]] &lt;br&gt; [[Nguyen Thi Loan]]
|&lt;small&gt;walang nanalo ng medalyang tanso&lt;/small&gt;
|-
|}

===Larangan ng full contact===
{| {{MedalistTable}}
|-
|Full Contact ng Lalaki&lt;br&gt; Sparring (hanggang 71 kilo)
|[[Nguyen Thanh Quyen]] &lt;br&gt; [[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|20px]] [[Vietnam]]
|[[Renato Tunacao]] &lt;br&gt; [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|20px]] [[Pilipinas]]
|[[Fortunato Soares]] &lt;br&gt; [[Talaksan:Flag of East Timor.svg|20px]] [[Timor Leste]]
|-
|Full Contact ng Babae&lt;br&gt; Sparring (hanggang 52 kilo)
|[[Anna Joy Fernandez]] &lt;br&gt; [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|20px]] [[Pilipinas]]
|[[Le Thi Thanh Huyen]] &lt;br&gt; [[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|20px]] [[Vietnam]]
|[[Elisabeth Yanti Almeda Dois Reis]] &lt;br&gt; [[Talaksan:Flag of East Timor.svg|20px]] [[Timor Leste]]
|-
|}

==Mga kawing panlabas==
*[http://www.2005seagames.com.ph/sched.html Opisyal na resulta ng 2005 Southeast Asian Games] 
*[http://www.arnisphilippines.com Opisyal na website ng Arnis Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190703130445/http://www.arnisphilippines.com/ |date=2019-07-03 }}
----

{{Eventsin2005SEAG}}

{{Uncategorized}}</text>
      <sha1>gnqzqocg7fa3673pc1y2b1lv3w1971y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Valladolid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22902</id>
    <redirect title="Castilla y León" />
    <revision>
      <id>2212083</id>
      <parentid>95685</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:58:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Castilla y León]]</comment>
      <origin>2212083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="2rijgqb1gjzxxl9o4utp7b3eit5vy5m" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Castilla y León]]</text>
      <sha1>2rijgqb1gjzxxl9o4utp7b3eit5vy5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Santa Cruz, Laguna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22929</id>
    <revision>
      <id>2212094</id>
      <parentid>2087681</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:34:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga Kilalang Sikat sa Santa Cruz */ Nagdagdag ng mga link</comment>
      <origin>2212094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14721" sha1="n9mfwvonpuq6mpzwztwx7d7ctpwa6ba" xml:space="preserve">{{multiple issues|
{{copyedit|date=Oktubre 2020}}
{{cleanup|date=Oktubre 2020}}
{{better translation|date=Oktubre 2020}}
}}
{{Infobox Philippine municipality 2
| infoboxtitle     = Bayan ng Santa Cruz
| native_name      = ᜐᜈ̟ᜆ ᜃ̟ᜇ̵̱ᜐ
| sealfile         = SantaCruz_Large.thumbnail.jpg
| locatormapfile   = {{PH wikidata|image_map}}
| caption          = Mapa ng Laguna na nagpapakita ng lokasyon ng Santa Cruz.
| region           = [[CALABARZON]] (Region IV-A)
| province         = [[Laguna]]
| districts        = 
| barangays        = 26
| class            = Unang Klase
| mayor            = Hon. Edgar S. San Luis.
| founded          = 1602
| areakm2          = 526234
| population_as_of = 2000
| population_total          = 92694
| population_density_km2       = 
|vice_mayor=Laarni A. Malibiran}}

Ang '''Bayan ng Santa Cruz''' ay isang unang klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at kabisera ng [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng Laguna, [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan.

==Kasaysayan==
Sa huling dekada ng ika-16 na siglo, ang Santa Cruz ay dating mahusay na baryo ng kasalukuyang munisipalidad ng Lumban, pati na rin ang iba pang mga napapanahong bayan tulad ng Pagsanjan, Cavinti, Paete at Pangil. Noong 6 Setyembre 1602, naghiwalay si Santa Cruz mula sa Lumban at naging isang pueblo kasama ang simbahan at pamahalaang lokal.

Mula nang maitatag ito noong 1602, ang bayan ay nawasak ng mapanganib na puwersa tulad ng sunog, bagyo, baha at paninira sa tao noong Rebolusyong Pilipino ng 1896–1899, ang giyera ng Kalayaan ng Pilipinas (1899–1902), Labanan ng Santa Cruz, ang pag-atake ng mga Tulisanes (bandido) sa panahon ng Espanya. Ang mga tropang Pilipino ng pre-war 4th at 42nd Infantry Division ng Philippine Commonwealth Army at kinikilalang mga gerilya ay nagmula rin sa bayan at nasangkot sa Second Battle ng Santa Cruz noong 26 Enero 1945.

Nailalarawan sa pamamagitan ng mga mayabong na lupaing patag na matatagpuan sa baybayin ng Laguna de Bay, ang batayang pang-ekonomiya ng bayan ay tradisyunal na nakaangkla sa dalawang pangunahing industriya, lalo na ang agrikultura at pangingisda na nananatili pa rin hanggang sa kasalukuyan. Dahil sa madiskarteng kinalalagyan ng Santa Cruz na may kaugnayan sa iba pang mga pamayanan sa baybayin tungkol sa lawa, ang mga aktibidad sa pangangalakal ay nagsimula rin sa bayan noong mga unang araw ng pag-areglo. Ang bayan na maayos na palaging naging pokus ng mga aktibidad na magagamit upang ma-access sa iba pang mga lugar na may baybayin dahil sa nababagtas na Santa Cruz River bukod sa mismong Laguna de Bay. Mula noong mga unang araw na iyon, ang tubig ang pangunahing mode ng transportasyon.

Ngayon, ang Santa Cruz ay nagsisilbing kabisera ng Laguna at itinuturing na sentro ng negosyo at komersyo sa silangang bahagi ng lalawigan.

==Heograpiya==
Pagtingin sa himpapawiran kasama si Santa Cruz sa gitna at ang Pila sa harapan

Nakatayo sa gitnang bahagi ng lalawigan ng Laguna sa timog-silangang baybayin ng Laguna de Bay, ang Santa Cruz ay namamalagi ng 87 kilometro (54&amp;nbsp;mi) timog-silangan ng Metro Manila sa pamamagitan ng Calamba at makikita ang heograpiya sa humigit-kumulang na 14 degree 17 'latitude at 121 degrees 25' longitude. Ang munisipalidad ay hangganan sa hilaga at hilaga-kanluran ng Laguna de Bay, sa hilagang-silangan ng Lumban, sa silangan ng Pagsanjan, sa timog-silangan ng Magdalena, sa timog ng Liliw, at sa timog-kanluran ng Pila . Mayroon itong 26 na mga barangay at sumasaklaw sa tinatayang lugar ng 3860 hectares na binubuo ng halos 2% ng kabuuang lupa sa Lalawigan ng Laguna.

Lawak ng Lupa: 3,860 hectares

Tirahan: 381.97

Komersyal: 35.96

Institusyon: 92.17

Functional Open Space: 31.27

Mga Kalsada: 157.73

Kabuuang Built-up: 696.10

Pang-agrikultura: 3,048.57

Espesyal na Paggamit: 115.33

==Geology==
Ang dalawang uri ng mga bato na matatagpuan sa Santa Cruz ay alluvium at clastic rock. Ang mga clastic rock ay matatagpuan sa silangang bahagi ng munisipalidad partikular sa Barangay Alipit, San Jose, Oogong, Jasaan, San Juan, Palasan, at mga bahagi ng Barangays Pagsawitan, Patimbao, Bubukal, Labuin at Malinao. Ang mga batong ito ay binubuo ng inter-bedded shale at sandstone na may paminsan-minsang mga manipis na lente ng limestone, tuff, at reworked sandy tuffs, calcareous sandstone at partly tuffaceous shale.

==Klima==
Tulad ng karamihan sa mga lugar sa lalawigan ng Laguna, ang klima ng Santa Cruz ay nailalarawan sa pamamagitan ng dalawang binibigkas na panahon: tuyo mula Enero hanggang Abril at basa sa natitirang taon. Ang munisipalidad ay may taunang temperatura na 27.2 degree Celsius at taunang pag-ulan ng 1962.7mm. Ang hanging amihanang-silangan na may average na bilis ng hangin na 9 na buhol ay nananaig sa munisipyo.
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
! colspan=&quot;14&quot; |Data ng klima para sa Santa Cruz, Laguna
|-
!Month
!Jan
!Feb
!Mar
!Apr
!May
!Jun
!Jul
!Aug
!Sep
!Oct
!Nov
!Dec
!Year
|-
!Average high °C (°F)
|26
(79)
|27
(81)
|29
(84)
|31
(88)
|31
(88)
|30
(86)
|29
(84)
|29
(84)
|29
(84)
|29
(84)
|28
(82)
|26
(79)
|29
(84)
|-
!Average low °C (°F)
|22
(72)
|22
(72)
|22
(72)
|23
(73)
|24
(75)
|25
(77)
|24
(75)
|24
(75)
|24
(75)
|24
(75)
|24
(75)
|23
(73)
|23
(74)
|-
!Average [[precipitation]] mm (inches)
|58
(2.3)
|41
(1.6)
|32
(1.3)
|29
(1.1)
|91
(3.6)
|143
(5.6)
|181
(7.1)
|162
(6.4)
|172
(6.8)
|164
(6.5)
|113
(4.4)
|121
(4.8)
|1,307
(51.5)
|-
!Average rainy days
|13.4
|9.3
|9.1
|9.8
|19.1
|22.9
|26.6
|24.9
|25.0
|21.4
|16.5
|16.5
|214.5
|-
| colspan=&quot;14&quot; |Source: Meteoblue 
|}

==Mga Barangay==
Ang bayan ng Santa Cruz ay nahahati sa 26 [[barangay]].
[[File:Santa Cruz Laguna.jpg|thumb|right|Pamilihang Bayan ng Santa Cruz malapit sa Mababang Paaralan ng Santisima]]

&lt;table border=0&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td valign=top&gt;
* Alipit
* Bagumbayan
* Bubukal
* Calios
* Duhat
* Gatid
* Jasaan
* Labuin
* Malinao
* Oogong
* Pagsawitan
* Palasan
* Patimbao
&lt;/td&gt;&lt;td valign=top&gt;
* Barangay I (Pob.)
* Barangay II (Pob.)
* Barangay III (Pob.)
* Barangay IV (Pob.)
* Barangay V (Pob.)
* San Jose
* San Juan
* San Pablo Norte
* San Pablo Sur
* Santisima Cruz
* Santo Angel Central
* Santo Angel Norte
* Santo Angel Sur
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;

[[Talaksan:Pila &amp; Sta Cruz Laguna.JPG|thumb|250px|none]]

==Demograpiko==
{{Populasyon}}Sa senso noong 2015, ang populasyon ng Santa Cruz, Laguna, ay 117,605 katao, [3] na may density na 3,000 mga naninirahan kada square square o 7,800 na mga residente bawat square mile.

==Economy==
Taunang koleksyon ng buwis sa lokal na pamahalaan:

2008 - ₱ 160,196,679.38

2007 - ₱ 135,792,097.46

2006 - ₱ 128,812,429.41

2005 - ₱ 117,351,293.14

==Commerce==
Ang kabisera ng lalawigan ng Laguna, Santa Cruz ay nagsisilbing sentro ng serbisyo ng lalawigan partikular para sa mga munisipalidad sa hilagang-silangang bahagi nito.

Ang kalakalan at komersyo ay mananatiling maging isa sa pangunahing mga gawaing pang-ekonomiya sa lokalidad. Ang pagkakaroon ng mga serbisyong dyip na tumatakbo sa Lumban, Paete, Siniloan, San Pablo, Pila, Victoria, Cavinti-Caliraya, Luisiana, Majayjay, Calumpang, Nagcarlan, Liliw, Magdalena, Pagsanjan, Lucban, Lucena at Calamba ay lalong nagpahusay sa papel ng munisipyo bilang isang commerce at sentro ng kalakalan.

Ang sentro ng mga aktibidad sa negosyo ay nasa poblacion partikular sa Barangay V kung saan nakalagay ang apat (4) na mga gusali ng Public Market.

Maraming pagtatatag ang Santa Cruz na nagbibigay ng kontribusyon sa kaunlaran nito. Ang pag-unlad sa paligid na ito ay naging isang uri ng komersyal na quasi-tirahan tulad ng ipinamalas ng paglaganap ng mga istraktura na ginagamit pareho para sa mga layuning pang-negosyo at tirahan ng mga nagmamay-ari / may-ari. Mayroon ding konsentrasyon ng mga negosyo sa seksyon ng pambansang haywey / expressway lalo na ang Barangay Gatid kung saan matatagpuan ang isang Mall, at ang inabandunang PNR Railway (kalsada) habang kapansin-pansin ang isang pattern ng pag-unlad na komersyal sa kahabaan ng Quezon Avenue at sa tabi ng old highway at Pedro Guevarra Avenue. Sa kahabaan ng P Guevarra Avenue, maraming mga establisyemento ang matatagpuan din tulad ng Mga Ospital, tanggapan ng Meralco, tanggapan ng PLDT, Red Cross, maraming Mga Instituto sa Pagbabangko, at Executive Emcent Lending Company. Mayroon ding SL Agritech Corporation, sa Barangay Oogong, Santa Cruz, Laguna,

==Mga punto ng interes==
Ang Santa Cruz ay maaaring walang likas na mga lugar ng turista at walang malawak na lugar upang mapaunlad ngunit isang bagay na ipinagmamalaki ng mga tao ng Santa Cruz ay ang mga lokal na pagkain na magagamit sa bayan. Ipinagmamalaki ni Santa Cruz ang sikat na puting keso o kesong puti, na sariwang gawa sa gatas ng carabao.

* Aglipayan Cathedral kasama ang aming Lady of maulawin shrine.
* Emilio Jacinto Shrine Burial Site
* Villa Valenzuela
* Santa Cruz Town Plaza
* Immaculate Concepcion Parish Church
* Kesong puti Festival - Abril 4–11
* Anilag Festival - Marso 8-17
* Camp Allen Training &amp; Development Center

==Mga Kaganapan==
Nag-host si Santa Cruz ng Palarong Pambansa mula Mayo 4–10, 2014. [9]

==Edukasyon==

===Mga paaralang kindergarten===
Pampubliko: 35

Pribado: 10

===Elementary===
Pampubliko: 16

Pribado: 11

===Mataas na paaralan===
Pampubliko: 2

Pribado: 6

===Mga Kolehiyo===
Pampubliko: 2

Pribado: 8

Bokasyonal:

Pampubliko: 1

Pribado: 2

Bilang ng mga mag-aaral:

Elementarya: 15,291

High school: 8,155

Tertiary: 10,914

==Bahagyang listahan ng mga paaralan==
* Santa Cruz Central Elementary School (The Central School of Santa Cruz)
* Bagumbayan Elementary School
* Bubukal Elementary School
* Elementary School ng Calios
* Duhat Elementary School
* Gatid Elementary School
* Oogong Elementary School
* Pagsawitan Elementary School
* Palasan Elementary School
* Patimbao Elementary School
* Paaralang Elementarya ng San Jose
* Santisima Cruz Elementary School
* Santo Angel Central Elementary School
* Santo Angel Norte Elementary School
* Santo Angel Sur Elementary School
* Silangan Elementary School
* Pedro Guevara Memorial National High School
* Pangunahing Christian International School at Special Education Center, Inc.
* ACTS Computer College
* AMA Computer University
* AMA Computer Learning Center
* Capitol View Christian School
* Immaculate Conception Catholic College (dating Don Bosco High School)
* Laguna Santiago Educational Foundation Inc.
* Laguna Senior High School
* Laguna State Polytechnic University
* Laguna University
* Little Javannah Montessori School
* Our Lady of Maulawin Educational Foundation, Inc.
* Unibersidad ng Kababaihan ng Pilipinas
* Maranatha Christian Academy
* SHARPMINDS Tutorial Center
* STI College
* St. Therese Martin ng Lisieux School at Business High School
* United Evangelical Church School
* Union College ng Laguna
* Southbay Montessori School
* GOAL-DEN Learners Center
* iExcel Learning Hub
* Mind Builders Academy
* Rabi Mahusay na Paaralang Kristiyano

==Mga Ospital==
# Pribadong Ospital: 4 Mga Yunit sa Pangkalusugan sa Bukid: 2 Pamahalaang Ospital: 1 Mga Sentro sa Kalusugan: 26
# Laguna Medical Center
# Santa Cruz Laguna Polymedic, Inc.
# Laguna Doctors Hospital
# Laguna Holy Family Hospital
# Jesus the Savior Hospital

== Mga Kilalang Sikat sa Santa Cruz ==

* [[Eduardo Quisumbing]] - Biologist
* [[Ariel Magcalas]] - Dating Alkalde mula 2007-2010
*Pedro Guevara - sundalo,mambabatas,manunulat at abogado
*[[Agueda Kahabagan]] - Bayani at Unang Babaeng Heneral ng Unang Republika ng Pilipinas


==Wika ng Santa Cruz Laguna==
2                  Ang pangunahing wika na sinasalita sa Santa Cruz, Laguna ay Tagalog. Dahil ito ang kabisera ng lalawigan, ang dayalekto ng Tagalog na ginagamit dito ay malapit sa pambansang pamantayan, ngunit may impluwensya rin ng lalawigan ng Laguna kung saan karaniwang ginagamit ang mga salitang may malalim na ugat na katutubo.Bukod sa Tagalog, ang Ingles ay malawakang ginagamit at nauunawaan sa mga transaksyon, edukasyon, at negosyo sa buong bayan.

==Santa Cruz Laguna vs Batangas dialekto==

Maiuugnay ang wika ng Batangas at Santa Cruz, Laguna sa pamamagitan ng kanilang iisang ugat bilang mga diyalekto ng wikang Tagalog. Ang dalawang lugar ay kapwa bahagi ng rehiyon ng Timog Katagalogan (CALABARZON).Kahit may sariling katangian ang bawat isa, narito ang mga pangunahing punto kung paano sila nagkakaugnay at nagkakaiba:1. Iisang Pamilya ng Wika (Tagalog)Mutual Intelligibility: Ang mga taga-Santa Cruz at mga taga-Batangas ay puno na nagkakaintindihan. Hindi nila kailangan ng tagasalin dahil iisang wika ang kanilang batayan—ang Tagalog.2. Impluwensya ng Lumang TagalogSinaunang Bokabularyo: Ang Batangas Tagalog ay kilala sa pagpapanatili ng mga salitang galing sa Lumang Tagalog. Dahil magkapitbahay ang Laguna at Batangas, ang Santa Cruz (bilang kabisera ng Laguna) ay gumagamit din ng ilang malalalim na salitang Tagalog na pamilyar sa mga Batangueño, kumpara sa Tagalog ng Metro Manila na mas makabago at may halong Taglish.3. Paggamit ng Aspekto ng Pandiwa (Halimbawa: &quot;Na-&quot; vs &quot;Nag-&quot;)Pandiwa: May pagkakatugma ang Laguna at Batangas sa paggamit ng unlaping &quot;Na-&quot; para sa mga kilos na kasalukuyang nangyayari (present progressive).Halimbawa: Ang salitang &quot;Nakain&quot; ay ginagamit sa parehong lalawigan na ang ibig sabihin ay &quot;kumakain&quot;. Sa Maynila, ang &quot;nakain&quot; ay karaniwang nangangahulugang &quot;pwedeng kainin&quot; o &quot;hindi sinasadyang nakain&quot;.4. Ang Pangunahing Pagkakaiba: Punto at EkspresyonAng Punto (Accent): Ang Batangas ay kilala sa napakatapang, mabilis, at pa-kantang punto (pitch accent). Ang Santa Cruz naman ay may mas banayad na punto, na mas malapit sa pormal o estandardisadong Tagalog ngunit may natatanging indayog ng Laguna.Mga Ekspresyon: Ang tanyag na katagang &quot;Ala eh!&quot; at paggaamit ng &quot;ga&quot; (katumbas ng ba) ay taal sa Batangas. Sa Santa Cruz, mas karaniwang gamitin ang pangkalahatang &quot;ba&quot; o iba pang lokal na ekspresyon sa Laguna.[[:en:Santa Cruz, Laguna]][[:en:Batangas]]

*Felicismo T. San Luis - Gobernador ng Laguna mula 1960-1992

==Mga sanggunian==
{{Reflist}}

==Mga Kawing Panlabas==
*[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }}
*[http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html 2010 Philippine Census Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625153211/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html |date=2012-06-25 }}

{{Laguna}}
{{Philippine Provincial Capitals}}

[[Kategorya:Mga bayan ng Laguna]]</text>
      <sha1>n9mfwvonpuq6mpzwztwx7d7ctpwa6ba</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212098</id>
      <parentid>2212094</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>/* Klima */ Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2212098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14497" sha1="pnx45tctffwmy7pqb6f9892qesi5jd4" xml:space="preserve">{{multiple issues|
{{copyedit|date=Oktubre 2020}}
{{cleanup|date=Oktubre 2020}}
{{better translation|date=Oktubre 2020}}
}}
{{Infobox Philippine municipality 2
| infoboxtitle     = Bayan ng Santa Cruz
| native_name      = ᜐᜈ̟ᜆ ᜃ̟ᜇ̵̱ᜐ
| sealfile         = SantaCruz_Large.thumbnail.jpg
| locatormapfile   = {{PH wikidata|image_map}}
| caption          = Mapa ng Laguna na nagpapakita ng lokasyon ng Santa Cruz.
| region           = [[CALABARZON]] (Region IV-A)
| province         = [[Laguna]]
| districts        = 
| barangays        = 26
| class            = Unang Klase
| mayor            = Hon. Edgar S. San Luis.
| founded          = 1602
| areakm2          = 526234
| population_as_of = 2000
| population_total          = 92694
| population_density_km2       = 
|vice_mayor=Laarni A. Malibiran}}

Ang '''Bayan ng Santa Cruz''' ay isang unang klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at kabisera ng [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng Laguna, [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan.

==Kasaysayan==
Sa huling dekada ng ika-16 na siglo, ang Santa Cruz ay dating mahusay na baryo ng kasalukuyang munisipalidad ng Lumban, pati na rin ang iba pang mga napapanahong bayan tulad ng Pagsanjan, Cavinti, Paete at Pangil. Noong 6 Setyembre 1602, naghiwalay si Santa Cruz mula sa Lumban at naging isang pueblo kasama ang simbahan at pamahalaang lokal.

Mula nang maitatag ito noong 1602, ang bayan ay nawasak ng mapanganib na puwersa tulad ng sunog, bagyo, baha at paninira sa tao noong Rebolusyong Pilipino ng 1896–1899, ang giyera ng Kalayaan ng Pilipinas (1899–1902), Labanan ng Santa Cruz, ang pag-atake ng mga Tulisanes (bandido) sa panahon ng Espanya. Ang mga tropang Pilipino ng pre-war 4th at 42nd Infantry Division ng Philippine Commonwealth Army at kinikilalang mga gerilya ay nagmula rin sa bayan at nasangkot sa Second Battle ng Santa Cruz noong 26 Enero 1945.

Nailalarawan sa pamamagitan ng mga mayabong na lupaing patag na matatagpuan sa baybayin ng Laguna de Bay, ang batayang pang-ekonomiya ng bayan ay tradisyunal na nakaangkla sa dalawang pangunahing industriya, lalo na ang agrikultura at pangingisda na nananatili pa rin hanggang sa kasalukuyan. Dahil sa madiskarteng kinalalagyan ng Santa Cruz na may kaugnayan sa iba pang mga pamayanan sa baybayin tungkol sa lawa, ang mga aktibidad sa pangangalakal ay nagsimula rin sa bayan noong mga unang araw ng pag-areglo. Ang bayan na maayos na palaging naging pokus ng mga aktibidad na magagamit upang ma-access sa iba pang mga lugar na may baybayin dahil sa nababagtas na Santa Cruz River bukod sa mismong Laguna de Bay. Mula noong mga unang araw na iyon, ang tubig ang pangunahing mode ng transportasyon.

Ngayon, ang Santa Cruz ay nagsisilbing kabisera ng Laguna at itinuturing na sentro ng negosyo at komersyo sa silangang bahagi ng lalawigan.

==Heograpiya==
Pagtingin sa himpapawiran kasama si Santa Cruz sa gitna at ang Pila sa harapan

Nakatayo sa gitnang bahagi ng lalawigan ng Laguna sa timog-silangang baybayin ng Laguna de Bay, ang Santa Cruz ay namamalagi ng 87 kilometro (54&amp;nbsp;mi) timog-silangan ng Metro Manila sa pamamagitan ng Calamba at makikita ang heograpiya sa humigit-kumulang na 14 degree 17 'latitude at 121 degrees 25' longitude. Ang munisipalidad ay hangganan sa hilaga at hilaga-kanluran ng Laguna de Bay, sa hilagang-silangan ng Lumban, sa silangan ng Pagsanjan, sa timog-silangan ng Magdalena, sa timog ng Liliw, at sa timog-kanluran ng Pila . Mayroon itong 26 na mga barangay at sumasaklaw sa tinatayang lugar ng 3860 hectares na binubuo ng halos 2% ng kabuuang lupa sa Lalawigan ng Laguna.

Lawak ng Lupa: 3,860 hectares

Tirahan: 381.97

Komersyal: 35.96

Institusyon: 92.17

Functional Open Space: 31.27

Mga Kalsada: 157.73

Kabuuang Built-up: 696.10

Pang-agrikultura: 3,048.57

Espesyal na Paggamit: 115.33

==Geology==
Ang dalawang uri ng mga bato na matatagpuan sa Santa Cruz ay alluvium at clastic rock. Ang mga clastic rock ay matatagpuan sa silangang bahagi ng munisipalidad partikular sa Barangay Alipit, San Jose, Oogong, Jasaan, San Juan, Palasan, at mga bahagi ng Barangays Pagsawitan, Patimbao, Bubukal, Labuin at Malinao. Ang mga batong ito ay binubuo ng inter-bedded shale at sandstone na may paminsan-minsang mga manipis na lente ng limestone, tuff, at reworked sandy tuffs, calcareous sandstone at partly tuffaceous shale.

==Klima==
Walang winter o aktwal na taglamig sa Santa Cruz, Laguna dahil ito ay nasa bansang tropikal. Sa halip, nararanasan dito ang &quot;cool season&quot; (karaniwang mula Nobyembre hanggang Pebrero), kung saan umiiral ang hanging Amihan.Ang klima sa panahong ito ay nailalarawan sa mga sumusunod:Temperatura: Ang mga araw ay karaniwang mainit ngunit may katamtamang lamig sa gabi. Ang pinakamataas na temperatura ay umaabot sa 30° C hanggang 40 ° C,  Sa araw ng  tag araw o Summer pinakamababa ay nasa 21° C hanggang 25° C.Sa araw ng Taglamig o Amihan season 
Sa mga Kalapit na Sakop ng Santa Cruz ay mas mas mababa ang temperatura dahil sa mataas  na elevation ng Lupa katulad ng San Juan Santa Cruz Laguna hanggang Oogong Laguna average ng  temperatura ay nasa 18°c hanggang 28 °c  sa panahon ng taglamig ang summer naman ay nasa 30° c mas malamig ito kumpara sa bayan ng Santa Cruz dahil mas malapit ito sa mount Banahaw sa pakitan ng Santa Cruz Laguna at Quezon province

==Mga Barangay==
Ang bayan ng Santa Cruz ay nahahati sa 26 [[barangay]].
[[File:Santa Cruz Laguna.jpg|thumb|right|Pamilihang Bayan ng Santa Cruz malapit sa Mababang Paaralan ng Santisima]]

&lt;table border=0&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td valign=top&gt;
* Alipit
* Bagumbayan
* Bubukal
* Calios
* Duhat
* Gatid
* Jasaan
* Labuin
* Malinao
* Oogong
* Pagsawitan
* Palasan
* Patimbao
&lt;/td&gt;&lt;td valign=top&gt;
* Barangay I (Pob.)
* Barangay II (Pob.)
* Barangay III (Pob.)
* Barangay IV (Pob.)
* Barangay V (Pob.)
* San Jose
* San Juan
* San Pablo Norte
* San Pablo Sur
* Santisima Cruz
* Santo Angel Central
* Santo Angel Norte
* Santo Angel Sur
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;

[[Talaksan:Pila &amp; Sta Cruz Laguna.JPG|thumb|250px|none]]

==Demograpiko==
{{Populasyon}}Sa senso noong 2015, ang populasyon ng Santa Cruz, Laguna, ay 117,605 katao, [3] na may density na 3,000 mga naninirahan kada square square o 7,800 na mga residente bawat square mile.

==Economy==
Taunang koleksyon ng buwis sa lokal na pamahalaan:

2008 - ₱ 160,196,679.38

2007 - ₱ 135,792,097.46

2006 - ₱ 128,812,429.41

2005 - ₱ 117,351,293.14

==Commerce==
Ang kabisera ng lalawigan ng Laguna, Santa Cruz ay nagsisilbing sentro ng serbisyo ng lalawigan partikular para sa mga munisipalidad sa hilagang-silangang bahagi nito.

Ang kalakalan at komersyo ay mananatiling maging isa sa pangunahing mga gawaing pang-ekonomiya sa lokalidad. Ang pagkakaroon ng mga serbisyong dyip na tumatakbo sa Lumban, Paete, Siniloan, San Pablo, Pila, Victoria, Cavinti-Caliraya, Luisiana, Majayjay, Calumpang, Nagcarlan, Liliw, Magdalena, Pagsanjan, Lucban, Lucena at Calamba ay lalong nagpahusay sa papel ng munisipyo bilang isang commerce at sentro ng kalakalan.

Ang sentro ng mga aktibidad sa negosyo ay nasa poblacion partikular sa Barangay V kung saan nakalagay ang apat (4) na mga gusali ng Public Market.

Maraming pagtatatag ang Santa Cruz na nagbibigay ng kontribusyon sa kaunlaran nito. Ang pag-unlad sa paligid na ito ay naging isang uri ng komersyal na quasi-tirahan tulad ng ipinamalas ng paglaganap ng mga istraktura na ginagamit pareho para sa mga layuning pang-negosyo at tirahan ng mga nagmamay-ari / may-ari. Mayroon ding konsentrasyon ng mga negosyo sa seksyon ng pambansang haywey / expressway lalo na ang Barangay Gatid kung saan matatagpuan ang isang Mall, at ang inabandunang PNR Railway (kalsada) habang kapansin-pansin ang isang pattern ng pag-unlad na komersyal sa kahabaan ng Quezon Avenue at sa tabi ng old highway at Pedro Guevarra Avenue. Sa kahabaan ng P Guevarra Avenue, maraming mga establisyemento ang matatagpuan din tulad ng Mga Ospital, tanggapan ng Meralco, tanggapan ng PLDT, Red Cross, maraming Mga Instituto sa Pagbabangko, at Executive Emcent Lending Company. Mayroon ding SL Agritech Corporation, sa Barangay Oogong, Santa Cruz, Laguna,

==Mga punto ng interes==
Ang Santa Cruz ay maaaring walang likas na mga lugar ng turista at walang malawak na lugar upang mapaunlad ngunit isang bagay na ipinagmamalaki ng mga tao ng Santa Cruz ay ang mga lokal na pagkain na magagamit sa bayan. Ipinagmamalaki ni Santa Cruz ang sikat na puting keso o kesong puti, na sariwang gawa sa gatas ng carabao.

* Aglipayan Cathedral kasama ang aming Lady of maulawin shrine.
* Emilio Jacinto Shrine Burial Site
* Villa Valenzuela
* Santa Cruz Town Plaza
* Immaculate Concepcion Parish Church
* Kesong puti Festival - Abril 4–11
* Anilag Festival - Marso 8-17
* Camp Allen Training &amp; Development Center

==Mga Kaganapan==
Nag-host si Santa Cruz ng Palarong Pambansa mula Mayo 4–10, 2014. [9]

==Edukasyon==

===Mga paaralang kindergarten===
Pampubliko: 35

Pribado: 10

===Elementary===
Pampubliko: 16

Pribado: 11

===Mataas na paaralan===
Pampubliko: 2

Pribado: 6

===Mga Kolehiyo===
Pampubliko: 2

Pribado: 8

Bokasyonal:

Pampubliko: 1

Pribado: 2

Bilang ng mga mag-aaral:

Elementarya: 15,291

High school: 8,155

Tertiary: 10,914

==Bahagyang listahan ng mga paaralan==
* Santa Cruz Central Elementary School (The Central School of Santa Cruz)
* Bagumbayan Elementary School
* Bubukal Elementary School
* Elementary School ng Calios
* Duhat Elementary School
* Gatid Elementary School
* Oogong Elementary School
* Pagsawitan Elementary School
* Palasan Elementary School
* Patimbao Elementary School
* Paaralang Elementarya ng San Jose
* Santisima Cruz Elementary School
* Santo Angel Central Elementary School
* Santo Angel Norte Elementary School
* Santo Angel Sur Elementary School
* Silangan Elementary School
* Pedro Guevara Memorial National High School
* Pangunahing Christian International School at Special Education Center, Inc.
* ACTS Computer College
* AMA Computer University
* AMA Computer Learning Center
* Capitol View Christian School
* Immaculate Conception Catholic College (dating Don Bosco High School)
* Laguna Santiago Educational Foundation Inc.
* Laguna Senior High School
* Laguna State Polytechnic University
* Laguna University
* Little Javannah Montessori School
* Our Lady of Maulawin Educational Foundation, Inc.
* Unibersidad ng Kababaihan ng Pilipinas
* Maranatha Christian Academy
* SHARPMINDS Tutorial Center
* STI College
* St. Therese Martin ng Lisieux School at Business High School
* United Evangelical Church School
* Union College ng Laguna
* Southbay Montessori School
* GOAL-DEN Learners Center
* iExcel Learning Hub
* Mind Builders Academy
* Rabi Mahusay na Paaralang Kristiyano

==Mga Ospital==
# Pribadong Ospital: 4 Mga Yunit sa Pangkalusugan sa Bukid: 2 Pamahalaang Ospital: 1 Mga Sentro sa Kalusugan: 26
# Laguna Medical Center
# Santa Cruz Laguna Polymedic, Inc.
# Laguna Doctors Hospital
# Laguna Holy Family Hospital
# Jesus the Savior Hospital

== Mga Kilalang Sikat sa Santa Cruz ==

* [[Eduardo Quisumbing]] - Biologist
* [[Ariel Magcalas]] - Dating Alkalde mula 2007-2010
*Pedro Guevara - sundalo,mambabatas,manunulat at abogado
*[[Agueda Kahabagan]] - Bayani at Unang Babaeng Heneral ng Unang Republika ng Pilipinas


==Wika ng Santa Cruz Laguna==
2                  Ang pangunahing wika na sinasalita sa Santa Cruz, Laguna ay Tagalog. Dahil ito ang kabisera ng lalawigan, ang dayalekto ng Tagalog na ginagamit dito ay malapit sa pambansang pamantayan, ngunit may impluwensya rin ng lalawigan ng Laguna kung saan karaniwang ginagamit ang mga salitang may malalim na ugat na katutubo.Bukod sa Tagalog, ang Ingles ay malawakang ginagamit at nauunawaan sa mga transaksyon, edukasyon, at negosyo sa buong bayan.

==Santa Cruz Laguna vs Batangas dialekto==

Maiuugnay ang wika ng Batangas at Santa Cruz, Laguna sa pamamagitan ng kanilang iisang ugat bilang mga diyalekto ng wikang Tagalog. Ang dalawang lugar ay kapwa bahagi ng rehiyon ng Timog Katagalogan (CALABARZON).Kahit may sariling katangian ang bawat isa, narito ang mga pangunahing punto kung paano sila nagkakaugnay at nagkakaiba:1. Iisang Pamilya ng Wika (Tagalog)Mutual Intelligibility: Ang mga taga-Santa Cruz at mga taga-Batangas ay puno na nagkakaintindihan. Hindi nila kailangan ng tagasalin dahil iisang wika ang kanilang batayan—ang Tagalog.2. Impluwensya ng Lumang TagalogSinaunang Bokabularyo: Ang Batangas Tagalog ay kilala sa pagpapanatili ng mga salitang galing sa Lumang Tagalog. Dahil magkapitbahay ang Laguna at Batangas, ang Santa Cruz (bilang kabisera ng Laguna) ay gumagamit din ng ilang malalalim na salitang Tagalog na pamilyar sa mga Batangueño, kumpara sa Tagalog ng Metro Manila na mas makabago at may halong Taglish.3. Paggamit ng Aspekto ng Pandiwa (Halimbawa: &quot;Na-&quot; vs &quot;Nag-&quot;)Pandiwa: May pagkakatugma ang Laguna at Batangas sa paggamit ng unlaping &quot;Na-&quot; para sa mga kilos na kasalukuyang nangyayari (present progressive).Halimbawa: Ang salitang &quot;Nakain&quot; ay ginagamit sa parehong lalawigan na ang ibig sabihin ay &quot;kumakain&quot;. Sa Maynila, ang &quot;nakain&quot; ay karaniwang nangangahulugang &quot;pwedeng kainin&quot; o &quot;hindi sinasadyang nakain&quot;.4. Ang Pangunahing Pagkakaiba: Punto at EkspresyonAng Punto (Accent): Ang Batangas ay kilala sa napakatapang, mabilis, at pa-kantang punto (pitch accent). Ang Santa Cruz naman ay may mas banayad na punto, na mas malapit sa pormal o estandardisadong Tagalog ngunit may natatanging indayog ng Laguna.Mga Ekspresyon: Ang tanyag na katagang &quot;Ala eh!&quot; at paggaamit ng &quot;ga&quot; (katumbas ng ba) ay taal sa Batangas. Sa Santa Cruz, mas karaniwang gamitin ang pangkalahatang &quot;ba&quot; o iba pang lokal na ekspresyon sa Laguna.[[:en:Santa Cruz, Laguna]][[:en:Batangas]]

*Felicismo T. San Luis - Gobernador ng Laguna mula 1960-1992

==Mga sanggunian==
{{Reflist}}

==Mga Kawing Panlabas==
*[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }}
*[http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html 2010 Philippine Census Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625153211/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html |date=2012-06-25 }}

{{Laguna}}
{{Philippine Provincial Capitals}}

[[Kategorya:Mga bayan ng Laguna]]</text>
      <sha1>pnx45tctffwmy7pqb6f9892qesi5jd4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hinulugang Taktak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32888</id>
    <revision>
      <id>2212232</id>
      <parentid>2105228</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:36:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4211" sha1="i92pst7llcwu6urkz04v43odpidp9zm" xml:space="preserve">[[File:HinulugangTaktakjf5167_03.JPG|thumb|Hinulugang Taktak]]

Ang '''Hinulugang Taktak''' ay isang [[talon]] sa [[Pilipinas]] na matatagpuan sa lalawigan ng [[Rizal]] sa pulo ng [[Luzon]]. Binansagang isang Pambansang Liwasan ang napapalibutang lugar ng talon sa ilalim ng pangangasiwa ng [[Kagawaran ng Kapaligiran at Likas na Yaman (Pilipinas)|Kagawaran ng Kapaligiran at Likas na Yaman]] (DENR)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://global.nus.edu.sg/apcel/dbase/filipino/regs/phrnipa.html |access-date=2007-10-31 |archive-date=2005-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051206053608/http://global.nus.edu.sg/apcel/dbase/filipino/regs/phrnipa.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, Pamahalaang Lalawigan ng Rizal at Pamahalaang Panglungsod ng Antipolo&lt;ref&gt;[http://calabarzon.denr.gov.ph/index.php/photo-releases/408-hinulugang-taktak-to-be-co-managed-by-denr-lgus-of-rizal-province-and-antipolo-city Hinulugang Taktak to be co-managed by DENR, LGUs of Rizal Province and Antipolo City]&lt;/ref&gt;. Isa ang talon sa dalawang pinakapopular na lugar na panturismo sa [[Lungsod ng Antipolo]], and kabisera ng Rizal, kasabay ng [[Katedral ng Antipolo]]. Noong 1990, inihayag bilang isang Pambansang Dambanang Makasaysayan ang Hinulugang Taktak sa pagpasa ng Batas Republika Blg. 6964.&lt;ref&gt;[http://elibrary.supremecourt.gov.ph/republic_acts.php?doctype=Republic%20Acts&amp;docid=a45475a11ec72b843d74959b60fd7bd645c3bdb4785c0 Republic Act No. 6964]{{Dead link|date=Septiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Noong 2000, idineklara ang Hinulugang Taktak bilang isa sa mga protektadong tanawain ng Pilipinas alinsunod sa Batas Republika Blg. 7586.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.officialgazette.gov.ph/2000/11/17/proclamation-no-412-s-2000/ |title=Proclamation No. 412, s. 2000 &lt;nowiki&gt;{{!}}&lt;/nowiki&gt; Official Gazette of the Republic of the Philippines |access-date=2017-09-09 |archive-date=2018-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180529204024/http://www.officialgazette.gov.ph/2000/11/17/proclamation-no-412-s-2000/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang tubig ng talon ay madumi at hindi na angkop para paliguan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20090830-222660/Hinulugang-Taktak-gets-a-P100-M-makeover |access-date=2013-07-22 |archive-date=2013-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029184014/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20090830-222660/Hinulugang-Taktak-gets-a-P100-M-makeover |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ngunit marami sa Lokal at Pambansang Pamahalaan ay kumikilos para mailigtas  ang natural  nitong kagandahan at sinisikap para mapangalagaan ang itaas na bahagi nito para gawing liwasan,at hindi para maabuso at pagtapunan ng dumi.

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga kawing panlabas==

* [http://antipolo.gov.ph/tourist_desti.php Antipolo Tourist Destinations (websayt ng Lungsod Antipolo)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021024150/http://www.antipolo.gov.ph/tourist_desti.php |date=2007-10-21 }} (Ingles)
* [http://www.antipolo.gov.ph/localattraction.php Antipolo Tourist Destinations (websayt ng Lungsod ng Antipolo)]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130313235440/http://antipolo.gov.ph/localattraction.php |date=2013-03-13 }}
* [http://www.antipolo.gov.ph/festivals.php Antipolo festivals (websayt ng Lungsod ng Antipolo)]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160122050855/http://www.antipolo.gov.ph/festivals.php |date=2016-01-22 }}
* [http://www.antipolo.gov.ph/hotels.php Hotels and Resorts Destinations (websayt ng Lungsod ng Antipolo)]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130509084241/http://antipolo.gov.ph/hotels.php |date=2013-05-09 }}
* [http://www.antipolo.gov.ph/restaurants.php Antipolo resorts and restaurants Destinations (websayt ng Lungsod ng Antipolo)]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510221039/http://antipolo.gov.ph/restaurants.php |date=2013-05-10 }}
{{coord|14|35|49|N|121|09|54|E|region:PH_type:landmark_source:kolossus-dewiki|display=title}}

[[Category:Rizal]]
[[Category:Talon sa Pilipinas]]
[[Category:Protektadong Tanawin ng Pilipinas]]

{{Philippines-geo-stub}}</text>
      <sha1>i92pst7llcwu6urkz04v43odpidp9zm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Daniel Razon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35964</id>
    <revision>
      <id>2212157</id>
      <parentid>2192751</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:15:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6590" sha1="9ntafi0huxw762mccppk1oyn1u1br7o" xml:space="preserve">{{BLP unsourced|date=Setyembre 2017}}
&lt;!--NOTE TO EDITORS: Do not add any material, especially libelous material, to this article unless it is '''clearly''' supported by a reliable published source, such as a newspaper. See [[Wikipedia:Biographies of living persons]] for the policy on sourcing articles about living people.--&gt;
{{Infobox person
| name           = Daniel S. Razon
| image          = {{#property:P18}}
| caption        =
| birth_date     = {{birth date and age|1967|10|11}}
| birth_place    = [[Bulacan]], [[Philippines]]
| nationality    = [[Filipino people|Filipino]]
| relatives      = [[Eliseo Soriano]]
| title          = Mr. Public Service
| death_date     =
| death_place    =
| occupation     = [[Television host]], [[Singer]], Vice-Presiding Minister
| credits        =
''[[Gising Pilipinas]]'' anchor &lt;br/&gt;
''[[Compañero Y Compañera]]'' co-host &lt;br/&gt;
''[[Unang Hirit]]'' co-host (2001 - 2005)&lt;br/&gt;
''[[Frontpage: Ulat ni Mel Tiangco]]'' alternate anchor (2001 - 2004)&lt;br/&gt;
''[[Saksi|SAKSI]]'' alternate anchor (2001 - 2005)&lt;br/&gt;
''[[24 Oras]]'' alternate anchor (2004-2005) &lt;br/&gt;
''[[Ang Dating Daan]]'' co-host &lt;br/&gt;
''[[Good Morning Kuya]]'' main anchor 
| spouse         = Arlene Ruga Razon
| parents        =
| children       = Daniel S. Razon Jr.
| URL            = http://www.danielrazon.com/
|}}

Si '''Daniel Soriano Razón''' (''Daniel &quot;Kuya&quot; Razon'' ipinanganak 11 Oktubre 1967) ay isang brodkaster at mang-aawit sa Pilipinas. Siya rin ang Pangalawang Lingkod Pangkalahatan (dating tawag na Pangalawang Tagapangasiwang Pangkalahatan) ng [[Members Church of God International]]. Pinapangunahan niya ang pag-aalaga at pagpapanatili ng ADD Convention Center sa [[Apalit, Pampanga|Apalit]], [[Pampanga]].

== Background ==
=== GMA-7 ===
Si '''Daniel Razón''' ay dating naging host ng Unang Hirit at Saksi (kasama si Arnold Clavio) sa himpilang [[GMA]].

=== Buhay sa UNTV-37 ===
Si Daniel Razon na minsan tinatawag na Mr. Public Service ay may klinikang libre at sa UNTV studio sa [[Quezon City]].

== Kontrobersiya ==

=== Alyansa sa Bagong Henerasyon Party-list ===
Noong 2025, nasangkot sa kontrobersiya si Daniel Razon dahil sa umano'y tahimik ngunit sistematikong pagsuporta ng [[Members Church of God International]] (MCGI), ang grupong kanyang pinamumunuan, sa [[Bagong Henerasyon|Bagong Henerasyon Party-list]]. Ayon sa mga ulat mula sa grupong MCGI Exiters, ginamit umano ang mga resources ng simbahan—kabilang ang mga volunteer, sasakyan, at media platforms gaya ng [[UNTV (Pilipinas)|UNTV]]—para isulong ang kandidatura ni Roberto Nazal Jr., isang negosyanteng konektado sa DV Boer farm scheme, bilang pangunahing nominee ng BH Party-list.&lt;ref name=&quot;UnholyAlliance&quot;&gt;{{cite web |title=MCGI’s Unholy Alliance with BH Partylist Exposes Hypocrisy, Pork Barrel Politics, and Electoral Violations |url=https://www.mcgiexiters.org/post/mcgi-s-unholy-alliance-with-bh-partylist-exposes-hypocrisy-pork-barrel-politics-and-electoral-viol |website=mcgiexiters.org |date=May 18, 2025 |access-date=May 24, 2025 |archive-date=Mayo 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523024215/https://www.mcgiexiters.org/post/mcgi-s-unholy-alliance-with-bh-partylist-exposes-hypocrisy-pork-barrel-politics-and-electoral-viol |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Pinuna rin sa mga ulat ang umano'y pagkakaroon ng &quot;quid pro quo&quot; o palitan ng pabor sa pagitan ng simbahan at ng BH Party-list, kabilang ang pag-endorso kapalit ng koneksyon sa pondo ng pamahalaan. Iniuugnay din si Razon sa mga aktibidad ng kampanya sa pamamagitan ng kanyang presensya at impluwensiya sa mga event na pinangungunahan ng mga kaalyadong personalidad mula sa parehong grupo.&lt;ref name=&quot;BillionaireDreams&quot;&gt;{{cite web |title=Holy Schemes and Billionaire Dreams: The DV Boer–MCGI Nexus Fueling BH Party-list’s Rise to Power |url=https://www.mcgiexiters.org/post/holy-schemes-and-billionaire-dreams-the-dv-boer-mcgi-nexus-fueling-bh-party-list-s-rise-to-power |website=mcgiexiters.org |date=May 16, 2025 |access-date=May 24, 2025 |archive-date=Mayo 24, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250524020339/https://www.mcgiexiters.org/post/holy-schemes-and-billionaire-dreams-the-dv-boer-mcgi-nexus-fueling-bh-party-list-s-rise-to-power |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Pagbabago ng Nilalaman at Estilo ng Pangangaral ===
Matapos ang pagkamatay ni Bro. Eli Soriano noong 2021, si Razon ang naging pangunahing lider at tagapagsalita ng MCGI. Sa ilalim ng kanyang pamumuno, iniwan ng grupo ang tradisyonal na istilo ng pangangaral gaya ng Bible Expositions at doktrinal na debate, at nag-shift sa mga programang pang-aliw tulad ng *Serbisyong Kapatiran* at *Kristiano Drama* na ipinalalabas sa UNTV. Ang pagbabagong ito ay tinukoy ng ilang tagamasid bilang &quot;Kuyanomics,&quot; o ang estratehiya ni Razon upang mapanatili ang atensyon ng publiko sa gitna ng bumababang interes sa doktrina.&lt;ref name=&quot;Kuyanomics&quot;&gt;{{cite web |title=Failed Kuyanomics: Why MCGI Will Not Survive Irrelevance |url=https://www.mcgiexiters.org/post/failed-kuyanomics-why-mcgi-will-not-survive-irrelevance |website=mcgiexiters.org |date=April 26, 2025 |access-date=May 24, 2025 |archive-date=Mayo 24, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250524020741/https://www.mcgiexiters.org/post/failed-kuyanomics-why-mcgi-will-not-survive-irrelevance |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Tinuligsa ng mga dating miyembro ang pagbabagong ito, at ayon sa kanila ay hindi kayang tularan ni Razon ang istilo ni Soriano, na kilala sa matalas at bukas na diskusyong doktrinal. Itinuturing ito ng ilan bilang indikasyon ng krisis sa pananalapi at pamumuno sa loob ng organisasyon.

=== Isyu ng Sekularismo at Pampublikong Pondo ===
May mga ulat na ipinapakita rin ang paggamit ng MCGI ng mga pampublikong lugar, tulong mula sa mga lokal na opisyal, at mga programang may kahalintulad sa proyekto ng pamahalaan na ipinapakita sa UNTV. Pinuna ito ng mga grupo para sa transparency, dahil sa diumano’y pagsasanib ng relihiyosong impluwensiya sa gawaing sibiko o pampamahalaan. Bagaman walang direktang reklamo laban kay Razon sa korte ukol dito, nagpahayag ang ilang legal experts na maaaring magkaroon ng pagsuway sa prinsipyo ng [[separation of church and state]] sa ilalim ng 1987 Konstitusyon ng Pilipinas.


== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Panlabas na kawing ==
* {{imdb name|id=2062363}}
* [http://www.danielrazon.com/ Daniel Razón's website]

{{Members Church of God International}}
{{Dating Daan}}

[[Kategorya:Kristiyanismo]]
[[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Ipinanganak noong 1967]]

{{stub}}</text>
      <sha1>9ntafi0huxw762mccppk1oyn1u1br7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eloise (mga aklat)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44597</id>
    <revision>
      <id>2212180</id>
      <parentid>2183825</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4710" sha1="6pq6qjfx0z4mu1f0fvk6gqkdj38vh44" xml:space="preserve">{{Orphan|date=Hulyo 2021}}
{{italic title}}
{{Infobox Book
| name          = Eloise
| title_orig    = 
| translator    = 
| image         = Eloise Logo.svg
| image_caption = Logo ng ''Eloise'' na serye ng aklat
| author        = [[Kay Thompson]]
| illustrator   = [[Hilary Knight]]
| cover_artist  = 
| country       = 
| language      = 
| series        = 
| subject       = 
| genre         = 
| publisher     = [[Simon &amp; Schuster]]
| pub_date      = 1955
| english_pub_date = 
| media_type    = 
| pages         = 
| isbn          = 
| oclc          = 
| preceded_by   = 
| followed_by   = 
}}
Ang '''''Eloise''''' ay isang serye ng aklat na isinulat ni [[Kay Thompson]] at iginuhit ni [[Hilary Knight]].  Si Eloise ay isang batang nakatira sa tanyag na [[Plaza Hotel]] sa [[New York City]], kasama ang kanyang Nanny, ang alaga niyang [[aso]] na si Weenie, at ang [[pagong]] na si Skipperdee.

Noong 2003, dalawang [[pelikula]] base sa unang dalawang aklat ang ginawa ng [[Walt Disney]] Television, pinamagatang ''Eloise at the Plaza'' at ''Eloise at Christmastime'', na ginampanan ni [[Sofia Vassilieva]] bilang Eloise at ni [[Julie Andrews]] bilang Nanny.  Noong 2006, isang [[animadong serye]] base sa mga karakter ng libro ang ipinalabas sa [[Starz!|Starz! Kids &amp; Family]], na pinagbibidahan ni [[Mary Matilyn Mouser]] bilang Eloise at ni [[Lynn Redgrave]] bilang Nanny.

Isang pelikula na pinamagatang ''Eloise in Paris'' ang nilikha ni [[Nigel Cole]], direktor ng ''[[Calendar Girls]]'' at ''[[A Lot Like Love]]'', na plano sanang ipalabas noong 2008. Si [[Uma Thurman]] ang napiling gumanap bilang ''nanny'' o yaya ni Eloise, samantalang si [[Jordana Beatty]] naman ay napiling gumanap sa papel ng bida, ngunit hindi natuloy ang produksyon ng pelikula na nahantong sa pagsasampa ng kaso laban sa Handmade Films na siyang may hawak ng produksyon.&lt;ref name=&quot;umaeloise&quot;&gt;{{cite news|url=https://deadline.com/2010/08/handmade-gets-eloise-going-again-60273|title=Uma Thurman Settles £6M ‘Eloise’ Lawsuit|website=www.deadline.com|access-date=2022-07-28|archive-date=2022-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603143018/https://deadline.com/2010/08/handmade-gets-eloise-going-again-60273/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Noong 2020 ay ipinahayag na uumpisahan uling likhain ang isang pelikulang base sa serye, na siyang isusulat ni [[Linda Woolverton]] at ipinrodus ng MRC Film.&lt;ref name=&quot;newadaptation&quot;&gt;{{Cite web |title=A new adventure for Eloise and her fans |url=https://www.eloise.com/a-new-adventure-for-eloise/ |access-date=2022-07-28 |website=Eloise.com |language=en-GB |archive-date=2022-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220728030655/https://www.eloise.com/a-new-adventure-for-eloise/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rubin&quot;&gt;{{Cite web |last=Rubin |first=Rebecca |last2=Rubin |first2=Rebecca |date=2020-11-12 |title=‘Eloise’ Live-Action Movie in the Works |url=https://variety.com/2020/film/news/eloise-at-the-plaza-movie-remake-1234830096/ |access-date=2022-07-28 |website=Variety |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kroll&quot;&gt;{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |last2=Kroll |first2=Justin |date=2020-11-12 |title=‘Beauty And The Beast’ Scribe Linda Woolverton To Pen ‘Eloise’ Adaptation For MRC Film |url=https://deadline.com/2020/11/beauty-and-the-beast-linda-woolverton-eloise-mrc-1234613378/ |access-date=2022-07-28 |website=Deadline |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Inihayag din noong Nobyembre 2025 na napili ang batikang aktor na si [[Ryan Reynolds]] na gumanap bilang kontra-bida kasama ang baguhang batang aktres na si Mae Schenk na gaganap bilang si Eloise.

==Mga aklat==
* ''[[Eloise (1955 book)|Eloise]]'' (1955)
* ''Eloise in Paris'' (1957)
* ''[[Eloise at Christmastime]]'' (1958)
* ''[[Eloise in Moscow]]'' (1959)
* ''[[Eloise Takes a Bawth]]'' (2002)&lt;ref&gt;{{Citation|last=Won Tesoriero|first=Heather|title=Welcome Back, Eloise|newspaper=Time|pages=|date=2002-02-09|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,361724,00.html|access-date=2008-04-21|archive-date=2007-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20071227062724/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,361724,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Eloise in Hollywood]]'' (2006)

==Telebisyon==
*''[[Playhouse 90]]'', &quot;Eloise&quot; (1956)
*''[[Eloise: The Animated Series]]''

==Mga pelikula==
* ''[[Eloise at the Plaza]]'' (2003)
* ''[[Eloise at Christmastime]]'' (2003)
* ''Eloise in Paris'' (Hindi natuloy)
* ''Eloise in Africa'' (Hindi natuloy)
* Walang-pamagat na pelikulang hango sa ''Eloise'' (TBA)

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* {{Official website}}

&lt;br/&gt;

[[Kategorya:Mga nobela]]
[[Kategorya:Mga serye ng animadong pelikula]]


{{stub}}</text>
      <sha1>6pq6qjfx0z4mu1f0fvk6gqkdj38vh44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Calbayog</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45574</id>
    <revision>
      <id>2212113</id>
      <parentid>2051820</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9588" sha1="3gy9aizx68nj5d55v1n3o7nk2ss75kx" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                  = Calbayog
| official_name         = Lungsod ng Calbayog &lt;small&gt; ([[Wikang Filipino|Filipino]]) &lt;/small&gt;&lt;br&gt; Syudad san Calbayog &lt;small&gt; ([[Wikang Waray|Waray]])&lt;/small&gt;
| settlement_type       = Nakapaloob na Lungsod
| image_skyline         = Calbayog from above.jpg
| image_alt             =
| image_caption         = Tanawin mula sa himpapawid ng Calbayog
| image_flag            = Calbayog flag.png
| flag_size             = 120x60px
| flag_alt              =
| image_seal            = &lt;!-- Calbayog Samar.png --&gt;
| seal_size             = 100x80px
| nickname              = Lungsod ng mga Talón
| motto                 =
| image_map             = {{PH wikidata|image_map}}
| map_alt               =
| map_caption           = Mapa ng Samar na nagpapakita ng kinaroroonan ng Calbayog
| pushpin_map           = Philippines
| pushpin_map_caption   = Kinaroroonan sa Pilipinas
| coordinates            = {{PH wikidata|coordinates}}
| coordinates_footnotes = 
| subdivision_type      = [[List of sovereign states|Country]]
| subdivision_name      = {{flag|Pilipinas}}
| subdivision_type1     = [[Rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]]
| subdivision_name1     = [[Silangang Visayas]] (Rehiyon VIII)
| subdivision_type2     = [[Lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]]
| subdivision_name2     = [[Samar (lalawigan)|Samar]]
| subdivision_type3     = [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Distrito]]
| subdivision_name3     = [[Distritong pambatas ng Samar|Unang distrito ng Samar]]
| parts_type            = [[Barangay]]
| parts_style           = para
| p1                    = 157
| established_title     = Itinatag
| established_date      =
| established_title1    = Naging lungsod
| established_date1     = Oktubre 16, 1948
| government_footnotes  = &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dilg.gov.ph/cities.php |title=Cities |publisher=Department of the Interior and Local Government |location=Quezon City, Philippines |accessdate=14 May 2013 |archive-date=9 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130309004634/http://dilg.gov.ph/cities.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| leader_title          = Aklalde
| leader_name           =  bakante
| leader_title2         = Bise Alkalde
| leader_name2          = Diego P. Rivera ([[Partido Liberal ng Pilipinas|LP]])
| leader_title3         = [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kongresista]]
| leader_name3          = Edgar Mary S. Sarmiento ([[Partido Nacionalista|NP]])
| leader_title4         = Sangguniang Panlungsod
| leader_name4          = {{Collapsible list
| title                 = Mga Konsehal
| frame_style           = border:none; padding: 0;
| list_style            = text-align:left;display:none;
| 1 = '''Ika-1 Distrito (Tinambacan-Oquendo)'''
| 2 = Raymund C. Uy
| 3 = Sylvan Josef Ayong
| 4 = Rosely Y. Mestiola
| 5 = Arturo D. Pasacas
| 6 = Josie Tan
| 7 = Billy Martires
| 8 = '''Ika-2 Distrito (Calbayog)'''
| 9 = Alex Gelera
| 10 = Darwin Irigon
| 11 = Boy Sabeniceo
| 12 = Anne P. Sabi
| 13 = Rogelio T. Casurao
| 14 = Julius A. Mancol 
| 15 = '''Ex-officiong kasapi'''
| 16 = Justiniano D. Belliza (Pangulo ng Liga ng mga Barangay)
| 17 = Dave Kevin D. Irigon (Pangulo ng Pederasyon ng SK)
}}
| total_type             = Total
| area_footnotes         = &lt;ref name=nscb&gt;{{cite web |title=Province: Samar (Western Samar) |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/province.asp?regName=REGION+VIII+%28Eastern+Visayas%29&amp;regCode=08&amp;provCode=086000000&amp;provName=SAMAR%20(WESTERN%20SAMAR) |work=PSGC Interactive |publisher=National Statistical Coordination Board |accessdate=14 May 2013 |location=Makati City, Philippines |archive-date=14 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114165804/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/province.asp?regName=REGION+VIII+%28Eastern+Visayas%29&amp;regCode=08&amp;provCode=086000000&amp;provName=SAMAR%20(WESTERN%20SAMAR) |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2         = 880.74
| area_urban_km2         = 42.85
| population_footnotes   = &lt;ref name=NSO10&gt;{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/Eastern%20Visayas.pdf |title=Total Population by Province, City, Municipality and Barangay: as of May 1, 2010 |work=2010 Census of Population and Housing |publisher=National Statistics Office |accessdate=14 May 2013 |archive-date=25 Disyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225062528/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/Eastern%20Visayas.pdf%20 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| population_total       = 172778
| population_as_of       = 2010
| population_density_km2 = auto
| population_urban       =
| population_density_urban_km2 =
| population_demonym = Calbayognon
| elevation_m        =
| blank_name_sec1    = [[Cities of the Philippines#Classification|Income class]]
| blank_info_sec1    = 1st class city&lt;ref name=nscb/&gt;
| timezone           = [[Philippine Standard Time|PHT]]
| utc_offset         = +8
| postal_code_type   = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP Code]]
| postal_code        = 6710
| area_code          = +63 55
| website            = {{URL|http://www.calbayog.gov.ph/|calbayog.gov.ph}}
}}

Ang '''Lungsod ng Calbayog ''' (&lt;small&gt;pagbigkas:&lt;/small&gt; kal•bá•yog) ay isang [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Kanlurang Samar]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.psa.gov.ph/content/highlights-philippine-population-2015-census-population |title=Archive copy |access-date=2017-05-04 |archive-date=2017-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202031551/https://www.psa.gov.ph/content/highlights-philippine-population-2015-census-population |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Mga Barangay==
Ang Lungsod ng Calbayog ay nahahati sa 157 [[barangay]].

=== Distrito ng Calbayog ===
May 85 barangay ang distrito ng Calbayog.&lt;ref name=calb&gt;{{cite web|title=List of Barangays|url=http://www.calbayog.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=52&amp;Itemid=122|website=Official Website of the City Government of Calbayog|publisher=Local Government Unit of Calbayog CityLocal Government Unit of Calbayog CityLocal Government Unit of Calbayog City|accessdate=13 Agosto 2015|archive-date=12 Agosto 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150812010145/http://www.calbayog.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=52&amp;Itemid=122|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| border=&quot;0&quot;
|-----
| valign=&quot;top&quot; |
* Acedillo
* Aguit-itan
* Alibaba
* Anislagas
* Awang East
* Awang West
* Bagacay
* Bagong Lipunan
* Balud
* Basud
* Bontay 
* Buenavista 
* Cacaransan	
* Cagbanayacao
* Cagboborac
* Cagsalaosao
* Cahumpan
* Calocnayan
* Canhumadac
* Capoocan
* Carayman
* Carmen
| valign=&quot;top&quot; |
* Central
* Cogon
* Dagum 
* Dinawacan
* Esperanza
* Gabay
* Gadgaran
* Gasdo
* Geraga-an	
* Guimbaoyan Norte
* Guimbaoyan Sur
* Guin-on	
* Hamorawon
* Helino
* Hibabngan
* Hibatang	
* Higasaan	
* Himalandrog	
* Jacinto	
* Jimautan
* Kalilihan
| valign=&quot;top&quot; |
* Kilikili
* La Paz
* Langoyon
* Lonoy
* Looc
* Mabini I
* Mancol	
* Matobato
* Maybog
* Maysalong
* Migara
* Naga
* Naguma
* Navarro
* Nijaga
* Obrero
* Olera
* Osmeña
* Pagbalican
* Palanas
* Palanogan
| valign=&quot;top&quot; |
* Panonongan
* Patong
* Payahan
* Pinamorotan
* Rawis
* Rizal I
* Roxas I
* Salvacion
* San Antonio
* San Isidro
* San Jose
* San Policarpio
* Saputan
* Sinantan
* Tabawan
* Tanval
* Tapa-e
* Tigbe
* Trinidad	
* Victory
* Villahermosa
|}

=== Distrito ng Tinambacan ===
May 27 barangay ang distrito ng Tinambacan.&lt;ref name=calb /&gt;
{| border=&quot;0&quot;
|-----
| valign=&quot;top&quot; |
* Amampacang
* Ba-ay	
* Bante	
* Bantian
* Binaliw
* Bugtong
* Caglanipao Sur
* Cagmanipes Norte
* Cagmanipes Sur
| valign=&quot;top&quot; |
* Cagnipa
* Cag-olango
* Cangomaod
* Danao I
* Danao II
* Malaga
* Malajog
* Malayog
* Malopalo
| valign=&quot;top&quot; |
* Manguino-o
* Marcatubig
* Peña
* Saljag
* San Joaquin
* Tinambacan Norte
* Tinambacan Sur
* Tinaplacan
* Tomaliguez
|}

=== Distrito ng Oquendo ===
May 45 barangay ang distrito ng Oquendo.&lt;ref name=calb /&gt;
{| border=&quot;0&quot;
|-----
| valign=&quot;top&quot; |
* Baja
* Bayo	
* Begaho
* Cabacungan
* Cabatuan	
* Cabicahan
* Cabugawan
* Cag-anahaw
* Cag-anibong
* Cagbayang
* Cagbilwang
* Capacuhan
* Catabunan
* Caybago
* Dawo
| valign=&quot;top&quot; |
* De Victoria
* Dinabongan
* Dinagan	
* Hugon Rosales
* Jose A. Roño	
* Lapaan
* Libertad	
* Limarayon
* Longsob	
* Mabini II	
* Macatingog
* Mag-ubay
* Mantaong
* Manuel Barral Sr.
* Mawacat	
| valign=&quot;top&quot; |
* Nabang
* Obo-ob
* Oquendo	
* Panlayahan
* Panoypoy
* Pilar
* Quezon
* Rizal II
* Roxas II
* San Rufino
* Sigo	
* Sinidman Occidental
* Sinidman Oriental
* Talahiban
* Tarabucan
|}

[[File:Beautiful spot of Malopalo, Calbayog City.jpg|thumb|isa ito sa makikitang magandang tanawin sa Lungsod ng Calbayog sa Malupalo]]

==Demograpiko==
{{Populasyon}}

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

==Mga Kawing Panlabas==
*[http://nap.psa.gov.ph/activestats/psgc/municipality.asp?muncode=086003000&amp;regcode=08&amp;provcode=60 Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313121122/http://nap.psa.gov.ph/activestats/psgc/municipality.asp?muncode=086003000&amp;regcode=08&amp;provcode=60 |date=2018-03-13 }}
*[http://www.calbayog.gov.ph/ www.calbayog.gov.ph]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091211205332/http://www.calbayog.gov.ph/ |date=2009-12-11 }}

{{Samar}}
{{Philippine cities}}

[[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Calbayog]]</text>
      <sha1>3gy9aizx68nj5d55v1n3o7nk2ss75kx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46041</id>
    <revision>
      <id>2212138</id>
      <parentid>2201781</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35919-05</username>
        <id>163140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga Lider sa APEC */</comment>
      <origin>2212138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13177" sha1="eqnn155kf0qsgz32cfmyjdlankntkn9" xml:space="preserve">{| border=1 align=right cellpadding=1 cellspacing=0 width=300 style=&quot;margin: 0.5em 0 1em 1em; background: #ffffff; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''Asia-Pacific Economic Cooperation'''&lt;/big&gt;
|-
| style=&quot;background:#zzzzzz;&quot; align=center colspan=2 |
{| border=0 cellpadding=2 cellspacing=0
|-
| align=center width=250 |
|-
| align=center width=250 | 
|}
|-
| align=center colspan=2 | [[Talaksan:APECMitgliedsstaaten.png|300px]]&lt;br /&gt;
|-
| '''Tanggapan ng Kalihiman'''
| {{flagicon|Singapore}} [[Singapore]]
|-
| '''Uri'''
| Grupong Pang-ekonomiya
|-
| '''Mga ekonomiyang-kasapi'''
| '''21'''
|-
| '''Tagapangasiwang&lt;br /&gt;Tagapagpaganap'''
| [[Juan Carlos Capuñay]] {{flagicon|Peru}}
|-
| '''Pagkatatag'''
| 1989
|-
| '''Websayt'''
| http://www.apec.org/
|}

Ang '''Asia-Pacific Economic Cooperation'''&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://apec2015.ph/about-apec/filipino/ | title=APEC Primer | publisher=APEC2015.ph | accessdate=6 Oktubre 2015 | archive-date=27 Agosto 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150827171747/http://apec2015.ph/about-apec/filipino/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; o '''APEC''' ay isang poro ng mga 21 bansa na napaligiran ng [[Karagatang Pasipiko]] o mga rehiyon (pinamagatang 'kasaping-ekonomiya') upang talakayin ang ekonomiyang panrehiyon, kooperasyon, kalakalan at pamumuhunan. Ipinahayag ng organisasyon na ang bahagdan ng populasyon ng daigdig ay halos 60%, halos 56% ng pandaigdigang [[pangkalahatang kitang pantahanan]] ([[Pangkalahatang kitang pantahanan|GDP]]) at halos 49% ng pandaigdigang kalakalan. Ang mga gawain, kasama ang mga taunang pagpupulong ng mga ministro ng mga kasapi, ay isinasaayos ng Sekretarya ng APEC.

Ang organisasyon ay nagdadaos ng Pagpupulong ng mga Pinunong Ekonomiko ng APEC (AELM), ang taunang pagtitipon na dinadaluhan ng mga puno ng pamahalaan ng mga kasapi ng APEC maliban sa [[Taiwan]] na nasa ilalim ng pangalang [[Chinese Taipei]], na may kinatawan na opisyal na pangministeryo nang dahil sa pagpipilit ng Tsina. Taon-taon, ang lugar ng pagdaraos ng pagtitipon ay umiikot sa mga kasaping-ekonomiya, at ang tanyag na tradisyon na ginagawa ng mga pinuno ay magsusuot ng pambansang kasuotan ng kasaping punung-abala.

== Mga kasapi ==
* Mga likas na kasapi [[Nobyembre]] 1989:
** {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]
** {{flagicon|Australia}} [[Australia]]
** {{flagicon|Brunei}} [[Brunei]]
** {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]]
** {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]]
** {{flagicon|Japan}} [[Japan]]
** {{flagicon|Canada}} [[Canada]]
** {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]
** {{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]]
** {{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand]]
** {{flagicon|Singapore}} [[Singapore]]
** {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1991:
** {{flagicon|China}} [[Republikang Bayan ng Tsina]]
** {{flagicon|Hong Kong|1991}} [[Hong Kong]]
** {{flagicon|Republic of China}} [[Chinese Taipei]]
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1993:
** {{flagicon|Mexico}} [[Mehiko]]
** {{flagicon|Papua New Guinea}} [[Papua New Guinea]]
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1994:
** {{flagicon|Chile}} [[Chile]]
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1998:
** {{flagicon|Peru}} [[Peru]]
** {{flagicon|Russia}} [[Rusya]]
** {{flagicon|Vietnam}} [[Vietnam]]

== Mga Lider sa APEC ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;145&quot;&gt;
Talaksan:Anthony Albanese in 2025 (2).jpg|{{flagicon|AUS}} '''[[Australia]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Australia|Punong Ministro]] '''[[Anthony Albanese]]'''
Talaksan:Hassanal Bolkiah 2026.jpg|{{flagicon|BRU}} '''[[Brunei Darussalam]]'''&lt;br /&gt; [[Sultan ng Brunei|Sultan]] '''[[Hassanal Bolkiah]]'''
Talaksan:Mark Carney portrait May 2025 (4).jpg|{{flagicon|CAN}} '''[[Canada]]'''&lt;br /&gt; [[Punong Ministro ng Canada|Punong Ministro]] '''[[Mark Carney]]'''
Talaksan:Presidente José Antonio Kast en marzo de 2026.jpg|{{flagicon|CHL}} '''[[Chile]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Tsile|Pangulong]] '''[[José Antonio Kast]]'''
Talaksan:Xi Jinping meets Keir Starmer Jan 2026.jpg|{{flagicon|CHN}} '''[[China]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng ng Tsina|Pangulong]] '''[[Xi Jinping]]'''
Talaksan:港府執意推進《逃犯條例》修法民陣謹慎動員民眾抗爭2 (cropped).jpg|{{flagicon|Hong Kong}} '''[[Hong Kong]]'''&lt;br /&gt;Chief Executive '''[[John Lee]]'''
Talaksan:Prabowo Subianto in Brussels - 2025 - P067555-701105 (cropped).jpg|{{flagicon|IDN}} '''[[Indonesia]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Indonesia|Pangulong]] '''[[Prabowo Subianto]]'''
Talaksan:Sanae Takaichi meets Lee Jae Myung 13 January 2026 (cropped 2).jpg|{{flagicon|JPN}} '''[[Japan]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Hapon|Punong Ministro]] '''[[Sanae Takaichi]]'''
Talaksan:Sanae Takaichi meets Lee Jae Myung 13 January 2026 (cropped 1).jpg|{{flagicon|KOR}} '''[[Timog Korea]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Timog Korea|Pangulong]] '''[[Lee Jae-myung]]'''
Talaksan:Anwar Ibrahim 2026 (crooped).jpg|{{flagicon|MAS}} '''[[Malaysia]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] '''[[Anwar Ibrahim]]'''
Talaksan:Claudia Sheinbaum in 2025 (3x4 cropped).jpg|{{flagicon|MEX}} '''[[Mexico]]'''&lt;br /&gt; [[Pangulo ng Mexico|Pangulong]] '''[[Claudia Sheinbaum]]'''
Talaksan:Christopher Luxon 2025 (mid cropped).jpg|{{flagicon|NZL}} '''[[New Zealand]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Bagong Zilandya|Punong Ministro]] '''[[Christopher Luxon]]'''
Talaksan:Papua New Guinean Prime Minister James Marape speaks to the press in Port Moresby, Papua New Guinea on May 22, 2023 - 52922397744 (cropped).jpg|{{flagicon|PNG}} '''[[Papua New Guinea]]'''&lt;br /&gt; [[Punong Ministro ng Papua New Guinea|Punong Ministro]] '''[[James Marape]]'''
Talaksan:José Balcázar.jpg|{{flagicon|PER}} '''[[Peru]]'''&lt;br /&gt; [[Pangulo ng Peru|Pangulong]] '''[[José María Balcázar]]'''
Talaksan:Bongbong Marcos in June 2025.jpg|{{flagicon|PHL}} '''[[Pilipinas]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] '''[[Bongbong Marcos|Ferdinand Marcos Jr.]]'''
Talaksan:Vladimir Putin (cropped).jpg|{{flagicon|RUS}} '''[[Rusya]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Rusya|Pangulong]] '''[[Vladimir Putin]]'''
Talaksan:Lawrence Wong 20260302.jpg|{{flagicon|SGP}} '''[[Singapore]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Singapore|Punong Ministro]] '''[[Lawrence Wong]]'''
Talaksan:林信義代表.jpg|{{flagicon|Taiwan}} '''[[Taiwan|Chinese Taipei]]'''&lt;br /&gt;Kinatawan ng Presidente ng Taiwan '''[[Lin Hsin-i]]'''
Talaksan:Anutin Charnvirakul 2026-05-08.jpg|{{flagicon|THA}} '''[[Thailand]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Thailand|Punong Ministro]] '''[[Anutin Charnvirakul]]'''
Talaksan:President Donald Trump accepts a DoorDash delivery outside of the Oval Office (55212094390) (cropped).jpg|{{flagicon|USA}} '''[[Estados Unidos ng Amerika]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulong]] '''[[Donald Trump]]'''
{{flagicon|VIE}} 
Talaksan:To Lam on April 27, 2025 (cropped).jpg| {{flagicon|VIE}} '''[[Vietnam]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Vietnam|Pangulong]] '''[[Tô Lâm]]'''
&lt;/gallery&gt;

== Mga taunang pagpupulong ==
[[Talaksan:APEC2005 Hanbok.jpg|thumb|right|Pagtitipon ng APEC 2005, Busan, Timog Korea]] 
[[Talaksan:APEC2006 Áo Dài.jpg|thumb|Pagtitipon ng APEC 2006, Hanoi, Vietnam]] 
[[Talaksan:APEC Australia 2007 leaders.jpg|thumb|right|Pagtitipon ng APEC 2007, Sydney, Awstralya]]
[[Talaksan:Apec 2013.jpg|thumb|right|Pagtitipon sa APEC Indonesia 2013]]

{| class=&quot;wikitable&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;
|+Mga taunang pagpupulong ng Kooperasyong Pang-ekonomiko sa Asya-Pasipiko
!#!! Petsa !! Punung-abalang kasapi !! Lokasyon !! Kasuotang pangkuha ng larawan !! Websayt
|-    
| Ika-1 || Nobyembre 6-7 1989 || {{flagicon|Australia}} [[Australia]]|| [[Canberra]] || ||
|-    
| Ika-2 || Hulyo 29-31 1990  || {{flagicon|Singapore}} [[Singapore]]|| [[Singapore]] || ||
|-    
| Ika-3 || Nobyembre 12-14 1991 || {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]|| [[Seoul]] || || 
|-    
| Ika-4 || Setyembre 10-11 1992 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]|| [[Bangkok]] || || 
|-    
| Ika-5 || Nobyembre 19-20 1993 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]|| [[Blake Island]] || Dyaket na bombardero ||
|-    
| Ika-6 || Nobyembre 15-16 1994 || {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]]|| [[Bogor]] ||Barong [[Batik]]||
|-    
| Ika-7 || Nobyembre 18-19 1995 || {{flagicon|Japan}} [[Japan]]|| [[Osaka]] ||Damit Pangkalakal||
|-    
| Ika-8 || Nobyembre 24-25 1996 || {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]]|| [[Maynila]] at [[Subic, Zambales|Subic]] ||[[Barong Tagalog]] || 
|-    
| Ika-9 || Nobyembre 24-25 1997 || {{flagicon|Canada}} [[Canada]]|| [[Vancouver]] || Dyaket na balat ||
|-    
| Ika-10 || Nobyembre 17-18 1998 || {{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]]|| [[Kuala Lumpur]] ||[[Batik]] ||  
|-    
| Ika-11 || Setyembre 12-13 1999 || {{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand]]|| [[Auckland]] ||Dyaket pandagat||
|-    
| Ika-12 || Nobyembre 15-16 2000 || {{flagicon|Brunei}} [[Brunei]]|| [[Bandar Seri Begawan]] ||Barong Kain Tenunan|| [http://www.apec2000.gov.bn] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20030314093359/http%3A//www.apec2000.gov.bn/ |date=2003-03-14 }} 
|-    
| Ika-13 || Oktubre 20-21 2001 || {{flagicon|China}} [[Tsina]]|| [[Shanghai]] || Barong Tangzhuang || [http://www.china.org.cn/english/12585.htm]
|-   
| Ika-14 || Oktubre 26-27 2002 || {{flagicon|Mexico}} [[Mehiko]]|| [[Los Cabos]] ||Barong guwayabera||
|-   
| Ika-15 || Oktubre 20-21 2003 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]|| [[Bangkok]] || Barong brokada ||
|-   
| Ika-16 || Nobyembre 20-21 2004 || {{flagicon|Chile}} [[Chile]]|| [[Santiago, Chile|Santiago]] || Barong tsamantos|| [http://www.apec2004.cl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200605101400/http://www.apec2004.cl/ |date=2020-06-05 }}
|-   
| Ika-17 || Nobyembre 18-19 2005 || {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]|| [[Busan]] || Hanbok ||
|-   
| Ika-18 || Nobyembre 18-19 2006 || {{flagicon|Vietnam}} [[Vietnam]] || [[Hanoi]] || Áo dài ||  [http://www.apec2006.vn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060225120827/http://www.apec2006.vn/ |date=2006-02-25 }}   
|-   
| Ika-19 || Setyembre 8-9 2007 || {{flagicon|Australia}} [[Australia]]|| [[Sydney]] || Drizabon at mga sumbrerong Akubra ||[http://www.apec2007.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119112409/http://www.apec2007.org/ |date=2010-11-19 }} 
|-   
| Ika-20 || Nobyembre 22-23 2008 || {{flagicon|Peru}} [[Peru]]|| [[Lima]] ||   ||
|- 
| Ika-21 || Nobyembre 14-15 2009|| {{flagicon|Singapore}} [[Singapore]]|| [[Singapore]] ||   ||   
|- 
| Ika-22 || Nobyembre 13-14 2010 || {{flagicon|Japan}} [[Japan]]|| [[Yokohama]] || Kimono  ||
|-
| Ika-23 || Nobyembre 12–13 2011 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]|| [[Honolulu]] || Aloha Shirts
||
|-   
| Ika-24 || Setiyembre 9–10 2012 || {{flagicon|Russia}} [[Rusya]]|| [[Vladivostok]] || ||
|-
| Ika-25 || Oktubre 5–7 2013 || {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]] || [[Bali]] || Barong [[Batik]]||
|-
| Ika-26 || Nobyembre 10–11 2014 || {{flagicon|China}} [[Tsina]] || [[Beijing]] || ||
|-
| Ika-27 || Nobyembre 18–19 2015 || {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] || [[Pasay]]|| [[Barong Tagalog]] ||apec2015.ph
|-
| Ika-28 || Nobyembre 19–20 2016 || {{flagicon|Peru}} [[Peru]] || [[Lima]] ||  ||
|-
| Ika-29 || Nobyembre 10–11 2017 || {{flagicon|Vietnam}} [[Vietnam]] || [[Da Nang]] ||  ||
|-
| Ika-30 || Nobyembre 17–18 2018 || {{flagicon|Papua New Guinea}} [[Papua New Guinea]] || [[Port Moresby]] ||  ||
|-
| Ika-31 || Nobyembre 16–17 2019 ''(Kinansela)'' || {{flagicon|Chile}} [[Chile]] || [[Santiago, Chile|Santiago]] ||  ||
|-
| Ika-32 || Nobyembre 20 2020 || {{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]] || [[Kuala Lumpur]] (Hinawakan ng halos) || ||
|-
| Ika-33 || Nobyembre 12 2021 || {{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand]] || [[Auckland]] (Hinawakan ng halos) || ||
|-
| Ika-34 || Nobyembre 18–19 2022 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]] || [[Bangkok]] ||  ||
|-
| Ika-35 || Nobyembre 15–17 2023 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] || [[San Francisco]] ||  ||
|-
|Ika-36
|Nobyembre 10–16 2024
|{{flagicon|Peru}} [[Peru]]
|[[Cusco]]
|
|
|-
|Ika-37
|Oktubre 31–Nobyembre 1 2025
|{{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]
|[[Gyeongju]]
|
|
|}

== Sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga panlabas na kawing ==
* [http://www.apec.org/ Opisyal na Pahina ng Kooperasyong Pang-ekonomiko sa Asya-Pasipiko]
* [http://www.apec2007.org APEC 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119112409/http://www.apec2007.org/ |date=2010-11-19 }}, Opisyal na Websayt para sa taunang pagpupulong 2007
* [http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=apec&amp;search_crit=title&amp;search=Search&amp;date1=Anytime&amp;date2=Anytime&amp;type=form Mga Ulat sa Pagsasalik Serbisyong Pangkongreso (CRS) tungkol sa APEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921042543/http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=apec&amp;search_crit=title&amp;search=Search&amp;date1=Anytime&amp;date2=Anytime&amp;type=form |date=2007-09-21 }} 
* [http://www.apecperu2008.info Mga Kabatiran at mga Balita tungkol sa APEC Peru 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080601090216/http://www.apecperu2008.info/ |date=2008-06-01 }}

[[Kategorya:Mga pandaigdigang organisasyon]]
[[Kategorya:Asia-Pacific Economic Cooperation|*]]</text>
      <sha1>eqnn155kf0qsgz32cfmyjdlankntkn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Calubian</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47319</id>
    <revision>
      <id>2212114</id>
      <parentid>2197353</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2586" sha1="ltzg1j7ybefss0b0yw07pu6dgyc17lp" xml:space="preserve">{{Infobox Philippine municipality 2 
| infoboxtitle    = Bayan ng Calubian
| sealfile        =
| locatormapfile  = {{PH wikidata|image_map}}
| caption         = Mapa ng [[Leyte]] na nagpapakita sa lokasyon ng Calubian.
| region          = 
| province        = [[Leyte]]
| districts       = 
| barangays       = 53
| class           = Ika-4 na Klase
| mayor           = 
| areakm2         = 
| population_as_of = 2000 | population_total = 28421
| website         = 
| founded	  = 
}}

Ang '''Bayan ng Calubian''' ay isang ika-4 na klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Leyte]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Authentication challenge pages |url=https://psa.gov.ph/content/2024-census-population-popcen-population-counts-declared-official-president |access-date=2026-02-28 |website=psa.gov.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga Barangay==

Ang bayan ng Calubian ay nahahati sa 53 mga [[barangay]].

{| border=&quot;0&quot;
|-----
| valign=&quot;top&quot; |
* Abanilla
* Agas
* Anislagan
* Bunacan
* Cabalquinto
* Cabalhin
* Cabradilla
* Caneja
* Cantonghao
* Caroyocan
* Casiongan
* Cristina
* Dalumpines
* Don Luis
* Dulao
* Efe
* Enage
* Espinosa
| valign=&quot;top&quot; |
* Garganera
* Ferdinand E. Marcos
* Garrido
* Guadalupe
* Gutosan
* Igang
* Inalad
* Jubay
* Juson
* Kawayan Bogtong
* Kawayanan
* Kokoy Romualdez
* Labtic
* Laray
* M. Veloso
* Mahait
* Malobago
* Matagok
| valign=&quot;top&quot; |
* Nipa
* Obispo
* Pagatpat
* Pangpang
* Patag
* Pates
* Pal-ug
* Padoga
* Petrolio
* Poblacion
* Railes
* Tabla
* Tagharigue
* Tuburan
* Villahermosa
* Villalon
* Villanueva
|}

==Demograpiko==
{{Populasyon}}

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

==Mga Kawing Panlabas==
*[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }}
*[http://elgu.ncc.gov.ph/ecommunity/calubian-leyte/index.php?cat1=9&amp;cat2=1 Opisyal Websayt ng Pamahallang Panlalawigan ng Calubian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930081401/http://elgu.ncc.gov.ph/ecommunity/calubian-leyte/index.php?cat1=9&amp;cat2=1 |date=2007-09-30 }}
*[http://www.leyte.org.ph Opisyal na Websayt ng Pamahalaang Panlalawigan ng Leyte]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080808135839/http://www.leyte.org.ph/ |date=2008-08-08 }}
{{Leyte}}

[[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]]</text>
      <sha1>ltzg1j7ybefss0b0yw07pu6dgyc17lp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ang Marikit na Walang-damit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49234</id>
    <revision>
      <id>2212073</id>
      <parentid>2181651</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3642" sha1="g87zv2ioafn030kqkxrp9mp2leilws1" xml:space="preserve">{{Infobox Painting| image_file=Goya_Maja_naga2.jpg
| title=Ang Marikit na Walang-damit
| artist=[[Francisco de Goya]]
| year=circa 1797–1800
| type=[[Oil painting|Langis sa kanbas]]
| height=97
| width=190
| city=[[Madrid]]
| museum=[[Museo del Prado]]}}

Ang dibuhong '''''Ang Marikit na Walang-damit''''' ([[wikang Kastila|Kastila]]: ''La maja desnuda'', ang orihinal na pamagat; [[wikang Ingles|Ingles]] ''The Nude [[Majo|Maja]]'') ay isang larawang yari sa langis-pampintura na gawa ng dalubhasang [[Espanya|Kastilang]] pintor na si, [[Francisco de Goya]], na naglalarawan ng isang [[hubu't hubad]] na [[babae]] at nakahimlay na pasandal sa isang [[kama]]ng may mga unan.  Isinagawa ni de Goya ang pagpipinta nito sa loob ng pagitan ng 1797 at 1800.  Paminsan-minsang sinasabi na ito ang pinakaunang paglalarawan ng babeng may napagmamasdang [[bulbol]] sa sining na Kanluranin. Ang ibang mga ipinintang larawan ay nagpapahatig lamang ng buhok na ito, bagaman ang ''The Nymph of the Spring'', o &quot;Ang Diwata ng [[Bukal]]&quot; [ca. 1539] isang dibuhong iginuhit ni [[Lucas Cranach the Elder|Lucas Cranach, Ang Matanda]], ay waring nagpapakita na ng buhok sa may kasarian ng isang babae.

Kabilang sa koleksiyon ng ang [[Museo del Prado]] sa [[Madrid]], [[Espanya]], at itinatanghal na katabi ng ''[[La maja vestida]]'' sa loob ng iisang silid.

&lt;!---------------------------------------
==Versions==
[[Talaksan:Goya Maja ubrana2.jpg|thumb|250px|left|''[[La Maja Vestida|The Clothed Maja]]'', ca. 1803.]]
Goya also created another painting of the same woman identically posed, but clothed, entitled ''[[La maja vestida]]'' (&quot;The Clothed ''maja''&quot;).  The identity of the model and why the paintings were created are still unknown.  Both paintings were first recorded as belonging to the collection of Prime Minister [[Manuel de Godoy]], Duke of [[Alcudia]], and it has been conjectured that the woman depicted was his young mistress.  It has also been suggested that the woman was [[María del Pilar Teresa Cayetana de Silva y Álvarez de Toledo, 13th Duchess of Alba]], with whom Goya is rumored to have been romantically involved and did complete known portraits of.  However, many scholars have rejected this possibility, including Australian art critic [[Robert Hughes (critic)|Robert Hughes]] in his 2003 biography, ''Goya''.  Others believe the woman depicted is actually a composite of several different models.

In 1815, the [[Spanish Inquisition]] summoned Goya to reveal who commissioned him to create the &quot;obscene&quot; ''La maja desnuda'', and he was consequently stripped of his position as the Spanish court painter.  If Goya gave an explanation of the painting's origin to the Inquisition, that account has never surfaced. Two sets of stamps depicting ''La maja desnuda'' in commemoration of Goya's work were privately produced in 1930, and later approved by the Spanish Postal Authority.  That same year, the United States government barred and returned any mail bearing the stamps.
------------------------------------&gt;

==Mga sanggunian==
*http://www.abcgallery.com/G/goya/goyabio.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218063721/http://www.abcgallery.com/G/goya/goyabio.html |date=2008-12-18 }}
*https://web.archive.org/web/20060627233509/http://www.newyorker.com/printables/critics/031103crbo_books1
*http://www.marxist.com/ArtAndLiterature/goya_1.html

==Mga kawing panlabas==
* [http://museoprado.mcu.es/63.html ''La maja vestida''/''La maja desnuda''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070617151645/http://museoprado.mcu.es/63.html |date=2007-06-17 }}

[[Kategorya:Mga dibuho ni Francisco de Goya]]</text>
      <sha1>g87zv2ioafn030kqkxrp9mp2leilws1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bajo de Masinloc</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54492</id>
    <revision>
      <id>2212088</id>
      <parentid>2172863</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10245" sha1="05rhua74gs4g7yiqce2yom5g3wsvbgj" xml:space="preserve">{{Infobox Disputed Islands
| plural =
| name             = Buhanginan ng Panatag
| image name       = Scarborough Shoal Landsat.jpg
| image caption    = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA
| image size       = 250px
| locator map      =
| map-custom       =
| native name      =
| native name link =
| other_names      = '''Scarborough Shoal'''&lt;br/&gt;'''Bajo de Masinloc'''&lt;br/&gt;'''Pulo ng Huang​yan'''​&lt;br/&gt;'''Minzhu Jiao'''&lt;br/&gt;
| location         = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
| coordinates      = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}}
| archipelago      = {{convert|150|km2|mi2}}
| total islands    =
| major islands    =
| area             =
| length           =
| width            =
| coastline        =
| highest mount    = Timog Bato o ''Nan Yan'' (南岩)
| elevation        = {{convert|3|m|ft}}
| country                         = Pilipinas
| country admin divisions title   = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]]
| country admin divisions         = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]]
| country claim                 =  Republikang Bayan ng Tsina
| country 1 claim                 = Republika ng Tsina (Taiwan)
| population                      = wala
| population as of                =
| density                         =
| ethnic groups                   =
| additional info                 =
| website                         = 
}}

Ang '''Bajo de Masinloc'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RA9522&quot;&gt;{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}&lt;/ref&gt; o '''Buhanginan ng Panatag'''&lt;ref name=&quot;zou1999&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary &amp; Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}&lt;/ref&gt; ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}&lt;/ref&gt; o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.&lt;ref name=&quot;Elleman2014&quot;&gt;{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&amp;pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}&lt;/ref&gt; Pinag-aagawan ang [[karang]] ng [[Philippines|Republika ng Pilipinas]] sa pamamagitan ng mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] at [[Republika ng Tsina]] (Taiwan) sa pamamagitan ng pinagtatalunang&lt;ref name=&quot;Inquirer 2016-07-12&quot;&gt;{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}&lt;/ref&gt; [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isa na gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga tubig sa Golpo ng Tonkin&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&amp;pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}&lt;/ref&gt;). Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Dagat Timog Tsina tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluang Spratly]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Talababa ==
{{Notelist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga kawing panlabas==
*[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&amp;hl=en&amp;gl=us&amp;ct=clnk&amp;cd=1&amp;client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&amp;hl=en&amp;gl=us&amp;ct=clnk&amp;cd=1&amp;client=firefox-a}}
*[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag]
*[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&amp;t=k&amp;ie=UTF8&amp;msa=0&amp;msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&amp;ll=18.271086,117.641602&amp;spn=9.255025,20.566406&amp;z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina]
*[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo)
*[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19)
*[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng &quot;South China Sea Scientific Expedition&quot; na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina]
*[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}&lt;br&gt;

[[Kaurian:Mga pulo]]
[[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]]
[[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]]
{{Philippines political divisions}}
&lt;br&gt;
{{Stub|Pilipinas}}
{{Stub|Tsina}}
{{Stub|Taiwan}}</text>
      <sha1>05rhua74gs4g7yiqce2yom5g3wsvbgj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bakal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54895</id>
    <revision>
      <id>2212089</id>
      <parentid>2117516</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:19:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5819" sha1="j5oodvky2iw1ffp92lmsiqk9cltkwrc" xml:space="preserve">:''Para sa ibang gamit, tingnan ang [[Bakal (paglilinaw)]], [[Hero (paglilinaw)]], [[Yero (paglilinaw)]] at [[Iron (paglilinaw)]]''.
{{Infobox iron}}
Ang '''bakal''', '''yero''', '''iyero''', '''uwit''', '''hero''', o '''hiero''' ({{lang-es|hierro}}, [[Wikang Ingles|Ingles]]: ''iron''), may atomikong bilang na 26, atomikong timbang na 55.845±0.002, [[punto ng pagkatunaw]] na 1811 K ​(1538 °C, ​2800 °F), punto ng pagkulo na 3134 K ​(2861 °C, ​5182 °F), ay isang elementong kimikal at metal na may simbolong '''Fe'''. Makinang ito at may hawig ang kaputian sa kulay ng [[pilak]]. Napupukpok ito, nahuhubog, at nababatak. Nakakagawa mula rito ng [[balani]]. Sa [[teknolohiya]] at [[industriya]], nagagamit ang elementong ito sa [[konstruksiyon]] at paggawa ng mga makinarya, sa napakaraming kaparaanan.&lt;ref name=Gaboy&gt;{{cite-Gaboy|''Iron'', Fe, bakal, yero, uwit, hero}}&lt;/ref&gt;

Ang pagkuha ng magagamit na [[metal]] mula sa inang-bato ng bakal ay nangangailangan ng mga tapahan (''kiln'') o hurno na may kakayahang umabot sa {{Convert|1500|C}}, mga {{Convert|500|C}} na mas mataas kaysa sa kinakailangan para matunaw ang [[Tanso (elemento)|elemental na tanso]]. Ang mga tao ay nagsimulang makabisado ang prosesong iyon sa [[Eurasya|Eurasia]] noong [[ika-2 milenyo BC]] at ang paggamit ng mga [[Kasangkapan|kasangkapang]] bakal at [[Sandata|armas]] ay nagsimulang palitan ang mga haluang tanso - sa ilang mga rehiyon, mga 1200&amp;nbsp;BC lamang. Itinuturing ang kaganapang iyon na paglipat mula sa [[Panahong Bronse]] patungo sa [[Panahong Bakal]]. Sa modernong mundo, ang mga bakal na haluang metal, tulad ng [[Asero|aserong bakal]], hindi kinakalawang na asero, pundidong bakal (''cast iron'') at mga [[Haluang metal na bakal|espesyal na bakal]], ay sa ngayon ang pinakakaraniwang pang-industriya na mga metal, dahil sa kanilang mga mekanikal na katangian at katipiran. Napakahalaga ang industriya ng bakal at asero sa ekonomiya, at pinakamurang metal ang bakal, na may prinepresyuhan kada kilo.

Ang katawan ng isang nasa hustong gulang na tao ay naglalaman ng humigit-kumulang 4 na gramo (0.005% sa timbang ng katawan) ng bakal, karamihan ay nasa hemoglobina at miyoglobina. Gumaganap ang dalawang [[Protina|protinang]] ito ng mahahalagang papel sa [[Dugo|paghahatid ng oksiheno]] sa pamamagitan ng [[dugo]] at imbakan ng oksiheno sa mga [[kalamnan]]. Upang mapanatili ang mga kinakailangang antas, nangangailangan ang metabolismo ng bakal ng tao ng isang pinakamababang bakal sa diyeta. Ang bakal ay ang metal din sa aktibong lugar ng maraming mahahalagang [[Ensima|ensimang]] rodoks na may kinalaman sa respirasyong selular at oksihenasyon at pagbawas sa mga halaman at hayop.&lt;ref name=&quot;lpi&quot;&gt;{{Cite web |date=April 2016 |title=Iron |url=https://lpi.oregonstate.edu/mic/minerals/iron |access-date=6 March 2018 |publisher=Micronutrient Information Center, Linus Pauling Institute, Oregon State University, Corvallis, Oregon}}&lt;/ref&gt;

== Pinagmulan at pagkakaroon sa kalikasan ==
Ang kasaganaan ng bakal sa mga [[Mga planetang terestrial|mabatong planeta]] tulad ng Daigdig ay dahil sa masaganang produksyon nito sa panahon ng nakawalang pagsasanib at pagsabog ng isang uri ng ''Ia supernovae'', na kinalat ang bakal sa kalawakan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Aron |first=Jacob |title=Supernova space bullets could have seeded Earth's iron core |url=https://www.newscientist.com/article/dn27570-supernova-space-bullets-could-have-seeded-earths-iron-core/ |access-date=2020-10-02 |website=New Scientist |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Croswell |first=Ken |title=Iron in the Fire: The Little-Star Supernovae That Could |url=https://www.scientificamerican.com/article/little-star-supernovae-that-could-dwarf-stars/ |access-date=2021-01-03 |website=Scientific American |language=en}}&lt;/ref&gt;

Bihirang makita ang bakal na metaliko o katutubo sa ibabaw ng Daigdig dahil may posibilidad ito na mag-oksida. Gayunpaman, ang parehong [[Panloob na kaibuturan ng Daigdig|panloob]] at [[Panlabas na kaibuturan ng daigdig|panlabas na ''core'']] o gitna ng Daigdig, na magkakasamang bumubuo ng 35% ng masa ng buong Daigdig, ay pinaniniwalaan na, higit sa lahat, bakal na haluang metal, na posibleng may [[nikel]]. Pinaniniwalaan na ang mga daloy elektriko sa likidong panlabas na gitna na ang pinagmulan ng lawak magnetiko (''magnetic field'') ng Daigdig. Ang iba pang [[Mga planetang terestrial|mga terestriyal na planeta]] ([[Merkuryo (planeta)|Merkuryo]], [[Benus (planeta)|Benus]], at [[Marte]]) gayundin ang [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] ay pinaniniwalaang may metalikong gitna na binubuo karamihan ng bakal.

Ayon sa ulat ng ''Metal Stocks in Society'' (Mga Nakalaang Metal sa Lipunan) ng ''International Resource Panel'' (Internasyunal na Panel sa Yaman), ang pandaigdigang nakalaang bakal na ginagamit sa lipunan ay 2,200&amp;nbsp;kg bawat kapita. Naiiba ang mga mas maunlad na bansa sa bagay na ito mula sa mga hindi gaanong maunlad na bansa (7,000–14,000 laban sa 2,000&amp;nbsp;kg bawat kapita).&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120904125828/http://www.unep.org/resourcepanel/Publications/MetalStocks/tabid/56054/Default.aspx ''Metal Stocks in Society: Scientific synthesis''], 2010, International Resource Panel, UNEP (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ipinakita ng [[agham]] sa karagatan ang papel ng bakal sa mga sinaunang dagat sa parehong biyota ng dagat at klima.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stoll |first=Heather |date=2020-02-17 |title=30 years of the iron hypothesis of ice ages |journal=Nature |language=en |publisher=Springer Science and Business Media LLC |volume=578 |issue=7795 |pages=370–371 |bibcode=2020Natur.578..370S |doi=10.1038/d41586-020-00393-x |issn=0028-0836 |pmid=32066927}}&lt;/ref&gt;

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

{{Masinsing talaang peryodiko}}

[[Kategorya:Mga elementong kimikal]]
[[Kategorya:Bakal]]</text>
      <sha1>j5oodvky2iw1ffp92lmsiqk9cltkwrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chiune Sugihara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64202</id>
    <revision>
      <id>2212128</id>
      <parentid>2192357</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:29:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38905" sha1="p5zhbwsletoj1e83oohnlv5ve8beegz" xml:space="preserve">{{Orphan|date=Pebrero 2014}}
{{Napiling artikulo}}
{{Japanese name|Sugihara}}
{| class=&quot;infobox biography&quot; style=&quot;width: 21em; text-align: center;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: larger;&quot; | Chiune Sugihara
|- 
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: normal;&quot; | [[Talaksan:Sugihara b.jpg|none|210px|Isang larawan ni Chiune Sugihara.]]
|-
! Isinilang
| 1 Enero 1900 &lt;br&gt;&lt;small&gt; [[Yaotsu, Gifu|Yaotsu]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]&lt;/small&gt;
|-
! Namatay
| 31 Hulyo 1986&lt;br&gt; &lt;small&gt;[[Kamakura]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]&lt;/small&gt;
|}
Si '''Chiune Sugihara''' ([[wikang Hapon|Hapones]]: 杉原千畝, ''Sugihara Chiune''; Enero 1, 1900 – Hulyo 1986) ay isang diplomatikong [[Hapones]], na naglingkod bilang isang Pangalawang Konsul para sa [[Imperyo ng Hapon|Imperyong Hapones]] sa [[Litwaniya|Litwanya]]. Daglian pagkaraan ng Pananakop sa Litwanya (Pananakop sa mga estadong Baltiko) ng [[Unyong Sobyet]], tinulungan niya ang ilang libong mga [[Hudyo]] upang makalikas sa bansa sa pamamagitan ng mga [[bisa]] (sa pasaporte) na pantawid sa mga Hudyo upang makapaglakbay sila patungong bansang Hapón. Karamihan sa mga Hudyong nakaligtas ang nanggaling sa [[Polonya]] o mga naninirahan sa Litwaniya. Dahil sa kaniyang mga ginawa sa pagsagip sa mga Hudyo mula sa mga [[Nazi]], pinarangalan si Sugihara ng [[Israel]] bílang Matuwid at Makatuwirang Kahalubilo ng mga Nasyon (o ''Righteous Among the Nations'').

== Unang bahagi ng buhay ==
Ipinanganak si Chiune Sugihara noong Enero 1, 1900, sa Yaotsu, isang rural na pook sa [[Prepekturang Gipu]] ng rehiyong Chūbu sa bansang Hapón, sa isang panggitnang-antas na ama, si Yoshimizu Sugihara, at Yatsu Sugihara, isang uring-[[samurai]] na ina.Ikalawa siya sa limang magkakapatid na laláki at iisang babae.

Noong 1912, nagtapos siya ng may mga karangalan mula sa Paaralang Furuwatari, at pumasok sa Nagoya Daigo Chugaku (mataas na paaralang Zuiryo ngayon), isang magkasanib na mataas na paaralang pang-dyunyor at seniyor. Gusto ng tatay ni Sugiharang sundin nito ang mga yapak niya bílang isang manggagámot, ngunit sinadyang ibagsak ni Sugihara ang sarili mula sa pagsusulit para makapasok sa paaralang pangmedisina sa pamamagitan ng pagsulat lamang ng kaniyang pangalan sa mga papel ng pagsusulit. Sa halip, nagpatala siya sa Pamantasang Waseda noong 1918 at nagkaroon ng degri sa [[panitikang Ingles]]. Noong 1919, pumasa siya sa pagsusulit ng pang-iskolar ng Ministeryo ng Ugnayang Panlabas. Kinuha siya ng Ministeryo ng Ugnayang Panlabas ng Hapon at itinalaga siya sa [[Harbin]], [[Tsina]], kung saan nag-aral din siya ng mga [[wika]]ng [[wikang Ruso|Ruso]] at [[wikang Aleman|Aleman]], at naging isang dalubhasa sa pakikipag-ugnayang pang-Ruso sa kalaunan.

==Tanggapan ng Ugnayang Panlabas sa Manchuria==
Nang magsilbi si Sugihara sa Tanggapan ng Ugnayang Panlabas sa Manchuria, nakilahok siya sa pakikipag-usap sa [[Unyong Sobyet]] hinggil sa Dulong Silangang Daanang Riles ng Tsina (Riles ng Hilagang Manchuria). Nagbitiw siya mula sa tungkulin bílang Pangalawang Ministro ng Ugnayang Panlabsa sa [[Manchuria]] bílang pagprotesta laban sa pagmamaltrato ng mga Hapones sa mga katutubong Tsino. Habang nasa Harbin, nagpalit siya ng relihiyon at naging isang kasapi ng Silanganing Simbahang Ortodokso (Kristiyanong Ortodokso)&lt;ref&gt;[http://www.pravmir.com/article_282.html ''A Hidden Life: A Short Introduction to Chiune Sugihara'']&lt;/ref&gt;, at pinakasalan ang isang [[Mga Belaruso|Belarusa]]ng si Klaudia. Nagdiborsiyo sila noong 1935, bago bumalik sa Hapon, kung saan pinakasalan naman niya si Yukiko Kikuchi, na naging Yukiko Sugihara (杉原幸子 ''Sugihara Yukiko'') pagkatapos ng kasal; nagkaroon sila ng apat na mga anak. Sa kasawiang-palad, namatay ang pangatlo nilang anak na lalaking si Haruki. Naglingkod din si Chiune Sugihara sa Kagawaran ng Impormasyon ng Ministreryo ng Ugnayang Panlabas at bílang isang tagapagsalinwika para sa lagasyong Hapones sa [[Helsinki]], [[Pinlandiya]].

==Sa Litwanya==
Noong 1939, naging pangalawang-konsul siya ng Konsuladong Hapones sa Kaunas, [[Litwaniya]].  Isa pa sa kaniyang mga tungkulin ang mag-ulat ukol sa mga kilos ng mga Sobyet at mga Aleman.

Sinasabing nakiisa si Sugihara sa intelihensiya ng Polonya, bilang bahagi ng isang mas malaking planong pakikiisa ng mga Hapones at mga Polako.&lt;ref&gt;Palasz-Rutkowska, Ewa. Panayam sa Asyatikong Lipunan ng Hapon (''Asiatic Society of Japan''), Tokyo, noong 1995; [http://www.tiu.ac.jp/~bduell/ASJ/3-95_lecture_summary.html &quot;Polish-Japanese Secret Cooperation During World War II: Sugihara Chiune and Polish Intelligence,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716023152/http://www.tiu.ac.jp/~bduell/ASJ/3-95_lecture_summary.html |date=2011-07-16 }} ''The Asiatic Society of Japan Bulletin,'' Marso-Abril 1995.&lt;/ref&gt;  Hindi pa rin malinawa ang mga detalye, ngunit pagkaraan ng pananakop na isinagawa ng mga Sobyet sa Lithuani noong 1940, maraming mga [[Hudyo]]ng tumatakas sa panganib mula sa [[Polonya]] (mga Hudyong Polako), maging mga Hudyong Litwaniyano ang sumubok na makakuha ng bisa para makalabas ng bansa. Kapag walang mga bisa, mapanganib ang maglakbay at imposibleng makakita ng mga bansang gustong magbigay ng mga ito. Daan-daang mga Hudyong ibig tumakas ang pumunta sa konsuladong Hapones sa Kaunas, na sumusubok humingi ng bisa patungong Hapon. Nagbigay ng ilan ang konsul ng [[Nederland]] na si Jan Zwartendijk na may opisyal na pangatlong destinasyon patungong Curaçao, isang pulong [[Karibe]] at kolonyang Olandes na hindi nangangailangan ng bisa para makapasok, o Guianang Olandes (na, nang lumaya, naging [[Suriname]]).  Noong panahong iyon, itinakda ng pamahalaang Hapones na magbigay lamang ng mga bisa sa mga nagdaan na sa nararapat na prosesong pang-imigrasyon at may sapat na pondong pananalapi. Karamihan sa mga ibig lumikas ang hindi nakatupad sa mga panuntunang ito. May pagsunod sa tungkuling kinausap ni Sugihara ang Ugnayang Panlabas ng Hapon ng may tatlong ulit para makatanggap ng mga kautusan. Bawat ulit, tumugon ang Ministeryong dapat na may dagdag na bisa pa ang mga binigyan ng bisang pang-Hapon patungo sa ikatlong destinasyon, para makalabas ng bansang Hapón, at walang ililiban.

Mula Hulyo 31 hanggang 28 Agosto 1940, nagsimulang magbigay ng mga bisa si Sugihara sa sarili niyang pagkukusa, makaraang kausapin ang kaniyang mag-anak.  Maraming úlit niyang binalewala ang mga kailangan at pinahintulutan niyang magkaroon ang mga Hudyo ng bisang tatagal ng sampung araw sa Hapon, isang tuwirang paglabag sa mga kautusan sa kaniya ng kaniyang pamahalaan.  Kahit sa mababa niyang antas sa tungkulin at sa kalinangan o gawi ng mga burokrata sa Palingkuran ng Ugnayang Panlabas ng Hapon, pambihirang pagkilos ito ng pagsuway sa utos. Nakipag-ugnayan siya sa mga opisyal ng mga Sobyet na pumayag namang paglakbayin ang mga Hudyo sa loob ng bansa sa pamamagitan ng riles na Trans-Siberiano sa may limang ulit na halaga ng karaniwang tarhetang panlakbay.

Nagpatúloy si Sugihara sa pamimigay ng mga bisa sa pamamagitan ng sariling kamay (inulat na gumugol ng 18–20 oras bawat araw para sa mga ito, na nakagawa ng katumbas ng dami ng bisang pang-isang buwan bawat araw) hanggang Setyembre 4, kung kailan kinailangan niyang lisanin ang kaniyang himpilan bago isara ang konsulado. Sa panahong iyon, nakapagbigay na siya ng mgay libu-libong mga bisa sa mga Hudyo, marami sa kanila ang mga ulo ng tahanang maisasama ang kanilang mga mag-anak sa pagbibiyahe. Ayon sa mga nakasaksi, nagsusulat pa siya ng mga bisa habang nakahintil sa hotel at makaraang makasakay sa tren, naghahagis ng mga bisa mula sa bintana ng tren, patungo sa mga nakaabang na mga kamay ng mga madlang ibig lumikas at kaawaawa, kahit na nagsimula nang umandar ang tren.  Iniisip din ni Sugihara ang magiging opisyal na reaksiyon hinggil sa libo-libong mga bisang ipinamahagi niya.  Maraming taon ang nakalipas, sa muli niyang pagtunghay sa nakaraan, &quot;Walang sinuman ang bumanggit ng patungkol dito. Natatadaan kong nag-iisip ako na maaaring hindi nila naliliwanagan kung ilan talaga ang naipamahagi ko.&lt;ref name=Salin&gt;Salin mula sa Ingles na: ''&quot;No one ever said anything about it. I remember thinking that they probably didn't realize how many I actually issued.&quot;''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sakamoto, Pamela. (1998). ''Japanese Diplomats and Jewish Refugees,'' p. 123, citing Bill Craig. &quot;A Beacon of Humanity in a Malevolent World,&quot; ''Pacific Sunday'' (23 Hunyo 1985), pp. 11-14.&lt;/ref&gt;

Pinagtatalunan kung gaano karami ang kabuoang bilang ng mga Hudyong nasagip ni Sugihara, magmula sa mga 6,000 to 10,000; mas malamang, nasa gitna nito ang bilang; nagpamahagi din siya ng mga bisang pangmag-anak—na nagpahintulot sa ilang mga mamamayan para maglakbay sa pamamagitan ng isang bisa lámang, na maaaring nagsanhi ng mas mataas na antas ng bilang. Nagpamahagi ng mga hindi totoong mga bisa ang intelihensiyang Polako. Tinataya ng kaniyang balo at panganay na anak na nasa 6,000 mga Hudyo ang kaniyang nasagip mula sa tiyak na kamatayan, habang iniisip naman ni Levine na mas mataas pa rito, na nasa mga 10,000.&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/gp/product/product-description/0684832518], Amazon.com&lt;/ref&gt;  Ayon sa talambuhay ni Sugiharang isinulat ni Hillel Levine noong 1996, ''In Search of Sugihara'' (Sa Paghahanap kay Sugihara), nagpamudmod ang diplomatang Hapones ng mga 3,4000 bisang pantawid sa mga Hudyo.&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/gp/product/product-description/0684832518 ''Booklist review'']. Amazon.com&lt;/ref&gt;  Iniuulat ni Levine mula sa kaniyang pagsasaliksik ng mga opisyal na mga dokumento ng ugnayang panlabas ng Hapones na pinamagatang ''&quot;Miscellaneous Documents Regarding Ethnic Issues: Jewish Affairs, Tomo 10, 1940 Diplomatic Record Office, Japanese Foreign Ministry, Tokyo&quot;'', natuklasan niya ang isang tala pa lamang na naglalaman ng mga &quot;2,139 mga pangalan, karamihang mga Polako—kapwa mga Hudyo at hindi mga Hudyo—na nakatanggap ng mga bisa mula Hulyo 9 at 31 Agosto 1940... Malayo pa ito sa pagiging kumpleto; marami sa mga tumanggap ng mga bisa mula kay Sugihara, kabilang ang mga bata, ay wala rito. Sa pamamagitan ng pagsusumang pang-estadistika, matataya nating nakatulong siya sa may sampung libong nakatakas; yung mga tiyak nang nakaligtas ay maaaring wala sa higit sa kalahati ng bilang na iyon.&lt;ref&gt;Salin mula sa Ingles na: &quot;''2,139 names, largely of Poles--both Jews and non-Jews--who received visas between July 9 and August 31, 1940...It is far from complete; many who received visas from Sugihara, including children, are not on it. By statistical extrapolation, we can estimate that he helped as many as ten thousand escape; those who actually survived are probably no more than half that number''.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Levine, Hillel. (1996). ''In Search of Sugihara: The Elusive Japanese Diplomat Who Risked His Life to Rescue 10,000 Jews from the Holocaust'', p. 7.&lt;/ref&gt;  Kaya nga, may ilang mga Hudyong nakatanggap ng mga bisa mula kay Sugihara ang nabigong makaalis mula sa Lithuana nang nasa panahon at nabihag noong lumaon ng mga Alemang lumusbo sa Unyong Sobyet noong 22 Hunyo 1941 at nangamatay sa [[Holocaust]].

Nakatuklas si Levine ng dalawang mga dokumento mula sa isang talaksan ng ugnayang panlabas ng mga Hapones: ang unang nabanggit na dokumento ay isang kalatas na pangkasuguan mula kay Sugihara, may petsang 5 Pebrero 1941, na nakapangalan para kay Yōsuke Matsuoka, ang Ministro ng Ugnayang Panlabas noon kung saan nilahad ni Sugiharang nagpamahagi siya ng 1,500 mula sa 2,132 bisang pantawid sa mga Hudyo at mga Polako; subalit, dahil ang halos lahat ng mga bisa ay napamigay sa mga hindi naman talaga mga Litwaniyano, sa halip maipapahiwatig nito na napamigay ang karamihan ng mga bisa sa mga Hudyong Polako.&lt;ref name=&quot;s285&quot;&gt;Levine, p. 285.&lt;/ref&gt;  Pagkaraan, iniulat naman ni Levine ang isa pang dokumento mula rin sa talaksang iyon na &quot;may karagdagang 3,448 mga bisa pa ang naipamahagi sa Kovno na bumubuo sa bilang na 5,580 mga bisa&quot; na maaaring naipamahagi sa mga Hudyong nagmamakaawang makaalis mula sa Lithuania para sa kanilang sariling kaligtasan na matatamo sa pagsapit sa Hapon o sa Tsinang sakop ng Tsina.&lt;ref name=&quot;s285&quot; /&gt; Bilang karagdagan pa, mayroon ding &quot;ilang mga [[Hesuwita]] sa Vilna na nagpapamigay ng mga bisa ni Sugiharang may tatak na iniwan nito at hindi sinira, pagkaraan ng matagal na panahong pagkakaalis ng diplomatang Hapones&quot;&lt;ref&gt;Salin mula sa Ingles na: &quot;some Jesuits in Vilna who were issuing Sugihara visas with seals that he had left behind and did not destroy, long after the Japanese diplomat had departed&quot;&lt;/ref&gt; na nangangahulugang may ilang mga Hudyong nakatakas mula sa Europang may mga pinanghahawakang hindi totoong mga bisang nasa ilalim ng pangalan ni Sugihara.&lt;ref&gt;Levine, p. 286.&lt;/ref&gt;

Marami sa mga tumakas ang gumamit sa mga bisa upang makapaglakbay patawid sa kahabaan ng Unyong Sobyet patungong [[Vladivostok]] at pagkaraan sa pamamagitan ng bangka papuntang [[Kobe]], Hapon, kung saan dating mayroong isang Hudyong Rusong pamayanan. Naghanda ng may-hangganang pagtulong ang Polakong embahador sa Tokyo na si Tadeusz Romer para sa mga nagsisilikas na ito. Mula doon, 1,000 ang umalis papuntang iba pang mga pook katulad ng [[Estados Unidos]] at ang Britanikong Mandato ng Palestina. Nagtagal sa Hapon ang natitirang bilang ng mga naligtas nina Sugihara at Zwartendijk hanggang sa paalisin sila at dahil sa sakop ng Hapong [[Shanghai]], kung saan mayroon nang isang malaking pamayanang Hudyo. May ilang tumungo sa may timuging daan padaan sa Korea para tuwirang marating ang Shanghai na hindi na kailangan pang tumuntong sa Hapon. Isang araw, may isang pangkat ng tatlumpung &quot;Jakub Goldberg&quot; na dumating sa Tsuruga subalit ibinalik lamang sa Rusong Nakhodka. Karamihan sa mga may 20,000 Hudyo ang nakaligtas sa [[Holocaust]] sa itinakdang pook sa Shanghai hanggang sa pagsuko ng mga Hapones noong 1945.

Sa kabila ng pagpipilit ng mga Aleman sa pamahalaang Hapones na isuko o patayin ang mga Hudyong takas, pinagsanggalang ng pamahalaan ang pangkat.  Sa ''[http://www.amazon.com/dp/9652293296/ Ang Planong Fugu]'' (isang aklat hinggil sa Planong Fugu ng mga 1930), nag-alok ng isang pakiwari si [http://rabbitokayer.com Rabbi Marvin Tokayer]: isa itong pagtanaw ng utang na loob sa ibinigay na $196 milyong pautang na ibinigay ni Jacob Schiff ng isang mambabangkong Hudyo sa Hapon mula sa [[New York]]; nakatulong ang pondo sa kanilang pagtatagumpay sa Digmaang Ruso-Hapones ng 1905. Isang mas malawak na pakiwari, na siya ring nagpasigla sa plano noong mga 1930, ang kinasangkutan ng pagtanggap-biyaya ng sinasabing kalakasang pangekonomiya sa Hudyo (bahagi ang ilang mga pinunong Hapon na bumasa sa mga antisimetiko o laban sa mga Hudyong pahayag na naglalagak ng pambihirang kayamanan at kapangyarihan sa mga Hudyo), na mainam para sa imperyong Hapones. Panghuli, idiniin ng mga pinunong Hudyo na hindi kasali sa hangarin ng mga Nazi ang &quot;mga (taong may) dilaw (na kulay ng balat)&quot;, at pinapilitang nagmula rin ang mga Hudyo sa Asya, katulad ng mga Hapones.

==Pagbibitiw mula sa tungkulin==
Nanungkulan si Sugihara bilang Konsulado Heneral sa Praga, Czechoslovakia, noong 1941 sa Königsberg at sa legasyon sa [[Bucharest, Rumanya]].  Nang lusubin ng mga hukbong Ruso ang Rumanya, ibinilanggo ng mga sundalong Ruso si Sugihara at ang kaniyang mag-anak sa isang kampo ng mga bilanggo ng digmaan (kampo ng mga ''prisoners of war'' o POW) sa loob ng walong buwan. Pinalaya sila noong 1946 at nagbalik sa Hapon sa pagdaan sa Unyong Sobyet sa pamamagitan ng Trans-Siberianong riles at tren at daungang Nakhodka.

Noong 1947, hiniling ng tanggapan ng ugnayang panlabas ng Hapon na magbitiw si Sugihara sa tungkulin, na nagbabawas ng bilang ng mga tauhan ang dinahilan. Sa ilang mga sanggunian, kabilang ang kaniyang asawang si Yukiko Sugihara, sinabing binanggit ng Ministeryo ng Ugnayang Panlabas ng Hapon kay Sugihara na tinanggal siya dahil sa &quot;pangyayari&quot; sa Litwaniya.

Noong Oktubre 1991, sinabi ni Ministeryo sa mag-anak ni Sugihara na bahagi sa paggalaw ng mga tauhan ng ministeryo ang pagbibitiw ni Sugihara, na kailangan talaga nang daglian pagkaraan ng pagwawakas ng digmaan. Naglabas ng papel na pangkatayuan ang Ministeryo ng Ugnayang Panlabas noong 24 Marso 2006, na walang katibayan na nagpatong ang Ministeryo ng kilos ng pangpagdidisiplina kay Sugihara. Sinabi ng ministeryong si Sugihara ang isa sa maraming mga diplomatang kusangloob na nagbitiw mula sa tungkulin, subalit &quot;mahirap patunayan&quot; ang mga detalye ng kaniyang indibidwal na pagbibitiw.  Pinuri ng ministeryo ang ginawa ni Sugihara sa isang ulat, na tinawag na isang &quot;pagpapasyang matapang at makatao&quot;.

== Huling bahagi ng búhay ==
Pumirmi si Sugihara sa Fujisawa ng [[prepektura ng Kanagawa]]. Nagsimula siyang magtrabaho para sa isang kompanyang pang-eksport bilang tagapamahalang panlahat ng ''Military Post Exchange'' ng Estados Unidos. Ginamit niya ang kaniyang kakayahan sa wikang Ruso sa pamamagitan ng paghahanapbuhay at hindi lantarang pamumuhay sa Unyong Sobyet sa loob ng labing-anim na mga taon, habang nananatili ang kaniyang mag-anak sa Hapon.

Sa wakas, noong 1968, natagpuan si Sugihara ni Jehoshua Nishri—isang pangkabuhayang diplomata sa Embahadang Israeli sa Tokyo—at ng isa pang taong natulungan din ni Sugihara. Noong 1940, isa pa lamang kabataang Polako si Nishri. Noong sumunod na taon, pumasyal si Sugihara sa [[Israel]] at binati ang kaniyang pagdating ng pamahalaang Israeli. Nagsimulang ipanukala ng mga natulungan ni Sugiharang ibilang si Sugihara sa memoryal o moog pangalaalang Yad Vashem.&lt;ref&gt;[http://www.yadvashem.org/righteous/stories/sugihara.html Chiune Sugihara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180515171937/http://www.yadvashem.org/righteous/stories/sugihara.html |date=2018-05-15 }} - [https://www.yadvashem.org/ Yad Vashem] {{in lang|en}}&lt;/ref&gt;

Noong 1985, biniyayaan si Chiune Sugihara ng parangal na Matuwid at Makatuwirang Kahalubilo ng mga Nasyon (Ingles: ''Righteous Among the Nations'', {{lang-he| חסידי אומות העולם }}, transliterasyong Ebreo: ''Khasidei Umot ha-Olam'') mula sa pamahalaan ng [[Israel]]. Malubha ang karamdaman ni Sugihara kaya't hindi ito nakapaglakbay patungong Israel, sa halip ang asawa at anak ni Sugihara ang tumanggap ng parangal para sa kaniya. Nakatanggap ng ipinagkaloob na walang-hanggang pagkamamayang Israeli si Sugihara at ang kaniyang mga inanak.

Noong taong iyon, 45 mga taon pagkalipas ng paglusob sa Lituwaniya ng mga Sobyet, tinanong siya kung ano mga dahilan sa pagkakaloob niya ng mga bisa sa mga Hudyo.  Dalawang kadahilanan ang ibinigay ni Sugihara: isa, na mga tao ang mga tumatakas na ito, ang isa pa, na nangangailangan lamang talaga sila ng tulong.  Binanggit ito ni Sugihara sa isang pakikipagtalakayan sa isang panauhin sa kaniyang tahanan malapit sa Dalampasigan ng Sagami noong taong iyon:

{{cquote|Ibig mong malaman ang mga kadahilanan ko, hindi ba? Mainam. Iyon ay isang uri ng damdaming matatamo ng sinuman kung tunay niyang matatanaw ang mga magsisilikas ng mukha sa mukha, na nagmamakaawa ng may mga luha sa kanilang mga mata. Hindi lamang niya dapat tulungan ang mga ito bagkus makisalamuha sa kanilang mga nadarama.  Kabilang sa mga magsisitakas ang mga matatanda at mga kababaihan. Wala na silang ibang malamang gawin kaya't ginawa nila maging ang paghalik sa aking mga sapatos, Oo, talagang nasaksihan ko ang ganiyang mga tagpuan sa pamamagitan ng sarili kong mga busilig. Gayon din, naramdaman ko noong panahong iyon, na walang magkakatulad na mga pananaw ang pamahalaang Hapon sa Tokyo. May ilang mga pinuno ng militar na Hapones ang natatakot lamang dahil sa pangingibabaw sa kanila ng kapangyarihan ng mga Nazi; habang may mga opisyal na nasa Tahanang Ministro ang payak na nagdadalawang-isip.

Hindi nagkakaisa ang mga tao mula sa Tokyo.  Naramdaman kong kahangalan ang makipag-ugnayan sa kanila. Kaya nga, binuo ko ang isipan na hindi na hintayin pa ang kanilang katugunan.  Nalalaman kong may isang taong tiyakang magsusumbong sa akin sa hinaharap. Ngunit, inisip ng sarili ko mismong ito ang tamang dapat gawin.  Walang masama sa pagsagip ng maraming mga buhay ng tao... Ang kaluluwa ng sangkatauhan, pagkakawanggawa... pagiging kaibigan ng kapitbahay... sa ganitong diwa, isinakatuparan ko ang aking ginawa, na hinaharap ang ganitong napakahirap na kalagayan—at sapagkat may ganitong dahilan, lumusong akong may pinagibayong katapangan.&lt;ref&gt;Levine, p. 259.&lt;/ref&gt; Salin mula sa Ingles na: (...) &quot;''You want to know about my motivation, don't you? Well. It is the kind of sentiments anyone would have when he actually sees refugees face to face, begging with tears in their eyes. He cannot just help but sympathize with them. Among the refugees were the elderly and women. They were so desperate that they went so far as to kiss my shoes, Yes, I actually witnessed such scenes with my own eyes. Also, I felt at that time, that the Japanese government did not have any uniform opinion in Tokyo. Some Japanese military leaders were just scared because of the pressure from the Nazis; while other officials in the Home Ministry were simply ambivalent... People in Tokyo were not united. I felt it silly to deal with them. So, I made up my mind not to wait for their reply. I knew that somebody would surely complain about me in the future. But, I myself thought this would be the right thing to do. There is nothing wrong in saving many people's lives... The spirit of humanity, philanthropy... neighborly friendship... with this spirit, I ventured to do what I did, confronting this most difficult situation—and because of this reason, I went ahead with redoubled courage.'' (...)}}

Nang tanungin kung bakit inilagay niya sa panganib ang kaniyang larangan upang makasagip ng ibang mga tao, sumipi siya ng isang matandang [[sawikain]] ng [[samurai]] na nagsasabing: &quot;Maging ang isang mangangaso ay hindi maaaring pumatay ng isang ibong lumipad patungo sa kaniya para humingi ng kalinga.&quot;&lt;ref name=Sipi&gt;Isinalin mula sa Ingles na: ''&quot;Even a hunter cannot kill a bird which flies to him for refuge.&quot;''&lt;/ref&gt;

Namatay si Sugihara noong sumunod na taon, noong 31 Hulyo 1986. Sa kabila nang kasikatang ibinigay sa kaniya sa Israel at ibang mga bansa, nanatiling tila hindi siya nakikilala sa loob ng kaniyang inang bansa.  Nang magpakita lamang sa kaniyang libing ang malaking bilang ng mga kintawan ng mga Hudyo mula sa iba't ibang panig ng mundo ang tanging pagkakataong nalaman kaniyang mga kapitbahay kung ano ang kaniyang nagawa.&lt;!--Ang talatang ito ay mula Ingles na Wikipedia--&gt;

==Pamana at mga parangal==

Ipinangalan kay Sugihara ang Daanang Sugihara o Kalsadang Sugihara sa Kaunas at Vilnius, Litwaniya, at ang 25893 Sugiharang [[asteroid]]. Itinayo ng mga mamamayan ng bayan ng Yaotsu (pook ng kaniyang kapanganakan) ang Memoryal na Chiune Sugihara o Moog na pangalaala kay Chiune Sugihara sa bayan ng Yaotsi para sa kaniyang karangalan. Mayroon ding isang bahay-museong Sugihara sa Kaunas, Litwaniya.&lt;ref&gt;[http://www.geocities.jp/lithuaniasugiharahouse/indexl.htm indexl], Geocities.jp&lt;/ref&gt;  Nagtayo din ng isang Moog na Tanimang Sugihara o Memoryal na Harding Sugihara ang Templong Emeth, isang konserbatibong sinagoga sa Burol na Chestnut (Chestnut Hill o Newton) sa [[Massachusetts]] na nagsasagawa ng taunang konsiyertong pangalala para kay Sugihara.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.templeemeth.org/TempleEmethLinks.htm#SugiharaMemorial |access-date=2008-10-12 |archive-date=2009-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207224248/http://www.templeemeth.org/TempleEmethLinks.htm#SugiharaMemorial |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Ibang mga pangalan==

Kilala rin si Sugihara bilang Sempo Sugiwara at Chiune Sempo Sugihara. Isang palayaw ang Sugiwara Sempo (ginagamitan ng kahanayang pampangalan sa wikang Hapones na nauuna ang apelyido) na ginamit niya nang maghanapbuhay siya sa Unyong Sobyet mula sa 1960 hanggang 1975 upang maiwasan ang makilala siya ng mga Sobyet bilang isang diplomatang Hapones na naging mas marunong siya sa mga ito at nakatanggap ng isang napakainam na kasunduan para sa Hapon nang bilhin nito ang Hilagaing Daanang Riles ng Manchuria. Hindi kakaiba ang pangalang Sempo ngunit ibang paraan lamang ng pagbasa sa ''kanji'' o mga panitik na Intsik para sa 千畝 o ''Chiune''. Gayon din, isa ring kapalit na pagbigkas ang ''sugiwara'' para sa 杉原 na kaniyang apelyido. Hindi niya panggitnang pangalan ang Sempo, sapagkat walang gitnang pangalan ang mga pangalang Hapones.

==Mga akdang pangtalambuhay tungkol kay Sugihara==

* Kumatha ng isang pelikulang dokumentaryo hinggil kay Chiune Sugihara ang isang Hapones na himpilang pantelebisyon. Kinunan ang panooring ito sa Kaunas, sa pook na kinalalagyan ng dating embahada ng Hapon.
*Ang ''[http://www.pbs.org/sugihara Sugihara: Conspiracy of Kindness]'' mula sa PBS ang nagpapakita ng mga detalye hinggil kay Sugihara at kaniyang mag-anak at maging ang kamanghamanghang kaugnayan sa pagitan ng mga Hudyo at ng mga Hapones noong mga 1930 at mga 1940. Kabilang sa nasa websayt ang panapanahon sa buhay ni Sugihara, mga paunang tanaw sa panooring bidyo, mga natatanging pakikipanayam, at mga plano sa pagtuturo na magagamit ng mga guro.
* Noong 11 Oktubre 2005, pinalabas ng Yomiuri TV (Osaka) ang isang dulang pantelebisyong ''Visas for Life'' (Mga Bisa para sa Buhay) hinggil kay Sugihara, na nakabatay sa aklat na sinulat ng kaniyang asawa. Tumatagal na dalawang oras ang haba ng drama.  Napakasinsin ng [http://www.ytv.co.jp/rokusen/ pahinang pangweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070618191108/http://www.ytv.co.jp/rokusen/ |date=2007-06-18 }} ng dula, subalit matutunghayan lamang sa wikang Hapones.  Sumahimpapawid ito sa himpilang KIKU-TV sa [[Haway]] na pinamagatang ''6,000 Visas for Life'' (6,000 mga Bisa para sa Buhay) bilang bahagi ng isang natatanging pagpapalabas na pambagong taon noong 13 Enero 2007.&lt;ref&gt;[http://kikutv.com/shows/Japanese_Programs/Inactive/specials_2007_ny/index.html#16 2007 ''New Year Specials - 6,000 Visas for Life''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070402021112/http://www.kikutv.com/shows/Japanese_Programs/Inactive/specials_2007_ny/index.html#16 |date=2007-04-02 }}, websayt ng KIKU-TV, nakuha noong 13 Enero 2007&lt;/ref&gt;
* Gumawa sina Chris Tashima at Chris Donahue ng isang pelikula tungkol kay Sugihara noong 1997, na pinamagatang ''Visas and Virtue'' (Mga Bisa at Pagpapahalaga), at nagwagi ng ''Academy Award for Live Action Short Film'' (Gawad Akademya para sa mga Maikling Panooring may Buhay na mga Tagpuan).
* Gumagawa ng isang animado o gumagalaw na mga guhit-larawang pelikula tungkol kay Chiune Sugihara ang ''Nippon Animation'' (Animasyong Nippon), ang pinakamalaking kompanya ng pelikula sa Hapon.  Natatanging pinagalaw ang mga guhit-larawan ng pelikula para sa mga estasyong pantelebisyon sa Hapon at sa buong mundo. Planong ilabas ang pelikula sa 2008, bilang tanda ng animnapung taon magmula ng magkaroon ng ugnayang diplomatiko sa pagitan ng Israel at Hapon. Hiningi ng kompanyang Hapones ang tulong ni Eli Cohen, embahador ng Israel sa Hapon, para sa paggawa ng pelikula.&lt;ref&gt;[http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3243778,00.html '''Japanese Schindler' cartoon in works]'' ni Iris Georlette (YNet News) 25 Abril 2006&lt;/ref&gt;

==Bahaging tala ng mga mamamayang natulungan ni Sugihara==
*Mga pinuno at mga mag-aaral ng Mir Yeshiva (Polonya), Yeshivas Tomchei Temimim (pormal na nasa Lubavitch/Lyubavichi, Rusya) na inilipat sa Otwock, Polonya at sa iba pa.
*[http://www.chiunesugihara100.com/eng/guest-speech.htm Samuil Manski] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005070944/http://www.chiunesugihara100.com/eng/guest-speech.htm |date=2008-10-05 }}, dating Pambansang Pangalawang-Pangulo ng Sionistang Organisasyon ng Amerika (''Zionist Organization of America'' o ZOA) at pangkasalukuyang kasapi ng Pambansang Tagapagpatupad (''Zionist Executive'' ng ZOA).  Nagsisilbi ring miyembro ng Komite ng Gitnang Silangan at Komite ng Holocaust ng Konseho ng Pakikipagugnayan ng Pamayanang Hudyo (''Jewish Communiy Relations Council'' o JCRC) at dating Pangalawang-Pangulo/kasaping tagapangasiwa ng Asosasyon ng Libingang Panghudyo ng [[Massachusetts]].  Isa siya sa ilang mga itinanghal na tagapagsalita sa [http://www.chiunesugihara100.com/eng/guest-speech.htm &quot;Mga Bisa Para sa Buhay Selebrasyong Sentenyal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005070944/http://www.chiunesugihara100.com/eng/guest-speech.htm |date=2008-10-05 }}&quot; bilang parangal kay Sugihara noong 2000, sa Hapon.
*Jehoshua Nishri, diplomatang pangekonomiya para sa Embahadang Israeli sa Tokyo
*Zerach Warhaftig 
*Robert Lewin
*Leo Melamed
*Mga miyembro ng mga mag-anak na Szpiro at Jaglom Białystok
*John G. Stoessinger, propesor ng diplomasya sa Pamantasan ng San Diego
*George Zames, teorista ng kontrol

==Sa mga akdang kathang-isip==
Sa nobelang ''The Amazing Adventures of Kavalier &amp; Clay'' (Ang Kamanghamanghang mga Pakikipagsapalaran nina Kavalier at Clay) ni Michael Chabon, pinahihiwatig na tumanggap ang bidang si Josef Kavalier ng mga bisa mula kay Sugihara at sa kaniyang kakamping si Jan Zwartendijk. Bagaman hindi binabanggit sa nobela ang mga pangalan ng mga lalaking ito, nilarawan nito ang isang &quot;konsul na [[Olandes]] sa Kovno [...] na kaliga (kakampi) ng isang opisyal na Hapones na magbibigay ng karapatan sa paglakbay-tawid&quot; (p.&amp;nbsp;65).&lt;ref&gt;Salin mula sa Ingles na: ''&quot;Dutch consul in Kovno [...] in league with a Japanese official who would grant rights of transit.&quot;''&lt;/ref&gt;

==Mga sanggunian== 
{{reflist}}

==Iba pang mga babasahin==
* Yukiko Sugihara, Visas for life, San Francisco, Edu-Comm Plus, 1995. ISBN 0-9649674-0-5
* Yutaka Taniuchi, ''The miraculous visas -- Chiune Sugihara and the story of the 6000 Jews'', New York, Gefen Books, 2001. ISBN 978-4897985657
* Seishiro Sugihara &amp; Norman Hu,  [http://books.google.co.jp/books?id=ahcymjgWwKoC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Chiune+Sugihara&amp;hl=ja&amp;sa=X&amp;ei=mGoTT8O4OeaKmQWowNn-CQ&amp;ved=0CDsQ6AEwAg#v=onepage&amp;q=Chiune%20Sugihara&amp;f=false ''Chiune Sugihara and Japan's Foreign Ministry : Between Incompetence and Culpability''], University Press of America, 2001. ISBN 978-0761819714
* Amleto Vespa, Secret Agent of Japan : A Handbook to Japanese Imperialism, London, Victor Gollancz, 1938.
* Herman Dicker, Wanderers and Settlers in the Far East, New York, Twayne Publishers, 1962.
* Abraham Kotsuji, From Tokyo to Jerusalem, Torath HaAdam Institute, 1975.
* David Kranzler, Japanese, Nazis and Jews, Hoboken, NJ, Ktav Publishing House, 1976.
* John J. Stephan, The Russian Fascists. Tragedy and Farce in Exile, 1925–1945, London, Hamish Hamilton, 1978.
* Beth Hatefutsoth, Passage Through China : The Jewish Communities of Harbin, Tientsin and Shanghai, Tel Aviv, The Nahum Goldmann Museum of the Jewish Diaspora, 1986.
* Samuil Manski, [http://faculty.wcas.northwestern.edu/~cfm754/with_god%27s_help.html With God's Help], Northwestern University, 1990.
* Solly Ganor, Light One Candle. A Survivor’s Tale from Lithuania to Jerusalem, New York, Kodansha International, 1995.
* Eric Saul, Visas for Life : The Remarkable Story of Chiune &amp; Yukiko Sugihara and the Rescue of Thousands of Jews, San Francisco, Holocaust Oral History Project, 1995.
* George Passelecq &amp; Bernard Suchecky, L'Encyclique cachée de Pie XI. Une occasion manquée de l'Eglise face à l'antisémitisme, Paris, La Découverte, 1995.
* David S. Wyman (ed.), The World reacts to the Holocaust, Baltimore &amp; London, The Johns Hopkins University Press, 1996.
* Yaacov Liberman, My China : Jewishi Life in the Orienr 1900–1950, Jerusalem, Gefen Books, 1998.
* Pamela Rotner Sakamoto, Japanese Diplomats and Jewish Refugees, Westport, CT, Praeger Pnblishers, 1998.
* John Cornwell, Hitler's Pope. The Secret History of Pius XII, New York, Viking, 1999.
* Alison Leslie Gold, A Special Fate. Chiune Sugihara, New York, Scholastic, 2000.
* Astrid Freyeisen, Shanghai und die Politik des Dritten Reiches, Wurzburg, Verlag Königshausen &amp; Neumann, 2000.
* Dom Lee &amp; Ken Mochizuki, Passage to Freedom. The Sugihara Story, New York, Lee &amp; Low Books, 2003.
* David Alvarez &amp; Robert A. Graham, Nothing sacred. Nazi Espionage against the Vatican 1939–1945, London, Frank Cass, 2003.
* Vincas Bartusevičius , Joachim Tauber u. Wolfram Wette, Holocaust in Litauen. Krieg, Judenmorde und Kollaboration im Jahre 1941, Wien, Böhlau Verlag, 2003.
* Alvydas Nikzentaitis, The Vanished World of Lithuanian Jews, Amsterdam, Editions Rodopi B.V. , 2004.
* Carl L. Steinhouse, Righteous and Courageous, Bloomington, Indiana, AuthorHouse, 2004.
* Samuel Iwry, To Wear the Dust of War: From Bialystok to Shanghai to the Promised Land ; An Oral History, London, Palgrave Macmillan, 2004.
* Tessa Stirling, Daria Nałęcz &amp; Tadeusz Dubicki, Intelligence Co-operation between Poland and Great Britain during World War II, vol.1, London, Vallentine Mitchell, 2005.
* Walter Schellenberg, The Memoirs of Hitler's Spymaster, London, André Deutsch, 2006.
* Mordecai Paldiel, Diplomat heros of the Holocaust, KTAV Publishing House, NJ, 2007.
* Alfred Erich Senn, Lithuania 1940 : Revolution from above, Amsterdam, Editions Rodopi B.V., 2007.
* Martin Kaneko, Die Judenpolitik der japanischen Kriegsregierung, Berlin, Metropol Verlag, 2008.
* Reinhard R. Deorries, Hitler’s Intelligent Chief, New York, Enigma Books, 2009.
* Michaël Prazan, Einsatzgruppen, Paris, Ed du Seuil, 2010.
* Miriam Bistrović, Anitisemitismus und Philosemitismus in Japan, Essen, Klartext Verlagsges, 2011.
* J.W.M. Chapman, The Polish Connection: Japan, Poland and the Axis Alliance. Proceedings of the British Association for Japanese Studies, v. 2, 1977.
* Teresa Watanabe, “[http://alb.merlinone.net/mweb/wmsql.wm.request?oneimage&amp;imageid=5712322 Japan's Schindler also saved thouands]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120061540/http://alb.merlinone.net/mweb/wmsql.wm.request?oneimage&amp;imageid=5712322 |date=2012-01-20 }}”, Los Angels Times, March 20, 1994.
* Dina Porat, “The Holocaust in Lithuania: Some Unique Aspects”, in David Cesarani （ed.）,The Final Solution : Origins and Implementation, London, Routledge, 1994, pp.&amp;nbsp;159–175.
* J.W.M. Chapman, “[http://www.informaworld.com/smpp/content~db=all~content=a777429407 Japan in Poland's Secret Neighbourhood War]” in Japan Forum No.2, 1995.
* Ewa Pałasz-Rutkowska &amp; Andrzej T. Romer, “[http://www.informaworld.com/smpp/content~db=all~content=a777429408~frm=titlelink?words=romer,andrzej Polish-Japanese co-operation during World War II] ” in Japan Forum No.7, 1995.
* Takesato Watanabe, “[http://www1.doshisha.ac.jp/~twatanab/watanabe/english/The%20Revisionist.html The Revisionist Fallacy in The Japanese Media1-Case Studies of Denial of Nazi Gas Chambers and NHK's Report on Japanese &amp; Jews Relations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114124430/http://www1.doshisha.ac.jp/~twatanab/watanabe/english/The%20Revisionist.html |date=2012-01-14 }}”in Social Scienes Review, Doshisha University, No.59,1999.
* Sabine Breuillard, “[http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/slave_0080-2557_2001_num_73_2_6720 L'Affaire Kaspé revisitée]” in Revues des études slaves, vol.73, 2001, pp.337-372.
* Gerhard Krebs, [https://web.archive.org/web/20051105014156/http://www.uni-hamburg.de/fachbereiche-einrichtungen/japanologie/noag/krebs.pdf Die Juden und der Ferne Osten], NOAG 175–176, 2004.
* Gerhard Krebs, “The Jewish Problem in Japanese-German Relations 1933-1945” in Bruce Reynolds (ed.), Japan in Fascist Era, New York, 2004.
* Jonathan Goldstein, “The Case of Jan Zwartendijk in Lithuania, 1940” in Deffry M. Diefendorf (ed.), New Currents in Holocaust Reseach, Lessons and Legacies, vol.VI, Northwestern University Press, 2004. 
* Hideko Mitsui, “[http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-8676.2010.00124.x/abstract Longing for the Other : traitors’ cosmopolitanism]” in Social Anthropology, Vol 18, Issue 4, November 2010, European Association of Social Anthropologists.
* [http://www.lt.emb-japan.go.jp/english/jp_lt_relations/venclauskas.pdf “Lithuania at the beginning of WWII”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516193745/http://www.lt.emb-japan.go.jp/english/jp_lt_relations/venclauskas.pdf |date=2011-05-16 }}
* George Johnstone, “[http://news.investors.com/Article/594130/201112081318/sugihara-visas-saved-lives-during-wwii.htm Japan's Sugihara came to Jews' rescue during WWII]” in Investor's Business Daily, 8 December 2011.

==Mga panlabas na link==
* [http://www.chiunesugihara100.com/eng/e-top.htm ''Chiune Sugihara Centennial Celebration'']{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/sugihara.html ''Jewish Virtual Library'']: Sina Chiune at Yukiko Sugihara
* [http://www.eagleman.com/sugihara/ ''The Sugihara Project''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813102433/http://www.eagleman.com/sugihara/ |date=2007-08-13 }}
* [http://www.visasforlife.org/sugihara.html ''Visas for Life Foundation''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927213009/http://www.visasforlife.org/sugihara.html |date=2007-09-27 }}
* [http://www.immortalchaplains.org/Prize/Ceremony2000/Sugihara/sugihara.htm ''Immortal Chaplains Foundation Prize for Humanity 2000''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050309045046/http://www.immortalchaplains.org/Prize/Ceremony2000/Sugihara/sugihara.htm |date=2005-03-09 }} (iginawad kay Sugihara noong 2000)
* [http://asia.news.yahoo.com/060324/kyodo/d8ghtuq81.html ''Foreign Ministry says no disciplinary action for &quot;Japan's Schindler&quot;''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080110031459/http://asia.news.yahoo.com/060324/kyodo/d8ghtuq81.html |date=2008-01-10 }}
* [http://www.mofa.go.jp/region/middle_e/israel/sugihara.html ''Foreign Ministry honors Chiune Sugihara by setting his Commemorative Plaque''] (10 Oktubre 2000)
* [http://www.scarsdalemura-kara.com/countrym.htm ''Japanese recognition of countryman'']{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080925052651/http://www.scarsdalemura-kara.com/countrym.htm |date=2008-09-25 }}
* Museong Pang-alala ng Estados Unidos: 
:*[http://www.ushmm.org/museum/exhibit/online/flight_rescue/ Pagtatanghal sa Internet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070823095137/http://www.ushmm.org/museum/exhibit/online/flight_rescue/ |date=2007-08-23 }} 
:*[http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&amp;ModuleId=10005594 Chiune (Sempo) Sugihara]

{{BD|1900|1986|Sugihara, Chiune}}

{{DEFAULTSORT:Sugihara, Chiune}}
[[Kategorya:Mga Hapones]]
[[Kategorya:Mga Hapones noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]
[[Kategorya:Mga politiko ng Hapon]]
[[Kategorya:Mga mamamayan mula sa Prepektura ng Gifu]]
[[Kategorya:Holocaust]]
[[Kategorya:Kasaysayan ng mga Hudyo]]</text>
      <sha1>p5zhbwsletoj1e83oohnlv5ve8beegz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bonifacio Isidro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65849</id>
    <revision>
      <id>2212107</id>
      <parentid>2211954</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:44:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2608" sha1="mtapaop0yrehgp81cf717akevxk716d" xml:space="preserve">Si '''Bonifacio R. Isidro''' ay isang [[Pilipino]]ng imbentor ng 41 na bagay, na nagbigay sa kanya ng parangal na ''Medalya ng Presidente'' para sa kanyang imbensiyon. Natanggap rin niya ang ''WIPO Gold Medal'' para sa pagiging mahusay na imbentor noong 1983 at kaparehong parangal para sa kanyang imbensiyon sa Multi-Crop Sheller noong 1985.

Hindi man nakapagtapos ng kolehiyo si Bonifacio ay di niya ito ikinahihiya. Masaya pa niya itong ginagawang biro na  mas edukado pa siya sa iba, sapagkat dalawang beses pa nga
siyang tumungtong sa unang baitang sa elementarya. Hindi naging sagabal kay Bonifacio ang hindi niya pagkakatapos ng pag-aaral.

Noong 1984, napili si Bonifacio na pagkalooban ng salapi at merito dahil sa kanyang ''Forage crusher'' na
naging kapaki-pakinabang para sa paggawa ng pakain sa baboy at manok. Taong 1985, nag-kaisa ang lahat sa pagpili sa kanya para sa ''Agad Multi-Crop Sheller/ Husker'' na nakapagbabalat ng 60 kabang mais, sunflower, munggo, o soy beans man.

Nakapag-imbento rin siya ng ''Bon-Car Tricycle'' na nagsilbing sakayan para libutin ang kanilang labing-apat na ektaryang taniman. Maging ang kanyang taniman ng orkidya ay naging showcase ng iba't ibang uri ng orkidya sa buong Timog [[Silangang Asya|Silangang Asia]]. Nakaimbento rin siya ng pandilig (''Plant Watering Device'') na kusang nagdidilig ayon sa oras na itinakda, ng sapat ng tubig para sa hanay ng mga orkidya. Lahat ng kanyang mga imbensiyon ay nakapagdala sa kanya ng kasikatan at kayamanan ngunit nananatiling palabiro at mapagkumbaba ang imbentor na si Bonifacio.

Ang ilan sa kanyang imbensiyon ay:
* ''Agad Thresher-Model C''
* ''Agad Multi-Crop Sheller / Husker''
* ''Sorghum Thresher''
* ''Bon-Car Tricycle''
* ''Plant Watering Device''
* ''Low Cost Windmill''
* ''Improved Reaper''
* ''Utility Cart''
* ''Field Headgear''
* ''High Effeciency Sand-sitter''
* ''Lahar Sand-refiner''
* ''Giant Diamond-toothed Marble Cutters''.

==Sanggunian==
*[http://www.intellego.ph/multimedia/boni/index.phpBonifacio ''Bonifacio R. Isidro: A Rare Man with a Rare Mind'']{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.sanrafael.gov.ph/business/ ''The six-hectare orchid farm of well known inventor, Mr. Bonifacio Isidro is the source of various types of wildflowers like orchids, catleya and lotus. It is now being exported to other Asian countries.''] 
*[https://web.archive.org/web/20111203064644/http://www.cnbmarble.com/C%26B%20Product%20Catalog.pdf ''Bonifacio R. Isidro, Founder of C&amp;M Marble company'']

[[Kategorya:Mga imbentor at siyentipiko ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>mtapaop0yrehgp81cf717akevxk716d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapan:Maynila</title>
    <ns>1</ns>
    <id>71090</id>
    <revision>
      <id>2212183</id>
      <parentid>807525</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:05:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>/* Metro Manila Philippines tropical climate */ bagong seksiyon</comment>
      <origin>2212183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3993" sha1="o6mdadap5irb0xe2pz4uq50mgbp6wmb" xml:space="preserve">{{Wikipedia:WikiProyekto Pilipinas/notice|class=FA|importance=Top}}
{{Template:NA-tatak|Mayo 6, 2009}}
{{Template:AlamBaNinyoUsapan|Enero 21|2009}}

{{Wikipedia:Meetup/Manila/Invite}}

==Pagsasalin==

Natapos ko na po ang kailangan na pagsasalin dito sa artikulo pong [[Maynila]].

--[[Tagagamit:DragosteaDinTei|DragosteaDinTei]] 08:32, 27 Disyembre 2008 (UTC)

==Mga Pangyayaring Kasalukuyan==

Kuya/Ate DragosteaDinTei, pwede po ba padagdag ng mga kasalukuyang kaganapan dito sa Lungsod ng Maynila? Sige po.

--[[Natatangi:Contributions/58.69.204.252|58.69.204.252]] 13:42, 10 Enero 2009 (UTC)

:Pakitignan nalang po yung kasaysayan.

--[[Tagagamit:DragosteaDinTei|DragosteaDinTei]] 10:48, 17 Abril 2009 (UTC)

&lt;!-- Tinangal ang mga parteng: Gawa lamang ng isang IP user na wala naman pong kahulugan. :( ==Bilang Napiling Artikulo==

Binasa ko po ang kabuuan ng Artikulo. Gagawan nalang po ng artikulo yung mga 
red links. Ok to! Sana naman mapili!

--[[Natatangi:Mga ambag/58.69.204.252|58.69.204.252]] 11:38, 2 Marso 2009 (UTC)

==Re: Bilang Napiling artikulo==

Tama lang po ang artikulo

-- [[Natatangi:Mga ambag/Tagagamit:Emir214|Tagagamit:Emir214]] 18:17, Marso 3 2009 (UTC) --&gt;

== Pamagat ng artikulo ==

Dapat sigurong [[Maynila]] lamang ang pamagat ng artikulo tulad ng nasa Ingles na [[en:Manila|Manila]] lamang.  Yayamang mas kilala ito sa tawag na Maynila kaysa Lungsod ng Maynila. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 08:03, 13 Abril 2009 (UTC)

: Para lang po sa kaalaman ng lahat, opisyal na tinawag po itong lungsod ng Maynila. Kung susuriin, ang salitang [[Maynila]] ay tumutukoy rin sa iba't ibang gamit at lugar. Ang mga naging alkalde ng lungsod ay tinawag itong ''Lungsod ng Maynila'' o ''City of Manila''. Nakilala lamang siyang '''''Maynila''''' dahil dito nagumpisa ang negosyo at ito ang kabisera ng bansa.
--[[Tagagamit:DragosteaDinTei|DragosteaDinTei]] 10:18, 20 Abril 2009 (UTC)
::Oo nga, iyon ang opisyal, sang-ayon sa [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc PSGC] pero ang nasa Ingles na Wikipedia ay [[:en:Manila|Manila]] at hindi ''City of Manila''.  Ganyan kasi doon dahil mas karaniwan ang ''Manila'' kaysa ''City of Manila'' na sinunod ang [[en:UCN]] at [[:en:Wikipedia:NC#Use_the_most_easily_recognized_name]]. Ang pangkalahatan na patakaran kasi, kung ano ang mas karaniwan na mas mainitindihan ng mambabasa, iyon ang gagamitin. Kumbaga, mas matibang kung ano ang karaniwan kaysa opisyal.  Mayroon bang pangkalahatang kasunduan dito sa Tagalog Wikipedia na gamitin parati ang opisyal? May mga Wikipedista nga dito na ayaw ang opisyal.  At kung tumtutukoy nga sa iba't ibang lugar ang [[Maynila]], bakit siya ''redirect'' at hindi &quot;paglilinaw&quot;? --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:48, 20 Abril 2009 (UTC)
:Sang-ayon ako sa paglipat nito sa [[Maynila]]. --[[Tagagamit:Seav|seav]] 02:36, 20 Abril 2009 (UTC)
:Sige po, sang-ayon na rin ako kaya lang, nung inililipat ko, &quot;May ganito nang pangalan o invalid ang napiling pangalan&quot;. Kung alam niyo po kung paano masusulusyonan ang problema, palipat nalang po ang titulo ng pahina sa [[Maynila]]
::{{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 09:36, 21 Abril 2009 (UTC)

== Paglipat ng [[suleras:Mga Distrito ng Maynila]] sa [[Suleras:Lungsod ng Maynila]] ==
Siguro dapat nating i-redirect ang suleras na ito sa Suleras:Lungsod ng Maynila dahil ang suleras na iyon ay mayroon ding mga bahaging tungkol sa mga distrito. Nagiging redundant lamang dahil dala-dalawa ang mga suleras na may kaparehong nilalaman. Dpat ay united ito, o yun bang may pagkakaisa. --[[Tagagamit:The Wandering Traveler|The Wandering Traveler]] 08:09, 13 Abril 2009 (UTC)
:{{done}}
--[[Tagagamit:DragosteaDinTei|DragosteaDinTei]] 11:13, 15 Abril 2009 (UTC)

== Metro Manila Philippines tropical climate ==

https://tl.wikipedia.org/wiki/Maynila?wprov=sfla1 new edit [[Tagagamit:Garvin555|Garvin555]] ([[Usapang tagagamit:Garvin555|kausapin]]) 08:05, 20 Hunyo 2026 (UTC)</text>
      <sha1>o6mdadap5irb0xe2pz4uq50mgbp6wmb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dorothy Lavinia Brown</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71671</id>
    <revision>
      <id>2212166</id>
      <parentid>1879255</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:14:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5039" sha1="rn5po4xqh0i1031lbsmc9l1gh8qxvgn" xml:space="preserve">[[Talaksan:Dorothy Lavinia Brown.jpg|thumb|right|Si Dra. Dorothy Lavinia Brown.]]
Si '''Dorothy Lavinia Brown'''&lt;ref name=FGC&gt;Jackson, Curtis. [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&amp;GRid=8951642 Dr Dorothy Lavinia Brown], findagrave.com, Hunyo 18, 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref name=AAR&gt;Brown, Lola Denise (anak na babae ni Dorothy Lavinia Brown) [http://www.aaregistry.com/detail.php?id=1394 Dorothy L. Brown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090629061640/http://www.aaregistry.com/detail.php?id=1394 |date=2009-06-29 }}, African American Registry, AAR.com&lt;/ref&gt; ([[Enero 7]], [[1919]] - [[Hunyo 13]], [[2004]]&lt;ref name=UMC&gt;Martini, Kelli. [http://archives.umc.org/interior.asp?ptid=2&amp;mid=5055 ''Dorothy Brown, South’s first African-American woman doctor, dies''], ''News Archives'', ''The United Methodist Church'', Hunyo 14, 2004, UMC.org&lt;/ref&gt;) ay isang Aprikano Amerikanong [[maninistis]], [[lehislador]], at [[guro]].  Siya ang unang babaeng siruhinang Aprikano Amerikano mula sa Timog-Silangang Estados Unidos ng Amerika.  Siya rin ang unang Aprikano Amerikanong naglingkod sa Asamblea Heneral ng Tennessee.&lt;ref name=TE&gt;Brown, Lola Denise (anak na babae ni Dorothy Lavinia Brown) [http://tennesseeencyclopedia.net/imagegallery.php?EntryID=B096 Dorothy Lavinia Brown], TennesseeEncyclopedia.net&lt;/ref&gt;  Nakilala rin siya bilang &quot;Dr. D.&quot;&lt;ref name=TE/&gt;

==Talambuhay==
Ipinanganak si Brown sa [[Philadelphia, Pennsylvania]],&lt;ref name=Scientist&gt;McKenzie, Julie at Denita Denhart. [http://www.csupomona.edu/~ceemast/original/nova/brown1.html Dorothy Lavinia Brown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050316172229/http://www.csupomona.edu/~ceemast/original/nova/brown1.html |date=2005-03-16 }}, The Scientist Bank, cspumona.edu&lt;/ref&gt; at inilagak sa isang bahay-ampunan sa [[Troy, Bagong York|Troy]], [[Bagong York]] noong 5 buwang gulang pa lamang ng kanyang inang si Edna Brown.  Doon siya sa ampunan namuhay hanggang sa edad na 12.  Habang nasa ampunan, sumailalim siya sa operasyong [[tonsillectomy|tonsilektomiya]] o pagtatanggal ng [[tonsil]], isang karanasang humantong sa pagkakaroon niya ng kagustuhan sa larangan ng [[medisina]].&lt;ref name=TE/&gt;  Bagaman sinubok ng kanyang inang sumama at makipamuhay nang muli ang bata pang si Dorothy sa piling nito, walang tigil na lumalayas mula sa kanilang sariling tahanan si Brown, upang magbalik lamang sa bahay-ampunan sa Troy.  Nang abutin na niya ang edad na labinglima, lumayas si Brown upang makapagpata sa Mataas na Paaralan ng Troy.  Naghanapbuhay siya bilang katulong ng isang ina sa bahay ni Gng. W.F. Jarrett.&lt;ref name=Scientist/&gt;  Sa tulong ng [[prinsipal ng paaralan]], naipakilala siya kina Samuel Wesley at Lola Redmon, isang mag-asawing umampon sa kanya at naging pangalawang mga magulang.&lt;ref name=TE/&gt;

==Edukasyon==
Makaraang makapagtapos sa mataas na paaralan, habang nagtatrabaho bilang isang [[katulong sa bahay]], nag-aral siya sa Dalubhasaang Bennett sa [[Greensboro, Hilagang Karolina|Greensboro]], [[Hilagang Karolina]], na tumanggap ng tulong mula sa Kahatian ng mga Kababaihan ng Palingkurang Kristiyano ng isang [[Simbahang Metodista]] sa Troy upang makatanggap ng iskolarsip.&lt;ref name=Scientist/&gt;  Pagkatapos ng kolehiyo, naghanapbuhay siya sa Kagawaran ng Ordinansa ng Hukbong Katihan ng Rochester sa [[Bagong York]] sa loob ng dalawang mga taon.&lt;ref name=TE/&gt;  Noong 1941, nakatanggap niya ang kanyang degri ng Batsilyer sa mga Sining,&lt;ref name=Scientist/&gt; at naging isang inspektor para sa isang plantang pandepensa sa Troy.&lt;ref name=Scientist/&gt;  Noong 1944, nagsimulang mag-aral ng medisina si Brown sa Dalubhasaan ng Panggagamot ng Meharry sa Nashville, na tinapos ang kaniyang pagka-interno sa Ospital ng Harlem sa Lungsod ng Bagong York.&lt;ref name=TE/&gt;  Makaraang makapagtapos noong 1948,&lt;ref name=Scientist/&gt; naging isa siyang residente sa Ospital ng Hubbard ng Meharry noong 1949, sa kabila ng oposisyon sa pagkakaroon ng mga kababaihang siruhano at dahil sa nakumbinsi niya ang noo'y hepeng siruhanong si Matthew Walker.&lt;ref name=TE/&gt;&lt;ref name=Scientist/&gt;  Nakumpleto ni Brown ang kanyang residensiya noong 1954.&lt;ref name=Scientist/&gt;

==Pansariling buhay==
Noong 1956, pumayag si Brown na ampunin ang isang batang babaeng nagmula sa isang walang asawang pasyente niya sa Ospital ng Riverside.  Siya ang naging unang nakikilalalng walang asawang babae sa Tennessee na legal na umampon ng isang bata, na pinangalanan niyang Lola Denise Brown bilang pagpaparangal para sa pangalawang inang umampon naman sa kanya.&lt;ref name=TE/&gt;  Kasapi si Brown ng [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan]].&lt;ref name=Scientist/&gt;  Namatay siya sa [[Nashville, Tennessee|Nashville]] na nasa [[County ng Davidson, Tennessee]] noong 2004.&lt;ref name=FGC/&gt;

==Bilang may-akda==  
Sumulat si Brown ng isang [[autobiyograpiya]]&lt;ref name=TE/&gt;, mga [[sanaysay]], at pamapigla o pang-inspirasyong mga patnubay.&lt;ref name=Scientist/&gt;

==Sanggunian==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Brown, Dorothy Lavinia}}
[[Kaurian:Mga Aprikanong Amerikano]]
[[Kaurian:Mga manggagamot]]</text>
      <sha1>rn5po4xqh0i1031lbsmc9l1gh8qxvgn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hārun Yashayaei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75717</id>
    <revision>
      <id>2212236</id>
      <parentid>2210628</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:53:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1878" sha1="a90p9qew0gqah2od55e1aegb6lcyg0n" xml:space="preserve">{{Infobox person/Wikidata
|image = Haroun Yashayaei.jpg}}

Si '''Hārun Yashayaei''' ang pinuno ng [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Iran|pamayanang Hudyo]] ng [[Iran]].&lt;ref&gt;[http://www.kosherdelight.com/IranKashrutAuthorities.shtml The Jewish Community of Tehran, Iran] Kashrut Authorities in Iran and Around the World&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.iranjewish.com/News_e/22-1.htm Report of Iranian President’s visit from Yousef-Abad Synagogue, Tehran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811104358/http://www.iranjewish.com/News_e/22-1.htm |date=2017-08-11 }} Iran Jewish&lt;/ref&gt; Noong 26 Enero 2006, ang liham ni Yashayaei kay Pangulong [[Mahmoud Ahmadinejad]] tungkol sa kaniyang pagtatangging naganap ang [[Olokawsto]] ay nagbunga ng pandaigdigang atensiyon, kasama ang isang panayam sa ''[[Der Spiegel]]''.&lt;ref&gt;[http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/02/fb25e81f-bce9-4291-acdb-cf2c5c69fe92.html Iran: Jewish Leader Criticizes President For Holocaust Denial] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704214714/http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/02/fb25e81f-bce9-4291-acdb-cf2c5c69fe92.html |date=2008-07-04 }} Radio Free Europe&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120330120713/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006%5C01%5C30%5Cstory_30-1-2006_pg4_23 Iran’s Jews uneasy over Holocaust-denier Ahmadinejad] Daily Times&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.monthlyreview.org/mrzine/aam030507.html On the Jewish Presence in Iranian History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081018191614/http://www.monthlyreview.org/mrzine/aam030507.html |date=2008-10-18 }} Monthly Review&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,455172,00.html TEHRAN'S JEWISH COMMUNITY REACTS: &quot;A Shameful Convention&quot;] SPIEGEL Magazine&lt;/ref&gt;

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Yashayaei, Harun}}
[[Kategorya:Mga Iraning Hudyo]]

{{stub}}</text>
      <sha1>a90p9qew0gqah2od55e1aegb6lcyg0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dagat Patay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79419</id>
    <revision>
      <id>2212154</id>
      <parentid>2180719</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14368" sha1="kcbwmcqkffiwcf8kjrd5p9uob7c18u9" xml:space="preserve">{{Infobox body of water
 | name                 = Dagat Patay
 | native_name          = {{native name list |tag1=ar|name1=البحر الميت|tag2=he|name2=ים המלח}}
 | image                = Talaksan:Dead Sea beach 00.JPG
 | caption              = Tanawin ng dagat mula sa baybayin ng Jordan na may mga burol ng [[Kanlurang Pampang]] sa likuran
 | image_bathymetry     = 
 | caption_bathymetry   = 
 | coords               = {{Coord|31|30|N|35|30|E|type:waterbody|display=inline}}
 | lake_type            = Endoreyko&lt;br/&gt;Hipersalina
 | inflow               = [[Ilog Jordan]]
 | outflow              = ''Wala''
 | catchment            = {{convert|41650|km2|abbr=on}}
 | basin_countries      = [[Hordan]], [[Estado ng Palestina|Palestina]] (Kanlurang Pampang na inookupahan ng Israel), [[Israel]]
 | length               = {{convert|50|km|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;JVL&quot;&gt;{{cite encyclopedia|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vie/Deadsea.html|title=Virtual Israel Experience: The Dead Sea|trans-title=Karanasang Birtuwal ng Israel: Ang Dagat Patay|lang=en|encyclopedia=Jewish Virtual Library|access-date=21 Enero 2013|archive-date=15 Enero 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115133409/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vie/Deadsea.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; (hilagang pampang lamang)
 | width                = {{convert|15|km|mi|abbr=on}}
 | area                 = {{convert|605|km2|abbr=on}} (2016)&lt;ref name=&quot;HRTZ&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.haaretz.com/israel-news/business/1.746258 |title=The Dead Sea Is Dying Fast: Is It Too Late to Save It, or Was It Always a Lost Cause? |trans-title=Namamatay Nang Mabilis Ang Dagat Patay: Huli na ba Para Iligtas Ito, o Dati pa bang Walang Pag-asa? |newspaper=Haaretz |date=7 Oktubre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222185808/http://www.haaretz.com/israel-news/business/1.746258 |archive-date=22 Disyembre 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 | depth                = {{convert|188.4|m|ft|0|abbr=on}}&lt;ref name=ilec/&gt;
 | max-depth            = {{convert|298|m|ft|0|abbr=on}} (pinakamalalim na punto, {{cvt|728|m}} BSL [sa ilalim ng antas ng dagat], di-kasama ang kasalukuyang elebasyon ng rabaw)
 | volume               = {{convert|114|km3|cumi|0|abbr=on}}&lt;ref name=ilec/&gt;
 | shore                = {{convert|135|km|abbr=on}}
 | elevation            = {{convert|-430.5|m|ft|0|abbr=on}} (2016)&lt;ref name=&quot;ISRAMAR&quot;&gt;{{cite web|url= http://isramar.ocean.org.il/isramar2009/DeadSea/LongTerm.aspx|title= Long-Term changes in the Dead Sea|publisher= Israel Oceanographic and Limnological Research - Israel Marine Data Center (ISRAMAR)|access-date= 2014-05-31|archive-date= 2018-11-06|archive-url= https://web.archive.org/web/20181106233009/https://isramar.ocean.org.il/isramar2009/DeadSea/LongTerm.aspx|url-status= live}}&lt;/ref&gt;
| reference          = &lt;ref name=ilec&gt;[http://www.eingedi.co.il/viewpage.asp?pagesCatID=13214&amp;siteName=eingedi Dead Sea Data Summary 2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602064708/http://www.eingedi.co.il/viewpage.asp?pagesCatID=13214&amp;siteName=eingedi |date=2021-06-02 }}.''Water Authority of Israel''.&lt;br /&gt;{{cite web |title=Red Sea - Dead Sea Water Conveyance Study Program |date=2013 |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/EXTREDSEADEADSEA/0,,contentMDK:21827416~pagePK:64168427~piPK:64168435~theSitePK:5174617,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130915013427/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/EXTREDSEADEADSEA/0,,contentMDK:21827416~pagePK:64168427~piPK:64168435~theSitePK:5174617,00.html |archive-date=2013-09-15 |url-status=dead |publisher=The World Bank Group }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ISRAMAR&quot;/&gt;
 | location             = [[Kanlurang Asya]]
&lt;!--      Map      --&gt;
 | pushpin_map          = Israel
 | pushpin_label_position = 
 | pushpin_map_alt      = Lokasyon ng Dagat Patay
 | pushpin_map_caption  = &lt;!--   Below       --&gt;
 | website              = 
}}

Ang '''Dagat Patay'''&lt;ref&gt;{{cite-UPDF2|Dagat Patay, Dead Sea}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Biblia&quot;&gt;{{cite-Biblia|Dagat Patay, Dagat Alat}}, pahina 26.&lt;/ref&gt; o '''Dagat Alat'''&lt;ref name=&quot;Biblia&quot; /&gt; ({{lang-ar|[[wikt:البحر الميت|اَلْبَحْر الْمَيِّت]]|al-Baḥr al-Mayyit}}, o {{lang-ar|اَلْبَحْر الْمَيْت|al-Baḥr al-Mayt|label=}}; {{lang-he|[[wikt:ים המלח|יַם הַמֶּלַח]]|Yam hamMelaḥ}}), kilala rin sa mga ibang pangalan, ay isang [[lawa]]ng nakukulong ng lupain na hinahanggahan ng [[Jordan|Hordan]] sa silangan, [[Kanlurang Pampang|Kanlurang Pampang na inookupahan ng Israel]] sa kanluran at [[Israel]] sa timog-kanluran.&lt;ref name=&quot;DSC1&quot;&gt;{{cite web |date=9 Disyembre 2013 |title=A Rare Middle East Agreement, on Water |trans-title=Isang Pambihirang Pagkakasundo ng Gitnang Silangan, Tungkol sa Tubig |url=https://www.nytimes.com/2013/12/10/world/middleeast/israel-jordan-and-palestinians-sign-water-project-deal.html |work=The New York Times |language=en |quote=Halos 25 milya ng baybayin ng Dagat Patay ay nasa Kanlurang Pampang na inookupahan ng Israel at inaangkin ng mga Palestino bilang bahagi ng isang kinabukasang estado. (Isinalin mula sa Ingles) |accessdate=4 Disyembre 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DSC2&quot;&gt;{{cite web |date=11 Disyembre 2022 |title=The Dead Sea is dying. These beautiful, ominous photos show the impact |trans-title=Namamatay ang Dagat Patay. Ipinapakita nitong mga magaganda, nagbabalang larawan ang epekto |url=https://www.npr.org/sections/pictureshow/2022/12/11/1139524126/photos-dead-sea-water-level-dropping-sinkholes-erosion |work=NPR |language=en |quote=Ang Dagat Patay ay lawang kinukulong ng lupa na bahagyang nasa Hordan, Israel, at ang inookupahan ng Israel na Kanlurang Pampang. (Isinalin mula sa Ingles) |accessdate=4 Disyembre 2023}}&lt;/ref&gt; Ito ay nasa Libis ng Hordan, at [[Ilog Hordan]] ang pangunahing sangang-ilog nito.

Pagsapit ng 2019, {{convert|430.5|m|ft|0}} sa ilalim ng antas ng dagat ang rabaw ng lawa,&lt;ref name=&quot;ISRAMAR&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hshah&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.newsweek.com/israel-and-jordan-sign-historic-900-million-deal-save-dead-sea-310084 |title=Israel and Jordan Sign 'Historic' $900 Million Deal to Save the Dead Sea |work=Newsweek |date=2015-02-27 |access-date=2015-03-18 |archive-date=2020-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124001401/https://www.newsweek.com/israel-and-jordan-sign-historic-900-million-deal-save-dead-sea-310084 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; kaya ang baybayin nito ang pinakamababang elebasyong batay sa lupa sa buong mundo. {{convert|304|m|ft|0|abbr=on}} ang lalim nito, ang pinakamalalim na hipersalinong lawa sa mundo. 342 g/kg, o 34.2% ang kaasinan nito (noong 2011), kaya isa ito sa mga pinakamaalat na katubigan sa mundo&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |year=1986 |title=Dead Sea |encyclopedia=The New Encyclopædia Britannica |place=Chicago |editor=Goetz, P. W. |edition=15th |volume=3 |page=937 |language=en |trans-title=Dagat Patay}}&lt;/ref&gt; – 9.6 beses na mas maalat kaysa karagatan – at may densidad ng 1.24&amp;nbsp;kg/litro, kaya halos pareho sa paglulutang ang paglalangoy roon.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&amp;q=Dead+sea+has+a+density++++swimming&amp;pg=PA237 |title=Encyclopedia of world geography |publisher=Facts on File |year=2005 |isbn=978-0-8160-7229-3 |editor=R W McColl |page=237 |language=en |trans-title=Ensiklopedya ng heograpiya ng daigdig |access-date=2020-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030075941/https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&amp;q=Dead+sea+has+a+density++++swimming&amp;pg=PA237#v=snippet&amp;q=Dead%20sea%20has%20a%20density%20%20%20%20swimming&amp;f=false |archive-date=2023-10-30 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dead Sea - Composition of Dead Sea Water |trans-title=Dagat Patay - Komposisyon ng Tubig ng Dagat Patay |url=http://www.dspimport.com/about_the_dead_sea.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104055037/http://www.dspimport.com/about_the_dead_sea.html |archive-date=2013-11-04 |language=en}}&lt;/ref&gt; Napakaalat nitong dagat kaya't imposible sa karamihan sa mga may [[buhay]] na umiral dito. Ito ang dahilan kung bakit ganito ang pangalan o tawag dito. {{convert|50|km|mi|0}} ang haba at {{convert|15|km|mi|0}} ang lapad ng pangunahing, hilagang luwasan ng Dagat Patay, sa pinakamalawak na punto nito.&lt;ref name=&quot;JVL&quot; /&gt;

Libu-libong taon nang nakakaakit ang Dagat Patay sa mga bisita sa palibot ng Luwasang Mediteraneo. Isa ito sa naging unang bakasyunang pangkalusugan sa mundo, at naging tagapagtustos ito ng iba't ibang uri ng mga produkto, mula aspalto para sa [[Mumipikasyon|mumipikasyong]] [[Sinaunang Ehipto|Ehipsyo]] hanggang potasa para sa mga [[pataba]]. Ngayon, bumibisita ang mga turista sa dagat sa mga baybayin ng Israel, Hordan, at Kanlurang Pampang.

Lumiliit nang mabilisan ang Dagat Patay; ang pang-ibabaw na sukat nito ngayon ay {{convert|605|km2|abbr=on}},&lt;ref name=&quot;HRTZ&quot;/&gt; kumpara sa {{convert|1050|km2|abbr=on}} noong 1930. Maraming mga panukala sa kanal at mga tubo, tulad ng ibinasurang proyekto ng Pagdadalang-tubig sa Dagat Pula–Dagat Patay,&lt;ref name=&quot;JT&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.jordantimes.com/news/local/5-alliances-shortlisted-execute-red-dead%E2%80%99s-phase-i|title=5 alliances shortlisted to execute Red-Dead's phase I|access-date=3 December 2016|date=27 November 2016|work=The Jordan Times|archive-date=29 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129214035/http://jordantimes.com/news/local/5-alliances-shortlisted-execute-red-dead%E2%80%99s-phase-i|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ang ginawa para mabawasan ang pagliliit nito.
{{anchor|Etymology|Toponymy|Etymology and toponymy|Name}} 

==Pangalan==
Ang panglang &quot;Dagat Patay&quot; sa [[wikang Tagalog]] ay kalko ng pangalan sa Ingles ({{Lang|en|Dead Sea}}), na kalko mismo ng pangalan sa [[Wikang Arabe|Arabe]], na tumutukoy sa kakapusan ng buhay sa tubig na dulot ng matinding kaasinan ng lawa.&lt;ref name=&quot;NJE&quot;&gt;{{cite book |author1=David Bridger |url=https://books.google.com/books?id=hZqpCrG3qw0C&amp;pg=PA109 |title=The New Jewish Encyclopedia |author2=Samuel Wolk |date=Setyembre 1976 |publisher=Behrman House, Inc |isbn=978-0-87441-120-1 |page=109 |language=en |trans-title=Ang Bagong Ensiklopedyang Hudyo |quote=Pinangalanan itong &quot;Dagat Patay&quot; dahil sa katotohanang walang buhay na bagay ang maaaring umiral doon, dahil napakaalat at napakapait ang tubig. (Isinalin mula sa Ingles) |access-date=Hulyo 25, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030075941/https://books.google.com/books?id=hZqpCrG3qw0C&amp;pg=PA109#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=Oktubre 30, 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga makasaysayang pangalan ng lawa na hinango mula sa Ingles ang  {{nowrap|'''Dagat Alat'''}} ({{Lang|en|Salt Sea}}),&lt;ref name=&quot;natgeo&quot;&gt;{{citation |last=Morse |first=Jedidiah |title=The American Universal Geography... |date=1819 |volume=2 |page=[https://books.google.com/books?id=fHI9AAAAYAAJ&amp;pg=PA458 458] |trans-title=Ang Amerikanong Heograpiyang Unibersal... |edition=7th |location=Boston |publisher=Lincoln &amp; Edmands |language=en}}&lt;/ref&gt; {{nowrap|'''Lawa ng Sodom'''}} ({{Lang|en|Lake of Sodom}})&lt;ref name=&quot;natgeo&quot; /&gt; mula sa ulat ng Bibliya tungkol sa pagkasira nito&lt;ref name=&quot;sodom&quot;&gt;{{bibleverse|Gen|19|KJV}}&lt;/ref&gt; at {{nowrap|'''Lawang Aspaltitas'''}} ({{Lang|en|Lake Asphaltites}}) &lt;ref name=&quot;natgeo&quot; /&gt; mula sa [[Wikang Griyego|Griyego]] at [[Wikang Latin|Latin]].

Lumilitaw paminsan-minsan ang pangalang &quot;Dagat Patay&quot; sa [[panitikang Hebreo]] bilang {{lang|he-Latn|Yām HamMāvet}} ({{lang|he|{{linktext|ים}} {{linktext|ה}}{{linktext|מוות}}}}), 'Dagat ng Kamatayan'.&lt;ref name=NJE/&gt; Ang karaniwang pangalan ng lawa sa [[Wikang Hebreo|bibliya]]&lt;ref&gt;{{bibleverse|Gen|14|3|KJV}}&lt;/ref&gt; at sa modernong Hebreo ay Dagat ng Asin ({{wikt-lang|he|ים המלח}}, {{Audio|He-Dead Sea.ogg|{{lang|he-Latn|Yām HamMelaḥ|nocat=y}} |help=no}}). Kabilang sa mga iba pang pangalang Hebreo para sa lawa na ibinanggit din sa [[Bible|Bibliya]] ang {{nowrap|Dagat ng Araba}} ({{lang|he|{{linktext|ים|&amp;nbsp;|ה|ערבה}}}}, {{lang|he-Latn|Yām Ha‘Ărāvâ}}) at {{nowrap|Silangang Dagat}} ({{lang|he|{{linktext|ה|ים|&amp;nbsp;|ה|קדמוני}}}}, {{lang|he-Latn|HaYām HaQadmōnî}}).

Ang pangalang [[Wikang Arabe|Arabe]] ay {{Audio|Ar-البحر الميت.oga|{{lang|ar-Latn|al-Bahr al-Mayyit|nocat=y}}|help=no}} ({{wikt-lang|ar|البحر الميت}}), o kadalasang walang artikulong ''al-'', kaya {{lang|ar-Latn|Bahr}} lang atbp. Kilala rin ito sa wikang Arabe bilang {{nowrap|Dagat ng [[Lot (Bibliya)|Lot]]}} ({{wikt-lang|ar|بحر لوط}}, {{lang|ar-Latn|Buhayrat}},&lt;ref name=&quot;Sharon&quot;&gt;{{cite book |author=Moshe Sharon |author-link=Moshe Sharon |url=https://books.google.com/books?id=EPFDU8POrXIC&amp;q=Brekke |title=Bani Na'im: Maqam an-Nabi Lut |publisher=Brill |year=1999 |isbn=978-90-04-11083-0 |series=[[Corpus Inscriptionum Arabicarum Palaestinae]] (CIAP) |volume=Two: B–C |location=Leiden, Boston, Cologne |page=15 (of pp.12–21) |language=en |access-date=30 Disyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030075942/https://books.google.com/books?id=EPFDU8POrXIC&amp;q=Brekke#v=onepage&amp;q=Brekke&amp;f=false |archive-date=30 Oktubre 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{lang|ar-Latn|Bahret}}, or {{lang|ar-Latn|Birket Lut}})&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=eCzC6pfXfJIC&amp;pg=PA1163 |title=Dead Sea: Israel and Jordan |work=Library of Congress: Subject Headings |publisher=Cataloging Distribution Service, Library of Congress |year=1991 |edition=14th |volume=1: A-E |location=Washington, D.C. |page=1163 |language=en |trans-title=Dagat Patay: Israel at Hordan |issn=1048-9711 |access-date=30 Disyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030075942/https://books.google.com/books?id=eCzC6pfXfJIC&amp;pg=PA1163#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=30 Oktubre 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; mula sa pamangkin ni [[Abraham]] na ang asawa ay sinabing naging haligi ng asin noong pagkalipol ng Sodoma at Gomorra.&lt;ref name=&quot;sodom&quot;&gt;{{bibleverse|Gen|19|KJV}}&lt;/ref&gt; Mas bihira sa Arabe, nakilala rin ito bilang Dagat ng [[Segor]] mula sa lungsod sa tabi ng baybayin nito na mahalagang dati.

==Tingnan din==
*[[Dagat Aral]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Mga lawa sa Asya]]
[[Kategorya:Mga dagat sa Asya|Patay]]
[[Kategorya:Heograpiya ng Israel]]
[[Kategorya:Jordan]]</text>
      <sha1>kcbwmcqkffiwcf8kjrd5p9uob7c18u9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brooklyn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94622</id>
    <revision>
      <id>2212109</id>
      <parentid>2164733</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2755" sha1="ruhnjotwy08o420mhvf7eg8ec7rcbrp" xml:space="preserve">[[Talaksan:Brooklyn Highlight New York City Map.png|thumb|200px|right|Isa itong mapa ng Lungsod ng Bagong York. Nakukulayan ng dilaw ang bahagi ng Brooklyn.]]

Ang '''Brooklyn''' ay isa sa limang mga [[boro]] ng [[Lungsod ng Bagong York]]. Matatagpuan dito ang [[Tulay ng Brooklyn]], isang kilalang tulay sa Brooklyn. Isa ang Brooklyn sa higit na kilalang mga boro. Pinangalanan ito mula sa bayang [[Olandes]] na [[Breukelen]]. 

Ang Brooklyn ay makikita sa timog-kanluran ng [[boro]] ng [[Queens]] sa dulong silangang bahagi ng [[Long Island]]. Isang malayang lungsod ito hanggang sa pagsama niya sa [[Lungsod ng Bagong York]] noong 1898, Ang Brooklyn ang pinakamataong boro na may 2.5 milyong katao&lt;ref&gt;[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFPopulation?_event=Search&amp;geo_id=06000US3604710022&amp;_geoContext=01000US%7C04000US36%7C05000US36047%7C06000US3604710022&amp;_street=&amp;_county=kings+county&amp;_cityTown=kings+county&amp;_state=04000US36&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=060&amp;_submenuId=population_0&amp;ds_name=null&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry= Kings County, New York] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081228021056/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFPopulation?_event=Search&amp;geo_id=06000US3604710022&amp;_geoContext=01000US%7C04000US36%7C05000US36047%7C06000US3604710022&amp;_street=&amp;_county=kings+county&amp;_cityTown=kings+county&amp;_state=04000US36&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=060&amp;_submenuId=population_0&amp;ds_name=null&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry= |date=2008-12-28 }}, ''United States Census Bureau'', Disyembre 30, 2006&lt;/ref&gt;, at ang pangalawa sa laki. Kung ang boro ay isang malaya na lungsod, ito ang magiging pang-apat na pinakamalaking lungsod sa Estados Unidos. Simula 2896, ang brooklyn ay may kaparehong hangganan sa '''Kings County''', na ang pinakamataong lugar sa Lungsod ng Bagong York, ang pangalawang may malaking densidad ng populasyon matapos ang New York County o ang [[Manhattan]].&lt;ref&gt;[http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-CONTEXT=gct&amp;-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_US9&amp;-redoLog=false&amp;-_caller=geoselect&amp;-geo_id=&amp;-format=US-25|US-25S&amp;-_lang=en &quot;Population, Housing Units, Area, and Density: 2000&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805225222/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-CONTEXT=gct&amp;-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_US9&amp;-redoLog=false&amp;-_caller=geoselect&amp;-geo_id=&amp;-format=US-25%7CUS-25S&amp;-_lang=en |date=2011-08-05 }}, ''United States Census Bureau'', nakuha noong Mayo 11, 2007.&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

{{usbong|Heograpiya|Estados Unidos}}

[[Kategorya:Lungsod ng New York]]</text>
      <sha1>ruhnjotwy08o420mhvf7eg8ec7rcbrp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Artipisyal na katalinuhan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97851</id>
    <revision>
      <id>2212077</id>
      <parentid>2210816</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43582" sha1="peuos6ajhx3qhq3028d0tq30iznubbl" xml:space="preserve">Ang '''intelihensiyang artipisyal''' o '''artipisyal na katalinuhan''' (Ingles: {{lang|en|artificial intelligence}} o ''AI'') ay ang katalinuhan ng mga makina at sangay ng [[agham pangkompyuter]] na naglalayong lumikha nito. Nagmula ang salita bilang isang paksa ng Kumperensiya sa Dartmouth noong 1956 ni [[John McCarthy (siyentipiko ng kompyuter)|John McCarthy]].&lt;ref&gt;Bagaman may ilang kontrobersiya sa puntong ito (tingnan ang {{Harvnb|Crevier|1993|p=50}}), sinabi ni John McCarthy na naisip niya ang termino sa loob ng isang pakikipanayam sa c|net. (Tingnan ang [https://web.archive.org/web/20070630161117/http://news.com.com/Getting+machines+to+think+like+us/2008-11394_3-6090207.html ''Getting Machines to Think Like Us''].)&lt;/ref&gt; Inilarawan ito ni McCarthy bilang isang agham at inhenyeriya ng paggawa ng intelihenteng mga makina.&lt;ref&gt;Tingnan ang [[John McCarthy (siyentipiko ng kompyuter)|John McCarthy]], [http://www-formal.stanford.edu/jmc/whatisai/whatisai.html ''What is Artificial Intelligence?'']&lt;/ref&gt;

==Mga problemang nilulutas==
&quot;Maaari bang ang isang makina ay kumilos ng intelihente?&quot; ang tanong na isa pa ring bukas na problema at maraming mga mananaliksik ang nagtatangkang lumikha ng ganoong makina. Ang pangkalahatang problema ng paggaya (o paglikha) ng katalinuhan ay nahahati sa bilang ng mga spesipikong sangay na problema. Ang mga ito ay binubuo ng mga partikular na katangian o kakayahang ninanais ng mga mananaliksik ng AI na ipamalas ng isang sistemang intelihente. Ang mga sumusunod na mga katangian ang nakatanggap ng labis na pansin sa kommunidad ng AI.

===Deduksiyon, pangangatwiran at paglutas ng problema===
Ang mga unang mananaliksik ng AI ay lumikha ng mga algoritmo na gumagaya sa sunod sunod na hakbang ng pangangatwiran na ginagamit ng mga tao upang lutasin ang mga [[puzzle]] at gumawa ng mga deduksiyong lohikal. Sa huling bahagi ng 1980s at '90s, ang mga mananaliksik ng AI ay lumikha ng paglutas sa mga hindi tiyak at hindi kumpletong impormasyon na gumagamit ng mga konseptong hango sa [[probabilidad]] at [[ekonomika]]. Para sa mga mahihirap na problema, karamihan ng mga algoritmong ito ay nangangailangan ng napakalaking mga komputasyonal na mapagkukunan dahil sa ang karamihan ay nakakaranas &quot;[[kombinatoryal na pagsabog]]&quot; (''combinatorial explosion''): ang halaga ng memorya o panahon na iginugugol ng kompyuter upang lutasin ang isang problema ay tumataas kapag ang isang sukat ng isang problema ay lumagpas na sa isang itinakdang sukat. Ang paghahanap ng mga mas epektibong algoritmo na makakalutas sa ganitong problema ay isang mataas na prioridad sa pananaliksik AI. Ang tao ay lumulutas ng karamihan sa kanilang mga problema gamit ang mga mabilis, intuitibong desisyon imbes na sa sunod sunod na hakbang na deduksiyong modelo na nilikha sa unang yugto ng pananaliksik AI. Ang AI ay nakasulong sa panggagaya ng ganitong uri ng &quot;sub-simbolkong&quot; paglutas ng problema: ang modelong kinatawang ahente ay nagbibigay diin sa kahalagahan ng mga kakayahang sensorimotor hanggang sa mas mataas na pangangatwiran; Ang pananaliksik [[neural net]] ay nagtatangka upang gayahin ang istraktura sa loob ng [[utak]] ng mga tao at hayop na nagbibigay sa mga kakayahang ito.

===Pagkakatawan ng kaalaman===
Ang [[pagkakatawan ng kaalaman]] at [[pag-iinhenyerya ng kaalaman]] ay sentral sa pananaliksik AI. Marami sa mga problema ng makina na inaasahang malutas ay nangangailangan ng malawak na kaalaman tungkol sa mundo. Kabilang sa mga bagay ikatawan ng AI ay: mga bagay, mga katangian, mga kategorya at mga relasyon sa pagitan ng mga bagay; mga sitwasyon, mga pangyayari, mga estado at panahon; mga sanhi at mga epekto; kaalaman tungkol sa kaalaman (kung ano alam ko tungkol sa kung ano alam ng iba);  at maraming iba pang hindi sinasaliksik na sangay. Ang isang representasyon ng &quot;kung ano ang umiiral&quot; ay isang ontolohiya (paghiram ng isang salita mula sa tradisyonal na [[pilosopiya]]), kung saan ang pinaka-pangkalahatan ay tinatawag na mataas na mga [[ontolohiya]]. Ang ilan sa pinakamahirap na mga problema sa representasyon ng kaalaman ay:

====Default na pangangatwiran at ang problema ng kwalipikasyon====
Marami sa mga bagay na alam ng mga tao ay nasa anyong &quot;gumaganang mga palagay&quot;. Halimbawa, kung ang isang ibon ay pumasok sa isang usapan, ang mga karaniwang larawang naiisip ng mga taong nag uusap ay isang bagay na kasinglaki ng kamao, umaawit, at lumilipad. Hindi lahat ng mga bagay na ito ay totoo sa lahat ng mga ibon. Ang problemang ito ay tinawag ni [[John McCarthy]] noong 1969 na kwalipikasyon ng problema: para sa anumang mga batas ng sentido komon na nais ikatawan ng mga mananaliksik ng AI, meron malaking bilang ng mga esksepsiyon. Halos lahat ay hindi lamang totoo o hindi sa paraang pagkakatawan ng abstraktong lohika. Ang pananaliksik AI ay naghanap ng ilang mga solusyon sa problemang ito.

====Ang lawak ng kaalamang sentido komon====
Ang bilang ng mga atomikong katotohanan na alam ng isang karaniwang tao ay astronomikal (sobrang taas na bilang). Ang mga proyekto na nagtatangkang lumikha ng base (koleksiyon ng mga data) sa kaalaman ng sentido komon (halimbawa, [[Cyc]]) ay nangangailangan ng napakalaking paggawa sa pag-iinhenyeryanng ontolohikal - dapat ito ay binubuo, sa pamamagitan ng kamay ang mga komplikadong konsepto ng isa isa. Ang isang pangunahing layunin ay upang maintindihan ng kompyuter ang sapat na mga konsepto sa pamamagitan ng pagbabasa mula sa mga pinagkukunan tulad ng internet, at samakatuwid ay magagawang idagdag sa kaniyang sariling ontolohiya.

====Ang subsimbolikong anyo ng ilang mga kaalamang sentido komon====
Karamihan sa alam ng mga tao ay hindi maaaring ikatawan bilang mga &quot;katotohanan&quot; o &quot;pangungusap&quot; na maaaring ihayag ng berbal. Halimbawa, ang isang dalubhasa ng chess ay umiiwas sa isang partikular na posisyon ng chess dahil ito &quot;ay masyadong nakalantad&quot; o ang isang kritiko ng sining ay maaaring tumingin ng isang beses sa isang estatwa at matatanto agad nito na ito ay isang peke. Ito ang mga kutob o kakayahan na kinakatawan sa utak na walang kamalayan at subsimbolikal. Ang kaalaman tulad nito ay nagbibigay alam, sumusuporta at nagbibigay ng isang konteksto para sa simboliko at kaalaman na pangkamalayan. Tulad ng kaugnay na problema ng mga subsimbolikong pangangatwiran, ang intelihensiyang komputasyonal ay nagbibigay ng mga paraan upang kumatawan ng ganitong uri ng kaalaman.

===Pagpaplano===
Ang isang intelihenteng ahente ay dapat may kakayahang magtakda ng mga layunin at makamit ang mga ito. Kailangan nito ang isang paraan upang maisalarawan ang hinaharap (dapat itong magkaroon ng representasyon ng estado ng mundo at magkaroon ng kakayahang matukoy kung paanong ang kanilang mga aksiyon ay mababago ito) at magkaroon ng kakayahan na hanapin ang pinakamabuting utilidad (o &quot;halaga&quot;) ng mga magagamit na pagpipilian.

Sa mga klasikal na mga problema ng pagpaplano, ang ahente ay maaaring magpalagay na ito lamang ang tanging bagay na gumagalaw sa mundo at tumiyak kung ano ang mga kahihinatnan ng mga aksiyong gagawin nito. Gayunpaman, kung ito ay hindi totoo, dapat nitong paulit ulit na tignan kung ang mundo ay tumutugma sa mga prediksiyon at dapat nitong baguhin ang plano kung ito ay kinakailangan, na nagaatas sa isang ahente na mangatwiran sa mga sitwasyon na walang katiyakan. Ang isang pagpaplano ng maraming ahente ay gumagamit ng kooperasyon at kumpetisyon ng maraming mga ahente upang makamit ang isang ibinigay na layunin. Ang isang lumilitaw na pag-aasal tulad nito ay gumagamit ng ebolusyonaryong algoritmo at intelihensiya ng kuyog.

===Pagkatuto===
Ang [[pagkatuto ng makina]] (''machine learning'') ay sentral sa pananaliksik AI mula pa sa simula. Noong 1956, sa  orihinal na tag-init na kumperensiya ng Dartmouth, ang mananaliksik na si [[Ray Solomonoff]] ay sumulat ng isang ulat tungkol sa &quot;di pinapatnubayang probabalistikong pagkatuto ng makina&quot;. Ang [[Hindi pinapatnubayang pagkatuto]] (''unsupervised learning'') ay ang kakayahan upang mahanap ang mga paterno sa isang daloy na input. Ang [[pinapatnubayang pagkatuto]] (''supervised learning'') ay kinabibilangan ng [[klasipikasyon]] at [[regreasyon analisis|regresyong numerikal]]. Ang klasipikasyon ay ginagamit upang matukoy kung anong kategorya ang isang bagay ay nabibilang, pagkatapos makita ang isang bilang ng mga halimbawa mula sa ilang mga kategorya. Ang [[regresyong analisis]] ay kumukuha ng isang hanay ng mga numerikal na input/output ng mga halimbawa at nagtatangkang tuklasin ang isang [[patuloy na punsiyon]] na lilikha ng mga output mula sa mga input. Sa [[pagpapapalakas na pagkatuto]] (''reinforcement learning''), ang ahente ay ginagantimpalaan ayon sa mabuting tugon nito at pinaparusahan sa mga maling tugon nito. Ang mga ito ay maaaring suriin ayon sa mga tuntunin ng [[teoriya ng desisyon]], gamit ang mga konseptong tulad ng [[utilidad]]. Ang matematikal na pagsusuri ng [[algoritmo]] ng pagkatuto ng makina at ang kanilang pagganap ay isang sangay ng [[teoretikal na agham pangkompyuter]] na kilala bilang [[komputasyonal na teorya ng pagkatuto]].

===Natural na pagpoproseso ng wika===
Ang [[natural na pagpoproseso ng wika]] ay nagbibigay sa makina ng kakayahan upang basahin at maunawaan ang mga wika na sinasalita ng mga tao. Ang maraming mga mananaliksik ng AI ay umaasa na ang isang sapat at makapangyarihang sistema ng natural na pagpoproseso ng wika ay magkaroon ng kakayahang magkamit ng kaalaman sa kaniyang sarili, sa pamamagitan ng pagbabasa ng mga umiiral na teksto na makukuha sa internet. Ilan sa mga direktang aplikasyon ng natural pagpoproseso ng wika ay ang pagkuha ng impormasyon (o text mining) at pagsasalin ng wika.

===Mosyon at manipulasyon===
Ang larangang ng [[robotika]] ay malapit na kaugnay ng AI. Ang intelihensiya ay kinakailangan upang ang mga robot ay magkaroon ng kakayahan gawin ang mga gawain tulad ng manipulasyon ng mga bagay at nabigasyon, sa mga sub-problema ng lokalisasyon (alam kung saan ito), pag-mamapa (pag-aaral kung ano ang nasa paligid ito) at pagpaplano ng paggalaw (pagtukoy kung paano makarating sa isang lugar).

===Persepsiyon===
Ang persepsiyon ng makina ay ang kakayahan gumamit ng input mula sa mga sensor (tulad ng mga kamera, mikropono, sonar at iba pa) upang matukoy ang mga aspeto ng mundo. Ang [[paningin ng kompyuter]] ay ang kakayahan upang masuri ang input na biswal. Ang ilang sa mga subproblema nito ay [[pagsasalita]], pagkilala ng mukha, at pagkilala ng bagay.

==Mga kasangkapan==
Sa loob ng 50 taon ng pananaliksik, ang AI ay nakabuo ng malaking bilang ng mga kasangkapan upang malutas ang mga pinakamahirap na mga problema sa agham pangkompyter. Ang ilan sa mga pangkalahatang pamamaraan na ito ay ang sumusunod:

===Paghahanap at optimisasyon===
Maraming mga problema sa AI ay malulutas sa teoriya sa pamamagitan ng matalinong paghahanap  ng maraming mga posibleng solusyon: Ang pangangatwiran ay maaaring paliitin sa pamamagitan ng pagsasagawa ng isang paghahanap. Halimbawa, ang lohikal na papapatunay ay maaaring maunawaan bilang paghahanap para sa isang landas mula sa [[premisa]] hanggang sa mga [[konklusyon]] kung saan ang bawat hakbang ay paglalapat ng [[batas inperensiya]]. Ang [[algoritmong pagpapaplano]] ay paghahanap sa mga puno ng layunin at pang-ilalim na layunin upang mahanap ang landas ng layuning pakay na isang prosesong tinatawag na &quot;means-ends analysis&quot;. Sa algoritmong robotiko ang paggalaw ng mga braso at paghawak ng mga bagay ng isang [[robot]] ay gumagamit ng lokal na paghahanap sa konpigurasyong espasyo. Maraming algoritmo ng pagkatuto ay gumagamit ng mga algoritmong paghahanap batay sa [[optimisasyon]].

Ang simpleng lubusang paghahanap ay bihirang sapat para sa mga pinaka-tunay na mga problema ng mundo: ang [[espasyo ng paghahanap]] (ang bilang ng mga lugar upang maghanap) ay mabilis na lumalaki sa astronomikal na bilang. Ang resulta nito ay isang paghahanap na masyadong mabagal o hindi natatapos. Ang solusyon para sa maraming mga problema ay paggamit ng mga &quot;[[heuristika]]&quot; upang alisin ang mga pagpipilian na hindi hahantong sa layunin (na tinatawag na &quot;pagtatabas ng hinahanap na puno&quot;). Ang [[heuristika]] ay nagbibigay sa programa ng isang &quot;pinakamahusay na paghula&quot; kung saang landas sa puno (''tree'') matatagpuan ang solusyon.

Isang kakaibang uri ng paghahanap ang tumanyag noong 1990s, batay sa matematikal na teoriya ng [[optimisasyon]]. Para sa maraming mga problema, ang paghahanap ay posibleng simulan ng ilang anyo ng paghuhula at pagkatapos ay pagpipino ng paghuhula ng paunti unti hanggang sa wala ng pagpipinong maaaring gawin. Ang mga algoritmong ito ay maaaring ilarawan tulad ng pag akyat sa isang bundok: ang paghahanap ay maaaring simulan sa kahit anong lokasyon sa paanan ng bundok at pagkatapos ay umakyat ng unti unti hanggang sa maabot ang tuktok ng bundok. Ang iba pang mga algoritmong optimisasyon ay [[simuladong annealing]] (ginayang pag- iinit at paglalamig ng isang metal), [[sinag paghahanap]] at [[randomang optimisasyon]] (walang direksiyong optimisasyon).

Ang [[pagkukwentang ebolusyonaryo]] ay gumagamit ng isang anyo ng optimisasyong paghahanap. Halimbawa, maaaring sila ay magsimula sa isang populasyon ng mga organismo (ang mga hula) at pagkatapos ay payagan silang mag-[[mutasyon|mutado]] at muli itong pagsamahin, na piliin lamang ang magtatagumpay na mabuhay sa bawat henerasyon (pagpipino ng mga hula). Ang mga anyo ng pagkukuwentang ebolusyonaryo ay kinabibilangan ng algoritmong [[intelihensiyang kuyog]] (tulad ng mga kolonya ng langgam) at mga [[ebolusyonaryong algoritmo]] (tulad ng algoritmong henetiko at pagpoprogramang henetiko).

===Lohika===
Ang [[lohika]] ay ginagamit para ikatawan ang kaalaman at problemang paglutas, ngunit ito ay maaaring gamitin sa iba pang mga problema. Halimbawa, ang algoritmong [[satplan]] ay gumagamit ng lohika para sa pagpaplano at pasaklaw na lohikang pagpoprograma na isang   paraan ng pagkatuto.

Maraming iba't ibang anyo ng lohika ang ginagamit sa AI. Ang proposisyonal o sentensiyal na lohika ang lohika ng mga pahayag na maaaring totoo o hindi. Ang [[unang order na lohika]] ay gumagamit din ng mga pambilang at [[panguri]] na maaaring maghayag ng mga katotohanan ng mga bagay, ang kanilang mga katangian at mga ugnayan sa isa't isa. Ang [[lohikang hindi malinaw]] (fuzzy logic) ay isang bersiyon ng unang order na lohika na pumapayag na ang katotohanan ng isang pahayag ay maaaring ikatawan bilang halaga sa pagitan ng 0 at 1 imbis na totoo at hindi totoo lamang. Ito ay maaaring gamitin sa isang hindi tiyak na pangangatwiran at ito'y malawak na ginagamit sa modernong industriyal at mga sistemang kontrol ng mga produktong pang konsumer. Ang [[subhektibong lohika]] ay nagmomodelo ng kawalang katiyakan sa kakaiba at tahasang paraan kesa sa [[lohikang hindi malinaw]]: isang ibinigay na dalawang opinyon ay sumasapat sa paniniwala  + kawalang-paniwala + aalinlangan = 1 sa loob ng isang [[distribusyong Beta]]. Sa pamamagitan ng paraang ito, ang kamangmangan ay maaaring matukoy mula sa mga probabilistikong pahayag na nililikha ng isang ahente ng may mataas na kumpiyansa.

Ang [[lohikang default]], [[lohikang hindi monotoniko]] at [[sirkumpskripsiyon]] ay mga anyo ng lohika na dinisenyo upang makatulong sa pangangatwiran ng default na pangangatwiran at ang problema ng kwalipikasyon. Maraming ekstensiyon ng lohika ay dinisenyo upang humawak ng mga spesipikong sinasakupang ng kaalaman gaya ng: [[lohikong paglalarawan]]; [[sitwasyong kalkulo]], [[kalkulo ng pangyayari]], [[kalkulo na fluent]] (para sa pagkakatawan ng mga kaganapan at oras); [[kalkulong pananahilan]]; paniniwalang kalkulo ; at [[modal na lohika]].

===Mga pamamaraang probabilistiko sa hindi tiyak na pangagatwiran===
Maraming mga problema sa AI (sa pangangatwiran, pagpaplano, pagkatuto, persepsiyon at robotiko) ay nag-aatas sa isang ahente na kumilos sa hindi kumpleto o hindi tiyak na impormasyon. Ang mga mananaliksik ng AI ay lumikha ng ilang makapangyarihang kasangkapan upang lutasin ang mga problemang ito sa pamamagitan ng paggamit ng mga pamamaraan mula sa [[teoriya ng probabilidad]] at [[ekonomika]].

Ang [[Bayesian network]] ay isang pangkalahatang kasangkapan na maaaring gamitin sa isang malaking bilang ng mga problema: pangangatwiran (gamit ang algoritmong Bayesian na inperensiya), pagkatuto (gamit ang algoritmong [[inaasahan-maksimisasyon]]) (''expected-maximization''), pagpaplano (gamit ang desisyon na network)  at persepsiyon (gamit ang mga [[dinamikong Bayesian network]]).  Ang mga algoritmong probabilistiko ay maaari ring gamitin para sa pagsasala (''filtering''), prediksiyon, pagkikinis at paghahanap ng mga paliwanag para sa mga daloy ng mga data na tumutulong sa mga sistemang persepsiyon upang suriin ang mga proseso na nangyari sa paglipas ng panahon gaya ng [[nakatagong modelong Markov]] (''hidden markov model'') o [[panalang Kalma]]n (''Kalman filter'').

Ang isang mahalagang konsepto mula sa agham ng [[ekonomika]] ang &quot;[[utilidad]]&quot;: isang sukatan kung gaano kahalaga ang isang bagay sa isang intelihenteng ahente. Ang mga tiyak na kasangkapang matematikal ay nilikha upang suriin kung paanong ang isang ahente ay gumagawa ng mga pagpipilian at mga plano gamit ang [[teoriya ng desisyon]], analisis ng desisyon, at teorya ng impormasyong halaga. Kabilang sa mga kasangkapang ito ang mga modelo tulad ng mga [[prosesong desisyong Markov]], [[dinamiko na desisyong network]], [[teorya ng laro]] at [[mekanismong disenyo]].

===Mga taga-uri at mga paraang estadistikal na pagkatuto===
Ang mga aplikasyong AI ay maaaring mahati sa dalawang uri: taga-uri/classifier (halimbawa &quot;kung ang isang bagay ay makintab, sa gayun ito ay isang brilyante&quot;) at mga kontroler (halimbawa &quot;kung ang isang bagay ay makintab, sa gayun ito ay pupulutin&quot;). Gayunpaman, ang mga kontroler ay nag-uuri ng mga kondisyon bago maghinuha ng mga aksiyon, samakatuwid ang mga anyong klasipikasyon ay sentral na bahagi ng maraming mga sistema ng AI. Ang mga taga-uri ay mga [[punsiyon]] na gumagamit ng pagtutugma ng mga paterno (pattern) upang matukoy ang isang pinakamalapit na katugma. Maaari nilang itong isaayos ayon sa mga halimbawa na nagdudulot sa kanilang maging aakit-akit para sa paggamit sa AI. Ang mga halimbawa na ito ay kilala bilang mga obserbasyon o mga pattern. Sa isang [[pinapatnubayang pagkatuto]] (''supervised learning'') ang bawat paterno ay nabibilang sa isang tiyak na paunang-natukoy na klase. Ang isang klase ay maaaring maunawaan bilang isang desisyon na nililikha. Lahat ng mga obserbasyon na pinagsama kasama ang kanilang tatak na klase ay kilala bilang isang hanay ng data. Kapag ang isang bagong obserbasyon ay natanggap, ang obserbasyon ito ay inuuri base sa nakaraang karanasan.

Ang mga taga-uri ay maaaring sanayin sa pamamagitan ng iba't ibang paraan gaya ng maraming mga [[estatistika]]l at pamamaraan ng pagkatuto ng makina. Ang pinaka-malawak na ginagamit na taga-uri ay [[network na neural]], mga [[pamamaraang kernel]] tulad ng [[suportang bektor na makina]] (''support vector machine''), [[k-pinakamalapit na kapitbahay]] (''k-nearest neighbor''), [[modelong pinaghalong Gaussian]] (''mixed Gaussian model''), [[taga-uri na walang muwang na Bayes]] (''naive bayes classifier''), at [[desisyong puno]] (''decision tree''). Ang pagganap ng mga taga-uri ay kinumpara sa hanay ng iba't ibang mga gawain. Ang pagganap ng taga-uri ay depende sa mga katangian ng data na uuriin. Walang iisang taga-uri na pinakamahusay na gumagana sa lahat ng mga ibinigay na problema. Ito ay tinutukoy din bilang teorema na &quot;walang libreng tanghalian&quot;. Ang pagtukoy ng isang angkop na taga-uri para sa isang naibigay na problema ay itinuturing pa ring isang sining kesa agham.

===Neural na network===
Ang pag-aaral ng mga artipisyal na [[neural network]] ay nagsimula sa dekada bago ang sangay na  pananaliksik sa AI ay itinatag, sa mga ginawa ni [[Walter Pitts]] at [[Warren McCullough]]. Ang iba pang pang mahalagang mga naunang mananaliksik ay sina [[Frank Rosenblatt]], na nagimbento ng [[perceptron]] at [[Paul Werbos]] na lumikha ng algoritmong [[backpropagation]].

Ang mga pangunahing kategorya ng mga network ay asikliko (acyclic) o feedforward na neural network (kung saan ang mga signal ay ipinapasa lamang sa isa direksiyon) at pabalik-balik na  neural network (na gumagamit ng feedback). Kabilang sa mga pinaka-popular na feedforward network ang perceptron, ang pang maramihang patong na perceptron at radyal na batayan network. Sa pabalik-balik na network, ang pinaka-tanyag ay ang [[Hopfield net]], ang isang anyo ng attractor network, na unang inilarawan ni [[John Hopfield]] noong 1982. Ang neural network ay maaaring ilapat sa problema ng [[intelihenteng kontrol]] (para sa [[robotika]]) o pagkatuto, gamit ang teknikong [[pagkatutong Hebbian]] at [[kompetetibong pagkatuto]].

Ang hierarkikal na temporal na memorya ay isang paraan na nagmomodelo ng ilan sa mga istraktural at algoritmikong katangian ng [[neocortex]].

===Teorya ng kontrol===
Ang [[teoriya ng kontrol]] ay supling ng [[sibernetika]] at maraming mahahalagang paglalapatan lalo na sa [[robotika]].

===Mga lengguwaheng pang intelehensiyang artipisyal===
Ang mga mananaliksik ng AI ay lumikha ng ilang partikular na mga lengguwaheng ginagamit sa AI kabilang ang [[LISP]], [[Python]], [[C++]], [[Java (wikang pamprograma)|Java]], at [[Prolog]].

==Pilosopiya== 
Ang pilosopiya ng intelehensiyang artipisyal sa pag-aangkin na magawang muling malikha ang mga kakayahan ng isip ng tao ay parehong hamon at inspirasyon para sa [[pilosopiya]]. May mga limitasyon ba sa kung gaanong katalino ang makina? Ang intelihensiya ba ng tao at intelihensiya ng makina ay pareho? Ang makina ba ay maaaring magkaroon ng isipan at kamalayan? Ang ilan sa mga pinaka-maimpluwensiya ''(influential)'' na sagot sa mga tanong na ito ay ang sumusunod: Ang magalang na konbensiyon ng siyentipiko ng kompyuter na si [[Alan Turing]]: &quot;Hindi natin kailangan pagpasyahan kung ang isang makina ay &quot;makapag-iisip&quot;; kailangan lang nating pagpasyahan kung ang isang makina ay makapag-aasal na kasing talino ng isang tao&quot;. Ang pakikitungong ito sa mga pilosopikal na problemang kaugnay ng intelihensiyang artipisyal ang bumubuo ng basehan  ng [[pagsubok na Turing]] na iminungkahi sa papel na &quot;Computing machinery and intelligence&quot; (Mind, Oktubre 1950). Ang pagsubok na Turing ang naging batayan sa [[agham pangkompyuter]] upang matukoy kung ang isang makina ay nagpapamalas ng katalinuhan. Ayon sa pagsubok na Turing, ang isang makina ay maituturing na matalino kung hindi matukoy ng isang taong nagtatanong dito kung ang kaniyang tinatanong ay isang makina o isang tao. Sa papel ding ito, iminungkahi ni Turing na imbes gumawa ng mga programang gumagaya sa pag-iisip ng isang matandang tao, mas mabuting gumawa ng mas simpleng makina na gumagaya sa isip ng isang bata at ito'y isailalim sa pagkatuto. Ang Ang hipotesis na sistemang pisikal na simbolo nina Newell at Simon: &quot;Ang isang sistemang pisikal na simbolo ay may kinakailangan at sapat na mga paraan ng pangkalahatang intelihenteng pag-aasal.&quot; Nangatwiran sina Newell at Simon na ang mga intelihensiya ay binubuo ng mga pormal na operasyon sa mga simbolo. Salungat na ikinatwiran ni [[Hubert Dreyfus]] na ang kadulabhasaan ng tao ay nakabatay sa walang kamalayang kutob kesa sa manipulasyon ng kamalayang simbolo at sa pagkakaroon ng &quot;pakiramdam&quot; para sa sitwasyon kesa sa hayagang simbolikong kaalaman. Ayon sa [[teorema ng pagiging hindi kompleto ni Gödel]], &quot;Ang isang sistemang pormal (gaya ng isang programa ng kompyuter) ay hindi makapagpapatunay ng lahat ng mga totoong pangungusap&quot;. Ang  teorema ni Gödel ay inaangkin ng ilan na naglilimita sa kung ano ang magagawa ng mga makina. Ang malakas na AI hipotesis ni [[John Searle]]: &quot;Ang angkop na pinogramang kompyuter na may mga tamang input at output ay sa gayong paraan magkakaroon ng isipan sa eksaktong parehong kahulugan sa mga tao&quot;. Kinontra ni John Searle ang asersiyong ito sa kaniyang [[argumentong kwartong Tsino]] na humihiling sa ating tumingin sa loob ng kompyuter at subukang hanapin kung saan ang &quot;isipan&quot; ay maaari. Ang argumentong [[artipisyal na utak]]: &quot;Ang [[utak]] ay magagaya&quot;. Sina [[Hans Moravec]], [[Ray Kurzweill]] at iba pa ay nangatwirang teknolohikal na magagawang kopyahin ng direkta ang [[utak]] sa [[hardwer]] at [[sopwer]] at ang gayong simulasyon ay likas na katulad ng sa orihinal.

== Tingnan din ==
*[[Quantum computing]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

==Mga sanggunian==

===Mga aklat===
{{refbegin}}
* {{cite book |ref=harv
| first=George | last=Luger | author-link=George Luger
| first2=William | last2=Stubblefield | author2-link=William Stubblefield
| year=2004
| title=Artificial Intelligence: Structures and Strategies for Complex Problem Solving|edition=5th
| publisher=The Benjamin/Cummings Publishing Company, Inc.
| isbn=0-8053-4780-1 | url=http://www.cs.unm.edu/~luger/ai-final/tocfull.html}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Nilsson | first=Nils | author-link=Nils Nilsson (researcher)
| year=1998
| title=Artificial Intelligence: A New Synthesis|url=https://archive.org/details/artificialintell0000nils
|publisher=Morgan Kaufmann Publishers
| isbn=978-1-55860-467-4}}
* {{Russell Norvig 2003}}
* {{cite book |ref=harv
| first = David | last = Poole | author-link=David Poole (researcher)| first2 = Alan | last2 = Mackworth | author2-link=Alan Mackworth
| first3 = Randy | last3 = Goebel | author3-link=Randy Goebel
| publisher = Oxford University Press | place = New York | year = 1998
| title = Computational Intelligence: A Logical Approach | url = http://www.cs.ubc.ca/spider/poole/ci.html |isbn=0195102703 }}
* {{cite book |ref=harv
| first = Patrick Henry | last = Winston | author-link = Patrick Winston
| publisher = Addison-Wesley | year = 1984 | place = Reading, Massachusetts | isbn = 0201082594
| title = Artificial Intelligence|url=https://archive.org/details/artificialintell0000wins_t2g6
}}
{{refend}}

===Iba pang sanggunian===
{{refbegin|colwidth=30em}}
* {{cite web
| ref={{harvid|ACM|1998}}
| publisher=[[Association of Computing Machinery|ACM]]
| year=1998
| title=ACM Computing Classification System: Artificial intelligence
| url=http://www.acm.org/class/1998/I.2.html
| accessdate=2007-08-30
| archive-date=2007-10-12
| archive-url=https://web.archive.org/web/20071012025921/http://www.acm.org/class/1998/I.2.html
| url-status=dead
}}
* {{Cite book
 |last        = Aleksander
 |first       = Igor
 |authorlink  = Igor Aleksander
 |year        = 1995
 |title       = Artificial Neuroconsciousness: An Update
 |publisher   = IWANN
 |url         = http://www.ee.ic.ac.uk/research/neural/publications/iwann.html
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/19970302014628/http://www.ee.ic.ac.uk/research/neural/publications/iwann.html
 |archivedate = 1997-03-02
 |ref         = harv
 |access-date = 2011-09-26
 |url-status  = dead
}} [http://dblp.uni-trier.de/rec/bibtex/conf/iwann/Aleksander95 BibTex] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19970302014628/http://www.ee.ic.ac.uk/research/neural/publications/iwann.html |date=1997-03-02 }} [https://web.archive.org/web/19970302014628/http://www.ee.ic.ac.uk/research/neural/publications/iwann.html Internet Archive]
* {{Cite journal | ref=harv | last=Brooks | first=Rodney | authorlink=Rodney Brooks | year=1990 | title=Elephants Don't Play Chess | journal=Robotics and Autonomous Systems | volume=6 | pages=3–15 | url=http://people.csail.mit.edu/brooks/papers/elephants.pdf | format=PDF | accessdate=2007-08-30 | doi=10.1016/S0921-8890(05)80025-9 }}.
* {{Cite journal | ref=harv | last=Buchanan | first=Bruce G. | title=A (Very) Brief History of Artificial Intelligence | magazine=AI Magazine | date=Winter 2005 | pages=53–60 | url=http://www.aaai.org/AITopics/assets/PDF/AIMag26-04-016.pdf | format=PDF | accessdate=2007-08-30 | archive-date=2007-09-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070926023314/http://www.aaai.org/AITopics/assets/PDF/AIMag26-04-016.pdf | url-status=dead }}
* {{cite book |ref=harv
| last=Dennett | first=Daniel | author-link=Daniel Dennett
| year=1991
| title=[[Consciousness Explained]]
| publisher=The Penguin Press
| isbn= 0-7139-9037-6
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Dreyfus | first=Hubert | authorlink = Hubert Dreyfus
| year = 1972
| title = [[What Computers Can't Do]]
| publisher = MIT Press | location = New York
| isbn = 0060110821
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Dreyfus | first=Hubert | authorlink = Hubert Dreyfus
| year =1979
| title = What Computers ''Still'' Can't Do
| publisher = MIT Press | location = New York
| isbn=0262041340
}}
* {{cite book
 |ref        = harv
 |last       = Dreyfus
 |first      = Hubert
 |authorlink = Hubert Dreyfus
 |last2      = Dreyfus
 |first2     = Stuart
 |year       = 1986
 |title      = Mind over Machine: The Power of Human Intuition and Expertise in the Era of the Computer
 |url        = https://archive.org/details/mindovermachinep00drey
 |publisher  = Blackwell
 |location   = Oxford, UK
 |isbn       = 0029080606
}}
* {{cite book
 |ref        = harv
 |last       = Dreyfus
 |first      = Hubert
 |authorlink = Hubert Dreyfus
 |year       = 1992
 |title      = What Computers ''Still'' Can't Do
 |url        = https://archive.org/details/whatcomputerssti0000drey
 |publisher  = MIT Press
 |location   = New York
 |isbn       = 0-262-54067-3
}}
* {{cite web
| ref = harv
| last = Edelman
| first = Gerald
| authorlink = Gerald Edelman
| date = 23 Nobyembre 2007
| title = Gerald Edelman - Neural Darwinism and Brain-based Devices
| url = http://lis.epfl.ch/resources/podcast/2007/11/gerald-edelman-neural-darwinism-and.html
| publisher = Talking Robots
| access-date = 2011-09-26
| archive-date = 2009-10-08
| archive-url = https://web.archive.org/web/20091008184132/http://lis.epfl.ch/resources/podcast/2007/11/gerald-edelman-neural-darwinism-and.html
| url-status = dead
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Fearn
| first = Nicholas
| year =2007
| title= The Latest Answers to the Oldest Questions: A Philosophical Adventure with the World's Greatest Thinkers
| publisher = Grove Press
| location=New York |isbn=0802118399
}}
* {{cite web
 |ref        = harv
 |last       = Forster
 |first      = Dion
 |authorlink = Dion Forster
 |year       = 2006
 |title      = Self validating consciousness in strong artificial intelligence: An African theological contribution
 |url        = http://www.spirituality.org.za/files/D%20Forster%20doctorate.pdf
 |publisher  = University of South Africa
 |location   = Pretoria
}}
* {{cite book |ref=harv
 | last = Gladwell | first =  Malcolm | authorlink= Malcolm Gladwell
 | year = 2005
 | title = [[Blink (book)|Blink]]
 | isbn = 0-316-17232-4
 | publisher = Little, Brown and Co. | location = New York
}}
* {{cite book
 |ref         = harv
 |last        = Haugeland
 |first       = John
 |author-link = John Haugeland
 |year        = 1985
 |title       = Artificial Intelligence: The Very Idea
 |url         = https://archive.org/details/artificialintell0000haug
 |publisher   = MIT Press
 |location    = Cambridge, Mass.
 |isbn        = 0-262-08153-9
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Hawkins | first=Jeff | author-link=Jeff Hawkins
| last2=Blakeslee | first2=Sandra
| year=2004
| title=[[On Intelligence]]
| publisher=Owl Books | location=New York, NY
| isbn=0-8050-7853-3
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Hofstadter | first = Douglas | author-link = Douglas Hofstadter
| year = 1979
| title = [[Gödel, Escher, Bach|Gödel, Escher, Bach: an Eternal Golden Braid]]
| isbn=0394745027
| publisher=Vintage Books
| location=New York, NY
}}
* {{cite web
 |ref        = harv
 |first        = J.
 |last        = Howe
 |date        = Nobyembre 1994
 |title        = Artificial Intelligence at Edinburgh University: a Perspective
 |url        = http://www.inf.ed.ac.uk/about/AIhistory.html
 |accessdate        = 30 Agosto 2007
 }}.
* {{cite book |ref=harv
| last=Kahneman | first=Daniel | author-link=Daniel Kahneman
| last2=Slovic | first2= D.
| last3=Tversky | first3=Amos | author3-link=Amos Tversky
| year=1982
| title=Judgment under uncertainty: Heuristics and biases
| publisher=Cambridge University Press | location=New York
| isbn=0521284147
}}
* {{Cite journal |ref=harv
| first = G. | last=Kolata
| year=1982
| title=How can computers get common sense?
|url=https://archive.org/details/sim_science_1982-09-24_217_4566/page/1236
| journal=Science | issue=  4566| pages=1237–1238
| doi = 10.1126/science.217.4566.1237
| volume = 217 |pmid=17837639
 }}
* {{cite book |ref=harv
| last=Kurzweil | first=Ray | author-link=Ray Kurzweil
| year=1999
| title=[[The Age of Spiritual Machines]]
| publisher=Penguin Books
| isbn=0-670-88217-8
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Kurzweil | first=Ray | author-link=Ray Kurzweil
| year=2005
| title=[[The Singularity is Near]]
| publisher=Penguin Books
| isbn=0-670-03384-7
}}
* {{cite book
|ref=harv
|first=George
|last=Lakoff
|author-link=George Lakoff
|year=1987
|title=Women, Fire, and Dangerous Things: What Categories Reveal About the Mind
|url=https://archive.org/details/womenfiredangero00lako
|publisher=University of Chicago Press
|isbn=0-226-46804-6
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Lakoff | first=George | author-link=George Lakoff
| last2=Núñez | first2=Rafael E. | author2-link=Rafael E. Núñez| year=2000
| title=[[Where Mathematics Comes From|Where Mathematics Comes From: How the Embodied Mind Brings Mathematics into Being]]
| publisher=Basic Books
| isbn= 0-465-03771-2
}}.
* {{cite book | ref=harv | last=Lenat | first=Douglas | author-link=Douglas Lenat | last2=Guha | first2=R. V. | year=1989 | title=Building Large Knowledge-Based Systems | url=https://archive.org/details/buildinglargekno0000lena | publisher=Addison-Wesley | isbn=0201517523 }}
* {{Cite journal |ref=harv
| last=Lighthill | first = Professor Sir James | author-link=James Lighthill
| year = 1973
| contribution= Artificial Intelligence: A General Survey
| title = Artificial Intelligence: a paper symposium
| publisher = Science Research Council
}}
* {{cite book
 |ref          = harv
 |last         = Lucas
 |first        = John
 |author-link  = John Lucas (philosopher)
 |year         = 1961
 |contribution = Minds, Machines and Gödel
 |editor-last  = Anderson
 |editor-first = A.R.
 |title        = Minds and Machines
 |url          = http://users.ox.ac.uk/~jrlucas/Godel/mmg.html
 |accessdate   = 30 Agosto 2007
 |archive-date = 19 Agosto 2007
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20070819165214/http://users.ox.ac.uk/~jrlucas/Godel/mmg.html
 |url-status   = dead
}}
* {{cite web | ref = harv | last = Maker | first = Meg Houston | year = 2006 | title = AI@50: AI Past, Present, Future | location = Dartmouth College | url = http://www.engagingexperience.com/2006/07/ai50_ai_past_pr.html | accessdate = 16 Oktubre 2008 | archive-date = 2008-10-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081008120238/http://www.engagingexperience.com/2006/07/ai50_ai_past_pr.html | url-status = dead }}
* {{cite web | ref = harv | last1 = McCarthy | first1 = John | authorlink1 = John McCarthy (computer scientist) | last2 = Minsky | first2 = Marvin | authorlink2 = Marvin Minsky | last3 = Rochester | first3 = Nathan | authorlink3 = Nathan Rochester | last4 = Shannon | first4 = Claude | authorlink4 = Claude Shannon | year = 1955 | title = A Proposal for the Dartmouth Summer Research Project on Artificial Intelligence | url = http://www-formal.stanford.edu/jmc/history/dartmouth/dartmouth.html | accessdate = 30 Agosto 2007 }}.
* {{cite journal | ref = harv | last1 = McCarthy | first1 = John | author-link = John McCarthy (computer scientist) | last2 = Hayes | first2 = P. J. | year = 1969 | title = Some philosophical problems from the standpoint of artificial intelligence | journal = Machine Intelligence | volume = 4 | pages = 463–502 | url = http://www-formal.stanford.edu/jmc/mcchay69.html | accessdate = 30 Agosto 2007 }}
* {{cite web
| ref=harv
| last=McCarthy
| first=John
| authorlink=John McCarthy (computer scientist)
| title=What Is Artificial Intelligence?
| date=12 Nobyembre 2007
| url=http://www-formal.stanford.edu/jmc/whatisai/whatisai.html
}}
* {{cite book
 |ref         = harv
 |last        = Minsky
 |first       = Marvin
 |author-link = Marvin Minsky
 |year        = 1967
 |title       = Computation: Finite and Infinite Machines
 |url         = https://archive.org/details/computationfinit0000mins
 |publisher   = Prentice-Hall
 |location    = Englewood Cliffs, N.J.
 |isbn        = 0131654497
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Minsky | first=Marvin | author-link=Marvin Minsky
| year = 2006
| title = [[The Emotion Machine]]
| publisher = Simon &amp; Schusterl | publication-place=New York, NY
| isbn=0-7432-7663-9
}}
* {{cite web | ref=harv | last=Moravec | first=Hans | authorlink=Hans Moravec | year=1976 | title=The Role of Raw Power in Intelligence | url=http://www.frc.ri.cmu.edu/users/hpm/project.archive/general.articles/1975/Raw.Power.html | accessdate=30 Agosto 2007 }}
* {{cite book
| ref = harv
| last = Moravec
| first = Hans
| author-link = Hans Moravec
| year = 1988
| title = Mind Children
| url = https://archive.org/details/mindchildren00hans
| publisher = Harvard University Press
| isbn = 0674576160
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=NRC | first= (United States National Research Council) | author-link=United States National Research Council
| year=1999
| chapter=Developments in Artificial Intelligence
| title=Funding a Revolution: Government Support for Computing Research
| publisher=National Academy Press
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Needham | first=Joseph | authorlink = Joseph Needham
| year=1986
| title=[[Science and Civilization in China]]: Volume 2
| publisher=Caves Books Ltd.
}}
* {{cite book
 |ref               = harv
 |last              = Newell
 |first             = Allen
 |author-link       = Allen Newell
 |last2             = Simon
 |first2            = H. A.
 |year              = 1963
 |contribution      = GPS: A Program that Simulates Human Thought
 |editor-last       = Feigenbaum
 |editor-first      = E.A.
 |editor2-last      = Feldman
 |editor2-first     = J.
 |title             = Computers and Thought
 |url               = https://archive.org/details/computersthought00feig
 |publisher         = McGraw-Hill
 |authorlink2       = Herbert Simon
 |publication-place = New York
}}
* {{cite journal | ref = harv | last = Newell | first = Allen | author-link = Allen Newell | last2 = Simon | first2 = H. A. | year = 1976 | contribution = Computer Science as Empirical Inquiry: Symbols and Search | title = Communications of the ACM | volume = 19 | url = http://www.rci.rutgers.edu/~cfs/472_html/AI_SEARCH/PSS/PSSH4.html | authorlink2 = Herbert Simon | issue = 3 | access-date = 2011-09-26 | archive-date = 2008-10-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081007162810/http://www.rci.rutgers.edu/~cfs/472_html/AI_SEARCH/PSS/PSSH4.html | url-status = dead }}.
* {{Citation&lt;!-- using Citation template (rather than &quot;cite magazine&quot;) to avoid the final period --&gt;
| last = Nilsson | first = Nils | author-link = Nils Nilsson (researcher)
| year = 1983
| title = Artificial Intelligence Prepares for 2001
| journal = AI Magazine | volume = 1 | number = 1
| url = http://ai.stanford.edu/~nilsson/OnlinePubs-Nils/General%20Essays/AIMag04-04-002.pdf
}}, Presidential Address to the [[Association for the Advancement of Artificial Intelligence]].
* {{Cite journal | ref = harv | last = Searle | first = John | author-link = John Searle | year = 1980 | title = Minds, Brains and Programs | journal = Behavioral and Brain Sciences | volume = 3 | issue = 3 | pages = 417–457 | url = http://www.bbsonline.org/documents/a/00/00/04/84/bbs00000484-00/bbs.searle2.html | doi = 10.1017/S0140525X00005756 }}
* {{cite book |ref=harv
| last=Searle | first=John | author-link=John Searle
| year = 1999
| title = Mind, language and society
| publisher = Basic Books | location = New York, NY
| isbn = 0465045219 | oclc = 231867665 43689264
}}
* {{Cite journal | ref = harv | last1 = Serenko | first1 = Alexander | last2 = Detlor | first2 = Brian | year = 2004 | title = Intelligent agents as innovations | journal = AI and Society | volume = 18 | issue = 4 | pages = 364–381 | url = http://foba.lakeheadu.ca/serenko/papers/Serenko_Detlor_AI_and_Society.pdf | doi = 10.1007/s00146-004-0310-5 | access-date = 2011-09-26 | archive-date = 2012-03-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120301110557/http://foba.lakeheadu.ca/serenko/papers/Serenko_Detlor_AI_and_Society.pdf | url-status = dead }}
* {{Cite journal | ref = harv | last1 = Serenko | first1 = Alexander | last2 = Ruhi | first2 = Umar | last3 = Cocosila | first3 = Mihail | year = 2007 | title = Unplanned effects of intelligent agents on Internet use: Social Informatics approach | journal = AI and Society | volume = 21 | issue = 1–2 | pages = 141–166 | url = http://foba.lakeheadu.ca/serenko/papers/AI_Society_Serenko_Social_Impacts_of_Agents.pdf | doi = 10.1007/s00146-006-0051-8 | access-date = 2011-09-26 | archive-date = 2012-06-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120620044024/http://foba.lakeheadu.ca/serenko/papers/AI_Society_Serenko_Social_Impacts_of_Agents.pdf | url-status = dead }}
* {{cite book
| ref=harv
| last=Shapiro
| first=Stuart C.
| editor-first=Stuart C.
| editor-last=Shapiro
| year=1992
| contribution=Artificial Intelligence
| title=Encyclopedia of Artificial Intelligence
| edition=2nd
| pages=54–57
| url=http://www.cse.buffalo.edu/~shapiro/Papers/ai.pdf
| publisher=John Wiley
| location=New York
| isbn=0471503061
}}
* {{cite book
 |ref               = harv
 |last              = Simon
 |first             = H. A.
 |author-link       = Herbert Simon
 |year              = 1965
 |title             = The Shape of Automation for Men and Management
 |url               = https://archive.org/details/shapeofautomatio00simo
 |publisher         = Harper &amp; Row
 |publication-place = New York
}}
* {{cite web
| ref=harv
| last=Skillings
| first=Jonathan
| url=http://news.cnet.com/Getting-machines-to-think-like-us/2008-11394_3-6090207.html
| title=Getting Machines to Think Like Us
| work=cnet
| date=3 Hulyo 2006
| accessdate=3 Pebrero 2011
}}
* {{Turing 1950}}.
* {{cite web
 |ref          = harv
 |last         = van der Walt
 |first        = Christiaan
 |last2        = Bernard
 |first2       = Etienne
 |year         = 2006&lt;!––year is presumed based on acknowledgements at the end of the article––&gt;
 |title        = Data characteristics that determine classifier performance
 |url          = http://www.patternrecognition.co.za/publications/cvdwalt_data_characteristics_classifiers.pdf
 |format       = PDF
 |accessdate   = 5 Agosto 2009
 |archive-date = 2009-03-25
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20090325194051/http://www.patternrecognition.co.za/publications/cvdwalt_data_characteristics_classifiers.pdf
 |url-status   = dead
}}
* {{cite book
| ref=harv
| last1=Wason
| first1=P. C.
| author-link=Peter Cathcart Wason
| last2=Shapiro
| first2=D.
| editor=Foss, B. M.
| year=1966
| title=New horizons in psychology
| url=https://archive.org/details/newhorizonsinpsy0000foss_f7d6
| location=Harmondsworth
| publisher=Penguin
| chapter=Reasoning
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Weizenbaum | first = Joseph | authorlink=Joseph Weizenbaum
| year = 1976
| title = [[Computer Power and Human Reason]]
| publisher = W.H. Freeman &amp; Company | location = San Francisco
| isbn = 0716704641
}}
{{refend}}

[[Kategorya:Intelihensiyang artipisyal]]
[[Kategorya:Agham]]</text>
      <sha1>peuos6ajhx3qhq3028d0tq30iznubbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alan Turing</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98740</id>
    <revision>
      <id>2212071</id>
      <parentid>2211729</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39046" sha1="tri9vilhou8o26b8jy956x8wmdck7h8" xml:space="preserve">{{Infobox Scientist
| name              = Alan Mathison Turing
| image             = Turing statue Surrey.jpg
| image_size       = 
| caption           = 
| birth_date        = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}}
| birth_place       = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom
| death_date        = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}}
| death_place       = [[Wilmslow]], Cheshire, England, United Kingdom
| nationality       = British
| field             = [[Mathematics]], [[Cryptanalysis]], [[Computer science]]
| work_institutions = University of Cambridge&lt;br /&gt;[[Government Code and Cypher School]]&lt;br /&gt;[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]&lt;br /&gt;[[University of Manchester]]
| alma_mater        = [[King's College, Cambridge]]&lt;br /&gt;[[Princeton University]]
| doctoral_advisor  = [[Alonzo Church]]
| doctoral_students = [[Robin Gandy]]
| known_for         = [[Halting problem]]&lt;br /&gt;[[Turing machine]]&lt;br /&gt;[[Cryptanalysis of the Enigma]]&lt;br /&gt;[[Automatic Computing Engine]]&lt;br /&gt;[[Turing Award]]&lt;br /&gt;[[Turing Test]]&lt;br /&gt;[[Turing pattern]]s
| prizes            = [[Officer of the Order of the British Empire]]&lt;br /&gt;[[Fellow of the Royal Society]]
}}
Si '''Alan Mathison Turing''', &lt;small&gt;[[Orden ng Imperyong Britaniko|OBE]]&lt;/small&gt;, &lt;small&gt;[[Fellow of the Royal Society|FRS]]&lt;/small&gt; ({{pronEng|ˈtjʊ (ə)rɪŋ}}) (23 Hunyo 1912&amp;nbsp;– 7 Hunyo 1954) ay isang [[Gran Britanya|Briton]] na [[matematiko]], [[lohiko]] (o [[lohisyano]]), [[kriptoanalisis|kriptoanalista]] at [[agham pangkompyuter|siyentista ng kompyuter]].

Kanyang naimpluwensiyahan ang pagpapaunlad ng [[agham pangkompyuter]], pagbibigay ng pormalisasyon ng mga konsepto ng &quot;[[algoritmo]]&quot; at &quot;[[komputasyon]]&quot; sa isang [[makinang Turing]], na malaki ang ginampananang papel sa pagkakalikha ng modernong kompyuter.  Si Turing ay itinuturing na ama ng ''[[agham pangkompyuter]]'' at ''[[Intelehensiyang artipisyal]]''.

Sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], si &quot;Turing&quot; ay naglingkod at minsang naging pinuno ng Hut 8 sa ''Government Code and Cypher School'' sa Bletchley Park, isang sentro sa Britanya na responsable sa pagbasag ng mga sekretong kodigo ng mga [[Aleman]] noong panahon ni [[Adolf Hitler]]. Siya ay lumikha ng ilang tekniko sa pagbasag ng mga [[sipero]] ([[algoritmo]] ng [[enkripsiyon]]) ng Alemanya kabilang ang paraan ng elektromekanikal na makinang [[bombe]] na makakahanap ng mga kompigurasyon ng makinang [[Enigma]] (ang makinang ginamit ng pamahalaan at militar ng Alemanya upang ilihim ang mga pinadadalang mensahe ng kanilang mga sundalo). Pagkatapos ng digmaan, siya ay nagtrabaho sa Pambansang Laboratoryong Pisikal (''National Physical Laboratory''), kung saan kanyang nilikha ang isa sa mga unang na disenyo ng ACE, na isang &quot;inilalaang programang pangkompyuter&quot; (''stored program'').

Tungo sa huling bahagi ng kanyang buhay, si Turing ay naging interesado sa matematikang biyolohikal. Siya ay sumulat ng isang papel tungkol sa kemikal na batayan ng morpohenesis (''morphogenesis'') at kanyang hinulaan ang isang umiikot na reaksiyong kemikal tulad ng [[reaksiyong Belousov-Zhabotinsky]], na unang napagmasdan at napatunayan noong dekada 1960.

Ang [[homoseksuwalidad]] ni Turing ay nagresulta sa isang kriminal na pag-uusig noong 1952, kung saan ang homoseksuwalidad sa mga panahong ito ay itinuturing pang ilegal sa [[Britanya]]. Kanyang tinanggap ang parusang paginom ng mga pambabaeng hormone (estrogen) kapalit ng parusang pagkakabilanggo. Siya ay namatay noong 1954 mula sa pagkalasyon ng [[cyanide]], mga dalawang linggo bago ang kanyang ika-apatnapu't dalawang (42) kaarawan. Natukoy ng isang pagsusuri na ang kamatayan ni Turing ay isang [[pagpapatiwakal]] ngunit ang kanyang ina ay naniniwalang ito'y isang aksidental na kamatayan.  Noong 10 Setyembre 2009, pagkatapos ng isang kampanya sa [[internet]], humingi ng patawad ang Punong Ministro ng Britanya na si [[Gordon Brown]] sa ngalan ng pamahalaan ng Britanya sa nangyaring pagtrato kay Turing pagkatapos ng digmaan.

== Talambuhay ==
=== Kabataan ===
[[Talaksan:Turing Plaque.jpg|thumbnail|Isang plakang pag-alala na nagmamarka sa naging tirahan ni Alan Turing sa Wilmslo, Cheshire, Inglatera]]
Si Alan Turing ay ipinaglihi sa [[India]]. Ang kanyang amang si Julius Mathison Turing, ay isang miyembro sibil na paglilingkod sa India. Ang kanyang mga magulang na si Julius at Ethel Sara Stoney (1881–1976, na anak na babae ni Edward Waller Stoney, punong inhinyero ng ​​Madras Railways) ay nagnais na palakihin ang kanilang magiging anak na si Alan sa Inglatera, kaya sila bumalik sa Maida Vale, London, kung saan ipinanganak si Alan Turing noong 23 Hunyo 1912. Si Alan ay mayroong kuya na nagngangalang John. Dahil sa ang paglilingkod sibil sa India ng kanyang ama ay aktibo pa rin sa mga panahong ito, ang mga magulang ni Alan ay madalas maglakbay sa pagitan ng Hastings, Inglatera at India, kung saan ang kanilang dalawang anak ay iniwan na manatali sa tahanan ng isang retiradong mag-asawang sundalo. Sa murang edad pa lang ay kinakitaan na si Alan Turing ng mga palatandaan ng pagiging isang [[henyo]] na kanyang ipinamalas sa kanyang pagtanda.

Si Turing ay ipinasok ng kanyang mga magulang sa St Michael, isang paaralan sa 20 Charles Road, St. Leonards on Sea, sa edad na anim na. Ang punong guro ay napansin ang katalinuhan ni Turing sa simula pa lamang gayundin ang mga ibang pang mga naging  kanyang guro. Noong 1926, sa edad na 14, siya ay nag-aral sa Sherborne School, isang tanyag na independiyenteng paaralan sa isang palengkeng bayan sa Sherborne sa Dorset. Ang kanyang unang pagpasok sa paaral ay naging kasabay ng isang malawakang protesta sa Britanya ngunit dahil siya ay determinado na pumasok sa unang araw, siya'y nagtungo sa  paaralan na higit 60 milya ang layo mula sa Southampton gamit ang isang bisekleta at humihinto tuwing gabi sa isang paupahang tuluyan.

Ang pagkahilig ni Turing sa matematika at agham ay hindi nagdulot sa kanya ng paggalang mula sa ilang mga guro sa Sherborne, dahil sa ang paaralang ito ay nagbibigay diin sa pagaaral ng mga klasiko. Ang kanyang punong-guro ay sumulat pa sa kanyang mga magulang na nagsasaad na: &quot;
''Umaasa ako na hindi siya mahulog sa pagitan ng dalawang upuan. Kung siya ay mananatili sa isang pampublikong paaralan, siya ay dapat magnais na matuto. Kung siya ay nagnanais lamang na maging spesyalistang siyentipiko, kanya lamang sinasayang ang kanyang panahon sa isang pampublikong paaralan''&quot;. Sa kabila nito, si Turing ay patuloy na nagpakita ng kahanga hangang kakayahan sa mga mga paksang kanyang minamahal, ang paglutas ng mga mahirap na problema sa [[calculus]] noong 1927 kahit hindi siya nag-aral ng panimulang calculus. Noong 1928, sa edad na 16, natagpuan ni Turing ang mga isinulat ni Albert Einstein. Hindi niya lamang ito naunawaan, kanya ring nasagot ang pagtatanong ni Einstein sa mga [[batas ni Newton ng mosyon]] sa isang aklat na hindi dito hayagang inihayag.

Ang pagsisikap ni Turing sa kanyang pag-aaral ay tumindi dahil sa malapit na pagkakaibigang nabuo sa pagitan niya at ng isa pang mas matandang estudyante na nagngangalang Christoper Morcom. Si Morcom ang unang lalaking minahal ni Turing, ngunit ito ay biglaang namatay mga ilang linggo bago matapos ang kanilang huling semestro sa Sherborne. Si Morcom ay namatay mula sa komplikasyon ng tuberkolosis na nakukuha sa isang baka, na nakuha nito matapos uminom ng isang gatas sa isang may sakit na baka noong ito'y bata pa lamang. Dahil sa pangyayaring ito, ang pananampalatayang panrelihiyon ni Turing ay nawala at siya'y naging isang [[ateista]]. Tinanggap ni Turing na ang lahat ng pangyayari sa mundo, kabilang na ang mga galaw ng utak ng tao, ay may materyal na paliwanag ngunit siya ay naniniwala pa rin sa pag-iral ng espirito ng isang tao pagkatapos mamatay.

=== Edukasyon sa unibersidad at mga pagsasaliksik ni Turing ===
[[Talaksan:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|right|Estatwang pag-ala ala kay Alan Turing]]
Pagkatapos mag-aral sa Sherborne, si Turing ay nag-aral sa King's College sa [[Unibersidad ng Cambridge]]. Siya ay nagaral dito mula sa 1931 hanggang 1934, at nakakapagtapos kung saan kanyang nakamit ang pangunahing mga parangal sa Matematika. Noong 1935, siya ay inihalal na kapanalig (fellow) sa King's College dahil sa naging impluwensiya ng kanyang tesis tungkol sa [[central limit theorem]].

Noong 1928, Ang Alemang matematiko na si [[David Hilbert]] ay tumawag ng pansin sa ''[[Entscheidungsproblem]]'' (problema ng desisyon). Sa mahusay na papel na isinulat ni Turing na &quot;''On Computable Numbers (mga bilang na matutukoy ng isang nagwawakas na algoritmo), with an Application to the Entscheidungsproblem''&quot; (na kanyang isinumite noong 28 Mayo 1936 at itinanghal noong 12 Nobyembre), kanyang binago ang mga resulta na isinulat ng matematikong si [[Kurt Godel]] noong 1931 tungkol sa limitasyon ng pagpapatunay (proof) at komputasyon, kung saan pinalitan ni Turing ang pangkalahatang nakabatay-sa-aritmetikang pormal na lenggwahe ng isang [[makinang Turing]], na mga makinang pormal at simple. Pinatunayan ni Turing na ang makinang Turing ay may kakayahang gumawa ng anumang pagkukuwenta kung ito ay maisasalarawan bilang isang [[algoritmo]]. Kanya ding pinatunayan na walang solusyon sa Entscheidungsproblem sa pamamagitan ng pagpapakita na ang [[paghintong problema]] (halting problem) sa isang makinang Turing ay hindi madedesisyonan o hindi malalaman kung ito ay hihinto. Bagaman ang pagpapatunay ni Turing ay inilimbag pagkatapos ng parehong pagpapatunay na ginawa ng matematikong si [[Alonzo Church]] tungkol sa kanyang [[kalkulong lambda]], walang kaalaman si Turing sa isinulat ni Alonzo Church.

Ang paraan ni Turing ng pagpapatunay (proof) ay itinuring na mas magagamit at mas mahusay. Ang ideya ni Turing ng mga pangkalahatang makinang Turing ay kakaiba dahil ang ideya ng mga gayung makina ay may kakayahang gawin ang anumang gawin ng ibang makina, samakatuwid ay may kakayahang magkuwenta ng anumang pwedeng ikwenta. Ang makinang Turing hanggang sa araw na ito ang sentral na paksa sa pag-aaral ng [[teorya ng komputasyon]].

Sa kanyang sariling biograpiya, isinulat ni Turing na siya ay nalungkot sa pagtanggap ng kanyang 1936 na papel dahil dalawang tao lamang ang pumansin - sina Heinrich Scholz at Richard Bevan Braithwaite. Ang papel na ito ay nagpapakilala rin sa ideya ng mga maaaring ipaliwanag na mga numero (definable numbers).

Mula Setiyembre 1936 hanggang Hulyo 1938 kanyang ginugol ang kanyang panahon sa ''Institute for Advanced Study sa Princeton'', New Jersey, Estados Unidos at nag-aral sa ilalim ni Alonzo Church. Bilang karagdagan sa kanyang palaging pagsasaliksik matematikal, pinag-aralan din ni Turing ang [[kriptolohiya]] (pag-aaral ng tiyak at matibay na paglilihim ng mga data) at ginawa ang tatlo sa apat na yugto ng elektromekanikal na tagapagpapadami ng bilang [[binaryo]]. Noong Hunyo 1938, kanyang nakamit ang kanyang PhD mula sa Unibersidad ng Princeton sa Estados Unidos. Ang kanyang tesis na ''Systems of Logic Based on Ordinals'' ay nagpapakilala ng konsepto ng lohikang ordinal at ang ideya ng relatibong pagkukwenta, kung saan ang mga makinang Turing ay nagdadagdag ng mga tinatawag na oracle, na lumulutas sa mga problemang hindi malulutas ng isang makinang Turing.

Si Turing ay bumalik sa Cambridge, Inglatera at dumalo sa mga pagtuturo ng matematikong si [[Ludwig Wittgenstein]] tungkol sa mga pundasyon ng matematika. Ang dalawang ito ay nagtalo at hindi nagkasundo dahil sa pagtatanggol ni Turing ng [[pormalismo]] samantalang si Wittgenstein ay nangatwiran na ang matematika ay hindi tumutuklas ng mga basehang katotohanan kundi lumilikha lamang nito. Si Turing ay nagsimula ring magtrabaho sa kaunting oras lamang sa ''Government Code and Cypher School'' (GCCS).

=== Kriptanalisis ===
[[Talaksan:EnigmaMachineLabeled.jpg|right|thumbnail|Tatlong rotor na makinang Enigma na may plugboard (''Steckerbrett''). Ang enigma ang makinang ginamit ng Alemanya sa ilalim ni Hitler upang ilihim ang mga mensaheng ipinapadala ng mga sundalo nito mula sa mga kaaway na bansa kabilang na ang Britanya at Estados Unidos]]
Noong panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], si Turing ang pangunahing kalahok sa isang sikretong operasyon ng pamahalaang Britanya sa Bletchley Park na naglalayong basagin ang mga [[sipero]] (algoritmo ng [[enkripsiyon]]) ng [[Alemanya]]. Sa pagpapaunlad at mas lalong pagpapabilis ng makinang kriptanalitiko na ginawa nina Marian Rejewski, Jerzy Różycki at Henryk Zygalski ng Cipher Bureau sa Poland, si Turing ay nagdisenyo ng makinang ''[[Turing Bombe]]'' na mas mabilis at mas epektibo sa pagbasag ng parehong makinang ''Enigma'' at ''Lorenz SZ 40/42''. Ang ''Turing Bombe'' ang nagbigay sa Britanya ng mga pangunang babala sa mga plano ni [[Adolf Hitler]] na nagresulta sa pagkatalo ni Hitler sa [[Labanan sa Atlantiko]] at pagikli ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]] ng dalawang taon.&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1212910/How-Britain-drove-greatest-genius-Alan-Turing-suicide--just-gay.html How Britain drove its greatest genius Alan Turing to suicide just for being gay], 12 Setyembre 2009, DailyMail&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1165535/The-Wider-View-Nazi-codebreaker-shortened-Second-World-War-years.html The Wider View: Nazi codebreaker which shortened the Second World War by two years], 20 Hunyo 2009, DailyMail&lt;/ref&gt;

Si Turing ay ginawaran ng Order of the British Empire (OBE) noong 1945 para sa kanyang pagsisilbi sa panahon ng digmaan ngunit ang kanyang mga inambag sa kriptanalisis ay itinagong sekreto ng Britanya hanggang 1970 sa kadahilanang panseguridad nito. 
== Intelehensiyang artipisyal at pagsubok na Turing (Turing test) ==
{{main|Intelehensiyang artipisyal}}
Mula 1945 hanggang 1947 si Turing ay nanirahan sa ''Church Street, Hampton'' at dito dinesenyo ang ''Automatic Computing Engine'' (ACE) sa ''National Physical Laboratory''. Siya ay nagsumite ng isang papel noong Pebreo 19, 1946 na naglalaman ng kauna unahang detalyadong disenyo ng isang inilalaang-programang kompyuter (stored-program computer). 
[[Talaksan:Modern-captcha.jpg|thumb|290px|Ang kabaligtaran ng ''Turing Test'' na CAPTCHA ay ginagamit sa [[internet]] upang mapigilan ang isang bot sa pang aabuso sa paggamit ng isang [[server]].]]
Noong 1948, si Turing ay iniluklok na Reader (senyor na akademiko) sa kagawarang matematika sa Manchester na ngayon ay bahagi na ng ''University of Manchester''. Noong 1949, siya ay naglingkod bilang kahaliling direktor ng laboratoryo ng pagkukwenta sa University of Manchester at gumawa ng [[software]] para sa kauna unahang inilalaang programang kompyuter na Manchester Mark 1. Sa mga panahon ding ito kanyang ipinagpatuloy ang mga pananaliksik abstrakto. Sa papel na &quot;Computing machinery and intelligence&quot; (Mind, Oktubre 1950), tinalakay ni Turing ang problema ng &quot;[[Intelehensiyang artipisyal]]&quot; at iminungkahi ang isang eksperimento na tinatawag na [[Turing Test]]. Ang [[Pagsubok na Turing]] (''Turing Test'') ang naging batayan sa [[agham pangkompyuter]] upang matukoy kung ang isang makina ay nagpapamalas ng katalinuhan. Ayon sa Pagsubok na Turing, ang isang makina ay maituturing na matalino kung hindi matukoy ng isang taong nagtatanong dito kung ang kanyang tinatanong ay isang makina o isang tao. Sa papel ding ito, iminungkahi ni Turing na imbes gumawa ng mga programang gumagaya sa pag-iisip ng isang matandang tao, mas mabuting gumawa ng mas simpleng makina na gumagaya sa isip ng isang bata at ito'y isailalim sa pagkatuto. Ang kabaligtaran ng &quot;Turing Test&quot;  na tinatawag na CAPTCHA (&quot;'''C'''ompletely '''A'''utomated '''P'''ublic '''T'''uring test to tell '''C'''omputers and '''H'''umans '''A'''part&quot;) ay karaniwang ginagamit sa [[internet]]. Ang CAPTCHA ay paraan upang matukoy ng isang makina (gaya ng [[server]]) kung ang gumagamit nito ay isang tao o isang kompyuter (bot).

Noong 1948, si Turing (sa tulong ang kanyang dating kakilala na si D. G. Champernowne) ay lumikha ng isang [[software]] pang [[chess]] sa isang [[modernong kompyuter]] na hindi pa naiimbento. Si Turing din ang nagimbento ng algoritmong LU decomposition method na ginagamit ngayon sa paglutas ng ''equations matrix''.

== Kriminal na paguusig dahil sa kanyang homosekwalidad ==
Noong Enero 1952, nakilala ni Turing si Arnold Murray sa labas ng sinehan sa Manchester. Pagkatapos ng pananghaliang pakikipagtipanan (''dating''), si Murray ay inimbitahan ni Turing na pumunta sa kanyang bahay na tinanggap naman ni Murray ngunit hindi tinupad. Ang dalawa ay nagkita muli sa Manchester noong sumunod na Lunes at si Murray ay pumayag na samahan si Turing sa kanyang bahay. Pagkatapos ng ilang linggo, si Murray ay muling bumisita sa bahay ni Turing at nananitili ng isang gabi dito. Pagkatapos nito, si Murray ay tumulong sa isang kasabwat sa pagpapasok at pagnanakaw sa bahay ni Turing na nagtulak kay Turing upang iulat ang krimen sa pulisya. Sa imbestigasyon na ginawa ng mga pulis, inamin ni Turing na meron siyang relasyon kay Murray. Sa panahong ito, ang [[homoseksuwalidad]] ay itinuturing pang isang krimen sa Britanya na nagresulta upang si Turing at Murray ay kasuhan ng ''sobrang kahalayan'' sa ilalim ng seksiyong 11&amp;nbsp;ng ''Criminal Law Amendment Act 1885 ng Britanya''. Si Turing ay binigyan ng dalawang opsiyon sa parusang tatanggapin : ang pagkabilanggo o probasyon sa isang kondisyon na siya'y sasailalim sa isang [[pagkakapon]]g kemikal sa pamamagitan ng pag-inom ng estrogen (hormone ng babae) upang mabawasan ang libido. Kanyang tinanggap ang kemikal na pagkakapon. Ang naging kumbiksiyon ni Turing ay nagresulta rin sa pagkaalis ng kanyang ''security clearance'' (karapatang maging bahagi ng sikretong operasyon ng pamalaan) at inalis sa kanyang trabahong kriptanalitiko sa Government Code and Cypher Schools sa Bletchley Park. Ang kanyang pasaporte ng Britanya ay hindi binawi ng pamahalaang Britanya ngunit siya'y hindi pinayagang makapasok sa Estados Unidos. Sa panahong ito, may pagkabahala sa publiko sa ginagawang pagbibitag sa mga homosekswal na [[espiya]] ng mga ahente ng [[Soviet Union]] (dating Russia) dahil sa paglalantad ng dalawang miyembro ng ''Cambridge Five'' na sina Guy Burgess at Donald Maclean. Bagaman si Turing ay hindi inakusahan ng pang eespiya, siya ay pinagbawalan ng pamahalaan ng Britanya na talakayin ang kanyang naging trabahong kriptanaliko sa Bletchely Park.

== Kamatayan ==
Noong 8 Hunyo 1954, si Turing ay natagpuang patay ng kanyang tagalinis ng bahay. Sa [[awtopsiya]]ng ginawa, ang resulta ng kamatayan ay pagkalason sa [[cyanide]]. Natagpuan din ang isang mansanas na kinain ng kalahati sa tabi ng katawan ni Turing na pinaniniwalaang paraan ni Turing upang makain ang cyanide. Ang katawan ni Turing ay sinunog (cremated) sa Woking Crematorium noong 12 Hunyo 1954. Ayon sa ina ni Turing, ang kamatayan nito ay isang aksidental dahil sa hindi maingat nitong pagtatago sa mga laboratoryong kemikal. Iminungkahi ng manunulat na si David Leavitt na maaaring ang pagkain ni Turing ng mansanas na may cyanide ay isang paggaya sa eksena ng pelikulang [[Snow White]] na ipinalabas noong 1937 na isang paboritong kuwento ni Turing.
== Paghingi ng tawad ng pamahalaan ng Britanya ==
Noong Agosto 2009, si John Graham-Cumming ay nagsimula ng petisyon na humihikayat sa Pamahalaan ng Britanya na posityumus (pagkatapos ng kamatayan) na humingi ng tawad sa [[paglilitis]] ni Alan Turing bilang [[homosekswal]]. Ang petisyong ito ay tumanggap ng libo libong mga lagda. Kinilala ng Punong Ministor ng Britanya na si [[Gordon Brown]] ang petisyong ito, at naglabas ng pahayag noong Setyember 10, 2009 na humihingi ng tawad kay Turing at naglalarawan ng pagtrato kay Turing bilang &quot;nakapangingilabot&quot;: 
{{cquote|Ang libo libong tao ay nagsama sama upang humingi ng hustisya para kay Alan Turing at pagkilala sa nakakapangilabot na pagtrato sa kanya. Bagaman si Turing ay pinakitunguhan ng batas nang panahong iyon at hindi na natin maibabalik ang panahon, ang kanyang pagtrato ay siyempre labis na hindi patas at ako ay nagagalak na magkaroon ng pagkakataon na magsabi kung gaano kalalim akong humihingi ng tawad at tayong lahat sa nangyari sa kanya. Kaya sa ngalan ng Pamahalaan ng Britanya, at sa mga nabubuhay ng malaya, salamat sa ginawa ni Alan, ako ay taas noong nagsasabi na: kami'y humihingi ng tawad, ikaw ay karapat dapat ng mas mabuti [pagtrato].}}

== Mga Parangal ==
[[Talaksan:Sackville Park Turing plaque.jpg|thumb|right|Pag ala-alang statwang plaka kay Turing sa Sackville Park, Manchester]]
Ang Turing Award na ipinangalan sa &quot;ama ng agham pangkompyuter&quot; na si Alan Turing ang taunang gantimpala na ibinibigay ng Association for Computing Machinery (ACM) sa mga indibidwal sa kanilang kontribusyon sa siyentipikong komunidad pangkompyuter. Ang gantimpalang ito ay itinuturing na pinakamataas na pagkakakilanlan sa [[agham pangkompyuter]] at katumbas ng [[Gantimpalang Nobel]].

Noong 2002, si Turing ay nirangguhan na dalawampu't isa sa ''BBC'' nationwide poll ng [[100 Pinakadakilang mga Briton]].&lt;ref&gt;{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 Agosto 2002 |work=BBC News   }}&lt;/ref&gt;
=== Mga parangal ng mga unibersidad sa buong mundo ===
[[Talaksan:Alan Turing Building 1.jpg|thumb|right|Gusaling Alan Turing sa [[University of Manchester]]]]
*Ang ''Kwartong Turing'' sa [[University of Edinburgh School of Informatics|University of Edinburgh's School of Informatics]] ay naglalaman ng skultura ng ulo ni Turing na ginawa ni [[Eduardo Paolozzi]], at isang (#42/50) ng kanyang [http://www.synth.co.uk/images/paolozzi2.html Turing prints (2000)].
*Ang [[University of Surrey]] ay may statwa ni Turing sa kanilang pangunahing [[piazza]]. 
*Ang [[Istanbul Bilgi University]] ay nagsasagawa ng taunang kumperensiya sa [[teoriya ng komputasyon]] na tinatawag na ''Mga Araw na Turing''.&lt;ref name=&quot;bilgiuniv&quot;&gt;{{cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | accessdate = 29 Oktubre 2011 | archive-date = 2013-08-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
*Ang [[University of Texas at Austin]] ay may honours na programang ng [[agham pangkompyuter]] na pinangalanang ''Mga skolar ni Turing''.&lt;ref name=&quot;texturingschol&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |accessdate=16 Agosto 2009 |archive-date=2010-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*Noong simula nang 1960's, pinangalanan ng [[Stanford University]] ang kaisa-isang kwarto na pinagtuturuan ng gusaling Bulwagang Polya Matematika na ''Alan Turing Auditorium''.&lt;ref name=&quot;stanforduniv&quot;&gt;{{cite web | url = http://archive.computerhistory.org/resources/text/Knuth_Don_X4100/PDF_index/k-8-pdf/k-8-u2679-Stanford-Comp-Dedication.pdf | title = Polya Hall, Stanford University | accessdate =14 Hunyo 2011 }}&lt;/ref&gt;
*Isa sa mga ampiteatro ng kagawarang Agham Pangkompyuter ng ([[Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille|LIFL]]&lt;ref name=&quot;lifl&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |accessdate=3 Disyembre 2010 |archive-date=22 Hulyo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;) sa [[Unibersidad ng Lille]] sa hilagang [[Pransiya]] ay ipinangalan bilang parangal kay Alan Turing. (ang iba pang ampiteatro ay ipinangalan kay [[Kurt Gödel]]).
*Ang Kagawaran ng Agham Pangkompyuter ng [[Pontifical Catholic University of Chile]], [[Polytechnic University of Puerto Rico]], [[University of the Andes, Colombia|Los Andes University]] in [[Bogotá]], Colombia, [[King's College, Cambridge]] at [[Bangor University]] sa [[Wales]] ay may mga laboratoryo ng kompyuter na ipinangalan kay Turing.
*Ang [[The University of Manchester]], [[The Open University]], [[Oxford Brookes University]] at [[Aarhus University]] (in [[Århus]], Denmark) ay may mga gusaling nakapangalan kay Turing. 
*Ang ''Alan Turing Road'' sa [[Surrey Research Park]] ay ipinangalan kay Alan Turing. 
*Ang [[Carnegie Mellon University]] ay may [[granito]]ng bangkuan na matatagpuan sa The Hornbostel Mall na may pangalang &quot;A. M. Turing&quot; na nakaukit sa tuktok, &quot;Read&quot; sa ibaba ng kaliwang hita at &quot;Write&quot; sa ibaba ng kanang hita. 
*Ang [[EISTI|École Internationale des Sciences du Traitement de l'Information]] ay pinangalanan ang kamakailan lang na nakuhang ikatlong gusaling na &quot;Turing&quot;. 
*Ang [[University of Ghent]] ay mayroong isa sa mga pangunahing kwarto ng kompyuter na ginagamit ng mga matematiko at siyentipiko ng kompyuter na ipinangalan kay Alan Turing.
*Ang [[University of Oregon]] ay may iskultura ng ulo ni Turing sa gilid ng gusaling pang agham kompyuter na tinatawag na Deschutes Hall.&lt;ref name=&quot;Oregon&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|title=Turing at the University of Oregon|accessdate=1 Nobyembre 2011|archive-date=2012-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114151918/http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Sanggunian ==
{{reflist}}
== Mga sanggunian ==
{{Refbegin|colwidth=30em}}
* {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | publisher=MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }}
* {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}}
* {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | publisher=Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }}
* {{Cite book | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | year = 1864
 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher=Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 | ref = harv | postscript = &lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt;{{inconsistent citations}} }}
* {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | year = 2005 |publisher=Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }}
* {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | publisher=Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }}
* {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | url = https://archive.org/details/historyofmodernc00ceru | publisher=MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}}
* {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | publisher=Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }}
* {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal=[[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.)| title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }}
* {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | url = https://archive.org/details/alanturingsautom0000unse_k5v2 | year = 2005 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }}
* {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | url = https://archive.org/details/colossussecretso0000unse | year = 2006 | publisher=Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher=MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }}
* {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher=Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf  | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher=Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }}
* {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | publisher=Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | publisher=Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }}
* {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher=Hutchinson &amp; Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }}
* {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher=Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}}
* {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher=UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | accessdate =10 Disyembre 2009 | ref = harv }}
*{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}}
*Petzold, Charles (2008). &quot;[[The Annotated Turing]]:  A Guided Tour through Alan Turing's Historic Paper on Computability and the Turing Machine&quot;. [[Indianapolis]]: Wiley Publishing. ISBN 978-0-470-22905-7
*Smith, Roger (1997). ''Fontana History of the Human Sciences''. London: Fontana.
*Weizenbaum, Joseph (1976). ''Computer Power and Human Reason''. London: W.H. Freeman. ISBN 0-7167-0463-3
* {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher=W Heffer | year = 1959 }} Turing's mother, who survived him by many years, wrote this 157-page biography of her son, glorifying his life. It was published in 1959, and so could not cover his war work. Scarcely 300 copies were sold (Sara Turing to Lyn Newman, 1967, Library of [[St John's College, Cambridge]]). The six-page foreword by [[Lyn Irvine]] includes reminiscences and is more frequently quoted.
* {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher=S. French  | year = 1988 }} This 1986 Hugh Whitemore play tells the story of Turing's life and death. In the original West End and Broadway runs, [[Derek Jacobi]] played Turing and he recreated the role in a 1997 television film based on the play made jointly by the BBC and [[WGBH-TV|WGBH, Boston]]. The play is published by Amber Lane Press, [[Oxford]], ASIN: B000B7TM0Q
*Williams, Michael R. (1985) ''A History of Computing Technology'', [[Englewood Cliffs]], [[New Jersey]]: [[Prentice-Hall]], ISBN 0-8186-7739-2
*{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }}
{{Refend}}
== Karagdagang babasahin ==
*{{MathGenealogy|id=8014}}
*{{cite journal|title=The Mind and the Computing Machine: Alan Turing and others|journal=[[The Rutherford Journal]]|url=http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html |editor = Jack Copeland|ref=harv}}
*{{cite encyclopaedia |last=Hodges |first=Andrew |editor=Edward N. Zalta |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |title=Alan Turing |url=http://plato.stanford.edu/entries/turing/ |accessdate=10 Enero 2011 |edition=Winter 2009 |date=27 Agosto 2007 |publisher=[[Stanford University]] |ref=harv}}
*{{cite journal|last=Gray|first=Paul|date=29 Marso 1999|title=Computer Scientist: Alan Turing|journal=TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|ref=harv|access-date=24 Septiyembre 2011|archive-date=19 Enero 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119181237/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|url-status=dead}}
* Gleick, James, ''[[The Information: A History, a Theory, a Flood|The Information: A History, A Theory, A Flood]]'', New York: Pantheon, 2011, ISBN 978-0-375-42372-7
* Leavitt, David, ''The Man Who Knew Too Much: Alan Turing and the Invention of the Computer'', W. W. Norton, 2006

== Panlabas na kawing ==
{{Wikiquote}}
{{Commons category|Alan Turing}}
*[http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer
*[http://www.turingcentenary.eu/ Alan Turing Year]
*[http://cie2012.eu/ CiE 2012: Turing Centenary Conference]
*[https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ Visual Turing] 
*[http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html Turing Machine calculators] at [[Wolfram Alpha]]
*[http://www.turing.org.uk/ Alan Turing] site maintained by [[Andrew Hodges]] including a [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html short biography]
*[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&amp;nbsp;– Turing Archive for the History of Computing] by [[Jack Copeland]]
*[http://www.turingarchive.org/ The Turing Archive]{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – naglalaman ng mga hindi nailambag na dokumento mula sa contains  Kings College, Cambridge archive
*{{cite journal|last=Jones|first=G. James|date=11 Disyembre 2001|title=Alan Turing&amp;nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1|journal=System Toolbox|publisher=The Binary Freedom Project|url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|ref=harv|access-date=2011-09-24|archive-date=2007-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|url-status=dead}}
*[http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ Sherborne School Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }}&amp;nbsp;– naglalaman ng mga papel tungkol sa panahon ni Alan Turing sa  Sherborne School

=== Mga papel ===
*[https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper Ekstensibong talaan ng mga papel ni Turing, mga ulat at pagtuturo at mga isinaling bersiyon] BibNetWiki
*{{Turing 1950}}
*[http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 Oral history interview with Donald W. Davies], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota; inilalarawan ang mga proyeto sa U.K. [[National Physical Laboratory (United Kingdom)|National Physical Laboratory]], mula sa pagdidisenyong ginawa ni Alan Turing noong 1947 sa paggawa ng [[Automatic Computing Engine|ACE computers]]
* [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 Oral history interview with Nicholas C. Metropolis], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota. Si Metropolis ang kauna unahang direkto ng [[Los Alamos National Laboratory]]; kabilang sa mga paksa ang relasyong pang akademiko sa pagitan ni Alan Turing at [[John von Neumann]]
{{authority control}}

{{BD|1912|1954|Turing, Alan}}
[[Kategorya:Mga siyentipiko ng kompyuter]]
[[Kategorya:Mga matematikong Ingles]]</text>
      <sha1>tri9vilhou8o26b8jy956x8wmdck7h8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Valladolid, Espanya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104693</id>
    <redirect title="Castilla y León" />
    <revision>
      <id>2212084</id>
      <parentid>497902</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Castilla y León]]</comment>
      <origin>2212084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="2rijgqb1gjzxxl9o4utp7b3eit5vy5m" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Castilla y León]]</text>
      <sha1>2rijgqb1gjzxxl9o4utp7b3eit5vy5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lunsod ng Valladolid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104694</id>
    <redirect title="Castilla y León" />
    <revision>
      <id>2212081</id>
      <parentid>497903</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:58:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Castilla y León]]</comment>
      <origin>2212081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="2rijgqb1gjzxxl9o4utp7b3eit5vy5m" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Castilla y León]]</text>
      <sha1>2rijgqb1gjzxxl9o4utp7b3eit5vy5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Siyudad ng Valladolid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104695</id>
    <redirect title="Castilla y León" />
    <revision>
      <id>2212082</id>
      <parentid>497904</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Castilla y León]]</comment>
      <origin>2212082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="2rijgqb1gjzxxl9o4utp7b3eit5vy5m" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Castilla y León]]</text>
      <sha1>2rijgqb1gjzxxl9o4utp7b3eit5vy5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ertuğrul Osman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105953</id>
    <revision>
      <id>2212185</id>
      <parentid>1944043</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:20:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6584" sha1="hmdeot23h0obzlxphjq9lmhb8x13ubh" xml:space="preserve">Si '''Ertuğrul Osman''' (ipinanganak bilang '''Ertuğrul Osman Efendi Hazretleri'''; [[Istanbul]], 18 Agosto 1912 – [[Istanbul]], 23 Setyembre 2009) ay isang dating [[Prinsipe]] ng [[Imperyong Otomano]] at ika-43 Ulo ng natanggal sa tronong [[dinastiyang Otomano]] ([[Kabahayang Osman]]) mula 1994 hanggang sa kanyang kamatayan. Siya ang pang-apat sa hanay upang mamuno nang mabuwag ang monarkiya noong 1923, at nang pumalit ang makabagong [[Republika ng Turkiya]] sa [[Dinastiyang Imperyal]].&lt;ref name=&quot;bbc obituary&quot;/&gt; Itinuturing siya ng mga Turko bilang ang &quot;huling Otomano&quot;.&lt;ref name=&quot;bbc obituary&quot;/&gt;

== Buhay ==

Si Osma ang pinakabunsong anak na lalaki ni Prinsipe Mehmed Burhaneddin (1885 – 1949). Naglingkod ang kanyang ama bilang [[Kapitan]] ng [[Hukbong Katihan ng Otomano]]. Mula 1914 hanggang 1919, naging prinsipe pangkorona ng [[Monarkiya ng Albanya|Albanya]] dahil sa kanyang pagkakakasal kay Aliye Melek Nazlıyar Hanım Efendi, anak na babae ni [[Huseyin Bey]]. 

Noong 1924, habang nag-aaral sa [[Vienna]], [[Austria]], nakatanggap siya ng balitang mapapalayas ng bansa ang lahat ng kasapi ng mag-anak ng Sultan.&lt;ref name=&quot;bbc obituary&quot;/&gt; Hindi siya nagbalik sa kanyang tinubuang-lupang Turkiya hanggang sa dekada ng 1990, nang pumayag ang Pamahalaan ng Turkiyang pagkalooban siya ng pagkamamamayang Turko. Namuhay siya sa [[Estados Unidos]] magmula 1933, at nanirahan sa [[Lungsod ng Bagong York]] paglaon. Siya ang naging ika-45 Ulo ng Kabahayang Imperyal ng Osman noong 1994.

Walang karangyaan siya namuhay sa Bagong York pagkaraan ng 1945, na naninirahan sa isang apartamentong may dalawang silid-tulugan sa itaas ng isang bahay-kainan o restaurante.&lt;ref name=&quot;bbc obituary&quot;&gt;{{cite web 
|title='Last Ottoman' dies in Istanbul
|publisher=[[BBC]]
|date=2009-09-24
|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8273396.stm
|accessdate=2009-09-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nyt&gt;http://www.nytimes.com/2006/03/26/realestate/26habi.html&lt;/ref&gt; Nagbalik siya sa Turkiya noong 1992, dahil sa paanyaya ng pamahalaan ng bansa.&lt;ref name=&quot;bbc obituary&quot;/&gt;.  Nabigyan siya ng pasaporte at pagkamamayang Turko noong 2004.

Matatas siyang nakapagsasalita ng [[wikang Turko|Turko]], [[wikang Ingles|Ingles]], [[wikang Aleman|Aleman]], at [[wikang Pranses|Pranses]], at nakakaunawa ng [[wikang Italyano|Italyano]] at [[wikang Kastila|Kastila]].

Namatay si Ertuğrul Osman V sa edad na 97 noong 23 Setyembre 2009.&lt;ref name=&quot;bbc obituary&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Head of the former Ottoman dynasty dies&quot;/&gt;&lt;ref name=nyt/&gt;  Ipinahayag ng Ministriya ng Kultura ng Turkiya ang sanhi ng kanyang kamatayan bilang [[sakit sa bato]].&lt;ref name=&quot;Head of the former Ottoman dynasty dies&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5jsk4Sh4htROo1cbSc2N1RYHKQtKQD9ATPRJG1|title=Head of the former Ottoman dynasty dies|date=2009-09-24|accessdate=2009-09-24|publisher=[[AP]]|archive-date=2020-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323070427/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5jsk4Sh4htROo1cbSc2N1RYHKQtKQD9ATPRJG1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Pinatotohanan ito ng kanyang asawang nasa kanyang tabi nang bawian siya ng buhay.&lt;ref name=&quot;zaman obituary&quot; /&gt;&lt;ref name=nyt/&gt;  Sumakabilang-buhay siya habang nasa isang ospital sa Istanbul.&lt;ref name=&quot;bbc obituary&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Head of the former Ottoman dynasty dies&quot;/&gt;&lt;ref name=nyt/&gt;  Namalagi siya sa ospital sa loob ng isang linggo bago mamatay.&lt;ref name=&quot;zaman obituary&quot;/&gt;

== Pag-aasawa ==

Dalawang ulit siyang nakipag-isang dibdib, una sa Lungsod ng Bagong York, [[Bagong York]], noong 20 Enero 1947 kay Gulda Twerskoy Hanım Efendi ([[Johannesburg]], [[Gauteng]], 20 Marso 1915 - Lungsod ng Bagong York, Bagong York, 16 Setyembre 1985), na walang naging balakid.  Napangasawa niya ang kanyang pangalawang asawang si Zeynep Tarzi Hanım Efendi (ipinanganak sa  [[Istanbul]] noong 16 Disyembre 1940) sa Lungsod ng Bagong York, Bagong York noong 27 Setyembre 1991, na babaeng anak ni Abdulfettah Tarzi, pamangking babae ng dating Hari ng [[Apganistan]]g si [[Amanullah Khan]], at ni Pakize Tarzi, isang tagapanimulang Turkong [[hinekologo]]ng nagmula sa isang pamilyang may ninunong Otomano.  Nagwakas ang huling pagkakakasal na ito dahil sa kanyang pagkamatay.

== Mga sanggunina ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;bbc obituary&quot;&gt;{{cite web 
|title='Last Ottoman' dies in Istanbul
|publisher=[[BBC]]
|date=2009-09-24
|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8273396.stm
|accessdate=2009-09-24}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;zaman obituary&quot;&gt;Obituaries from the ''Zaman'' newspaper:
* {{cite news
|author=Unattributed
|title=Osmanoğlu, the eldest Ottoman dynasty member, passes away
|work=[[Today's Zaman]]
|date=2009-09-25
|page=6
|url=http://www.todayszaman.com/tz-web/news-187867-101-osmanoglu-the-eldest-ottoman-dynasty-member-passes-away.html
|accessdate=2009-09-24
|archive-date=2009-09-28
|archive-url=https://web.archive.org/web/20090928080134/http://www.todayszaman.com/tz-web/news-187867-101-osmanoglu-the-eldest-ottoman-dynasty-member-passes-away.html
|url-status=dead
}}
* {{cite news
|last=Demirci
|first=Mehmet
|last2=Özdemir
|first2=Yavuz
|title=Osmanlı hanedanının en kıdemli üyesi hayatını kaybetti
|work=[[Zaman Gazetesi]]
|date=2009-09-24
|page=32
|url=http://www.zaman.com.tr/haber.do?haberno=895572
|language=Turko
|accessdate=2009-09-25
|archive-date=2011-09-28
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928214538/http://www.zaman.com.tr/haber.do?haberno=895572
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;
}}

== Mga kawing panlabas ==
{{wikinews|'Last Ottoman' dies at age 97}}
* [http://ottoman-club.com/ ''Ottoman Club''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090721002801/http://www.ottoman-club.com/ |date=2009-07-21 }}
* [http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~royalty/turkey/i282.html#I282 Henealohiya ni Ertuğrul Osman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080315102258/http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~royalty/turkey/i282.html#I282 |date=2008-03-15 }}

{{s-start}}
{{s-hou|[[Ottoman Dynasty|Kabahayang Osman]]|18 Agosto|1912|23 Setyembre|2009}}
{{s-pre|}}
{{s-bef|rows=1|before=[[Mehmed Orhan]]|rows=2}}
{{s-tul|title=[[Ottoman Dynasty#Heads of the House|Sultan ng Imperyong Otomano]]|years=Marso 12, 1994 – Setyembre 23, 2009|reason=[[Dissolution of the Ottoman Empire|Binuwag ang Imperyo noong 1922]]}}
{{s-aft|rows=1|after=[[Bayezid Osman]]|rows=2}}
|-
{{s-tul|title=[[List of caliphs|Kalip ng Islam]]|years=Marso 12, 1994 – Setyembre 23, 2009|reason=Binuwag ang Kalipado noong 1924}}
{{end}}

{{DEFAULTSORT:Osman, Ertugrul, V}}

[[Kategorya:Mga Turko]]
[[Kategorya:Imperyong Ottoman]]</text>
      <sha1>hmdeot23h0obzlxphjq9lmhb8x13ubh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Balat ng karag</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108019</id>
    <revision>
      <id>2212090</id>
      <parentid>2052928</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3233" sha1="qnz9teelrhcdpxj6jd5h9j01gxrof7z" xml:space="preserve">[[Talaksan:Piel De Sapo Melon.jpg|thumb|250px|Ang ''piel de sapo''.]]

Ang '''''Piel de Sapo''''' o '''balat ng [[karag]]''' (pamilyang [[Cucurbitaceae]], ''[[Cucumis melo]]'', pangkat na Inodorus) ay isang uri ng [[milon]]g malawakang makukuha sa Hilagang Hemispero, na may lunting balat na may mantsa o pekas (na pinagmulan ng pangalan nito).  May isa pang uri nito na may kaparehong hugis ngunit may dilaw na balat, na tinatawag na '''[[amarilyo]]''' (mula sa Kastilang &quot;[[dilaw|amarillo]]&quot; o '''milong [[kanaryo]]ng [[dilaw]]''').  Nagmula ito sa [[Espanya]], kung saan malawakan itong pinatutubo (nasa 30,000 mga hektarya ang itinatanim bawat taon).  Pangunahing rehiyon sa Espanya ang [[La Mancha]], na nag-aalaga ng ganitong uri sa 12,000 mga hektarya.  Lumalaki sila sa panglabas na mga taniman sa buong panahon ng pagpapatubo na may pagtatanim na nagsisimula mula Mayo hanggang Hunyo.  Sinisimulan ang produksiyon sa gitna ng Hulyo at nagtatapos sa Setyembre.  Isa pang mahalagang lugar ang [[Murcia]] na nagtutuon at nagtatangi ng pagpapalaki ng maagang mga pananim, bagaman pangunahing nagtatanim doon tuwing gitna ng Marso at nag-aani mula gitna ng Hunyo hanggang gitna ng Hulyo.

Mayroong matamis na puting laman ang prutas na balat ng karag at yumayabong sa bahagyang asidiko o maasim o kaya neyutral na lupa.  Maraming mga bilang ang iniluluwas papunta sa [[Europa]], at pinararami rin sa [[Brasil]] at [[Gitnang Amerika]], upang maipadala sa Espanya tuwing mga panahon ng taglagas, taglamig, at tagsibol.  Naging pinakatanyag na [[kultibar]] sa loob ng huling sampung mga taon sa rehiyon ng La Mancha ang haybrid na liping ''Sancho'' mula sa bahay-butil na [[Syngenta]].  Maraming mga kultibar na nagdaan sa [[open pollinated|bukas na polinasyon]] ang pinatubo sa Espanya hanggang sa kamakailan lamang, ngunit napalitan ng mga haybrid ang halos karamihan sa mga ito, dahil sa nakapagbibigay ang haybrid na mas maraming ani sa mga mang-aani at mayroong mas mainam na panlaban mula sa mga karamdaman.  Napanatili ang lumang mga kultibar sa mga koleksiyon ng mga [[germplasm|hermoplasma]].

==Mga kawing panlabas==
* [http://www.agroterra.com/mercado/usuarios/ImagenesPRDs/3142_Azoe.jpg Larawan ng ''Piel de Sapo''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707093937/http://www.agroterra.com/mercado/usuarios/ImagenesPRDs/3142_Azoe.jpg |date=2011-07-07 }}
* [http://davesgarden.com/pf/go/96170/index.html Buod ng estadistika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311235042/http://davesgarden.com/pf/go/96170/index.html |date=2007-03-11 }}
* [https://web.archive.org/web/20100611033318/http://www.specialtycrops.colostate.edu/grower_grants/2005/reports/Exotic%20and%20Specialty%20Melons%20for%20the%20Rocky%20Ford%20Area.doc Pag-aaral ng makatuwirang pagsasakatuparan ng pag-aalaga ng ''Piel de Sapo'' sa Kolorado, Estados Unidos]
* [http://www.friedas.com/index.cfm?show=products_detail&amp;side=products&amp;category=Fresh%20Specialty%20Fruits&amp;id=152 Kilala rin bilang ''Camouflage(r) Melon''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090709165022/http://www.friedas.com/index.cfm?show=products_detail&amp;side=products&amp;category=Fresh%20Specialty%20Fruits&amp;id=152 |date=2009-07-09 }}

[[Kategorya:Milon]]</text>
      <sha1>qnz9teelrhcdpxj6jd5h9j01gxrof7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaze no Stigma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124216</id>
    <revision>
      <id>2212123</id>
      <parentid>2046854</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:21:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SammySong</username>
        <id>161860</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:Anime]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>2212123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52107" sha1="swdje1xl9oq0u5ku7o7xmzu1ofqb18b" xml:space="preserve">{{Infobox animanga/Header
| name            = Kaze no Stigma
| image           = Kaze no stigma logo.png
| caption         = 
| ja_kanji        = 風の聖痕
| ja_romaji       = 
| genre           = [[Aksiyon]], [[Komedya]], [[Romansa]], [[Supernatural]]
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = light novel
| author          = Takahiro Yamato
| illustrator     = Hanamaru Nanto
| publisher       = Fujimi Shobō
| demographic     = Panlalaki
| label           = Fujimi Fantasia Bunko
| magazine        = [[Dragon Magazine (Fujimi Shobo)|Dragon Magazine]]
| first           = Enero 2002
| last            = Marso 2010
| volumes         = 12
| volume_list     = 
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| title           = Kaze no Stigma -Kouen no Miko-
| author          = Takahiro Yamato
| illustrator     = Neko Miyakai
| publisher       = Fujimi Shobō
| demographic     = ''[[Shōnen manga|Shōnen]]''
| magazine        = [[Monthly Dragon Age]]
| first           = 9 Abril 2007
| last            = 6 Marso 2008
| volumes         = 2
| volume_list     = 
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = tv series
| director        = Junichi Sakata
| producer        = 
| writer          = 
| music           = 
| studio          = [[Gonzo (studio)|Gonzo]]
| network         = [[Chiba TV]], [[TV Saitama]], [[Tokyo MX TV]], [[KBS Kyoto]], [[Gunma TV]]
| first           = 11 Abril 2007
| last            = 20 Setyembre 2007
| episodes        = 24
| episode_list    = Talaan ng kabanata ng Kaze no Stigma
}}
{{Infobox animanga/Footer}}

Ang {{Nihongo|'''''Kaze no Stigma'''''|風のスティグマ||literal na ''Stigma of the Wind'', ''Istigma ng Hangin''}} o {{Nihongo|'''''Kaze no Seikon'''''|風の聖痕}}&lt;ref name=&quot;Author&quot;/&gt; ay isang [[Hapon (bansa)|Hapones]] na magaang nobela na serye na sinulat ni [[Takahiro Yamato]] at inilarawan ni [[Hanamaru Nanto]].&lt;ref&gt;短篇第5卷刊後談&lt;/ref&gt; Pagkatapos ng kamatayan ng may-akda sa 20 Hulyo 2009,  nananatiling hindi kumpleto sa 11 na bolyum. Isang anime sa telebisyo ang idinirekta ni [[Junichi Sakata]]&lt;ref&gt;短篇第3卷刊後談&lt;/ref&gt; at ang animasyon ay sa [[Gonzo (kompanya)|Gonzo]] na nagsimula noong 11 Abril 2007.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=富士見書房於2009年8月19日的訃告 |url=http://www.fujimishobo.co.jp/others/0909_01.php |access-date=2010-07-25 |archive-date=2011-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103205451/http://www.fujimishobo.co.jp/others/0909_01.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Banghay ==

Si Kazuma Kannagi ay itinuturing na walang silbi sa loob ng kanyang angkan dahil hindi niya maaaring gamitin ang Enjutsu (sining ng apoy), ang kapangyarihan kayang kontrolin ang apoy.  Nang siya ay ibinagsak ni Ayano Kannagi, isa sa kanyang mga kamag-anak sa isang labanan, na magpapasiya ng tagagamit ng Enraiha, isang espada na ginawa na isang pagmamay-ari ng angkan, siya ay pinalayas ng angkan.  Apat na taon ang lumipas, siya ay bumalik, na ngayon ng isang bihasa ng Fuujutsu (sining ng hangin), kapangyarihan ma-kontrol ang hangin, gamit ang isang bagong pangalan: Kazuma Yagami. Sa katagalan, pagkatapos ng kanyang bumalik, nakasama uli niya sina Ayano at ang kanyang nakababatang kapatid na lalaki, Ren, na bihasa rin sa Enjutsu.  Habang nagtagal, ang ilang mga kasapi ng Angkang Kannagi ay pinatay ng isang tagagamit ng Fuujutsu. Dapat patunayan ni Kazuma sa kanyang nakaraang angkan na hindi siya ang nasa likod ng pamamaslang..

== Mga tauhan ==
[[File:KNS Cast.jpg|left|thumb|200px|Ilan sa mga tauhan ng Kaze no Stigma. Mula Kaliwa hanggang kanan : Kazuma Yagami, Ayano Kannagi at Ren Kannagi.]]

===Mga pangunahing tauhan===
[[Image:Kazuma Yagami.jpeg|thumb|200px|right|Kazuma Yagami]]
;{{Nihongo|Kazuma Yagami|八神 和麻|Yagami Kazuma}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=53711 Gumanap bilang si Kazuma Yagami sa Wikang Hapon]&lt;/ref&gt;        
:{{anime voices|[[Daisuke Ono]]|[[Robert McCollum]]}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=29209 Gumanap na Kazuma Yagami sa Wikang Ingles]&lt;/ref&gt;
Si Kazuma ay isang dating miyembro ng Angkang Kannagi.  Siya ay pinalayas mula sa angkan ng kanyang ama pagkatapos ng kanyang pagkabagsak kay Ayano sa panahon ng kapalit na seremonya para sa Enraiha, ang banal na espada ng angkan, dahil sa kanyang kawalan ng kakayahan upang gamitin ang Enjutsu.  Apat na taon ang lumipas, sa edad na 22, siya ay bumalik sa Hapon bilang isang dalubhasa sa paggamit ng Fujutsu.

Bukod sa pagiging magaling sa lumipad ,kahit na habang hawak na tatlong tao, si Kazuma ay maaaring magpalabas ng malakas ng hangin na kumilos bilang kutsilyo, at paggamit ng espiritong hangin upang lumikha ng isang hadlang, pagprotekta ng kanyang katawan mula sa pisikal na pinsala o sumasalamin sa ilaw upang magbalatkayo sa kanyang sarili. Ito ay naging maliwanag nang siya ay marahil ang kakayahan upang mamanipula ang koryente, na ibinigay na mataas na alitan bilis ng hangin lumilikha ng static koryente at na Kazuma ay ipinapakita sa pagbuo ng ito kapag siya ay paggamit ng kanyang itim na hangin.

Kazuma ay din ng isang Kontratista, may ipinasok sa isang kontrata sa Kaze no Seirei-ou, ang Wind Espiritu Panginoon.Salamat sa iyon, Kazuma ay able sa gumuhit sa lahat ng mga espiritu hangin sa kapaligiran, na maaaring dagdagan ang kanyang kapangyarihan, at payagan sa kanya upang pagalingin ang kanyang mga sugat. Nang gumagamit na siya ng kapangyarihan, ang kanyang mga mata turn azure asul. Gayunman, ang kakayahan na ito inilalagay isang pilay sa kanyang katawan. Gayundin, kapag Kazuma ay lubhang angered, ang kanyang mga mata turn pulang-pula pula at ang kanyang hangin nagiging itim at siya ay nakakita ng paggamit isip pagbabasa kapangyarihan. Sa ganitong estado, siya ay walang qualms sa pagyurak sa iba sa kanyang kakayahan, hangga't siya ay makakakuha ng kung ano ang kanyang nais. Gayunman, kapag sa ganitong estado, ang kanyang kabuuang kapangyarihan mukhang weaker kaysa sa kapag siya ay sa kanyang regular na estado; kapag Ayano tumutulong snap siya sa labas ng kanyang galit, siya estado na ang kanyang itim na hangin ay kalunus-lunos.  Sa isang punto estado Ayano na siya ay hindi natatakot sa kanya sa kanyang normal na estado, bilang siya ay kaya malakas, ang kanyang takot ay parang walang kabuluhan.  Siya ay tumatagal ang takot niya nararamdaman sa kanya sa kanyang galit na galit ng estado bilang isang mag-sign siya ay weaker.

Sa katagalan, ito ay inihayag na matapos Kazuma ay banished mula sa kanyang pamilya, kanyang lamang pagnanais naging pagkamit ng dakilang kapangyarihan. Siya ay manlalakbay sa isang maliit na bayan sa Tsina, kung saan siya ang dahilan ng lahat ng uri ng problema. Iyon ay hanggang sa siya natutugunan Tsui Ling, kanino siya nahulog sa pag-ibig sa at kalaunan ay nanirahan sa. Si Kazuma hindi na nais na kapangyarihan at kasama ang gumawa-time na bahagi sa isang restaurant sa kanya, siya din kinuha up ng trabaho bilang isang freelancer , paggawa ng simpleng kakaiba trabaho. Ang kanyang kaligayahan, gayunman, ay dumating sa isang bigla katapusan kapag ang organisasyon ng isang ginamit Tsui Ling bilang isang sakripisyo upang magpatawag ng isang makapangyarihang diyablo. Bigay-sala ang kanyang sarili para sa kabiguan upang maprotektahan ang kanyang, Kazuma sa sandaling muli na hinahangad out dakilang kapangyarihan, kaya ang kanyang paggawa ng kontrata sa Wind Espiritu Panginoon. Ang ilang mga oras pagkatapos ng pagiging isang Kontratista, siya pinatay ang isa na responsable para sa Tsui Ling's kamatayan. Mamaya, dalawang taon bago ang serye 'simula, Kazuma na ginawa ng isang pangalan para sa kanyang sarili bilang ang demonyo-tulad ng salamangkero hangin, na hindi mag-atubili na saktan ang iba habang ang kanyang gawain ay natapos. Subalit, ang kanyang pagkatao ay nagsimulang turn para sa ang mabuti beses muli pagkatapos ng pagbabalik sa bansang Hapon at pulong Ayano; admitting na malapit sa dulo ng anime na maaaring siya ngayon pag-ibig ng ibang tao bukod sa Tsui Ling at siya mamaya pagdating sa mapagtanto na siya ay tunay na sa pag-ibig sa Ayano.

Sa nobela, ito ay nagsiwalat na sa ilang sandali lamang matapos Tsui Ling's kamatayan, Kazuma nagtangkang magpakamatay, ngunit ay na-save na sa huling sandali ng isang paglalakbay sa Taoist sennin . Walang kamatayan ang nadama potensiyal na sa loob ng Kazuma at dinala Kazuma sa kanyang bundok kung saan Kazuma na ginugol sa susunod na taon at isang kalahati sa pagsasanay. Si Li Lonyue, isa pang isa sa mga Taoist ng mga alagad, ay naniniwala na Kazuma ay maaaring maging isang walang kamatayan tulad ng sa kanila na may higit sa pagsasanay. Gayunman, Kazuma tumanggi sa alok, bilang siya natagpuan ang walang kamatayan na walang kabuluhan at mainip, sa halip na pagpili upang iwanan ang bundok kapag siya nadama handa na upang isakatuparan ang kanyang paghihiganti.

[[Image:Ayano Kannagi.jpg|thumb|200px|right|Ayano Kannagi]]
;{{Nihongo|Ayano Kannagi|神凪 綾乃|Kannagi Ayano}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=14929 Gumanap bilang si Ayano Kannagi sa Wikang Hapon]&lt;/ref&gt;
:{{anime voices|[[Ayumi Fujimura]]|[[Cherami Leigh]]}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=64331 Gumanap bilang Ayano Kannagi sa Wikang Ingles]&lt;/ref&gt;
Si Ayano ay isang labing-walo-taon gulang na dalubhasa sa paggamit ng En-Jutsushi. Siya ang susunod na puno ng pamilyang Kannagi. Siya ay mapagmataas at hindi makatwiran, kadalasang pagkuha aksiyon sa pamamagitan ng kanyang sarili kahit na habang ang pagpunta laban sa kautusan. Kahit na siya ay tila hindi masunurin, siya ay tunay ipinagmamalaki ng kanyang pamana. Sa kabila ng pagtubos sa galit Kazuma, nagkakagusto siya dito, ngunit ay madalas na irritated kapag siya flirts at gumagawa ng isang ilipat sa kanya at ito ay madaling kapitan ng sakit sa pagkahagis Tama ang sukat ng galit kapag siya ay makakakuha ng malapit sa ibang babae. Siya mamaya dumating sa mapagtanto na siya ay tunay na sa pag-ibig sa kanya. Kazuma ay din ang tanging tao na siya nakikita bilang mas malakas na sa kapangyarihan at presence kaysa sa kahit na ang kanyang sariling ama.

Ang kapangyarihan ay ang Crimson apoy, Kouen, bagaman siya ay hindi pa makakapag-sinasadya control ito. Siya din ang humahawak Enraiha, banal na tabak ang Kannagi, na siya won sa pamamagitan ng daig Kazuma sa kahalili seremonya apat na taon bago simulan ang kuwento. Ang tabak ay pag-aari ng bumbero at maaaring summoned sa pamamagitan ng Ayano sa anumang oras. Labanan-pera, Ayano may kaugaliang upang labanan ang aksaya at normal galit sa kanya at pagmamataas ay makakakuha ng mas mahusay na sa kanya. Kazuma beats kanya sa tuwing nakakaharap at puntos ang deficiences sa kanyang labanan estilo.

=== Pamilyang Kannagi ===
;{{Nihongo|Ren Kannagi|神凪 煉|Kannagi Ren}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=19926 Gumanap bilang Ren Kannagi sa Wikang Hapon]&lt;/ref&gt;
:{{anime voices|[[Rika Morinaga]]|[[Josh Grelle]]}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=58056 Gumanap bilang sa Ren Kannagi sa Wikang Ingles]&lt;/ref&gt;
:Ang mas batang kapatid na lalaki ni Kazuma. Siya ay umabot hanggang kay Ayano at halos kapantay si Kazuma, na naglalahad na isang araw na siya ay pag-asa na magiging malakas na bilang sa kanya upang siya ay maprotektahan ang lahat. Si Ren ay ang paglitaw ng isang bishōnen , na kung minsan kumikita sa kanya ang pag-upasala ng ilang ng kanyang male Classmates. Kahit na ito, Ren ay lilitaw upang maging tunay popular na sa kanyang paaralan, daig sa kanyang pag-aaral at sa kanyang malakas kakayahan. HAng kanyang pinakamalaking admirers isama Suzuhara Kannon at Serizawa Tatsuya.

:Si Ren katagalan ay bumaba sa pag-ibig sa isang batang babae na nagngangalang Ayumi, lamang upang malaman na siya ay lamang ng isang I-clone ang nilikha upang maging sacrificed sa isang ritwal. Kahit pagkatapos ng pag-save ang kanyang mula sa aklat ng mga seremonya, siya pa rin ang namatay dahil sa pagkakaroon ng isang maikling span buhay, ngunit hindi bago siya ay sabihin sa kanya na siya rin loves sa kanya. Sa kabila ng Ren's damdamin ng hindi kasapatan maaga sa serye, Ayumi's kamatayan binibigyang inspirasyon Ren upang maging mas malakas na sa gayon ay siya maprotektahan ang mga siya loves. Ren's kapangyarihan ay ang Golden apoy, sinabi na ang pinakamalaking epekto paglilinis.

;{{Nihongo|Genma Kannagi|神凪 厳馬|Kannagi Genma}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=8136 Gumanap bilang sa Genma Kannagi sa Wikang Hapon]&lt;/ref&gt;
:{{anime voices|[[Rikiya Koyama]]|[[Mark Stoddard]]}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=25958 Gumanap bilang sa Genma Kannagi sa Wikang Ingles]&lt;/ref&gt;
:Ren at mahigpit na ama Kazuma's. Kahit na siya ay may pananagutan para sa banishing Kazuma mula sa pamilya Kannagi, siya lamang pinaghahanap kanyang anak na lalaki upang hanapin ang kanyang sariling mga landas sa buhay. Tulad Kazuma, Genma ay may problema sa pagpapahayag ng kanyang damdamin sa harap ng iba; sa katunayan, ang pareho ng mga ito ay kaya matigas ang ulo na ang bawat panahon na matugunan nila, sila ay kaagad na gumiti isang mapanirang gera. Kahit Kazuma defeats sa kanya sa kanilang unang labanan sa taon, Genma ay ang strongest En-Jutsushi ng Kannagi, at wields ang mga asul na Banal na apoy, Souen, na lamang ang labing-isang iba ay wielded dahil ang founding ng kapisanan. 
:Sa kabila ng kanilang mga pagkakatulad, ni Genma ni Kazuma ay handang aminin ang pagkakatulad sila sa bawat isa. 
:Tulad ng maraming mga miyembro ng Kannagi, Genma hitsura down ng Fūga kapisanan at bilis ng mga gumagamit sa pangkalahatang. Kapag Kazuma goes nagngangalit sa simula ng serye, Genma ay ang unang upang magboluntaryo upang pumatay nang pataksil kanyang disinherited anak na lalaki.

;{{Nihongo|Jūgo Kannagi|神凪 重悟|Kannagi Jūgo}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=21471 Gumanap bilang sa Jugo Kannagi sa Wikang Ingles]&lt;/ref&gt;
:{{anime voices|[[Masaki Terasoma]]|[[R. Bruce Elliott]]}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=43217 Gumanap bilang sa Jugo Kannagi sa Wikang Ingles]&lt;/ref&gt;
:Ayano's ama at Genma's pinsan. Siya ang kasalukuyang pinuno ng pamilya Kannagi. Jūgo alalahanin tungkol sa kanyang matigas ang ulo anak na babae. Nasasalungat sa mga Kannagi doktrina na ito ay batay lamang sa lakas, Jūgo ay sinusubukan na huminto sa diskriminasyon laban sa Fūga kapisanan. Siya rin regrets hindi magagawang ihinto Kazuma ng pagpapaalis mula sa pamilya. Believing na Kazuma ay napakahalaga sa Kannagis, siya ay patuloy na lumilikha ng mga sitwasyon kung saan Ayano maaaring form ng isang relasyon sa Kazuma. Bilang pinuno ng pamilya Kannagi, Jūgo ay responsable para sa pamamahala ng iba pang mga kasapi ng ulo ng pamilya at mga sangay ng pamilya pati na rin ang Fūga kapisanan. Jūgo ay hindi kailanman makikita sa serye Aalis ang Kannagi tambalan, at madalang kahit dahon ang kanyang mga pulong kuwarto. 
:Tunay na Siya ay itinuturing na ang strongest En-jutsushi ng Kannagi at wields ang lila apoy ngunit dahil sa kung ano ang nangyari sa kanyang mga binti sa panahon ng isang aksidente sa sasakyan, Genma ay itinuturing na ang strongest.

=== Ibang Tauhan ===
;{{Nihongo|Kirika Tachibana|橘 霧香|Tachibana Kirika}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=1376 Gumanap bilang si Kirika Tachibana sa Wikang Hapon]&lt;/ref&gt;
:{{anime voices|[[Sayaka Ohara]]|[[Colleen Clinkenbeard]]}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=20342 Gumanap bilang si Kirika Tachibana sa Wikang Ingles]&lt;/ref&gt;
:Ang nobelang nagtatrabaho para sa Tokyo MPD 's Espesyal na imbestigasyon Unit, sa singil ng investigating mga krimen na may kaugnayan sa jutsu . Siya paminsan-minsan gumagana kasama Kazuma. Ang kanyang departamento ay naglalayong maging ang bagong partner ng pamilya Kannagi, pagpuno ng mga puwang na ginawa ng Fūga angkan ng pagkakanulo. Upang na dulo, sila ay tulungan ang Ōgamis sa pamamagitan ng investigating at pagsubaybay ng iba pang mga gumagamit ng jutsu. Ay mamaya Siya nagsiwalat na maging isang Onmyōji , isang practitioner ng Yin sining Yang na maaaring cast lumunok sa pamamagitan ng chants at charms. Ito ay nagsiwalat na siya ay natutugunan Kazuma dalawang taon bago at pagkatapos siya pakaliwa, siya ay nagnanais na hindi siya gusto makita sa kanya muli.

;{{Nihongo|Yukari Shinomiya|篠宮 由香里|Shinomiya Yukari}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=25953 Gumanap bilang si Yukari Shinomiya sa Wikang Hapon]&lt;/ref&gt;
:{{anime voices|Yuka Inokuchi|[[Kate Oxley]]}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=58589 Gumanap bilang si Yukari Shinomiya sa Wikang Ingles]&lt;/ref&gt;
:Isa sa Ayano's pinakamahusay na mga kaibigan at Classmates. Yukari, kasama Nanase, madalas teases Ayano tungkol sa kanyang maliwanag crush sa Kazuma. Siya ay mahusay na konektado sa impormasyon na network ng katawan mag-aaral at madalas na nakakaalam kung ano ang nangyayari sa paligid ng paaralan. Yukari's impormasyon umaabot nang lampas sa paaralan at sa maraming lugar ng lunsod Tokyo. Siya din ang nagdadala ng isang taser ng unexplained pinanggalingan sa kanya.

;{{Nihongo|Nanase Kudō|久遠 七瀬|Kudō Nanase}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=17353 Gumanap bilang si Nanase Kudō sa Wikang Hapon]&lt;/ref&gt;
:{{anime voices|[[Shizuka Itō]]|[[Brina Palencia]]}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=31220 Gumanap bilang si Nanase Kudō sa Wikang Ingles]&lt;/ref&gt;
:Isa sa Ayano's pinakamahusay na mga kaibigan at Classmates. Siya at Yukari malaman tungkol sa pagkakaroon ng jutsushi. Si Nanase ay din ng isang napaka-malakas mag-aaral, na bahagi ng marami sa malakas klub sa kanilang paaralan, at ito ay admired sa pamamagitan ng marami sa mga babaeng mag-aaral. Habang siya ay hindi rin konektado bilang Yukari, Nanase ay lamang bilang nag-aalaga at nagdadala magkano ugoy kasama ang mga mag-aaral.

;{{Nihongo|Takeya Ōgami|大神 武哉|Ōgami Takeya}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=46870 Gumanap bilang si Takeya Ōgami sa Wikang Hapon]&lt;/ref&gt;
:{{anime voices|Taketora|[[Vic Mignogna]]}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=2516 Gumanap bilang si Takeya Ōgami sa Wikang Ingles]&lt;/ref&gt;
:Ang isang miyembro ng Kannagi, Takeya ay bahagi ng partido panimulang ipapadala ang dalhin sa Kazuma para sa pagtatanong. Siya ay pinatay sa unang episode ng Ryūya pagkatapos ng bagsak ng Kazuma. Siya ay itinuturing na isang malakas na gumagamit ng apoy sa pamamagitan ng mga pamilya, ngunit siya ay hindi handa para sa Kazuma. Takeya palaging gawa sa isang kalmado at antas ng ulo

;{{Nihongo|Misao Ōgami|大神 操|Ōgami Misao}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=1568 Gumanap bilang si Misao Ōgami sa Wikang Hapon]&lt;/ref&gt;
:{{anime voices|Kana Ueda|[[Monica Rial]]}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=2074 Gumanap bilang si Misao Ōgami sa Wikang Ingles]&lt;/ref&gt;
:Sister ng Takeya, na noon ay ang tanging tao na uri sa kanya. Kahit na isang uri ng taong sa puso, sa pagkakaroon ng nai-save Kazuma mula sa pang-aapi sampung taon na ang nakaraan, Misao blames Kazuma para sa kamatayan ang kanyang kapatid na lalaki at mga pagtatangka upang pumatay sa kanya. Ang kanyang mga pagtatangka mabibigo, at siya ay nagiging isang peon sa Michael's plano na kumuha ng Kazuma down. Sa katapusan, Kazuma convinces sa kanya na magbayad-puri para sa kanyang mga kasalanan sa pamamagitan ng pamumuhay sa, at ito ay mamaya siya aatasan ng Jūgo upang lumikom sa isang [[kumbento]] .

;{{Nihongo|Tsui-Ling|翠鈴/ツォイリン|Tsuoi Rin}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=38421 Gumanap bilang si Tsui-Ling sa Wikang Hapon]&lt;/ref&gt;
:{{anime voices|Yui Makino|[[Leah Clark]]}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=31217 Gumanap bilang si Tsui-Ling sa Wikang Ingles]&lt;/ref&gt;
:Ang mga batang babae Kazuma ay hindi mapangalagaan. Siya ay sacrificed sa pamamagitan ng ang ulo miyembro ng Armagest Erwin Leszaar sa magpasundo ng isang demonyo. Rhodes na ginagamit ng isang oras ng paggawa upang makalikom ng kanyang mga natitirang mga kakanyahan sa isang pagiging tinatawag Lapis.  Bago ang kanyang mga sakripisyo, siya at Kazuma nagtrabaho sa isang restaurant, at ay sa pag-ibig. Ayon sa Lapis sa huling episode, ang kanyang huling pag-iisip ay &quot;Kazuma, gusto kong pumatay sa iyo.&quot; Kung ito ay totoo o kasinungalingan sinadya upang maging sanhi ng Kazuma sakit ay di-kilala (Kazuma tala na Cui-Lin ay maaaring magkaroon ng sinabi na ito pasuno sa kanyang kawalan ng kakayahan upang i-save ang kanyang). Bilang Lapis, siya ay nagsanay sa anti-salamangkero labanan.

;{{Nihongo|Catherine McDonald|キャッサリン マクドナルド|Kyassarin Makudonarudo}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=7591 Gumanap bilang si Catherine McDonald sa Wikang Hapon]&lt;/ref&gt;
:{{anime voices|[[Chiaki Takahashi (actress)|Chiaki Takahashi]]|[[Caitlin Glass]]}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=29271 Gumanap bilang si Catherine McDonald sa Wikang Ingles]&lt;/ref&gt;
:Ang isang miyembro ng isang American pamilya ng En-Jutsushi, lalo na nangangailangan ng kasanayan sa paglikha at pagkontrol ng beasts espiritu sa apoy isingkaw. Siya manipulates myriads ng espiritu sa isang solong virtual katauhan sa pagdakma matinding kapangyarihan. Habang tila baga kaya ng paglikha ng iba't-ibang mga beasts espiritu, ang kanyang paboritong ay Metatron, isang anghel na-tulad ng rebulto sa gamit sa isang tabak. Kazuma ay sundin at nabanggit na ang kanyang labanan estilo ay katulad Ayano's, referring sa kanilang simplistic at direktang pag-atake, na kakulangan ng anumang istratehiya o taktika. A maglabanan laban Ayano sa parehong En-Jutsushi at &quot;pag-ibig Kazuma's&quot;.

;{{Nihongo|Li Lonyue|李胧月|Li Lon-yue}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=7591 Gumanap bilang si Li Lonyue sa Wikang Hapon]&lt;/ref&gt;
:Sa kabila ng ang katunayan na siya ay lilitaw upang maging isang bishōnen ng mga katulad na edad sa Ren, at ang kanyang sarili pagbubunyi ng pagiging isang Taoist-in-pagsasanay, siya ay, sa katotohanan, isang Taoist walang kamatayan na ang edad ay sinusukat sa siglo. Lonyue ang dumating sa Japan upang kunin artifacts ninakaw mula sa kanyang master, befriending Ren kasama ang paraan. Pagkatapos recovering ang nawala artifacts, siya pinili upang manatili sa bansang Hapon dahil siya ay naiinip. Lonyue, tulad Kazuma, teases at manipulates ang iba upang tuparin ang kanyang layunin.

:Lonyue ay ang kakayahan upang kontrolin at manipulahin ang kanyang paligid at ito ay dahil galing sa kanyang mga paraan ng Tao . Ang kanyang tunay na kapangyarihan ay hindi ipapakita, ngunit Kazuma ay nagsiwalat na magkaroon ng isang tunay na takot sa labanan Lonyue muli, bilang Lonyue ay ang unang isa Kazuma nawala na sa isang labanan dahil ang kanyang mga pagsasanay; kahit na matapos ang pagiging isang Kontratista, Kazuma ay hindi tiwala sa panalong laban sa kanya.

:Lonyue ay may lamang lumitaw sa Kaze no Stigma: Ignition side kuwento.

=== Mga Kaaway ===
;{{Nihongo|Ryūya Kazamaki|風巻 流也|Kazamaki Ryūya}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=10187 Gumanap bilang si Ryūya Kazamaki sa Wikang Hapon]&lt;/ref&gt;
:{{anime voices|Dai Matsumoto|[[Christopher Sabat]]}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=1386 Gumanap bilang si Ryūya Kazamaki sa Wikang Ingles]&lt;/ref&gt;
:Anak ng Hyoue Kazamaki, lider ng Fūga lipi, na nagsilbi sa Kannagi para sa huling 300 taon. Sa isang masalimuot gulayan sa release angkan ng sinaunang master ang Fūga at kumuha ng paghihiganti sa Kannagi para sa kahihiyan na natanggap mula noon, Ryūya's katawan ay nagiging ang host para sa isang malakas na yoma. Mamaya sa, siya ay pinatay sa isang pinagsamang atake sa pamamagitan ng Kazuma at Ayano.

;{{Nihongo|Michael Harley|ミカエルハーリ|Mikaeru Hāri}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=1386 Gumanap bilang si Michael Harley sa Wikang Ingles]&lt;/ref&gt;
:{{anime voices|Eri Kitamura|[[Joel McDonald]]}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=35993 Gumanap bilang si Michael Harley sa Wikang Ingles]&lt;/ref&gt;
:Ang isang bata mula sa Stars ng katalinuhan, isang organisasyon na may kinalaman sa Kazuma's past at Cui-Lin's kamatayan. Siya ay gumagamit ng Misao's galit sa Kazuma at ipinangako upang bigyan ng kanyang kagustuhan. Sa katotohanan, siya lamang ay gumagamit ng kanyang bilang isang daluyan, upang makakuha ng sapat na yoki, o buhay enerhiya, pumatay Kazuma. Siya ay pinatay sa pamamagitan ng Ayano's Shinen-kapangyarihan Enraiha.

;{{Nihongo|Bernhardt Rhodes|ヴェルンハルト・ローデス|Verunharuto Rōdesu}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=1177 Gumanap bilang si Bernhardt Rhodes sa Wikang Hapon]&lt;/ref&gt;
:{{anime voices|Kenyu Horiuchi|[[John Swasey]]}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=2525 Gumanap bilang si Bernhardt Rhodes sa Wikang Ingles]&lt;/ref&gt;
:Ang chairman ng Armagest, isang malakas na organisasyon ng mga modernong magic user. Mayroon siyang isang sama ng loob laban sa Kazuma para sa pagpatay ng kanyang master.

;{{Nihongo|Lapis|ラピス|Rapisu}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=38425 Gumanap bilang si Lapis sa Wikang Hapon]&lt;/ref&gt;
:{{anime voices|Yui Makino|[[Leah Clark]]}}&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=31217 Gumanap bilang si Lapis sa Wikang Ingles]&lt;/ref&gt;
:Ang mga nilalang na ginawa sa Cui-Lin's imahe sa pamamagitan ng Bernhardt. Lapis nagdadala ng isang kristal malawak na tabak, pero wields ito na may kadalian, at ito ay maaaring tumugma sa Ayano sa isang duwelo tabak. Ito ay nagsiwalat sa episode 21 ng anime na Lapis ay may puso, upang siya ay pakiramdam ang kagalakan sa pagyurak sa iba, bukod sa iba pang emosyon.

== Terminolohiya ==
;{{Nihongo|The Spirit Art Users|精霊術師|Seirei Jutsushi}}
Ang espiritu ng sining ay nahati sa mga sangkap tulad ng [[apoy]] , [[hangin]], [[lupa]] , at [[tubig]] .

;{{Nihongo|The Fire Arts|炎術|En-jutsu}}
:Ang sunog na sining ay pinaka-epektibo para sa labanan. Ang mga gumagamit ng En-Jutsu ay kilala bilang En-Jutsushi at maaaring gumuhit sa espiritu ng apoy. Ang Grupong Kannagi at McDonald ay dalawang sikat na pamilyang gumagamit ng En-Jutsu mula sa bansang Hapon at Amerika, ayon sa pagkakabanggit. Karaniwang ang kapangyarihan ay isinasama sa mga batong apoy.

;;{{Nihongo|Enraiha|炎雷覇|Enraiha}}
::Isang banal na tabak na pagmamay-ari ng sunog, na ibinigay sa mga kahalili ng pamilya Kannagi. Ay parang ito na ibinigay sa Kannagi ng Honō walang Seirei-ou, ang apoy na Espiritu Panginoon. Ayano won ang karapatan na dalhin ito kapag siya toto Kazuma sa sunod seremonya apat na taon na ang nakaraan at ito ay maaaring magpatawag ng tabak tuwing siya kagustuhan. Ito ay dapat na kalat mula sa kanyang mga kamay, maaari itong magpakita doon muli. Mamaya sa serye, Kazuma ay ipapakita sa mga maaaring gamitin ang kanyang kapangyarihan Kontratista sa Enraiha upang pansamantalang payagan ang tabak upang angkinin ang mga asul na Banal na apoy, Souen.

;;{{Nihongo|The Flame Spirit Lord|焔の精霊王|Honō no Seirei-Ou}}
::Ang mga tagapagtatag ng samahan Kannagi orihinal na ipinasok sa isang kontrata sa kanya ng isang libong taon na ang nakaraan, at ang Kannagi pamilya Nakukuha ng kanilang lakas mula sa kanyang kapangyarihan.

;;{{Nihongo|Fire of Purification|浄化の炎|Jōka no Honō}}
::Ang apoy ng paglilinis ay may kapangyarihan na mag-alis ng demonyo youma mula sa kanilang mga nagho-host o kapaligiran. Ang Kannagi angkan ay sa singil ng paglilinis at eradicating masasamang youma sa bansang Hapon, dahil sa kanilang mga kontrata sa apoy na Espiritu Panginoon. Ren Kannagi, na gumagamit ng Golden apoy, ay sinabi na ang pinakamalaking epekto paglilinis.

;{{Nihongo|The Wind Arts|風術|Fū-jutsu}}
:Ang bilis ng sining ay pinaka-epektibo para sa pagmamanman sa kilos ng kaaway, ngunit bilang Kazuma ay ipinakita, ito ay din ganap mabisa para sa labanan. Hindi tulad ng En-Jutsu gumagamit, hangin mga gumagamit ay may isang magkano ang mas mabilis na summoning kakayahan. Ang mga gumagamit ng Fu-Jutsu ay kilala bilang Fu-Jutsushi at maaari gumuhit sa espiritu hangin. Fu-Jutsushi ay magagawang maglihim ng kanilang sariling mga presence at ang mga mas mahusay at tiktik simple gumagamit. Ang Fūga angkan ng Fu-Jutsushi served ang Kannagi para sa 300 taon, ngunit ay eliminated sa kurso ng pangbalangkas paghihiganti para sa kanilang pagsupil.

;;{{Nihongo|The Wind Spirit Lord|風の精霊王|Kaze no Seirei-Ou}}
:Ang Wind Espiritu Panginoon, kanino Kazuma ay ipinasok sa isang kontrata sa.

;;{{Nihongo|Wind of Purification|浄化の風|Jōka no Kaze}}
::Ang hangin ng paglilinis, tulad ng sunog ng paglilinis, ay may kapangyarihan na mag-alis ng demonyo youma mula sa kanilang mga nagho-host o kapaligiran. Ang tanging tao na maaaring gamitin ang winds ng pagdalisay sa serye ay Kazuma na ginawa ng isang kontrata sa Wind Espiritu Panginoon. Kahit na hindi sa parehong liga sa mga tuntunin ng kapangyarihan ng apoy ng paglilinis, ang hangin ng paglilinis ay may mas higit na lugar na epekto kaysa sa na sa apoy.

;{{Nihongo|Kokūsen|虚空閃|Kokūsen}}
:Isang jingi ibinigay ng Wind Espiritu King, Kokūsen ay isang sibat hugis-armas na maaaring dagdagan mga kakayahan sa Fu-jutsu. Kasama Enraiha, Kokūsen ay isa sa mga dakilang simple armas. Ito ay unang lumitaw sa lakas ng tunog 6 ng nobela, kung saan ito tumanggi sa kasalukuyang wielder pagkatapos Kazuma, na ay isang Wind Kontratista, wielded ito.

;{{Nihongo|The Earth Arts|地術|Chi-jutsu}}
Ang mga gumagamit ng Chi-Jutsu ay tinatawag na Chi-Jutsushi. Ang Tsuwabuki lahi ay kilala bilang ang pinaka-makapangyarihang ng Chi-Jutsushi. Karaniwang mga atake ay paggawa ng spikes tumaas mula sa lupa, at paggawa ng lindol.

;{{Nihongo|The Water Arts|水術|Sui-jutsu}}
:Ang tubig sining, na kilala bilang Sui-jutsu, ay sinabi na maging malakas laban sa En-Jutsu subalit lubos na ito ay burado kapag up laban sa isang mas mataas na antas en-jutsu user.

;{{Nihongo|Spirit Familiars|精霊獣|Seireijū}}
:Ang Espiritu pamilyar ay isang malaking bilang ng mga spirtits na coeleced sa isang pisikal na form.

;{{Nihongo|Wind Fang Clan|風牙衆|Fūga Shū}}

;{{Nihongo|Contractor|コントラクター (契約者)|Konturakuta (Keiyakusha)}}
:Isang Kontratista ay isang tao na pumapasok sa isang kontrata sa isang Espiritu Panginoon. Kontrata na nagbibigay ng gumagamit ang kapangyarihan upang tumawag sa lahat ng mga espiritu (ng isang tiyak na sangkap, depende sa elemento ng Espiritu Panginoon) sa kapaligiran o kahit na gripo sa kapangyarihan ng Espiritu Panginoon mismo. Kontratista ay sinabi na magkaroon ng mga pinaka-kapangyarihan, ngunit ang kanilang paggamit ng mga ito ay masyadong limitado, bilang na ang dakilang kapangyarihan ay maglagay ng isang pilay sa kanilang katawan. Sa karamihan ng kaso, ang isang bahagi ng mga kapangyarihan ng Kontratista ay huling sa pamamagitan ng kanilang mga pamilya sa hinaharap na henerasyon.

;{{Nihongo|Special Information Storage Room|特殊資料整理室|Yokushu Shiryō Seiri Shitsu}}

;{{Nihongo|Jingi|神器|Jingi}}
:Ang isang bagay na ibinigay sa pamamagitan ng isang Espiritu King. Maaari itong palakasin ng kapangyarihan sa lawak ng isang kontratista.

;{{Nihongo|Elixir|エリクサー|Erikusa}}
:Ang isang lubhang bihirang substansiya na kung saan ay sinabi na maging ang panghuli produkto ng alkimya. Ito heals anumang pinsala inflicted sa isang tao, pati na rin ang malinaw ang katawan ng lahat ng higit sa karaniwan afflictions. Kazuma ay lamang maaaring makakuha ng isang maliit na halaga ng salamankang gamot, kung saan siya na ginamit upang i-save ang Ayano.

;{{Nihongo|Youma|妖魔|Yōma|lit. ''Ghost''}}
:Youma ay demons na lalabas sa buong kuwento. Maaari silang magkaroon mga tao at mabigyan sila ng kapangyarihan habang devouring kanilang kaluluwa. Sila ay itinuturing na masamang espiritu at ay ginagamit sa masamang paraan sa pamamagitan ng ilang mga Jutsushi. Karamihan sa mga youma walang pangalan bilang sila ay hindi ng malaking kahalagahan.

;;{{Nihongo|Slime|スライム|Suraimu}}
::Youma sa anyo ng isang putik. They cover people and absorb their life energy cover nila ang mga tao at hithitin ang kanilang mga buhay enerhiya.

;;{{Nihongo|Belial|ベリアル|Beriaru}}
::Ang strongest ng lahat ng Youma. Ang kamay ay summoned para sa isang ilang segundo sa pamamagitan ng Bernhardt sa pamamagitan ng Lapis mula ang sakripisyo ng binhi upang sirain ang Tokyo at magdala Kazuma walang pag-asa. Gayunman, ito ay naghadlang mula sa paggawa nito sa pamamagitan ng pinagsamang kapangyarihan ng Kontratista atake Kazuma's, Ayano's Diyos apoy, at Ren's apoy ng paglilinis.

==Mga Kabanata==
# &quot;Kaze no Kaeru&quot; (風 の 帰還) Kazuma returns.
# &quot;Kako to no Taiketsu&quot; (過去との対決) &quot;Kako sa walang Taiketsu&quot; (過去 と の 対決)
# &quot;Kannagi Sōke&quot; (神凪宗家) &quot;Soke Kannagi (神 凪 宗 家)
# &quot;Keiyakusha&quot; (契約者) &quot;Keiyakusha&quot; (契约 者)
# &quot;Mayoi wo Suteta Mono&quot; (迷いを捨てた者) &quot;Mayoi Suteta Mono wo&quot; (迷い を 捨てた 者)
# &quot;Chikara no Daishō&quot; (力の代償) &quot;Chikara walang Daisho&quot; (力 の 代償)
# &quot;Tamashii no Nedan&quot; (魂の値段) &quot;Tamashii walang Nedan&quot; (魂 の 値段)
# &quot;Ayano-chan no Sainan&quot; (綾乃ちゃんの災難) &quot;Ayano-Chan walang Sainan&quot; (綾乃 ちゃん の 災難)
# &quot;Genka no Deai&quot; (月下の出会い) &quot;Genka walang Deai&quot; (月下 の 出会い)
# &quot;Mamoru Beki Hito&quot; (護るべき人) &quot;Mamoru Beki Hito&quot; (護るべき 人)
# &quot;Sorezore no Ketsui&quot; (それぞれの決意) &quot;Sorezore walang Ketsui&quot; (それぞれ の 決意)
# &quot;Gekka no Kokuhaku&quot; (月下の告白) &quot;Gekka walang Kokuhaku&quot; (月下 の 告白)
# &quot;Yūen Chi Ni Iko U!&quot; &quot;Iko U Yuen Chi Ni!&quot; (遊園地に行こう!) (遊園 地 に 行こう!)
# &quot;Ayano-chan no Saranaru Sainan&quot; (綾乃ちゃんの更なる災難) &quot;Ayano-Chan walang Saranaru Sainan (綾乃 ちゃん の 更なる 災難)
# &quot;Katherine Returns&quot; (キャサリン・リターンズ) &quot;Katherine Returns&quot; (キャサリン リターンズ)
# &quot;Chichi To Koto&quot; (父と子と) &quot;Chichi Upang Koto&quot; (父 と 子 と)
# &quot;Mahoutsukai no Taoshi Kata&quot; (魔法使いの倒し) &quot;Mahoutsukai Taoshi walang Kata&quot; (魔法使い の 倒し)
# &quot;Tokyo RPG&quot; (東京RPG) &quot;RPG Tokyo&quot; (东京 RPG)
# &quot;Pandemoniumu&quot; (パンデモニウム) &quot;Pandemoniumu&quot; (パンデモニウム)
# &quot;Suishoku no Zan Kage&quot; (翠色の残影) &quot;Zan Suishoku walang Kage&quot; (翠色 の 残 影)
# &quot;Kyōran no Kazejutsushi&quot; (狂乱の風術) &quot;Kyoran walang Kazejutsushi&quot; (狂乱 の 風 術)
# &quot;Ketsui to Shunjun to&quot; (決意と逡巡と) &quot;Ketsui sa Shunjun sa&quot; (決意 と 逡巡 と)
# &quot;Beni En&quot; (紅炎) &quot;En Beni (红 炎)
# &quot;Kaze no mamorishi mono&quot; (風の護りしもの) &quot;Kaze no mamorishi Mono&quot; (風 の 護りし もの)

==Pagpapalabas==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:small&quot;
|-
!Lawak ng Pagpapalabas!!Estasyon!!Simula ng Pagpapalabas!!Petas ng Pagpapalabas!!Segment sa Telebisyon
|-
|[[Fukuoka]]&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/company.php?id=6365 TVQ Kyushu Broadcasting]&lt;/ref&gt;||[[TVQ Kyushu Broadcasting]]||2007 Abril 11&amp;nbsp;– 19 Setyembre 2007||38 minuto, Miyerkules - Agosto 18||[[TXN|Tokyo Series]]
|-
|[[Fukui]]&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/company.php?id=6365 TV Fukui]&lt;/ref&gt;||[[Fukui Television Broadcasting|FTB]]||2007 Abril 12 - Oktubre 4||Thursday 20:25 minutes - 50 minuto sa loob at 25||[[Seryeng Telebisyong Fuji]]
|-
|[[Saitama]]&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/company.php?id=1258 TV Saitama]&lt;/ref&gt;||[[Saitama]]||rowspan=4|2007 Abril 12 - Setyembre 20||Huwebes 25 2:30 - 12:00 26||rowspan=&quot;3&quot;|[[UHF]]
|-
|[[Tokyo]]&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/company.php?id=4697 TV Tokyo]&lt;/ref&gt;||[[Tokyo Metropolitan|TOKYO MXN]]||rowspan=&quot;3&quot;|26 Huwebes 2:30 - 12:00 27
|-
|[[Chiba]]&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/company.php?id=1497 Chiba TV]&lt;/ref&gt;||[[Chiba Television Broadcasting Corporation|CTBC]]
|-
|[[Hokkaido]]&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/company.php?id=4613 TV Hokkaido]&lt;/ref&gt;||[[Hokkaido Broadcasting]]||Seryeng Tokyo
|-
|[[Kyoto]]&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/company.php?id=4315 KBS]&lt;/ref&gt;||[[Kyoto Broadcasting System|KBS]]||2007Abril 13 - Setyembre 21||Biyernes 26 12:00 - 12:30 26||rowspan=&quot;4&quot;|Malayang Estasyong UHF
|-
|[[Kanagawa]]&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/company.php?id=748 TV Kanagawa]&lt;/ref&gt;||[[Kanagawa|TVK]]||2007Abril 14 - Setyembre 24||27 Sabado 2:30 - 12:00 28
|-
|[[NARA]]&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/company.php?id=4698 TVN Nara TV]&lt;/ref&gt;||[[Nara TV]]||Abril 19 - 29 Setyembre 2007||Huwebes 25 2:30 - 12:00 26
|-
|[[Gunma]]&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/company.php?id=4858 Gunma TV]&lt;/ref&gt;||[[Gunma Television]]||2007 Abril 22 - Setyembre 31||Linggo 25 2:30 - 12:00 26
|-
|[[Nagano]]&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/company.php?id=4699 Shin-etsu Broadcasting]&lt;/ref&gt;||[[Shin-etsu Broadcasting]]||2007 Abril 27 - Oktubre 5||Biyernes 27 12:00 - 12:30 27||[[Japan News Network]]
|-
|[[Japan|Hapon]]&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/company.php?id=4696 BS Asahi]&lt;/ref&gt;||[[BS Asahi]]||2007Abril 30 - Oktubre 10||Lunes 26 12:00 - 12:30 26||[[Telebisyong Satelayt]]
|-
|[[Kumamoto]]&lt;ref&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/company.php?id=1498 RKK Kumamoto Broadcasting]&lt;/ref&gt;||[[RKK Kumamoto Broadcasting]]||2007 Mayo 14 - Oktubre 21||Lunes 20:26 minuto - 50 minuto sa 26||Telebisyong Satelayt
|}

==Media==
[[Image:KnS cover v2.jpg|thumb|180px|right|''Kaze no Stigma'' light novel volume 2.]]
===Nobela===
Ang Kaze no Stigam ay nagsimula bilang isang liwanag nobela serye, nakasulat sa pamamagitan ng Takahiro Yamato at larawan sa pamamagitan ng Hanamaru Nanto, serialized sa Japanese seinen liwanag nobela magazine Dragon Magazine , inilathala ng Fujimi Shobō, isang subsidiary ng Kadokawa Shoten . Ito ay nagsimula serialization sa Enero 2002, at bilang ng Abril 2007, ay tumatakbo pa rin. Labing nakagapos volume ay nai-publish - anim na pangunahing tomo at limang maikling kuwento compilations. Ang pinakahuling mga pangunahing lakas ng tunog ay pinakawalan sa 20 Oktubre 2005, at ang pinakahuling maikling kuwento dami ng nagpunta sa sale sa Japan noong Disyembre 2007. Ito ay iniulat na ang mga may-akda ng liwanag nobelang, Takahiro Yamato, ay lumipas malayo sa 20 Hulyo 2009, ang paggawa ng serye ng hindi kumpleto&lt;ref name=&quot;Author&quot;&gt;{{citeweb|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-08-19/kaze-no-stigma-novelist-takahiro-yamato-passes-away|title=Kaze no Stigma Novelist Passes Away|publisher= Anime News Network|date=2009-08-19}}&lt;/ref&gt;.

===Manga===
Ang isang manga serye larawan sa pamamagitan ng Neko Miyakai nagsimula serialization sa Japanese shōnen magazine manga Buwanang Dragon Edad sa 9 Abril 2007. Bilang ng 6 Marso 2008, dalawang nakagapos volume ay nai-publish sa pamamagitan ng Fujimi Shobō.

{| class=&quot;wikitable&quot;  width=&quot;50%&quot; style=&quot;font-size:90%; margin:auto;&quot;
! width=&quot;20%&quot; | Dami !!ISBN !!Petsa ng Pahayagan sa bansang Hapon
|-align=&quot;center&quot;
| 01
| {{ISBN|4-04-712511-3}}
| 17 Setyembre 2007&lt;ref&gt;
{{citeweb|url = http://www.amazon.co.jp/%E9%A2%A8%E3%81%AE%E8%81%96%E7%97%95-%E7%B4%85%E7%82%8E%E3%81%AE%E5%BE%A1%E5%AD%90-%E8%A7%92%E5%B7%9D%E3%82%B3%E3%83%9F%E3%83%83%E3%82%AF%E3%82%B9-%E3%83%89%E3%83%A9%E3%82%B4%E3%83%B3Jr-116-1-%E5%B1%B1%E9%96%80/dp/4047125113|title = 風の聖痕-紅炎の御子 1|language = Hapon, Ingles}}&lt;/ref&gt;
|-align=&quot;center&quot;
| 02
| {{ISBN|4-04-712538-4}}
| 10 Marso 2008
|}

===Nobela===
Nilikha ni Takahiro Yamato , Kaze no Stigma ay na-publish na mula 2002 sa pamamagitan ng publisher Fujimi Shobo sa magazine Dragon Magazine . Ito ngayon ay binubuo ng 11 volume na, anim ang mga ito ng mga pangunahing, at ang iba pang mga limang maikling kuwento (Kaze no Stigma: Ignition).

:''Kaze no Stigma''
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot; style=&quot;font-size:90%; margin:auto;&quot;
! width=&quot;20%&quot; | Dami !!ISBN !!Petsa ng Pahayagan sa bansang Hapon
|-align=&quot;center&quot;
| 01
| {{ISBN|4-8291-1403-7}}
| [[Enero]] 2002&lt;ref&gt;
{{citeweb|url = http://www.amazon.co.jp/o/ASIN/4829114037/249-6215668-9698766?SubscriptionId=0WVS3J53FVP9M1E7ET02|title = 風の聖痕（1）|language = Hapon, Ingles}}&lt;/ref&gt;
|-align=&quot;center&quot;
| 02
| {{ISBN|4-8291-1447-9}}
| [[Hulyo]] 2002&lt;ref&gt;
{{citeweb|url = http://www.amazon.co.jp/%E9%A2%A8%E3%81%AE%E8%81%96%E7%97%95-%E3%82%B9%E3%83%86%E3%82%A3%E3%82%B0%E3%83%9E-%E3%80%882%E3%80%89%E9%AD%82%E3%81%AE%E5%80%A4%E6%AE%B5-%E5%AF%8C%E5%A3%AB%E8%A6%8B%E3%83%95%E3%82%A1%E3%83%B3%E3%82%BF%E3%82%B8%E3%82%A2%E6%96%87%E5%BA%AB-%E5%B1%B1%E9%96%80/dp/4829114479/ref=pd_sim_b_njs_title_1|title = 風の聖痕（2）|language = Hapon, Ingles}}&lt;/ref&gt;
|-align=&quot;center&quot;
| 03
| {{ISBN|4-8291-1494-0}}
| [[Pebrero]] 2003&lt;ref&gt;
{{citeweb|url = http://www.amazon.co.jp/%E9%A2%A8%E3%81%AE%E8%81%96%E7%97%95-%E3%82%B9%E3%83%86%E3%82%A3%E3%82%B0%E3%83%9E-%E3%80%883%E3%80%89%E6%9C%88%E4%B8%8B%E3%81%AE%E5%91%8A%E7%99%BD-%E5%AF%8C%E5%A3%AB%E8%A6%8B%E3%83%95%E3%82%A1%E3%83%B3%E3%82%BF%E3%82%B8%E3%82%A2%E6%96%87%E5%BA%AB-%E5%B1%B1%E9%96%80/dp/4829114940/ref=pd_sim_b_njs_title_2|title = 風の聖痕（3）|language = Hapon, Ingles}}&lt;/ref&gt;
|-align=&quot;center&quot;
| 04
| {{ISBN|4-8291-1558-0}}
| [[Oktubre]] 2003&lt;ref&gt;
{{citeweb|url = http://www.amazon.co.jp/%E9%A2%A8%E3%81%AE%E8%81%96%E7%97%95-%E3%82%B9%E3%83%86%E3%82%A3%E3%82%B0%E3%83%9E-%E3%80%884%E3%80%89%E7%91%A0%E7%92%83%E8%89%B2%E3%81%AE%E6%AE%8B%E5%BD%B1-%E5%AF%8C%E5%A3%AB%E8%A6%8B%E3%83%95%E3%82%A1%E3%83%B3%E3%82%BF%E3%82%B8%E3%82%A2%E6%96%87%E5%BA%AB-%E5%B1%B1%E9%96%80/dp/4829115580/ref=pd_sim_b_njs_title_1|title = 風の聖痕（4）|language = Hapon, Ingles}}&lt;/ref&gt;
|-align=&quot;center&quot;
| 05
| {{ISBN|4-8291-1599-8}}
| 19 Marso 2004&lt;ref&gt;
{{citeweb|url = http://www.amazon.co.jp/%E9%A2%A8%E3%81%AE%E8%81%96%E7%97%95%EF%BC%88%EF%BC%95%EF%BC%89%E2%94%80%E7%B7%8B%E8%89%B2%E3%81%AE%E8%AA%93%E7%B4%84%E2%94%80-%E5%B1%B1%E9%96%80-%E6%95%AC%E5%BC%98/dp/4829115998/ref=pd_sim_b_njs_title_1|title = 風の聖痕（５）|language = Hapon, Ingles}}&lt;/ref&gt;
|-align=&quot;center&quot;
| 06
| {{ISBN|4-8291-1769-9}}
| 20 Oktubre 2005&lt;ref&gt;
{{citeweb|url = http://www.amazon.co.jp/%E9%A2%A8%E3%81%AE%E8%81%96%E7%97%95-%E2%94%80%E7%96%BE%E9%A2%A8%E3%81%AE%E6%A7%8D%E2%94%80-%E5%AF%8C%E5%A3%AB%E8%A6%8B%E3%83%95%E3%82%A1%E3%83%B3%E3%82%BF%E3%82%B8%E3%82%A2%E6%96%87%E5%BA%AB-%E5%B1%B1%E9%96%80-%E6%95%AC%E5%BC%98/dp/4829117699/ref=pd_sim_b_njs_title_2|title = 風の聖痕（6）|language = Hapon, Ingles}}&lt;/ref&gt;
|}

:''Kaze no Stigma: Ignition''

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot; style=&quot;font-size:90%; margin:auto;&quot;
! width=&quot;20%&quot; | Dami !!ISBN !!Petsa ng Pahayagan sa Bansang Hapon
|-align=&quot;center&quot;
| 01
| {{ISBN|4-8291-1403-7}}
| 20 Agosto 2004&lt;ref&gt;
{{citeweb|url = http://www.amazon.co.jp/%E9%A2%A8%E3%81%AE%E8%81%96%E7%97%95-lgnition-1-%E7%B6%BE%E4%B9%83%E3%81%A1%E3%82%83%E3%82%93%E3%81%AE%E7%81%BD%E9%9B%A3-%E5%AF%8C%E5%A3%AB%E8%A6%8B%E3%83%95%E3%82%A1%E3%83%B3%E3%82%BF%E3%82%B8%E3%82%A2%E6%96%87%E5%BA%AB/dp/4829116382/ref=sr_11_1?ie=UTF8&amp;qid=1203805022&amp;sr=11-1|title = 風の聖痕 Ignition（1）|language = Hapon, Ingles}}&lt;/ref&gt;
|-align=&quot;center&quot;
| 02
| {{ISBN|4-8291-1720-6}}
| 20 Mayo 2005&lt;ref&gt;
{{citeweb|url = http://www.amazon.co.jp/%E9%A2%A8%E3%81%AE%E8%81%96%E7%97%95Ignition2-%E5%83%95%E3%81%A0%E3%81%91%E3%81%AE%E3%83%9E%E3%83%89%E3%83%B3%E3%83%8A-%E5%AF%8C%E5%A3%AB%E8%A6%8B%E3%83%95%E3%82%A1%E3%83%B3%E3%82%BF%E3%82%B8%E3%82%A2%E6%96%87%E5%BA%AB-%E5%B1%B1%E9%96%80-%E6%95%AC%E5%BC%98/dp/4829117206/ref=pd_sim_b_njs_title_1|title = 風の聖痕 Ignition（2）|language = Hapon, Ingles}}&lt;/ref&gt;
|-align=&quot;center&quot;
| 03
| ISBN&lt;nowiki /&gt;4-8291-1908-2
| [[Marso]] 2007
|-align=&quot;center&quot;
| 04
| {{ISBN|4-8291-1940-3}}
| [[Hunyo]] 2007
|-align=&quot;center&quot;
| 05
| {{ISBN|4-8291-1984-5}}
| 20 Disyembre 2007
|}

===Anime===
{{see also|Talaan ng kabanata ng Kaze no Stigma}}
Gonzo's Kaze no Stigma ay animated TV serye aired sa Japanese channels pagsasahimpapawid sa pagitan ng 11 Abril 2007 at 20 Set 2007, naglalaman ng 24 episodes; ito aired sa isang huli slot ng gabi. Ang unang release DVD ng Kaze no Stigma ay pinakawalan sa 24 Agosto 2007. Ito ay pinakawalan sa pamamagitan ng Funimation sa 2009 simula sa bahagi 1.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://pc.webnt.jp/stigma/007cddvd/#a000040|title=Official announcement for DVD 1 release|accessdate=2007-05-19|language=Japanese|archive-date=2009-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20090701071458/http://pc.webnt.jp/stigma/007cddvd/#a000040|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ng pagbubukas tema Ang anime ay &quot;malakas na bugso ng Wind&quot; ni Saori Kiuji. Ang unang tema pagtatapos ay &quot;Hitorikiri no Sora&quot; ni Saori Kiuji at ang pangalawang tema pagtatapos ay {{Nihongo|&quot;Matataki no Kiwoku&quot;|瞬きのキヲク}} sa pamamagitan ng Ayumi Fujimura , Yuka Inokuchi at Shizuka Itō .

Simula 19 Mayo 2010, ng Ingles-dubbed version ng FUNimation Entertainment ay nagsimula pagpapahangin sa isang Ingles network, Animax Asia .&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://www.animax-asia.com/shows/stigma-wind|title=''Stigma of the Wind'' on Animax Asia|publisher=[[Animax Asia]]|date=6 Mayo 2010|accessdate=6 Mayo 2010|archive-date=2012-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20120601225430/http://www.animax-asia.com/shows/stigma-wind|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Ang mga pangunahing pagkakaiba sa pagitan ng mga nobela at anime ay ang makabuluhang darker tone sa nobelang. Ang karakter ng Kazuma ay marami darker sa nobela, na depicts kanya pagpatay sa halos lahat ng magkagalit mga character sa serye habang ang anime mga pagbabago sa mga pagkamatay kaya Kazuma ay hindi kaalam sa kanila. Iba pang mga tanawin kinasasangkutan nakapangingilabot pagkamatay ay lamang alisin.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://scrumptious.animeblogger.net/2007/05/27/deep-frying-kaze-no-stigma-07/|title=&quot;Scrumptious Anime blog&quot; on a comparison of the novel to episode seven of the anime|accessdate=2007-07-17|archive-date=2012-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207122602/http://scrumptious.animeblogger.net/2007/05/27/deep-frying-kaze-no-stigma-07/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;[[Image:Stigma rpg.jpg|thumb|150px|right|''Kaze no Stigma RPG''.]]

===DVD===

Ito ay pinalabas ng [[Kadokawa]]、 ibinenta ng [[Kadokawa Entertainment]] (ang bersiyong rental ay gawa ng '''Works Clocks'''.).
* Kaze no Stigma [Chapter 1] (inilabas noong 24 Agosto 2007)
** KABA-2901(Edisyon) [CD 1] Drama Awards - ''Matsuri in Iguma etc. thrown away or I &quot;like&quot; Yo, &quot;Kang&quot;'' (すてぃぐま・おんでまんど1「風の“ヨ”カン)
** KABA-3001(Limitadong Edisyon)
* Kaze no Stigma [Chapter 2]  (inilabas noong 28 Setyembre 2007)
** KABA-2902 (Edisyon) [CD 2] Drama Award - ''Matsuri Iguma etc. I throw away or in &quot;Long Day's most fragrant fog.&quot;'' (すてぃぐま・おんでまんど2「霧香のいちばん長い日)
** KABA-3002(Limitadong Edisyon)
* Kaze no Stigma [Chapter 3] (inilabas noong 26 Oktubre 2007)
** KABA-2903 (Edisyon) [CD 3] Drama Award - ''Iguma etc. I throw away or at Matsuri &quot;It's a guy somewhere on earth!&quot;'' (すてぃぐま・おんでまんど3「一体あいつは何処なのよ!)
** KABA-3003 (Limitadong Edisyon)
* Kaze no Stigma [Chapter 4]  (inilabas noong 22 Nobyembre 2007)
** KABA-2904 (Edisyon) CD 4 - Drama Award - ''Iguma etc. I throw away or at Matsuri, &quot;then disaster Ayano-chan.&quot;'' (すてぃぐま・おんでまんど4「綾乃ちゃんの災難・その後)
** KABA-3004(Limitadong Edisyon)
* Kaze no Stigma [Chapter 5]  (inilabas noong 21 Disyembre 2007)
** KABA-2905 (Edisyon) CD 5 - Drama Award - ''The Matsuri Iguma etc. I throw away or &quot;chan Teana disaster.&quot;'' (すてぃぐま・おんでまんど5「ティアナちゃんも災難)
** KABA-3005(Limitadong Edisyon)
* Kaze no Stigma [Chapter 6]  (inilabas noong 25 Enero 2008)
** KABA-2906 (Edisyon) [CD 6] Drama Award - ''The Matsuri Iguma etc. I throw away or &quot;explosion Ayano-chan.&quot;'' (すてぃぐま・おんでまんど6「爆裂綾乃ちゃん)
** KABA-3006(Limitadong Edisyon)
* Kaze no Stigma [Chapter 7]  (inilabas noong 22 Pebrero 2007)
** KABA-2907 (Edisyon) [CD 7] etc. until I throw away ''Iguma Matsuri &quot;Always Sunset Amusement Park&quot;'' (すてぃぐま・おんでまんど7「Always 遊園地の夕日)
** KABA-3007(Limitadong Edisyon)
* Kaze no Stigma [Chapter 8]  (inilabas noong 28 Marso 2007)
** KABA-2908 (Edisyon) [CD 8] Drama Award - ''The Matsuri Iguma etc. I throw away or &quot;art teacher saw flames! Summertime Spa tipsy throw things / people that Superintendent thirty thousand women.&quot;'' (すてぃぐま・おんでまんど8「炎術師は見た!丸投げ温泉ほろ酔い旅情／女警視が三〇〇〇〇人」)
** KABA-3008(Limitadong Edisyon)
* Kaze no Stigma [Chapter 9]  (inilabas noong 25 Abril 2007)
** KABA-2909 (Edisyon) [CD 9] Drama Awards etc. or the ''Matsuri Iguma forsaken me &quot;an angry police Catherine V ~ ~&quot;'' (すてぃぐま・おんでまんど9「キャサリンV〜怒りの警視庁〜」)
** KABA-3009(Limitadong Edisyon)
* Kaze no Stigma [Chapter 10]  (inilabas noong 23 Mayo 2007)
** KABA-2910 (Edisyon) ）
** KABA-3010(Limitadong Edisyon)
* Kaze no Stigma [Chapter 11]  (inilabas noong 27 Hunyo 2007)
** KABA-2911 (Edisyon) 
** KABA-3011(Limitadong Edisyon)
* Kaze no Stigma [Chapter 12]  (inilabas noong 25 Hunyo 2007)
** KABA-2912 (Edisyon) 
** KABA-3012(Limitadong Edisyon)

===Larong Role-Play===
Isang Kaze no Stigma [[RPG]] , nai-publish sa pamamagitan ng [[Fujimi Shobō]], nagpunta sa sale sa [[Japan]] noong [[Hunyo]] 2007. Ang laro ay dinisenyo sa pamamagitan ng Kiyomune Miwa, at gumagamit ng [[Standard RPG System]].

== Kanta ==
===Umpisa===
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | '''#'''
| colspan=&quot;5&quot; | '''Opening'''
|- 
| '''[[Kana]]/[[Wikang Hapon|Kanji]]'''   
| '''[[Rômaji|Rōmaji]]'''
| '''[[Pagsasalin]]'''
| '''[[Interpretasyon]]'''  
|-
| 1 
| {{nihongo|『Blast of wind』}}&lt;ref&gt;[http://www.animelyrics.com/anime/kazenostigma/blastofwind.htm Blast of Wind]&lt;/ref&gt;
| [[Blast of Wind]]
| Bugso ng Hangin
| [[Saori Kiuji]]
|}

===Huli===
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | '''#'''
| colspan=&quot;5&quot; | '''Ending'''
|- 
| '''[[Kana]]/[[Wikang Hapon|Kanji]]'''   
| '''[[Rômaji|Rōmaji]]'''
| '''[[Pagsasalin]]'''
| '''[[Interpretasyon]]'''  
|-
| 1 
| {{nihongo|『ひとりきりの空』}}
|  [[Hitorikiri no Sora]]&lt;ref&gt;[http://www.animelyrics.com/anime/kazenostigma/hitorikirinosora.htm PAngtapos na Kanta ng Kaze no Stigma.] Kuha mula sa ''Animelyrics.com''&lt;/ref&gt;
|  Himpapawid...
| [[Saori Kiuji]] 
|-
| 2 
|  {{nihongo|『瞬きのキヲク』}}
| [[Matataki no Kiwoku]]
| 
| [[Ayumi Fujimura]], [[Yuka Inokuchi]] y [[Shizuka Itō]] 
|-
| 3 
|  {{nihongo|『月華の祈り』}}
| [[Tsuki Hana no Inori]]
| Flower Moon
| [[Sakai Kanako]] 
|}

== Talababa ==
{{reflist|2}}

== Kawing panlabas ==
*[http://www.funimation.com/kazenostigma Official Website from Funimation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110110220644/http://www.funimation.com/kazenostigma/ |date=2011-01-10 }}
*[http://pc.webnt.jp/stigma/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226052952/http://pc.webnt.jp/stigma/ |date=2008-02-26 }} {{in lang|ja}}
*[http://www.gonzo.co.jp/works/0705.html Official website at Gonzo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090703144344/http://www.gonzo.co.jp/works/0705.html |date=2009-07-03 }} {{in lang|ja}}
*{{ann|anime|7473|Kaze no Stigma}}
*[http://www.animenewsnetwork.com/review/kaze-no-stigma/dvd-season-1 ANN review part 1]
*[http://www.animenewsnetwork.com/review/kaze-no-stigma/dvd-season-1/by-theron-martin ANN review part 2]

{{Kaze no Stigma}}

{{DEFAULTSORT:Stigma of the Wind}}
[[Kategorya:Kaze no Stigma]]
[[Kategorya:Nobelang magaan]]</text>
      <sha1>swdje1xl9oq0u5ku7o7xmzu1ofqb18b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>East Asia Summit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124478</id>
    <revision>
      <id>2212127</id>
      <parentid>2209948</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35919-05</username>
        <id>163140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lider ng East Asia Summit */</comment>
      <origin>2212127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5817" sha1="gnqz0y3t0q2igsb5w34jsgrbfyhyvlv" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 20em; border-collapse: collapse; font-size: 90%; clear: right&quot;
|-
!East Asia Summit
|-
|[[File:East Asian Community.PNG|220px|Mapa ng mga kasapi at kandidato ng EAS]]
&lt;hr /&gt;

'''Mga kasapi ng [[ASEAN]]'''

; {{flagcountry|Indonesia}}
: [[Pangulo ng Indonesia|Pangulo]] [[Prabowo Subianto]]

; {{flagcountry|Malaysia}}
: [[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] [[Anwar Ibrahim]]

; {{flagcountry|Philippines}}
: [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Bongbong Marcos|Ferdinand R. Marcos Jr.]]

; {{flagcountry|Singapore}}
: [[Punong Ministro ng Singgapur|Punong Ministro]] [[Lawrence Wong]]

; {{flagcountry|Thailand}}
: [[Punong Ministro ng Taylandiya| Punong Ministro]] [[Anutin Charnvirakul]]

; {{flagcountry|Brunei}}
: [[Tala ng mga Sultan ng Brunay|Sultan]] [[Hassanal Bolkiah]]

; {{flagcountry|Vietnam}}
: [[Punong Ministro ng Biyetnam|Punong Ministro]] [[Lê Minh Hưng]]

; {{flagcountry|Laos}}
: [[Punong Ministro ng Laos|Punong Ministro]] [[Sonexay Siphandone]]

; {{flagicon|Myanmar}} [[Burma|Myanmar]]
: [[Punong Ministro ng Myanmar|Punong Ministro]] [[Nyo Saw]]

; {{flagcountry|Cambodia}}
: [[Punong Ministro ng Cambodia|Punong Ministro]] [[Hun Manet]]

; {{flagcountry|Timor Leste}}
: [[Punong Ministro ng Timor Leste|Punong Ministro]] [[Xanana Gusmão]]

'''Mga kasapi ng [[ASEAN Dagdag Tatlo]]'''

; {{flagcountry|China}}
: [[Premier ng Konsehong Estado ng People's Republic of ChinaRepublikang Popular ng Tsina|Premier]] [[Li Qiang]]

; {{flagcountry|Japan}}
: [[Punong Ministro ng Hapon|Punong Ministro]] [[Sanae Takaichi]]

; {{flagcountry|South Korea}}
: [[Pangulo ng Timog Korea|Pangulo]] [[Lee Jae-myung]]

'''Karagdagang mga kasapi'''

; {{flagcountry|India}}
: [[Punong Ministro ng India|Punong Ministro]] [[Narendra Modi]]

; {{flagcountry|Australia}}
: [[Punong Ministro ng Australya|Punong Ministro]] [[Anthony Albanese]]

; {{flagcountry|New Zealand}}
: [[Punong Ministro ng Bagong Selanda|Punong Ministro]] [[Christopher Luxon]]

; {{flagcountry|Russia}}
: [[Punong Ministro ng Rusya|Punong Ministro]] [[Mikhail Mishustin]]

; {{flagcountry|United States}}
: [[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulo]] [[Donald Trump]]

|}

Ang '''East Asia Summit''' (EAS) ay isang pagpupulong na ginaganap taun-taon ng mga pinuno ng 18 na bansa sa rehiyong [[Silangang Asya]].

== Lider ng East Asia Summit ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;145&quot;&gt;
Talaksan:Anthony Albanese in 2025 (2).jpg|{{flagicon|AUS}} '''[[Australia]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Australia|Punong Ministro]] '''[[Anthony Albanese]]'''
Talaksan:Hassanal Bolkiah 2026.jpg|{{flagicon|BRU}} '''[[Brunei Darussalam]]'''&lt;br /&gt; [[Sultan ng Brunei|Sultan]] '''[[Hassanal Bolkiah]]'''
Talaksan:Prime Minister Hun Manet (2026-02-25) (cropped).jpg|{{flagicon|CAM}} '''[[Cambodia]]'''&lt;br /&gt; [[Punong Ministro ng Cambodia|Punong Ministro]] '''[[Hun Manet]]'''
Talaksan:Li Qiang meets Keir Starmer Jan 2026.jpg|{{flagicon|CHN}} '''[[China]]'''&lt;br /&gt;[[Premier ng Tsina|Premier]] '''[[Li Qiang]]'''
Talaksan:Prime Minister of Bharat, Shri Narendra Damodardas Modi with the Prime Minister of Republic of Kazakhstan, Olzhas Bektenov (cropped 2).jpg|{{flagicon|IND}} '''[[India]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng India|Punong Ministro]] '''[[Narendra Modi]]'''
Talaksan:Prabowo Subianto in Brussels - 2025 - P067555-701105 (cropped).jpg|{{flagicon|IDN}} '''[[Indonesia]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Indonesia|Pangulong]] '''[[Prabowo Subianto]]'''
Talaksan:Sanae Takaichi meets Lee Jae Myung 13 January 2026 (cropped 2).jpg|{{flagicon|JPN}} '''[[Japan]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Hapon|Punong Ministro]] '''[[Sanae Takaichi]]'''
Talaksan:Shigeru Ishiba and Songxay Siphandon at the Kantei 2025 (13) (cropped).jpg|{{flagicon|LAO}} '''[[Laos]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Laos|Punong Ministro]] '''[[Sonexay Siphandone]]'''
Talaksan:Anwar Ibrahim 2026 (crooped).jpg|{{flagicon|MAS}} '''[[Malaysia]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] '''[[Anwar Ibrahim]]'''
Talaksan:Min Aung Hlaing at the Pyidaungsu Hluttaw in 2026 (1).jpg|{{flagicon|Burma}} '''[[Myanmar]]'''&lt;br /&gt; [[Pangulo ng Myanmar|Pangulong]] '''[[Min Aung Hlaing]]'''
Talaksan:Christopher Luxon 2025 (mid cropped).jpg|{{flagicon|NZL}} '''[[New Zealand]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Bagong Zilandya|Punong Ministro]] '''[[Christopher Luxon]]'''
Talaksan:Bongbong Marcos in June 2025.jpg|{{flagicon|PHL}} '''[[Pilipinas]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] '''[[Bongbong Marcos|Ferdinand Marcos Jr.]]'''
Talaksan:Mikhail Mishustin (2026-02-25).jpg|{{flagicon|RUS}} '''[[Rusya]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Rusya|Punong Ministro]] '''[[Mikhail Mishustin]]'''
Talaksan:Lawrence Wong 20260302.jpg|{{flagicon|SGP}} '''[[Singapore]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Singapore|Punong Ministro]] '''[[Lawrence Wong]]'''
Talaksan:Sanae Takaichi meets Lee Jae Myung 13 January 2026 (cropped 1).jpg|{{flagicon|KOR}} '''[[Timog Korea]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Timog Korea|Pangulong]] '''[[Lee Jae-myung]]'''
Talaksan:Anutin Charnvirakul 2026-05-08.jpg|{{flagicon|THA}} '''[[Thailand]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Thailand|Punong Ministro]] '''[[Anutin Charnvirakul]]'''
Talaksan:PM Kishida meeting with PM Gusmão of Timor-Leste (cropped).jpg|{{flagicon|Timor-Leste}} '''[[Timor Leste]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Timor Leste|Punong Ministro]] '''[[Xanana Gusmão]]'''
Talaksan:President Donald Trump accepts a DoorDash delivery outside of the Oval Office (55212094390) (cropped).jpg|{{flagicon|USA}} '''[[Estados Unidos ng Amerika]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulong]] '''[[Donald Trump]]'''
Talaksan:Lê Minh Hưng 02052026.jpg|{{flagicon|Vietnam}} '''[[Vietnam]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Vietnam|Punong Ministro]] '''[[Lê Minh Hưng]]'''
&lt;/gallery&gt;

[[Kategorya:ASEAN]]</text>
      <sha1>gnqz0y3t0q2igsb5w34jsgrbfyhyvlv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Abashiri Family</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126004</id>
    <revision>
      <id>2212119</id>
      <parentid>2164067</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:17:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SammySong</username>
        <id>161860</id>
      </contributor>
      <comment>Isinayos ang Kategorya</comment>
      <origin>2212119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2954" sha1="chib0736o6hx4tgomav37w2jdirjvpf" xml:space="preserve">{{Orphan|date=Disyembre 2013}}
{{Infobox animanga/Header
| name            = Abashiri Family
| image           = Abashiri Ikka volume01 (1985).JPG
| caption         = Cover for ''Abashiri Family'' Volume 1, 1977 edition.
| ja_kanji        = あばしり一家
| ja_romaji       = Abashiri Ikka
| genre           = [[Action genre|Action]], [[Comedy]]
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| title           = 
| author          = [[Go Nagai]]
| illustrator     = 
| publisher       = [[Akita Shoten]]
| publisher_en    = 
| publisher_other = [[Kadokawa Shoten]]&lt;br/&gt;[[ebookjapan]]
| demographic     = [[Shōnen]]
| magazine        = [[Weekly Shōnen Champion]]
| magazine_en     = 
| magazine_other  = 
| published       = 
| first           = 1969-08-10
| last            = 1973-04-09
| volumes         = 15
| volume_list     = 
}}
{{Infobox animanga/OVA
| ONA             = 
| title           = 
| director        = [[Takashi Watanabe]]
| writer          = [[Go Nagai]], [[Takashi Watanabe]]
| studio          = [[Studio Pierrot]]&lt;br/&gt; [[Tokyo Kids]]
| licensor        = [[ADV Films]]
| licensor_other  = 
| episodes        = 4
| episode_list    = 
| release         = 1992
| runtime         = 
}}
{{Infobox animanga/Footer}}

Ang {{nihongo|'''''The Abashiri Family'''''|あばしり一家|Abashiri Ikka}} ay isang serye ng [[manga]] ng Go Nagai na tumakbo sa ''Weekly Shōnen Champion''.&lt;ref&gt;{{cite web |title=あばしり一家 |url=http://www.mazingerz.com/ABAS/ABAS.html |accessdate=2008-02-20 }}&lt;/ref&gt; Matapos tumakbo ang serye ng apat na taon, ang ilan sa mga karakter ay bumalik na may iba't-ibang mga pangalan bilang bahagi ng serye na ''Cutie Honey'' serye na hindi tumagal at sa kanyang sumunod na mga serye.

Muling ginawa ang serye sa pamamagitan ng [[Studio Pierrot]] sa isang apat na kabanatang [[Original video animation|OVA]] noong 1991, at nilabas sa [[Hilagang Amerika]] sa pamamagitan ng ADV Films noong 1995.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Abashiri Family |url=http://www.themanime.org/viewreview.php?id=5 |work=THEM Anime Reviews |access-date=2010-06-12 |archive-date=2010-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100707085136/http://www.themanime.org/viewreview.php?id=5 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Mga sanggunian==
{{Reflist}}

==Mga panlabas na link==
*{{Ann anime|id=506|title=Abashiri Family}}
*{{Ann manga|id=4322|title=Abashiri Ikka}}
*[http://www.mazingerz.com/ABAS/ABAS.html ''Abashiri Ikka''] {{in lang|ja}} at ''The World of Go Nagai'' webpage.
*[http://www.d-world.jp/dv/gonagai.php?action=aba ''Abashiri Ikka''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517060941/http://www.d-world.jp/dv/gonagai.php?action=aba |date=2008-05-17 }} {{in lang|it}} at [[D/visual]].
*[http://www.abashiriikka.jp/ ''Abashiri Ikka: The movie'' official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150503053523/http://www.abashiriikka.jp/ |date=2015-05-03 }} {{in lang|ja}}

[[Kategorya:Anime series]]</text>
      <sha1>chib0736o6hx4tgomav37w2jdirjvpf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talaan ng mga larong bidyo batay sa anime o manga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126710</id>
    <revision>
      <id>2212125</id>
      <parentid>2108631</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SammySong</username>
        <id>161860</id>
      </contributor>
      <comment>Isinayos ang kategorya</comment>
      <origin>2212125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26932" sha1="awtgsg3pslpk7rx5juip87s0pu3h0xm" xml:space="preserve">{{Portal|Anime at Manga}}
Kilala din sa tawag na mga '''''anime-based game''''' (sa Ingles) o '''larong binatay sa anime''', ito ang talaan ng mga [[larong bidyo]] at larong [[kompyuter|pangkompyuter]] na batay sa mga propyedad na [[manga]] o [[anime]].
{{compactTOC2}}

==#==
* ''[[.hack//Fragment]]'' (PlayStation 2)
* ''[[.hack//G.U.]]'' series (PlayStation 2)
* ''[[.hack//Infection]]'' (PlayStation 2)
* ''[[.hack//Mutation]]'' (PlayStation 2)
* ''[[.hack//Outbreak]]'' (PlayStation 2)
* ''[[.hack//Quarantine]]'' (PlayStation 2)
* ''[[7 Blades]]''
* ''[[MysticLegend]]'' (all)

==A==
* ''[[Oh My Goddess!|Ah! My Goddess!]]'' (PC-FX, NEC, Disyembre 27, 1997, ¥8000, Pakikipagsapalaran
**''Quiz Ah! My Goddess!: Tatakau Tsubasa to Tomo ni'' (Arcade, Sega/Wow Entertainment Inc./Kodansha, Mayo 2000, Pakikipagsapalaran/Pagsusulit)
** ''Quiz Ah! My Goddess!: Tatakau Tsubasa to Tomo ni'' (Dreamcast, Sega/Wow Entertainment Inc./Kodansha, Nobyembre 20, 2000, ¥5800/¥8800, Pakikipagsapalaran)
* ''[[Aim for the Ace!|Ace wo Nerae!]]'' (Super Famicom, Telenet Japan, Disyembre 24, 1993, ¥9400, [[Tennis]])
* ''[[Afro Samurai]]'' (Playstation 3,Xbox360)
* '' [[Air (visual novel)]] '' (PC, Dreamcast, PS2, SB 3G, PSP, FOMA)
* '' [[Akaneiro ni somaru saka]]'' (PC, PS2 )
* ''[[Akazukin ChaCha]]'' (Game Boy, Tomy, 1995)
**''Akazukin ChaCha'' (Super Famicom, Tomy, 1996, ''Role-playing'')
** ''Akazukin ChaCha: Osawagase! Panic Race!'' (PC-FX, NEC, Oktubre 25, 1996, ¥7800, ''[[Board game|Larong tabla]]'')
* ''[[Akira (video game)|Akira]]'' (Famicom, Taito, ¥6800, ''Role-playing'')
**''[[Akira (video game)|Akira]]'' (CD-32, Ice, £30, Aksyon)
** ''[[Akira (video game)|Akira]]'' (Nintendo 64, PS1, ?, ?) 
** ''[[Akira (video game)|Akira]]'' Phycho Pinball (Playstation 2 (2006))
* ''[[Angelic Layer]]'' (Game Boy Advance)
* ''[[Aoi Blink]]'' (PC Engine, Hudson, Abril 27, 1990, ¥5800, Action)
* ''[[Appleseed|Appleseed: Prometheus no Shintaku]]''(Super Famicon, Visit, 1994, ¥9800, Aksyon)
* ''[[Area 88]]'' (Arcade, Capcom, Agosto 1989, Shooting, titled ''U.N. Squadron'' in North America)
**''[[Area 88]]'' (Super Famicom, Capcom, Hulyo 26, 1991, ¥8500, Shooting, may pamagat na ''U.N. Squadron'' sa [[Hilagang Amerika]])
* ''[[Armored Troopers Votoms]]'' (Super Famicom, Takara, 3D Labanan)
**''Armored Trooper Votoms Gaiden: Blue Knight Berserga Story'' (PlayStation, Takara, Oktubre 30, 1997, ¥9800/¥5800, 3D Labanan)
** ''Armored Troopers Votoms: Woodo.Kummen'' (PlayStation, Takara, Abril 2, 1998, ¥9800/¥5800, 3D Aksyon)
** ''Armored Trooper Votoms: Lightning Slash'' (PlayStation, Takara, Marso 18, 1999, ¥9800/¥5800, 3D Aksyon)
** ''Armored Troopers Votoms: Steel Force'' (PlayStation, Takara, Setyembre 30, 1999, ¥6800, Strategy)
* ''[[Ashita no Joe]]'' (Super Famicom, Kei Amuzement, Nobyembre 27, 1992, ¥8900, [[Boksing]])
** ''Ashita no Joe no Densetsu'' (NeoGeo, Boksing)
* ''[[Astro Boy: Omega Factor|Astro Boy]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Aura Battler Dunbine]]'' (PlayStation, Bandai, Marso 4, 2000, ¥6800, Strategy/Labanan)

==B==
* ''[[Bakugan: Battle Brawlers]] '' (PS2, Xbox 360, Wii, DS)
* ''[[Sorcerer Hunters|Bakuretsu Hunter]]'' (Saturn, Aimax, Abril 26, 1996, ¥8800, Pakikipagsapalaran)
** ''Bakuretsu Hunter Mahjongg Special'' (PlayStation, Banpresto, Oktubre 25, 1996, ¥5800, Mahjongg)
** ''Bakuretsu Hunter: Sorezore no Omoi...Nowānchatte'' (PlayStation, [[Banpresto]], Abril 11, 1997, ¥5800, Pakikipagsapalaran)
** ''Bakuretsu Hunter R'' (Saturn, [[King Records (Japan)|King Records]], Agosto 8, 1997, ¥5800, Pakikipagsapalaran)
* ''[[Bastard!|Bastard! Ankoku no Hakaishin]]'' (Super Famicom, Cobra Team, 1994, 3D Labanan/Aksyon)
** ''Bastard!'' (PlayStation, Seta/[[Shueisha]], Disyembre 27, 1996, ¥6800, ''Role-playing'')
* ''[[Battle B-Daman]]''
* ''[[Beck: The Game]]'' 
* ''[[Sword of the Berserk: Guts' Rage|Berserk: Sword of the Berserk: Guts' Rage]]'' ([[Dreamcast]], Yuke's/ASCII, Disyembre 1999, 3D Aksyon/Pakikipagsapalaran)
* ''[[Berserk: Millennium Falcon Hen Seima Senki no Shō]]'' ([[PlayStation 2]], Sega-Sammy, Oktubre 2004, 3D Aksyon/Pakikipagsapalaran)
* ''[[Beyblade]]''
* ''[[Bikkuriman|Bikkuriman World]]'' (PC Engine, Hudson, Oktubre 30, 1987, ¥4500, Aksyon)
** ''Bikkuriman Daijikai'' (PC Engine, Hudson, Disyembre 23, 1988, ¥4980, Pagsusulit)
** ''Bikkuriman World Gekitō Seisenshi'' (Famicom, Hudson, Hulyo 27, 1990, ¥6800, ''Role-playing'')
** ''Super Bikkuriman'' (Super Famicom, Interbec, Enero 29, 1993, ¥8190, Labanan/Aksyon)
** ''Bikkuriman 2000 Viva! Festiva!'' (Dreamcast, Sega Toys, Mayo 2, 2000, ¥4800, Minigames)
** ''Bikkuriman 2000 Viva! Pocket Festiva!'' (Neo Geo Pocket Color, Sega Toys, Marso 16, 2000, ¥3800, Minigame)
** ''Bikkuriman 2000 Viva! Festiva!'' (Game Boy Color, Imagineer, Hunyo 10, 2000, ¥3980, Card)
** ''Bikkuriman 2000 Viva! Festiva!'' (Dreamcast, Sega Toys, Mayo 2, 2000, ¥4800, Boardgame)
* ''[[Bleach GC]]'' (Nintendo GameCube)
* ''[[Bleach: Blade Battlers]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Bleach: Shattered Blade]]'' ([[Nintendo]] [[Wii]], Release Date(s): [[JPN]] Disyembre 14, 2006; [[North America]]) 
* ''[[Bleach: Blade of Fate]] '' ([[Nintendo]]  [[DS]] Oktubre 9, 2007; [[Europe]] Pebrero, 2008)
* ''[[Bleach: The 3rd Phantom]] '' [[Nintendo]] [[DS]]}
* ''[[Bleach: Heat the Soul (series)]] '' ([[PlayStation Portable|PSP]])
* ''[[Bleach: Soul Carnival]] '' ([[PlayStation Portable|PSP]])
* ''[[Blue Seed|Blue Seed: Kushinada-hime Hirokuden]]&quot; (Saturn, Sega, Hunyo 23, 1995, ¥5800, ''Role-playing'')
* ''[[Bobobo bo Bo-bobo]]''
* ''[[Boys Be...]]&quot; (PlayStation, Kodansha, Marso 28, 1997, ¥5800, Pakikipagsapalaran/Romance Simulation)
* ''[[Brave Fencer Musashi]]'' (PlayStation)
* ''[[Bravoman]]&quot; (Arcade, Namco, 1998)
** ''Chōzetsu Rinjin Bravoman&quot; (PC Engine, Namco, ¥6800, 1998)
* ''[[Bubblegum Crash!]]''  (PC Engine, Naxat, Disyembre 6, 1991, ¥7200, Pakikipagsapalaran)
* ''[[Blood The Last Vampire]]''( Playstation 2(2006))

==C==
* ''[[Case Closed]]'' (kilala din bilang ''[[Detective Conan]]'')
* ''[[Captain Tsubasa]]'' (Famicon, Super Famicon, Game Boy, Game Boy Advance, Sega-CD, PlayStation, PlayStation 2, Nintendo Gamecube, PSP)
* ''[[Cardcaptor Sakura]]'' (PlayStation, Game Boy Color, Sega Dreamcast, Game Boy Advance, Wonderswan)

* ''[[Chibi Maruko-chan]]'' (Super Famicom)
* ''[[Chobits]]'' ([[Game Boy Advance]], [[PlayStation 2]])
* ''[[Code Geass Hangyaku no Lelouch]]'' (Nintendo DS)
* ''[[Code Geass - Hangyaku no Lelouch R2 - Banjou no Geass Gekijou]]'' (Nintendo DS)
* ''[[Code Geass - Lost Colors]]'' (PSP, PlayStation 2)
*[[Cowboy Bebop (PlayStation game)]]
*[[Cowboy Bebop (PlayStation 2 game)]]
* ''[[Crayon Shin-chan]]'' (Famicom, Super Famicom, Game Boy Advance, DS, Wii)
* ''[[Cyborg Kuro-chan]]'' (Game Boy Color)

==D==
* ''[[Death Note Kira Game]]'' (Nintendo DS)
* ''[[Death Note L o Tsugu Mono]]'' (Nintendo DS)
* ''[[L the proLogue to DEATH NOTE - Rasen no Wana]]'' (Nintendo DS)
* ''[[D.Gray-man : Kami no Shitotachi]]'' (Nintendo DS)
* ''[[D.Gray-man Sōsha no Shikaku]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Di Gi Charat Fantasy]]'' (Dreamcast na biswal na nobelang laro na batay sa [[Di Gi Charat]])
* ''[[Digimon Rumble Arena]]'' (PlayStation)
* ''[[Digimon World]]'' (PlayStation)
* ''[[Digimon World 2]]'' (PlayStation)
* ''[[Digimon World 3]]'' (PlayStation)
* ''[[Digimon Digital Card Battle]]'' (PlayStation)
* ''[[Digimon World 4]]'' (PlayStation 2, Nintendo GameCube, Xbox)
* ''[[Digimon Rumble Arena 2]]'' (PlayStation 2, Nintendo GameCube, Xbox)
* ''[[Digimon Battle Spirit]]'' (Game Boy Advance)
* ''[[Digimon Battle Spirit 2]]'' (Game Boy Advance)
* ''[[Digimon Dawn]](Nintendo DS)
* ''[[Digimon Dusk]](Nintendo DS)
* ''[[Digimon World Data Squad]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Dinosaur King]]'' (Nintendo DS)
* ''[[Disgaea Hour of Darkness]] (PlayStation 2)
* ''[[Disgaea 2 Cursed Memories]] (PlayStation 2)
* ''[[Disgaea 3 Absence of Justice]] '' (Playstation 3)
* ''[[D.N. Angel: Crimson Wings]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Dragonia]]''
* ''[[Doraemon]]''
* ''[[Dragon Ball]]'' 

==E==
* ''[[El Hazard: Shinpi no Sekai]]'' (Sega Saturn)
* ''[[Eureka Seven Vol. 1: The New Wave]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Eureka Seven Vol. 2: The New Vision]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Eyeshield 21: Max Devil Power]] (Nintendo DS)
* ''[[Eternal Sonata]] (Xbox 360, Playstation 3)

==F==
* ''[[Fate/tiger colosseum]]'' (PlayStation Portable)
* ''[[Fate/unlimited codes]]'' (Arcade, PlayStation 2, PlayStation Portable)
* ''[[Final Approach (anime)]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Finalist (visual novel)]]'' (PlayStation 2)
* ''[[First Kiss Story]]'' (PC-FX, PlayStation)
* ''[[Fist of the North Star]]''
* ''[[Fullmetal Alchemist and the Broken Angel]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Fullmetal Alchemist 2: Curse of the Crimson Elixir]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Fullmetal Alchemist: Dual Sympathy]]'' (Nintendo DS)
* ''[[Fullmetal Alchemist 3]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Fushigi no Umi no Nadia]]'' (Mega Drive, PC-98)
* ''[[Futari wa Precure]]'' (Game Boy Advance)
* ''[[Fushigi Yugi]]'' (DS, Ps2, PSP)
* ''[[Fairy Tail Far Far Adventure]]'' (DS)

==G==
* ''[[Galaxy Fraulein Yuna]]'' (iba't iba)
* ''[[Game ni Natta yo! Dokuro-chan ~ Kenkou Shindan Daisakusen]]
* ''[[Gantz: The Game]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Gate Keepers]]'' (PlayStation)
* ''[[Ghost in the Shell (video game)|Ghost in the Shell]] (based on [[Ghost in the Shell]]) (Playstation)
* ''[[Ghost in the Shell: Stand Alone Complex (video game)|Ghost in the Shell: Stand Alone Complex]] (based on [[Ghost in the Shell: Stand Alone Complex|Stand Alone Complex]]) (PlayStation 2, PSP)
* ''[[Gintama Dīesu Yorozuya Daisōdō!]]'' (Nintendo DS)
* ''[[Gintama Gintama Kuesuto Gin-san ga Tenshoku-shitari Sekai o Sukuttari]]'' (Nintendo DS)
* ''[[Gintama Gintoki vs Hijikata!? Kabuki-cho Gintama Daisōdatsusen!!]]'' (Nintendo DS)
* ''[[Girlfriend of Steel]]'' (batay sa [[Neon Genesis Evangelion franchise|Neon Genesis Evangelion]]) (Sega Saturn, PlayStation)
* ''[[Girlfriend of Steel 2]]'' (batay sa Neon Genesis Evangelion)
* ''[[Golgo 13: Top Secret Episode]]'' (NES, [[Vic Tokai]], 1988)
* ''[[The Mafat Conspiracy|Golgo 13 II: The Mafat Conspiracy]]'' (NES, [[Vic Tokai]], 1990)
* ''[[Gungrave]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Gungrave: Overdose]] (PlayStation 2) (2004) (Sequel to Gungrave)
*''[[Battle Assault 3 featuring Gundam Seed]]'' (PlayStation 2)
*''[[Dynasty Warriors: Gundam]]'' (PlayStation 3)(Xbox 360)
*''[[Dynasty Warriors: Gundam 2]]'' (PlayStation 3)(Xbox 360)
*''[[Gundam 0079]]'' (PlayStation)
*''[[Gundam 00]]'' (Nintendo DS)
*''[[Gundam Battle Assault]]'' (PlayStation)
*''[[Gundam Battle Assault 2]]'' (PlayStation)
*''[[Gundam: Char's Counterattack]]'' (PlayStation)
*''[[Gundam Seed: Battle Assault]]'' (GBA)
*''[[Mobile Suit Gundam: Encounters in Space]]'' (PlayStation 2)
*''[[Mobile Suit Gundam: Federation vs. Zeon]]'' (PlayStation 2)
*''[[Mobile Suit Gundam: Journey to Jaburo]]'' (PlayStation 2)
*''[[Mobile Suit Gundam Side Story 0079: Rise from the Ashes]]'' (Sega Dreamcast)
*''[[Mobile Suit Gundam: Zeonic Front]]'' (PlayStation 2)

==H==
* ''[[Hagane no Renkinjutsushi]]'' (Game Boy Advance)
* ''[[Hamtaro]]'' (Game Boy Advance)
* ''[[Harukanaru Toki no Naka De]]''
* ''[[Fist of the North Star|Hokuto no Ken]]'' 
* ''[[Hourglass of Summer]]''
* ''[[Highschool! Kimen-gumi]]'' (Sega Mark III/Master System)
* ''[[Himiko Den]]''
* ''[[Hoshigami]]'' (PlayStation/DS)
* ''[[Higurashi no Naku Koro ni]] (PC)
* ''[[Higurashi no Naku Koro ni|Higurashi no Naku Koro ni Kai]] (PC)
* ''[[Higurashi no Naku Koro ni|Higurashi no Naku Koro ni Rei]] (PC)
* ''[[Higurashi no Naku Koro ni|Higurashi no Naku Koro ni Matsuri]] (PS2)
* ''[[Higurashi no Naku Koro ni|Higurashi no Naku Koro ni Kizuna]] (Nintendo DS)
* ''[[Higurashi Daybreak]]'' (PC/PSP)

==I==
* ''[[Inazuma Eleven]] (Nintendo DS) 
* ''[[Initial D|Initial D: Special Stage]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Initial D Extreme Stage]]'' (PlayStation 3)
* ''[[InuYasha]]: A feudal fairytale'' (PlayStation)
* ''[[InuYasha]]: Feudal Combat'' (PlayStation 2)
* ''[[InuYasha]]: Secret of the Cursed Mask'' (PlayStation 2)
* ''[[InuYasha]]: Secret Of The Divine Jewel'' (Nintendo DS)
* ''[[Idol Fighter SU-CHI-PAI]]'' (batay sa seryeng [[Su Chi Pai]] na mga larong mahjong na [[hentai]])
* ''[[Initial D Arcade Stage]]

==J==
* ''[[Jump Superstars]]'' (Nintendo DS)
* ''[[Jump Ultimate Stars]]'' (Nintendo DS)
* ''[[JoJo's Bizarre Adventure]]'' (PlayStation, Dreamcast, PlayStation 2)

==K==
* ''Kakutō Ryōri Densetsu Bistro Recipe: Wonder Battle Hen'' (WonderSwan Color, Banpresto, Setyembre 30, 1999, ¥3980, ''Role-playing'')
** ''Kakutō Ryōri Densetsu Bistro Recipe: Gekitō Food &amp; Battle Hen'' (Game Boy Color, Banpresto, 1999, ''Role-playing'')
** ''Kakutō Ryōri Densetsu Bistro Recipe: Kettō Bistogarumu Hen'' (Game Boy Color, Banpresto, 1999, ''Role-playing'')
** ''Kakutō Ryōri Densetsu Bistro Recipe: Gekitō Food &amp; Battle Hen'' (Game Boy Color, Banpresto, Oktubre 1, 2000, ¥1000, ''Role-playing'')
** ''Kakutō Ryōri Densetsu Bistro Recipe: Kettō Bistogarumu Hen'' (Game Boy Color, Banpresto, Disyembre 1, 2000, ¥1000, ''Role-playing'')
** '' [[Kanon]] '' (PC, DC, PS2, PSP, FOMA, S3G)
* ''[[KOU-GA-SHA ~Space Odyssey~]]''
* ''[[Konjiki no Gash Bell]]''
* ''[[Kaze no Stigma]]'' (PC)
*''[[Kuroshitsuji: Phantom and Ghost]]'' (Nintendo DS)

==L==
*''[[Love Hina]]'' Love Hina Gorgeous (Playstation 2)
*''[[Lovely Idol]]'' (PlayStation 2)
*''[[Little Nemo: The Dream Master]]'' ([[Nintendo Entertainment System|NES]])
*''[[Little Witch Parfait (series)|Little Witch Parfait]]'' (serye)
*''[[Lucky Star No Mori]]'' (serye)
*''[[Lupin III: Treasure of the Sorcerer King]]'' (PlayStation 2)

==M==
* ''[[Magic Knight Rayearth]]'' (Sega Saturn, Game Gear, Game Boy, Super Famicom)
* ''[[Mahou Sensei Negima]]'' (Game Boy Advance, PlayStation 2, Nintendo DS, PlayStation Portable)
* ''[[Marmalade Boy]]'' (Super Famicom, Game Boy)
* ''[[Mazinger Z]]'' (Arcade, Super Famicom)
* ''[[Mermaid Melody Pichi Pichi Pitch]]'' (Game Boy Advance)
* ''[[Mahou no Princess Minky Momo]]'' (Famicom)
* ''[[Maya the Bee (video game)|Maya the Bee]]'' (Game Boy Advance)
* ''[[Medabots (video game)|Medabots]]''
* ''[[Meine Liebe]]''
* ''[[Monochrome Factor Cross Road]]'' (Japanese PS2s or PS3 only)
* ''[[MS Saga: A New Dawn]]'' (Playstation 2) (isang larong ''crossover'' na tinatampok ang maraming mobile suits at nilalayong kumuha ng bagong tagahanga)
* ''[[Mugen Senshi Valis]]'' (Isang OVA na tinatawag na &quot;Genmu Senki Leda&quot; ang larong Valis bilang huwaran, ngunit ang proyeradad ay walang kaugnayan.)

==N==
* ''[[Nakayoshi All-Stars: Mezase! Gakuen Idol!]]'' (Nintendo DS)
* ''[[Nana (game)|Nana]]'' (Playstation 2)
* ''[[Nana: Everything Is Controlled By The Great Demon King!?]]'' (PSP)
* ''[[Nana: Live Staff Mass Recruiting! Beginners Welcome]]'' (Nintendo DS)
* ''[[Naruto: Clash of Ninja]]'' (Nintendo GameCube)
* ''[[Naruto: Clash of Ninja 2]]'' (Nintendo GameCube)
* ''[[Naruto: Clash of Ninja 3|Clash of Ninja (Gekitou Ninja Taisen) 3]]'' (Nintendo GameCube)
* ''[[Naruto: Clash of Ninja 4|Clash of Ninja (Gekitou Ninja Taisen) 4]]'' (Nintendo GameCube)
* ''[[Naruto: Gekitou Ninja Taisen EX]]'' (Wii)
* ''[[Naruto: Gekitou Ninja Taisen EX 2]]'' (Wii)
* ''[[Naruto: Clash of Ninja (series)|Naruto: Gekitou Ninja Taisen EX 3]]'' (Wii)
* ''[[Naruto: Clash of Ninja Revolution]]'' (Wii)
* ''[[Naruto: Clash of Ninja Revolution 2]]'' (Wii)
* ''[[Naruto: Clash of Ninja (series)|Naruto Shippuden: Clash of Ninja revolution 3]]'' (Wii)
* ''[[Naruto: Konoha Ninpouchou]]'' (WonderSwan Color)
* ''[[Naruto: Konoha Senki]]'' (Game Boy Advance)
* ''[[Naruto: Ultimate Ninja]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Naruto: Ultimate Ninja 2]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Naruto: Ultimate Ninja 3]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Naruto: Ultimate Ninja Storm]]'' (Playstation 3)
* ''[[Naruto: Ultimate Ninja Storm 2]]'' (Playstation 3), (Xbox 360)
* ''[[Naruto Shippūden: Narutimate Accel]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Naruto Shippūden: Narutimate Accel 2]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Naruto Shippuden Legends: Akatsuki Rising]]'' (Playstation Portable)
* ''[[Naruto RPG: Uketsugareshi Hi no Ishi]]'' (Game Boy Advance)
* ''[[Naruto RPG 2: Chidori vs. Rasengan]]'' (Nintendo DS)
* ''[[Naruto: Ninja Council]]'' (Game Boy Advance)
* ''[[Naruto: Ninja Council 2]]'' (Game Boy Advance)
* ''[[Naruto: Ninja Council 3]]'' (Nintendo DS)
* ''[[Naruto: Rise of a Ninja]]'' (Xbox 360)
* ''[[Naruto: The Broken Bond]]'' (Xbox 360)
* ''[[Naruto: Shinobi no Sato no Jintori Kassen]]'' (PlayStation)
* ''[[Naruto: Uzumaki Chronicles]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Naruto: Uzumaki Chronicles 2]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Naruto: Ultimate Ninja Storm]]'' (PlayStation 3)
* ''[[Nee Pon? x Rai Pon!]]'' (PC)
* ''[[Neon Genesis Evangelion: Neon genesis Evangelion 64]]'' (Nintendo 64 (1999))
* ''[[Neon Genesis Evangelion: Ayanami Raising Project]]'' (PC, Dreamcast, Playstation 2, Nintendo DS)
* ''[[Neon Genesis Evangelion: Neon genesis Evangelion 2]]''  (Playstation 2 (2004))
* ''[[Neon Genesis Evangelion: The Secret of Evangelion]]''   (Playstation 2 (2006))
* ''[[Neon Genesis Evangelion: Meitantei Evangelion]]''       (Playstation 2 (2007))
* ''[[Neon Genesis Evangelion: Battle Orchestra]]''           (Playstation 2 (2008))
* ''[[Neon Genesis Evangelion: Evangelion: Jo]]''             (Playstation 2 (2009))
* ''[[New Mobile Report Gundam Wing: Endless Duel]]'' (Super Nintendo)
* ''[[Nostradamus ni Kiite Miro]]'' (PC)

==O==
*''[[One Piece Grand Battle]]'' (Nintendo GameCube, PlayStation 2)
*''[[One Piece]]'' (Game Boy Advance)
*''[[One Piece: Gear Spirits]]'' (Nintendo DS)
*''[[One Piece Grand Adventure]]'' ([[PlayStation 2]], [[GameCube]])
*''[[One Piece Grand Battle!]]'' ([[PlayStation 2]], [[PSone]], [[GameCube]])
*''[[One Piece Grand Battle 3]]'' ([[PlayStation 2]], [[GameCube]])
*''[[One Piece Treasure Battle!]]'' ([[GameCube]])
*''[[One Piece: Pirates Carnival]]'' ([[PlayStation 2]], [[GameCube]])
*''[[One Piece: Unlimited Adventure]]'' ([[Nintendo]] [[Wii]])
*''[[Ookiku Furikabutte - Honto no Ace ni Nareru kamo]]'' (Nintendo DS)
*''[[Oretachi ni Tsubasa wa Nai]]'' (PC)
*''[[Orphen: Scion of Sorcery]]'' (PlayStation 2)
*''[[Osu!! Karate Bu]]'' (Super Famicom)
*''[[Ouran Koukou Host Club]]'' (PlayStation 2) (Japan only)
*''[[Ouran Koukou Host Club|Ouran Koukou Host Club DS]]'' (Nintendo DS) (Japan only)

==P==
* ''[[Phantom of Inferno]]'' ([[DVD TV Games|DVD game]])
* ''[[Psychometrer Eiji]]'' (ang laro sa PlayStation na kung saan nakagawa ng manga)
* ''[[Princess Princess]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Project Arms]]'' in Europe(Germany) only Arms (Playstation 2)

==Q==
* ''[[The Quiz Master]]''

==R==
* ''[[Ragnarok Online]]'' (PC)
* ''[[Rave Master]]'' (GameCube)
* ''[[Rave Master Special Attack Force]]'' (GBA)
* ''[[Really? Really!]]'' (PC, Nintendo DS)
* ''[[Record of Lodoss War]]'' (Sega Dreamcast, Super Famicom)
* ''[[Ranma ½ (video game)|Ranma 1/2]]'' (Super Famicom, Playstation)
* ''[[Rosario + Vampire]] (Nintendo DS)
* ''[[Rosario + Vampire Capu2]] (Playstation 2)
* ''[[Rozen Maiden]]'' ''(PlayStation 2)''
* ''[[Rurouni Kenshin: Enjou! Kyoto Rinne]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Rurouni Kenshin: Meiji Kenyaku Romantan]]''  (Playstation)
* ''[[Raki Suta Moe Doriru]]''
* ''[[RWBY: Grimm Eclipse]]'' (PlayStation 4, Xbox One, Microsoft Windows, macOS)
* ''[[RWBY: Crystal Match]]'' (Android, iOS)
* ''[[RWBY: Amity Arena]]'' (Android)
* ''[[RWBY Deckbuilding Game]]'' (Android, Microsoft Windows)
* ''[[RWBY (mobile game)]]'' (iOS, Android, PC)

==S==
* ''[[Sailor Moon]]'' (see [[List of Sailor Moon video games]])
* ''[[Saikano]]'' (Hindi pa ito nailabas ngunit sabi ng sanggunian sa wikang Ingles &quot;''It will likely be released on PSP and PS2''&quot;)
* ''[[Saint Seiya]]''
* ''[[Sakura Wars]]'' (''Sakura Taisen'') (Sega Saturn, PlayStation 2, PC, Wii)
* ''[[Samurai Champloo: Sidetracked]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Samurai 7]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Serial Experiments Lain (video game)|Serial Experiments Lain]]'' (Playstation)
* ''[[Shakugan no Shana]]'' (Nintendo DS, PlayStation 2)
* ''[[Shaman King]]'' (Game Boy Advance)
* ''[[Shaman King]]'' (PlayStation 2)
* ''[[Shin Raki Suta Moe Doriru Tabidachi]]''
* ''[[Shin Lucky Star Moe Drill]]''
* ''[[Shin Lucky Star Moe Drill: Tabidachi|Shin Lucky Star Moe Drill Tabidachi]]''
* ''[[Shogo: Mobile Armor Division]]'' (PC)
* ''[[Shojo Kakumei Utena]] (Sega Saturn)
* ''[[Shuffle!]]'' (PC)
* ''[[Shuffle! On the Stage]]'' (Playstation 2)
* ''[[Skip Beat]]'' (Playstation 2) (sa bansang [[Hapon]] lamang)
* ''[[Slayers]]'' (Super Famicom, Playstation, Sega Saturn)
* ''[[Soar High! Isami]]''
* ''[[Soul Eater: Monotone Princess]]'' (Nintendo Wii)
* ''[[Soul Eater: Battle Ressonance]]'' (Playstation 2, PSP)
* ''[[Soul Link]]'' (PC)
* ''[[Soul Link Extension]]'' (Playstation 2)
* ''[[Sotsugyou (video game)]]'' and ''[[Sotsugyou M]]''
* ''[[Spriggan: Lunar Verse]]'' (Playstation)
* ''[[Sukisho!]]'' (PC, PlayStation 2)
** ''[[Episode 1: Suki na Mono wa Suki Dakara Shouganai!! -FIRST LIMIT-]]'' (PC, PlayStation 2) 
** ''[[Episode 2: Suki na Mono wa Suki Dakara Shouganai!! -TARGET NIGHTS-]]'' (PC, PlayStation 2)   
** ''[[Episode 3: Suki na Mono wa Suki Dakara Shouganai!! -RAIN-]]'' (PC, PlayStation 2) 
** ''[[Episode 4: Suki na Mono wa Suki Dakara Shouganai!! +White Flower+]]'' (PC)
* ''[[Sword of the Berserk: Guts' Rage]]''

==T==
* ''[[Takahashi Meijin no Bug-tte Honey]]'' ([[Nintendo Entertainment System|Famicom]], [[Hudson Soft]], Hunyo 5, 1987, ¥5500, Aksyon)
* ''[[Tenchi Muyo! Game-Hen]]'' ([[Super Nintendo Entertainment System|Super Famicom]])
* ''[[Tenchi Muyo! Toukou Muyou]]'' (PlayStation, Sega Saturn)
* ''[[Tennis no Oujisama 2005 Crystal Drive]]'' (Nintendo DS)
* ''[[Tennis no Oujisama: Boys Be Glorious]]'' (Nintendo DS)
* ''[[Tennis no Oujisama: Girls Be Gracious]]'' (Nintendo DS)
* ''[[The Prince of Tennis - Driving Smash! Side Genius]]'' (Nintendo DS)
* ''[[The Prince of Tennis - Driving Smash! Side King]]'' (Nintendo DS)
* ''[[Tengen toppen Guren Laggen]]
* ''[[Haruhi Suzumiya (franchise)|The Agitation of Haruhi Suzumiya]]'' (Nintendo Wii)
* ''[[Haruhi Suzumiya (franchise)|The Perplexity of Haruhi Suzumiya]]'' (Playstation 2)
* ''[[Haruhi Suzumiya (franchise)|The Promise of Haruhi Suzumiya]]'' (PSP)
* ''[[Tick! Tack!]]'' (PC)
* &quot;{{Time Hollow}}&quot; (Nintendo DS)
* ''[[Tokimeki Memorial]]''
* ''[[Tokyo Mew Mew]]'' (Game Boy Advance, Playstation)
* ''[[Toradora Portable]]'' (Playstation Portable)
* ''[[Trigun: The Planet Gunsmoke]]''
* ''[[Tsubasa Chronicle]]'' (Nintendo DS)
* ''[[Tsuyokiss]]'' (PC, Playstation 2)
* ''[[Terrorist Invasion]]'' (Playstation 3, Playstation 2)
* ''[[Tales of the Abyss]]'' (Playstation 2)
* ''[[Tales of Vesperia]]'' (Xbox 360, Playstation 3)

==U==
* ''[[U.N. Squadron]]'', tingnan ''[[Area 88]]''
* ''[[Stellvia of the Universe|Uchuu no Stellvia]]'' (Playstation 2, Game Boy Advance)
* ''[[Utawarerumono]]'' (PC, Playstation 2)

==V==
*''[[Valkyria Chronicles]] (PlayStation 3)
*''[[Vampire Hunter D (video game)|Vampire Hunter D]] (PlayStation)
*''[[Vampire Knight]]'' (DS)
*''[[Variable Geo]]'' (may [[Original Video Animation|OVA]] din ito)
*''[[Victorious Boxers - Ippo's Road to Glory]]'' (Playstation 2)
*''[[Victorious Boxers 2 - Fighting Spirit]]'' (Playstation 2)
*''[[Victorious Boxers: Revolution]]'' (Wii)
*''[[Violinist of Hameln]]''

==W==
* ''[[Wagamama Fairy Mirumo de Pon!]]'' (Game Boy Advance)
* ''[[Wangan Midnight]]'' (Arcade, PS2, PS3)
* ''[[W Wish]]''
* ''[[Wedding Peach]]'' (Super Famicom, Game Boy, PC-98)
* ''[[Wedding Peach: Doki Doki Oiro-naoshi Fashion Dai-sakusen]]'' (PlayStation)

==X==
* ''[[Xenosaga]]''
* ''[[X: Card of Fate]]'' (WonderSwan Color)
* ''[[X: Unmei no Sentaku]] (Playstation)
* ''[[X-Blades]]'' (Xbox360/PS3/PC)

==Y==
* ''[[Yu-Gi-Oh! Duel Monster]]'' (GB) (sa bansang Hapon lamang)
* ''[[Yu-Gi-Oh! Duel Monster II]]'' (GBC) (sa bansang Hapon lamang)
* ''[[Yu-Gi-Oh! Duel Monsters 4]]'' (GBC) (sa bansang Hapon lamang)
* ''[[Yu-Gi-Oh! Monster Capture]]'' (GBC) (sa bansang Hapon lamang)
* ''[[Yu-Gi-Oh! Duel Monsters 5 Expert 1]]'' (GBA) (sa bansang Hapon lamang)
* ''[[Yu-Gi-Oh! Duel Monsters 6 Expert 2]]'' (GBA) (sa bansang Hapon lamang)
* ''[[Yu-Gi-Oh! Duel Monsters Expert 3]]'' (GBA) (sa bansang Hapon lamang)
* ''[[Yu-Gi-Oh! Dark Duel Stories]]'' (GBC)
* ''[[Yu-Gi-Oh! The Eternal Duelist Soul]]'' (GBA)
* ''[[Yu-Gi-Oh! World Edition: Stairway to the destined duel]] (GBA)
* ''[[Yu-Gi-Oh! The Reshef of Destruction]]'' (GBA)
* ''[[Yu-Gi-Oh! Dungeon Dice Monsters]]'' (GBA)
* ''[[Yu-Gi-Oh! Destiny Board Traveler]]'' (GBA)
* ''[[Yu-Gi-Oh! The Sacred Cards]]'' (GBA)
* ''[[Yu-Gi-Oh! World Championship Tournament 2004]]'' (GBA) 
* ''[[Yu-Gi-Oh! World Championship Tournament 2005]]'' (GBA)
* ''[[Yu-Gi-Oh! GX: Dule Academy]] '' (GBA)
* ''[[Yu-Gi-Oh! Ultimate Masters Tournament 2006]]'' (GBA)
* ''[[Yu-Gi-Oh! Nightmare Troubadour]]'' (DS)
* ''[[Yu-Gi-Oh! GX: Spirit Caller]]'' (DS)
* ''[[Yu-Gi-Oh! WC 2007]]'' (DS)
* ''[[Yu-Gi-Oh! WC 2008]]'' (DS)
* ''[[Yu-Gi-Oh! 5D's Stardust Accelerator: World Championship 2009]]'' (DS)
* ''[[Yu-Gi-Oh! Tag Force]]'' (PSP)
* ''[[Yu-Gi-Oh! GX Tag Force 2]]'' (PSP)
* ''[[Yu-Gi-Oh! 5D's Tag Force 4]]'' (PSP)
* ''[[Yu-Gi-Oh! Falsebound Kingdom]]'' (GC)
* ''[[Yu-Gi-Oh! 5D's Wheelie Breakers]]'' (WII)
* ''[[Yu-Gi-Oh! 5D's Duel Transer]]'' (WII)
* ''[[Yu-Gi-Oh! The Dawn of destiny]]'' (Xbox)
* ''[[Yu-Gi-Oh! Forbidden Memories]] '' (PS)
* ''[[Yu-Gi-Oh! The Duelist of the Roses]]'' (PS2)
* ''[[Yu-Gi-Oh! Capsule Monsters Coliseum]]'' (PS2)
* ''[[Yu-Gi-Oh! GX Destiny]]''' (PS2)
* ''[[Yu-Gi-Oh! Tag Force Evolution]]'' (PS2)
* ''[[Yu-Gi-Oh! Power of Chaos: Yugi the Destiny]]'' (PC)
* ''[[Yu-Gi-Oh! Power of Chaos: Kaiba the Revenge]]'' (PC)
* ''[[Yu-Gi-Oh! Power of Chaos: Joey the Passion]]'' (PC)
* ''[[Yu-Gi-Oh! Online Duel Evolution]]'' (PC)
* ''[[List of YuYu Hakusho video games|Yu Yu Hakusho: Dark Tournament]]'' (PS2)
* ''[[Yu Yu Hakusho Forever]]'' (PS2)

==Z==
* ''[[Zoids Saga]]'' series ([[Game Boy Advance]]/[[Nintendo DS]])
* ''[[Zoids VS]]'' series ([[Nintendo]] [[Gamecube]])
* ''[[Zoids Assault]] '' series ([[Xbox 360]])
* ''[[Zatch Bell!]]'' series
* ''[[Zatch Bell! Mamodo Battles]]'' ([[Nintendo Gamecube]] and [[PlayStation 2]])
* ''[[List of Zatch Bell! video games|Zatch Bell! Electric Arena]]'' ([[Game Boy Advance]])
* ''[[Zatch Bell! Mamodo Fury]]''  ([[Nintendo Gamecube]] and [[PlayStation 2]])

==Mga panlabas na link==
*[http://www.anime-games.co.uk Anime Video Games] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100728142007/http://www.anime-games.co.uk/ |date=2010-07-28 }} - isang websayt ng higit sa 200 mga pagsusuri ng mga larong batay sa anime.
*[http://www.psxanimelist.com PSX Anime List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130618174628/http://psxanimelist.com/ |date=2013-06-18 }} - detalyadong talaan ng mga laro batay sa anime sa Playstation.

[[Kategorya:Mga Talaan ng mga Anime]]
[[Kategorya:Manga]]</text>
      <sha1>awtgsg3pslpk7rx5juip87s0pu3h0xm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gals!</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127273</id>
    <revision>
      <id>2212212</id>
      <parentid>2158593</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2953" sha1="kliw3losz8tniqijcj8k5fc9nafe2fk" xml:space="preserve">{{Infobox animanga/Header
| name            = Super Gals
| image           = 
| caption         = 
| ja_kanji        = 
| ja_romaji       = GALS!
| genre           = [[Comedy]], [[Romance film|Romance]], [[Drama]]
}}
{{Infobox animanga/Manga|
 title=
 |author=[[Mihona Fujii]]
 |illustrator=[[Mihona Fujii]]
 |publisher=[[Shueisha]]
 |serialized=[[Ribon]]
 |first_run=1999
 |last_run=2002
 |num_volumes=10
 |manga_distributor=[[CMX (comics)|CMX]] (USA)
}}
{{Infobox animanga/Anime|
 title=Super Gals! Kotobuki Ran
 |director=[[Tsuneo Kobayashi]]
 |studio=[[Studio Pierrot]]
 |seiyu=[[Megumi Toyoguchi]]
 |notable_staff=
 |network=[[TV Tokyo]]
 |first_aired=4 Hulyo 2001
 |last_aired=26 Setyembre 2002
 |num_episodes=52
 |anime_distributor=[[ADV Films]]
}}
{{Infobox animanga/Footer}}

Ang '''''Super Gals!''''' ('''''Super Gals! Kotobuki Ran'''''|超GALS!寿蘭|Sūpā Gyaruzu! Kotobuki Ran) ay isang [[anime]] na nagmula sa isang [[shōjo manga]] na '''''Gals!''''' na sinulat ni [[mangaka]] [[Mihona Fujii]].  Ipinalabas ito sa [[Hapon (bansa)|bansang Hapon]] sa [[TV Tokyo]] sa pagitan ng 2001 at 2003 sa 52 mga kabanata.

== Kuwento ==

Gusto maging Super Gal ni Ran Kotobuki at ayaw niyang maging [[pulis]]. Mortal na kaaway niya si Mami Honda at sa mga pakikipagsapalaran ni Ran Me at mga kaibigang dadamay sa kanya na si Miyu Yamazaki at Aya Hoshino.

==Nagboboses sa wikang Hapon==

*[[Haruna Ikezawa]] bilang [[Miyu Yamazaki]]
*[[Megumi Toyoguchi]] bilang [[Ran Kotobuki]]
*[[Oma Ichimura]] bilang [[Aya Hoshino]]
*[[Aya Ishizu]] bilang [[Mami Honda]]
*[[Daisuke Sakaguchi]] bilang Naoki Kuroi
*[[Eri Saito]] bilang Towa Himejima
*[[Ginzo Matsuo]] bilang Taizo Kotobuki
*[[Fumihiko Tachiki]] bilang  Taizo Kotobuki 
*[[Hiroki Takahashi]] bilang Yamato Kotobuki
*[[Hiroshi Kamiya]] bilang [[Rei Otohata]]
*[[Kenichi Suzumura]] bilang [[Yuya Asou]]
*[[Kouki Miyata]] bilang Masato Iwai
*[[Miyuki Yamasaki]] bilang Satsuki Iida
*[[Reiko Takagi]] bilang Harue Kudoh
*[[Rie Kugimiya]] bilang [[Sayo Kotobuki]]
*[[Ryouka Shima]] bilang Rie
*[[Ryu Manatsu]] bilang Mr. Nakanishi
*[[Yukimasa Obi]] bilangTatsuki Kuroi
*[[Yuko Kobayashi]] bilang Kiyoka Kotobuki
*[[Yuko Sasamoto]] bilang Kasumi Tsukino

==Nagboboses sa [[wikang Tagalog]]==
   
*[[Blair Arellano]] bilang [[Yuya Asou]]
*[[Jose Amado Santiago]] bilang [[Rei Otohata]]
*[[Donna Alcantara]] bilang [[Ran Kotobuki]]
*Jo Anne Orobia Chua binlang Sayo Kotobuki
*[[Arnold Abad]] bilang Mr. Nakanishi,Takeru,Tsukasa Mitani

==Awiting tema ng Super Gals==

Pambungad na awit:
*&quot;A-I-TSU&quot; ng Dicot
Pangwakas na awit: 
*&quot;Dakishimetai (Gusto Kitang Yakapin) ng Jungle Smile

==Kawing palabas==
*[http://www.freewebs.com/agith/gals/ Live. Love. Life. Super GALS!]
*[http://www.enokifilmsusa.com/library/supergals.htm Enoki Films USA Super Gals page]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100816175729/http://www.enokifilmsusa.com/library/supergals.htm |date=2010-08-16 }}

[[Kategorya:Anime]]</text>
      <sha1>kliw3losz8tniqijcj8k5fc9nafe2fk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bettona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129061</id>
    <revision>
      <id>2212100</id>
      <parentid>2120696</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2098" sha1="5r5ijw5duu739iwkn0lr29ii58lqyjr" xml:space="preserve">{{Infobox Commune Italya|name=Bettona|province=[[lalawigan ng Perugia|Perugia]]|website={{official website|http://www.comune.bettona.pg.it}}|area_code=075|postal_code=06084|day=Mayo 12|saint=[[San Crispoldo]]|elevation_m=353|elevation_footnotes=|population_demonym=Bettonesi|population_footnotes=|area_total_km2=45|area_footnotes=|mayor=Lamberto Marcantonini|mayor_party=|frazioni=[[Colle, Bettona|Colle]], [[Passaggio, Bettona|Passaggio]], [[Cerreto, Bettona|Cerreto]]|region=[[Umbria]]|official_name=Comune di Bettona|shield_size=frameless|native_name=|image_skyline=Bettona z04.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Bettona|image_shield=bettona-Stemma.png|shield_alt=|coordinates_footnotes=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|01|09|N|12|29|04|E|display=inline,title}}|footnotes=}}

Ang '''Bettona''' (Latin: ''Vettona'') ay isang sinaunang bayan at [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Perugia]] sa rehiyon ng gitnang [[Umbria]] ng [[Italya]] sa hilagang gilid ng hanay ng [[Colli Martani]]. Ito ay 5&amp;nbsp;km (3&amp;nbsp;mi) S ng [[Torgiano]] at 12&amp;nbsp;km (7&amp;nbsp;mi) TK ng [[Asis]].

Ang [[Passaggio]], [[Colle, Bettona|Colle]], at [[Cerreto]] ang mga ''[[frazione]]'' ng komuna.

== Kasaysayan ==
Ang bayan ay nagmula sa mga Etrusko; ang mga naninirahan dito ay unang tinutukoy sa [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Pliny_the_Elder/3*.html#114 Plinop, NH&amp;nbsp;III.114 ( ''Vettonenses'' )], pagkatapos ay sa iba pang mga sinaunang may-akda at inskripsiyon.
[[Talaksan:Bettona_z02.jpg|left|thumb|220x220px| Tanaw ng Bettona.]]

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* Opisyal na site ng [https://web.archive.org/web/20060214043512/http://www.comune.bettona.pg.it/Default.aspx?lang=en-GB Bettona, sa English din]

• http://www.prolocobettona.it/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220130164256/http://www.prolocobettona.it/ |date=2022-01-30 }} Para sa impormasyon sa mga kaganapan sa Bettona, bisitahin ang site ng aming Proloco{{Province of Perugia}}{{Authority control}}</text>
      <sha1>5r5ijw5duu739iwkn0lr29ii58lqyjr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>11eyes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135654</id>
    <revision>
      <id>2212135</id>
      <parentid>2165503</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SammySong</username>
        <id>161860</id>
      </contributor>
      <origin>2212135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3666" sha1="d3zi7lq6os0e764cti1hhxpt5kzspm8" xml:space="preserve">{{Infobox animanga/Header
| name =
| image = 11eyes.jpg
| caption = Pabalat ng 11eyes
| ja_kanji = 11eyes -罪と罰と贖いの少女-
| ja_romaji =
| genre = [[Aksiyon]], [[Pantasya]], [[Romansa]]
}}
{{Infobox animanga/Game
| developer = Lass
| publisher = Lass (PC)&lt;br&gt; [[5pb.]] (Xbox 360)
| released = 25 Abril 2008 (PC)&lt;br&gt;2 Abril 2009 (Xbox 360)&lt;br&gt;28 Enero 2010 (PSP)
| genre = [[Eroge]], [[Nobelang biswal]]
| platforms = [[Personal computer|PC]], [[Xbox 360]], [[PlayStation Portable|PSP]]
}}
{{Infobox animanga/Print
| type = manga
| title =
| author = Lass
| illustrator = Naoto Ayano
| publisher = [[Kadokawa Shoten]]
| publisher_en =
| publisher_other =
| demographic = ''[[Seinen manga|Seinen]]''
| magazine = [[Comp Ace]]
| magazine_en =
| magazine_other =
| published =
| first = Oktubre 2009
| last =
| volumes = 2
| volume_list =
}}
{{Infobox animanga/Video
| type = series
| director = Masami Shimoda
| studio = [[Dogakobo]]
| network = [[Chiba Television Broadcasting|Chiba TV]]
| first = 7 Oktubre 2009
| last =01 Hulyo 2010
| episodes =12
| episode_list =
}}
{{Infobox animanga/Footer}}
Ang {{Nihongo|'''''11eyes: Tsumi to Batsu to Aganai no Shōjo''''' |11eyes -罪と罰と贖いの少女-||lit. ''11eyes: Sin, Damnation, and the Atonement Girl''}} ay isang [[Eroge|pangmatandang]] [[nobelang biswal]] na pinaunlad at inilathala ng Lass na unang inilabas noong 25 Abril 2008 para sa isang [[Microsoft Windows]] [[Personal computer|PC]] bilang isang DVD; ''11 eyes'' is Lass' fourth game. Ang [[Porting|port]] na maaring laruin sa [[Xbox 360]] na may titulong ''11eyes CrossOver'' ay nailabas noong 2 Abril 2009 na inilathala ng [[5pb.]]&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://news.dengeki.com/soft/info/detail/19769/|title=11eyes CrossOver|publisher=[[ASCII Media Works]]|accessdate=6 Setyembre 2009|language=Hapones|archive-date=2012-05-04|archive-url=https://www.webcitation.org/67PbhUoFx?url=http://news.dengeki.com/soft/info/detail/19769/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Ang adapsiyong [[manga]] ay inilustrado ni Naoto Ayano na sinimulang inilisensiya sa paglalabas ng Oktubre 2009&amp;nbsp;ng [[Kadokawa Shoten]] na magasing ''[[Comp Ace]]''. Ang adapsiyong [[anime]]ay inilabas ng [[Dogakobo]] at pinamunuan ni Masami Shimoda na sinimulang ipalabas sa Hapon noong 7 Oktubre 2009.

==Talababa==
{{reflist}}

==Ugnay Panlabas==
* [http://lass.jp/product/11eyes/index.html Opisyal na website ng nobelang bisuwal ng ''11eyes''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200912123027/http://lass.jp/product/11eyes/index.html |date=2020-09-12 }} {{in lang|ja}}
* [http://5pb.jp/games/11eyes/ Opisyal na websayt ng ''11eyes CrossOver''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171113205833/http://5pb.jp/games/11eyes/ |date=2017-11-13 }} {{in lang|ja}}
* [http://www.mmv.co.jp/special/11eyes/ Opisyal na websayt ng animeng ''11eyes''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090805005122/http://www.mmv.co.jp/special/11eyes/ |date=2009-08-05 }} {{in lang|ja}}
* [http://www.dogakobo.com/works/11eyes.html Animeng ''11eyes''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416054133/http://www.dogakobo.com/works/11eyes.html |date=2010-04-16 }} sa [[Dogakobo]] {{in lang|ja}}
* {{ann|anime|10935|11eyes}}

{{DEFAULTSORT:11eyes: Tsumi To Batsu To Aganai No Shojo}}
[[Kategorya:Larong bidyo noong 2008]]
[[Kategorya:Anime ng 2009]]
[[Kategorya:Pampaaralang anime at manga]]
[[Kategorya:Eroge]]
[[Kategorya:Manga ng 2009]]
[[Kategorya:Larong portable ng PlayStation]]
[[Kategorya:Mga larong bidyo ng pinaunlad sa Hapon]]
[[Kategorya:Mga nobelang biswal]]
[[Kategorya:Mga Larong Windows]]
[[Kategorya:Mga larong Xbox 360]]
[[Kategorya:Serye ng manga]]</text>
      <sha1>d3zi7lq6os0e764cti1hhxpt5kzspm8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gratteri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136379</id>
    <revision>
      <id>2212224</id>
      <parentid>2204552</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6234" sha1="moav6nbfvkfh52bjhdomo2izk22el8w" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
{{Infobox Italian comune|name=Gratteri|official_name=Comune di Gratteri|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|58|N|13|58|E|type:city(1,050)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Palermo|Palermo]] (PA)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=38.4|population_footnotes=|population_total=1050|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=90010|area_code=0921|website={{official website|http://www.comunedigratteri.it}}|footnotes=}}

Ang '''Gratteri''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Ratteri''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Palermo]], rehiyon ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} timog-silangan ng [[Palermo]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 1,050 at may lawak na {{Convert|38.4|km2|mi2}}.&lt;ref name=&quot;istat&quot;&gt;All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].&lt;/ref&gt;

Ang Gratteri ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Cefalù]], [[Collesano]], [[Isnello]], at [[Lascari]].

== Mga aspekto ng pagpaplano ng bayan at paninirahan ==
[[File:Panoramagratteri8.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Panoramagratteri8.jpg|alt=Panorama dalla Grotta Grattara|left|thumb|380x380px|Panorama mula sa Yungib ng Grattara.]]
Ayon sa paglalarawan ni Benedetto Passafiume na may petsang 1645, ang lungsod sa panahong ito ay nahahati sa isang mas lumang nukleo, na may isang kastilyo at napapalibutan ng mga pader na mapupuntahan ng tatlong pintuan, na tumutugma sa sentrong medyebal, at isang mas kamakailang nukleo, na tumutugma sa ang kasunod na pagpapalawak na naganap simula noong ikalabinlimang siglo.

Ang medyebal na sentro ay inilarawan sa paligid ng nawala na kastilyo na may medyo hindi regular na layout ng kalsada, na bahagyang napanatili pa rin. Mula sa kastilyo, na itinayo sa [[portipikasyon|kuta]] ng [[San Vito ng Lucania|San Vito]], maaaaring kontrolin ang teritoryo sa ibaba, hanggang sa baybayin. Ang mga pader ay nawala na rin, ngunit posible na muling buuin ang kanilang silangang pagkakaayos sa gilid ng batis: ang tatlong pintuan ay tumutugma sa tatlong tulay kung saan maaaring mapuntahan ng isa ang bayan (lumang tulay o &quot;sottano&quot;, ngayon ay tulay ng Silvio, ang tulay ng Fantina o &quot;gitna&quot; at ang bagong tulay o &quot;soprano&quot;) ay itinayo sa iba't ibang panahon sa panahon ng pagpapalawak ng medyebal na bayan.

== Ebolusyong demograpiko ==
&lt;timeline&gt;
Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea  = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period   = from:0 till:4000
TimeAxis  = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from: 0 till:2764
 bar:1871 from: 0 till:2871
 bar:1881 from: 0 till:3076
 bar:1901 from: 0 till:3230
 bar:1911 from: 0 till:3291
 bar:1921 from: 0 till:2974
 bar:1931 from: 0 till:2762
 bar:1936 from: 0 till:2656
 bar:1951 from: 0 till:2353
 bar:1961 from: 0 till:2114
 bar:1971 from: 0 till:1705
 bar:1981 from: 0 till:1351
 bar:1991 from: 0 till:1226
 bar:2001 from: 0 till:1079

PlotData=

 bar:1861 at:2764 fontsize:XS text: 2764 shift:(-8,5)
 bar:1871 at:2871 fontsize:XS text: 2871 shift:(-8,5)
 bar:1881 at:3076 fontsize:XS text: 3076 shift:(-8,5)
 bar:1901 at:3230 fontsize:XS text: 3230 shift:(-8,5)
 bar:1911 at:3291 fontsize:XS text: 3291 shift:(-8,5)
 bar:1921 at:2974 fontsize:XS text: 2974 shift:(-8,5)
 bar:1931 at:2762 fontsize:XS text: 2762 shift:(-8,5)
 bar:1936 at:2656 fontsize:XS text: 2656 shift:(-8,5)
 bar:1951 at:2353 fontsize:XS text: 2353 shift:(-8,5)
 bar:1961 at:2114 fontsize:XS text: 2114 shift:(-8,5)
 bar:1971 at:1705 fontsize:XS text: 1705 shift:(-8,5)
 bar:1981 at:1351 fontsize:XS text: 1351 shift:(-8,5)
 bar:1991 at:1226 fontsize:XS text: 1226 shift:(-8,5)
 bar:2001 at:1079 fontsize:XS text: 1079 shift:(-8,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Datos mula sa ISTAT

&lt;/timeline&gt;

== Mga sanggunian ==
&lt;references /&gt;

== Mga panlabas na link ==

* [http://www.gratteri.org/ Portal at Komunidad ng munisipalidad ng Gratteri]
* [http://digilander.libero.it/parrocchiadigratteri simbahan ni Gratteri]
* [http://www.gratteri.org/modules/tinyd0/index.php?id=9 Football-Team US Gratterese]
* [http://www.associazionebellinigratteri.com/ Samahan ng musika Vincenzo Bellini - Gratteri]

== Mga panlabas na link ==

* [http://www.gratteri.org/ Portal at komunidad sa munisipalidad ng Gratteri]
* [http://digilander.libero.it/parrocchiadigratteri/ Simbahan ng Gratteri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080502020001/http://digilander.libero.it/parrocchiadigratteri/ |date=2008-05-02 }}
* [http://www.gratteri.org/modules/tinyd0/index.php?id=9 La pagina web dedicata alla US Gratterese Calcio]
* [http://www.comune.gratteri.pa.it/ Munisipalidad ng Gratteri]{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://digilander.libero.it/vbellinigratteri.pa/ Kultural na asosasyon musikal ng Gratteri]{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Lalawigan ng Palermo}}
[[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]]</text>
      <sha1>moav6nbfvkfh52bjhdomo2izk22el8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gattinara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137762</id>
    <revision>
      <id>2212216</id>
      <parentid>2114258</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4886" sha1="pzt962kc4vchujqdl4zo27yi79ptx2v" xml:space="preserve">
{{Infobox Commune Italya|name=Gattinara|official_name=Comune di Gattinara|native_name={{native name|pms|Gatinera}}|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|37|0|N|8|22|0|E|type:city(8,506)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Piamonte]]|province=[[Lalawigan ng Vercelli|Vercelli]] (VC)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Daniele Baglione|area_footnotes=|area_total_km2=33.5|population_footnotes=|population_demonym=Gattinaresi|elevation_footnotes=|elevation_m=265|saint=[[San Pedro]]|day=Hunyo 29|postal_code=13045|area_code=0163|website={{official website|http://www.comune.gattinara.vc.it/}}|footnotes=}}
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
[[Talaksan:Torrecastellegattinara.JPG|left|thumb| Tore ng Castelle]]
Ang '''Gattinara''' ({{Lang-pms|Gatinera}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vercelli]], rehiyon ng [[Piamonte]], Hilagang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|80|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Turin]] at mga {{Convert|35|km|mi}} hilaga ng [[Vercelli]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 8,506 at may lawak na {{Convert|33.5|km2|mi2}}.&lt;ref name=&quot;istat&quot;&gt;All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].&lt;/ref&gt;

Ang Gattinara ay kilala sa pulang [[Gattinara DOCG|bino]] nito.

May hangganan ang Gattinara sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Ghemme]], [[Lenta (VC)|Lenta]], [[Lozzolo]], [[Roasio]], [[Romagnano Sesia]], [[Rovasenda]], [[Prato Sesia]] at [[Serravalle Sesia]].

== Ebolusyong demograpiko ==
&lt;timeline&gt;
Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea  = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period   = from:0 till:10000
TimeAxis  = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from: 0 till:4476
 bar:1871 from: 0 till:4722
 bar:1881 from: 0 till:5010
 bar:1901 from: 0 till:5591
 bar:1911 from: 0 till:5493
 bar:1921 from: 0 till:5004
 bar:1931 from: 0 till:5441
 bar:1936 from: 0 till:5827
 bar:1951 from: 0 till:6287
 bar:1961 from: 0 till:8103
 bar:1971 from: 0 till:9533
 bar:1981 from: 0 till:9467
 bar:1991 from: 0 till:8701
 bar:2001 from: 0 till:8612

PlotData=

 bar:1861 at:4476 fontsize:XS text: 4476 shift:(-8,5)
 bar:1871 at:4722 fontsize:XS text: 4722 shift:(-8,5)
 bar:1881 at:5010 fontsize:XS text: 5010 shift:(-8,5)
 bar:1901 at:5591 fontsize:XS text: 5591 shift:(-8,5)
 bar:1911 at:5493 fontsize:XS text: 5493 shift:(-8,5)
 bar:1921 at:5004 fontsize:XS text: 5004 shift:(-8,5)
 bar:1931 at:5441 fontsize:XS text: 5441 shift:(-8,5)
 bar:1936 at:5827 fontsize:XS text: 5827 shift:(-8,5)
 bar:1951 at:6287 fontsize:XS text: 6287 shift:(-8,5)
 bar:1961 at:8103 fontsize:XS text: 8103 shift:(-8,5)
 bar:1971 at:9533 fontsize:XS text: 9533 shift:(-8,5)
 bar:1981 at:9467 fontsize:XS text: 9467 shift:(-8,5)
 bar:1991 at:8701 fontsize:XS text: 8701 shift:(-8,5)
 bar:2001 at:8612 fontsize:XS text: 8612 shift:(-8,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Datos mula sa ISTAT

&lt;/timeline&gt;

== Mga kilalang mamamayan ==

* [[Mercurino Arborio]] (1465–1530), Markes ng Gattinara, estadista at hurista
* [[Angelo Martino Colombo]] (1935–2014), manlalaro ng futbol&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Alessandro Nasi |date=14 May 2014 |title=Vercelli piange il suo &quot;Angelo&quot; tra i pali |language=Italian |work=La Stampa |url=http://lastampa.it/2014/03/14/edizioni/vercelli/vercelli-piange-il-suo-angelo-tra-i-pali-oDAtZXs0KEsPDBFOF60s3M/pagina.html |access-date=1 Oktubre 2023 |archive-date=25 Mayo 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180525062828/http://www.lastampa.it/2014/03/14/edizioni/vercelli/vercelli-piange-il-suo-angelo-tra-i-pali-oDAtZXs0KEsPDBFOF60s3M/pagina.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Piero Gibellino]] (ipinanganak 1926), retiradong Italyano na propesyonal na manlalaro ng futbol
{{Clear}}

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* [http://www.comune.gattinara.vc.it/ www.comune.gattinara.vc.it/]
{{Clear}}{{Lalawigan ng Vercelli}}
[[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Piedmont]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]]</text>
      <sha1>pzt962kc4vchujqdl4zo27yi79ptx2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cividate Camuno</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140045</id>
    <revision>
      <id>2212133</id>
      <parentid>2117004</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:34:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3223" sha1="g0f1cnszf4k9alm2nsmvb7p1ka38vdv" xml:space="preserve">{{Infobox Commune Italya|name=Cividate Camuno|official_name=Comune di Cividate Camuno|native_name={{lang|lmo|Hiidà}}|image_skyline=Panorama - Cividate Camuno (Foto Luca Giarelli) 2.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Cividate Camuno-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|56|36|N|10|16|42|E|region:IT_type:city(2732)|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Lombardia]]|province=[[lalawigan ng Brescia|Brescia]] (BS)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Cesare Damiola|area_footnotes=|area_total_km2=3|population_footnotes=&lt;ref name=Istat&gt;[http://demo.istat.it/bilmens2011gen/index02.html ISTAT] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160303184737/http://demo.istat.it/bilmens2011gen/index02.html |date=March 3, 2016 }}&lt;/ref&gt;|population_demonym=Cividatesi|elevation_footnotes=|elevation_m=275|saint=[[San Esteban]]|day=Disyembre 26|postal_code=25040|area_code=0364|website={{official website|http://www.comune.cividate-camuno.bs.it/}}|footnotes=}}
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
Ang '''Cividate Camuno''' ([[Diyalektong Silangang Lombardo|Camuniano]]: {{Lang|lmo|Hiidà}}) ay isang Italyanong ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Val Camonica]], [[lalawigan ng Brescia]], [[Lombardia]], hilagang [[Italya]]. Ito ay may 2,774 naninirahan noong 2011.

== Heograpiya ==
Ang teritoryo ng Cividate Camuno ay napapaligiran ng ilang munisipalidad: sa silangan ay [[Bienno]], sa hilaga ay [[Breno]] at [[Malegno]], sa kanluran ay [[Piancogno]], at sa timog ay [[Esine]] at [[Berzo Inferiore]].

== Kasaysayan ==
Orihinal na isang Romanong bayan, ang ''Civitas Camunnorum'', ang Cividate Camuno ay kilala bilang ''Civethate'' noong medyebal na panahon.

Sa pagitan ng 1863 at 1887, kinuha ng Cividate ang pangalang &quot;Cividate Alpino&quot;, ngunit dahil sa kalituhan ng burukrasya, noong 1887 muling kinuha ng nayon ang pangalang &quot;Cividate Camuno&quot;.

== Ekonomiya ==

=== Turismo ===
Ang pinakamatandang nukleo ng Cividate ay malamang na nasa burol ng S. Stefano, ang lugar kung saan ang isang kapitolyo at kalaunan ay isang lugar ng pagsamba ng mga Kristiyano ay malamang na lumitaw noong panahon ng Romano. Sa silangan ay may tulay sa ibabaw ng ilog [[Oglio]], at sa kabilang pampang ay isang silungan para sa mga manlalakbay, na kalaunan ay naging kumbento.

== Mga mamamayan ==

* Pinagpalang [[Giuseppe Tovini]]
* Pinagpalang [[Mosè Tovini]]

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* [http://www.intercam.it/tomo/album/paese/cividate.htm Mga makasaysayang larawan - Intercam] {{In lang|it}}
* [http://www.lombardiabeniculturali.it/luoghi/schede/1264/?a=20341 Mga makasaysayang larawan - Lombardia Beni Culturali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230127020245/https://www.lombardiabeniculturali.it/luoghi/schede/1264/?a=20341 |date=2023-01-27 }} {{In lang|it}}
* {{In lang|en}} [https://web.archive.org/web/20130125080823/http://www.civitascamunnorum.com/ Archaeological park na may Roman theater at amphitheater at pambansang museo] {{In lang|it}}
{{Comuni of Val Camonica}}{{Lalawigan ng Brescia}}
[[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Lombardy]]</text>
      <sha1>g0f1cnszf4k9alm2nsmvb7p1ka38vdv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Burago di Molgora</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140813</id>
    <revision>
      <id>2212111</id>
      <parentid>2101857</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:18:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3205" sha1="r6o9aq1ilvnle9kvkuzd48xj2nlxc8t" xml:space="preserve">{{Infobox Italian comune|name=Burago di Molgora|official_name=Comune di Burago di Molgora|native_name=|image_skyline=008BuragoSsVitoModesto.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Burago_di_Molgora-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|36|N|9|23|E|type:city(4,094)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Lombardia]]|province=[[Lalawigan ng Monza at Brianza|Monza at Brianza]] (MB)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Angelo Mandelli|area_footnotes=|area_total_km2=3.4|population_footnotes=|population_total=4250|population_as_of=Disyembre 31, 2010&lt;ref&gt;Data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]&lt;/ref&gt;|pop_density_footnotes=|population_demonym=Buraghesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=20875|area_code=039|website={{official website|http://www.comune.buragodimolgora.mb.it}}|footnotes=}}

Ang '''Burago di Molgora''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Monza at Brianza]], rehiyon ng [[Lombardia]], hilagang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|20|km|0}} hilagang-silangan ng [[Milan]].

Ang Burago di Molgora ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Vimercate]], [[Ornago]], [[Cavenago di Brianza]], at [[Agrate Brianza]]. Ang ekonomiya, na tradisyonal na nakabatay sa agrikultura, ay nakakonsentra na ngayon sa mga industriyang panggitna o maliliit na laki, industriyang tersiyaryo, at mga kumpanya ng serbisyo. Ang lungsod ay ang luklukan ng [[Bburago]], isang scale model maker, at ng Pasini Laboratorio chimico, producer ng [[Crystal Ball (game)|Crystal Ball]].

== Kasaysayan ==
Ang pangalang &quot;Burago&quot; ay maaaring nagmula sa isang sinaunang kalupaan sa paligid kung saan binuo ang bayan: ang kalupaang Buriacus na malamang na pag-aari ng isang partikular na Burius. Ang palagay ayon sa kung saan ang bayan ay umiral sa panahon ng Romano ay sinusuportahan ng katotohanan na ang mga arkeolohikong natuklasan mula sa panahon ng imperyal, tulad ng mga nitsyo, barya, at sarkopago, ay natagpuan sa buong lugar. Higit pa rito, dahil walang nakitang bakas ng mga kalsada bago ang panahon ng Romano, mahihinuha na ang pagpapakilala ng sistema ng kalsada ng mga Romano ay nagbigay-daan sa pagdelimitasyon ng mga pondo. Ang pangalang Molgora, tulad ng daluyan ng tubig ng parehong pangalan, ay mula sa Seltang deribasyon (morga, murg sa katunayan ay nangangahulugang sapa) bilang karagdagang patunay ng pagsasapin-sapin ng mga kultura.

== Imigrasyon ==

* [http://www.comuni-italiani.it/108/013/statistiche/stranieri.html Mga Istatistika ng Demograpiko]

{| border=&quot;0&quot;
| valign=&quot;top&quot; |
* '''Bilang ng mga imigrante noong 2009 (ang unang pito para sa nasyonalidad)'''
** {{Flag|Morocco}}: 71
** {{Flag|Romania}}: 58
** {{Flag|Ecuador}}: 25
** {{Flag|Albania}}: 12
** {{Flag|Peru}}: 9
** {{Flag|Serbia}}: 8
** {{Flag|Ukraine}}: 7
|}

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* [https://web.archive.org/web/20200319135212/http://www.comune.buragodimolgora.mb.it/ Opisyal na website]
{{Lalawigan ng Monza at Brianza}}
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]]</text>
      <sha1>r6o9aq1ilvnle9kvkuzd48xj2nlxc8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ahn Yong-joon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141837</id>
    <revision>
      <id>2212070</id>
      <parentid>2091516</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:58:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1851" sha1="petm0flje1oba5x9knwsf5evt484o1t" xml:space="preserve">{{Infobox person/Wikidata}}
Si ''' Ahn Yong Joon ''' (ipinanganak Nobyembre 22, 1987) ay isang artista sa bansang [[Timog Korea]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=인터뷰: ‘킹콩을 들다’ 안용준, ‘가만히 서있으면 NG?’|url=http://news.jkn.co.kr/article/news/20090228/3334214.htm|work=JKStars|language=Koreano|accessdate=2014-03-18|date=28 Pebrero 2009|archive-date=2014-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20140317194328/http://news.jkn.co.kr/article/news/20090228/3334214.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee |first=Jeong-min |title=ko:'투윅스' 안용준, &quot;사실 반전의 주인공 될 뻔했죠&quot; |url=http://star.ohmynews.com/NWS_Web/OhmyStar/at_pg.aspx?CNTN_CD=A0001907971 |work=OhmyNews |language=Koreano |accessdate=2014-03-18 |date=19 Setyembre 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140317182758/http://star.ohmynews.com/NWS_Web/OhmyStar/at_pg.aspx?CNTN_CD=A0001907971 |archivedate=17 Marso 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Hwang|first=Hye-jin|title=ko:안용준 &quot;류수영 실제성격? 남자답고 인간미 넘쳐&quot;(인터뷰)|url=http://enews24.interest.me/news/article.asp?nsID=253619|work=enews24|language=Koreano|accessdate=2014-03-18|date=4 Oktubre 2013|archive-date=2014-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20140317182618/http://enews24.interest.me/news/article.asp?nsID=253619|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  Lumabas siya sa pelikulang ''Transfer Student'' kasama ang aktres na si [[Sung Hyun Ah|Sung Hyun-ah]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2018/09/688_254737.html|title=Miss Korea-turned-actress Sung to return with movie 'Transfer Student'|language=Ingles|date=2018-08-30|accessdate=2018-11-13|last=Park|first=Si-soo}}&lt;/ref&gt;
==Mga sanggunian==
{{reflist}}
{{bd|1987}}

{{stub|Talambuhay}}
[[Kategorya:Mga artista mula sa Timog Korea]]</text>
      <sha1>petm0flje1oba5x9knwsf5evt484o1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Choi Jeong-yoon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141892</id>
    <revision>
      <id>2212129</id>
      <parentid>2090917</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:29:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3058" sha1="2ii98jzkavm6kafo1b6q0qbn4m9vjzw" xml:space="preserve">{{Infobox person/Wikidata}}
Si '''Choi Jung-yoon''' (ipinanganak 9 Mayo 1977) ay isang artista mula sa [[Timog Korea]].  Kilala siya sa pagbida sa mga [[Koreanovela]], na may pangunahing pagganap sa ''Romance Hunter'' (2007),&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Kim|first1=Pil-kyu|title=Korean dramas lock horns with their American rivals|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2874452|website=Korea JoongAng Daily|accessdate=2014-06-02|date=14 Abril 2007|language=Ingles|archive-date=2013-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220185803/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2874452|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''Manny'' (2011),&lt;ref&gt;{{cite web|title=Manny has its love triangle|url=http://www.dramabeans.com/2011/03/manny-has-its-love-triangle/|website=Dramabeans|accessdate=2015-03-07|date=22 Marso 2011|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; ''Ojakgyo Family'' (2011),&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Ojakgyo Brothers'' grabs 13th win on weekly TV charts|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2011121910095965262|website=10Asia|accessdate=2014-06-02|date=19 Disyembre 2011|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; ''An Angel's Choice'' (2012),&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Kim|first1=Byung-kwan|title=Choi Jung Yoon Is Back with ''The Angel′s Choice''|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/4896/photo-choi-jung-yoon-is-back-with-the-angels-choice|website=enewsWorld|accessdate=2014-06-02|date=29 Marso 2012|language=Ingles|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402135541/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/4896/photo-choi-jung-yoon-is-back-with-the-angels-choice|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; at ''Cheer Up, Mr. Kim!'' (2012).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Shinhwa's Kim Dong-wan, Actress Choi Jung-yoon Shout ''Cheer Up, Mr. Kim!''|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2012110211023071208|website=10Asia|accessdate=2014-06-02|date=2 Nobyembre 2012|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;  Lumabas din si Choi sa mga pang-suportang pagganap sa mga pelikula at ilang sa mga ito ang mga pelikulang katakutan ni Ahn Byeong-ki at ''dramedy'' ni Lee Joon-ik na ''Radio Star'' (2006).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Korean Weekly News - Easter Edition|url=http://twitchfilm.com/2006/04/korean-weekly-news-easter-edition.html|website=Twitch Film|accessdate=2014-06-02|date=16 Abril 2006|language=Ingles|archive-date=2014-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227053936/http://twitchfilm.com/2006/04/korean-weekly-news-easter-edition.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee|first=Ji-won|title=Ye, Choi Join in Kids' Movie Camp as Teacher|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2013/08/117_49914.html|work=The Korea Times|accessdate=2014-06-02|date=11 Agosto 2009|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=CHOI Jung-yoon|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10072700|website=Korean Film Biz Zone|accessdate=2014-06-02|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;
==Mga sanggunian==
{{reflist}}
{{BD|1977}}

{{stub|Talambuhay}}
[[Kategorya:Mga artista mula sa Timog Korea]]</text>
      <sha1>2ii98jzkavm6kafo1b6q0qbn4m9vjzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chun Jung-myung</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141904</id>
    <revision>
      <id>2212130</id>
      <parentid>2211744</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="95l7af73iewai8auo6vd33jkyht34bv" xml:space="preserve">{{Infobox person/Wikidata}}
Si '''Chun Jung-myung''' ({{ko-hhrm|천정명}}, ipinanganak Noobyembre 29, 1980) ay isang artista mula sa bansang [[Timog Korea]].  Nagkaroon siya malaking oportunidad sa industriya ng paglilibang nang lumabas siya sa pang-kabataang drama ng KBS na ''School 2'' (1999).  Kilala siya sa mga pangunahing pagganap sa mga [[Koreanovela]] tulad ng ''[[Fashion 70's]]'' (2005),&lt;ref&gt;{{cite web|title=KOREAN TV DRAMA REVIEWS: 패션 70s (Fashion Seventies) |url=http://www.twitchfilm.net/archives/004272.html |work=Twitch Film |accessdate=2013-05-24 |date=25 Nobyembre 2005 |url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070204110151/http://www.twitchfilm.net/archives/004272.html |archivedate=Pebrero 4, 2007 }}&lt;/ref&gt; ''[[Goodbye Solo]]'' (2006),&lt;ref&gt;{{cite web|last=Park|first=Chung-a|title=Drama Breaks From the Traditional|url=http://www.hancinema.net/drama-breaks-from-the-traditional-5360.html|accessdate=2012-11-18|work=The Korea Times sa pamamagita ng Hancinema|date=24 Pebrero 2006}}&lt;/ref&gt; ''What's Up Fox?'' (2006),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://content.mbc.co.kr/english/news/1670268_56318.html|title=Wednesday &amp; Thursday Miniseries &quot;Foxy Lady&quot; Casting Complete|date=14 Pebrero 2008|website=MBC Global Media}}&lt;/ref&gt; ''[[Cinderella's Sister]]'' (2010),&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kim|first=Lynn|title=PREVIEW KBS TV series ''Sister of Cinderella''|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010032514420175096|accessdate=2012-11-18|work=10Asia|date=25 Marso 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Choi|first=Ji-Eun|title=On the set of TV series ''Sister of Cinderella''|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010051213280294995|accessdate=2012-11-18|work=10Asia|date=12 Mayo 2010}}&lt;/ref&gt; ''The Duo'',&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kang|first=Seung-hun|title=Chun Jung-myung says &quot;nervous and excited&quot; for 1st historical drama role|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2011013117014355646|accessdate=2012-11-18|work=10Asia|date=31 Enero 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee|first=Ga-on|title=PREVIEW: MBC TV series ''The Duo''|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2011020113313037721|accessdate=2012-11-18|work=10Asia|date=1 Pebrero 2011}}&lt;/ref&gt; ''[[Glory Jane]]'' (2011),&lt;ref&gt;{{cite web|last=Oh|first=Jean|title=KBS' ''Glory Jaein'' looking to hit home run|url=http://www.koreaherald.com/entertainment/Detail.jsp?newsMLId=20111005000713|accessdate=2012-11-18|work=The Korea Herald|date=5 Oktubre 2011|archive-date=2012-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120418193332/http://www.koreaherald.com/entertainment/Detail.jsp?newsMLId=20111005000713|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Jin|first=Young-ju|title=Chun Jeong Myung Presents Good Acting in ''Glory Jane''|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/gallery_view.html?No=1237|accessdate=2012-11-18|work=KBS Global|date=14 Disyembre 2011|archive-date=2013-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220023037/http://english.kbs.co.kr/hallyu/gallery_view.html?No=1237|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''Reset'' (2014),&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Jeon|first1=Su-mi|title=Chun Jung Myung to Return as a Prosecutor in Thriller Drama ''Reset''|url=http://www.mnetamerica.com/news/article/67178/chunjungmyung-to-return-to-small-screens-through-reset|website=enewsWorld|accessdate=2014-07-06|date=30 Mayo 2014|archive-date=2018-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316151944/http://www.mnetamerica.com/news/article/67178/chunjungmyung-to-return-to-small-screens-through-reset|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2993838|title=‘Reset’ revisits a murky past|date=22 August 2014|website=Korea JoongAng Daily|access-date=29 Oktubre 2018|archive-date=2 Hulyo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702211518/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2993838|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''Heart to Heart'' (2015),&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2999285|title=‘Heart to Heart’ a tale of curious love|date=6 Enero 2015|website=Korea JoongAng Daily|access-date=29 Oktubre 2018|archive-date=14 Enero 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150114001648/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2999285|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; at ''Master - God of Noodles'' (2016).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3015981|title=Chun Jung-myung cast in ‘Noodle’ drama|date=10 Marso 2016|website=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;

Bumida din siya sa mga pelikulang ''The Aggressives'' (2005),&lt;ref&gt;{{cite web|title=K-FILM REVIEWS: 태풍태양 (The Aggressives)|url=http://twitchfilm.com/reviews/2005/10/k-film-reviews-the-aggressives.php|accessdate=2012-11-19|work=Twitch Film|date=22 Oktubre 2005|archive-url=https://archive.today/20120715212951/http://twitchfilm.com/reviews/2005/10/k-film-reviews-the-aggressives.php|archive-date=15 July 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hancinema.net/youth-is-an-aggressive-storm-hurtling-toward-the-sun-2985.html|title=Youth Is an &quot;Aggressive&quot; Storm Hurtling toward the Sun|date=27 Mayo 2005|website=The Donga Ilbo}}&lt;/ref&gt; ''Les Formidables'' (2006), ''Hansel and Gretel'' (2007),&lt;ref&gt;{{cite web|title=K-FILM REVIEWS: 헨젤과 그레텔 (Hansel and Gretel)|url=http://twitchfilm.com/reviews/2008/08/k-film-reviews-hansel-and-gretel.php|work=Twitch Film|date=26 Agosto 2008|accessdate=2012-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110205221223/http://twitchfilm.com/reviews/2008/08/k-film-reviews-hansel-and-gretel.php|archive-date=5 Pebrero 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hancinema.net/hansel-and-gretel-lim-s-dark-fantasy-opens-11873.html|title=
Hansel and Gretel: Lim's Dark Fantasy Opens|date=26 Disyembre 2007|website=Korean Film Council}}&lt;/ref&gt; at ''Queen of the Night'' (2013).&lt;ref&gt;{{cite web|last=Ho|first=Stewart|title=Chun Jung Myung, Kim Min Jung Cast as Leads for ‘Queen of the Night’|url=http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article-print/23506/|work=enewsWorld|publisher=CJ E&amp;M|accessdate=2012-12-20|date=10 Disyembre 2012|archive-date=2018-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180213080620/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article-print/23506/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Nagtayo din Chun ng sarili niyang kompanya noong 2011.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ko:천정명, 1인 기업으로 독립 '연기활동 박차'|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1101060223|work=Osen|language=Koreano|trans-title=Chun Jung-myung goes solo with new company|accessdate=2012-11-24|date=6 Enero 2011}}&lt;/ref&gt;
==Mga sanggunian==
{{reflist}}
{{BD|1980||Chun Jung-myung}}
{{stub|Talambuhay}}
[[Kategorya:Mga artista mula sa Timog Korea]]</text>
      <sha1>95l7af73iewai8auo6vd33jkyht34bv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atsuko Maeda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142345</id>
    <revision>
      <id>2212078</id>
      <parentid>2126173</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:33:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18194" sha1="6i4zsazu42v4x4przpkusg65l7f14bu" xml:space="preserve">{{Japanese name|Maeda}}
{{Infobox musical artist
| name         = Atsuko Maeda
| background   = solo_singer
| image          = Maeda Atsuko from &quot;The Lump in My Heart&quot; at Red Carpet of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461322549).jpg
| caption     =Si Maeda sa ''Tokyo International Film Festival'' noong 2022
| alias        = Acchan (あっちゃん)
| birth_date         = {{Birth date and age|1991|7|10}}
| origin       = [[Ichikawa, Chiba]], [[Japan]]
| genre        = [[J-pop]]
| years_active = 2005–kasalukuyan
| label        = [[DefStar Records]]/[[King Records (Japan)|King Records]]

|website=[http://www.atsuko-maeda.com/ www.atsuko-maeda.com]|image_size=230px|native_name=前田 敦子|native_name_lang=ja}}

Si {{Nihongo|'''Atsuko Maeda'''|前田 敦子|Maeda Atsuko|ipinanganak noong July 10, 1991 sa [[Ichikawa, Chiba]]}} ay isang Hapon na aktres at mang-aawit. Siya ay dating miyembro ng grupong [[AKB48]] at isa sa mga pinakakilalang miyembro ng grupo noong panahong iyon, na itinuturing na &quot;absolute ace&quot;, &quot;immovable center&quot; ng grupo, at ang &quot;Mukha ng AKB.&quot; Pagkatapos umalis sa AKB48 noong 2012, si Maeda ay nagpatuloy sa kanyang solo singing at acting career.
== Karera ==
=== Bilang miyembro ng AKB48 ===
Noong taong 2006, inilabas ng AKB48 ang &quot;Aitakatta&quot; sa kanilang major label na [[Defstar Records]]. Bago ang &quot;Aitakatta&quot;, may dalawa pang single na inilabas bilang mga independent record. Para sa mga kantang ito, 20 na miyembro ang pinili mula sa 36 na miyembro ng Team A at Team K.  Si Maeda ay isa sa mga napiling mga miyembro, at siya rin ang naging pangunahing miyembro sa promotional video ng kantang ito. Simula noon, lumalabas na siya sa harap ng bawat single na inilalabas nila. Sa ika-12 na single nila na &quot;[[Namida Surprise]]&quot;, mayroong kalakip na tiket sa loob para sa halalan ng magiging senbatsu ng AKB48, kung saan boboto ang kanilang mga tagahanga kung sino ang nais nilang maitampok sa susunod na single. Nanalo si Maeda na nakakuha ng 4630 na bilang ng boto, at kinilala bilang pinaka-tanyag na miyembro ng AKB48 at siya ring magiging sentro ng kanilang ika-13 na single, &quot;[[Iiwake Maybe]]&quot;.&lt;ref name=&quot;AKB48、13thシングル選抜総選挙「神様に誓ってガチです」&quot;&gt;{{cite web |url=http://news.livedoor.com/article/detail/4241264/ |title=AKB48、13thシングル選抜総選挙「神様に誓ってガチです」 |accessdate=2011-10-08 |publisher=livedoor Co.,Ltd. |language=Japanese}}&lt;/ref&gt; Subalit noong taong 2010, isa pang halalan ang ginanap, at sa pagkakataong ito natalo siya kay [[Yuko Oshima]], na nakakuha 31,448 bilang ng boto, samantalang 30,851 na bilang ng boto naman ang nakuha ni Maeda, na siyang dahilan ng pagkakatampok ni Yuko bilang sentro ng kanilang ika-17 na single, &quot;[[Heavy Rotation]]&quot;.&lt;ref name=&quot;AKB48 17thシングル選抜総選挙『母さんに誓って、ガチです』レポート(4)&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.scramble-egg.com/artist/akb48/127sousenkyo07.htm |title=AKB48 17thシングル選抜総選挙『母さんに誓って、ガチです』レポート(4) |accessdate=2011-10-08 |publisher=Scramble-Egg Inc. |language=Japanese}}&lt;/ref&gt; Sa parehas ding taon, ginanap ang isang kakaibang uri ng halalan para sa Senbatsu, ang AKB48 Janken Senbatsu Tournament. Ang mga miyembro na kasali sa nasabing torneo ay maglalaban sa pamamagitan ng larong bato-bato-pik, at ang natitirang labing-anim na miyembro ang maibibilang sa Senbatsu para sa ika-19 na single &quot;[[Chance no Junban]]&quot;. Nagtapos si Maeda sa ika-15 na puwesto, sa kanyang pagkakatalo kay [[Maeda Ami]]. Ang nanalong miyembro ay si [[Mayumi Uchida]], unang pagkakataon na isang hindi gaano kilalang miyembro ang magiging sentro ng isang single.&lt;ref name=&quot;AKB48『選抜じゃんけん大会』 “圏外”内田眞由美が19thセンターを奪取!&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.oricon.co.jp/news/entertainment/80264/ |title=AKB48『選抜じゃんけん大会』 “圏外”内田眞由美が19thセンターを奪取! |accessdate=2011-10-08 |publisher=Oricon |language=Japanese}}&lt;/ref&gt; Sa taong 2011, ginanap ang ikatlong halalang para sa senbatsu ng AKB48. Sa unang mga resulta, si [[Yuko Oshima]] ang nangunguna para sa unang puwesto. Subalit sa huli, nakuha ni Maeda ang unang puwesto na may 139,892 bilang ng boto, samantalang si [[Yuko Oshima]] naman ay nakakuha ng 122,843 bilang ng boto, kung saan 17049 na bilang ng boto ang kanilang agwat.&lt;ref name=&quot;１１０人分足してもかなわない　最強すぎるＡＫＢ２トップ&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.sponichi.co.jp/entertainment/news/2011/06/11/kiji/K20110611000995260.html |title=１１０人分足してもかなわない　最強すぎるＡＫＢ２トップ |accessdate=2011-10-08 |publisher=Sponichi |language=Japanese |archive-date=2014-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140804070400/http://www.sponichi.co.jp/entertainment/news/2011/06/11/kiji/K20110611000995260.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Noong 25 Marso 2012, sa isang AKB48 Concert sa Saitama Super Arena, inanunsiyo ni Maeda na aalis na siya sa AKB48. Nagdala ng malaking buzz sa Japanese news at nagbunga ng tsismis (na kalaunan ay napatunayang mali) na isang estudyante mula sa Unibersidad ng Tokyo ang nagpakamatay dahil sa anunsyo. Kalaunan ay inanunsyo ng AKB48 na aalis si Maeda pagkatapos ng mga konsyerto sa Tokyo Dome. Ang kanyang graduation ceremony ay ginanap noong 26 Agosto 2012 at ang kanyang huling pagtatanghal sa AKB48 theater ay ginanap kinabukasan, 27 Agosto 2012.

=== Bilang isang Solo artist ===
Noong April 23, 2011, inihayag ni Maeda sa isang handshake event ng AKB48 sa [[Nagoya Dome]] na siya ay magiging isang solo artist; ang kanyang unang single ay may pamagat na &quot;Flower&quot;, isa sa mga kanta sa ''Moshidora''; isang pelikula kung saan gumanap si Maeda bilang pangunahing tauhan na inilabas noong June 22, 2011.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sponichi.co.jp/entertainment/news/2011/04/23/kiji/K20110423000684240.html|title=前田敦子　ソロデビュー曲決定「話を聞いたのは最近ですが…」|work=Sponichi Annex|publisher=Sports Nippon|language=Japanese|accessdate=2011-04-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tokyohive.com/2011/04/akb48s-maeda-atsuko-will-officially-go-solo-in-june/|title= AKB48's Maeda Atsuko will officially go solo in June|publisher=tokyohive|accessdate=2011-04-24|date=2011-04-23}}&lt;/ref&gt;
Siya ang ikalawang miyembro ng AKB48 na naglabas ng solo na single pagkatapos ni [[Tomomi Itano]], sa kanyang single na &quot;Dear J&quot;.

=== Bilang isang Aktres ===
Noong 2007, gumanap si Maeda sa pelikulang {{nihongo|&quot;Ashita no Watashi no Tsukurikata&quot;|「あしたの私のつくり方」}}, na siyang kanyang unang pagtatanghal bilang isang aktres. Sinimulan niya ang pag-shoot sa pelikula noong August 20, 2006 at nagtapos noong Setyembre. Pagkatapos nito, gumanap na rin siya sa iba't ibang mga drama tulad ng &quot;Majisuka Gakuen&quot; at&quot; Q-10&quot;.

Si Maeda, kabilang ang isa pang miyembro ng AKB48 na si [[Minegishi Minami]], ay nagtampok sa pelikulang ''[[Moshidora (film)|Moshidora]]'', na inilabas noong June 4, 2011; hudyat ng kanyang unang pagkakataon na gumanap bilang isang pangunahing tauhan bilang isang aktres sa isang pelikula. Gumanap si Maeda bilang si Minami Kawashima, isang mag-aaral sa mataas na paaralan, na siyang naging tagapamahala ng kanilang koponan sa baseball. Sinusubukan niyang maipasok ang koponan sa National High School Baseball Championship sa pamamagitan ng mga istratehiya mula sa libro ni [[Peter Drucker]] na ''Management''.

Sa taong 2011, gumanap siya bilang si Mizuki Ashiya sa drama na [[Hanazakari no Kimitachi e (2011 TV series)|Hanazakari no Kimitachi e]], isang remake ng naunang [[Hanazakari no Kimitachi e|2007 drama series]].
== Personal na buhay ==
Ikinasal si Maeda sa aktor na si [[Ryo Katsuji]] noong 30 Hulyo 2018.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-07-31 |title=AKB48's former star member Maeda gets married to Japanese actor - The Mainichi |url=https://mainichi.jp/english/articles/20180731/p2g/00m/0et/081000c |access-date=2023-06-18 |website=web.archive.org |archive-date=2018-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731140618/https://mainichi.jp/english/articles/20180731/p2g/00m/0et/081000c |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Nanganak siya ng isang lalaki noong 4 Marso 2019.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Japan Times |first=No |date=2019-03-04 |title=Former AKB48 star Atsuko Maeda gives birth to baby boy |url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2019/03/04/entertainment-news/former-akb48-star-atsuko-maeda-gives-birth-baby-boy/ |access-date=2023-06-18 |website=The Japan Times |language=en-US |archive-date=2019-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190304105224/https://www.japantimes.co.jp/culture/2019/03/04/entertainment-news/former-akb48-star-atsuko-maeda-gives-birth-baby-boy/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong 23 Abril 2021, ibinalita ni Maeda na nag-hiwalay na sila.&lt;ref&gt;{{Citation |title=&quot;今天第3對！ AKB前成員前田敦子休了家暴星夫 斬2年9個月短命婚 ｜ 蘋果新聞網 ｜ 蘋果日報&quot;
|url=https://tw.appledaily.com/entertainment/20210423/5CVNZLGLDVF7DFQGJAX7XA5BOA/ |language=jp |access-date=2023-06-18}}&lt;/ref&gt;

== Discoriograpiya ==
=== Solo singles ===
*&quot;[[Flower (Atsuko Maeda)|Flower]]&quot; (June 22, 2011)
*{{nihongo|&quot;Kimi wa Boku da&quot;|君は僕だ}} (June 20, 2012)
*{{nihongo|&quot;Time Machine Nante Iranai|タイムマシンなんていらない}} (September 18, 2013)
*{{nihongo|&quot;Seventh Chord&quot;|セブンスコード}} (March 5, 2014
=== DVD ===
* {{nihongo|&quot;Mubōbi&quot;|「無防備」}}  (16.02.2009）
=== Solo album ===
*&quot;Selfish&quot; (June 22, 2016)
=== Halalan ng Senbatsu ng AKB48 ===
*Unang puwesto sa Unang halalan ng Senbatsu, taong 2009
*Ikalawang puwesto sa Ikalawang halalan ng Senbatsu, taong 2010
*Unang puwesto sa Ikatlong halalan ng Senbatsu, taong 2011.
=== AKB48 ===
; Senbatsu
* [[Sakura no Hanabiratachi]]
* [[Skirt, Hirari]]
* [[Aitakatta]]
* [[Seifuku ga Jama wo Suru]]
* [[Keibetsu Shiteita Aijou]]
* [[Bingo!]]
* [[Boku no Taiyou]]
* [[Yuuhi wo Miteiru ka?]]
* [[Romance, Irane]]
* [[Sakura no Hanabiratachi#2008 version|Sakura no Hanabiratachi 2008]]
* [[Baby! Baby! Baby!]]
* [[Oogoe Diamond]]
* [[10nen Zakura]]
* [[Namida Surprise!]]
* [[Iiwake Maybe]]
* [[River]]
* [[Sakura no Shiori]]
*: [[Majisuka Rock 'n' Roll]]
* [[Ponytail to Chouchou]]
*: [[Majijo Teppen Blues]]
* [[Heavy Rotation (song)|Heavy Rotation]]
*: [[Lucky Seven]]
*: [[Yasai Sisters]]
* [[Beginner]]
*: [[Kimi ni Tsuite]] &lt;small&gt;MINT&lt;/small&gt;
* [[Chance no Junban]]
*: [[Yoyaku Shita Christmas]]
* [[Sakura no Ki ni Narō]]
* [[Dareka no tameni -What can I do for Someone?]]
* [[Everyday, Kachuusha]]
* [[Flying Get!]]
*: [[Yasai Uranai]]
* [[Kaze wa Fuiteiru]]

=== Stage Units ===
; Team A 1st Stage
# Skirt, Hirari (1st + 2nd Units)
# Hoshi no Ondo (2nd Unit)
; Team A 2nd Stage
# Nageki no Figure
# Nagisa no Cherry
# Senaka Kara Dakishimete
# Rio no Kakumei
; Team A 3rd Stage
# Nage Kiss de Uchi Otose!
# Seifuku ga Jama wo Suru
; Team A 4th Stage
# 7ji 12fun no Hatsukoi
; Himawari-gumi 1st Stage
# Idol Nante Yobanaide (1st Unit)
; Himawari-gumi 2nd Stage
# Hajimete no Jelly Beans (1st Unit)
; Team A 5th Stage
# Kuroi Tenshi
== Pilmograpiya ==
=== Pelikula ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! width=&quot;40&quot; | Taon!! width=&quot;400&quot; | Pamagat!! width=&quot;150&quot; | Gumanap Bilang
|-
| 2007
| {{nihongo|&quot;Ashita no Watashi no Tsukurikata&quot;|「あしたの私のつくり方」}}
| Hinako Hanada
|-
| 2007
| {{Nihongo|[[Densen Uta]]&quot;|「伝染歌」}}
| {{Nihongo|Kana Takahashi}}
|-
| 2008
| {{nihongo|&quot;Nasu Shōnenki&quot;|「那須少年記」}}
| Kei Sasahara
|-
| 2011
| [[Moshidora (film)|Moshidora]]
| Minami Kawashima
|-
| 2012
| {{nihongo|&quot;Kueki Ressha&quot;|「苦役列車」}}
| Yasuko Sakurai
|-
|rowspan=&quot;4&quot;| 2013
| {{nihongo|&quot;Kuroyuri Danchi&quot;|「クロユリ団地」}}
| Asuka Ninomiya
|-
| {{nihongo|&quot;Moratoriamu Tamako&quot;|「もらとりあむタマ子」}}
| Tamako Sakai
|-
| Pokémon: Eevee and Friends
| Tagapagsalaysay
|-
| {{nihongo| &quot;Seventh Code&quot;|「セブンス・コード」}}
| Akiko
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| 2014
| {{nihongo|&quot;Eight Ranger 2&quot;|「エイトレンジャー2」}}
| Saigo Jun
|-
| {{nihongo|&quot;Kami-sama no Iu Tōri&quot;|「神さまの言うとおり」}}
| Maneki-neko (boses)
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| 2015
| {{nihongo|&quot;Sayonara Kabukicho&quot;|「さよなら歌舞伎町」}}
| Saya Iijima
|-
| {{nihongo|&quot;Initiation Love&quot;| 「イニシエーション・ラブ」}}
| Mayuko &quot;Mayu&quot; Naruoka
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| 2016
| {{nihongo|&quot;Mohican Kokyo ni Kaeru|「モヒカン故郷に帰る」}}
| Yuka
|-
| {{nihongo|&quot;Shin Godzilla&quot;|「シン・ゴジラ」}}
| Refugee (cameo)
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| 2017
| {{nihongo|&quot;Mukoku&quot;|「武曲」}}
| Kazuno
|-
| {{nihongo|&quot;Sanpo Suru Shinryakusha&quot;|「散歩する侵略者」}}
| Asumi Kase
|-
| {{nihongo|&quot;Tantei wa Bar ni Iru 3&quot;|「探偵はBARにいる3」}}
| Reiko Suwa
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| 2018
| {{nihongo|&quot;Suteki na Dainamaito Sukyandaru&quot;|「素敵なダイナマイトスキャンダル」}}
| Makiko
|-
| {{nihongo|&quot;Nomitori Samurai&quot;|「のみとり侍」}}
| Ochie
|-
| {{nihongo|&quot;Taberu Onna&quot;|「食べる女」}}
| Tamiko Shirako
|-
|rowspan=&quot;5&quot;| 2019
| {{nihongo|&quot;Tabi no Owari Sekai no Hajimari&quot;|「旅のおわり世界のはじまり」}}
| Yoko
|-
| {{nihongo|&quot;Masquerade Hotel&quot;|「マスカレード・ホテル」}}
| Keiko Takayama
|-
| {{nihongo|&quot;Soshiki no Meijin&quot;|「葬式の名人」}}
| Yukiko Watanabe
|-
| {{nihongo|&quot;Machida-kun no Sekai&quot;|「町田くんの世界」}}
| Rira Sakae
|-
| {{nihongo|&quot;The Confidence Man JP: The Movie|「コンフィデンスマンJP」}}
| Suzuki-san
|-
| 2020
| {{nihongo|&quot;The Confidence Man JP: Princess Hen&quot;|「コンフィデンスマンJP プリンセス編」}}
| Suzuki-san
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| 2021
| {{nihongo|&quot;Okusama wa, Tori Atsukai Chu&quot;|「奥様は、取り扱い注意」}}
| Reiko Saegusa
|-
| {{nihongo|&quot;Kurenazume&quot;|「くれなずめ」}}
| Mikie
|-
| DIVOC-12
| Toko
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| 2022
| {{nihongo|&quot;Motto Chōetsu Shita Tokoro e&quot;|「もっと超越した所へ」}}
| Machiko Okazaki
|-
| {{nihongo|&quot;Convenience Story&quot;|「コンビニエンス ストーリー」}}
| Keiko
|-
| {{nihongo|&quot;Sobakasu&quot;|「そばかす」}}
| Maho Yonaga
|-
| 2023
| {{nihongo|&quot;Soshite Boku wa Toho ni Kureru&quot;|「そして僕は途方に暮れる」}}
| Satomi Suzuki
|-
|}

=== Pantelebisyong serye ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! width=&quot;70&quot; | Year !! width=&quot;240&quot; | Pamagat!! width=&quot;85&quot; | Gumanap Bilang
|-
| 2007
| {{nihongo|&quot;Swan no Baka! -Sanmanen no Koi-&quot;|「スワンの馬鹿！ ～3万円の恋～」|Stupid Swan -Love of 30 Thousand Yen-}}
| Hinako Kuroda
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| 2008
| {{nihongo|&quot;Shiori to Shimiko no Kaiki Jikenbo&quot;|「栞と紙魚子の怪奇事件簿」}}
| Shimiko
|-
| {{nihongo|&quot;Taiyo to Umi no Kyoushitsu&quot;|「太陽と海の教室」}}
| Mayu Funaki
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| 2010
| {{nihongo|&quot;Majisuka Gakuen&quot;|「マジすか学園」}}
| Atsuko Maeda
|-
| {{nihongo|&quot;[[Ryōmaden]]&quot;|「龍馬伝」}} 
| Harui Sakamoto
|-
| {{nihongo|&quot;Q-10&quot;| 「キュート」}} 
| Karen Kyuto
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 2011
| {{nihongo|&quot;Sakura Kara no Tegami&quot;| 「桜からの手紙」}}
| Atsuko Maeda
|-
| {{nihongo|&quot;Majisuka Gakuen 2&quot;|「マジすか学園2」}}
| Atsuko Maeda
|-
| {{nihongo|&quot;Hanazakari no Kimitachi e&quot;|「花ざかりの君たちへ〜イケメン☆パラダイス〜2011」}}
| Mizuki Ashiya
|-
| 2012
| {{nihongo|&quot;Saiko no Jinsei&quot;|「最高の人生の終り方～エンディングプランナー～」}}
| Haruka Ihara
|-
| 2013
| {{nihongo|&quot;Kasuka na Kanojo&quot;|「幽かな彼女」}}
| Chiho Kawai
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2014
| {{nihongo|&quot;Nobunaga Concerto|「信長協奏曲」}}
| Oharu
|-
| {{nihongo|&quot;Leaders&quot;|「リーダーズ」}}
| Misuzu Shimabara
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 2015
|{{nihongo|&quot;Kageriyuku Natsu&quot;|「翳りゆく夏」}}
| Yu Kahara
|-
| {{nihongo|&quot;Dokonjō Gaeru&quot;|「ど根性ガエル」}}
| Kyoko
|-
| {{nihongo|&quot;Majisuka Gakuen 5&quot;|「マジすか学園5」}}
| Atsuko Maeda
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2016
| {{nihongo|&quot;Busujima Yuriko no Sekirara Nikki&quot;|「毒島ゆり子のせきらら日記」}}
| Yuriko Busujima
|-
| {{nihongo|&quot;Gou Gou Datte Neko de Aru 2&quot;|「グーグーだって猫である2」}}
| Iida
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 2017
| {{nihongo|&quot;Shuukatsu Kazoku&quot;|「就活家族～きっと、うまくいく～」}}
| Shiori Tomikawa
|-
| {{nihongo|&quot;Zenigata Keibu&quot;|「銭形警部」}}
| Natsuki Sakuraba
|-
| {{nihongo|&quot;Leaders 2&quot;|「リーダーズ 2」}}
| Misuzu Shimabara
|-
| 2020
| {{nihongo|&quot;Densetsu no Okasan&quot;|「伝説のお母さん」}}
| Mei
|-
| 2022
| {{nihongo|&quot;Modern Love Tokyo&quot;|「 モダンラブ・東京」}}
| Aya
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2023
| {{nihongo|&quot;Utsubora&quot;|「ウツボラ」}}
| Aki Fujino / Sakura Miki
|-
| {{nihongo|&quot;Kanojotachi no Hanzai&quot;|「彼女たちの犯罪」}}
| Yukari Jinno
|-
|}

=== Bariety Show ===
* AKBingo!
* {{nihongo|&quot;Shukan AKB&quot;|「週刊AKB」}}
* {{nihongo|&quot;AKB48 nemousu TV&quot;|「AKB48ネ申テレビ」}}
== Bibliograpiya ==
=== Mga Photobook ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! width=&quot;100&quot; | Petsa !! width=&quot;500&quot; | Pamagat
|-
| 23 Enero 2009
| {{nihongo|1st Photobook &quot;Hai&quot;|1st写真集『はいっ』}}
|-
| 25 Pebrero 2010
| {{nihongo|2nd Photobook &quot;Acchan in Hawaii&quot;|2nd写真集『あっちゃん in Hawaii』}}
|-
| 26 Abril 2010
| {{nihongo|3st Photobook &quot;Maeda Atsuko in Tokyo&quot;|3rd写真集『前田敦子 in Tokyo』}} 
|-
| 7 Hunyo 2011
| 4th Photobook &quot;Atsuko in NY&quot;
|}
== References ==
&lt;references /&gt;
== Panlabas nas re links ==
{{Commonscat|Atsuko Maeda}}
* [http://www.akb48.co.jp/members/maeda_atsuko/ AKB48 Official profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110101133348/http://www.akb48.co.jp/members/maeda_atsuko/ |date=2011-01-01 }}
* {{Imdb name|id=1880510}}
* [http://www.ohtapro.co.jp/ohta_pro/profile/MaedaAtsuko/index.html Ohta Pro Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101218184329/http://ohtapro.co.jp/ohta_pro/profile/MaedaAtsuko/index.html |date=2010-12-18 }}
* [https://web.archive.org/web/20130116131935/http://ameblo.jp/atsuko-maeda/ Official Blog ni Maeda Atsuko]
{{DEFAULTSORT:Maeda, Atsuko}}
[[Kategorya:Mga nabubuhay na tao]]
[[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Hapon]]
[[Kategorya:Mga artist mula sa Hapon]]
[[Kategorya:Miyembro ng AKB48]]</text>
      <sha1>6i4zsazu42v4x4przpkusg65l7f14bu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aya Matsuura</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142351</id>
    <revision>
      <id>2212079</id>
      <parentid>2011940</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:41:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6181" sha1="jhta7imu84glu3sha8imfjwhx9owe30" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist &lt;!-- For individuals; see Wikipedia:WikiProject_Musicians --&gt;
| name = Aya Matsuura
| image = 061209 Aya Matsuura at V Power &quot;Music Storm&quot; (2).jpg
| Img_alt = 
| caption = Aya Matsuura at V Power &quot;Music Storm&quot;, December 9, 2006
| image_size = 
| landscape = 
| background = solo_singer
| birth_name = 
| alias = Ayaya
| birth_date = {{Birth date and age|1986|06|25}}
| death_date =
| origin = [[Himeji]], [[Hyōgo Prefecture]], [[Japan]]
| instrument = 
| genre = [[Pop music|Pop]]
| occupation = [[Mang-aawit]], [[aktres]], [[model (person)|model]]
| years_active = 2000-2013
| label = Zetima
| associated_acts = GAM (2006-2007) &lt;br/&gt; Gomattou (2002-2003) &lt;br/&gt; Def.Diva (2005-2006) &lt;br/&gt; 3nin Matsuri (2001) &lt;br/&gt; Odoru 11 (2002) &lt;br/&gt; Salt5 (2003) &lt;br/&gt; H.P. All Stars (2004)
| website = {{Url|www.up-front-agency.co.jp/artist/matsuura-aya}}
| Notable_instruments = 
}}
Si ''' Aya Matsuura ''' ay isang mang-aawit mula sa bansang [[Hapon]]. Pinanganak siya noong 25 Hunyo 1986. Ang asawa ay si [[Keita Tachibana]] at bilang resulta ng kanilang pangalan ay si Aya Tachibana.

== Mga Plaka ==
===Albums===
* First Kiss (2002)
* T.W.O (2003)
* X3 (2004)
* Matsuura Aya Best 1 (松浦亜弥ベスト1) (2005)
* Naked Songs (2006)
* Double Rainbow (ダブル レインボウ) (2007)
* Omoi Afurete (想いあふれて) (2009)
* Click you, Link Me (2010)
* 10th Anniversary Best (2011)

=== Singles ===
* Dokki Doki! Love Mail (ドッキドキ! Loveメール) (2001)
* Tropical Koishiteru (トロピカ～ル恋して～る) (2001)
* Love Namidairo (Love涙色) (2001)
* 100Kai no Kiss (100回のKiss) (2001)
* Momoiro Kataomoi (♥桃色片思い♥) (2002
* Yeah! Meccha Holiday&quot; (Yeah! めっちゃホリディ) (2002)
* The Bigaku (The 美学)	(2002)
* Sōgen no Hito (草原の人) (2002)
* Ne~e? (ね～え?) (2003)
* Good Bye Natsuo (Good Bye 夏男) (2003)
* The Last Night (2003)
* Kiseki no Kaori Dance&quot; (奇跡の香りダンス) (2004)
* Hyacinth (風信子 (ヒヤシンス)) (2004)
* &quot;Your Song ~Seishun Sensei~&quot; (Your Song ~青春宣誓~) (2004)
* Watarasebashi&quot; (渡良瀬橋, &quot;Watarase Bridge&quot;) (2004)
* Tensai! Let's Go Ayayamu (天才! Let's Go あややム) (2004)
* Zutto Suki de Ii desu ka (ずっと 好きでいいですか) (2005)
* Ki ga Tsukeba Anata (気がつけば あなた)	(2005)
* Suna wo Kamu you ni... Namida (砂を噛むように・・・Namida) (2006)
* Egao (笑顔) (2007)
* Kizuna (きずな) (2008)
* Chocolate Damashii (チョコレート魂) (2009)
* Futari Osaka (ふたり大阪) (2011)
* Subject: Sayonara (Subject: さようなら) (2011)

== Acting ==
=== Mga Variety Shows sa Telebisyon ===
* Hello! Morning (ハロー!モーニング。) (2000-2007)
* Minna no TV (ミンナのテレビ) (2005)
* A (2005)
* Utawara Hot Hit 10 → Utawara (歌笑Hotヒット10 → ウタワラ) (2005-2007)
* Ayaya Golf (あややゴルフ) (2006)
* Ayaya Golf 2 (あややゴルフ2) (2007)
* Meringue no Kimochi (メレンゲの気持ち) (2007-2011)
* Collaboration Lab. (コラボ☆ラボ 〜夢の音楽工房〜) (2008-2009)

=== Mga Drama sa Telebisyon ===
* Saigo no Kazoku (最後の家族) (2001) (bilang si: Tomomi Uchiyama)
* Goldem Bowl (ゴールデンボウル) (2002) (bilang si: Miyako Yoshizawa)
* Victory! ~Foot Girls no Seishun~ (Victory!～フットガールズの青春~) (2003) (bilang si: Shuko Ashida)
* Aijo Ippon! (愛情イッポン!) (2004) (bilang si: Tomoe Natsuyagi)
* Inochi no Kiseki (命の軌跡) (2006) (bilang si: Yoshimi Hirai)
* The Quiz Show (ザ・クイズショウ?) (2009) (bilang si: Rena Takasugi)
* Sakura and Satsuki (サクラとさつき) (2011) (bilang si: Sakura Haruno)

=== Mga Pelikula ===
* Ao no Honō (2003)
* Sukeban Deka: Codename = Asamiya Saki (2006)

== Radyo ==
* Matsuura Aya Let's do it!! (松浦亜弥 Let's do it!!) – JOLF, etc. (Abril, 2001—2005-03-27)
* Matsuura Aya All Night Nippon (松浦亜弥のオールナイトニッポン) – JOLF and other thirty-five radio stations in Japan (2005-03-30 — 2006-12-27)
* Matsuura Aya FIVE STARS– InterFM 76.1 (TUESDAY 松浦亜弥) (Start date 2007-10-02)October 2007-September 2009 (End date 2009-09-29)

== Mga Patalastas ==
* Pretz (2002–2006, Ezaki Glico)
* Tessera (2002–2004, Shiseido)
* Gogo no Kocha (2003–2008, Kirin Beverage)
* Colorio Printer (2003–2005, Epson)
* Sega PuyoPuyo Fever (2004)
* Papico (2004–2006, Ezaki Glico)
* Pocky (2004–2005, Ezaki Glico)
* Sky PerfecTV! (2004–2005, SKY Perfect Communications)
* Super Mild (2004–2005, Shiseido)
* Scooter Let's 4 (2004–2005, Suzuki)
* Nissin Yakisoba UFO (2005–2006, Nissin)
* Aoyama Trading (Youfuku Aoyama) (2005–2008)
* Youpack (2005–2006, Japan Post)
* Scooter Address V50 (2006, Suzuki)
* Expressway ETC (2007, Organization for Road System Enhancement)
* Center-in (2007, Unicharm)
* Fried Chicken (2008, FamilyMart)
* Mezamashi Gohan (2009, MAFF)
* Top &quot;Clear Liquid&quot; (since 2009, Lion)
* Vitamin Water (since 2009, Suntory)
* Roots Aroma Impact (since 2010, JT Foods), etc.

== Mga Palarong Bidyo ==
* Guitar Freaks 8th mix / Drummania 7th mix (Momoiro Kataomoi, covered by Yu Uchida)
* Donkey Konga (Japanese version, Momoiro Kataomoi covered by an unknown artist)
* Daigasso! Band Brothers (Yeah! Meccha Holiday, instrumental)
* Go-Go-Tea Miniature Golf (Kirin Beverage)
* Donkey Konga 2 (Japanese Version, Yeah! Meccha Holiday)

==Panlabas na Links==
* [http://www.up-front-create.com/artist/matuura_aya/index.php?aid=21 Official profile]{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.ayawaii.fr/ AYAWAII web site]
* [http://matsuurian.x.am/ Matsuurian Forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160730225620/http://matsuurian.x.am/ |date=2016-07-30 }}
* [http://www.up-front-create.com/artist/matuura_aya/discography.php?aid=21 Aya Matsuura discography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150112200301/http://www.up-front-create.com/artist/matuura_aya/discography.php?aid=21 |date=2015-01-12 }} on the [[Up-Front Works]] website
* {{IMDb name|id=1564255}}

&lt;br&gt;

{{DEFAULTSORT:Matsuura, Aya}}
[[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Hapon]]</text>
      <sha1>jhta7imu84glu3sha8imfjwhx9owe30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Byun Jung-soo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146504</id>
    <revision>
      <id>2212112</id>
      <parentid>2091802</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="968" sha1="h8w4gf86besuz4tjxs73girzm61zzt7" xml:space="preserve">{{Orphan|date=Oktubre 2021}}
{{Infobox person/Wikidata}}
Si '''Byun Jung-soo''' (ipinanganak 15 Abril 1974) ay isang [[modelo]] at artista mula sa bansang [[Timog Korea]].  Bilang modelo noong dekada 1990, rumarampa si Byun sa [[Seoul]], [[Paris]] at [[New York]], partikular dahil sa [[tatak]] na Kenzo.&lt;ref name=class&gt;{{cite web|first1=Ines|last1=Cho|title=Model turned designer brings class to TV shopping|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2614597|website=Korea Joongang Daily|accessdate=2015-03-01|date=5 Setyembre 2005|archive-date=2014-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20141218000823/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2614597|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;   Nag-umpisa siyang maging artista noong taong 2002 pati na rin ang pagganap sa mga dramang pantelebisyon gaya ng ''Women Next Door'' (2003).

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

[[Kategorya:Mga artista mula sa Timog Korea]]


{{stub}}</text>
      <sha1>h8w4gf86besuz4tjxs73girzm61zzt7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biyoteknolohiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153347</id>
    <revision>
      <id>2212104</id>
      <parentid>2204709</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10402" sha1="grw8zwonnxlmczb7bcdlq9tyufqy6sd" xml:space="preserve">[[File:Faculty_of_Food_Engineering_and_Biotechnology_4.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Faculty_of_Food_Engineering_and_Biotechnology_4.jpg|thumb|Isang biyologo na nagsasaliksik sa isang laboratoryong biyoteknolohiya]]
Ang '''biyoteknolohiya''' ay isang multidisiplinaryong larangan na kinabibilangan ng pagsasanib ng mga [[likas na agham]] at mga [[agham]] [[pang-inhinyeriya]] upang maisakatuparan ang paggamit ng mga [[organismo]] at mga bahagi nito para sa mga [[produkto]] at serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite journal |year=2014 |title=Biotechnology |url=https://goldbook.iupac.org/terms/view/B00666 |url-status=live |journal= |language=en |doi=10.1351/goldbook.B00666 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120205824/https://goldbook.iupac.org/terms/view/B00666 |archive-date=Enero 20, 2022 |access-date=Pebrero 14, 2022 |doi-access=free |website=IUPAC Goldbook}}&lt;/ref&gt; Ang mga dalubhasa sa larangang ito ay tinatawag na mga biyoteknolohista. 

Ang terminong biyoteknolohiya ay unang ginamit ni Károly Ereky noong 1919&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ereky |first=Karl. |url=https://catalog.hathitrust.org/Record/006798043 |title=Biotechnologie der Fleisch-, Fett-, und Milcherzeugung im landwirtschaftlichen Grossbetriebe: für naturwissenschaftlich gebildete Landwirte verfasst |date=Hunyo 8, 1919 |publisher=P. Parey |language=en |access-date=Marso 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305023252/http://catalog.hathitrust.org/Record/006798043 |archive-date=Marso 5, 2016 |url-status=live |via=Hathi Trust}}&lt;/ref&gt; upang tukuyin ang produksiyon ng mga produkto mula sa hilaw na materyales sa tulong ng mga buhay na organismo. Ang pangunahing prinsipyo ng biyoteknolohiya ay ang paggamit sa mga sistemang biyolohikal at mga organismo, gaya ng [[bakterya]], [[lebadura]], at mga [[halaman]], upang magsagawa ng mga tiyak na gawain o makalikha ng mahahalagang sangkap.

Malaki ang naging epekto ng biyoteknolohiya sa maraming larangan ng [[lipunan]], mula sa [[medisina]] hanggang [[agrikultura]] at [[agham pangkapaligiran]]. Isa sa mga pangunahing teknik na ginagamit dito ay ang [[Henetika|henetikong]] inhinyeriya, na nagbibigay-daan sa mga siyentipiko na baguhin ang henetikong komposisyon ng mga organismo upang makamit ang ninanais na resulta. Maaaring kabilang dito ang paglalagay ng mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] mula sa isang organismo patungo sa iba, na nagreresulta sa paglikha ng mga bagong katangian o pagbabago ng mga umiiral na katangian.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-15 |title=Genetic Engineering |url=https://www.genome.gov/genetics-glossary/Genetic-Engineering |access-date=2023-12-18 |publisher=National Human Genome Research Institute, US National Institutes of Health |language=en}}&lt;/ref&gt;

Kabilang din sa mahahalagang teknik sa biyoteknolohiya ang kultura ng tisyu), na nagpapahintulot sa mga [[mananaliksik]] na magpalago ng mga [[selula]] at tisyu sa [[laboratoryo]] para sa pananaliksik at medikal na layunin, at [[permentasyon]], na ginagamit sa paggawa ng iba't ibang produkto tulad ng [[serbesa]], [[alak]], at [[keso]].

Ang mga aplikasyon ng biyoteknolohiya ay sari-sari at nagbunga ng pagbuo ng mga produktong gaya ng mga gamot, ''biofuel'' (o biyokarburante), mga pananim na henetikong binago, at mga makabagong materyales.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Gupta |first1=Varsha |title=Basic and Applied Aspects of Biotechnology |url=https://archive.org/details/basicappliedaspe0000gupt |last2=Sengupta |first2=Manjistha |last3=Prakash |first3=Jaya |last4=Tripathy |first4=Baishnab Charan |date=2016-10-23 |isbn=978-981-10-0873-3 |pages=[https://archive.org/details/basicappliedaspe0000gupt/page/n31 1]–21 |language=en |chapter=An Introduction to Biotechnology |doi=10.1007/978-981-10-0875-7_1 |pmc=7119977}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ito upang tugunan ang mga hamon sa kapaligiran, tulad ng paglikha ng mga biyodegradabilidad na [[plastik]] at paggamit ng mga [[mikroorganismo]] upang linisin ang mga kontaminadong lugar.

Ang biyoteknolohiya ay isang mabilis na umuunlad na larangan na may malaking potensiyal upang tugunan ang mahahalagang pandaigdigang hamon at mapabuti ang kalidad ng buhay ng mga tao sa buong mundo; gayunpaman, sa kabila ng maraming benepisyo nito, nagdudulot din ito ng mga hamong [[Etika|etikal]] at panlipunan, tulad ng mga usapin hinggil sa henetikong pagbabago at mga karapatan sa intelektuwal na ari-arian. Dahil dito, may patuloy na debate at regulasyon hinggil sa paggamit at aplikasyon ng biyoteknolohiya sa iba't ibang [[industriya]] at larangan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=O'Mathúna |first=Dónal P. |date=2007-04-01 |title=Bioethics and biotechnology |journal=Cytotechnology |language=en |volume=53 |issue=1–3 |pages=113–119 |doi=10.1007/s10616-007-9053-8 |issn=0920-9069 |pmc=2267612 |pmid=19003197}}&lt;/ref&gt;

Sinasaklaw ng biyoteknolohiya ang malawak na hanay ng mga pamamaraan para sa pagbabago ng mga buhay na organismo para sa layunin ng tao, mula pa sa [[domestikasyon]] ng mga [[hayop]], paglilinang ng mga halaman, at mga &quot;pagpapabuti&quot; sa mga ito sa pamamagitan ng mga programang pagpaparami na gumagamit ng artipisyal na seleksiyon at hibridisasyon. Sa makabagong paggamit, kabilang din dito ang henetikong inhinyeriya, gayundin ang mga [[teknolohiya]] sa kultura ng selula at tisyu. Ayon sa ''American Chemical Society'' (literal na Lipunan ng Kimikal Amerikano), ang biyoteknolohiya ay ang aplikasyon ng mga organismong biyolohikal, sistema, o proseso ng iba’'t ibang industriya upang mapag-aralan ang [[agham ng buhay]] at mapahusay ang halaga ng mga materyales at organismo, tulad ng mga parmasyutiko, pananim, at mga alagang hayop.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Biotechnology |url=https://portal.acs.org/portal/acs/corg/content?_nfpb=true&amp;_pageLabel=PP_ARTICLEMAIN&amp;node_id=1188&amp;content_id=CTP_003377&amp;use_sec=true&amp;sec_url_var=region1&amp;__uuid=5a1c54a6-ff5a-4f69-84c1-763835d11162 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107072612/http://portal.acs.org/portal/acs/corg/content?_nfpb=true |archive-date=Nobyembre 7, 2012 |access-date=2013-03-20 |website=portal.acs.org |publisher=American Chemical Society |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon naman sa ''European Federation of Biotechnology'' (literal na Pederasyong Europeo ng Biyoteknolohiya), ang biyoteknolohiya ay ang integrasyon ng likas na agham at mga organismo, selula, mga bahagi nito, at mga [[Molekula|molekular]] na analogo para sa mga produkto at serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |title=BIOTECHNOLOGY-PRINCIPLES &amp; PROCESSES |url=http://nvsrochd.gov.in/s_club/biology/ch11_bilas.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150807020753/http://nvsrochd.gov.in/s_club/biology/ch11_bilas.pdf |archive-date=Agosto 7, 2015 |access-date=2014-12-29 |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakabatay ang biyoteknolohiya sa mga batayang agham biyolohikal (halimbawa, biyolohiyang molekular, biyokimika, biyolohiya ng selula, embriyolohiya, henetika, mikrobiyolohiya) at sa kabilang banda ay nagbibigay ng mga pamamaraan upang suportahan at maisagawa ang batayang pananaliksik sa biyolohiya.&lt;ref&gt;{{cite web |title=What Is Biotech? {{!}} MCPHS |url=https://www.mcphs.edu/admission-and-aid/blog/what-is-biotech |access-date=16 Disyembre 2025 |website=www.mcphs.edu |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang biyoteknolohiya ay pananaliksik at pagpapaunlad sa laboratoryo gamit ang biyoimpormatika para sa eksplorasyon, pagkuha, paggamit, at produksiyon mula sa alinmang buhay na organismo at anumang pinagmumulan ng biyomasa sa pamamagitan ng inhinyeriyang biyokimikal kung saan ang mga produktong may mataas na halagang idinadagdag ay maaaring planuhin (halimbawa, muling malikha sa pamamagitan ng biosintesis), hulaan, balangkasin, paunlarin, gawin, at ipagbili para sa layunin ng napapanatiling operasyon (para sa pagbabalik mula sa walang-hanggang paunang pamumuhunan sa R &amp; D) at pagkamit ng matibay na karapatan sa [[patente]] (para sa eksklusibong karapatan sa pagbebenta, at bago nito ay makatanggap ng pambansa at pandaigdigang pag-apruba mula sa mga resulta ng eksperimento sa hayop at tao, lalo na sa sangay ng parmasyutikal na bioteknolohiya upang maiwasan ang mga hindi natutukoy na side effect o mga alalahanin sa kaligtasan sa paggamit ng mga produkto).&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130502044835/http://www.europabio.org/what-biotechnology What is biotechnology?]. Europabio. Nakuha noong Marso 20, 2013. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Science, technology and innovation |url=https://www.oecd.org/en/topics/science-technology-and-innovation.html |access-date=2026-04-01 |website=OECD |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.oecd.org/sti/biotechnologypolicies/keybiotechnologyindicators.htm &quot;Biotechnology policies&quot; – Organization for Economic Co-operation and Development]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120831071244/http://www.oecd.org/sti/biotechnologypolicies/keybiotechnologyindicators.htm|date=2012-08-31}}. Nakuha noong Marso 20, 2013. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang paggamit ng mga prosesong biyolohikal, organismo, o sistema upang makalikha ng mga produktong inaasahang magpapabuti sa buhay ng tao ay tinatawag na biyoteknolohiya.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Goli |first1=Divakar |title=History, scope and development of biotechnology |last2=Bhatia |first2=Saurabh |date=Mayo 2018 |publisher=IOPscience |isbn=978-0-7503-1299-8 |language=en |doi=10.1088/978-0-7503-1299-8ch1 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

Sa kabilang banda, ang [[biyoinhenyeriya]] ay karaniwang itinuturing na kaugnay na larangan na mas nagbibigay-diin sa mga mas mataas na sistemang pamamaraan (hindi kinakailangang direktang pagbabago o paggamit ng mga materyales na biyolohikal) para sa pakikipag-ugnayan at paggamit sa mga buhay na bagay. Ang biyoinhenyeriya ay ang aplikasyon ng mga prinsipyo ng inhinyeriya at likás na agham sa mga tisyu, selula, at [[molekula]]. Maaari itong ituring bilang paggamit ng kaalaman mula sa pagtatrabaho at pagmamanipula ng biyolohiya upang makamit ang resulta na makapagpapahusay sa mga tungkulin sa mga halaman at hayop.&lt;ref&gt;[http://www.bionewsonline.com/k/what_is_bioengineering.htm What Is Bioengineering?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130123084548/http://www.bionewsonline.com/k/what_is_bioengineering.htm|date=2013-01-23}}. Bionewsonline.com. Nakuha noong Marso 20, 2013. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

[[Kategorya:Biyoteknolohiya|*]]
[[Kategorya:Nilapat na agham]]
[[Kategorya:Mga disiplinang pang-akademiya]]</text>
      <sha1>grw8zwonnxlmczb7bcdlq9tyufqy6sd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bambang ng Inglatera</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158740</id>
    <revision>
      <id>2212091</id>
      <parentid>2087907</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:26:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3270" sha1="6etk5rvpmxd0wp0b7dz7dx41e702gj6" xml:space="preserve">[[Talaksan:EnglishChannel.jpg|thumb|Larawan ng Bambang ng Inglatera mula sa himpapawid]]
Ang '''Bambang ng Inglatera''' ([[Ingles]]: ''English Channel''; [[Pranses]]: ''la Manche'') ay isang tangkay ng [[Karagatang Atlantiko]] na naghihiwalay sa (pulo ng) [[Gran Britanya]] at sa hilagang [[Pransiya]], at nakaugnay sa [[Dagat Hilaga]] patungo muli sa Atlantiko. May haba ito ng mahigit-kumulang 650 kilometro at ang lawak nito ay paiba-iba mula sa pinakamalawak na 240&amp;nbsp;km hanggang sa pinakamakipot na 34&amp;nbsp;km&lt;ref&gt;&quot;English Channel&quot;. The Columbia Encyclopedia, 2004.
&lt;/ref&gt; lamang sa [[Kipot ng Dover]]. Ito ay ang pinakamaliit sa mga dagat na mabababaw na nakapaligid sa kontinente ng [[Europa]], na may sakop sa mahigit-kumulang 75,000&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

== Pangalan sa Ingles ==
Ang katagang &quot;English Channel&quot; ay karaniwang ginagamit mula pa noong ika-18 siglo, pinaniniwalaang nanggaling sa pagkakasulat na ''&quot;Engelse Kanaal&quot;''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.jpmaps.co.uk/map/id.22553 |title=Archive copy |access-date=2011-02-03 |archive-date=2011-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003054733/http://www.jpmaps.co.uk/map/id.22553 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; sa mga lumang mapang pandagat ng mga [[Olandes]] noon pa mang ika-16 siglo at sa mga panahong sumunod.

== Pangalan sa Pranses ==
Ang katagang Pranses na ''&quot;(la) Manche&quot;'' ginamit din mula pa noong ika-17 siglo.&lt;ref&gt;&quot;English Channel.&quot; Encyclopædia Britannica 2007.
&lt;/ref&gt; Ang pangalang ito ay karaniwang tumutukoy sa hugis-&quot;manggas&quot; (Pranses: ''manche'') ng kanal. Gayumpaman, ito sa halip ay sinasabing galing sa isang salitang [[Celtico]] na nangangahulugang &quot;kanal&quot; na pinanggalingan din ng pangalan ng kipot ng [[Minch]]&lt;ref&gt;Room A. Placenames of the world: origins and meanings, p. 6.
&lt;/ref&gt; sa [[Eskosya]]. Sa [[wikang Kastila|Espanyol]] at [[wikang Portuges|Portuges]], ito ay tinatawag na bambang ng ''&quot;Mancha&quot;''&lt;ref&gt;[[:es:Canal de la Mancha|Canal_de_la_Mancha]] {{languageicon|es|Spanish Wikipedia}}&lt;/ref&gt; (''El Canal de la Mancha''; ''O Canal da Mancha''). Ito ay hindi direktong pagsasalin mula sa Pranses dahil ayon sa mga wikang ito, at gayundin sa [[wikang Tagalog|Tagalog]], ang salitang &quot;''mancha''&quot; ay nangangahulugang &quot;mantsa,&quot; samantalang ang tawag ng mga wikang ito sa [isang] manggas ay ''&quot;manga&quot;''; samakatuwid, ito ay tila galing sa maling pagkakarinig nila sa wikang Pranses. Ang katagang ito ay ginagamit din ng ilan pang mga wika, tulad ng [[wikang Griyego|Griyego]] (η Μάγχης) at [[wikang Italyano|Italyano]] (''la Manica''; ito ay tamang pagsasalin).

== Ang Tunel ng Bambang ==
Maraming tao ang naglalakbay patawid sa ilalim ng Kanal Ingles dahil sa [[Tunel ng Bambang]] (''Channel Tunnel''). Isa sa mga tagumpay ng mga inhinyero, una itong minungkahi noong ika-19 siglo at natapos din sa wakas noong taong 1994, na kumakawing sa Nagkakaisang Kaharian at sa Pransiya sa pamagitan ng daangbakal. Pangkaraniwan na ngayon ang maglakbay sa pagitan ng mga lungsod ng [[Paris]], [[Bruselas]] at [[Londres]] sakay ng tren na [[Eurostar]].&lt;ref&gt;http://www.eurostar.com/&lt;/ref&gt; Maaari ring iangkas ang mga sasakyan sa mga espesyal na tren sa rutang Folkstone-Calais.

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Europa]]
[[Kategorya:Bambang ng Inglatera]]</text>
      <sha1>6etk5rvpmxd0wp0b7dz7dx41e702gj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cocullo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159548</id>
    <revision>
      <id>2212136</id>
      <parentid>2139018</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:43:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5735" sha1="kc01p6lavh79o5ygucobg9qcvlf9nym" xml:space="preserve">{{Infobox Commune Italya|name=Cocullo|frazioni=[[Casale (Cocullo)|Casale]]|website={{official website|http://www.comune.cocullo.aq.it/}}|area_code=0864|postal_code=67030|day=First Thursday in May|saint=[[Domenico di Sora|San Domenico di Sora]]|elevation_m=897|elevation_footnotes=|population_demonym=Cocullesi|population_footnotes=&lt;ref name=&quot;istat&quot;&gt;All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])&lt;/ref&gt;|area_total_km2=31|area_footnotes=|mayor=Sandro Chiocchio|mayor_party=Civic list ''Insieme per il progresso''|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AQ}} (AQ)|official_name=Comune di Cocullo|region={{RegioneIT|sigla=ABR}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|42|2|2|N|13|46|33|E|region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=Map of Cocullo within the [[Province of L'Aquila]]|map_alt=|image_map=Map of comune of Cocullo (province of L'Aquila, region Abruzzo, Italy).svg|shield_alt=|image_shield=Cocullo-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Cocullo.jpg|footnotes=&lt;!-- These are currently unused --&gt;}}
'''Ang Cocullo''' ay isang ''[[komuna]]'' at bayan sa Lalawigan ng [[L’Aquila (lungsod)|L'Aquila]], na matatagpuan sa rehiyon ng [[Abruzzo]] ng [[Italya]]. Noong 2013 ang populasyon nito ay 246.

== Heograpiya ==
Ang nayon ay matatagpuan sa [[Valle Peligna|Lambak Peligna]], sa pagitan ng mga bayan ng [[Avezzano]] at [[Sulmona]]. Nakaugnay ito sa kanila ng [[Autostrada A25 (Italya)|A25 motorway]] at ng [[Roma – Sulmona – Riles ng Pescara|linya ng riles]] ng [[Roma – Sulmona – Riles ng Pescara|Roma-Pescara]].

Ito ay isang solong sibil na parokya (''[[frazione]]''), pinangalanang [[Casale (Cocullo)|Casale]]&lt;ref&gt;{{in lang|it}} [http://www.comune.cocullo.aq.it/paese.asp?sezione=casale Casale webpage on municipal website] {{webarchive|url=https://archive.today/20070502121826/http://www.comune.cocullo.aq.it/paese.asp?sezione=casale|date=2007-05-02}}&lt;/ref&gt; at ang mga hangganan nito ay ang mga munisipalidad ng [[Anversa degli Abruzzi]], [[Bugnara]], [[Castel di Ieri]], [[Castelvecchio Subequo|Castvetcchio Subequo]], [[Goriano Sicoli]], [[Ortona dei Marsi]], at [[Prezza, Abruzzo|Prezza]].

== Kasaysayan ==
Ang mga pinagmulan ng Cocullo ay malapit na nauugnay sa [[Sinaunang Roma]]nong bayan ng '''[[Koukoulon]]''', na matatagpuan sa pagitan ng nayon ng Cocullo at Casale.&lt;ref&gt;{{in lang|it}} [http://www.comune.cocullo.aq.it/paese.asp?sezione=storia History of Cocullo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120423091627/http://www.comune.cocullo.aq.it/paese.asp?sezione=storia |date=2012-04-23 }}&lt;/ref&gt;

== Pista ng Ahas (Pista ni San Domenico) ==
Kilala ang Cocullo sa pista ng opisyal ng santong patron, na tinatawag na ''[[Pista ng mga manghuhuli ng ahas|Festa dei Serpari]]'', kung saan ang rebulto ng santong patron ([[Domenico di Sora]]) ay dinadala sa [[prusisyon]] na pinatungan ng maraming ahas (pangunahin na may [[Elaphe quatuorlineata|apat na linya]], [[Aesculapian Snake|aesculapian]], [[Ahas ng damo|damo]] at [[Green Whip Snake|berdeng latigong]] ahas). Ang mga reptilya mismo ay dinadala sa prusisyon ng lokal na ''serpari'',&lt;ref&gt;The word is composed by the word ''serpe'' -or ''serpente''-, [[Italian language|Italian]] for snake&lt;/ref&gt; isang uri ng mga &quot;[[Pangangalaga ng hayop|nangangalaga ng ahas]]&quot;, at inilabas sa mga nakapaligid na kakahuyan sa pagtatapos ng opisyal na kapistahan.&lt;ref&gt;{{in lang|it}} [http://www.comune.cocullo.aq.it/festa.asp Infos about the holiday on municipal website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715111502/http://www.comune.cocullo.aq.it/festa.asp |date=2024-07-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.lifeinabruzzo.com/cocullo-snake-festival/ Coucllo Snake Festival on www.lifeinabruzzo.com]&lt;/ref&gt; Ang pagdiriwang, na itinakda tuwing una ng Mayo mula noong 2012 (sa mga nakaraan nangyayari ito tuwing unang Huwebes ng Mayo), ay kilala para sa libo-libong Italyano at dayuhang turista. Noong 2009 kinansela ito dahil sa ilang pinsala sa estruktura na nangyari sa nayon matapos ang [[Lindol sa L'Aquila (2009)|lindol]] sa L'Aquila.&lt;ref&gt;[http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Italy-Earthquake-Snake-Festival-Rito-dei-Serpari-Is-Cancelled-At-Cocullo/Article/200904415268946 Article] on [[Sky News]]&lt;/ref&gt; Ang tradisyong ito ay nakikita rin sa simbolismo ng eskudo,&lt;ref&gt;[[:it:File:Cocullo-Stemma.png|Image of the coat of arms of Cocullo]] on [[Italian Wikipedia|it.wiki]]&lt;/ref&gt; pinalitan ang sinaunang [[Mitolohiyang Romano|Romanong mitolohiyang ritwal]] ni [[Angitia]], isang [[diyosa]] ng ahas na sinasamba ng [[Marsi]].&lt;ref&gt;[http://www.abruzzo2000.com/abruzzo/laquila/cocullo.htm A Guide to the Region Abruzzo] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105024125/http://www.abruzzo2000.com/abruzzo/laquila/cocullo.htm|date=2012-01-05}}&lt;/ref&gt;

== Galeriya ==
&lt;gallery widths=&quot;200&quot;&gt;
Talaksan:Santa Maria delle Grazie, Cocullo 4.JPG|Ang pangunahing simbahan ng [[Mahal na Ina ng Grasya]] (''Santa Maria delle Grazie'') sa sentrong Cocullo.
&lt;/gallery&gt;

== Mga tala at sanggunian ==
&lt;references /&gt;
== Mga panlabas na link ==
{{commons category-inline}}

* {{In lang|it}} [http://www.comune.cocullo.aq.it/ Opisyal na website ng Cocullo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120229084809/http://www.comune.cocullo.aq.it/ |date=2012-02-29 }}
* Mga video at larawan ng pagdiriwang ng ahas at prusisyon sa [http://www.abruzzo-villas.com/cocullo/ Cocullo]
* Piyesta ng San Domenico [http://www.italiansrus.com/articles/sandomenico.htm Italiansrus.com]
{{Lalawigan ng L'Aquila|nocat=yes}}

[[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Abruzzo]]
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>kc01p6lavh79o5ygucobg9qcvlf9nym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Henopobya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161331</id>
    <revision>
      <id>2212229</id>
      <parentid>2088256</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9584" sha1="qctbirv0dq95aq6z8fs3w6011wdyxt8" xml:space="preserve">Ang '''genopobya''' o '''henopobya''' (Ingles: ''genophobia'') ay ang pisikal o sikolohikal na takot sa [[relasyong sekswal]] o [[pakikipagtalik]]. Ito ay mula sa mga salitang Griyego na ''genos'', na may ibig sabihing &quot;[[anak]],&quot; at ''phobos'', ibig sabihin ay &quot;[[takot]]&quot;. ang henopobya ay kilala rin sa tawag na '''koitopobya''' (Ingles: ''coitophobia'').  Ito naman ay hango sa mga salitang Griyego na ''phobos'' at ''coitus'', na ang huli ay tumutukoy sa [[kopulasyon]] o ang pagpasok ng [[ari ng lalaki]] sa [[ari ng babae]]. Ang katagang '''[[erotopobya]]''' (Ingles: ''erotophobia'') ay maaari ring gamitin kapag naglalarawan ng henopobya. Ito ay mula sa pangalan ni [[Eros]], diyos ng Griyego ng [[erotikong pag-ibig]]. Ang henopobya ay maaaring magdulot ng pagkataranta at takot sa mga [[indibidwal]]. Ang mga taong nakararanas ng takot ay maaaring maging labis na apektado sa mga tangkang pakikipagtalik o ang ideya nito. Ang matinding takot ay maaaring humantong sa problema sa romantikong pakikipagrelasyon. Ang mga apektado ng henopobya ay maaaring maging malayo ang kalooban sa pakikipagrelasyon upang maiwasan ang posibildad ng pagiging malapit. Ito ay maaaring humantong sa [[kalungkutan]]. Ang mga '''henopobiko''' na  tao ay maaaring makaramdam ng kalungkutan dahil sila ay nahihiya sa kanilang personal na mga takot.

==Sanhi==

Mayroong iba't ibang mga kadahilanan kung bakit ang mga tao ay nakararamdam ng henopobya. Ilan sa mga pangunahing sanhi ay dating insidente ng seksuwal na pang-aabuso. Ang mga pangyayaring ito ay lumalabag sa pagtitiwala ng biktima at nag-aalis sa kanyang pansariling karapatan. Isa pang posibleng dahilan ng henopobya ay ang pakiramdam ng matinding kahihiyan dahil sa aspetong medikal. Ang iba ay maaaring magkaroon ng takot nang walang anumang matukoy na dahilan.

Ang [[panggagahasa]] ay labag sa batas na pakikipagtalik dahil sa sapilitan o puwersahang kilos ng isang tao sa kanyang kapwa. Maaaring kabilang dito ang [[penetrasyon]], maaari ring hindi. Ang mga biktima ng panggagahasa ay maaaring lalaki o babae. Kababaihan at mga batang babae ang karamihan sa mga biktima at lalaki naman ang karamihang maysala. Ito ay ang pinaka matinding posibleng panghihimasok sa pisikal at emosyonal na [[pribasya]] ng tao. Ito ay itinuturing na karumal-dumal na [[krimen]] dahil ang mga biktima ay inaatake sa napakapersonal na paraan at dahil ito ay ginagamitan ng pisikal na puwersa o panloloko. Ang panggagahasa ay maaring maging masakit sa pisikal ngunit higit pa rito ay ang sakit na dadalhin sa emosyonal na aspeto. Mas inilalarawan itong panghihimasok sa sarili kaysa panghihimasok sa katawan. Madalas magkaroon ng matinding emosyonal na reaksiyon ang mga biktima nito, karaniwan sa isang pagkakasunud-sunod na mahuhulaan (''predictable order''). Ito ay kilala bilang sindroma ng [[trauma]] ng panggagahasa (''rape trauma syndrome'').

Ang mga biktima ng panggagahasa ay maaaring makaranas ng karagdagang pagkabalisa pagtapos ng pangyayaring ito sa kung paano makitungo sa kanyang sitwasyon ang mga tauhan ng [[ospital]], pulis, kaibigan, pamilya at iba pang malalapit sa kaniya. Sila ay kadalasang nakararamdam ng mababang pagtingin sa sarili at pagiging walang kuwenta . Sila ay naghahanap ng kaligtasan at kontrol sa kanilang buhay. Ang mga biktima ng panggagahasa ay nagkakaroon ng takot sa [[pagtatalik|seks]] dahil sa mga kadahilanang pisikat at sikolohikal. Habang sila'y naaabuso, sila ay nakararanas ng pisikal na trauma tulad ng pamamaga, pasa, impeksiyon at pagkairita sa mga [[henitalya]], pagkapunit ng mga dingding ng puke at pagdudugo ng puwit. Kalaban din nila ang takot na maulit ang karahasang sinapit. Ang posibilidad na ito ng panggagahasa ay maaring magdulot ng pagkabalisa o kahinaan sa kanyang mga relasyon. Ang ilang mga kalalakihan at kababaihan ay maaaring maging mapagduda at hindi nagtitiwala sa iba. Sila rin ay matatakutin sa seks dahil sa naidulot na pisikal at mental na sakit.

==Pagmomolestiya==

Ang [[pagmomolestiya]] sa bata, ay isang anyo ng sekswal na karahasan na kung saan ang nakatatanda ay ginagamit ang bata para sa kanyang sekswal na kasiyahan. Kasama rito ang pakikipag-usap sa bata upang makipagtalik, pagpapakita ng [[pornograpiya]], pagtawag upang makalikha ng poronograpiya, paglalantad ng mga maseselang bahagi ng [[katawan]] sa bata, pagkarinyo ng maselang bahagi ng katawan ng isang bata, o pagpupumilit sa kaniya na maging bahagi ng seks. Hindi madalas gumagamit ng pwersa sa pagmomolestiya. Karaniwan, ang mga bata ay sumasali dahil wala silang muwang kung ano ang nangyayari. Madalas din silang natatakot sa mas nakatatanda.

Ang mga batang biktima ay mararamdaman lang ang kanilang karanasan kapag sila'y lumaki na o kung naintindihan na nila kung ano ang nangyari sa kanila. Madalas nilang nararamdaman na ang kanilang pribasidad ay &quot;natapakan&quot; noong sila ay bata pa para sumang-ayon. Pakiramdam nila sila ay niloko at pinagsamantalahan ng mga pinagkakatiwalaan nila. Ang mga biktima rin ay maaaring makaranas ng matagalang sikolohikal na trauma. Ito ang nagtutulak sa kanila upang hindi magtiwala sa iba. Ang kakulangan ng kumpiyansa sa iba ay maaaring humantong sa takot sa pakikipagtalik.

==Insesto==

Ang [[insesto]] ay ang sekswal na interaksiyon sa pagitan ng dalawang tao na may kaugnayan bilang [[magkamag-anak]], ngunit hindi kasal. Ito ay maaaring magsimula kapag ang biktima ay bata pa o pagkatapos ng [[pagdadalaga]] o [[pagbibinata]]. Ang [[salarin]] ay karaniwang tinutukoy na [[pedopilyo]], maaaring lalaki o babae at sila ay maaaring mang-abuso ng mga batang kababaihan at kalalakihan.

Ang mga biktima ng insesto ay maaaring mawalan ng tiwala sa iba. Sila ay maaaring makaramdam na walang sinuman ang maaring pagkatiwalaan dahil mismong kanilang mga miyembro ng pamilya ay sinamantala ang kanilang pagkainosente. Sila rin ay wala o kaunti ang nakukuhang kasiyahan sa pakikipagtalik. Ang mga iba ay nakararanas ng malalang pagkatakot sa seksuwal na paglalapat sa kahit na kanino.

==Inseguridad==

Ang ilang mga tao ay maaaring makaranas ng henopobya dahil sa pang-imaheng isyu ng katawan. Ang ilang mga kalalakihan at kababaihan ay maaaring maging lubos na mapag-alala sa kanilang katawan. Maaaring ito ay tungkol sa kaanyuan ng kanilang katawan o sa isang partikular na bahagi. Ang mga babae ay maaring maging may inseguridad o walang kapanatagan kapag hindi nila gusto ang hitsura ng kanilang ''[[labia majora]]'' o ''[[labia minora]]''. Ang mga lalaki naman ay maaaring maging henopobya kapag nagkaroon ng dispunksiyon sa pagtayo ng titi (''erectile dysfunction''). Ang ilan na may isyu ng identidad sa kanilang kasarian ay nagkakaroon din ng takot sa seks.

==Iba pang mga takot==

Ang ilang nakararanas ng henopobya ay dahil sa dala-dalang iba pang takot. Ang ilan ay maaaring may [[nosophobia|nosopobya]], ang takot sa pagkahawa sa isang sakit o [[birus]]. Sila ay maaaring magkaroon din ng [[gymnophobia|himnopobya]], ang takot sa pagiging [[hubad]]. Ang iba ay maaaring magkaroon ng matinding takot kapag nahawakan. Ang mga isyung ito kabilang ang [[stress disorder|dipirensiya ng pagkabalisa]] ay maaring magpakita ng takot sa pkikipagtalik.

==Sintomas==

Ilan sa mga sintomas ng henopobya ay ang pakiramdam ng sindak, takot, at pangamba. Iba pang mga sintomas ay mabilis na tibok ng puso, kapos sa paghinga, panginginig, pagkabalisa, pagpapawis, at pag-iwas sa ibang tao.

==Lunas==

Walang unibersal na paggamot sa henopobya. Ang ilang mga paraan ng paggamit dito ay pagkonsulta sa [[sikyatriko]], [[sikologo]], at nilisensiyahang tagapagpayo. Ang ilang mga tao nakararamdam ng sakit sa pakikipagtalik ay maaaring bumisita sa kanilang duktor o [[hinekologo]]. Ang ilang mga gamot ay maaaring iriseta para sa gamutan ng pobya.

==Tawag sa kasalukuyang kultura==

Ang katagang henopobya ay minsang impormal na ginagamit upang tukuyin ang mga lipunang nagdaan sa represyon o pagsupil na seksuwal sa kulturang popular. Ang ilang mga mas reserbadong lipunan, tulad ng sa [[Estados Unidos]] ay tinataguriang henopobiko ng mga mas liberal sa [[seksuwalidad]].

Ang independiyenteng pelikulang ''[[Good Dick]]'' ay nakasentro sa temang henopobya at paano nito naaapektuhan ang mga batang babae at ang kanilang relasyon sa mga tao. Hindi man tuwiran, ngunit tema rin ng pelikula ang insesto. Ang nasabing pelikula ay isinulat at dinirektahan ni [[Marianna Palaka]] at pinalabas noong 2008.

==Tingnan din==
* [[Erotopobya]]
* [[Aseksuwalidad]]
* [[Pobya]]
* [[Non-sexuality|Kawalan ng seksuwalidad]]

==Mga sanggunian==

*''Sexual intercourse'' sa Britannica.
*Offir, Carole Wade. &quot;Sexual Abuse and Exploitation.&quot; Human Sexuality. New York: Harcourt, 1983. 391-416. Nakalimbag.
*&quot;UCSC Rape Prevention Education: Rape Statistics&quot;. www2.ucsc.edu. https://web.archive.org/web/20071223175149/http://www2.ucsc.edu/rape-prevention/statistics.html. Nakuha noong 2008-01-01. Ang pag-aaral ay ginawa sa Detroit, USA.
*Offir, Carole Wade. &quot;Sexual Abuse and Expoitation.&quot; Human Sexuality. New York: Harcourt, 1983. 391-416. Nakalimbag.
*Offir, Carole Wade. &quot;Sexual Abuse and Expoitation.&quot; Human Sexuality. New York: Harcourt, 1983. 391-416. Nakalimbag.
*Offir, Carole Wade. &quot;Sexual Abuse and Expoitation.&quot; Human Sexuality. New York: Harcourt, 1983. 391-416. Nakalimbag.
*&quot;Child Sexual Abuse&quot;. Medline Plus. U.S. National Library of Medicine,. 2008-04-02. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/childsexualabuse.html.
*Offir, Carole Wade. &quot;Sexual Abuse and Expoitation.&quot; Human Sexuality. New York: Harcourt, 1983. 391-416. Nakalimbag.


[[Kategorya:Seksuwalidad ng tao]]</text>
      <sha1>qctbirv0dq95aq6z8fs3w6011wdyxt8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dororon Enma-kun</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161662</id>
    <revision>
      <id>2212165</id>
      <parentid>2195483</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31878" sha1="b67j3dcz5wls8yp7cfzto4i0h830maw" xml:space="preserve">{{Infobox animanga/Header
| name            =
| image           = Dororon Enma-kun vol2 (1996).jpg
| caption         = Pabalat ng ikalawang bolyum ng ''Dororon Enma-kun'' noong 1996 na ipinapakita ang pangunahing tauhan.
| ja_kanji        = ドロロンえん魔くん
| ja_romaji       =
| genre           = [[Horror fiction|Katatakutan]], [[Komedya]]
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = tv series
| director        = [[Koro Yabuki]]
| producer        = 
| writer          = [[Go Nagai]], [[Masaki Tsuji]], [[Shun-ichi Yukimuro]], [[Tadaaki Yamazaki]]
| music           = 
| studio          = [[Toei Animation]]
| network         = [[Fuji TV]]
| first           = {{Start date|1973|10|04}}
| last            = {{End date|1974|03|28}}
| episodes        = 25
| episode_list    = Talaan ng mga episodyo ng Dororon Enma-kun
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Go Nagai]]
| publisher       = [[Shogakukan]]
| publisher_other = [[Wakagi Shobo]]&lt;br/&gt;[[Asahi Sonorama]]&lt;br/&gt;[[Chuokoron-sha]]&lt;br/&gt;[[Media Factory]]&lt;br/&gt;[[Kodansha]]&lt;br/&gt;[[Goma Books]]
| demographic     = ''[[Shōnen manga|Shōnen]]''
| magazine        = [[Weekly Shōnen Sunday]]
| first           = {{Start date|1973|09|30}}
| last            = {{End date|1974|03|31}}
| volumes         = 3
| volume_list     =
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Go Nagai]]
| illustrator     = [[Tsutomu Oyamada]]
| publisher       = [[Shogakukan]]
| demographic     = [[Children's anime and manga|Kodomo]]
| magazine        = Shougakukan book
| first           = {{Start date|1973|09}}
| last            = {{End date|1974|03}}
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Go Nagai]]
| illustrator     = [[Tsutomu Oyamada]]
| publisher       = [[Shogakukan]]
| demographic     = [[Children's anime and manga|Kodomo]]
| magazine        = Shogakukan no Yochien
| first           = {{Start date|1973|10}}
| last            = {{End date|1974|04}}
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Go Nagai]]
| illustrator     = [[Tadashi Makimura]]
| publisher       = [[Shogakukan]]
| demographic     = [[Children's anime and manga|Kodomo]]
| magazine        = Shogaku Ichinensei
| first           = {{Start date|1973|10}}
| last            = {{End date|1974|03}}
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Go Nagai]]
| illustrator     = [[Tsutomu Oyamada]]
| publisher       = [[Shogakukan]]
| demographic     = [[Children's anime and manga|Kodomo]]
| magazine        = Shogaku Ninensei
| first           = {{Start date|1973|12}}
| last            = {{End date|1974|04}}
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Go Nagai]]
| illustrator     = Go Nagai &lt;br&gt; [[Tsutomu Oyamada]] (last story)
| publisher       = [[Shogakukan]]
| demographic     = [[Children's anime and manga|Kodomo]]
| magazine        = Shogaku Sannensei
| first           = {{Start date|1973|10}}
| last            = {{End date|1974|04}}
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Go Nagai]]
| illustrator     = [[Ken Ishikawa]]
| publisher       = [[Shogakukan]]
| demographic     = [[Children's anime and manga|Kodomo]]
| magazine        = Shogaku Yonnensei
| first           = {{Start date|1973|10}}
| last            = {{End date|1974|04}}
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Go Nagai]]
| illustrator     = [[Yoshimi Hamada]]
| publisher       = [[Shogakukan]]
| demographic     = [[Children's anime and manga|Kodomo]]
| magazine        = Shogaku Gonensei
| first           = {{Start date|1973|10}}
| last            = {{End date|1974|04}}
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Go Nagai]]
| illustrator     = [[Tsutomu Oyamada]]
| publisher       = [[Shogakukan]]
| demographic     = [[Children's anime and manga|Kodomo]]
| magazine        = Shogaku Rokunensei
| first           = {{Start date|1973|10}}
| last            = {{End date|1974|03}}
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Go Nagai]]
| illustrator     = [[Mitsuru Hiruta]]
| publisher       = [[Tokuma Shoten]]
| demographic     = 
| magazine        = TV Land
| first           = {{Start date|1973|10}}
| last            = {{End date|1974|03}}
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| title           = Enma Jigoku
| author          = [[Go Nagai]]
| publisher       = [[Asahi Sonorama]]
| publisher_other = [[Wakagi Shobo]]&lt;br/&gt;[[Asahi Sonorama]]&lt;br/&gt;[[Chuokoron-sha]]&lt;br/&gt;[[Media Factory]]&lt;br/&gt;[[Kodansha]]&lt;br/&gt;[[Goma Books]]&lt;br/&gt;[[ebookjapan]]
| demographic     = ''[[Shōnen manga|Shōnen]]''
| magazine        = [[Manga Shōnen]]
| published       = {{Start date|1978|09}}
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| title           = Doki Doki! Enma-kun
| author          = [[Go Nagai]]
| illustrator     = [[Koichi Hagane]]
| publisher       = [[Shogakukan]]
| demographic     = [[Children's anime and manga|Kodomo]]
| magazine        = [[Coro Coro Comic]]
| first           = {{Start date|1992|08|24}}
| last            = {{End date|1993|02|01}}
| volumes         =
| volume_list     =
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| title           = Dororon Enbi-chan
| author          = [[Go Nagai]]
| publisher       = [[Sanwa Publishing]]
| demographic     = ''[[Seinen manga|Seinen]]''
| magazine        = [[Monthly YoungMan]]
| first           = {{Start date|2000|12}}
| last            = {{End date|2001|06}}
| volumes         = 1
| volume_list     =
}}
{{Infobox animanga/Game
| title           = CR Dororon Enma-kun
| developer       = 
| publisher       = [[NewGin]]
| genre           = [[Pachinko]]
| platforms       = Arcade
| released        = Pebrero 2007
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| title           = Enma vs: Dororon Enma-kun Gaiden
| author          = [[Go Nagai]] (original work) &lt;br&gt; [[Masaki Segawa]]
| illustrator     = Masaki Segawa
| publisher       = [[Shueisha]]
| demographic     = ''[[Seinen manga|Seinen]]''
| magazine        = [[Business Jump]]
| published       = {{Start date|2010|07|21}}
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| title           = Shururun Yukiko Hime-chan feat. Dororon Enma-kun
| author          = [[Sae Amatsu]]&lt;br&gt;[[Go Nagai]] (original work)
| illustrator     = Sae Amatsu
| publisher       = [[Kadokawa Shoten]]
| publisher_en    = 
| demographic     = [[Seinen manga|Seinen]]
| imprint         = 
| magazine        = [[Young Ace]]
| magazine_en     = 
| first           = {{start date|2010|11}}
| last            = 
| volumes         = 1
| volume_list     = 
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = tv series
| title           = Dororon Enma-kun Meeramera
| director        = [[Yoshitomo Yonetani]]
| producer        = 
| writer          = [[Go Nagai]], [[Hiroaki Kitajima]], Yoshitomo Yonetani
| music           = [[Keiichi Suzuki (composer)|Keiichi Suzuki]], [[Moonriders]], [[Starchild Records]]
| studio          = [[Brain's Base]]
| network         = [[Mainichi Broadcasting System|MBS]], [[Tokyo Broadcasting System|TBS]], [[Aichi Television Broadcasting|TV Aichi]], [[TVQ Kyushu Broadcasting]], [[AT-X]]
| first           = {{Start date|2011|04|07}}
| last            = 
| episodes        = 12
| episode_list    = Talaan ng mga episodyo ng Dororon Enma-kun#Dororon Enma-kun MeeraMera (2011)
}}
{{Infobox animanga/Footer}}

Ang {{nihongo|'''''Dororon Enma-kun'''''|ドロロンえん魔くん|Dororon Enma-kun}}, mas kilala sa tawag na ''Satanikus!'', ay isang Hapones na katatakutan na komedyang seryeng [[anime]] at [[manga]] na ginawa ng [[Go Nagai]]. Ito ay isa sa mga kilalang gawa ni Nagai sa buong [[Hapon]], kahit na hindi ito kilala sa ibang panig ng mundo. Noong 2006, makakakuha ito ng isang [[sekuwelyo]] sa ''[[Demon Prince Enma]]'', na kung saan ay bumabaksak sa komdya at nagiging suspensang katatakutang serye. Pagkatapos na mailabas ang OVA, may kasunod na bersyong manga ang inilabas na tinatawag na ''[[Satanikus ENMA Kerberos]]'' ng [[Eiji Toriyama]]. Isang paggawa mula na pinamagatang ''Dororon Enma-kun MeeraMera'' ang sisimulang ipalabas sa Hapon noong Abril 2011.

==Buod==
Si Enma, Yukiko-Hime at Kapaeru ay bahagi ng [[Yokai]]-Patrol. Hinahanap palagi nila ang mga multo na nakatakas sa impiyero papunta sa mundo ng mga tao.&lt;ref&gt;{{cite web
  | last = 
  | first = 
  | authorlink = 
  | author2 = 
  | title = DORORON ENMAKUN (TOEI ANIMATION FILM LIST)
  | work = 
  | publisher = Toei Animation
  | date = 
  | url = http://corp.toei-anim.co.jp/english/film/dororon_enmakun.php
  | format = 
  | doi = 
  | accessdate = 2008-11-14
  | archive-date = 2009-02-17
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20090217210205/http://corp.toei-anim.co.jp/english/film/dororon_enmakun.php
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt;

==Tauhan==
;{{Nihongo|'''Enma-kun'''|えん魔くん}}
:{{animevoices|[[Masako Nozawa]] (1973), [[Kappei Yamaguchi]] (2011)}}

;{{Nihongo|'''Yukiko-Hime'''|雪子姫}}
:{{animevoices|[[Sumie Sakai]] (1973), [[Mamiko Noto]] (2011)}}

;{{Nihongo|'''Kapperu'''|カパエル|Kapaeru}}
:{{animevoices|[[Kaneta Kimotsuki]] (1973), [[Takehito Koyasu]] (2011)}}

;{{Nihongo|'''Chapeauji'''|シャポーじい|Shapōjii}}
:{{animevoices|[[Junpei Takiguchi]] (1973), [[Minoru Inaba]] (2011)}}

;{{Nihongo|'''Tsutomu-kun'''|ツトムくん}}
:{{animevoices|[[Takako Kondo]] (1973), [[Rumi Shishido]] (2011)}}

;{{Nihongo|'''Tobatiri'''|トバッチリ|Tobacchiri}}
:{{animevoices|[[Akira Shimada]] (1973), [[Daiki Nakamura]] (2011)}}

;{{Nihongo|'''Daracura'''|ダラキュラ|Darakyura}}
:{{animevoices|[[Takuzou Kamiyama]] (1973), [[Hideyuki Umezu]] (2011)}}

;{{Nihongo|'''Harumi'''|ハルミ}}
:{{animevoices|[[Reiko Katsura]] (1973), [[Ayako Kawasumi]] (2011)}}

;{{Nihongo|'''Great King Enma'''|閻魔大王|Enma Daiō}}
:{{animevoices|[[Hidekatsu Shibata]] (1973), [[Norio Wakamoto]] (2011)}}

;{{Nihongo|'''''Enbi-chan'''''|艶靡ちゃん}}
:{{animevoices|[[Rumi Shishido]] (2011)}}

==Medya==
===Anime===
{{main|Talaan ng mga episodyo ng Dororon Enma-kun|Demon Prince Enma}}
Ang orihinal na anime ay naipalabas ng [[Toei Animation]] at orihinal na ipinalabas sa [[Fuji TV]] mula {{Start date|1973|10|04}} hanggang {{End date|1974|03|28}}. Ang panimulang tema ay {{Nihongo|&quot;Dororon Enma-kun|ドロロンえん魔くん}} at ang pangwakas na tema ay {{Nihongo|&quot;Be Careful of Ghosts|妖怪にご用心|Yōkai ni go Yōjin}}, na parehang kinanta ni Chinatsu Nakayama. Isang sekuwelyong  [[orihinal na bidyong animasyon]] na manga, ang ''[[Demon Prince Enma]]'', ang naipalabas ng  [[Brain's Base]] at inilabas sa apat na bolyum na inilabas sa pagitan ng 25 Agosto 2006 at 23 Marso 2007. Ang OVA ay nilisensiyahan sa Hilagang Amerika ng [[Bandai Entertainment]]. Isang paggawa muli ng orihinal na serye na pinamagatang {{nihongo|''Dororon Enma-kun Meeramera''|Dororonえん魔くん メ~ラめら}}, ay kasalukuyang inilalabas ng Brain's Base at sisimulang ipalabas sa [[Mainichi Broadcasting System|MBS]] mula 7 Abril 2011. Ang panimulang tema ay {{Nihongo|&quot;Soul Burning at 1,000,000,000°C!!|魂メラめら一兆℃!|Tamashii Meramera Icchō °C!}} ni [[Masaaki Endoh]] at ang Moonriders, habang ang pangwakas na tema ay {{Nihongo|&quot;Everybody's Exhausted ZZZ&quot;|みんなくたばるサァサァサァ|Minna Kutabaru Sasasa}} ng The Moonriders kasama si Yoko.&lt;ref name=&quot;Anime announcement - ANN&quot;&gt;{{cite web
| url         = http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-09-01/go-nagai-dororon-enma-kun-gets-new-anime
| title       = Go Nagai's Dororon Enma-kun Gets New Anime
| work        = News
| accessdate  = 2011-04-10
| author      = 
| date        = 2010-09-01
| publisher   = Anime News Network
| location    = USA
}}&lt;/ref&gt;

===Manga===
Ang pangunahing bersyon ng manga ay orihinal na ininuran sa magasin ng [[Shogakukan]] na''[[Weekly Shōnen Sunday]]'' mula {{Start date|1973|09|30}} hanggang {{End date|1974|03|31}}.&lt;ref name=&quot;Work chronology 1970-74 - Go-mania&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://members2.jcom.home.ne.jp/yashiki_yashiki/1970.html
 |title        = 作品年譜 -1970-
 |accessdate   = 2010-09-06
 |author       = 
 |work         = 
 |publisher    = Go-mania
 |location     = Japan
 |language     = Japanese
 |trans-title  = Work chronology -1970-
 |archive-date = 2012-02-17
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20120217161608/http://members2.jcom.home.ne.jp/yashiki_yashiki/1970.html
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Go Nagai works list 1971-1975 - ebookjapan&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://www.ebookjapan.jp/ebj/nagaigo/works_02.asp
 |title        = Go Nagai works list 1971-1975
 |accessdate   = 2010-09-06
 |work         = Nagai Go Special Corner
 |publisher    = eBOOK Initiative Japan Co. Ltd.
 |location     = Japan
 |language     = Japanese
 |archive-date = 2012-02-17
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20120217174442/http://www.ebookjapan.jp/ebj/nagaigo/works_02.asp
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dororon Enma-kun - mazingerz.com&quot;&gt;{{cite web
| url         = http://www.mazingerz.com/ENMA/ENMA.html
| title       = ドロロンえん魔くん
| accessdate  = 2010-09-06
| author      = 
| work        = 
| publisher   = The World of Go Nagai
| location    = Japan
| language    = Japanese
| trans-title = Dororon Enma-kun
}}&lt;/ref&gt;

Bukod sa beryon ng ''Weekly Shōnen Sunday'', iba pang pag-nunuran ang inilathala sa panahong nagsulputan ang mga pambatang magasin ng Shogakukan at sa ''[[TV Land]]'' ni [[Tokuma Shoten]], na ginuhit ni Nagai at kasama ang kanyang mga katulong.&lt;ref name=&quot;Work chronology 1970-74 - Go-mania&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Go Nagai works list 1971-1975 - ebookjapan&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Dororon Enma-kun - mazingerz.com&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Tadashi Makimura work list&quot;&gt;{{cite web
| url         = http://www5d.biglobe.ne.jp/~m_yokko/makirura.htm
| title       = 真樹村正リスト
| accessdate  = 2010-09-06
| author      = 
| work        = 
| publisher   = 
| location    = Japan
| language    = Japanese
| trans-title = Makimura Tadashi list
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tsutomu Oyamada work list&quot;&gt;{{cite web
| url         = http://www5d.biglobe.ne.jp/~m_yokko/oyamada.htm
| title       = 小山田つとむ　作品リスト
| accessdate  = 2010-09-06
| author      = 
| work        = 
| publisher   = 
| location    = Japan
| language    = Japanese
| trans-title = Oyamada Tsutomu work list
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mitsuru Hiruta work list&quot;&gt;{{cite web
| url         = http://www5d.biglobe.ne.jp/~m_yokko/hiruta.htm
| title       = 蛭田充リスト
| accessdate  = 2010-09-06
| author      = 
| work        = 
| publisher   = 
| location    = Japan
| language    = Japanese
| trans-title = Hiruta Mitsuru work list
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
| '''Magasin''' || '''Orihinal na pagpapatakbo''' || '''Artista'''
|-
| ''Shougakukan book'' || {{start date|1973|09}} – {{End date|1974|03}} || [[Tsutomu Oyamada]]
|-
| ''Shogakukan no Yochien'' || {{start date|1973|10}} – {{End date|1974|04}} || Tsutomu Oyamada
|-
| ''Shogaku Ichinensei'' || {{start date|1973|10}} – {{End date|1974|03}} || [[Tadashi Makimura]]
|-
| ''Shogaku Ninensei'' || {{start date|1973|12}} – {{End date|1974|04}} || Tsutomu Oyamada
|-
| ''Shogaku Sannensei'' || {{start date|1973|10}} – {{End date|1974|03}} || Go Nagai
|-
| ''Shogaku Sannensei'' || {{start date|1974|04}} || Tsutomu Oyamada
|-
| ''Shogaku Yonnensei'' || {{start date|1973|10}} – {{End date|1974|04}} || [[Ken Ishikawa]]
|-
| ''Shogaku Gonensei'' || {{start date|1973|10}} – {{End date|1974|04}} || [[Yoshimi Hamada]]
|-
| ''Shogaku Rokunensei'' || {{start date|1973|10}} – {{End date|1974|03}} || Tsutomu Oyamada
|-
| ''TV Land'' || {{start date|1973|10}} – {{End date|1974|04}} || [[Mitsuru Hiruta]]
|}

====Bolyum====
Ang seryeng nailathala sa ''Weekly Shōnen Sunday'' ay pinagsama sa mga bolyum sa maramihang ulit.&lt;ref name=&quot;Go Nagai's Tankōbon chronology - mazingerz.com&quot;&gt;{{cite web
| url         = http://www.mazingerz.com/comic.html
| title       = 永井豪単行本年表
| accessdate  = 2010-09-06
| author      = 
| work        = 
| publisher   = The World of Go Nagai
| location    = Japan
| language    = Japanese
| trans-title = Go Nagai's Tankōbon chronology
}}&lt;/ref&gt;

*'''Wakagi Shobo''' (''Comic Mate'', 1974)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| '''#''' || '''Petsa ng pagpapalabas'''
|-
| 1 || {{Start date|1974|04|05}}
|-
| 2 || {{Start date|1974|05|05}}
|-
| 3 || {{Start date|1974|06|25}}
|}

*'''Wakagi Shobo''' (''Comic Mate'', 1979)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| '''#''' || '''Petsa ng pagpapalabas'''
|-
| 1 || {{Start date|1979|03|25}}
|-
| 2 || {{Start date|1979|03|25}}
|-
| 3 || {{Start date|1979|03|25}}
|}

*'''[[Asahi Sonorama]]''' (''Sun Wide Comics'', 1985)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| '''#''' || '''Petsa ng pagpapalabas''' || '''ISBN'''
|-
| 1 || {{Start date|1985|09|20}} || {{ISBNT|978-4257960522}}
|-
| 2 || {{Start date|1985|10|25}} || {{ISBNT|978-4257960553}}
|}

*'''[[Chuokoron-sha]]''' (''Chuko Aizoban'', 1991)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| '''#''' || '''Petsa ng pagpapalabas''' || '''ISBN'''
|-
| 1 || {{Start date|1991|07|20}} || {{ISBNT|978-4120020278}}
|}

*'''Chuokoron-sha''' (''Chuko Bunko Comic Han'', 1996)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| '''#''' || '''Petsa ng pagpapalabas''' || '''ISBN'''
|-
| 1 || {{Start date|1996|03|18}} || {{ISBNT|978-4122025714}}
|-
| 2 || {{Start date|1996|03|18}} || {{ISBNT|978-4122025721}}
|}

*'''[[Kodansha]]''' (''KP Comics'', 2003)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| '''#''' || '''Petsa ng pagpapalabas''' || '''ISBN'''
|-
| 1 || {{Start date|2003|08|20}} || {{ISBNT|978-4063530988}}
|-
| 2 || {{Start date|2003|09|24}} || {{ISBNT|978-4063531114}}
|}

*'''[[Goma Books]]''' (''Goma Comics'', 2006)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| '''#''' || '''Petsa ng pagpapalabas''' || '''ISBN'''
|-
| 1 || {{Start date|2006|08|25}} || {{ISBNT|978-4777190515}}
|-
| 2 || {{Start date|2006|10|25}} || {{ISBNT|978-4777190522}}
|}

Ang bersyong ito ay makikita rin sa pormatong [[ebook]] na inilathala ng [[ebookjapan]].&lt;ref name=&quot;Dororon Enma-kun, Nagai Go - eBOOK Initiative Japan&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://www.ebookjapan.jp/ebj/title/1511.html
 |title        = ドロロンえん魔くん
 |accessdate   = 2010-09-06
 |work         = Nagai Go Special Corner
 |publisher    = eBOOK Initiative Japan Co. Ltd.
 |location     = Japan
 |language     = Japanese
 |trans-title  = Dororon Enma-kun
 |archive-date = 2010-07-22
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20100722010532/http://www.ebookjapan.jp/ebj/title/1511.html
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;

===Sekuwelyo===
====Maikling istorya====
*Ang {{Nihongo|'''''Enma Jigoku'''''|炎魔地獄}}, isang [[One-shot (comics)|kuhanang]] istorya, ay inilatahala sa babasahin noong {{Start date|1978|09}} sa ''[[Manga Shōnen]]'' ni Asahi Sonorama.&lt;ref name=&quot;Dororon Enma-kun - mazingerz.com&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Go Nagai works list 1976-1980 - ebookjapan&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://www.ebookjapan.jp/ebj/nagaigo/works_03.asp
 |title        = Go Nagai works list 1976-1980
 |accessdate   = 2010-09-07
 |work         = Nagai Go Special Corner
 |publisher    = eBOOK Initiative Japan Co. Ltd.
 |location     = Japan
 |language     = Japanese
 |archive-date = 2011-07-19
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20110719224829/http://www.ebookjapan.jp/ebj/nagaigo/works_03.asp
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Work chronology 1975-79 - Go-mania&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://members2.jcom.home.ne.jp/yashiki_yashiki/1975.html
 |title        = 作品年譜 -1975-
 |accessdate   = 2010-09-07
 |author       = 
 |work         = 
 |publisher    = Go-mania
 |location     = Japan
 |language     = Japanese
 |trans-title  = Work chronology -1975-
 |archive-date = 2009-10-15
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20091015231219/http://members2.jcom.home.ne.jp/yashiki_yashiki/1975.html
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt; Sa istoryang ito, ang mga tauhan ay tumanda na. Dahil sa kanya itong paglalathala, ang mangang ito ay naitabi sa lahat ng [[tankōbon]] bilang huling istorya kasama ang pamagat na {{Nihongo|'''''Enma Jigoku no Kan'''''|炎魔地獄の巻}}.

*Ang {{Nihongo|'''''Doki Doki! Enma-kun'''''|ドキドキ!えん魔くん}} na iginuhit ni [[Koichi Hagane]] ay isang maikling mangang nailathala ng Shogakukan noong {{Start date|1992|08|24}} sa ''[[Coro Coro Comic]]'' at noong {{Start date|1992|12|01}} at {{End date|1993|02|01}} sa ''Bessatsu Coro Coro Comic Special''.&lt;ref name=&quot;Doki Doki! Enma-kun - Ben's HP&quot;&gt;{{cite web
| url         = http://www5d.biglobe.ne.jp/~m_yokko/dokidokienma.htm
| title       = ドキドキえん魔くん
| accessdate  = 2010-09-07
| author      = 
| work        = 
| publisher   = 
| location    = Japan
| language    = Japanese
| trans-title = Doki Doki Enma-kun
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;1992-nen Betsu Koro new year, spring and summer issues&quot;&gt;{{cite web
| url         = http://www5d.biglobe.ne.jp/~m_yokko/92z.htm
| title       = コロコロコミック増刊号
| accessdate  = 2010-09-07
| author      = 
| work        = 92年別コロ
| publisher   = 
| location    = Japan
| language    = Japanese
| trans-title = Coro Coro Comic Special Issue
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;1992 Betsu Koro months 2-12&quot;&gt;{{cite web
| url         = http://www5d.biglobe.ne.jp/~m_yokko/92b.htm
| title       = 別冊コロコロコミックスペシャル
| accessdate  = 2010-09-07
| author      = 
| work        = 92年別コロ
| publisher   = 
| location    = Japan
| language    = Japanese
| trans-title = Bessatsu Coro Coro Comic Special
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vintage Mainichi Nyuka Joho&quot;&gt;{{cite web
| url    = http://www.mandarake.co.jp/information/weblog/spr/vin/nicky.cgi?page=33
| title    = ヴィンテージ 毎日入荷情報
| accessdate    = 2010-09-07
| author    = 
| work    = 
| publisher    = 
| location    = Japan
| language    = Japanese
| trans-title    = 
| archive-date    = 2011-07-19
| archive-url    = https://web.archive.org/web/20110719230125/http://www.mandarake.co.jp/information/weblog/spr/vin/nicky.cgi?page=33
| url-status    = dead
}}&lt;/ref&gt;

*Ang {{Nihongo|'''''Enma vs: Dororon Enma-kun Gaiden'''''|炎魔VS〜ドロロンえん魔くん外伝〜}}, ay isang [[seinen manga]] ni [[Masaki Segawa]], ay isang 38-pahinang isang kuhanang inilathala noong {{Start date|2010|07|07}} na inilathala ng [[Shueisha]] sa ''[[Business Jump]]''.&lt;ref name=&quot;Masaki Segawa remake of Go Nagai's Dororon Enma-kun&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://www.excite.co.jp/News/comic/20100707/NatalieComic_34406.html
 |title        = 永井豪「ドロロンえん魔くん」をせがわまさきがリメイク
 |accessdate   = 2010-09-07
 |author       = 
 |work         = 
 |publisher    = Excite Japan
 |location     = Japan
 |language     = Japanese
 |trans-title  = Masaki Segawa remake of Go Nagai's Dororon Enma-kun
 |archive-date = 2011-06-10
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20110610155534/http://www.excite.co.jp/News/comic/20100707/NatalieComic_34406.html
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Enma vs - Masaki Segawa&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://segawa-page.way-nifty.com/iiwake/2010/07/vs-bf84.html
 |title        = 炎魔VS
 |accessdate   = 2010-09-07
 |author       = Segawa, Masaki
 |work         = 
 |publisher    = Masaki Segawa's official webpage
 |location     = Japan
 |language     = Japanese
 |trans-title  = Enma vs
 |archive-date = 2011-08-26
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20110826235218/http://segawa-page.way-nifty.com/iiwake/2010/07/vs-bf84.html
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Enma vs - natalie&quot;&gt;{{cite web
| url         = http://natalie.mu/comic/news/34406
| title       = 永井豪「ドロロンえん魔くん」をせがわまさきがリメイク
| accessdate  = 2010-09-07
| date        = 2010-07-07
| author      = 
| work        = 
| publisher   = natalie
| location    = Japan
| language    = Japanese
| trans-title = Go Nagai's Dororon Enma-kun has a remake by Masaki Segawa
}}&lt;/ref&gt;

====Dororon Enbi-chan====
Ang {{Nihongo|'''''Dororon Enbi-chan'''''|どろろん艶靡ちゃん}}, na inilatahal mula {{Start date|2000|12}} hanggang {{End date|2001|06}} sa magasing ''[[Monthly YoungMan]]'' ni [[Sanwa Publishing]].&lt;ref name=&quot;Ero magazines - mazingerz.com&quot;&gt;{{cite web
| url         = http://www.mazingerz.com/magazine/ERO.html
| title       = エロ雑誌
| accessdate  = 2010-09-07
| author      = 
| work        = 
| publisher   = The World of Go Nagai
| location    = Japan
| language    = Japanese
| trans-title = Erotic magazines
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Go Nagai works list 1991-2000 - ebookjapan&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://www.ebookjapan.jp/ebj/nagaigo/works_05.asp
 |title        = Go Nagai works list 1991-2000
 |accessdate   = 2010-09-07
 |work         = Nagai Go Special Corner
 |publisher    = eBOOK Initiative Japan Co. Ltd.
 |location     = Japan
 |language     = Japanese
 |archive-date = 2011-07-19
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20110719224909/http://www.ebookjapan.jp/ebj/nagaigo/works_05.asp
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Work chronology 2000-2004 - Go-mania&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://members2.jcom.home.ne.jp/yashiki_yashiki/2000.html
 |title        = 作品年譜 -2000-
 |accessdate   = 2010-09-07
 |author       = 
 |work         = 
 |publisher    = Go-mania
 |location     = Japan
 |language     = Japanese
 |trans-title  = Work chronology -2000-
 |archive-date = 2011-07-16
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20110716145308/http://members2.jcom.home.ne.jp/yashiki_yashiki/2000.html
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt; This is an adult-restricted [[erotic]] [[comedy]].

=====Bolyum=====
{{Graphic novel list/header
 | OneLanguage = yes
}}
{{Graphic novel list
 | VolumeNumber    = 1
 | RelDate         = {{Start date|2001|11|17}}
 | ISBN            = 978-4883561025
}}
{{Graphic novel list/footer}}

====Kikoushi Enma====
{{Main|Demon Prince Enma}}
Ang {{Nihongo|'''''Kikoushi Enma'''''|鬼公子炎魔|kikōshi Enma|''Demon Prince Enma''}} ay isang sekuwelyo ng orihinla na manga ni Go Nagai na may papatandang tono, na kung saan ang mga tauhan ay hindi na mga bata na inilathala sa ''[[Magazine Z]]'' ng [[Kodansha]] mula noong {{Start date|2006|03|25}} (cover date {{Start date|2006|05}}) hanggang {{End date|2006|05|26}} (cover date {{Start date|2006|07}}.)&lt;ref name=&quot;Dororon Enma-kun - mazingerz.com&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Go Nagai works list 2001- - ebookjapan&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://www.ebookjapan.jp/ebj/nagaigo/works_06.asp
 |title        = Go Nagai works list 2001-
 |accessdate   = 2010-09-07
 |work         = Nagai Go Special Corner
 |publisher    = eBOOK Initiative Japan Co. Ltd.
 |location     = Japan
 |language     = Japanese
 |archive-date = 2011-07-19
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20110719225140/http://www.ebookjapan.jp/ebj/nagaigo/works_06.asp
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Work chronology 2005-2009 - Go-mania&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://members2.jcom.home.ne.jp/yashiki_yashiki/2005.html
 |title        = 作品年譜 -2005-
 |accessdate   = 2010-09-07
 |author       = 
 |work         = 
 |publisher    = Go-mania
 |location     = Japan
 |language     = Japanese
 |trans-title  = Work chronology -2005-
 |archive-date = 2009-10-15
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20091015230936/http://members2.jcom.home.ne.jp/yashiki_yashiki/2005.html
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;

====Satanikus ENMA Kerberos====
{{Main|Satanikus ENMA Kerberos}}
Ang {{Nihongo|'''''Satanikus ENMA Kerberos'''''|Satanikus ENMA ケルベロス|satanikus enma keruberosu|}} ay isang sekuwelyo ng ''Kikoushi Enma'' ni [[Eiji Karasuyama]] na inilathala sa ''Magazine Z'' ng Kondasha mula noong {{Start date|2007|06|26}} (cover date {{Start date|2007|08}}) hanggang {{End date|2009|01|26}} (cover date {{Start date|2009|03}}.)&lt;ref name=&quot;Magazine Z 2007-07-08&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://www.kodansha.co.jp/zhp/index.html
 |title       = 「月刊マガジンZ」オフィシャルサイト
 |accessdate  = 2010-09-07
 |author      = 
 |work        = 
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20070708090305/http://www.kodansha.co.jp/zhp/index.html
 |archivedate = 2007-07-08
 |publisher   = Kodansha
 |location    = Japan
 |language    = Japanese
 |trans-title = Monthly Magazine Z official site
 |url-status  = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Magazine Z #2009-03&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://kc.kodansha.co.jp/magazine/index.php/18341
 |title        = マガジンＺ｜TOP｜講談社コミックプラス
 |accessdate   = 2010-09-07
 |author       = 
 |work         = 
 |publisher    = Kodansha
 |location     = Japan
 |language     = Japanese
 |trans-title  = Magazine Z / Top / Kodansha Comic Plus
 |archive-date = 2010-08-12
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20100812044848/http://kc.kodansha.co.jp/magazine/index.php/18341
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;

====Shururun Yukiko Hime-chan: feat. Dororon Enma-kun====
Ang {{nihongo|'''''Shururun Yukikohime-chan feat. Dororon Enma-kun'''''|シュルルン雪子姫ちゃん feat.ドロロンえん魔くん}} ay isang seinen manga na isinulata at iginuhit ni [[Sae Amatsu]] at inilabas kasabay ng  ''Dororon Enma-kun Meeramera''.&lt;ref name=&quot;Go Nagai's Dororon Enma-kun Gets New Anime (Updated) - ANN&quot;&gt;{{cite web
| url         = http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-09-01/go-nagai-dororon-enma-kun-gets-new-anime
| title       = Go Nagai's Dororon Enma-kun Gets New Anime (Updated)
| accessdate  = 2010-09-07
| date        = 2010-09-01
| author      = 
| publisher   = Anime News Network
| location    = USA
}}&lt;/ref&gt; It was serialized on [[Kadokawa Shoten]]'s magazine ''[[Young Ace]]'' from {{start date|2010|10|04}} (cover date {{start date|2010|11}})&lt;ref name=&quot;Manga start - ebookjapan&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://www.ebookjapan.jp/ebj/nagaigo/news.asp
 |title        = 最新ニュース
 |accessdate   = 2011-04-10
 |author       = 
 |work         = 永井豪スペシャルコーナー
 |publisher    = eBOOK Initiative Japan Co. Ltd.
 |location     = Japan
 |language     = Japanese
 |trans-title  = Latest news
 |archive-date = 2011-07-19
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20110719225234/http://www.ebookjapan.jp/ebj/nagaigo/news.asp
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt; to {{end date|2011|03|04}} (cover date {{end date|2011|04}}).

=====Bolyum=====
{{Graphic novel list/header
 | OneLanguage = yes
}}
{{Graphic novel list
 | VolumeNumber    = 1
 | RelDate         = {{Start date|2011|04|04}}
 | ISBN            = 978-4047156784
}}
{{Graphic novel list/footer}}

==Talababa==
{{reflist}}

==Mga kawing panlabas==
*{{ann|anime|1321}}
*[http://www.mazingerz.com/ENMA/ENMA.html ''Dororon Enma-kun''] at ''The World of Go Nagai'' webpage {{ja icon}}
*[http://www.d-world.jp/dv/gonagai.php?action=dororon ''Satanikus!'']{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[D/visual]] {{it icon}}
*[http://www.toei-anim.co.jp/lineup/tv/emma/ ''Dororon Enma-kun Toei Animation Website''] Official site (TV) {{ja icon}}
*[http://starchild.fm/special/en/enma/ ''Dororon Enma-kun Meeramera'' official website]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110414190932/http://starchild.fm/special/en/enma/ |date=2011-04-14 }}
*[http://www.starchild.co.jp/special/dororon-enmakun/ ''Dororon Enma-kun Meeramera'' official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515154912/http://www.starchild.co.jp/special/dororon-enmakun/ |date=2011-05-15 }} {{ja icon}}
*{{ann|anime|id=12267|title=Dororon Enma-kun Meeramera}}

&lt;!-- Categories and transwikis --&gt;

{{DEFAULTSORT:Dororon Enma-Kun}}
[[Kategorya:Komedyang anime at manga]]
[[Kategorya:Katatakutang anime at manga]]
[[Kategorya:Manga ng 1973]]
[[Kategorya:Anime ng 1973]]
[[Kategorya:Manga ng 2010]]
[[Kategorya:Anime ng 2011]]</text>
      <sha1>b67j3dcz5wls8yp7cfzto4i0h830maw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gutom na henerasyon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166312</id>
    <revision>
      <id>2212226</id>
      <parentid>2204553</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2984" sha1="5aj09ni0coybfo7z8i72wvn0nhit01a" xml:space="preserve">{{Orphan|date=Disyembre 2013}}

Ang '''gutom na henerasyon''' ([[wikang Ingles|Ingles:]] '''''hungryalism''''' o '''''hungry generation''''') ay isang kilusan sa [[panitikan]]g [[Bengal]]. Nagsimula noong 1961 sa pamamagitan ng ng apatang grupong Hungryalista na sina Shakti Chattopadhyay, Malay Roy Choudhury, Samir Roychoudhury at Debi Roy alias Haradhon Dhara, sa [[Kolkata]], [[Indiya]].

== Mga sikat na Hungryalista ==

* '''Malay Roy Choudhury'''
* '''Shakti Chattopadhyay'''
* '''Samir Roychoudhury'''
* '''Debi Ray'''
* '''Subimal Basak'''
* '''Tridib Mitra'''
* '''Falguni Ray'''
* '''Utpalkumar Basu'''
* '''Binay Majumdar'''
* '''Basudeb Dasgupta'''
* '''Anil Karanjai'''
* '''Rabindra Guha'''
* '''Pradip Choudhuri'''
* '''Subhas Ghose'''
* '''Subo Acharya'''

== Mga sanggunian ==

* '''Hungry, Shruti and Shastravirodhi Movements''' (1986). Isinulat ni Dr. Uttam Das, [[Kolkata]] University, Calcutta, India.
* '''Hungryalist Movement and Malay Roy Choudhury's Poetry''' (2007). Isinulat ni Dr. Bishnucharan Dey, Assam University, Silchar, India.
* '''Hungryalist Movement and Anti-Establishment''' (2007). Isinulat ni Dr. Swati Banerjee, Rabindra Bharati University, [[Kolkata]], India.
* '''Hungryalist Manifestoes''' (2007). Edit ni Ebadul Haque, Aabar Esechhe Firey Publishers, Murshidabad, India.

== Mapagkukunan ==

* City Lights Journal #1 #2 &amp; #3 (1963-66) San Francisco. Patnugot ni Lawrence Ferlinghetti.
* El Corno Emplumado #9 #10 &amp; #13 (1964-65) Buenos Aires. Patnugot ni Margaret Randall.
* Kulchur #15 (1964). New York. Patnugot ni Lita Hornick.
* Evergreen Review #35 (1965). New York. Patnugot ni Barney Rosset.
* Salted Feathers #5 #8 &amp; #9 (1965-67). Portland, Ohio. Patnugot ni Lee Altman &amp; Dick Bakken.
* Iconolatre #10 (1968). New York. Patnugot ni Allan De Loach.
* Kabitirtha (Hulyo 2003). [[Kolkata]]. Patnugot ni Utpal Bhattacharjee.
* Amritalok (Nobyembre 2003). Midnapore, India. Patnugot ni Samiran Majumdar.
* Ekaler Raktakarabi (Hunyo 2004). [[Kolkata]]. Patnugot ni Pradip Bhattacharjee.
* Ebang (Agosto - Oktubre 2004). [[Kolkata]]. Patnugot ni Dhurjati Chanda.

== Panlabas na mga ugnay ==
* [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,830799,00.html TIME magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120202021701/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,830799,00.html |date=2012-02-02 }}
* [http://www.kaurab.com/english/bengali_poetry/Hungry-Generation Mga larawan ng mga Hungryalista] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727021816/http://www.kaurab.com/english/bengali_poetry/Hungry-Generation/ |date=2011-07-27 }}
* [http://thewastepaper.blogspot.com Hungryalismo at Allen Ginsberg]
* [http://www.outsiderwriters.org/archives/5344 Interbyu kay Malay Roy Choudhury]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002230130/http://www.outsiderwriters.org/archives/5344 |date=2011-10-02 }}

[[Kategorya:Tula]]
[[Kategorya:India]]
[[Kategorya:Kolkata]]
[[Kategorya:Dula]]
[[Kategorya:Nobela]]</text>
      <sha1>5aj09ni0coybfo7z8i72wvn0nhit01a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>History Channel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181914</id>
    <revision>
      <id>2212234</id>
      <parentid>2205058</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:39:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20754" sha1="h6jj3uzhvdenl3lygzusml3osko67hc" xml:space="preserve">{{for other uses|see|History (paglilinaw) § Television}}
{{Infobox television channel
|name = History
|logo = History Logo.svg
|logo_alt =
|logo_size = 250px
|slogan =
|country = Estados Unidos
|area = Nationwide&lt;br&gt;Canada (Rogers Cable)
|launch_date = {{start date|1995|1|1}}
|owner = [[A&amp;E Global Media]]
|former_names =
|headquarters = 235 E. 45th St., New York City, New York, U.S.
|picture_format = [[1080i]] ([[HDTV]])
|sister_channels = [[Military History (TV channel)|Military History]]&lt;br /&gt;[[History en Español]]&lt;br /&gt;[[History TV18]]
|web = {{url|www.history.com/ www.history.com}}
|terr_serv_1 = Selective TV Inc.&lt;br/&gt;'''([[Alexandria, Minnesota|Alexandria, MN]])'''
|terr_chan_1 = K52DZ (Channel 52)
|sat_serv_1=[[DirecTV]]
|sat_chan_1=Channel 269 (SD/HD)&lt;br /&gt;Channel 1269 (VOD)
|sat_serv_2=[[Dish Network]]
|sat_chan_2=Channel 120 (SD/HD)
|sat_serv_3=[[Dish Network Mexico]]
|sat_chan_3=Channel 409 (956 in HD)
|sat_serv_4=[[DStv]]
|sat_chan_4=Channel 254
|sat_serv_5=[[Astro (Malaysian satellite television)|Astro]] (Malaysia)
|sat_chan_5=Channel 555 (SD)&lt;br /&gt;Channel 575 (HD)
|sat_serv_6=[[Skylife]] (Korean)
|sat_chan_6=Channel 82(HD)
|cable_serv_1      = Available on most American cable systems
|cable_chan_1 = Check local listings for details
|cable_serv_2    = [[Verizon FiOS]]
|cable_chan_2    = Channel 128 (SD) &lt;br/&gt; Channel 628 (HD)
|cable_serv_3    = [[Time Warner Cable]]
|cable_chan_3    = Channel 40
}}

Ang '''History''' (dating at karaniwang kilala bilang '''History Channel''') ay isang American [[pay television network]] at ang flagship channel ng [[A+E Global Media]], isang joint venture sa pagitan ng [[Hearst Communications]] at ng [[Disney Entertainment Television]] division ng [[Disney Entertainment]] segment ng [[Walt Disney Company]].

== Kasaysayan ==
Ang History ay inilunsand noong 1 Enero 1995 (bilang History Channel).&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121105164244/http://www.highbeam.com/doc/1G1-16041231.html Winfrey, Lee. &quot;Golf Channel tees off Tuesday, joining History Channel as new cable fare&quot;], [[Knight Ridder/Tribune News Service]], 16 Enero 1995. Retrieved 28 Pebrero 2011 from HighBeam Research.&lt;/ref&gt; .  Ang nagmamay-ari ng estasyon ay ang  [[A&amp;E Television Networks]], pinagsamang kompanya ng [[Hearst Entertainment]], [[Disney-ABC Television Group]] at ng [[NBC Universal]] ([[Comcast]]),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aetn.com/about.html|title=About AETN|publisher=AETN.com|accessdate=4 Agosto 2007|archive-date=2007-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070809221814/http://www.aetn.com/about.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; na ipinapalabas, sa iba’t ibang paraan sa  [[Kanada]], [[Alemanya]], [[Inglatera]], [[Australya]], [[Niyusiland]], [[Portugal]], [[Irlanda]], [[Israel]], [[Espanya]], [[Poland]], [[Italya]], [[Turkey]], [[Olanda]], [[Belgium]], [[Romanya]], [[Serbya]], [[Timog Africa]] and [[Latin Amerika]]. Ang estasyon ay naroon din sa  [[Timog Asia]] sa pagitan ng isang ugnayan ng  [[STAR TV]] at [[AETN International]] hanggang 21 Nobyembre 2008. Ang estasyong ay patuloy na nagbibigay ng kalakasang marka sa Estados Unidos na maikukumpara or hihigitan pa ang A&amp;E Network. Noong 16 Pebrero 2008, nailunsad ang bagong logo sa pang Amerikanong pagsusubaybay sa estasyon. Habang pinatili ang simbolong “H” ang tatsulok na hugis sa kaliwang bahaga ng logo ay nagsisilbing pangsulong na pindutan para sa mga animasyon kapag patalastas at mga palabas. Noong 20 Marso 2008, tinanggal The History Channel ang “The” at “Channel” sa pangalan nito at itinira ang payak na pangalang “History”&lt;ref&gt;International Herald Tribune [https://web.archive.org/web/20080804054616/http://www.iht.com/articles/ap/2008/03/20/arts/TV-History-Channel.php Television's The History Channel Drops 'The' and 'Channel' from Its Name, Keeps History] 20 Marso 2008&lt;/ref&gt;

== Mga Programa ==
{{Main|Talaan ng mga palabas ng History Channel}}
{{POV section|date=Pebrero 2012}}
Ang mga palabas sa Estasyon ay may malawak na saklaw ng panahon at paksa habang ang mga magkakaparehas na paksa ay kadalasang naisasangguni  sa mga linggo na may tema or minsan ay mga pangarawaraw na marathon. Ito ay nasusubaybayan  ng mahigit walong milyong sambahayan. Ang mga paksa sa nasabing estasyon ay tungkol sa kasaysayan ng military, medyebal na kasaysayan, ang ikalabing walo, ikalabing siyam, ikadalawampu, at ika dalawampu’t isang siglo, mga makabagong inhenyerehiya, mga makasaysayang talambuhay, metapisikong paksa, kathang isip na nilalang, halimaw, UFOs, mga nilalang galing sa labas n gating mundo, mga drayber ng mga trak, mga nangangaso ng buwaya, mga sanglaan, mga naghahanap ng mga kakaiba at pambihirang mga bagay, relihiyon, mga sakuna, at mga eksenang nagbibigay pansin sa katapusan ng mundo; kung saan marami sa mga dokumentaryong nagawa ay isinalaysay ni [[Edward Herrmann]]. Ang Ibang mga programa ay naghahalintulad ng mga kapanahong kultura at mga teknolohiya noong nakaraan, habang ang ibang mga palabas ay nagbibigay diin sa mga paksang teoryang pagsasabwatan, mga interpretasyon ukol sa relihiyon, mga haka-haka tungkol sa mga UFO at iba’t ibang palabas na makatotohanan. Sa kabilang banda, ang History Channel ay nagpalabas ng iba’t ibang pelikula tungkol kay Nostradamus, sa mga spekulasyon tungkol sa katapusan ng mundo na nagpapakita ng iba’t ibang teorya  ngayong 2012, nagpahayag din sila ng mga pelikula na pinamagatang ''[[Decoding the Past]]'' (2005–2007), ''2012, End of Days'' (2006), ''[[Last Days on Earth]]'' (2006), ''Seven Signs of the Apocalypse'' (2007), and ''Nostradamus 2012'' (2008).&lt;ref&gt;See its own online publicity for its ''Armageddon'' series [http://www.history.com/shows/armageddon here]&lt;/ref&gt;

==Ebalwayson at Kritisismo==
Ang History noon, particular noong 1990’s, ay pabirong tinukoy bilang &quot;The [[Adolf Hitler|Hitler]] Channel&quot;&lt;ref&gt;Schone, Mark. [http://www1.salon.com/may97/media/media970508.html &quot;All Hitler, All the Time&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120129163121/http://www1.salon.com/may97/media/media970508.html|date=2012-01-29}}, [[Salon.com]], 8 Mayo 1997.&lt;/ref&gt; dahil sa malawakang mga programa nito  tungkol sa [[Ika-2 Digmaang Pandaigdig]], kung saan nailipat na ang mga paksang pangmilitar sa mga ibang kompanyang kaakibat ng History. [[Military History (TV channel)|Military History]],at ang estasyon ngayon at naglalabas na ng mga iba’t ibang mga paksa ukol sa kasay at sa mga pangyayari sa hinaharap.

Ang pang Estados Unidos na nakabaseng estasyon ay nakatanggap rin ng mga puna dahil sa pagkakaroon ng mga bias ukol sa pang [[History of the United States|Amerikanong Kasaysayan]]&quot;, sa kabilang banda ang isa pang kaikabat na estasyon na, [[History International]], International ay mayroon mas malawak na mga programa tungkol  sa mga kasaysayan ng mga bansa sa labas ng Estados Unidos. Noong 2001, ang History International ay pinalitan ng pangalang [[History 2|H2]]at muling nagkaroon ng mas maraming detalye ukol sa kanilang bansa.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/guide03/explore1.html|title=Time traveler's guide to the Roman Empire|publisher=Channel4.com|quote=The History Channel:
The website of the American cable channel has a bias towards American history, as evidenced by Extreme History with Roger Daltrey|accessdate=4 Agosto 2007}}&lt;/ref&gt;

Ang estasyon ay muling pinuna ni Stanley Kutner dahil sa mga kontrobersiyal na palabas na pinamagatang ''[[The Men Who Killed Kennedy]]'' noon 2003; Si Kutner ay isa sa tatlong mga manananaysay na naisapwesto upang magkaroon ng kaukulang pangsusuri nag nasabing dokumentaryo kung saan ang estasyon ay pumayag na wag na ulet palabasin ang kontrobersiyal na palabas. Sa kabilang banda, ang mga programa gaya ng &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hnn.us/articles/4504.html|title=Why the History Channel Had to Apologize for the Documentary and the fact that it doesnt show history that Blamed LBJ for JFK's Murder|author=Stanley Kutner|publisher=History News Network|date=4 Hulyo 2004|accessdate=4 Agosto 2007|quote=The History Channel has made a start in the right direction as it has totally disavowed the program and publicly promised it never will be shown again.}}&lt;/ref&gt;  ''[[Modern Marvels]]'' Marvels ay pinuri para sa kanilang presentasyon dahil sa magandang paglalathala ng mga makabong istraktura at mga detalyadong mga impormasyon na nakakapag bigay aliw sa mga manonood.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdtalk.com/reviews/read.php?ID=28158|title=Modern Marvels: Technology|author=Scott Weinberg|publisher=''DVD Talk''|date=29 Mayo 2007|accessdate=4 Agosto 2007|quote=If you're trying to throw your kids a little education, but in a fast-paced and colorful presentation, these &quot;Modern Marvels&quot; series come pretty highly recommended. Then again, I'm a mid-30s guy and I'm learning tons of new stuff from these programs.}}{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Sa mga ibang serye naman, kasama na ang mga palabas na  ''[[Ice Road Truckers]]'', ''[[Ax Men]]'' and ''[[Pawn Stars]]'' ay humataw naman ng matataas na marka sa Estados Unidos kahit na may mga iba’t ibang mga puna dahil sa pagiging hindi angkop sa kasaysayan ng mga nasabing palabas. Si Brad Lockwood, naging mahalaga ang papel sa [[Forbes|Forbes.com]] .&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite web|last=Lockwood|first=Brad|title=High Ratings Aside, Where's the History on History?|url=http://www.forbes.com/sites/bradlockwood/2011/10/17/high-ratings-aside-wheres-the-history-on-history/|work=10/17/2011|publisher=Forbes|accessdate=21 Marso 2012}}&lt;/ref&gt; , ay pinuna ang Estasyon sa pagkakaroon ng mga programa ukol sa mga halimaw, nilalang na wala sa ating mundo at mga pagsasabwatang teorya kung saan inilahad niya ang mga magandang pagtanggap ng mga tao ay nagbibigay diin na magkaroon ng aliw imbis na mga programang pangkasaysayan lamang.  Ang senator naman ng Estados Unidos na si [[Chuck Grassley]] ay naglahad na ang mga programa ng History ay nagkukulang ng mga impormasyon at nilalamang pangedukasyon at pangkasaysayan.&lt;ref&gt;Malone, Noreen (20 Marso 2012). [http://nymag.com/daily/intel/2012/03/brief-history-of-chuck-grassleys-history-with-the-history-channel.html A brief history of Chuck Grassley's history with the History Channel]. ''New York'' magazine. Retrieved 2 Abril 2012.&lt;/ref&gt;

Dumako tayo sa libro ni Peter Lemesurier na 2012: It's Not the End of the World, inilihad niya dito na ang serye ng nasabing estasyon ukol kay Nostradamus ay kathang isip at walang saysay. Binatikos rin niya ang mga nakakalitong mga puna ukol sa paghahayag ng katapusan ng mga Maya at ang pangkalawakang paghahanay na inilahad ni John Major Henkins kung saan inilarawan niya na ito ang magiging mitsa ng katapusan.

Noong Disyembre 2011, ang Politifact ay nagbigay sa History Channel ng pahayag na ang kongreso ng Estados Unidos ay nanatiling bukas nung pasko na una sa 67 na taon nito kung saan nagkaroon ito ng mababang markang pagtanggap dahil hindi ito makatotohanan. Ang pahayag ay unang nailathala sa palabas ng estasyon na  “Christmas Unwrapped - The History of Christmas” kung saan nakuha rin ito ng [[American Civil Liberties Union|American Civil Liberties Union's]] at ang Comedy Central na may palabas na Daily Show. Noong susunod na araw, nagpahayag ang Daily Show na pagkakamali nilang nagtiwala agad sila sa mga sinabi ng History.

== Ibang Uri ==

=== DVD ===
*''The Unknown Hitler'' DVD collection,&lt;ref&gt;The History Channel Online Store: [http://store.aetv.com/html/product/index.jhtml?id=76782  The Unknown Hitler DVD Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106023116/http://store.aetv.com/html/product/index.jhtml?id=76782 |date=2007-11-06 }}&lt;/ref&gt; including ''[[Hitler and the Occult]]''
*''Dogfight: Serye 1'' DVD set
* ''The Great Depression'' Koleksiyong DVD

=== Larong Pang Video ===
*''The History Channel: Great Battles of Rome''
*''[[The History Channel: Civil War – A Nation Divided]]''
*''[[Kuma Reality Games|''The History Channel: ShootOut! - The Game'']]''
*''[[Dogfights: The Game|''The History Channel: Dogfights - The Game'']]''
*''[[The History Channel: Battle for the Pacific]]''
*''[[History Civil War: Secret Missions]]''
*''The History Channel: Lost Worlds''
*''The History Channel: Battle of Britain 1940''
*''The History Channel: Crusades - Quest for Power''
*''The History Channel: Alamo - Fight for Independence
*''The History Channel: Civil War - Great Battles''
*''The History Channel: Digging for Truth''

== International ==

=== Hilagang America ===

==== Kanada ====
Ang History ay di dapat magbigay kalituhan kung ikukumpara sa , '''[[History Television]]'''. na isang serbisyo na gawa sa Kanada. Noong unang mga taon na inilabas ito, isiniad na hindi ito pwedeng mapanuod sa kanada dahil sa mga patalastas ng nasabing Estasyong na iniimport papuntang Canada gaya ng A&amp;E.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lisnews.com/index.pl?issue=20040722&amp;mode=|title=Librarian and Information Science News|publisher=LIS News|accessdate=4 Agosto 2007|quote=I always wondered why the History Channel commercials said not available in Canada.}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Europa ===

==== Olanda====
Ang bersyon ng mga Olandes ay nailahad noong mayo 1, 2007. Itong Bersyon na ito at naikalat ni  [[Chello Benelux]] (isang subdivision ng [[Chellomedia]]).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.broadbandtvnews.com/2007/04/05/history-channel-comes-to-benelux/|title=History Channel comes to Benelux|date=5 Abril 2007|publisher=Broadband TV News|author=Robert Briel}}&lt;/ref&gt; . Noong Enero, 2008 naman, ang History HD ay nailahad sa Olanda kung saan ito ay mapapanuod sa mga estasyong UPC Netherlands at Ziggo. Maari rin itong masubaybayan sa  [[IPTV]] [[KPN]].

==== Poland ====
Ang bersion naman ninyo sa Poland ay nailahad nong 9 Abril 2008 na maaring mapanuod sa mga estasyong  [[Aster (cable network)|Aster]], [[Dialog (cable network)|Dialog]], [[Toya (cable network)|Toya]] at [[UPC Polska]]. Simula 2 Nobyembre 2009 napapanuod na rin ito sa [[Cyfra+]] platform sa estasyon.

==== Scandinavia ====
Ang bersyong pang scandinabyan ay nailunsan noong Setyembre 1997, kung saan ito ay maaring mapanuod ng tatlong oras hanggang apat na oras kada isang araw sa  [[Viasat]] platform. Noong una ay mayroon pagbabahagi ng oras kasama ang [[TV1000 Cinema]], ngunit napalitan rin ng Swedish  [[TV8 (Sweden)|TV8]] na estasyon at nagpatuloy na mapalabas hanggang 2004 noong mailunsad ang sariling pangkasaysayang estasyon na [[Viasat History]], , sa rehiyon ng Nordic at naipasara ang History Channel. Noong 1 Pebrero 2007, muling naibalik ang estasyon sa Denmark, Norway, Finland at Sweden noong naipalabas ang bersyon sa UK bilang isang channel sa [[Canal Digital]] satellite platform.{{Citation needed|date=Oktubre 2010}}satellite na istraktura.

Nailunsad ang History Channel noong 1 Pebrero 2007 sa Canal Digital DTH satellite package para sa mga manonood sa Norway, Sweden, Denmark at Finland. Ang nasabing estasyon ay nailunsad  ng History Channel UK, A&amp;E kaakibat ang BSkyB. Kahit na ipinalabas ito sa wikang Ingles, ang estasyon ay  nakaskedyul na iba kaysa sa bersyon ng UK. May mga iba ring mga ibang bersyon ang The History Channel sa Subsaharan Afrika at Gresya. [[The Biography Channel]] and [[Crime &amp; Investigation Network]] ay ilulunsad na rin sa Nordic market. {{Citation needed|date=Oktubre 2010}}

=== Asya ===
{{Main|History (Southeast Asian TV channel)}}
Ang History Channel ay nagsimulang  ipalabas sa India noong huling bahagi ng 2003, kasama ang [[News Corporation|News Corp]]'s [[STAR TV (Asia)|STAR]] abilang isa sa kanilang mga kasosyo na pinapamahalaan ng [[National Geographic Channel|National Geographic]]&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.indiantelevision.com/interviews/y2k3/executive/zubin.htm | title = Indiantelevision.com's interview with NGC India managing director (South Asia) Zubin Jehanbux Gandevia | date = 20 Disyembre 2003 | accessdate =15 Oktubre 2007 | publisher = Indiantelevision.com}}&lt;/ref&gt; hanggang 21 Nobyembre 2008. Noong 2011, Ang Estasyong na ito ay binigyang permiso na mailunsad muli sa India. Ang pagsososyo ng AETN at [[Astro Holdings Sdn Bhd|Astro All Asia Networks]] is launching [[History (Southeast Asian TV channel)|the History Channel]] ay nagbigay daan upang maipalabas ang History sa Singapore, Hongkong, Thailand, the Philippines, Malaysia, Indonesia, Vietnam at Brunei noong kalahating banda ng 2007 at sa Taiwan at China bago magtapos ang taon rin na iyon. Ang ibang mga bansa sa asya gaya ng Israel at japan ay mayroon ng kanilang bersyon ng estasyon. Noong 1 Setyembre 2008 ang estasyon ay opisyal na nailunsad sa Singapore, Hongkong, Japan, Timog Korea at Pilipinas.&lt;ref&gt;[http://www.medianewsline.com/news/146/ARTICLE/4477/2009-05-05.html History HD channel launched on SkyLife in Korea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714064859/http://www.medianewsline.com/news/146/ARTICLE/4477/2009-05-05.html |date=2011-07-14 }} retrieved via www.medianewsline.com 5 Mayo 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.aetninternational.com/news.jsp?id=35534805 History HD to launch in Japan] retrieved via www.aetninternational.com 09-30-2008&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.skycable.com/packages.aspx?id=11&amp;pkg=HD&amp;pg=Description&amp;subid=1&amp;cid=40 History Channel Asia HD launched on SkyCable Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090511150702/http://www.skycable.com/packages.aspx?id=11&amp;pkg=HD&amp;pg=Description&amp;subid=1&amp;cid=40 |date=2009-05-11 }} retrieved via www.skycable.com 6 Setyembre 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.aetninternational.com/news.jsp?id=35483863 The History Channel HD to launch in Singapore and Hong Kong] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130063424/http://www.aetninternational.com/news.jsp?id=35483863 |date=2009-01-30 }} retrieved via www.aetninternational.com 08-26-2008&lt;/ref&gt;

=== Latin America ===
Ang bersyon naman sa latin Amerika ay nailunsad noong 2001. Ang may ari nito ay ang A &amp;E Network at pinapamahalaan ng [[HBO Latin America Group]].Ito ay ipinapalabas kasabay ang bersyon ng estados unidos na naisalin sa iba;t ibang wika.{{Citation needed|date=Oktubre 2010}}

== Sanggunian==
{{Reflist}}

== Panlabas na Ugnayan ==
* [http://www.history.com/ History Official Site]
* [http://www.annakeay.co.uk Dr Anna Keay - Historian and History Channel Presenter]
* [http://www.thehistorychannel.co.uk/ History UK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041211091152/http://www.thehistorychannel.co.uk/ |date=2004-12-11 }}
* [http://www.historychannel.it/ History Italy]
* [http://www.historychannel.com.au/ The History Channel Australia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303124048/http://www.historychannel.com.au/ |date=2011-03-03 }}
* [http://www.historyasia.com/ History Asia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208142604/http://www.historyasia.com/ |date=2011-02-08 }}
* [http://www.historyindia.com/ History India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120417233601/http://www.historyindia.com/ |date=2012-04-17 }}
* [http://www.canaldehistoria.es/es/ Canal de Historia (History Spain)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091224223219/http://www.canaldehistoria.es/es/ |date=2009-12-24 }}
* [http://www.canaldehistoria.pt/pt/ Canal de História (History Portugal)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616205802/http://www.canaldehistoria.pt/pt/ |date=2010-06-16 }}
* [http://www.thehistorychannel.co.nz/ The History Channel New Zealand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002024129/http://thehistorychannel.co.nz/ |date=2008-10-02 }}
* [http://www.tuhistory.com/ History Latin America]
* [http://www.seuhistory.com/ History Brazil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140727130249/http://www.seuhistory.com/ |date=2014-07-27 }}
* [http://www.historychannel.tv/ The History Channel Around the World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212173217/http://www.historychannel.tv/ |date=2007-12-12 }}
* [http://www.history.de/ The History Channel Germany]
* [http://www.historyinternational.com/ The History Channel International] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516043703/http://www.historyinternational.com/ |date=2008-05-16 }}
* [http://www.saveourhistory.com/ Save Our History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071005133539/http://www.saveourhistory.com/ |date=2007-10-05 }}
* [http://www.medialifemagazine.com MediaLifeMagazine website (source of cable network ratings)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180905131031/http://www.medialifemagazine.com/ |date=2018-09-05 }}

[[Kategorya:Mga estasyon ng telebisyon sa Estados Unidos|History Channel]]</text>
      <sha1>h6jj3uzhvdenl3lygzusml3osko67hc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Genaro Gojo Cruz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185353</id>
    <revision>
      <id>2212217</id>
      <parentid>2192482</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10917" sha1="s60go35stjc5qmtoz007819t5ius8j8" xml:space="preserve">{{Orphan|date=Pebrero 2014}}

{{Multiple issues|{{Primary sources|date=OKtubre 2020}} {{Autobiography|date=Oktubre 2020}} {{No footnotes|date=Oktubre 2020}}}}

{{Infobox writer 
| name          = Genaro Gojo Cruz
| image         = GenaroGojoCruz.jpg
| image_size    = 230px
| alt           = 
| caption       = 
| pseudonym     = 
| birth_name    = 
| birth_date    = {{Birth date and age|1976|12|16}}
| birth_place   = [[Tondo, Maynila|Balut, Tondo]], [[Maynila]], [[Pilipinas]]&lt;ref&gt;[http://adarna.com.ph/authors/genaro-gojo-cruz.html Pinagmulan ni Genaro Gojo Cruz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121101003606/http://adarna.com.ph/authors/genaro-gojo-cruz.html |date=2012-11-01 }} {{filipino}}&lt;/ref&gt;
| death_date    = 
| death_place   = 
| resting_place = 
| occupation    = [[Guro]]
| language      = [[Wikang Filipino]]
| nationality   = [[Pilipino]]
| ethnicity     = 
| citizenship   = 
| education     = 
| alma_mater    = [[Pamantasang Normal ng Pilipinas]]
| period        = 
| genre         = 
| subject       = 
| movement      = 
| notableworks  = ''Ang Dyip ni Mang Tomas'' at ''iba pa''
| spouse        = 
| partner       = 
| children      = 
| relatives     = 
| influences    = 
| influenced    = 
| awards        = ''Marami''
| signature     = 
| signature_alt = 
| website       =
| portaldisp    = 
}}

Si '''Genaro R. Gojo Cruz''' ay isang [[guro]], [[makata]] at [[manunulat]] ng mga akdang [[bata|pambata]]. Kasalukuyan siyang nagtuturo sa [[Pamantasang De La Salle Maynila]]&lt;ref&gt;[http://www.dlsu.edu.ph/faculty/fis/faculty_info.asp?fac_id=103961567 Impormasyon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304190329/http://www.dlsu.edu.ph/faculty/fis/faculty_info.asp?fac_id=103961567 |date=2016-03-04 }} sa [[Pamantasang De La Salle Maynila]].&lt;/ref&gt; at sa [[Pamantasang Normal ng Pilipinas]].

== Talambuhay ==

Ipinanganak si Genaro Gojo Cruz sa [[Tondo, Maynila|Balut, Tondo]], [[Maynila]] ngunit lumaki siya sa Pastol, [[San Jose del Monte|Muzon, Lungsod ng San Jose del Monte]], [[Bulacan]]&lt;ref&gt;[http://adarna.com.ph/authors/genaro-gojo-cruz.html Impormasyon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121101003606/http://adarna.com.ph/authors/genaro-gojo-cruz.html |date=2012-11-01 }} ni Gojo Cruz sa Adarna House&lt;/ref&gt;. Nagtapos siya ng elementarya sa [[Mababang Paaralan ng Muzon]] (Mababang Paaralan ng Benito Nieto ngayon) noong 1990 at ng sekondarya sa [[Bulacan Standard Academy]] noong 1994. Ang kaniyang mga magulang ay sina Tomas Rodriguez Gojo Cruz at Dominga Ocampo Ruiz.  Bunso siya sa siyam na magkakapatid.

Kinuha niya ang Bachelor of Arts in Secondary Education (BSE) major Social Sciences sa [[Pamantasang Normal ng Pilipinas]] sa taong 1995. Anim na taon siyang nag-aral sa kolehiyo.  Habang siya ay nag-aaral, nagtrabaho rin siya sa ilang clothing company sa [[Glorieta]], [[Makati|Ayala]], [[Makati]]. Siya ay naging working student sa panahon ng kaniyang pag-aaral sa kolehiyo.  Noong 2008, nagtapos siya ng M.A. Araling Filipino (''M.A. major in Philippine Studies'') sa [[Pamantasang De La Salle Maynila]] bilang isang iskolar.

Naging kontribyutor din siya ng mga artikulo noong 2002 sa diyaryong ''Kabayan''.&lt;ref&gt;[http://www.facebook.com/photo.php?fbid=3911512358518&amp;set=a.1112140895981.17367.1600672238&amp;type=1&amp;relevant_count=1 Larawan] ng kanyang unang artikulo sa Kabayan.&lt;/ref&gt;

Una siyang nagturo sa ''Colegio Sta. Isabel of Laguna'' sa [[Siniloan, Laguna]].  Dalawang taon din siyang nagturo sa CSIL mulang taong 2000 hanggang 2002 &lt;ref&gt;[http://www.facebook.com/photo.php?fbid=3996649566895&amp;set=a.1112140895981.17367.1600672238&amp;type=1&amp;relevant_count=1 Facebook] Pahina ni gojo Cruz&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.facebook.com/photo.php?fbid=3920183135282&amp;set=a.1112140895981.17367.1600672238&amp;type=1&amp;relevant_count=1 Larawan] ng mga estudyante niya sa paaralan.&lt;/ref&gt;.  Nagturo rin siya sa Center for Teaching &amp; Learning (CTL) ng Philippine Normal University noong 2003 hanggang 2008.

Nakapagturo rin siya ng wika at kulturang Pilipino sa mga banyaga sa Advanced Filipino Abroad Program (AFAP) noong 2004 at 2007. Naging Associate for Poetry at Writing Fellow rin siya ng Bienvenido N. Santos Creative Writing Center ng De La Salle University. Kasalukuyan niyang tinatapos ang kaniyang PhD in Philippines Studies. Sa kaniyang libreng oras, nagtuturo siya sa mga batang lansangan ng Binondo at nagbibigay ng mga workshop ukol sa pagtuturo, pagsulat, paghahanda ng mga kagamitang pampagtuturo at iba pa sa mga guro sa maraming bahagi ng bansa.

== Gantimpala ==

Nagwagi si Gojo Cruz ng mga gantimpala sa pagsulat tulad ng ''Pambansang Gawad Ka Amado'', ''100 Years of Filipino Migration to Hawaii Literary Contest 2006'', ''Gawad Collantes-Surian sa Pagsulat ng Sanaysay'', ''Talaang Ginto: Gawad KWF sa Tula-Gantimpalang Collantes'', ''Ninoy Poetry Writing Contest'' at iba pa.  Dalawang ulit din siyang naging &quot;Makata ng Taon&quot; noong 2004 at 2007 na ipinagkaloob ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF). Ilan sa kanyang mga kuwentong-pambata ay binigyang-parangal ng Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature, PBBY-Salanga Writers Prize, Romeo Forbes Children's Story Writing Competition, Gig Book Storywriting Contest at Gawad Panitikang Pangkalusugan. Nailathala ang kanyang mga tula at kuwentong pambata sa [[Junior Inquirer Magazine]], [[Liwayway]], [[Pambata Magazine]], at mga libro sa elementarya.

Noong 5 Pebrero 2011, naipalabas sa [[Art Angel]] ng [[GMA 7]] ang ''Ang Kamisetang Dilaw'' bilang isa sa mga itinatampok na libro.

Nakasama ang kaniyang aklat-pambatang &quot;Mahabang-mahabang-mahaba&quot; sa ''Unang Patimpalak sa Pinili ng mga Mambabasang Pilipino''.

== Libro ==

Habang siya ay nagtuturo sa dalawang paaralan, nakagawa siya ng mga libro. Nakatanggap ng mga gantimpala at parangal ang ilang libro niya sa ''Timpalak Palanca'' at iba pa. Ang mga sumusunod ay ang talaan ng mga librong kaniyang nagawa.

&lt;center&gt;
{|class=wikitable
|-
!Taon
!width=200|Pamagat ng Libro
!width=200|Tagalimbag
!width=200|Paalala
|-
| 2004
| ''Ang Lumang Aparador ni Lola''
| Lampara Publishing House
| ISBN 971-5180-55-8&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://library.mc.edu.ph/bookinfo.asp?strSearch=&amp;nType=1&amp;nResourceID=1000101510 |title=Ang Lumang Aparador ni Lola |access-date=2012-07-28 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305020842/http://library.mc.edu.ph/bookinfo.asp?strSearch=&amp;nType=1&amp;nResourceID=1000101510 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2005
| ''Ang Mga Paborito Kong Meryenda''
| Vibal Publishing House, LG&amp;M Corporation
| ISBN 971-0314-29-7&lt;ref&gt;[http://www.vibalpublishing.com/products/chikiting-books/for-ages-6-to-7/item/285-ang-mga-paborito-kong-meryenda.html?tmpl=component&amp;print=1 Impormasyon]{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ukol sa Ang Mga Paborito Kong Meryenda na kinuha sa Vibal Publishing House&lt;/ref&gt;
|-
| 2005
| ''Si Nanay Mining at ang Tatlong Kuting''
| Vibal Publishing House, LG&amp;M Corporation
| ISBN 971-0314-28-9&lt;ref&gt;[http://www.vibalpublishing.com/products/chikiting-books/for-ages-8-to-9/item/323-si-nanay-mining-at-ang-tatlong-kuting.html Impormasyon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120130160040/http://www.vibalpublishing.com/products/chikiting-books/for-ages-8-to-9/item/323-si-nanay-mining-at-ang-tatlong-kuting.html |date=2012-01-30 }} ukol sa Si Nanay Mining at ang Tatlong Kuting na kinuha sa Vibal Publishing House&lt;/ref&gt;
|-
| 2006
| ''Ang Aking Pamilya''
| Vibal Publishing House, LG&amp;M Corporation
| ISBN 971-0314-32-7&lt;ref&gt;[http://www.vibalpublishing.com/products/chikiting-books/for-ages-6-to-7/item/283-ang-aking-pamilya.html?tmpl=component&amp;print=1 Impormasyon]{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ukol sa Ang Aking Pamilya na kinuha sa Vibal Publishing House&lt;/ref&gt;
|-
| 2006
| ''Ang Bahaghari''
| Vibal Publishing House, LG&amp;M Corporation
| ISBN 971-0422-24-3&lt;ref&gt;[http://www.vibalpublishing.com/products/chikiting-books/for-ages-6-to-7/item/284-ang-bahaghari.html Impormasyon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120130070300/http://www.vibalpublishing.com/products/chikiting-books/for-ages-6-to-7/item/284-ang-bahaghari.html |date=2012-01-30 }} ukol sa Ang Bahaghari na kinuha sa Vibal Publishing House&lt;/ref&gt;
|-
| 2007
| ''Mga Laruang Papel''
| Vibal Publishing House, LG&amp;M Corporation 
| ISBN 9789710422579&lt;ref&gt;[http://116.50.242.163/cgi-bin/koha/opac-ISBDdetail.pl?bib=362794 Impormasyon]{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ukol sa Mga Laruang Papel&lt;/ref&gt;
|-
| 2008
| ''Ang Sulatan''
| Vibal Publishing House, LG&amp;M Corporation
| ISBN 971-0422-80-4, 978-9710-42-2&lt;ref&gt;[http://www.vibalpublishing.com/products/chikiting-books/for-ages-10-to-11/item/305-ang-sulatan.html?tmpl=component&amp;print=1 Impormasyon]{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ukol sa Ang Sulatan na kinuha sa Vibal Publishing House&lt;/ref&gt;
|-
| 2009
| ''Ang Dyip ni Mang Tomas''
| UST Publishing House
| Nagkamit ng gantimpala. Nakalimbag sa dalawang wika
|-
|2009
| ''Malaking-Malaking Bahay''
| Vibal Publishing House, LG&amp;M Corporation
| ISBN 971-0314-32-7
|-
| 2010
| ''Mahabang-Mahabang-Mahaba''
| Adarna House
| Nagkamit ng gantimpala. May Ingles na pagsasalin.
|-
|2010
| ''Ang Kamisetang Dilaw''
| Chikiting Books
| Pambatang babasahin
|-
| 2010
| ''Tolits''
| Vibal Publishing House, LG&amp;M Corporation
| Pambatang babasahin
|-
| 2011
| ''Ang Huling Parol''
| Vibal Publishing House, LG&amp;M Corporation
| Pambatang babasahin
|-
| 2011
| ''Ang Batang May Maraming-Maraming Bahay''
| Vibal Publishing House, LG&amp;M Corporation
| Pambatang babasahin
|-
| 2011
| ''Saling-pusa''
| Vibal Foundation
| Pambatang babasahin
|-
| 2011
| ''Bunsoy''
| Vibal Foundation
| Pambatang babasahin
|-
| 2011
| ''Anluwagi''
| Vibal Foundation
| Pambatang babasahin
|}
&lt;/center&gt;

== Talababa ==
{{Reflist|2}}

== Mga kawing panlabas ==
{{Commonscat|Mga Manunulat sa Pilipinas}}
*[http://www.facebook.com/genaro.gojocruz Pangunahing Pahina] ni Gojo Cruz sa [[Facebook]]. {{filipino}}
*[http://genarorgojocruz.tumblr.com/ Pangunahing Pahina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130704051537/http://genarorgojocruz.tumblr.com/ |date=2013-07-04 }} ni Gojo Cruz sa [[Tumblr]]. {{filipino}}
*[http://genarorgojocruz.multiply.com/ Pangunahing Pahina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100911013143/http://genarorgojocruz.multiply.com/ |date=2010-09-11 }} ni Gojo Cruz sa [[Multiply]]. {{filipino}}
*[https://web.archive.org/web/20130202055735/http://filipinoreadercon.wordpress.com/readers-choice-awards/online-ballot/ Kasalukuyang Halalan] sa ''Filipino Reader's Choice Awards'' ng kanyang gawang ''Mahabang-Mahabang-Mahaba''. {{filipino}} 
&lt;br&gt;
{{GRGC libro}}

{{BD|1976||Gojo Cruz, Genaro}}

[[Kategorya:Mga Pilipino]]
[[Kategorya:Panitikan]]
[[Kategorya:Mga manunulat mula sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga makata]]</text>
      <sha1>s60go35stjc5qmtoz007819t5ius8j8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chung Il-kwon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185641</id>
    <revision>
      <id>2212131</id>
      <parentid>2106704</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2869" sha1="68j3axpyt1tgyxmybvxzwvwekpb6rqn" xml:space="preserve">{{korean name|[[Chung (Korean name)|Chung]]}}
{{Infobox Korean name
|img=
|caption=
|hangul=정일권
|hanja=丁一權
|rr=Jeong Il-gwon
|mr=Chung Il-kwon
|hangulja=일진
|hanjaja=一鎭
|rrja=Iljin
|mrja=Ilchin
|hangulho=청사
|hanjaho=淸史
|rrho=Chung-sa
|mrho=Cheong-sa
}}
Si '''Chung il-kwon'''(21 Nobyembre 1917 - 17 Enero 1994) ([[Wikang Koreano|Koreano]]: 정일권, [[Hanja]]: 丁一權) isang [[Timog Korea]]nong politiko at panghinang, diplomats. palayaw ay '''Chungsa'''(청사;淸史).

Sa 1950 ito ay fought ng [[Korean War]](6.25 전쟁), siya ay isang [[South Korean]] na kumander ng [[Korean War]]. Noong 1957, ang [[ambasador]] sa [[Turkey]] at 1960 at mas ang ambasador sa [[Frence]]. Sa 1963 Dayuhang ministro sa 1964.

1964-1970 nagsilbi siya bilang 9th [[Punong Ministro]] ng kanyang bansa. Noong 1966 siya ay ang pangalawang panahon ng Dayuhang ministro sa 1967.

== See also ==
* [[Korean War]]
* [[Park Chung-hee]]
* [[Paik Sun-yup]]
* [[Syngman Rhee]]

== External links ==
* [http://bluecabin.com.ne.kr/split99/jik.htm Chung Il-kwon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303175740/http://bluecabin.com.ne.kr/split99/jik.htm |date=2016-03-03 }} {{ko}} 
* [http://tur-ankara.mofat.go.kr/korean/eu/tur-ankara/legation/condition/index.jsp 역대 주터키 한국 대사] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151001024530/http://tur-ankara.mofat.go.kr/korean/eu/tur-ankara/legation/condition/index.jsp |date=2015-10-01 }} {{ko}}
* [http://www.rokps.or.kr/profile_result_ok.asp?num=1038 정일권, 대한민국 국회의원]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924091902/http://www.rokps.or.kr/profile_result_ok.asp?num=1038 |date=2015-09-24 }} {{ko}}
* [http://people.aks.ac.kr/front/tabCon/ppl/pplView.aks?pplId=PPL_7KOR_A1917_1_0026392 Chung Il-kwon] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121220024844/http://people.aks.ac.kr/front/tabCon/ppl/pplView.aks?pplId=PPL_7KOR_A1917_1_0026392 |date=2012-12-20 }} {{ko}} 
* [http://www.pmo.go.kr/pmo_web/main.jsp?sub_num=54&amp;state=view&amp;idx=23 List of primer minister of South Korea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120707211456/http://www.pmo.go.kr/pmo_web/main.jsp?sub_num=54&amp;state=view&amp;idx=23 |date=2012-07-07 }} {{ko}} 
* [http://www.rokps.or.kr/profile_result_ok.asp?num=1038 Chung Il-kwon]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924091902/http://www.rokps.or.kr/profile_result_ok.asp?num=1038 |date=2015-09-24 }} {{ko}} 
* [http://www.koreaembassyusa.org/han_koreaus/koembassy/kor_ambassadors.asp 역대 주미 대사관 대사] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120430183338/http://www.koreaembassyusa.org/han_koreaus/koembassy/kor_ambassadors.asp |date=2012-04-30 }} {{ko}}

[[Kategorya:Mga Timog Koreano]]
[[Kategorya:Articles needing Korean script or text]]
[[Kategorya:Wikipedia articles needing romanized Korean]]</text>
      <sha1>68j3axpyt1tgyxmybvxzwvwekpb6rqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bangkong Pandaigdig</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201337</id>
    <revision>
      <id>2212093</id>
      <parentid>2100691</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:34:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5483" sha1="cprl7kuv0c7o79ed0sosqku39vt9v8h" xml:space="preserve">[[Talaksan:World Bank Logo.png|thumb|right|Ang logo ng World Bank]]
Ang '''World Bank''' (&quot;Bangkong Pandaigdigan&quot;), ay isang sabansaang bangko na nagbibigay ng tulong pananalapi at teknikal&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTABOUTUS/0,,pagePK:50004410~piPK:36602~theSitePK:29708,00.html |title=About the World Bank |access-date=2012-05-27 |archive-date=2012-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120526015202/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTABOUTUS/0,,pagePK:50004410~piPK:36602~theSitePK:29708,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; sa mga bansang umuunlad para sa mga programang pangkaunlaran (tulad ng mga tulay, kalsada, paaralan, atbp.) na may layunin ng pagbababa ng kahirapan. Ang World Bank ay naiiba sa [[Pangkat ng World Bank]] na dating binubuo ng [[Bangkong Sabansaan para sa Muling Pagtatayo at Kaunlaran]] (IBRD) at ang [[Kapisanan ng Kaunlarang Sabansaan]] (IDA). Samantala ang huli ay nakisama sa mga entitad na ito sa karagdagan ng tatlong iba pa.&lt;ref name=&quot;WBFAQ&quot;&gt;[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTSITETOOLS/0,,contentMDK:20147466~menuPK:344189~pagePK:98400~piPK:98424~theSitePK:95474,00.html FAQs - About the World Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130312012211/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTSITETOOLS/0,,contentMDK:20147466~menuPK:344189~pagePK:98400~piPK:98424~theSitePK:95474,00.html |date=2013-03-12 }}. Mula sa opisyal na pahina ng World Bank, Worldbank.org. Muling nakuha noong [[2007-10-07]].&lt;/ref&gt;

Ang World Bank ay pormal na itinatag noong 27 Disyembre 1945, kasabay ang ratipikasyon ng [[kasunduang Bretton Woods]]. Ang konsepto nito ay likas na isinasaisip sa [[Kumperensiya sa Monetaryo at Pananalapi ng Mga Nagkakaisang Bansa]]. Pagkatapos ng dalawang taon, nakapaglabas ng Bangko ng unang pautang: $250 angaw sa bansang [[Pransiya]] para sa muling pagbangon pagkatapos ng digmaan, ang pangunahing sadlakan ng mga gawain ng Bangko noong katatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].

Sa mahabang panahon, ang panig ng &quot;kaunlaran&quot; ng mga gawain ng Bangko ay nakapagkunwa ng malaking sapi ng pagpapautang, bagama't ito'y nananatiling kasama sa muling pagtatayo pagkatapos ng labanan, kasabay sa muling pagtatayo pagkatapos ng mga likas na malaking kapinsalaan, tugon sa mga kagipitang makatao at mga pagbabalik sa kapaki-pakinabang na pangangailangan para sa mga nasalanta ng labanan kung saan nadamay ang mga umuunlad at pagpapalit na ekonomiya. May mga puna sa mga bunga ng &quot;panukalang pangkaunlaran&quot; ng World Bank na napupunta lamang sa katiwalian at sa malawakang pagsasamantala ng mga korporasyon na nabibigyan ng mga monopolyo ng mga yaman ng umuunlad na bansa.

== Misyon ==
[[Talaksan:World Bank building at Washington.jpg|thumb|300 px|Ang mga himpilan ng World Bank sa [[Washington DC]]]]
Ang misyon ng Bangko ay tumulong sa mga [[umuunlad na bansa]] at ang kanilang mga naninirahan ay nagkakamit ng kaunlaran at kababaan ng kahirapan, kasama ang mga bagay na nagawa sa mga [[Mithiing Pangkaunlaran sa Milenyo]] ([[MDG]]), sa pamamagitan ng pagbibigay ng tulong sa mga bansa na nagpapaunlad ng kapaligiran para sa pamumuhunan, mga hanapbuhay at [[kapana-panatili sa pag-unlad]] (''sustainable growth''). Sa ganitong paraan, mapapalaganap ang pagtataguyod ng [[paglago ng ekonomiya]], pagkakaroon ng mga pamumuhunan, at pagbibigay ng kapangyarihan sa mga mahihirap na makibahagi sa kaunlaran. Namamasdan ng World Bank ang mga limang salik na naging susi bilang pangangailangan para sa paglago ng ekonomiya at paglikha ng kapaligirang pangnegosyo:

# Magbuo ng kakayahan – Pagpapalakas ng mga pamahalaan at magbigay ng karagdagang edukason sa mga opisyal ng pamahalaan
# Paglikha ng mga imprastraktura – pagsasakatuparan ng mga sistemang abogasya at panghukuman upang mapasigla ang mga negosyo, magkaroon ng proteksiyon ng mga sarili at mga karapatan sa ari-arian at mapangaralan ang mga kontrata
# Kaunlaran sa Sistemang Pananalapi – ang pagkatatag ng malakas na sistema na may kakayahang kumandili sa mga pagsusumikap mula sa maliit na pautang hanggang sa pagbibigay ng tulong-pananalapi ng malaking samahan ng mga nagbabakasakali
# Pagpuksa sa [[Katiwaliang pampulitika|katiwalian]] – Kumakandili sa mga bansang nagsisikap sa paglipol ng mga katiwalian
# Pagsasalik, Pagkokonsulta at Pagsasanay – ang World Bank ay nagbibigay ng plataporma ukol sa pagsasalik sa mga isyung pangkaunlaran, pagkokonsulta at nagdadaos ng mga programang pagsasanay na bukas para sa mga interesado tulad ng mga akademiko, mga mag-aaral, mga opisyal ng pamahalaan at mga opisyal ng [[di-pampamahalaang organisasyon]] (NGO), atbp.

== Mga Pangulo ng World Bank ==
* [[Eugene Meyer]] (Hunyo 1946–Disyembre 1946)
* [[John J. McCloy]] (Marso 1947–Hunyo 1949)
* [[Eugene R. Black, Sr.]] (Hunyo 1949–Enero 1963)
* [[George David Woods|George D. Woods]] (Enero 1963–Marso 1968)
* [[Robert McNamara]] (Abril 1968–Hunyo 1981)
* [[Alden W. Clausen]] (Hulyo 1981–Hunyo 1986)
* [[Barber Conable]] (Hulyo 1986–Agosto 1991)
* [[Lewis Thompson Preston|Lewis T. Preston]] (Setyembre 1991–Mayo 1995)
* [[James Wolfensohn]] (Mayo 1995–Hunyo 2005)
* [[Paul Wolfowitz]] (1 Hunyo 2005–Hunyo 2007)
* [[Robert Zoellick]] (1 Hulyo 2007–Kasalukuyan)

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga panlabas na kawing ==
* [http://www.worldbank.org/ Opisyal na Pahina ng World Bank]

[[Kategorya:World Bank]]
[[Kategorya:Mga kapisanang pangkabuhayan]]
[[Kategorya:Bangko]]</text>
      <sha1>cprl7kuv0c7o79ed0sosqku39vt9v8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hilagang Hating-globo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201634</id>
    <revision>
      <id>2212139</id>
      <parentid>2211992</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>a little extra information</comment>
      <origin>2212139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5033" sha1="1btwgj9kxn5446x3tjnkueh8uw31gxo" xml:space="preserve">[[File:Hemisferio Norte.png|thumb|right|Ang Hilagang Emisperyo na pinagliwanag sa pamamagitan ng dilaw na kulay.]]
[[File:Northern Hemisphere Azimuthal projections.svg|thumb|right|Ang Hilagang Emisperyo na tinatanaw magmula sa habang nasa ibabaw ng [[Panghilagang Polo]].]]
Ang '''Hilagang Hating-globo'''&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Makabayan_6_2004_Ed/VIsTmtRXKNoC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=hilagang+hating+globo&amp;pg=PA142&amp;printsec=frontcover |title=Makabayan 6' 2004 Ed. |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-3902-8 |pages=13 |language=tl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hemisphere in Tagalog |url=https://www.tagalog.com/dictionary/hemisphere |access-date=2025-01-25 |website=www.tagalog.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Sambayanang_Pilipino/6zorISN5hR8C?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=hilagang+hating+globo&amp;pg=PA13&amp;printsec=frontcover |title=Sambayanang Pilipino |date=1996 |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-1517-6 |pages=13 |language=tl}}&lt;/ref&gt; (o '''Hilagang Hating-Daigdig'''; Ingles: ''Northern Hemisphere'') ay ang bahagi ng [[Daigdig]] na nasa [[hilaga]] ng [[ekwador]]. Tinatawag din ito na '''Hilagang Emisperyo''' kung saan ang salitang &quot;[[emisperyo]]&quot; (mula sa [[wikang Griyego|Griyego]]ng σφαιρα [espero o bilog] + ημι [kalahati]) ay literal na may kahulugang 'kalahati ng bola' o 'kalahati ng bilog'. Ito rin ang kalahati ng [[esperong selestiyal]] na nasa timog ng ekwator na selestiyal.  

Dahil sa aksiyal na pagkiling ng Daigdig sa 23.439281°, may baryasyon ng panahon sa haba ng araw at gabi. May baryasyon din ng panahon sa [[temperatura]] na naantala sa baryasyon sa araw at gabi. Sa kumbensyunal, nangyayari ang tag-niyebe sa Hilagang Hating-globo bilang ang panaho mula solstisyo ng Disyembre (tipikal sa Disyembre 21 [[UTC]]) hanggang sa [[Ekinoksiyo|ekinoksyo]] ng Marso (tipikal sa Marso 20 UTC), habang nangyayari ang tag-init sa panahon mula sa [[Solstisyo|solsitisyo]] hanggang sa ekinoksyo ng Setyembre (tipikal sa September 23 UTC). Nag-iiba ang petsa sa bawat taon dahil sa pagkakaiba sa pagitan ng taon ng kalendaryo at taon na astronomikal. Sa loob ng Hilagang Hating-globo, maaring baguhin ng agos ng karagatan ang modelo ng lagay ng panahon na makakaapekto sa maraming kadahilanan sa loob ng hilagang baybayin. Kabilang sa mga ganoong kaganapan ang El Niño–Katimugang Osilasyon.  

Noong 2015, naririto sa Hilagang Hating-globo ang mga 87 [[bahagdan]] ng [[populasyon]] ng mundo na tinatayang 6.4 bilyong tao sa kabuuang populasyon na 7,3 bilyong tao&lt;ref&gt;Kinalkula mula sa ''World Population Yearbook 2019'' (sa libo)

Kabuuang populasyon: 7,359,970

Populasyon ng Hilagang Hating-globo: 6,405,030	87.0%

Populasyon ng Katimugang Hating-globo: 954,940	13.0%

(Pananda 1) Kung walang datos para sa 2019, ang pinakabagong [[datos]] ang ginamit.

(Pananda 2) Hinahati sa kalahating mga populasyon sa bawat Hilaga at Timog Hating-globo ang mga sumasaklang na mga bansa na may lupain sa ekwador.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|title=90% Of People Live In The Northern Hemisphere – Business Insider|date=4 May 2012|work=Business Insider|access-date=10 Nobyembre 2015|language=en|archive-date=19 Enero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119181108/http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&amp;contentSet=EBKS&amp;idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&amp;type=retrieve&amp;tabID=T001&amp;prodId=GIC&amp;docId=CX3403900089&amp;source=gale&amp;userGroupName=itsbtrial&amp;version=1.0|title=GIC – Article|work=galegroup.com|access-date=10 Nobyembre 2015|archive-date=18 Abril 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418075026/http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&amp;contentSet=EBKS&amp;idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&amp;type=retrieve&amp;tabID=T001&amp;prodId=GIC&amp;docId=CX3403900089&amp;source=gale&amp;userGroupName=itsbtrial&amp;version=1.0|url-status=live}}&lt;/ref&gt; at narito rin ang karamihan sa mga [[lupain]] ng mundo. Ang kalahatan ng [[Hilagang Amerika]] at ng [[Europa]] ay nakapaloob sa Hilagang Emisperyo. Nasa Hilagang Emisperyo rin ang karamihan sa mga bahagi ng [[Asya]], dalawang-ikatlo (&lt;small&gt;2/3&lt;/small&gt;) ng [[Aprika]] at 10 bahagdan ng [[Timog Amerika]]. Ang tatlong [[Talaan ng mga bansa ayon sa populasyon|pinakamalalaking mga bansa ayon sa populasyon]] ([[Tsina]], [[India]], at [[Estados Unidos]] ay nasa loob ng Hilagang Emisperyo.

==[[Mga bansa Sakop ng hilagang Hemispero]]==

*[[Pilipinas]]
*[[Vietnam]]
*[[Kambodya]]
*[[Taiwan]]
*[[Taylandiya]]
*[[Taiwan]]
*[[Tsina]]
*[[Rusya]]
*[[Hapon]]
*[[Korea]]
*[[Saudi Arabia]]
*[[Indiya]]
*[[Iran]]
*[[Pakistan]]
*[[Canada]]
*[[Europa]]
*[[United Kingdom]][[Estados Unidos]]
*[[Hilagang Korea]]


==Summer soltice June 21==

Daylight  13hrs 


==Mga sanggunian==
{{reflist}}
{{Mga emisperyo ng Daigdig}}
[[Kategorya:Mga emisperyo ng Daigdig]]</text>
      <sha1>1btwgj9kxn5446x3tjnkueh8uw31gxo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212140</id>
      <parentid>2212139</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>little change articles</comment>
      <origin>2212140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5367" sha1="2lwddn3ceydkytcwjijxln760k7rc8r" xml:space="preserve">[[File:Hemisferio Norte.png|thumb|right|Ang Hilagang Emisperyo na pinagliwanag sa pamamagitan ng dilaw na kulay.]]
[[File:Northern Hemisphere Azimuthal projections.svg|thumb|right|Ang Hilagang Emisperyo na tinatanaw magmula sa habang nasa ibabaw ng [[Panghilagang Polo]].]]
Ang '''Hilagang Hating-globo'''&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Makabayan_6_2004_Ed/VIsTmtRXKNoC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=hilagang+hating+globo&amp;pg=PA142&amp;printsec=frontcover |title=Makabayan 6' 2004 Ed. |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-3902-8 |pages=13 |language=tl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hemisphere in Tagalog |url=https://www.tagalog.com/dictionary/hemisphere |access-date=2025-01-25 |website=www.tagalog.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Sambayanang_Pilipino/6zorISN5hR8C?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=hilagang+hating+globo&amp;pg=PA13&amp;printsec=frontcover |title=Sambayanang Pilipino |date=1996 |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-1517-6 |pages=13 |language=tl}}&lt;/ref&gt; (o '''Hilagang Hating-Daigdig'''; Ingles: ''Northern Hemisphere'') ay ang bahagi ng [[Daigdig]] na nasa [[hilaga]] ng [[ekwador]]. Tinatawag din ito na '''Hilagang Emisperyo''' kung saan ang salitang &quot;[[emisperyo]]&quot; (mula sa [[wikang Griyego|Griyego]]ng σφαιρα [espero o bilog] + ημι [kalahati]) ay literal na may kahulugang 'kalahati ng bola' o 'kalahati ng bilog'. Ito rin ang kalahati ng [[esperong selestiyal]] na nasa timog ng ekwator na selestiyal.  

Dahil sa aksiyal na pagkiling ng Daigdig sa 23.439281°, may baryasyon ng panahon sa haba ng araw at gabi. May baryasyon din ng panahon sa [[temperatura]] na naantala sa baryasyon sa araw at gabi. Sa kumbensyunal, nangyayari ang tag-niyebe sa Hilagang Hating-globo bilang ang panaho mula solstisyo ng Disyembre (tipikal sa Disyembre 21 [[UTC]]) hanggang sa [[Ekinoksiyo|ekinoksyo]] ng Marso (tipikal sa Marso 20 UTC), habang nangyayari ang tag-init sa panahon mula sa [[Solstisyo|solsitisyo]] hanggang sa ekinoksyo ng Setyembre (tipikal sa September 23 UTC). Nag-iiba ang petsa sa bawat taon dahil sa pagkakaiba sa pagitan ng taon ng kalendaryo at taon na astronomikal. Sa loob ng Hilagang Hating-globo, maaring baguhin ng agos ng karagatan ang modelo ng lagay ng panahon na makakaapekto sa maraming kadahilanan sa loob ng hilagang baybayin. Kabilang sa mga ganoong kaganapan ang El Niño–Katimugang Osilasyon.  

Noong 2015, naririto sa Hilagang Hating-globo ang mga 87 [[bahagdan]] ng [[populasyon]] ng mundo na tinatayang 6.4 bilyong tao sa kabuuang populasyon na 7,3 bilyong tao&lt;ref&gt;Kinalkula mula sa ''World Population Yearbook 2019'' (sa libo)

Kabuuang populasyon: 7,359,970

Populasyon ng Hilagang Hating-globo: 6,405,030	87.0%

Populasyon ng Katimugang Hating-globo: 954,940	13.0%

(Pananda 1) Kung walang datos para sa 2019, ang pinakabagong [[datos]] ang ginamit.

(Pananda 2) Hinahati sa kalahating mga populasyon sa bawat Hilaga at Timog Hating-globo ang mga sumasaklang na mga bansa na may lupain sa ekwador.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|title=90% Of People Live In The Northern Hemisphere – Business Insider|date=4 May 2012|work=Business Insider|access-date=10 Nobyembre 2015|language=en|archive-date=19 Enero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119181108/http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&amp;contentSet=EBKS&amp;idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&amp;type=retrieve&amp;tabID=T001&amp;prodId=GIC&amp;docId=CX3403900089&amp;source=gale&amp;userGroupName=itsbtrial&amp;version=1.0|title=GIC – Article|work=galegroup.com|access-date=10 Nobyembre 2015|archive-date=18 Abril 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418075026/http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&amp;contentSet=EBKS&amp;idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&amp;type=retrieve&amp;tabID=T001&amp;prodId=GIC&amp;docId=CX3403900089&amp;source=gale&amp;userGroupName=itsbtrial&amp;version=1.0|url-status=live}}&lt;/ref&gt; at narito rin ang karamihan sa mga [[lupain]] ng mundo. Ang kalahatan ng [[Hilagang Amerika]] at ng [[Europa]] ay nakapaloob sa Hilagang Emisperyo. Nasa Hilagang Emisperyo rin ang karamihan sa mga bahagi ng [[Asya]], dalawang-ikatlo (&lt;small&gt;2/3&lt;/small&gt;) ng [[Aprika]] at 10 bahagdan ng [[Timog Amerika]]. Ang tatlong [[Talaan ng mga bansa ayon sa populasyon|pinakamalalaking mga bansa ayon sa populasyon]] ([[Tsina]], [[India]], at [[Estados Unidos]] ay nasa loob ng Hilagang Emisperyo.

==[[Mga bansa Sakop ng hilagang Hemispero]]==

*[[Pilipinas]]
*[[Vietnam]]
*[[Kambodya]]
*[[Taiwan]]
*[[Taylandiya]]
*[[Taiwan]]
*[[Tsina]]
*[[Rusya]]
*[[Hapon]]
*[[Korea]]
*[[Saudi Arabia]]
*[[Indiya]]
*[[Iran]]
*[[Pakistan]]
*[[Canada]]
*[[Europa]]
*[[United Kingdom]][[Estados Unidos]]
*[[Hilagang Korea]]


==Summer soltice June 21==

Daylight  13hrs Philippines 
Daylight Hong kong 13hrs
Daylight Japan 14hrs 
Daylight Korea 15 hrs

Sa panahon ng summer solstice sa Russia, ang mga oras ng liwanag ng araw ay mula humigit-kumulang 17 oras sa mga rehiyon sa timog hanggang 24 na oras ng patuloy na sikat ng araw sa dulong hilaga. Iba-iba ang mga petsa ng solstice; halimbawa, ang Hunyo


==Mga sanggunian==
{{reflist}}
{{Mga emisperyo ng Daigdig}}
[[Kategorya:Mga emisperyo ng Daigdig]]</text>
      <sha1>2lwddn3ceydkytcwjijxln760k7rc8r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212141</id>
      <parentid>2212140</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:07:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>little change articles</comment>
      <origin>2212141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5371" sha1="pgs5i1a0at1r587oenzrt636y1mdw78" xml:space="preserve">[[File:Hemisferio Norte.png|thumb|right|Ang Hilagang Emisperyo na pinagliwanag sa pamamagitan ng dilaw na kulay.]]
[[File:Northern Hemisphere Azimuthal projections.svg|thumb|right|Ang Hilagang Emisperyo na tinatanaw magmula sa habang nasa ibabaw ng [[Panghilagang Polo]].]]
Ang '''Hilagang Hating-globo'''&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Makabayan_6_2004_Ed/VIsTmtRXKNoC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=hilagang+hating+globo&amp;pg=PA142&amp;printsec=frontcover |title=Makabayan 6' 2004 Ed. |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-3902-8 |pages=13 |language=tl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hemisphere in Tagalog |url=https://www.tagalog.com/dictionary/hemisphere |access-date=2025-01-25 |website=www.tagalog.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Sambayanang_Pilipino/6zorISN5hR8C?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=hilagang+hating+globo&amp;pg=PA13&amp;printsec=frontcover |title=Sambayanang Pilipino |date=1996 |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-1517-6 |pages=13 |language=tl}}&lt;/ref&gt; (o '''Hilagang Hating-Daigdig'''; Ingles: ''Northern Hemisphere'') ay ang bahagi ng [[Daigdig]] na nasa [[hilaga]] ng [[ekwador]]. Tinatawag din ito na '''Hilagang Emisperyo''' kung saan ang salitang &quot;[[emisperyo]]&quot; (mula sa [[wikang Griyego|Griyego]]ng σφαιρα [espero o bilog] + ημι [kalahati]) ay literal na may kahulugang 'kalahati ng bola' o 'kalahati ng bilog'. Ito rin ang kalahati ng [[esperong selestiyal]] na nasa timog ng ekwator na selestiyal.  

Dahil sa aksiyal na pagkiling ng Daigdig sa 23.439281°, may baryasyon ng panahon sa haba ng araw at gabi. May baryasyon din ng panahon sa [[temperatura]] na naantala sa baryasyon sa araw at gabi. Sa kumbensyunal, nangyayari ang tag-niyebe sa Hilagang Hating-globo bilang ang panaho mula solstisyo ng Disyembre (tipikal sa Disyembre 21 [[UTC]]) hanggang sa [[Ekinoksiyo|ekinoksyo]] ng Marso (tipikal sa Marso 20 UTC), habang nangyayari ang tag-init sa panahon mula sa [[Solstisyo|solsitisyo]] hanggang sa ekinoksyo ng Setyembre (tipikal sa September 23 UTC). Nag-iiba ang petsa sa bawat taon dahil sa pagkakaiba sa pagitan ng taon ng kalendaryo at taon na astronomikal. Sa loob ng Hilagang Hating-globo, maaring baguhin ng agos ng karagatan ang modelo ng lagay ng panahon na makakaapekto sa maraming kadahilanan sa loob ng hilagang baybayin. Kabilang sa mga ganoong kaganapan ang El Niño–Katimugang Osilasyon.  

Noong 2015, naririto sa Hilagang Hating-globo ang mga 87 [[bahagdan]] ng [[populasyon]] ng mundo na tinatayang 6.4 bilyong tao sa kabuuang populasyon na 7,3 bilyong tao&lt;ref&gt;Kinalkula mula sa ''World Population Yearbook 2019'' (sa libo)

Kabuuang populasyon: 7,359,970

Populasyon ng Hilagang Hating-globo: 6,405,030	87.0%

Populasyon ng Katimugang Hating-globo: 954,940	13.0%

(Pananda 1) Kung walang datos para sa 2019, ang pinakabagong [[datos]] ang ginamit.

(Pananda 2) Hinahati sa kalahating mga populasyon sa bawat Hilaga at Timog Hating-globo ang mga sumasaklang na mga bansa na may lupain sa ekwador.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|title=90% Of People Live In The Northern Hemisphere – Business Insider|date=4 May 2012|work=Business Insider|access-date=10 Nobyembre 2015|language=en|archive-date=19 Enero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119181108/http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&amp;contentSet=EBKS&amp;idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&amp;type=retrieve&amp;tabID=T001&amp;prodId=GIC&amp;docId=CX3403900089&amp;source=gale&amp;userGroupName=itsbtrial&amp;version=1.0|title=GIC – Article|work=galegroup.com|access-date=10 Nobyembre 2015|archive-date=18 Abril 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418075026/http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&amp;contentSet=EBKS&amp;idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&amp;type=retrieve&amp;tabID=T001&amp;prodId=GIC&amp;docId=CX3403900089&amp;source=gale&amp;userGroupName=itsbtrial&amp;version=1.0|url-status=live}}&lt;/ref&gt; at narito rin ang karamihan sa mga [[lupain]] ng mundo. Ang kalahatan ng [[Hilagang Amerika]] at ng [[Europa]] ay nakapaloob sa Hilagang Emisperyo. Nasa Hilagang Emisperyo rin ang karamihan sa mga bahagi ng [[Asya]], dalawang-ikatlo (&lt;small&gt;2/3&lt;/small&gt;) ng [[Aprika]] at 10 bahagdan ng [[Timog Amerika]]. Ang tatlong [[Talaan ng mga bansa ayon sa populasyon|pinakamalalaking mga bansa ayon sa populasyon]] ([[Tsina]], [[India]], at [[Estados Unidos]] ay nasa loob ng Hilagang Emisperyo.

==[[Mga bansa Sakop ng hilagang Hemispero]]==

*[[Pilipinas]]
*[[Vietnam]]
*[[Kambodya]]
*[[Taiwan]]
*[[Taylandiya]]
*[[Taiwan]]
*[[Tsina]]
*[[Rusya]]
*[[Hapon]]
*[[Korea]]
*[[Saudi Arabia]]
*[[Indiya]]
*[[Iran]]
*[[Pakistan]]
*[[Canada]]
*[[Europa]]
*[[United Kingdom]][[Estados Unidos]]
*[[Hilagang Korea]]


==Summer soltice June 21==

*Daylight  13hrs Philippines 
*Daylight Hong kong 13hrs
*Daylight Japan 14hrs 
*Daylight Korea 15 hrs

Sa panahon ng summer solstice sa Russia, ang mga oras ng liwanag ng araw ay mula humigit-kumulang 17 oras sa mga rehiyon sa timog hanggang 24 na oras ng patuloy na sikat ng araw sa dulong hilaga. Iba-iba ang mga petsa ng solstice; halimbawa, ang Hunyo


==Mga sanggunian==
{{reflist}}
{{Mga emisperyo ng Daigdig}}
[[Kategorya:Mga emisperyo ng Daigdig]]</text>
      <sha1>pgs5i1a0at1r587oenzrt636y1mdw78</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212177</id>
      <parentid>2212141</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:40:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2212177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5456" sha1="qin7abk1zj2gfba6l64x92dpvcb1176" xml:space="preserve">[[File:Hemisferio Norte.png|thumb|right|Ang Hilagang Emisperyo na pinagliwanag sa pamamagitan ng dilaw na kulay.]]
[[File:Northern Hemisphere Azimuthal projections.svg|thumb|right|Ang Hilagang Emisperyo na tinatanaw magmula sa habang nasa ibabaw ng [[Panghilagang Polo]].]]
Ang '''Hilagang Hating-globo'''&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Makabayan_6_2004_Ed/VIsTmtRXKNoC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=hilagang+hating+globo&amp;pg=PA142&amp;printsec=frontcover |title=Makabayan 6' 2004 Ed. |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-3902-8 |pages=13 |language=tl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hemisphere in Tagalog |url=https://www.tagalog.com/dictionary/hemisphere |access-date=2025-01-25 |website=www.tagalog.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Sambayanang_Pilipino/6zorISN5hR8C?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=hilagang+hating+globo&amp;pg=PA13&amp;printsec=frontcover |title=Sambayanang Pilipino |date=1996 |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-1517-6 |pages=13 |language=tl}}&lt;/ref&gt; (o '''Hilagang Hating-Daigdig'''; Ingles: ''Northern Hemisphere'') ay ang bahagi ng [[Daigdig]] na nasa [[hilaga]] ng [[ekwador]]. Tinatawag din ito na '''Hilagang Emisperyo''' kung saan ang salitang &quot;[[emisperyo]]&quot; (mula sa [[wikang Griyego|Griyego]]ng σφαιρα [espero o bilog] + ημι [kalahati]) ay literal na may kahulugang 'kalahati ng bola' o 'kalahati ng bilog'. Ito rin ang kalahati ng [[esperong selestiyal]] na nasa timog ng ekwator na selestiyal.  

Dahil sa aksiyal na pagkiling ng Daigdig sa 23.439281°, may baryasyon ng panahon sa haba ng araw at gabi. May baryasyon din ng panahon sa [[temperatura]] na naantala sa baryasyon sa araw at gabi. Sa kumbensyunal, nangyayari ang tag-niyebe sa Hilagang Hating-globo bilang ang panaho mula solstisyo ng Disyembre (tipikal sa Disyembre 21 [[UTC]]) hanggang sa [[Ekinoksiyo|ekinoksyo]] ng Marso (tipikal sa Marso 20 UTC), habang nangyayari ang tag-init sa panahon mula sa [[Solstisyo|solsitisyo]] hanggang sa ekinoksyo ng Setyembre (tipikal sa September 23 UTC). Nag-iiba ang petsa sa bawat taon dahil sa pagkakaiba sa pagitan ng taon ng kalendaryo at taon na astronomikal. Sa loob ng Hilagang Hating-globo, maaring baguhin ng agos ng karagatan ang modelo ng lagay ng panahon na makakaapekto sa maraming kadahilanan sa loob ng hilagang baybayin. Kabilang sa mga ganoong kaganapan ang El Niño–Katimugang Osilasyon.  

Noong 2015, naririto sa Hilagang Hating-globo ang mga 87 [[bahagdan]] ng [[populasyon]] ng mundo na tinatayang 6.4 bilyong tao sa kabuuang populasyon na 7,3 bilyong tao&lt;ref&gt;Kinalkula mula sa ''World Population Yearbook 2019'' (sa libo)

Kabuuang populasyon: 7,359,970

Populasyon ng Hilagang Hating-globo: 6,405,030	87.0%

Populasyon ng Katimugang Hating-globo: 954,940	13.0%

(Pananda 1) Kung walang datos para sa 2019, ang pinakabagong [[datos]] ang ginamit.

(Pananda 2) Hinahati sa kalahating mga populasyon sa bawat Hilaga at Timog Hating-globo ang mga sumasaklang na mga bansa na may lupain sa ekwador.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|title=90% Of People Live In The Northern Hemisphere – Business Insider|date=4 May 2012|work=Business Insider|access-date=10 Nobyembre 2015|language=en|archive-date=19 Enero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119181108/http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&amp;contentSet=EBKS&amp;idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&amp;type=retrieve&amp;tabID=T001&amp;prodId=GIC&amp;docId=CX3403900089&amp;source=gale&amp;userGroupName=itsbtrial&amp;version=1.0|title=GIC – Article|work=galegroup.com|access-date=10 Nobyembre 2015|archive-date=18 Abril 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418075026/http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&amp;contentSet=EBKS&amp;idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&amp;type=retrieve&amp;tabID=T001&amp;prodId=GIC&amp;docId=CX3403900089&amp;source=gale&amp;userGroupName=itsbtrial&amp;version=1.0|url-status=live}}&lt;/ref&gt; at narito rin ang karamihan sa mga [[lupain]] ng mundo. Ang kalahatan ng [[Hilagang Amerika]] at ng [[Europa]] ay nakapaloob sa Hilagang Emisperyo. Nasa Hilagang Emisperyo rin ang karamihan sa mga bahagi ng [[Asya]], dalawang-ikatlo (&lt;small&gt;2/3&lt;/small&gt;) ng [[Aprika]] at 10 bahagdan ng [[Timog Amerika]]. Ang tatlong [[Talaan ng mga bansa ayon sa populasyon|pinakamalalaking mga bansa ayon sa populasyon]] ([[Tsina]], [[India]], at [[Estados Unidos]] ay nasa loob ng Hilagang Emisperyo.

==[[Mga bansa Sakop ng hilagang Hemispero]]==

*Hilagang Luzon [[Pilipinas]]
*Timog Luzon [[Pilipinas]]
*Central  Metro Manila Luzon [[Pilipinas]]
*[[Vietnam]]
*[[Kambodya]]
*[[Taiwan]]
*[[Taylandiya]]
*[[Taiwan]]
*[[Tsina]]
*[[Rusya]]
*[[Hapon]]
*[[Korea]]
*[[Saudi Arabia]]
*[[Indiya]]
*[[Iran]]
*[[Pakistan]]
*[[Canada]]
*[[Europa]]
*[[United Kingdom]][[Estados Unidos]]
*[[Hilagang Korea]]


==Summer soltice June 21==

*Daylight  13hrs Philippines 
*Daylight Hong kong 13hrs
*Daylight Japan 14hrs 
*Daylight Korea 15 hrs

Sa panahon ng summer solstice sa Russia, ang mga oras ng liwanag ng araw ay mula humigit-kumulang 17 oras sa mga rehiyon sa timog hanggang 24 na oras ng patuloy na sikat ng araw sa dulong hilaga. Iba-iba ang mga petsa ng solstice; halimbawa, ang Hunyo


==Mga sanggunian==
{{reflist}}
{{Mga emisperyo ng Daigdig}}
[[Kategorya:Mga emisperyo ng Daigdig]]</text>
      <sha1>qin7abk1zj2gfba6l64x92dpvcb1176</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212178</id>
      <parentid>2212177</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:41:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2212178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5371" sha1="pgs5i1a0at1r587oenzrt636y1mdw78" xml:space="preserve">[[File:Hemisferio Norte.png|thumb|right|Ang Hilagang Emisperyo na pinagliwanag sa pamamagitan ng dilaw na kulay.]]
[[File:Northern Hemisphere Azimuthal projections.svg|thumb|right|Ang Hilagang Emisperyo na tinatanaw magmula sa habang nasa ibabaw ng [[Panghilagang Polo]].]]
Ang '''Hilagang Hating-globo'''&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Makabayan_6_2004_Ed/VIsTmtRXKNoC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=hilagang+hating+globo&amp;pg=PA142&amp;printsec=frontcover |title=Makabayan 6' 2004 Ed. |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-3902-8 |pages=13 |language=tl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hemisphere in Tagalog |url=https://www.tagalog.com/dictionary/hemisphere |access-date=2025-01-25 |website=www.tagalog.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Sambayanang_Pilipino/6zorISN5hR8C?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=hilagang+hating+globo&amp;pg=PA13&amp;printsec=frontcover |title=Sambayanang Pilipino |date=1996 |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-1517-6 |pages=13 |language=tl}}&lt;/ref&gt; (o '''Hilagang Hating-Daigdig'''; Ingles: ''Northern Hemisphere'') ay ang bahagi ng [[Daigdig]] na nasa [[hilaga]] ng [[ekwador]]. Tinatawag din ito na '''Hilagang Emisperyo''' kung saan ang salitang &quot;[[emisperyo]]&quot; (mula sa [[wikang Griyego|Griyego]]ng σφαιρα [espero o bilog] + ημι [kalahati]) ay literal na may kahulugang 'kalahati ng bola' o 'kalahati ng bilog'. Ito rin ang kalahati ng [[esperong selestiyal]] na nasa timog ng ekwator na selestiyal.  

Dahil sa aksiyal na pagkiling ng Daigdig sa 23.439281°, may baryasyon ng panahon sa haba ng araw at gabi. May baryasyon din ng panahon sa [[temperatura]] na naantala sa baryasyon sa araw at gabi. Sa kumbensyunal, nangyayari ang tag-niyebe sa Hilagang Hating-globo bilang ang panaho mula solstisyo ng Disyembre (tipikal sa Disyembre 21 [[UTC]]) hanggang sa [[Ekinoksiyo|ekinoksyo]] ng Marso (tipikal sa Marso 20 UTC), habang nangyayari ang tag-init sa panahon mula sa [[Solstisyo|solsitisyo]] hanggang sa ekinoksyo ng Setyembre (tipikal sa September 23 UTC). Nag-iiba ang petsa sa bawat taon dahil sa pagkakaiba sa pagitan ng taon ng kalendaryo at taon na astronomikal. Sa loob ng Hilagang Hating-globo, maaring baguhin ng agos ng karagatan ang modelo ng lagay ng panahon na makakaapekto sa maraming kadahilanan sa loob ng hilagang baybayin. Kabilang sa mga ganoong kaganapan ang El Niño–Katimugang Osilasyon.  

Noong 2015, naririto sa Hilagang Hating-globo ang mga 87 [[bahagdan]] ng [[populasyon]] ng mundo na tinatayang 6.4 bilyong tao sa kabuuang populasyon na 7,3 bilyong tao&lt;ref&gt;Kinalkula mula sa ''World Population Yearbook 2019'' (sa libo)

Kabuuang populasyon: 7,359,970

Populasyon ng Hilagang Hating-globo: 6,405,030	87.0%

Populasyon ng Katimugang Hating-globo: 954,940	13.0%

(Pananda 1) Kung walang datos para sa 2019, ang pinakabagong [[datos]] ang ginamit.

(Pananda 2) Hinahati sa kalahating mga populasyon sa bawat Hilaga at Timog Hating-globo ang mga sumasaklang na mga bansa na may lupain sa ekwador.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|title=90% Of People Live In The Northern Hemisphere – Business Insider|date=4 May 2012|work=Business Insider|access-date=10 Nobyembre 2015|language=en|archive-date=19 Enero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119181108/http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&amp;contentSet=EBKS&amp;idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&amp;type=retrieve&amp;tabID=T001&amp;prodId=GIC&amp;docId=CX3403900089&amp;source=gale&amp;userGroupName=itsbtrial&amp;version=1.0|title=GIC – Article|work=galegroup.com|access-date=10 Nobyembre 2015|archive-date=18 Abril 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418075026/http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&amp;contentSet=EBKS&amp;idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&amp;type=retrieve&amp;tabID=T001&amp;prodId=GIC&amp;docId=CX3403900089&amp;source=gale&amp;userGroupName=itsbtrial&amp;version=1.0|url-status=live}}&lt;/ref&gt; at narito rin ang karamihan sa mga [[lupain]] ng mundo. Ang kalahatan ng [[Hilagang Amerika]] at ng [[Europa]] ay nakapaloob sa Hilagang Emisperyo. Nasa Hilagang Emisperyo rin ang karamihan sa mga bahagi ng [[Asya]], dalawang-ikatlo (&lt;small&gt;2/3&lt;/small&gt;) ng [[Aprika]] at 10 bahagdan ng [[Timog Amerika]]. Ang tatlong [[Talaan ng mga bansa ayon sa populasyon|pinakamalalaking mga bansa ayon sa populasyon]] ([[Tsina]], [[India]], at [[Estados Unidos]] ay nasa loob ng Hilagang Emisperyo.

==[[Mga bansa Sakop ng hilagang Hemispero]]==

*[[Pilipinas]]
*[[Vietnam]]
*[[Kambodya]]
*[[Taiwan]]
*[[Taylandiya]]
*[[Taiwan]]
*[[Tsina]]
*[[Rusya]]
*[[Hapon]]
*[[Korea]]
*[[Saudi Arabia]]
*[[Indiya]]
*[[Iran]]
*[[Pakistan]]
*[[Canada]]
*[[Europa]]
*[[United Kingdom]][[Estados Unidos]]
*[[Hilagang Korea]]


==Summer soltice June 21==

*Daylight  13hrs Philippines 
*Daylight Hong kong 13hrs
*Daylight Japan 14hrs 
*Daylight Korea 15 hrs

Sa panahon ng summer solstice sa Russia, ang mga oras ng liwanag ng araw ay mula humigit-kumulang 17 oras sa mga rehiyon sa timog hanggang 24 na oras ng patuloy na sikat ng araw sa dulong hilaga. Iba-iba ang mga petsa ng solstice; halimbawa, ang Hunyo


==Mga sanggunian==
{{reflist}}
{{Mga emisperyo ng Daigdig}}
[[Kategorya:Mga emisperyo ng Daigdig]]</text>
      <sha1>pgs5i1a0at1r587oenzrt636y1mdw78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Timog Hating-globo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201635</id>
    <revision>
      <id>2212179</id>
      <parentid>2146867</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2212179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5864" sha1="3zpv3c0a4pqymmf9l4gvvvztkhbiemj" xml:space="preserve">[[Image:Hemisferio Sur.png|thumb|right|Ang Timog Hating-globo na pinagliwanag sa pamamagitan ng dilaw na kulay (hindi ipinapakita ang Antarktika).]]
[[Image:Southern Hemisphere LamAz.png|thumb|right|Ang Timog Hating-globo na tinatanaw magmula sa habang nasa ibabaw ng [[Pangtimog na Polo]].]]
Ang '''Timog Hating-globo''',&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Pilipinas_Ang_Lupang_Hinirang_6/2E3Cpzd57bMC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=timog+hating+globo&amp;pg=PA69&amp;printsec=frontcover |title=Pilipinas, Ang Lupang Hinirang 6 |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-2367-6 |pages=69 |language=tl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hemisphere in Tagalog |url=https://www.tagalog.com/dictionary/hemisphere |access-date=2025-01-25 |website=www.tagalog.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Sambayanang_Pilipino/6zorISN5hR8C?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=timog+hating+globo&amp;pg=PA13&amp;printsec=frontcover |title=Sambayanang Pilipino |date=1996 |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-1517-6 |pages=13 |language=tl}}&lt;/ref&gt; '''Timog Emisperyo''' o '''Timog Hating-Daigdig''' ay ang bahagi ng [[Daigdig]] na nasa timog ng [[ekwador]]. Ito rin ang kalahati ng [[esperong selestiyal]] na nasa timog ng ekwator na selestiyal.  Ang Timog Hating-globo ang naglalaman ng lahat o mga kabahagi ng apat na mga [[kontinente]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hemisphere Map |url=http://www.worldatlas.com/aatlas/imageh.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422125910/https://www.worldatlas.com/aatlas/imageh.htm |archive-date=22 Abril 2021 |access-date=13 Hunyo 2014 |publisher=WorldAtlas |language=en}}&lt;/ref&gt; ([[Antarktika]], Australia, karamihan sa mga bahagi ng [[Timog Amerika]] at katimugang hati ng [[Aprika]]), apat na mga [[karagatan]] ([[Karagatang Atlantiko|Timog Atlantiko]], [[Karagatang Indiyano|Indiyano]], [[Karagatang Pasipiko|Timog Pasipiko]], at [[Katimugang Karagatan|Pangtimog na Karagatan]]) at ang karamihang bahagi ng [[Oceania|Oseaniya]]. Ilang mga pulo na mula sa pangkontinenteng punong lupain ng [[Asya]] ay nakapaloob din sa Timog Hating-globo. Dahil sa pagkiling ng rotasyon o pag-inog ng Daigdig na kaugnay sa [[Araw]] at sa tapyas na ekliptiko, ang [[tag-araw]] ay magmula sa Disyembre hanggang sa Marso at  ang [[taglamig]] ay magmula Hunyo hanggang Setyembre. Ang Setyembre 22 o 23 ay ang [[ekwinoks]] (panahon kapag ang araw at gabi ay magsinghaba) na [[pangtagsibol]] (bernal) at ang Marso 20 o 21 ay ang ekwinoks na [[pangtaglagas]].[[Image:UshuaiaFinDelMundo.jpg|left|thumb|Poster na may alamat na &quot;Ushuaia, katapusan ng mundo&quot;. Ang Ushuaia sa Arhentina ay ang pinakadulong lungsod sa buong mundo.]]Ang ibabaw nito ay 80.9% tubig, kumpara sa 60.7% tubig sa [[Hilagang Hating-globo]], at naglalaman ng 32.7% ng lupain ng Daigdig.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=iVEWPg8vnxgC&amp;q=southern+hemisphere+contains+%25+land&amp;pg=PA528 |title=Life on Earth: A - G.. 1 |date=2002 |publisher=ABC-CLIO |isbn=9781576072868 |page=528 |language=en |access-date=8 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230122160606/https://books.google.com/books?id=iVEWPg8vnxgC&amp;q=southern+hemisphere+contains+%25+land&amp;pg=PA528 |archive-date=22 Enero 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Higit sa 850 milyong katao ang nakatira sa Timog Hating-globo na kinakatawan ang mga 10–12% ng kabuuang populasyon ng tao sa mundo.&lt;ref&gt;{{cite web |date=4 Mayo 2012 |title=90% Of People Live In The Northern Hemisphere - Business Insider |url=http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180119181108/http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5 |archive-date=19 Enero 2018 |access-date=3 Enero 2023 |work=Business Insider |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=GIC - Article |url=http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&amp;contentSet=EBKS&amp;idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&amp;type=retrieve&amp;tabID=T001&amp;prodId=GIC&amp;docId=CX3403900089&amp;source=gale&amp;userGroupName=itsbtrial&amp;version=1.0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160418075026/http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&amp;contentSet=EBKS&amp;idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&amp;type=retrieve&amp;tabID=T001&amp;prodId=GIC&amp;docId=CX3403900089&amp;source=gale&amp;userGroupName=itsbtrial&amp;version=1.0 |archive-date=18 Abril 2016 |access-date=3 Enero 2023 |work=galegroup.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa 850 milyong tao na ito, higit sa 203 milyon ang nakatira sa [[Brazil|Brasil]], ang pinakamalaking bansa ayon sa lawak ng lupa sa Katimugang Hating-globo, habang higit sa 150 milyon ang naninirahan sa [[Java]], ang pinakamataong pulo sa mundo. [[Indonesia]] ang pinakamataong bansa sa Timog Hating-globo, na may 275 million tao. [[Portuguese language|Portuges]] ang pinakasasalitang wika sa Timog Hating-globo, na may higit sa 230 milyong nagsasalita sa anim na bansa – karamihan sa Brasil, subalit sinasalita din sa [[Angola]], [[Mozambique]], [[East Timor|Silangang Timor]], at maliit na bahagi ng [[Equatorial Guinea|Gineang Ekwatoriyal]] at [[São Tomé and Príncipe|São Tomé at Príncipe]] na nasa timog ng [[Equator|Ekwadorr]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Potencial Económico da Língua Portuguesa |url=http://www.uc.pt/international-applicants/oportunidades/linguas/economic_potential_portuguese.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024163947/https://www.uc.pt/international-applicants/oportunidades/linguas/economic_potential_portuguese.pdf |archive-date=2021-10-24 |access-date=2017-05-15 |website=University of Coimbra |language=en}}&lt;/ref&gt; 
Mga Bansa Sakop ng Timog 
==Mga sanggunian==
{{reflist}}
==Timog hemisphere==
*Indonesia 
*Timur Leste 
*Australia 
*timog Africa 
*Timog Mexico
{{Mga emisperyo ng Daigdig}}
[[Kategorya:Mga emisperyo ng Daigdig]]</text>
      <sha1>3zpv3c0a4pqymmf9l4gvvvztkhbiemj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca</title>
    <ns>0</ns>
    <id>202799</id>
    <revision>
      <id>2212115</id>
      <parentid>2043499</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1665" sha1="2qqrs08jq9fg5qke1isd54z6tw5x9y1" xml:space="preserve">[[File:Logotipo cefet-rj.jpg‎|right|thumb|300px|Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca]]

Ang '''Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca''' (dinadaglat bilang '''Cefet-RJ''') ay isang kolehiyong paaralan na matatagpuan sa Lungsod ng [[Rio de Janeiro]], [[Brasil]].&lt;ref&gt;[http://webtv.cefet-rj.br/ Página principal da TV Cefet/RJ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130119053955/http://webtv.cefet-rj.br/ |date=2013-01-19 }}, acessado em 14 de janeiro de 2011.&lt;/ref&gt;

Ito ay itinatag noong [[1917]].&lt;ref name=&quot;noticias&quot;&gt;[http://noticias.cefet-rj.br/2011/04/04/eleicoes-para-direcao-geral-do-cefetrj-debate-com-os-candidatos/ Eleições para Direção-Geral do CEFET/RJ: DEBATE COM OS CANDIDATOS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110412103411/http://noticias.cefet-rj.br/2011/04/04/eleicoes-para-direcao-geral-do-cefetrj-debate-com-os-candidatos/ |date=2011-04-12 }}, portal Cefet/RJ, publicado em 4 de abril de 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;noticias01&quot;&gt;{{Cite web |title=CEFET/RJ tem novo diretor geral |url=http://noticias.cefet-rj.br/2011/07/01/cefetrj-tem-novo-diretor-geral/ |access-date=2013-01-27 |archive-date=2012-07-15 |archive-url=https://archive.today/20120715064637/http://noticias.cefet-rj.br/2011/07/01/cefetrj-tem-novo-diretor-geral/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga kawing panlabas ==
*[http://portal.cefet-rj.br/ Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130412202620/http://portal.cefet-rj.br/ |date=2013-04-12 }} ([[Wikang Portuges]])
[[Kategorya:Edukasyon sa Brazil]]</text>
      <sha1>2qqrs08jq9fg5qke1isd54z6tw5x9y1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tamako Market</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207261</id>
    <revision>
      <id>2212120</id>
      <parentid>2111523</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SammySong</username>
        <id>161860</id>
      </contributor>
      <comment>anime series stub at isinayos ang kategorya</comment>
      <origin>2212120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4648" sha1="jxg0ho8w6g4ug7f6v38fqzlyftibl2a" xml:space="preserve">{{italic title}}
Ang {{Nihongo|'''''Tamako Market'''''|たまこまーけっと|Tamako Māketto}} ay isang seryeng [[anime]] sa telebisyon na gawa ng Kyoto Animation. Nagsimula itong ipalabas sa bansang [[Hapon]] noong Enero 10, 2013. Ito ay ipapalabas sa [[Hilagang Amerika]] ng Sentai Filmworks.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2013-01-07/sentai-filmworks-adds-kyoto-animation-tamako-market|title=Sentai Filmworks Adds Kyoto Animation's ''Tamako Market''|publisher=Anime News Network|date=Enero 7, 2013|accessdate=Pebrero 9, 2013|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; Sinulat ito ni Reiko Yoshida at sa direksyon Naoko Yamada.

Ang ''Tamako Market'' ay tungkol kay Tamako Kitashirakawa, na panganay na anak ng isang tindero ng mochi. Isang araw, nakita niya ang isang nagsasalitang [[ibon]] na nangangalang Dera Mochimazzi, na tumira sa bahay ni Tamako. Sinusundan ng anime ang pang-araw-araw na buhay ni Tamako, ang kanyang mga kaibigan, pamilya, at si Dera.

==Mga tauhan==
===Mga pangunahing karakter===
;{{Nihongo|Tamako Kitashirakawa|北白川 たまこ|Kitashirakawa Tamako}}
:{{voiced by|Aya Suzaki|Margaret McDonald}}&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.sentaifilmworks.com/news/official-tamako-market-english-dub-cast-list|title=Official Tamako Market English Dub Cast List|work=Sentai Filmworks|accessdate=Nobyembre 15, 2018|language=Ingles|archive-date=2018-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181115153522/https://www.sentaifilmworks.com/news/official-tamako-market-english-dub-cast-list|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

;{{Nihongo|Mochizō Ōji|大路 もち蔵|Ōji Mochizō}}
:{{voiced by|Atsushi Tamaru|Clint Bickham}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

;{{Nihongo|Dera Mochimazzi|デラ・モチマッヅィ}}
:{{voiced by|Takumi Yamazaki|Jay Hickman (actor){{!}}Jay Hickman}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

;{{Nihongo|Midori Tokiwa|常盤 みどり|Tokiwa Midori}}
:{{voiced by|Yūki Kaneko|Juliet Simmons}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

;{{Nihongo|Kanna Makino|牧野 かんな|Makino Kanna}}
:{{voiced by|Juri Nagatsuma|Caitlynn French}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

;{{Nihongo|Shiori Asagiri|朝霧 史織|Asagiri Shiori}}
:{{voiced by|Yurie Yamashita|Krystal LaPorte (telebisyon); Francis Caorrots (pelikula)}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Pamilyang Kitashirakawa===
;{{Nihongo|Anko Kitashirakawa|北白川 あんこ|Kitashirakawa Anko}}
:{{voiced by|Rina Hidaka|Brittney Karbowski}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

;{{Nihongo|Mamedai Kitashirakawa|北白川 豆大|Kitashirakawa Mamedai}}
:{{voiced by|Keiji Fujiwara|David Wald}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

;{{Nihongo|Fuku Kitashirakawa|北白川 福|Kitashirakawa Fuku}}
:{{voiced by|Tomomichi Nishimura|Carl Masterson}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

;{{nihongo|Hinako Kitashirakawa|北白川 ひなこ|Kitashirakawa Hinako}}
:{{animevoices|Yōko Hikasa|Nancy Novotny (telebisyon); Rozie Curtis (pelikula)}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Pamilyang Ōji===
;{{Nihongo|Gohei Ōji|大路 吾平|Ōji Gohei}}
:{{voiced by|Fumihiko Tachiki|John Swasey}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

;{{Nihongo|Michiko Ōji|大路 道子|Ōji Michiko}}
:{{voiced by|[[Satsuki Yukino]]|Molly Searcy}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Tindero ng Usagiyama===
;{{Nihongo|Kaoru Hanase|花瀬 かおる|Hanase Kaoru}}
:{{voiced by|Daisuke Ono|Leraldo Anzaldua}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

;{{nihongo|Kunio Yaobi|八百比 邦夫|Yaobi Kunio}}
:{{animevoices|Kōji Tsujitani|David Matranga}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

;{{Nihongo|Chōji Yumoto|湯本 長治|Yumoto Chōji}}
:{{voiced by|Kyosei Tsukui|Christopher Ayres}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

;{{Nihongo|Sayuri Yumoto|湯本 さゆり|Yumoto Sayuri}}
:{{voiced by|[[Junko Iwao]]|Kasi Hallowell}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

;{{Nihongo|Tomio Shimizu|清水 富雄|Shimizu Tomio}}
:{{voiced by|Yoshihisa Kawahara|Greg Ayres}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

;{{Nihongo|Nobuhiko Tokiwa|常盤 信彦|Tokiwa Nobuhiko}}
:{{voiced by|Hiroshi Yanaka|John Kaiser}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

;{{Nihongo|Fumiko Mitsumura|満村 文子|Mitsumura Fumiko}}
:{{voiced by|Kumiko Watanabe|Tiffany Grant}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

;{{Nihongo|Tadanao Shiraki|白木 忠直|Shiraki Tadanao}}
:{{voiced by|Naoya Nosaka|Andrew Love}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

;{{Nihongo|Takashi Uotani|魚谷 隆|Uotani Takashi}}
:{{voiced by|[[Ken Narita]]|Scott Fults}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

;{{Nihongo|Mari Uotani|魚谷 真理|Uotani Mari}}
:{{voiced by|Yōko Hikasa|Carli Mosier}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Maharlikang pamilya ng Mochimazzi===
;{{Nihongo|Choi Mochimazzi|チョイ・モチマッヅィ}}
:{{voiced by|Yuri Yamaoka|Allison Sumrall}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

;{{Nihongo|Mecha Mochimazzi|メチャ・モチマッヅィ}}
:{{voiced by|Hiro Shimono|Greg Ayres}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

{{anime-series-stub}}
{{commonscat|Tamako Market}}</text>
      <sha1>jxg0ho8w6g4ug7f6v38fqzlyftibl2a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Austronesyo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207746</id>
    <revision>
      <id>2212056</id>
      <parentid>1249374</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T15:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>Nagdagdag ng mga link</comment>
      <origin>2212056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1867" sha1="sxj9e52fjzpak7il866y1amziy2qkjn" xml:space="preserve">Ang '''Austronesyo''' ay maaaring tumukoy sa:

*==Mga Wika ng austronesian dialects==

Ang Tagalog, Indonesian, at mga katutubong wika sa Taiwan ay magkakaugnay at kabilang sa iisang pamilya ng wika na tinatawag na Austronesian. Ang pamilyang ito ay mayroong humigit-kumulang 1,200 wika at ginagamit ng daan-daang milyong tao sa buong mundo.1. Pinagmulan sa TaiwanAyon sa mga dalubhasa, ang orihinal na pinagmulan (homeland) ng mga wikang Austronesian ay nagsimula sa Taiwan libu-libong taon na ang nakalilipas. Ang mga katutubong wika rito (na kilala bilang Formosan languages) ang pinakamalapit sa orihinal na inang wika.2. Paglalakbay patungong Indonesia at PilipinasDaan-daang taon na ang nakalilipas, ang mga sinaunang tao na gumagamit ng wikang Austronesian ay naglayag mula sa Taiwan patimog. Sila ay nanirahan sa Pilipinas, Indonesia, at lumaganap pa-kanluran hanggang Madagascar at pasilangan sa mga isla ng Pasipiko.3. Pagkakapareho ng Tagalog at IndonesianDahil nagmula sa iisang ugat ang Tagalog at Indonesian, may mga salita at balangkas (grammar) na magkakatulad o halos magkapareho ang kahulugan. Ilan sa mga karaniwang halimbawa ay ang mga sumusunod:KategoryaTagalogIndonesian (Bahasa)TaoAko / Iku / AnakAku / Ibu / AnakBahagi ng KatawanMataMataKalikasanHangin / DaanAngin / JalanBilangLima / PitoLima / Tujuh
[[Talaksan:Philippines_relief_location_map_(square).svg|thumb|alt=Philippines mapa|Philippines map]]
[[Talaksan:Taiwan_CIA_map_updated.jpg|thumb|alt=Taiwan map|Taiwan map]]

[[Talaksan:Asia_noviter_delineata_-_Iavani.jpg|thumb|alt=Indonesia|native Indonesia]]
][[Talaksan:Native_hunters,_Formosa_by_John_Thomson_Wellcome_L0056185.jpg|thumb|alt=Native Taiwan|native Taiwanese]]
[[Talaksan:Filipino_natives_in_Batad_village.jpg|thumb|alt=Philippines|Filipino native]][[Talaksan:Indonesia_Map_Flag.svg|thumb|alt=Indonesia people|Indonesia map]]</text>
      <sha1>sxj9e52fjzpak7il866y1amziy2qkjn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212057</id>
      <parentid>2212056</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T15:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>Nagdagdag ng mga link</comment>
      <origin>2212057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1913" sha1="1vfnewmrjhq4qq37zp5ddxou1e3059c" xml:space="preserve">==Ang Katutubong austronesian Indonesia Taiwan Philippines==

*==Mga Wika at Cultura austronesian Indonesia Philippines Taiwanese==

Ang Tagalog, Indonesian, at mga katutubong wika sa Taiwan ay magkakaugnay at kabilang sa iisang pamilya ng wika na tinatawag na Austronesian. Ang pamilyang ito ay mayroong humigit-kumulang 1,200 wika at ginagamit ng daan-daang milyong tao sa buong mundo.1. Pinagmulan sa TaiwanAyon sa mga dalubhasa, ang orihinal na pinagmulan (homeland) ng mga wikang Austronesian ay nagsimula sa Taiwan libu-libong taon na ang nakalilipas. Ang mga katutubong wika rito (na kilala bilang Formosan languages) ang pinakamalapit sa orihinal na inang wika.2. Paglalakbay patungong Indonesia at PilipinasDaan-daang taon na ang nakalilipas, ang mga sinaunang tao na gumagamit ng wikang Austronesian ay naglayag mula sa Taiwan patimog. Sila ay nanirahan sa Pilipinas, Indonesia, at lumaganap pa-kanluran hanggang Madagascar at pasilangan sa mga isla ng Pasipiko.3. Pagkakapareho ng Tagalog at IndonesianDahil nagmula sa iisang ugat ang Tagalog at Indonesian, may mga salita at balangkas (grammar) na magkakatulad o halos magkapareho ang kahulugan. Ilan sa mga karaniwang halimbawa ay ang mga sumusunod:KategoryaTagalogIndonesian (Bahasa)TaoAko / Iku / AnakAku / Ibu / AnakBahagi ng KatawanMataMataKalikasanHangin / DaanAngin / JalanBilangLima / PitoLima / Tujuh
[[Talaksan:Philippines_relief_location_map_(square).svg|thumb|alt=Philippines mapa|Philippines map]]
[[Talaksan:Taiwan_CIA_map_updated.jpg|thumb|alt=Taiwan map|Taiwan map]]

[[Talaksan:Asia_noviter_delineata_-_Iavani.jpg|thumb|alt=Indonesia|native Indonesia]]
][[Talaksan:Native_hunters,_Formosa_by_John_Thomson_Wellcome_L0056185.jpg|thumb|alt=Native Taiwan|native Taiwanese]]
[[Talaksan:Filipino_natives_in_Batad_village.jpg|thumb|alt=Philippines|Filipino native]][[Talaksan:Indonesia_Map_Flag.svg|thumb|alt=Indonesia people|Indonesia map]]</text>
      <sha1>1vfnewmrjhq4qq37zp5ddxou1e3059c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Beksilolohiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>217042</id>
    <revision>
      <id>2212097</id>
      <parentid>1976528</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:53:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6497" sha1="imvnexzztyi978muardalzasks3l7j6" xml:space="preserve">{{Orphan|date=Disyembre 2013}}

{{copyedit}}
{{better translation|date=Enero 2014}}
Ang '''beksilolohiya''' (Ingles: ''vexillology'') ay ang pagsusuri ng kasaysayan, simbolismo, at kagamitan ng mga bandila, at maaari din na tumukoy sa pangkalahatang interes ukol sa mga bandila. Ang salitang ito ay mula sa pagsasama ng salitang Latin na ''[[vexillium]]'' (&quot;bandila&quot;) at ng hulaping Greko ''[[-logy]]'' (&quot;pag-aaral&quot;). Sa pormal na depinisiyon ng Pandaigdigang Federasyon and mga Samahang Beksilolohikal (Ingles: FIAV, International Federation of Vexillological Associations), and beksilolohiya ay tinuturing bilang ang &quot;paggawa at pag-unlad ng karunungan ukol sa mga sari-saring bandila, ang kanilang mga porma at kagamitan, at ng mga teoriyang siyentipiko ukol sa karunungang ito.&quot;

Ang terminong beksilolohiya ay unang nilikha noong 1957 ni [[Whitney Smith]], isang beksilolohiyong Amerikano, at unang inilathala noong 1959. And pag-aaral ng mga bandila ay unang isinailalim sa heraldiya, at hanggang ngayon ay minsa'y itinuturing ganoon. Ang mga iskolar ng mga bandila ay tinatawag na mga ''beksilologo''; ang mga nagdidisenyo ng mga bandila ay tinatawag na mga ''beksilolograpo''; at ang mga taong may interes sa mga bandila ay tinatawag na mga ''beksilolopilo''.

Mula noong 1965, nagkakaroon ng [[Pandaigdigang Kongreso ng Beksilolohiya]] sa tigalawang taon na inoorganisa ng FIAV. Ang mga kamaikalan lamang na Kongreso ay ginanap sa [[Berlin]] noong 2007, [[Yokohama]], [[Japan]] noong 2009, Alexandria, Virginia sa [[Estados Unidos]] noong 2011. Ang susunod na Kongreso ay gaganapin sa [[Rotterdam]], [[Netherlands]] sa [[Agosto]] 2013.

==Mga simbolo sa identipikasyon ng mga bandila==
Ang sistema ng pagkilala sa mga bandila ay ginawa ni [[Whitney Smith]] at kinikilala ng FIAV.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Simbolo
! Sa teksto
! Deskripsiyon
! Paggamit
|-
| [[File:FIAV 100000.svg|20px]]
| C**/***
| Bandilang sibil
| mga indibidwal na tao sa lupain
|-
| [[File:FIAV 010000.svg|20px]]
| *S*/***
| Bandilang pang-estado
| mga estado at gubyerno sa lupain
|-
| [[File:FIAV 001000.svg|20px]]
| **W/***
| Bandilang pang-digmaan
| mga militar sa lupain (hukbong-kati)
|-
| [[File:FIAV 000100.svg|20px]]
| ***/C**
| Watawat na sibil
| sa mga pribadong sasakyang-dagat (watawat na pangmerkado)
|-
| [[File:FIAV 000010.svg|20px]]
| ***/*S*
| Watawat ng estado
| sa mga sasakyang-dagat ng estado o gubyerno
|-
| [[File:FIAV 000001.svg|20px]]
| ***/**W
| Watawat na pang-digmaan
| sa hukbong-dagat
|}
Maaari din na pagsamahin itong anim na kategoriya:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Simbolo
! Sa teksto
! Deskripsiyon
! Kagamitan
|-
| [[File:FIAV 011000.svg|20px]]
| *SW/***
| Bandilang pang-digmaan ng estado
| sa mga ahensiya ng estado at ng hukbong-kati sa lupain
|-
| [[File:FIAV 111000.svg|20px]]
| CSW/***
| Pambansang bandila
| sa lahat ng layunin sa lupain
|-
| [[File:FIAV 000111.svg|20px]]
| ***/CSW
| Pambansang watawat
| sa lahat ng layunin sa mga sasakyang-dagat
|-
| [[File:FIAV 111111.svg|20px]]
| CSW/CSW
| Pambansang bandila at watawat
| sa lahat ng layunin
|}

==Mga prinsipyo ng disenyo ng mga bandila==
Maraming regularidad sa mga disenyo ng mga bandila, mula sa mga praktical na konsiderasyon, mga kalagayang makasaysayan at kultural.

Ilan sa mga konsiderasyong praktikal na hinaharap ang mga beksilolograpo ay ang pangangailangan na ang disenyo ay madaling pagyariin sa tela nang sa gayon ay maitaas mula sa isang poste para isaguyod ang isang organisasyon, indibidwal, o grupo. Ito ang pagkakaiba ng isang bandila mula sa mga selyo o logo na ginagamit sa mga pahina o screen o karatula.

May mga kulturang nag-aatas ng mga karapat-dapat na disenyo ng mga bandila, ayon sa mga prinsipyo ng heraldiya o ng iba pang mga sistema ng kontrol. May mga atas din na mula sa mga konsiderasyong relihiyoso, katulad ng mga bandila ng mga bansang Muslim. Nagsimula nang maglabas ng mga prinsipyong pangkalahatan [http://www.nava.org/flag-design/good-flag-bad-flag/5-basic-principles-flag-design the flag design principles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130913190929/http://www.nava.org/flag-design/good-flag-bad-flag/5-basic-principles-flag-design |date=2013-09-13 }} ang [[Samahang Beksilololohikal ng Hilagang Amerika]]:

# ''Simple lamang:'' karapat-dapat na ang bandila ay madaling maiguhit ng mga bata mula sa memorya
# ''Simbolismong malalim:'' ang mga imahe at kulay ng bandila ay karapat-dapat na nakaugnay sa kung anuman ang sinisimbolo nito
# ''2-3 kulay:'' mas-madaling makita ang mga kulay ng bandila
# ''Walang pagkakasulat o selyo:'' huwag gumamit ng mga pagkakasulat o mga selyo at sagisag.
# ''Maging Kakaiba o Maging Kaugnay:'' iwasan ang pangongopya ng ibang mga bandila, ngunit gumamit ng mga similaridad para ipakita ang mga koneksiyon

Mapapansin na hindi lagaing sinusunod ang mga prinsipyong ito. Marami sa mga bandila ng iba't ibang mga lungsod, distrito, mga ahensiya ng gubyerno, at iba pa ay simpleng ang kanilang sagisag na may likurang isang kulay. Ilan sa mga halimbawa nito ay ang mga bandila ng mga probinsiya ng Pilipinas, o ang watawat ng pangulo ng Pilipinas o ng Estados Unidos.

==Tingnan din==
*Leepson, Marc. ''Flag: An American Biography'' New York: Thomas Dunne Books, 2005. Print.
*Smith, Whitney. ''Flags Through the Ages and Across the World'' New York: McGraw-Hill, 1975. Print.

==Mga kawing na panlabas==
* [http://www.flags.net/ World Flag Database]
* [http://www.crwflags.com/fotw/flags/ Mga Bandila ng Mundo]
* [http://www.flagresearchcenter.com/ Flag Research Center (U.S.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160616052032/http://www.flagresearchcenter.com/ |date=2016-06-16 }}
* [http://www.flaginstitute.org/ Flag Institute (United Kingdom)]
* [http://www.flaggenkunde.de Deutsche Gesellschaft für Flaggenkunde (Germany)]
* [http://www.savaflags.org.za Southern African Vexillological Association (SAVA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180426120727/http://www.savaflags.org.za/ |date=2018-04-26 }}
* [http://www.funcidec.org.ar/c_vexilobaires1.htm ICV 2005 doon sa Buenos Aires, Arhentina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601074536/http://www.funcidec.org.ar/c_vexilobaires1.htm |date=2009-06-01 }}
* [http://flagsforum.skalman.nu Flags Forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170518164037/http://flagsforum.skalman.nu/ |date=2017-05-18 }}, poro ng pagtalakay hinggil sa ''vexillology''

[[Kategorya:Simbolismo]]
[[Kategorya:Mga watawat]]
[[Kategorya:Semiotika]]</text>
      <sha1>imvnexzztyi978muardalzasks3l7j6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lou Diamond Phillips</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229997</id>
    <revision>
      <id>2212085</id>
      <parentid>2170293</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PaulLim11</username>
        <id>154386</id>
      </contributor>
      <comment>Pinalitan ang larawan</comment>
      <origin>2212085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7128" sha1="joao4hh1pm920l7qaw2kpv6wdnxwbss" xml:space="preserve">{{Infobox person
|birth_name=Lou Diamond Upchurch
|image = Lou Diamond Phillips - Gangland.jpg
|caption = Lou Diamond Phillips, Hulyo 2026
|birth_date = {{Birth date and age|1962|02|17}}
|birth_place = [[Subic]], [[Pilipinas]]
|occupation = [[Aktor]], [[direktor]]
|years_active = 1984–kasalukuyan
|spouse = Julie Cypher (1987–1990)&lt;br /&gt;Kelly Phillips (1994–2007)&lt;br /&gt;Yvonne Marie Boismier (2007–kasalukuyan)
}}

Si '''Lou Diamond Phillips''' (ipinanganak bilang '''Lou Diamond Upchurch''' noong ika-17 ng Pebrero 1962) ay isang Amerikanong aktor at direktor.&lt;ref&gt;[http://movies.nytimes.com/person/106383/Lou-Diamond-Phillips The New York Times]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://articles.latimes.com/2012/jul/22/entertainment/la-et-st-lou-diamond-phillips-20120722 Los Angeles Times]&lt;/ref&gt; Sumikat siya dahil sa papel niya sa pelikulang ''La Bamba'' bilang Ritchie Valens. Nakakuha siya ng nominasyon g Golden Globe Award bilang sumusuportang aktorpara sa papel niya sa ''Stand and Deliver'' at isang nominasyong Tony Award para sa papel niya sa ''The King and I''. Kilala rin siya sa mga pelikulang ''Courage Under Fire'', ''Che'', and ''Love Takes Wing''.

==Kabataan==

==Trabaho==

== Personal na buhay ==
=== Mga relasyon at pamilya ===

=== Pagka-aresto ===
== Aktibismo ==
==Mga gawad==

==Pilmograpiya==
* ''[[Interface (film)|Interface]]'' (1984)
* ''Trespasses'' (1986)
* ''[[La Bamba (film)|La Bamba]]'' (1987)
* ''The Three Kings'' (TV; 1987)
* ''[[Miami Vice]]'' (TV; kabanata: &quot;Red Tape&quot;; 1987)
* ''Dakota'' (1988)
* ''[[Stand and Deliver]]'' (1988) – Angel
* ''[[Young Guns (film)|Young Guns]]'' (1988)
* ''[[Disorganized Crime]]'' (1989)
* ''[[Renegades (1989 film)|Renegades]]'' (1989)
* ''[[Young Guns II]]'' (1990)
* ''[[A Show of Force]]'' (1990)
* ''[[The First Power]]'' (1990)
* ''Harley'' (1990)
* ''[[The Dark Wind]]'' (1991)
* ''Ambition'' (1991)
* ''[[Sesame Street]]'' (1991) – Monster se bersyon na Mirror Celebrity
* ''Avenue Z Afternoon'' (TV, 1991)
* ''Shadow of the Wolf'' (1992)
* ''[[Extreme Justice (film)|Extreme Justice]]'' (1993)
* ''[[Wind in the Wire]]'' (1993)
* ''[[Dangerous Touch]]'' (1994)
* ''[[Sioux City (film)|Sioux City]]'' (1994)
* ''[[Boulevard (1994 film)|Boulevard]]'' (1994)
* ''Teresa's Tattoo'' (1994)
* ''[[Override (short film)|Override]]'' (TV; 1994)
* ''The Wharf Rat'' (TV; 1995)
* ''[[Teresa's Tattoo]]'' (1995)
* ''Undertow'' (1996)
* ''[[Courage Under Fire]]'' (1996)
* ''[[The Big Hit]]'' (1998)
* ''[[Another Day in Paradise (film)|Another Day in Paradise]]'' (1998)
* ''[[Spin City]]'' (TV; kabanata: &quot;An Officer and a Gentleman&quot;; 1998)
* ''[[Brokedown Palace]]'' (1999)
* ''Orion Scope: The Grip of Christ'' (TV; 1999)
* ''In The class of his own'' (TV; 1999)
* ''[[Bats (film)|Bats]]'' (1999)
* ''In a Class of His Own'' (TV; 1999)
* ''[[Picking Up the Pieces (film)|Picking Up the Pieces]]'' (2000)
* ''[[A Better Way to Die]]'' (2000)
* ''[[Supernova (2000 film)|Supernova]]'' (2000)
* ''[[Route 666 (film)|Route 666]]'' (2001)
* ''Knight Club'' (2001)
* ''Hangman'' (2001)
* ''[[Wolf Lake]]'' (TV; 2001)
* ''[[Night Visions (TV series)|Night Visions]]'' (TV; episode: &quot;Dead Air&quot;; 2001)
* ''[[Absolon]]'' (2001)
* ''[[24 (TV series)|24]]'' (TV; 2002) panauhin
* ''[[Lone Hero]]'' (2002)
* ''[[Stark Raving Mad (2002 film)|Stark Raving Mad]]'' (2002)
* ''Malevolent'' (2002)
* ''[[George Lopez (TV series)|George Lopez]]'' (2003)
* ''[[Hollywood Homicide]]'' (2003)
* ''[[Red Water]]'' (TV; 2003)
* ''[[K10C: Kids' Ten Commandments]]'' (TV; 2003) – panauhin
* ''Gone But Not Forgotten'' (TV; 2004)
* ''The Trail to Hope Rose'' (TV; 2004)
* ''Murder at the Presidio'' (TV; 2005)
* ''[[Jack &amp; Bobby]]'' (TV; 2005)
* ''[[Alien Express]]'' (TV; 2005)
* ''[[The Triangle (TV miniseries)|The Triangle]]'' (TV; 2005)
* ''Striking Range'' (2006)
* ''[[Law &amp; Order: Special Victims Unit]]'' (TV; kabanata: &quot;Fault&quot;; 2006) – Victor Paul Gitano
* ''[[Numb3rs]]'' (TV; 2005–2010) 
* ''[[Aquaman (TV program)|Aquaman]]'' (2006) 
* ''El Cortez'' (film) (2007)
* ''[[Fingerprints (film)|Fingerprints]]'' (2007)
* ''[[Psych]]'' (TV; 2007)
* ''Termination Point'' (TV; 2007)
* ''[[Camelot (musical)|Camelot]]'' (2007–2008)
* ''The Word of Promise'' (2007) 
* ''[[Che: Part Two]]'' (2008) – Mario Monje
* ''Never Forget'' (2008)
* ''[[Death Toll]]'' (2008)
* ''[[Lone Rider]] (2008)
* ''[[Iron Chef America]]'' (TV; kabanata: &quot;Thanksgiving Showdown&quot;; 2008) – bilang ang kanyang sarili, isang hurado
* ''[[The Beast (2009 TV series)|The Beast]]'' (TV; 2009) – Patrick Swayze
* ''[[Love Takes Wing]]'' (2009) – Ray Russell
* ''Angel and the Badman'' (2009)
* ''[[Carny (2009 film)|Carny]]'' (2009)
* ''[[I'm a Celebrity...Get Me Out of Here! (U.S. season 2)|I'm a Celebrity... Get Me Out of Here!]]'' (TV; 2009)
*''[[Stargate Universe]]'' (TV; 2009–2011) – Colonel [[David Telford]]
*''The Invited'' (2010) – Garrett   
* ''[[Iron Chef America]]'' (TV; episode: &quot;Garces vs. Liken&quot;; 2010) – bilang ang kanyang sarili, isang hurado
* ''[[American Dad!]]'' (TV; 2010) – Rusty (boses)
*''[[Chuck (TV series)|Chuck]]'' (TV; 2011) – Augusto Gaez
*''[[Dead or Alive (novel)|Dead or Alive]]'' by [[Tom Clancy]] (2010) – tagasalaysay
*''[[Cougar Town]]'' (TV; 2011) – bilang kanyang sarili
*''[[Happily Divorced]]'' (TV; 2011) – David
*''[[Locked On (novel)|Locked On]]'' by [[Tom Clancy]] (2011) – narrator of the audio book
*''[[Rachael vs. Guy: Celebrity Cook-Off]]'' (TV; 2011) – himself
*''[[Metal Tornado]]'' – Michael Edwards
*''[[Southland (TV series)|Southland]]'' (TV; 2012) – Officer Danny Ferguson
*''[[Filly Brown]]'' (2012) – Jose Tonorio
*''[[The Aquabats! Super Show!]]'' (TV; 2012) – The Spirit of the Sun
*''[[Longmire (TV series)|Longmire]]'' (TV; 2012) – Henry Standing Bear
*''[[Threat Vector (novel)|Threat Vector]]'' by [[Tom Clancy]] with Mark Greaney (2012) –  tagasalaysay
*''[[Radioactive (Imagine Dragons song)|Radioactive]]'' by [[Imagine Dragons]] (Music Video; 2012) – Boss
*''[[Sanitarium (film)|Sanitarium]]'' (2013)
*''[[Chopped (TV series)]]'' (TV; 2014) – bilang kanyang sarili

== Sanggunian ==
{{reflist}}

== Panlabas na link ==
{{Commons|Lou Diamond Phillips}}
* [https://twitter.com/LouDPhillips Official Twitter]
* [http://www.loudiamondphillips.co.uk/ Lou Diamond Phillips BLVD ] 
* {{IMDb name|1617}}
* {{IBDB name|56121}}
* [http://www.worldpokertour.com/players/?x=profile&amp;id=4407 World Poker Tour Profile]
* [http://pokerdb.thehendonmob.com/player.php?a=r&amp;n=34178 Lou Diamond Phillips Hendon Mob poker tournament results] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130924071659/http://pokerdb.thehendonmob.com/player.php?a=r&amp;n=34178 |date=2013-09-24 }}

{{Authority control|VIAF=44505774}}

{{Persondata
|NAME= Phillips, Lou Diamond
|ALTERNATIVE NAMES=
|SHORT DESCRIPTION= [[United States|American]] film, television, and stage actor
|DATE OF BIRTH= February 17, 1962
|PLACE OF BIRTH= [[U.S. Naval Base Subic Bay|Subic Bay Naval Station]], [[Philippines]]
|DATE OF DEATH=
|PLACE OF DEATH=
}}
{{DEFAULTSORT:Phillips, Lou Diamond}}
[[Category:Mga Amerikano]]
[[Category:Mga Pilipino]]</text>
      <sha1>joao4hh1pm920l7qaw2kpv6wdnxwbss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Benjamin Constant</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235545</id>
    <revision>
      <id>2212099</id>
      <parentid>2150206</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:56:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7695" sha1="0f5273e6ely1vhcjwmixbfccrqcyebq" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name         = Benjamin Constant
| image        = BenjaminConstant.jpg
| imagesize    =
| birth_name   = Henri-Benjamin Constant de Rebecque
| birth_date   = {{Birth date|1767|10|25|df=y}}
| birth_place  = [[Lausanne]], [[Old Swiss Confederacy|Switzerland]]
| death_date   = {{Death date and age|1830|12|8|1767|10|25|df=yes}}
| death_place  = [[Paris]], [[July Monarchy|France]]
| occupation   = Manunulat, politiko
| nationality  = Suwekong Pranses
| alma_mater   = [[Unibersidad Ng Edinburgh]]&lt;br&gt;[[University of Erlangen-Nuremberg]]
| partner      = [[Germaine de Staël]]
| genre        = [[Novel]], [[essay]]
| movement     = [[Romantisismo]]
| notableworks = ''[[Adolphe]]'' (1816)
}}

Si '''Henri-Benjamin Constant de Rebecque''' ({{IPA-fr|kɔ̃stɑ̃|lang}};  o '''Benjamin Constant'''   (25 Oktubre 1767 - 8 Disyembre 1830)) ay isang [[Suwisa|Suwekong]]-Pranses na politiko, aktibista at manunulat sa politika at relihiyon. Siya ang maykatha ng nobelang ''[[Adolphe]]''.

==Biblyograpya  ng mga katha ni Constant==
* ''De la Force du Gouvernement actuel et De la Necessite de s'y rallier'' (1796)
* ''Des reactions politiques'' (1797)
* ''Des effets de la terreur'' (1797)
* ''Fragments d'un ouvrage abandonné sur la possibilité d'une constitution républicaine dans un grand pays'' (1803–1810)
* ''Principes de Politique Applicables a Tous les Gouvernements'' (1806–1810)
* ''Cécile'' (1811, 1st publ. 1951)
* ''De l'esprit de conquête et d'usurpation dans leurs rapports avec la civilisation actuelle'' (1815) (against [[Napoleon Bonaparte]])
* ''[[Adolphe]]'' (novel)
* ''De la religion considérée dans sa source, ses formes et son développement'' (5 vols. 1824–1831) (on ancient religion)

==Mga dagdag babasahin==
* Gauchet, Marcel. “Constant,” in ''A Critical Dictionary of the French Revolution,'' ed. François Furet and Mona Ozouf (1989), p.&amp;nbsp;924.
* Rosenblatt, H. &quot;Why Constant? A Critical Overview of the Constant Revival&quot;, Cambridge Journals (2004)
* [[François Furet|Furet, F.]] (1981). “La Révolution sans la Terreur? Le débat des historiens du XIXe siècle&quot;, in ''[[Le Débat]]'' pp.&amp;nbsp;13, 41.
* Vincent, K. Steven. 'Benjamin Constant, the French Revolution, and the Origins of French Romantic Liberalism', in ''French Historical Studies''; 23:4 (2000 Fall), pp.&amp;nbsp;607–37 in [[Project MUSE]]
* Wood, Dennis. ''Benjamin Constant: A Biography'' (1993).
* [http://www.princeton.edu/~lgossman/constant.pdf Gossman, Lionel. &quot;Between Passion and Irony: Benjamin Constant's Liberal Balancing Act&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160411214226/http://www.princeton.edu/%7Elgossman/constant.pdf |date=2016-04-11 }}
* A. Pitt, 'The Religion of the Moderns: Freedom and Authenticity in Constant's De la Religion', in ''History of Political Thought''; xxi, 1 (2000), 67–87.
* &quot;Principles of Politics Applicable to all Representative Governments&quot;, Constant: Political Writings (Cambridge Texts in the History of Political Thought) – Biancamaria Fontana (Trans &amp; Ed.) Cambridge, 1988.
* Mauro Barberis, ''Benjamin Constant. Rivoluzione, costituzione, progresso'' (1988. Il Mulino, Bologna)
* [[Paul Bastid]], ''Benjamin Constant et sa doctrine'', I–II (1966. Colin, Paris)
* Catrine Carpenter, 'Benjamin Constant's religious politics', in ''History of European Ideas''; 35,4 (2009), 503–09.
* Pierre Deguise, ''Benjamin Constant méconnu. Le livre De la religion, avec des documents inédits'' (1966. Droz, Genève)
* Stefano De Luca, ''Il pensiero politico di Benjamin Constant'' (1993. Laterza, Roma-Bari)
* Béatrice Fink (dir.), ''Benjamin Constant : philosophe, historien, romancier et homme d'État'' (actes du colloque de l'université du Maryland, octobre 1989), Lausanne, Institut Benjamin Constant ; Paris, J. Touzot, 1991, 186 p.
* Biancamaria Fontana, ''Benjamin Constant and the Post-Revolutionary Mind'' (1991. Yale U.P., New Haven – London)
* Luca Fezzi, ''Il rimpianto di Roma. 'Res publica', libertà 'neoromane' e Benjamin Constant, agli inizi del terzo millennio'' (2012, Firenze, Le Monnier)
* Gauchet, Marcel. “Constant,” in ''A Critical Dictionary of the French Revolution'', ed. François Furet and Mona Ozouf (1989), 924
* Henri Guillemin, ''Benjamin Constant, muscadin'', Paris, Gallimard, 1958
* Kurt Kloocke, ''Benjamin Constant. Une biographie intellectuelle'' (1984. Droz, Genève)
* Giovanni Paoletti, ''Benjamin Constant et les Anciens. Politique, réligion, histoire'' (2006. Champion, Paris)
* Helena Rosenblatt, 'Eclipses and Revivals: Constant’s Reception in France and America (1830–2007)', in ''The Cambridge Companion to Constant'', ed. H. Rosenblatt (2009. University Press, Cambridge), pp.&amp;nbsp;351–77.
* Gustave Rudler, ''La jeunesse de Benjamin Constant, 1767–1794''. Le disciple du XVIII&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; siècle. Utilitarisme et pessimisme. Madame de Charrière. Paris, A. Colin, 1909. 542 p.
* Tzvetan Todorov, ''Benjamin Constant: la passion democratique'' (1997. Hachette, Paris)
* Vincent, K. Steven, &quot;Benjamin Constant and the Birth of French Liberalism&quot; (2011).
* Dennis Wood, ''Benjamin Constant: A Biography'' (1993).
* David Cecil, 'Adolphe', in David Cecil, ''Poets And Story-Tellers A Book of Critical Essays'' (1949), pp.&amp;nbsp;139–52
* {{cite encyclopedia |last=Hart |first= David |authorlink= |editor-first=Ronald |editor-last=Hamowy |editor-link=Ronald Hamowy |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |title=Constant, Benjamin (1767–1830) |url= https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC |year=2008 |publisher= [[SAGE Publications|SAGE]]; [[Cato Institute]] |location= Thousand Oaks, CA |doi=10.4135/9781412965811.n63 |isbn= 978-1-4129-6580-4 |oclc=750831024| lccn = 2008009151 |pages=97–98 |quote= |ref= }}

==Mga kawing panlabas==
{{Commons category|Benjamin Constant}}
{{wikiquote}}
* {{Helveticat}}
* {{Gutenberg author |id=Constant,+Benjamin | name=Benjamin Constant}}
* {{Internet Archive author |sname=Benjamin Constant}}
* [http://www.unil.ch/ibc/ Institut Benjamin Constant homepage]
* [https://web.archive.org/web/20070204105059/http://www.librerebecq.be/ Rebecq liberal]
* [http://fare.tunes.org/books/Faguet/benjamin_constant.html Intellectual portrait of B. C. by Emile Faguet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170508183646/http://fare.tunes.org/books/Faguet/benjamin_constant.html |date=2017-05-08 }} (in French)
* [http://www.uark.edu/depts/comminfo/cambridge/ancients.html The Liberty of the Ancients Compared with that of the Moderns]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160522043740/http://www.uark.edu/depts/comminfo/cambridge/ancients.html |date=2016-05-22 }} (1816)
&lt;!-- This is a link to a copy of a WP article that should be in a Dab structure but not lk'ed from here. * [http://encyclopedia.thefreedictionary.com/Benjamin%20Constant%20(Brazil) Benjamin Constant (Brazil)] A leading Brazilian politician and intellectual of the 19th century, disciple of [[Auguste Comte]] --&gt;
* [http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Ftitle=861&amp;Itemid=28 ''Principles of Politics Applicable to All Governments''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203030031/http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Ftitle=861&amp;Itemid=28 |date=2013-12-03 }}
* ''[http://www.earlymoderntexts.com/  Lecture on ancient and modern liberty]'' contains a readable version for contemporary students
* {{FAG|7807|Benjamin Constant &lt;small&gt;Original name: Benjamin Henri Constant de Rebecque&lt;/small&gt;}}
* {{Goodreads author|113387.Benjamin_Constant}}

{{BD|1767|1830|Constant, Benjamin}}
[[Kategorya:Mga nobelista mula sa Pransiya]]</text>
      <sha1>0f5273e6ely1vhcjwmixbfccrqcyebq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Descendants of the Sun</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245798</id>
    <revision>
      <id>2212162</id>
      <parentid>2085894</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4877" sha1="2p314mkusvd6tef2ijvsi2fjq3cftc4" xml:space="preserve">{{italic title}}
{{For|adaptasyon ng palabas sa Pilipinas|Descendants of the Sun (seryeng pantelebisyon sa Pilipinas)}}
Ang '''''Descendants of the Sun''''' ({{ko-hhrm|태양의 후예||Tae-yang-ui Hu-ye}}) ay isang [[Koreanovela]] noong 2016 na pinagbibidahan nina [[Song Joong-ki]], [[Song Hye-kyo]], Jin Goo, at Kim Ji-won.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20150402000892&amp;ACE_SEARCH=1|title=Song Hye-kyo, Song Joong-ki pair up for new drama|date=2 Abril 2015|work=The Korea Herald|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3002654|title=Actors chosen for 'Sun's Descendant'|date=Abril 3, 2015|work=Korea JoongAng Daily|language=en|access-date=Disyembre 30, 2020|archive-date=Septiyembre 4, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904225755/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aId=3002654|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/90522/song-joong-ki-song-hye-kyo-jin-goo-and-kim-ji-won-confirm-for-descendants-of-the-sunm|title=Song Joong Ki, Song Hye Kyo, Jin Goo and Kim Ji Won Confirm for ′Descendants of the Sun′|work=enewsWorld|date=Abril 2, 2015|access-date=Marso 15, 2016|language=en|archive-date=Marso 8, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308112622/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/90522/song-joong-ki-song-hye-kyo-jin-goo-and-kim-ji-won-confirm-for-descendants-of-the-sunm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Umere ito sa [[KBS2]] mula Pebrero 24 hanggang Abril 14, 2016 na may 16 na episodyo.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20160106001131&amp;ACE_SEARCH=1|title='Descendants' first K-drama to air simultaneously in Korea, China|date=Enero 6, 2016|work=The Korea Herald|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos, nag-ere ang KBS ng tatlong karagdagang espesyal na mga episodyo mula Abril 20 hanggang Abril 22, 2016 na naglalaman ng mga tampok at mahuhusay na eksena ng serye, proseso ng produksyon ng drama, mga eksena sa likod ng kamera, komentaryo mula sa mga gumanap at ang huling epilogo.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201603301522200250528_2&amp;ACE_SEARCH=1|title=KBS to air 'Descendants of the Sun' special edition|date=March 30, 2016|work=Kpop Herald|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20160329009200315|title=KBS prepares special programs for 'Descendants of the Sun' fans|date=Marso 29, 2016|work=Yonhap|language=en}}&lt;/ref&gt;

Naging tanyag ang serye sa [[Timog Korea]] kung saan mayroon itong natamo na 38.8% sa bahagi ng tagapanood. Nakatanggap din ito ng ilang parangal, tulad ng pagkapanalo sa Grandeng Premyo sa telebisyon sa ika-52 ''Baeksang Arts Awards''; at pinangalang Pinakapopular na Palabas ng taon ng Korea Broadcasting Advertising Corporation.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201612281054085580718_2&amp;ACE_SEARCH=1|title='Descendants of the Sun' most engrossing show of 2016|date=Disyembre 28, 2016|work=Kpop Herald|language=en}}&lt;/ref&gt;

Umere ang palabas sa buong [[Asya]] kung saan napakapopular nito,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20160415000713&amp;ACE_SEARCH=1|title='Descendants of the Sun' ends with record rating|date=Abril 15, 2016|work=The Korea Herald|language=en}}&lt;/ref&gt; at nakredito sa pag-akyat ng [[turismo]] sa Korea.&lt;ref name=econ&gt;{{cite web|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20160429000288&amp;ACE_SEARCH=1|title=Mega-hit Korean drama creates huge economic effect|date=Mayo 1, 2016|work=The Korea Herald|language=en}}&lt;/ref&gt; Umere ang mga [[Descendants of the Sun (seryeng pantelebisyon sa Pilipinas)|lokal na adaptasyon]] sa [[Pilipinas]]&lt;ref name='philippines version'&gt;{{cite web|title=MUST-READ: Ang mga bigating teleseryeng dapat abangan sa 2018 |url=http://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/35639/must-read-ang-mga-bigating-teleseryeng-dapat-abangan-sa-2018/story |website=GMANetwork.com |access-date=Disyembre 1, 2017|language=en}}&lt;/ref&gt; at [[Vietnam]],&lt;ref name='viet version'&gt;{{cite web|title=Vietnam broadcaster under fire for drama based on 'Descendants of the Sun'|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2018/11/688_256963.html |website=GMANetwork.com |access-date=Disyembre 1, 2017|language=en}}&lt;/ref&gt; at isang adaptasyon na binalak sa [[Tsina]].&lt;ref name='china version'&gt;{{cite web |url= http://chinafilminsider.com/hit-korean-tv-drama-descendants-remade-chinese-film/|title= Hit Korean TV Drama 'Descendants' to be Remade as Chinese Film|first= Fergus|last= Ryan|date=Hulyo 5, 2016|access-date=Hulyo 6, 2016|work= China Film Insider|language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatanggap ng parangal ang mga artista ng palabas.

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

[[Kategorya:Mga palabas sa telebisyon sa Timog Korea]]
[[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]]</text>
      <sha1>2p314mkusvd6tef2ijvsi2fjq3cftc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Galicano Apacible</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246351</id>
    <revision>
      <id>2212207</id>
      <parentid>2153704</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3298" sha1="dnwpuw226o5wratykjs9sz5i8sqir8e" xml:space="preserve">Si '''Galicano Apacible Antonio y del Castillo''' (25 Hunyo 1864 – 2 Marso 1949) ay isang Pilipinong politiko. Pinsan siya ni [[José Rizal|Jose Rizal]], kasama siya sa nagtatag ng [[La Solidaridad]] at ng [[Partido Nacionalista]].
[[Talaksan:Galicano Apacible's passport application.jpg|thumb|Galicano Apacible]]
Nanilbihan siya bilang Gobernador ng Batangas at naging kinatawan ng unang Distrito ng Batangas mula 1909 hanggang 1916. Kilala siya sa kanyang akdang To the American People, An Appeal, kung saan sinubukan niyang makiusap sa mamamayan ng [[Estados Unidos]] na hikayati ang pamahalaan na huwag sakupin ang [[Pagpapahayag ng Kalayaan ng Pilipinas|bagong malayang]] bansa.&lt;ref&gt;http://macapili-filipino.blogspot.com/2007/05/to-american-people-appeal.html&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Karagdagang pagbabasa ==
* &quot;Ang Philippine Revolution: La Solidaridad.&quot; http://www.msc.edu.ph/centennial/solidaridad.html (hinango noong hulyo 10, 2007).
* &quot;Filipino Patriots sa Panahon ng Propaganda Panahon&quot; http://www.angelfire.com/mac/aye/heroes.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020913065400/http://www.angelfire.com/mac/aye/heroes.html |date=2002-09-13 }} (hinango noong hulyo 10, 2007).
* &quot;Kasaysayan ng Philippine Agrikultura.&quot; http://www.da.gov.ph/about/history.htm{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719194817/http://www.da.gov.ph/about/history.htm |date=2011-07-19 }} (hulyo 10, 2007).
* &quot;Sa hong kong na-play pangunahing papel sa RP kasaysayan,&quot; sa Pamamagitan ng Augusto de Viana. http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=74171 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070914101119/http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=74171 |date=2007-09-14 }} (hinango noong hulyo 10, 2007).
* &quot;Ang Partido Nacionalista: Kasaysayan.&quot; http://www.nacionalistaparty.com/history.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627080650/http://www.nacionalistaparty.com/history.html |date=2007-06-27 }} (hinango noong hulyo 10, 2007).
* &quot;Calicano C. Apacible.&quot; https://web.archive.org/web/20091022101714/http://geocities.com/sinupan/ApacibeG.htm (hinango noong hulyo 10, 2007)
{| class=&quot;metadata plainlinks stub&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px; background: transparent;&quot;
| id=&quot;74&quot; |[[File:Flag_of_the_Philippines.svg|alt=Flag of Philippines|border|30x30px]][[File:Crystal_Clear_app_Login_Manager_2.png|alt=Biography icon|30x30px]]
| id=&quot;78&quot; |''Ang Filipino byograpiko artikulong ito ay isang [[Wikipedia:Usbong|stub]]. Makakatulong ka sa Wikipedia sa pamamagitan ng [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Galicano_Apacible&amp;action=edit pagpapalawak ng mga ito].''&lt;div class=&quot;plainlinks hlist navbar mini&quot; id=&quot;83&quot; style=&quot;position: absolute; right: 15px; display: none;&quot;&gt;
* &lt;abbr title=&quot;View this template&quot;&gt;v&lt;/abbr&gt;
* &lt;abbr title=&quot;Discuss this template&quot;&gt;t&lt;/abbr&gt;
* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Philippines-bio-stub&amp;action=edit &lt;abbr title=&quot;Edit this template&quot;&gt;e&lt;/abbr&gt;]
&lt;/div&gt;
|}

[[Kategorya:Ipinanganak noong 1864]]
[[Kategorya:Namatay noong 1949]]
[[Kategorya:Gobernador ng Batangas]]
[[Kategorya:Kasapi ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas mula sa Batangas]]
[[Kategorya:Kalihim ng Agrikultura ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Kalihim ng Kagawaran ng Kapaligiran at Likas na Yaman ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>dnwpuw226o5wratykjs9sz5i8sqir8e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Superbook</title>
    <ns>0</ns>
    <id>252529</id>
    <revision>
      <id>2212121</id>
      <parentid>2090991</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SammySong</username>
        <id>161860</id>
      </contributor>
      <comment>Anime-series-stub at isinayos ang kategorya</comment>
      <origin>2212121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2577" sha1="aaxi75z0s0h5y5ef81003cffxyt49lt" xml:space="preserve">{{italic title}}
Ang '''''Superbook''''', kilala din bilang {{nihongo|'''''Animated Parent and Child Theatre'''''|アニメ 親子劇場|Anime Oyako Gekijō}},&lt;ref name=&quot;cbn.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cbn.com/kids/superbook|title=Superbook Classic - Fan Site|website=Christian Broadcasting Network|via=CBN.com}}&lt;/ref&gt; ay isang seryeng pantelebisyon na [[anime]] noong unang bahagi ng dekada 1980, na unang ginawa ng Tatsunoko Productions sa bansang [[Hapon]] kasama ang Christian Broadcasting Network (CBN) sa [[Estados Unidos]] at kamakailan, gumawa ito ng solo ng CBN para sa pamamahagi at pag-ere.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbn.com/superbook/history.aspx|title=Superbook - Animation Series - History|website=Christian Broadcasting Network|via=CBN.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Red|first1=Isah|title='Superbook' airs on GMA 7|url=http://manilastandardtoday.com/2013/05/31/superbook-airs-on-gma-7/|publisher=Manila Standard|accessdate=13 Hulyo 2014|language=Ingles|archive-date=14 Hulyo 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714191305/http://manilastandardtoday.com/2013/05/31/superbook-airs-on-gma-7/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Sa [[Pilipinas]], naipalabas ito sa [[GMA Network]].

Sinalaysay ng serye ang mga kaganapan sa [[Lumang Tipan|Luma]] at [[Bagong Tipan|Bagong Tipan]] ng [[Biblia]] sa pagtakbo ng serye sa 52 kabanata. Unang lumabas ang 26 kabanata mula Oktubre 1, 1981 hanggang Marso 25, 1982. Muling bumalik ang serye bilang {{nihongo|'''''Superbook II'''''|パソコントラベル探偵団|Pasokon Toraberu Tanteidan|lit. ''Personal Computer Travel Detective Team''}} na may 26 kabanata na umere mula Abril 4, 1983 hanggang Setyembre 26, 1983. Sa pagitan ng parehong serye noong unang pagktabo, nailabas ang kasamang serye na ''[[The Flying House (anime)|The Flying House]]''. Gumawa din ang CBN noong 2016 ng bagong serye ng ''Superbook'' at nilabas sa apat na ''season''.&lt;ref name=&quot;Superbook&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cbn.com/superbook/series-episodes.aspx |title=Superbook |website=Christian Broadcasting Network|via=CBN.com |date=2016-07-20 |accessdate=2016-07-20|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; Ipinamahagi ng CBN ang una at ikalawang ''season'' ng libre sa kanilang [[websayt]] na Superbook Kid.&lt;ref name=&quot;Superbook Kid's Website - Stream Full Superbook Episodes&quot;&gt;{{cite web|url=http://us-en.superbook.cbn.com/all-videos?filter=full_episodes|title=All Videos|publisher=Christian Broadcasting Network|website=Superbook|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

{{anime-series-stub}}
{{Portal|Anime at Manga}}
{{Portal|Cartoon}}</text>
      <sha1>aaxi75z0s0h5y5ef81003cffxyt49lt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Strawberry Shortcakes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253706</id>
    <revision>
      <id>2212122</id>
      <parentid>2185795</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SammySong</username>
        <id>161860</id>
      </contributor>
      <comment>Stub at isinayos ang kategorya</comment>
      <origin>2212122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2195" sha1="pywijo9t83b92lma05w7jranb8vvyup" xml:space="preserve">{{italic title}}
Ang '''''Strawberry Shortcakes''''', kilala din bilang ''Sweet Cream &amp; Red Strawberries'', ay isang isang bolyum na [[manga]] na sinulat at ginuhit ni Kiriko Nananan, na nilathala ng Shodensha noong 2002.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.s-book.net/plsql/slib_detail?isbn=4396762925|title=Strawberry Shortcakes|publisher=Shodensha|language=Japanese|accessdate=Hulyo 3, 2010}}&lt;/ref&gt; Tungkol ito sa mga buhay ng apat na batang kababaihan sa isang malaking [[lungsod]].&lt;ref name=&quot;du9&quot;&gt;{{cite web|url=http://du9.org/strawberry-shortcakes,826|title=strawberry shortcakes|last=Guilbert|first=Xavier|date=Mayo 2006|publisher=du9|accessdate=Hulyo 3, 2010|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; Nakalisensya ito sa [[Pranses]] sa Casterman na manga na ''imprint'' na Sakka&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sakka.info/Albums_Detail.cfm?id=32464|title=Strawberry shortcakes|publisher=Sakka|language=French|accessdate=Hulyo 3, 2010|archive-date=Hulyo 21, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721233136/http://www.sakka.info/Albums_Detail.cfm?id=32464|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; at sa [[Italya]] ng Kappa Edizioni.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://libri.fnac.it/a383577/NANANAN-KIRIKO-Strawberry-shortcakes?Mn=-1&amp;Ra=-1&amp;To=0&amp;Nu=1&amp;Fr=0|title=Strawberry shortcakes|publisher=Fnac|language=Italian|accessdate=Hulyo 3, 2010}}{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Nagkaroon din ang ''Strawberry Shortcakes'' ng isang pelikula sa parehong pamagat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-10-15/death-note-films-to-premiere-in-united-kingdom|title=Death Note Films to Premiere in United Kingdom|date=Oktubre 15, 2007|publisher=[[Anime News Network]]|accessdate=Hulyo 12, 2010|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; Nakalisensya ito sa Ingles ng Central Park Media bilang ''Sweet Cream &amp; Red Strawberries''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://comicsworthreading.com/2006/05/14/josei-manga/|title=Josei Manga|last=Draper Carlson|first=Johanna|date=Mayo 14, 2006|publisher=Comics Worth Reading|accessdate=Hulyo 3, 2010|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;
==Mga sanggunian==
{{reflist}}

{{anime-series-stub}}
{{Portal|Anime at Manga}}

[[Kategorya:Seryeng anime]]
[[Kategorya:Serye ng manga]]</text>
      <sha1>pywijo9t83b92lma05w7jranb8vvyup</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Place Promised in Our Early Days</title>
    <ns>0</ns>
    <id>256129</id>
    <revision>
      <id>2212116</id>
      <parentid>2053708</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SammySong</username>
        <id>161860</id>
      </contributor>
      <comment>Tinangal ang extra na Portal at Inasayos ang kategorya</comment>
      <origin>2212116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10073" sha1="8h82bay9wrew7m2eancr8ea8bm9wzno" xml:space="preserve">{{italic title}}
{{Infobox animanga/Header
| name            = The Place Promised in Our Early Days
| image           = 
| caption         = © Makoto Shinkai / CoMix Wave
| ja_kanji        = 雲のむこう、約束の場所
| ja_romaji       = Kumo no Mukō, Yakusoku no Basho
| genre           = [[Drama]], [[Digmaan]], [[Romansa]], [[Piksyong siyensiya]]
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = film
| director        = [[Makoto Shinkai]]
| producer        = Makoto Shinkai
| writer          = Makoto Shinkai
| music           = Tenmon
| studio          = CoMix Wave Inc.
| licensee        = {{English anime licensee|AUS=[[Madman Entertainment]]|NA=[[ADV Films]]|UK=[[Anime Limited]]}}
| released        = 20 Nobyembre 2004
| runtime         = 90 minuto
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = novel
| author          = Shinta Kanō
| publisher       = Enterbrain
| published       = Disyembre 26, 2005
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = Makoto Shinkai
| illustrator     = Sumomo Yumeka
| publisher       = [[Kodansha]]
| demographic     = ''[[Seinen manga|Seinen]]''
| magazine        = Afternoon
| first           = Pebrero 2006
| last            =25 Agosto 2006 
| volumes         = 1
}}
{{Infobox animanga/Footer}}

Ang {{Nihongo|'''''The Place Promised in Our Early Days'''''|雲のむこう、約束の場所|Kumo no Mukō, Yakusoku no Basho|lit. &quot;Beyond the Clouds, the Promised Place&quot;|lead=yes}} ay isang pelikulang [[anime]] noong 2004. Ito ay idinirek, sinulat, ginawa, pina-sinematograpiya, pinatnugot, at ini-''storyboard'' ni Makoto Shinkai sa kanyang unang tampok na pelikula.

== Buod ng pelikula ==
Pagkatapos ang separasyon ng [[Hapon]] noong 1974, ang hilagang isla na Hokkaido (tawag ay Edo, ayon sa anime) ay inokupa ng &quot;Union&quot; (tinutukoy ito sa [[Unyong Sobyet]]). Sa taong iyon, sinimulan ng &quot;Union&quot; ang konstruksiyon ng isang kakaibang tore sa [[Hokkaidō|Hokkaido]] na idinisenyo ni Ekusun Tsukinoe. Ang pelikulang ito ay tungkol sa kwento ng tatlong mga kaibigan na nakatira sa [[Aomori, Aomori|Aomori]], sa hilagang Hapon: dalawang binatilyo na sina Hiroki Fujisawa at Takuya Shirakawa, parehong mga batang ''prodigy'' o kagila-gilalas; at isang batang babae, si Sayuri Sawatari. Noong taong 1996, ang tatlo ay nasa ika-siyam na baitang, ang kanilang huling taon ng [[Paaralang panggitna|gitnang paaralan]] o ''middle school'', at sila ay nabighani sa Tore ng Hokkaido na nakikita sa buong [[Kipot]] ng Tsugaru sa hilaga. Naging matalik na magkaibigan si Sayuri sa dalawang binatilyo.

Nadiskubre ng dalawang binatilyo ang nabagsak na eroplanong ''drone'' ng ''Japanese Maritime Self-Defense Force'' na kung saan ginawa nila ang pagsasaayos nito sa tulong ni G. Okabe, ang kanilang ''boss'' sa pagawaan. Nangako ang mga tatlong tinedyer sa isang araw na lumipad sa Hokkaido upang bisitahin ang Tore. Gayunpaman, bago nila magawa ito, mahiwagang mawala si Sayuri sa panahon ng tag-araw.

Makalipas ang tatlong taon, sina Takuya at Hiroki ay tumigil sa pagtatrabaho sa eroplano, na kumuha ng iba't ibang mga landas pagkatapos ng kalungkutan na kanilang dinanas sa paglaho ni Sayuri. Si Takuya ay nagtatrabaho bilang isang pisiko sa isang pasilidad na pang-agham ng ''Alliance'' na nai-''sponsor'' ng ''National Security Agency'' ng [[Estados Unidos]], na nagsasaliksik ng magkatulad na [[Sansinukob|uniberso]] sa tabi ni Ms. Maki Kasahara sa ilalim ng pangangasiwa ni Propesor Tomizawa. Alam nila na ang Tore ng Hokkaido, na nagsimulang gumana noong 1996, ay pinapalitan ang bagay sa paligid nito ng bagay mula sa iba pang mga unibersidad, ngunit hindi pa nila alam kung bakit ginagawa ito para lamang sa isang 2 km na radius. Si Takuya ay naging kasangkot sa Uilta Liberation Front matapos niyang malaman na si G. Okabe ang pinuno nito; ang kanyang mga manggagawa sa pabrika ay iba pang ahente ng samahan. Pinirmahan ni Okabe siTakuya para sa isang paglalakbay kay Ezo kasama si Uilta.

Si Sayuri ay ipinahayag na na-ospital sa nakaraang tatlong taon, na binuo ng isang matinding anyo ng narcolepsy; siya ay patuloy na natutulog sa loob ng halos tatlong taon. Ang kanyang isip ay nakulong sa isang hindi napapantayang paralelong uniberso, kung saan nag-iisa siya. Natuklasan ni Tomizawa na siya ay sa anumang paraan ay konektado sa pananaliksik ng Union sa magkatulad na unibersidad at ang kakayahan ng Hokkaido Tower na baguhin ang nakapalibot na lupain sa mga kahaliling posibilidad, ngunit pinanatili ni Tomizawa ang impormasyong ito, pati na rin ang kanyang kinaroroonan, lihim mula sa Takuya sa una. Lihim na nagtatrabaho si Tomizawa sa Uilta Liberation Front at ipinaalam kay G. Okabe ang tungkol sa Sayuri, habang ipinahayag ni G. Okabe na plano ng Uilta Liberation Front na i-bomba ang Hokkaido Tower upang pukawin ang digmaan laban sa Unyon, inaasahan na ito ay hahantong sa muling pagsasama-sama ng bansang Hapon.

Sa wakas natutunan ni Takuya ang pinaka-malamang na senaryo sa pamamagitan ng kanyang katrabaho - na ang Sayuri ay ginamit ng kanyang lolo, isang pisisista sa Union, upang mai-tsanel ang lahat ng hindi matatag na sukat ng Tore na lumilikha ng enerhiya sa isang lugar bukod sa Daigdig, ang implikasyon sa kanya na hindi pa nagagawa kaya malamang pagkakaroon nagresulta sa sukat na lumilikha ng mga reaksyon ng chain sa paligid ng tore na magpatuloy sa paglaki sa lugar hanggang sa mapaloob nito ang buong mundo. Nalulungkot, bumalik siya sa dating bodega kung saan siya at si Hiroki ay nagtatrabaho sa [[eroplano]], upang mahanap lamang si Hiroki, na nais ni Takuya na tulungan siyang makumpleto ang eroplano upang mailigtas si Sayuri. Malamig na itinuro niya ang isang baril sa Hiroki at pinipili niya sa pagitan ng Sayuri at Mundo nang hindi naghihintay ng sagot - naglalakad palayo sa sakit.

Sa gabay ni Okabe, isinara ni Takuya ang kanyang katrabaho at inalis ang Sayuri mula sa compound ng NSA - sa wakas ay bumalik sina Takuya at Hiroki upang magtrabaho sa eroplano. Tinutulungan ni Takuya na tapusin ang panghuling programa ng eroplano, habang pinaplano nila, gamit ang takip ng malapit na darating na deklarasyon ng digmaan laban sa Ezo, upang lumipad sa tore at sirain ito bago makakaapekto ang lahat ng mga sinag ng lahat sa Earth, na kung saan ay maililigtas ang Sayuri.

Nakasakay lamang ang eroplano dalawa, kaya pinapayagan ni Takuya na i-pilot ni Hiroki ang eroplano at tuparin ang pangako ng kanilang pagkabata. Namamahala si Hiroki na lumipad sa eroplano sa buong makitid sa Tore na may dala ng Sayuri at isang missile na ibinigay ng Uilta Liberation Front. Kapag sa wakas nagising si Sayuri habang ang eroplano ay umiikot sa Tore, nag-oaktibo ang Tore at agad na nagsisimula na ibahin ang anyo ng nakapalibot na lugar; ang lugar sa ilalim ng pagbabagong-anyo ay lumalaki upang masakupin ang karamihan sa Hokkaido. Sa huling ilang minuto ng kanyang coma, napagtanto ni Sayuri na kapag nagising siya ay mawawala ang lahat ng kanyang mga alaala sa kanyang mga pangarap sa nakaraang 3 taon, at sa gayon ay nagising siya na umiiyak dahil, hindi alam, nawala ang memorya ng kanyang pagmamahal kay Hiroki. Lumilipad pabalik, pinaputok ni Hiroki ang misayl, sinira ang Tore at itinigil ang pagbabago ng bagay. Natapos ang pelikula sa pangako ni Hiroki kay Sayuri na sisimulan nila muli ang kanilang relasyon.

== Mga gumanap ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Karakter/Tauhan
! Orihinal (Hapones)
! Nagboses (Ingles)
|-
| Hiroki Fujisawa
| Hidetaka Yoshioka
| Chris Patton
|-
| Takuya Shirakawa
| Masato Hagiwara
| Kalob Martinez
|-
| Sayuri Sawatari
| Yūka Nanri
| Jessica Boone
|-
| Professor Tomizawa
| Kazuhiko Inoue
| Andy McAvin
|-
| Maki Kasahara
| Risa Mizuno
| Kira Vincent-Davis
|-
| Okabe
| Unshō Ishizuka
| John Swasey
|-
| Arisaka
| Hidenobu Kiuchi
| Illich Guardiola
|-
| Emishi Manufacturing employee
| Eiji Takemoto
| Adam Jones
|-
| Emishi Manufacturing employee, Hospital Director, Train Announcer
| Masami Iwasaki
| Andrew Love
|-
| Emishi Manufacturing employee, Graduate Student
| Takahiro Hirano
| Jacob A.Gragard
|-
| Female student, Nurse, TV Announcer
| Maki Saitou
| Hilary Haag
|-
| Female student
| Yuki Nakao
| Mariela Ortiz
|-
| Male student
| Kōsuke Kujirai
| Matthew Crawford
|-
| Female student, Nurse, Hiroki's girlfriend
| Rie Nakagawa
| Lesley Tesh
|-
| Patrol Boat Warnings
| Hirochika Kamize
| {{n/a}}
|-
| US Military Officer
| Brett Coleman
| {{n/a}}
|-
| NSA
|colspan = 2 style=&quot;text-align: center&quot;|Ian O'Neal
|-
|'''Karagdagan'''
|{{n/a}}
|{{plainlist|
*Carl Ruthers
*Chris Nelson
*Jacob Jones
*John Gremillion
*Rob Mungle
}}
|}

== Gantimpala ==
* Natatanging pagtatangi (sa kategorya ng Tinampok na Pelikula) – ''Seoul Comics and Animation Festival'' 2005
* Premyong Pilak sa ''Best Animated Film Section'' (sa pagpili ng manonood) ng Publikong Premyo – ''Canada Fantasia Film Festival''
* Gawad para sa Sining sa ''Seiun Award'' – ''44th Japanese SF Convention''
* Pinamagaling na Pelikulang Animasyon– ''Mainichi Film Awards'' 2004
*''Award for Expression Technique'' (para sa Trailer #1) – ''Tokyo International Anime Fair'' 2003&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://daike.hp.infoseek.co.jp/About_The_place_promised_in_our_early_days.html|title=楽天が運営するポータルサイト ： 【インフォシーク】Infoseek|publisher=|accessdate=8 December 2015|language=ja|archive-date=13 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070213020941/http://daike.hp.infoseek.co.jp/About_The_place_promised_in_our_early_days.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga panlabas na link ==
* {{IMDb title|id=0381348|title=The Place Promised in Our Early Days}}
* {{ann|anime|id=2324|title=The Place Promised in Our Early Days}}
* {{rotten-tomatoes|id=1146218-the_place_promised_in_our_early_days}}
* [http://www.animepodcast.org/2006/04/05/anime-episode-006-3008/ ''The Place Promised in Our Early Days'' Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111122091222/http://www.animepodcast.org/2006/04/05/anime-episode-006-3008/ |date=2011-11-22 }} sa Anime+ Podcast</text>
      <sha1>8h82bay9wrew7m2eancr8ea8bm9wzno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gravura</title>
    <ns>0</ns>
    <id>256543</id>
    <revision>
      <id>2212225</id>
      <parentid>2173543</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:27:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2725" sha1="o1fr640w2nuymsxinm8es8cb7i1xwmp" xml:space="preserve">{{Infobox typeface
| name             = Gravura
| image            = Gravura sample.png
| style            = [[talaan ng mga pamilya ng tipo ng titik na script|Script]]
| releasedate      = 1995
| creator          = Phill Grimshaw
}}
[[Image:Gravura sample.png|thumb|right|Ang Gravura ay isang pamilya ng tipo ng titik na batay sa estilong ''copperlate'' na [[kaligrapiya]].]]
Ang '''Gravura''' ay isang ''script'' na pamilya ng [[tipo ng titik]] na nasa modelong ''copperplate'' (binatbat na tanso) na dinisenyo ng Briton na nagdidisenyo ng tipo na si Phill Grimshaw noong 1995.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.sg/books?id=jxV4qEolEo8C&amp;pg=PA96&amp;lpg=PA96&amp;dq=gravura+typeface+grimshaw&amp;source=bl&amp;ots=-DlOnE2g_X&amp;sig=ACfU3U1GzH5EJ4fNgX-Y3f6nXl8e9otJlQ&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwijvrzfoMXgAhUY6bwKHS9cA6I4ChDoATACegQIAhAB#v=onepage&amp;q=gravura%20typeface%20grimshaw&amp;f=false|title=An A-Z of Type Designers|last=Macmillan|first=Neil|date=2006|publisher=Yale University Press|year=|isbn=9780300111514|location=|pages=96|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.linotype.com/506/gravura-family.html|title=Gravura™ font family {{!}} Linotype.com|website=www.linotype.com|access-date=2019-02-18|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://grimshaworigin.org/miscellaneous-grimshaw-individuals/phill-grimshaw-type/|title=Phill Grimshaw – Grimshaw Origins and History|website=grimshaworigin.org|access-date=2019-02-18|language=Ingles|archive-date=2019-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190219015709/http://grimshaworigin.org/miscellaneous-grimshaw-individuals/phill-grimshaw-type/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Kilala ang pamilya ng tipo ng titik na ito sa kanyang [[sulat-kamay]] na estilo na inilalarawan bilang elegante.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.theprintinghouseltd.co.uk/blog/the-psychology-of-typography/|title=The Psychology of Typography|website=The Printing House|language=Ingles|access-date=2019-02-18|archive-date=2019-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218202016/http://www.theprintinghouseltd.co.uk/blog/the-psychology-of-typography/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

== Mga kilalang gamit ==
Ginamit ang Gravura sa [[aklat]] na ''Images of Missouri'' ni Clair Wilcox''.''&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.sg/books?id=2T-LzgpyPKoC&amp;pg=PR7&amp;lpg=PR7&amp;dq=gravura+typeface&amp;source=bl&amp;ots=Umc28rLtcC&amp;sig=ACfU3U2hK1Kl-FaYUjLSSxqm9xKLvODuxg&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjSmvGnpMXgAhWKUbwKHQbRAek4HhDoATAIegQIAxAB#v=onepage&amp;q=gravura%20typeface&amp;f=false|title=Images of Missouri|last=Willcox|first=Clair|date=2003|publisher=University of Missouri Press|isbn=9780826214485|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;
== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}
[[Kategorya:Tipo ng titik]]</text>
      <sha1>o1fr640w2nuymsxinm8es8cb7i1xwmp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hiromi Hayakawa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>272236</id>
    <revision>
      <id>2212233</id>
      <parentid>2143545</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:36:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5784" sha1="dh5xzqsj2ezszi7bon1v3k32g03h75l" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name         = Hiromi Hayakawa &lt;br/&gt; 早川 宏美
| image        = Hiromi Hayakawa 2017.png
| alt          = 
| caption      = Hayakawa noong 2017
| birth_name   = 早川 宏美 &lt;br/&gt; Marla Hiromi Hayakawa Salas
| birth_date   = {{birth date|1982|10|19}}
| birth_place  = [[Fukuoka]], [[Hapon]]
| death_date   = {{death date and age|2017|09|27|1982|10|19}}
| death_place  = [[Lungsod ng Mehiko]], [[Mehiko]]
| nationality  = 
| other_names  = 
| known_for    = 
| occupation   = Aktres
| years_active = 2000–2017
| spouse       = {{marriage|[[Fernando Santana]]|2017|2017|reason=ang kanyang kamatayan}}
| children     = Julieta Santana Hayakawa (Setyembre 26, 2017 – Setyembre 26, 2017)
| partner      = 
| website      = 
}}
Si ''' Marla Hiromi Hayakawa Salas ''' ({{lang-ja|早川 宏美}}; [[Oktubre 19]], [[1982]] sa [[Fukuoka]], [[Hapon]] – [[Setyembre 27]], [[2017]] sa [[Lungsod ng Mehiko]], [[Mehiko]]) ay isang [[Hapon|Hapona]]ng aktres.

== Maagang buhay ==
Si Hayakawa ay ipinanganak sa [[Fukuoka]] sa Alfonso Javier Hayakawa, na mula sa Haponesa na pinagmulan at katutubong ng [[Torreón]], [[Coahuila]], at Lourdes Elsa Salas, mula sa [[Lungsod ng Chihuahua]], na ginawa siya ng Haponesa at Mehikana na pinagmulan. Ang kanyang mga magulang ay naninirahan sa Fukuoka habang ang kanyang ama ay nag-aral ng pang-industriya pag-iinhinyero doon. Bumalik sila sa Mehiko nang dalawang taong gulang pa si Hiromi, at noong panahong iyon, ang kanyang ina ay buntis sa kanyang ikalawang anak, si Kaori.

==Karera==
===La Academia===
Kapag dumalo siya sa isang tawag para sa paghahagis ''La Academia''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/92504.hiromi-se-va-de-la-academia.html|title=Hiromi se va de La Academia|date=7 June 2004|work=[[El Siglo de Torreón]]|language=Spanish|accessdate=16 May 2010|archive-date=17 Hulyo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717013055/https://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/92504.hiromi-se-va-de-la-academia.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, Hayakawa nakapuntos ng 9.7 puntos mula sa isang posibleng sampung puntos. Bagaman, bago sumali sa ''La Academia'', pinag-aralan ni Hayakawa ang pang-industriya pag-iinhinyero sa mga sistema sa ''Monterrey Institute of Technology and Higher Education'' sa Coahuila. Nagpasya siyang dumalo sa paghahagis para sa ''La Academia'' dahil, tulad ng karamihan sa mga tao na dumalo sa castings, nakita niya ito bilang isang pagkakataon ng isang karera ng musika.

Hayakawa kaliwa ''La Academia'' pagkatapos ng ikalabintatlong konsyerto; bagaman siya ay muling na-cast at naging ika-anim na runner-up bilang ang nagwagi. Ang huling awit na kanyang kinanta bilang isang opisyal na kalahok ay &quot;La Playa&quot; ni La Oreja de Van Gogh. Dalawang linggo pagkatapos ng pagpapaalis sa kanya, binigyan si Hayakawa ng pagkakataon na bumalik sa ''La Academia'' at maging isang finalist. Si Hayakawa at dalawa pang mga estudyante (Ricardo Hernández Quiñones at Dulce López Rodríguez) ay binigyan ng isang awit na dapat nilang isagawa sa susunod na konsyerto. Pagkatapos ay iboboto ng publiko kung sino ang nais nilang bumalik sa katapusan sa halip na bumoto sa kung sino ang tatanggalin. Sa wakas ay nanalo si Dulce López Rodríguez at nagpunta sa katapusan kung saan siya ay nanalo ng ika-2 puwesto. Isa sa mga hukom, si Lolita Córtez, ay nasiyahan sa mga resulta.

===Teatro===
Si Hayakawa ay pinakamahusay na kilala para sa kanyang trabaho sa ''Mentiras: Ang Musical'', batay sa pop culture at musika ng 1980s. Pinatugtog niya ang lahat ng pangunahing tungkulin: sina Daniela, Dulce (Hulyo 29, 1955 – Disyembre 25, 2024), Lupita, Yuri, Emmanuel at Manoella.

Kilala rin siya para sa kanyang papel bilang Mulan sa ''12 Princesas en Pugna'', isang satirical tumagal sa Disney Princesses. Nagtatrabaho rin si Hayakawa sa mga pagbagay ng Mehikano na ''Peter Pan'' at ''Hairspray''.

==Personal na buhay at kamatayan==

Noong 2004, nang lumahok siya sa ''La Academia'', nagkaroon siya ng relasyon sa kanyang na pakikipag-date kasosyo sa henerasyon na si [[Carlos Rivera]].

Si Hayakawa ay ikinasal kay Fernando Santana mula Enero 4, 2017 hanggang Setyembre 27, 2017. Nagkaroon sila ng anak na babae, Julieta (Lungsod ng Mehiko, Mehiko, Setyembre 26, 2017 – Lungsod ng Mehiko, Mehiko, Seytembre 26, 2017).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.findagrave.com/memorial/206430638/julietta-santana|title=Julietta Santana (2017-2017) - Find a Grave Memorial|date=21 January 2020|work=[[Find a Grave]]|language=English|accessdate=21 January 2020}}&lt;/ref&gt;

Si Hayakawa ay umaasa sa isang sanggol, dahil sa Oktubre 21, 2017. Noong Setyembre 26, siya ay dinala sa isang ospital at natuklasan na dumudugo sa atay. Ginawa ang mga pagsisikap upang iligtas ang bata, na pinangalanang Julieta, ngunit namatay siya sa mga alas-11 ng hapon. Namatay si Hayakawa bago ang tanghali, nang sumunod na araw. Siya ay 34 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.univision.com/entretenimiento/muere-la-cantante-y-actriz-mexicana-hiromi-hayakawa-y-tambien-su-bebe-julieta |title=Muere Hiromi Hayakawa de 'La Academia' por complicaciones en el embarazo: también falleció la bebé |date=September 27, 2017 |publisher=[[Univision]] |access-date=September 28, 2017}}&lt;/ref&gt; Noong Setyembre 28, sina Hayakawa at Julieta ay kremahin, at ang mga abo ay mananatili sa [[Lungsod ng Mehiko]] kasama ang kanyang biyudo.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/farandula/familia-teatral-da-el-ultimo-adios-hiromi|title=Familia teatral da el último adiós a Hiromi|date=2017-09-28|work=El Universal|access-date=2017-09-28|language=es}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{stub|Artista}}

{{BD|1982|2017|Hayakawa, Hiromi}}

[[Kategorya:Mga artista mula sa Hapon‎]]</text>
      <sha1>dh5xzqsj2ezszi7bon1v3k32g03h75l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bae Suzy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279685</id>
    <revision>
      <id>2212086</id>
      <parentid>2155656</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:08:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29971" sha1="bq9bfzd87l4619t7nawmtw2c8vn5zac" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name          = Suzy
|image         = Suzy Bae at fansigning on February 3, 2018 (5) (cropped).jpg
|caption       = Si Suzy noong Pebrero 2018
|birth_name    = Bae Su-ji
|birth_date    = {{Birth date and age|1994|10|10}}
|birth_place   = [[Gwangju|Distrito ng Buk, Gwangju]], {{ROK}}
|nationality   = [[koreana]]
|occupation    = {{flatlist|
*[[Aktres]]
*mang-aawit
*[[modelo]]}}
|height        = 1.68 m
|spouse        =  
|partner       = 
|image size=260px|agent=Management SOOP|education=School of Performing Arts Seoul&lt;ref&gt;{{Citation |title=Miss A members Suzy graduates from School of Performing Arts Seoul |url=http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2012/11/21/201211210500021/201211210500021_1.html |language=jp |access-date=2023-06-11 |archive-date=2012-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121202045503/http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2012/11/21/201211210500021/201211210500021_1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| signature        = Bae Suzy signature.svg
|module={{Infobox musical artist|embed=yes
| background       = solo_singer
| genre            = {{flatlist| 
* [[K-pop]]
* Dance-pop}}
| instrument       = Boses
| years_active     = 2010–kasalukuyan
| label            = JYP
| associated_acts  = 
| past_member_of  = {{flatlist|
*[[Miss A]]
*JYP Nation}}
| website          = 
| module           = {{Infobox Korean name
| child  = yes
| hangul = {{linktext|배수지}}
| hanja  = {{linktext|裴秀智}}
| rr     = Bae Su-ji
| mr     = Pae Suchi
}}
}}|native_name=수지|native_name_lang=kor}}
Si '''Bae Su-ji''' ([[Hangul]]: 배수지; ipinanganak Oktubre 10, 1994), o mas kilala sa kanyang palayaw na '''Suzy''', ay isang mang-aawit at aktres mula sa [[Timog Korea]].

==Talambuhay==
===Pamilya===
Si Suzy ay ipinanganak sa Buk District, Gwangju, [[Timog Korea]] noong Oktubre 10, 1994, kay Bae Wan-young at Jeong Hyun-sook; siya ay may isang mas nakakatandang kapatid na babae, si Su-bin, at isang mas bata kapatid na lalaki, si Sang-moon.&lt;ref name=&quot;family&quot;&gt;{{cite web|url=http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2012/11/21/201211210500021/201211210500021_1.html|script-title=ko:뭇 남성 사로잡은 첫사랑 아이콘 미쓰에이 수지|date=Disyembre 2012|work=The Donga Ilbo|language=Koreano|access-date=2018-04-21|archive-date=2012-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20121202045503/http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2012/11/21/201211210500021/201211210500021_1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

=== Edukasyon at unang pagsabak sa  ''Showbiz'' ===
Siya ay pumasok sa ''School of Performing Arts Seoul''.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-11-21 |title=뭇 남성 사로잡은 첫사랑 아이콘 미쓰에이 수지 |url=https://shindonga.donga.com/3/all/13/111659/1 |access-date=2023-06-11 |website=신동아 |language=ko}}&lt;/ref&gt; Bago siya unang lumabas bilang artista, siya ay isang [[modelo]] sa pamimili ''online''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.donga.com/3/all/20101217/33347401/6|script-title=ko:미쓰에이 수지 데뷔 전 쇼핑몰 모델 활동…사진봤더니|title=miss A's Suzy shopping mall model past photos revealed|date=Disyembre 17, 2010|work=The Donga Ilbo|language=Koreano}}&lt;/ref&gt; Noong 2009, nag-awdisyon siya para sa ''Superstar K'' ng Mnet at pumasok siya paunang ''round'' ngunit sa wakas ay inalis niya.  Gayunman, nahuli niya ang pansin ng isang ''scout'' mula sa JYP Entertainment at di nagtagal ay naging isang ''trainee''.&lt;ref&gt;{{cite web|language=Koreano|url=http://www.hankyung.com/news/app/newsview.php?aid=2012040316747|title='미쓰에이' 수지, &quot;슈퍼스타K 오디션장에서 캐스팅 됐다&quot;|trans-title=miss A's Suzy: &quot;I was launched by Superstar K&quot;|date=Abril 3, 2012|work=Hankyung}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos ng pagsasanay para sa isang taon, siya ay ipinares sa mga kapwa miyembro nina [[Wang Feifei|Fei]] at [[Meng Jia|Jia]]. 

==Karera==
===Unang paglabas sa grupong ''Miss A''===
Noong Marso 2010, sinimulan ni Suzy ang mga kapwa miyembro na Fei, at si Jia upang bumuo ng grupo na miss A. Ang ''trio'' ay nagsimula ang kanilang unang opisyal na pagpro-''promote'' [[Tsina]] bilang isang grupo sa pamamagitan ng pagprimas sa grupo ng [[Samsung Electronics]] sa Tsina.  Inilabas ng grupo ang isang kanta na ginamit para sa patalastas na tinatawag na &quot;Love Again&quot; para sa Samsung Beat Festival. Ang awit ay isinulat ng Koreanong kompositor na si Super Changddai, at ang bidyong musika ay dinirehe  ni Hong Won-ki.  Sa kalaunan, ang grupo ay nagkaroon ng ikaapat na miyembro, si Min.

Noong Hulyo 2010, unang naglabas ang grupong miss A ng ''single'' na &quot;Bad Girl Good Girl&quot; sa pamamagitan ng JYP Entertainment. Pagkatapos ng matagumpay na pag-''promote'' ng pitong linggo, ang grupo ay bumalik noong Oktubre sa isang bagong ''track'' na may titulong &quot;Breathe&quot; at isa pang ''single'' na pinamagatang ''Step Up''.

===2010–2012: Mga gawaing solo at pagtaas ng katanyagan===
[[File:Bae Suzy at Seoul Art School in 2012 04.jpg|thumb|Si Suzy sa '' Seoul art School'' noong Enero 2012.|left]]  
Noong Oktubre 2010, si Suzy ang naging ''host'' ng ''Show! Music Core'' ng [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] kasama sina Minho at Onew, parehong mula sa [[SHINee]], at [[Park Ji-yeon|Jiyeon]], na mula naman sa [[T-ara]].&lt;ref&gt;[http://www.allkpop.com/2010/10/onew-minho-suzy-jiyeon-to-mc-for-music-core Onew, Minho, Suzy and Jiyeon to MC for Show! Music Core]. ''Allkpop''. Oktubre 29, 2010.&lt;/ref&gt; Sa ibang pagkakataon, si Suzy ay nag-''host'' ng iba pang mga palabas tulad ng ''Inkigayo'', ''M! Countdown'', ''M! Countdown Hello Japan'',&lt;ref name=&quot;allkpop&quot;&gt;[http://www.allkpop.com/2012/04/miss-as-suzy-to-host-m-countdown-hello-japan-with-mblaqs-lee-joon miss A’s Suzy to host ‘M! Countdown Hello Japan’ with MBLAQ’s Lee Joon]. ''Allkpop''. Abril 20, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;osen&quot;&gt;{{cite web|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1109385749|title='호스트 M에 수지를 놓치지! 카운트 다운 안녕하세요 일본의 MBLAQ의 리 준과|work=Osen|language=Koreano}}&lt;/ref&gt; ang ''21st Seoul Music Awards'', ang ''26th Golden Disk Awards'' na may [[F.T. Island]]'s [[Lee Hongki|Hongki]], at ''Mnet 20's Choice Awards'' kasama ang aktor na [[Song Joong-ki]]&lt;ref&gt;[http://www.allkpop.com/2011/06/song-joong-ki-miss-as-suzy-to-host-mnets-20s-choice Song Joong Ki &amp; miss A’s Suzy to host 2011 Mnet’s &quot;20s Choice&quot;]. ''Allkpop''. Hunyo 16, 2011.&lt;/ref&gt; kung saan siya ay nanalo ng isang gawad sa ilalim ng kategoryang &quot;''Hot New Star of 201''1&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.allkpop.com/2011/07/winners-from-the-2011-mnet-20s-choice-awards Winners from the 2011 Mnet 20's Choice Awards]. ''Allkpop''. Hulyo 7, 2011.&lt;/ref&gt; Simula noon, patuloy na nagho-''host'' si Suzy ng maraming mga kaganapan mula sa mga palabas ng musika sa mga pangunahing seremonyang paggawad.

Bukod sa kanyang mga aktibidad sa grupo, si Suzy ay nagsimulang mag-artista.  Unang lumabas bilang artista sa dramang pang-''high school'' na ''[[Dream High]]'', na nailabas sa [[Korean Broadcasting System|KBS]] mula Enero 3 hanggang Pebrero 28.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2930557|title=Viewers slam singer Suzy for her acting|work=Korea JoongAng Daily|language=Ingles|access-date=2018-04-21|archive-date=2014-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20141118010828/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2930557|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Inilabas din ni Suzy ang OST para sa drama na may pamagat na ''Winter Child''. Ang drama ay isang tagumpay sa Timog Korea, nakakakuha ng mataas na marka o ''rating'' sa mga nanonood sa dalawang buwan na pagtakbo nito; at nakakuha din ng katanyagan sa ibang mga bansa.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1101190067|title=탄력받은 '드림하이', 1인자 굳히기?|date=19 Enero 2011|work=Osen|language=Koreano}}&lt;/ref&gt; Sa ''KBS Drama Awards'', nanalo si Suzy sa pagiging Pinakamahusay na Bagong Aktress at Pinakamahusay na Pares kasama si [[Kim Soo-hyun]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2012010211173680289 |title=Shin Ha-kyun scores top prize at 2011 KBS Drama Awards |work=10Asia |url-status=dead |archiveurl=https://archive.today/20130111205121/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2012010211173680289 |archivedate=Enero 11, 2013 |language=Ingles }}&lt;/ref&gt; Si Suzy ay napasama sa ''[[reality television|reality]]'' ng [[Korean Broadcasting System|KBS]] na ''Invincible Youth 2''. Ang palabas ay nag-''shoot'' ng unang kabanata nito noong Oktubre 19 at ipinalabas noong Nobyembre 11.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://starin.edaily.co.kr/news/NewsRead.edy?newsid=01203766596414232|title=Full cast list for 'Invincible Youth 2'|work=inNews|date=Oktubre 18, 2011|language=Koreano|access-date=Abril 21, 2018|archive-date=Agosto 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170820203736/http://starin.edaily.co.kr/news/NewsRead.edy?newsid=01203766596414232|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Ginawa ni Suzy ang kanyang unang paglabas sa pelikula sa ''Architecture 101'' (2012) na gumanap bilang mas batang bersyon ng babaeng bida.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2945293|title=Miss A’s Suzy to be featured in new film|work=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/04/14/2012041400300.html|title=Miss A's Su-zy Wins Over Critics with Film Debut|work=The Chosun Ilbo|date=Abril 14, 2012|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; Ang ''Architecture 101'' ay isa sa sampung pinaka-pinapanood na mga pelikula sa Korea sa unang isang-kapat ng 2012, at nakakamit ng mahigit sa 4.1 milyong admisyon noong siyam na linggo pagkatapos ng paglabas sa sinehan; isang bagong pagpatok sa takilya na itinakda para sa dramang Koreano.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2950672|title=Suzy and Han Ga-in part of soon-to-be No. 1 team in ‘Architecture 101’|work=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt; Sa parehong taon, gumanap si Suzy ng isang suportang pagganap rsa drama ng KBS na ''Big'', na isinulat ng magkakapatid na Hong kasama sina [[Gong Yoo]] at Lee Min-jung.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2951469|title=Actors hope to score ‘Big’ in new show|work=Korea JoongAng Daily|access-date=2018-04-21|archive-date=2013-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20131030055342/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2951469|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2955836|title=Suzy, the ‘most followed’ star on Twitter|work=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;

Siya rin ang unang kilalang Koreanong babae na manalo ng gawad sa baguhang mang-aawit, gawad sa baguhang artista sa drama at gawad sa baguhang artista sa pelikula sa pagkapanalo niya sa ''48th'' ''Baeksang Arts Awards'' bilang Pinakamahusay na Aktress para sa kanyang pagganap sa pagkilos sa ''Architecture 101''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.yahoo.com/news/suzy-wins-best-new-actress-award-014112590.html|title=Suzy wins 'Best New Actress' award|work=Yahoo News}}&lt;/ref&gt; Noong Disyembre 22, 2012, nanalo si Suzy ng gawad para sa Pinakamagaling na Baguhan sa kategoryang ''Variety'' o Iba't-iba sa KBS Entertainment Awards para sa kanyang pagsali sa ''Invincible Youth 2''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2964375|title=Suzy wins one last award for 2012|work=Korea JoongAng Daily|access-date=2018-04-21|archive-date=2014-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102193020/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2964375|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===2013–2016: Tagumpay sa  karaniwang midya===
[[File:Bae Suzy at Bean Pole Outdoor Glamping Festival from acrofan (2).jpg|350x350px|thumb|Si Suzy sa &quot;''Bean Pole Outdoor Glamping Festival''&quot; noong 2013.|left]]

[[File:Bae Suzy at 2014 K-Pop Awards red carpet 04.jpg|thumb|Si Suzy sa ''K-Pop Awards red carpet '' noong Pebrero 2014.|left|320x320px]]  
Noong 2013, bumida siya sa makasaysayang pinagsamang drama na ''Gu Family Book'' kasama si [[Lee Seung-gi]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2966422|title=Lee Seung-gi and Suzy to star in drama|work=Korea JoongAng Daily|language=Ingles|access-date=2018-04-21|archive-date=2014-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140113011425/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2966422|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2013/07/06/2013070600316.html|title=Su-zy Basking in Limelight as Hottest Starlet|work=The Chosun Ilbo}}&lt;/ref&gt; Nakatanggap siya ng pagkilala sa pag-arte sa ''MBC Drama Awards'', na nanalo sa gawad paras Pinakamataas sa Kahusayan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newsen.com/news_view.php?uid=201312302352361210|title=‘MBC연기대상’ 수지 최우수상 수상 &quot;너무 부족한 제게..&quot; 울컥|work=Newsen|language=Koreano}}&lt;/ref&gt; at sa ''Seoul International Drama Awards'', na nanalo sa gawad para sa Katangi-tanging Aktres.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20130905000687&amp;ACE_SEARCH=1|title=Israeli TV drama series wins top prize at Seoul International Drama Awards|work=The Korea Herald}}&lt;/ref&gt; Nagtampok din siya sa palabas na ''variety'' na  ''Healing Camp'', at naging pinakabatang bisitang aktres sa palabas.&lt;ref&gt;Yeon, Kang Jung (Hulyo 11, 2013) [https://web.archive.org/web/20130728123559/http://www.tenasia.com/archives/64255 Miss A Suzy to Appear on “Healing Camp”]. ''TenAsia'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/40342|title=miss A’s Suzy to Guest on ‘Healing Camp|date=10 Hulyo 2013|work=enewsWave|language=Ingles|access-date=21 Abril 2018|archive-date=2 Agosto 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130802043904/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/40342|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Noong Mayo 2014, si Suzy ay lumabas sa pelikulang ''The Sound of a Flower'' (2015) bilang Jin Chae-sun, ang unang babaeng mang-aawit ng pansori ng Korea.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2999418|title=Suzy finishes filming for period movie|work=Korea JoongAng Daily|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; Ang pelikula ay naglalarawan ng pakikibaka ng isang mang-aawit na hindi pinahihintulutan na gawin sa publiko dahil sa kanyang kasarian sa panahon ng Joseon.  Upang maihanda ang sarili para sa papel, nagsanay si Suzy ng pansori sa loob ng isang taon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3012061|title=Review: Suzy shows a new side in historical film|work=Korea JoongAng Daily|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; Sa parehong taon, nakipagtulungan si Suzy sa taga-[[Taiwan]] na mang-aawit at artista na si [[Show Lo]] para sa ''single'' na &quot;Together In Love&quot;, na itinampok sa kanyang album na ''Reality Show''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.yahoo.com/news/show-luo-releases-mv-miss-suzy-092500277.html|title=Show Lo releases new MV with Miss A's Suzy|work=Yahoo News|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;

Noong Enero 2016, inilabas ni Suzy ang isang ''single'' na ''digital'' na may pamagat na &quot;Dream&quot; kasama si Baekhyun ng [[Exo|EXO]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3013446|title=Baekhyun, Suzy duet to premiere|work=Korea JoongAng Daily|language=Ingles|access-date=2018-04-21|archive-date=2017-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916140118/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3013446|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Ang kanta ay unang lumabas sa numero uno sa lingguhang digital na tsart ng Gaon&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=ALL&amp;targetTime=02&amp;hitYear=2016&amp;termGbn=week |title=Gaon Chart |work=Gaon Chart |date= |accessdate=2017-02-03|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; at nagpatuloy upang manalo sa &quot;Best Collaboration&quot; na parangal sa ''Mnet Asian Music Award''s. Pagkatapos ay bumida siya sa drama melo-romansa na ''Uncontrollably Fond'' sa Kim Woo-bin.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3016138|title=Suzy lands lead role in new drama on KBS|work=Korea JoongAng Daily|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;  Inilabas ni Suzy ang dalawang OST para sa drama, kabilang ang isang sariling komposisyon na kanta. Noong Setyembre 2016, nagpakita si Suzy sa kanyang pigurang [[pagkit|waks]] sa Madame Tussauds, [[Hong Kong]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.madametussauds.com/hong-kong/en/latest-news/whats-new/suzy-bae-unveils-world-first-wax-figure-of-herself/|title=Suzy Bae unveils world- first wax figure of herself|work=Madametussauds.com|date=Setyembre 13, 2016|accessdate=2017-02-03|language=Ingles|archive-date=2017-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116145000/https://www.madametussauds.com/hong-kong/en/latest-news/whats-new/suzy-bae-unveils-world-first-wax-figure-of-herself|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Siya ang unang kilalang Korenaong babae na tumanggap ng isang pagkakahawig ng kanyang sarili sa Madame Tussauds.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2016/07/12/2016071200690.html|title=Su-zy to Get Place in Hong Kong Wax Museum|work=The Chosun Ilbo|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;

===2017–kasalukuyan: Paglabas ng solo===
[[File:Suzy Bae at fansigning on February 3, 2018 (4).jpg|200px|thumb|Si Suzy sa isang ''fansigning'' noong Pebrero 3, 2018]]
Noong unang bahagi ng 2017, una siyang lumabas bilang solong mang-aawit nang naglabas siya ng album na may pamagat na ''Yes? No?''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3028431|title=Suzy returns to music to make solo debut|work=Korea JoongAng Daily|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20170124013100315|title=Suzy releases video for new single off first solo EP|work=Yonhap News|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;  Bago ilabas ang kanyang album, nilabas niya ang ''single'' na &quot;Pretend&quot; noong Enero 17 at nakamit ng tagumpay sa tsart ng musika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20170117005800315|title=Suzy sweeps music charts with solo outing, beats Seohyun|work=Yonhap News}}&lt;/ref&gt;  Ang ''title-track'' na, &quot;Yes, No, Maybe&quot; ay inilabas ng isang linggo pagkatapos, noong Enero 24, 2017. Noong Pebrero 2017, inilabas ni Suzy ang isang duweto kasama ang mang-aawit na si Park Won, na may pamagat na &quot;Do not Wait for Your Love&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3030011|title=Park Won and Suzy to collaborate on single|work=Korea JoongAng Daily|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3030397|title=Taeyeon, Suzy release new music|work=Korea JoongAng Daily|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;

Pagkatapos ay bumalik si Suzy sa telebisyon kasama si Lee Jong-suk sa drama na pantasya-katakutan na ''While You Were Sleeping'' na unang lumabas noong Setyembre 2017.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2017/08/05/2017080500364.html|title=Lee Jong-suk, Su-zy to Star in New TV Series This Fall|date=Agosto 5, 2017|work=The Chosun Ilbo|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; Ang drama na ito ang nagsisilbing ikalawang pakikipagtulungan sa pagitan ni Suzy at manunulat ng iskip na si Park Hye-ryun matapos magkasama sa 2011 na seryeng drama na  ''[[Dream High]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.yonhapnews.co.kr/news/2016/11/28/0200000000AEN20161128003300315.html|title=Singer-actress Suzy cast in new SBS series|work=Yonhap News Agency|date=Nobyembre 28, 2016|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;

Noong unang bahagi ng 2018, inihayag na gagawin ni Suzy ang kanyang pagbalik sa huling bahagi ng Enero.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201801161505156347781_2|title=Suzy to release EP ‘Faces of Love’|date=Enero 16, 2018|work=Kpop Herald|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; Noong Enero 22, 2018, inilabas ni Suzy ang kanyang ''pre-release track'' na pinamagatang &quot;In Love with Someone Else&quot;,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/k-town/8095421/suzy-im-in-love-with-someone-else-video|title=K-Pop Star Suzy Drops Bittersweet Breakup Track 'I'm in Love With Someone Else'|date=Enero 22, 2018|website=Billboard|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; na nakamit ng isang tagumpay din sa tsart.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.sbs.co.kr/news/endPage.do?news_id=N1004586891&amp;plink=SEARCH&amp;cooper=SBSNEWSSEARCH|title=[SBS Star] Suzy's 'In Love with Someone Else' Sweeps Real Time Charts!|date=Enero 23, 2018|website=SBS News|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; Inilabas ni Suzy ang kanyang ikalawang album na pinamagatang ''Faces of Love'' noong Enero 29&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.yonhapnews.co.kr/kwave/2018/01/29/3001000000AEN20180129013400315.html|title=Suzy returns with second EP 'Faces of Love'|date=Enero 29, 2018|work=Yonhap News Agency|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; at may ''title-track'' na &quot;Holiday&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/k-town/8097078/bae-suzy-holiday-music-video|title=Suzy Goes on a Breezy 'Holiday' in New Music Video: Watch|date=Enero 29, 2018|website=Billboard|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; Noong Pebrero 14, 2018, inilabas ni Suzy ang isang bidyong musika para sa kanyang ''b-side track'' na &quot;Sober.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201801211143495140573_2|title=Suzy’s photos for ‘SObeR’|date=Enero 29, 2018|website=Kpop Herald|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;

==Sa midya==
Kasunod ng kanyang paglabas sa pelikulang ''Architecture 101'', siya ay binansagan bilang ''Icon'' ng Unang Pag-ibig sa Korea para sa kanyang natural na pag-arte  na pagkilos at inosenteng alindog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2975333|title=Suzy hurt by expectations|work=Korea JoongAng Daily|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.koreadailyus.com/suzy-of-miss-a-talks-about-her-nickname-as-the-nations-first-love/|title=Suzy of Miss-A Talks about Her Nickname as the &quot;Nation’s First Love&quot;|work=Korea Daily|language=Ingles|access-date=2018-04-21|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807192827/http://www.koreadailyus.com/suzy-of-miss-a-talks-about-her-nickname-as-the-nations-first-love/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
[[File:Suzy - Bean Pole accessory catalogue 2014 Fall-Winter.jpg|thumb|left|Si Suzy para sa ''Bean Pole accessory catalogue''  noong 2014]]  
[[File:Suzy for Bean Pole accessories Summer 2015 collection 01.JPG|thumb|left|Si Suzy para sa parehong brand noong 2015]]
Siya rin ang naging isa sa mga pinakalaging kinakailangang nag-eendorso sa Timog Korea at binansagang isang &quot;CF Queen&quot; dahil sa maraming mga ini-endorso, mula sa mga pampaganda, damit, hanggang sa mga pangunahing mga paninda tulad ng asukal.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2978953|title=Suzy is top celebrity for ads|work=Korea JoongAng Daily|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; Nakagawa siya ng higit sa 10 bilyong [[Won ng Timog Korea|won]] noong 2013 na may higit sa 14 na kasunduan sa pag-endorso sa isang taon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2970451|title=Suzy’s income tops 10 billion won|work=Korea JoongAng Daily|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;

==Diskograpiya==
===Mga ''extended play''===
* ''Yes? No?'' (2017)
* ''Faces of Love'' (2018)

==Pilmograpiya==
===Pelikula===
{| class=&quot;wikitable sortable jquery-tablesorter&quot;
|- style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
! Taon
! Pamagat
! Tungkulin
! Mga tala
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot;|2012
| ''Architecture 101''
| Yang Seo-yeon (bata)
| 
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot;|2015
| ''The Sound of a Flower''
| Jin Chae-seon
|
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot;|2017
| ''Real''
|Nag-tatatu
| Kameyo&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201611011729481116652_2|title=Suzy, IU to cameo in ‘Real’|date=Setyembre 1, 2016|work=Kpop Herald|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;
|}
===Telebisyon===
{| class=&quot;wikitable sortable jquery-tablesorter&quot;
|- style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
! Taon
! Pamagat
! Tungkulin
! Estasyon
! Mga tala
|-
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|2011
| ''[[Dream High]]''
| Go Hye-mi
| rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|[[KBS2]]
| 
|-
| ''Human Casino (Drama Special)''
| 
| Kameyo
|-
! rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|2012
| ''Dream High 2''
| Herself
| Kameyo (k 15) &lt;ref&gt;{{ko icon}} [http://star.mk.co.kr/v2/view.php?sc=41000021&amp;cm=%B9%E6%BC%DB&amp;year=2011&amp;no=839095&amp;relatedcode=&amp;mc= '드림하이2', 초호화 카메오 군단 예고] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170705220540/http://star.mk.co.kr/v2/view.php?sc=41000021&amp;cm=%B9%E6%BC%DB&amp;year=2011&amp;no=839095&amp;relatedcode=&amp;mc= |date=2017-07-05 }}. ''Star Today''. Disyembre 29, 2011.&lt;/ref&gt;
|-
| ''I Need a Fairy''
| Aspiring actress
| Kameyo (k. 26) &lt;ref&gt;{{ko icon}} [http://news.nate.com/view/20120403n09437?mid=e0101 수지, '선녀가 필요해' 깜짝출연...박민우와 러브라인?]. ''Nate''. Abril 3, 2012.&lt;/ref&gt;
|-
| ''Big''
| Jang Ma-ri
|
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot;|2013
| ''Gu Family Book''
| Dam Yeo-wool
| style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]]
| 
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot;|2014
| ''[[My Love from the Star]]''
| Go Hye-mi
| style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Seoul Broadcasting System|SBS]]
| Kameyo (k. 17) &lt;ref&gt;http://entertain.naver.com/read?oid=416&amp;aid=0000066797&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot;|2016
| ''Uncontrollably Fond''
| Noh-eul
| style=&quot;text-align:center;&quot;|[[KBS2]]
| 
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot;|2017
| ''While You Were Sleeping''
| Nam Hong-ju
| style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Seoul Broadcasting System|SBS]]
| 
|}

===Palabas sa telebisyon===
{| class=&quot;wikitable sortable jquery-tablesorter&quot;
|- style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
! Taon
! Pamagat
! Tungkulin
! Network
! Mga tala
|-
! 2011
| ''Cover Dance Festival K-Pop Roadshow 40120''
| Hukon / Tagapagsalaysay
| style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]]
| kasama sina Min (miss A) at f(x) ([[Victoria Song|Victoria]] and Amber)
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot;|2011–12
| ''Invincible Youth 2''
| Kasapi ng G8 ® G6 ® G5
| style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Korean Broadcasting System|KBS]]
| kasama ang [[Girls' Generation]] (Sunny at Hyoyeon), Amber (f(x)), Bora (SISTAR), Yewon (Jewelry), Woori (Rainbow) at  Jiyoung (KARA)
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot;|2012
| ''Style Log: Weekly – Much Wanted Life''
| rowspan=&quot;3&quot;|Tagapagsalaysay
| style=&quot;text-align:center;&quot;|OnStyle
|
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot;|2013
| ''Real Men''
| style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]]
|
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot;|2014
| ''Connection''
| style=&quot;text-align:center;&quot;|OnStyle, XTM
| kasama si Roy Kim
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot;|2017
| ''Off The Record, Suzy''
| Kanyang sarili
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Dingo Music [[YouTube]], V LIVE
| Unang sariling ''reality show''
|-
|}

===Pag-host===
{| class=&quot;wikitable sortable jquery-tablesorter&quot;
|- style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
! Taon
! Pamagat
! Himpilan
! Kasama
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot;|2010–11
| ''Show! Music Core''
| style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]]
| [[Park Ji-yeon]](T-ARA), SHINee (Choi Min-ho and Onew)
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot;|2011
| ''5th Mnet 20's Choice Awards''
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Mnet
| [[Song Joong-ki]]
|-
! rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|2012
| ''26th Golden Disk Awards''
| style=&quot;text-align:center;&quot;|[[JTBC|jTBC]]
| Lee Hong-gi ([[F.T. Island|FTISLAND]])
|-
| ''M Countdown Hello Japan''
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Mnet
| [[Lee Joon]] ([[MBLAQ]])
|-
| ''18th Korea Musical Awards''
| style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Seoul Broadcasting System|SBS]]
| Kim Won-jun
|-
| ''College Music Festival''
| style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]]
| [[Lee Juck]]
|-
| ''11th KBS Entertainment Awards''
| style=&quot;text-align:center;&quot;|[[KBS2]]
| Shin Dong-yup at Lee Ji-ae
|-
| ''SBS Gayo Daejeon''
| style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Seoul Broadcasting System|SBS]]
| IU at Jung Gyu-woon
|-
! rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|2013
| ''Korea Music Wave in Bangkok''
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]]
| Nichkhun ([[2PM]]), Choi Min-ho (SHINee), [[Jo Kwon]] and [[Park Ji-yeon]] (T-ARA)
|-
| ''8th Seoul International Drama Awards''
| Lee Sung-jae
|-
| ''Music Bank in Istanbul''
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Korean Broadcasting System|KBS]]
| Kyuhyun ([[Super Junior]]) and Yoon Doo-joon (BEAST)
|-
| ''KBS Gayo Daejun''
| [[Lee Hwi-jae]] and Yoon Shi-yoon
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot;|2016
| ''52nd Baeksang Arts Awards''
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|[[jTBC]]
| Shin Dong-yup
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot;|2017
| ''53rd Baeksang Arts Awards''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3032415|title=Paeksang Awards announce this year’s hosts|work=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;
| Park Joong-hoon
|-
!2018
|''54th Baeksang Arts Awards''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201804131835561827277_2|title=Suzy, Park Bo-gum and Shin Dong-yup to emcee 54th Baeksang Arts Awards|date=13 Abril 2018|website=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;
|Shin Dong-yup, Park Bo-gum
|}
== Mga Sanggunian ==
{{reflist|2}}
== Mga Panlabas na link ==
{{Commonscat|Bae Suzy}}
{{DEFAULTSORT:Bae Suzy}}
* [http://www.msoopent.com/page/page.html?acode=S61703024&amp;mcd=02&amp;langs=en Bae Suzy] sa ''Management SOOP''
* {{Instagram|skuukzky}}
[[Kategorya:Mga mang-aawit mula Timog Korea]]
[[Kategorya:Mga artista mula sa Timog Korea]]
[[Kategorya:Mga ipinanganak noong 1994]]
[[Kategorya:Mga ipinanganak sa Oktobre]]</text>
      <sha1>bq9bfzd87l4619t7nawmtw2c8vn5zac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dylan Wang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281585</id>
    <revision>
      <id>2212167</id>
      <parentid>2204150</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:20:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14585" sha1="hfl27tucgb7mjz9m95kbfw9ii5v2tis" xml:space="preserve">{{Infobox Chinese-language singer and actor
| name                    = Dylan Wang
| gender                  = male
| image                   =Dylan Wang.jpg
| image_size              =220px 
| landscape               = 
| alt                     = 
| caption                 = 
| background              = actor_or_actress
| chinesename             = 
| tradchinesename         = 王鶴棣
| simpchinesename         = 王鹤棣
| pinyinchinesename       = Wáng Hè Dì
| bopomofochinesename     = ㄨㄤˊ ㄏㄜˋ ㄉㄧˋ
| jyutpingchinesename     = Wong4 Hok6 Dai6
| yalechinesename         = 
| pojchinesename          = Ông Ho̍k Dei
| vietnamesename          = 
| birth_name              = 王鹤棣 (''Wáng Hè Dì'')
| othername               = 
| ethnicity               = [[Han Chinese|Han]]
| origin                  = 
| birth_date              = {{birth date and age|1998|12|20}} &lt;ref&gt;↑ http://www.ijq.tv/mingxing/15107178944880.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923153428/https://www.ijq.tv/mingxing/15107178944880.html |date=2020-09-23 }}&lt;/ref&gt;
| birth_place             = {{flagicon|CHN}} [[Leshan]], [[Sichuan]], [[Tsina]]
| death_date              = 
| death_place             = 
| restingplace            = 
| restingplacecoordinates = 
| residence               = 
| education               = 
| alma mater              = 
| nationality             = [[Chinese people|Tsino]]
| occupation              = [[actor|aktor]]
| years_active            = 
| agent                   = 
| genre                   = 
| instrument              = 
| voicetype               = 
| label                   = 
| agentcompany            = 
| yearsactive             = 
| associatedact           = 
| spouse                  = 
| partner                 = 
| children                = 
| parents                 = 
| siblings                = 
| relatives               = 
| ancestry                = 
| influences              = 
| influenced              = 
| website                 = 
| alias                   = 
| signature               = 
| signature_size          = 
| signature_alt           = 
| currentmembers          = 
| pastmembers             = 
| hongkongfilmwards       = 
| goldenbauhiniaawards    = 
| hkfcsawards             = 
| asianfilmawards         = 
| goldenhorseawards       = 
| huabiaoawards           = 
| goldenroosterawards     = 
| hundredflowersawards    = 
| goldeneagleawards       = 
| flyingapsarasawards     = 
| rthktop10goldsongsawards= 
| goldenmelodyawards      = 
| mtvasiaawards           = 
| ntsawards               = 
| chinamusicawards        = 
| goldenbellawards        = 
| tvbanniversaryawards    = 
| magnoliaawards          = 
| asiantvawards           = 
| rainbowawards           = 
| awards                  = 
}}

Si '''Wang He Di''' ({{zh|c=王鹤棣|p=Wáng Hè Dì}}; ipinanganak noong Disyembre 20, 1998, sa Sichuan, Tsina), na mas kilala bilang '''Dylan Wang''', ay isang aktor at mang-aawit mula sa Tsina. Nakilala siya sa kanyang debut na papel bilang Daoming Si sa ''[[Meteor Garden]]'' (2018), at nakamit ang mas malawak na kasikatan sa kanyang pagganap bilang Dongfang Qingcang sa ''[[Love Between Fairy and Devil]]'' (2022). Kilala rin siya sa mga pangunahing papel sa ''Guardians of the Dafeng'' (2024) at iba pang matagumpay na drama sa telebisyong Tsino.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Yip |first=Wai Yee |date=2017-11-10 |title=Meet the new F4 and Shancai in the 2018 Meteor Garden TV reboot |language=en |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/meet-the-new-shancai-and-f4-in-the-2018-meteor-garden-tv-reboot |access-date=2024-10-16 |issn=0585-3923 |archive-date=2018-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180626082731/https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/meet-the-new-shancai-and-f4-in-the-2018-meteor-garden-tv-reboot |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Karera ==
Sinimulan ni Wang ang kanyang karera matapos manalo sa talent competition na ''Super Idol'' (2017), kasunod ng maagang pagkilala sa ''Sichuan Campus Celebrity Gala'' (2016). Agad siyang sumikat sa kanyang debut lead role sa ''Meteor Garden'' (2018), isang remake ng klasikong Taiwanese drama.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Meteor Garden's Dylan Wang grateful for support of Filipino fans |url=https://www.pep.ph/news/local/144765/meteor-garden-dylan-wang-dao-ming-si-philippines-filipino-fans-a721-20190726 |access-date=2026-04-22 |website=PEP.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa sumunod na mga taon, lumabas siya sa ''Ever Night 2'' (2020),&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tagabucba |first=Marbbie |title=Dylan Wang wished to be a flight attendant; now he is flying high as an asian star. |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2019/07/24/1937225/dylan-wang-wished-be-flight-attendant-now-he-flying-high-asian-star |access-date=2026-04-22 |website=Philstar.com}}&lt;/ref&gt; ''The Rational Life'' (2021), ''Unchained Love'' (2022), ''Never Give Up'' (2023), at ''Only for Love'' (2023), na nagpatibay sa kanyang posisyon bilang isa sa mga pangunahing aktor sa modern at historical romance drama sa Tsina.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Su |first=Isabelle |date=2023-01-24 |title=Dylan Wang: Rise of China’s Newest Drama Star - RADII |url=https://radii.co/article/dylan-wang |access-date=2026-04-22 |website=radii.co |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Xing |first=Wen |date=2024-03-19 |title=Hoops &amp; dreams |url=https://www.chinadaily.com.cn/a/202403/19/WS65f8b711a31082fc043bd4b6.html |access-date=2026-04-22 |website=China Daily}}&lt;/ref&gt; Noong 2024, pinagbidahan niya ang ''Guardians of the Dafeng'', isang costume detective comedy na naging komersyal na tagumpay.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Sa pelikula, lumabas siya sa ''I Dreamed a Dream'' (2025) at ''Per Aspera Ad Astra'' (2026).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=CGTN |title=Chinese cinema enters new era: The rise of 'Film Plus' |url=https://news.cgtn.com/news/2026-02-21/Chinese-cinema-enters-new-era-The-rise-of-Film-Plus--1KWk5LuxA1W/p.html |access-date=2026-04-22 |website=news.cgtn.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Aktibo rin siya sa telebisyon at variety shows, kabilang ang ''The Inn 2'' (2018), ''The Irresistible'' (2020), ''Hello, Saturday'' (mula 2022), ''Wonderland 2'' (2022–2023), ''Wander Together'' (2025–2026), at ''The Inn 2026''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Inn |url=https://content.astro.com.my/details/UEFDSzAwMDAwMDAwMDA1ODgyMDk=-The-Inn |access-date=2026-04-22 |website=content.astro.com.my |language=en |archive-date=2026-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260410201444/https://content.astro.com.my/details/UEFDSzAwMDAwMDAwMDA1ODgyMDk=-The-Inn |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Sa musika, inilabas niya ang album na ''Dreams of Youth'' (2024), na kinabibilangan ng mga orihinal na kanta gaya ng “Seaside Tango” (2023).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=镜头里的光影一瞬 |date=2026-04-20 |title=湖南跨年晚会2024：王鹤棣王齐铭等演唱《海边探戈》，慵懒曲风嗨翻天 |url=https://k.sina.com.cn/article_7879923973_m1d5ae190503301xsgw.html |access-date=2026-04-22 |website=新浪网 |language=zh-CN}}&lt;/ref&gt; Lumahok din siya sa ilang soundtrack para sa kanyang mga proyekto.

Aktibo rin siya sa basketball at lumahok sa NBA All-Star Celebrity Game (2024-2026),&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Montgomery |first=Gregg |date=2024-02-19 |title=Chinese actor reigns on social media during NBA All-Star Game weekend |url=https://www.wishtv.com/news/entertainment-news/chinese-actor-reigns-on-social-media-during-nba-all-star-game-weekend/ |access-date=2026-04-22 |website=Indianapolis News {{!}} Indiana Weather {{!}} Indiana Traffic {{!}} WISH-TV {{!}} |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Smith |first=Gabe Zaldivar, Lorenzo Reyes and Marcus D. |title=NBA All-Star Celebrity game updates, highlights |url=https://www.usatoday.com/story/sports/nba/allstar/2026/02/13/nba-all-star-celebrity-game-roster-updates-score/88652368007/ |access-date=2026-04-22 |website=USA TODAY |language=en-US}}&lt;/ref&gt; gayundin sa iba pang celebrity sports events sa Tsina.

Bukod sa kanyang karera sa showbiz, itinatag niya ang fashion brand na D.DESIRABLE (2022)&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-02-11 |title=Actor Dylan Wang raves about ‘unforgettable’ D.Desirable collab with Singapore artist Ah Guo |language=en |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/life/entertainment/actor-dylan-wang-raves-about-unforgettable-d-desirable-collab-with-singapore-artist-ah-guo |access-date=2026-04-22 |issn=0585-3923}}&lt;/ref&gt; at naging endorser ng maraming lokal at internasyonal na tatak sa fashion, kagandahan, at lifestyle, kabilang ang Guerlain,&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2025-02-17 |title=Actor Dylan Wang steps up as Guerlain’s global face |url=https://jingdaily.com/ |access-date=2026-04-22 |website=Jing Daily |language=en}}&lt;/ref&gt; Pepsi,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-01 |title=Pepsi ® takes over iconic global locations to unleash its new look as it rolls out first visual identity change in 14 years across 120 countries worldwide |url=https://www.pepsico.com/newsroom/press-releases/2024/pepsi-takes-over-iconic-global-locations-to-unleash-its-new-look |access-date=2026-04-22 |website=www.pepsico.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Adidas,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Spötter |first=Ole |date=2026-03-30 |title=Adidas celebrates football with retro market in Shanghai |url=https://fashionunited.uk/news/fashion/adidas-celebrates-football-with-retro-market-in-shanghai/2026033087150 |access-date=2026-04-22 |website=FashionUnited |language=en}}&lt;/ref&gt; Louis Vuitton,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arias |first=Judy |date=2026-01-15 |title=A closer look at the new Maison Louis Vuitton in Sanlitun, Beijing |url=https://thepost.ph/lifestyle/architecture/maison-louis-vuitton-in-sanlitun-beijing/ |access-date=2026-04-22 |website=The POST |language=en}}&lt;/ref&gt; at iba pa.

==Pilmograpiya==
'''Dramang Pantelebisyon'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Taon !! Pamagat !! Pamagat sa Tsino!! Papel !! Tala 
|-
| 2018 || {{Interlanguage link|Meteor Garden (2018 TV series)|lt=''Meteor Garden''|en|Meteor Garden (2018 TV series)}}|| 流星花园|| Daoming Si ||
|-
| 2020 || {{Interlanguage link|Ever Night (TV series)|lt=''Ever Night: War of Brilliant Splendours''|zh|将夜}} || 将夜|| Ning Que || &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dylan Wang returns to ABS-CBN as deadly fighter in hit series 'Ever Night: War of Brilliant Splendours' |url=https://mb.com.ph/2022/10/27/dylan-wang-returns-to-abs-cbn-as-deadly-fighter-in-hit-series-ever-night-war-of-brilliant-splendours/ |access-date=2024-10-16 |website=Manila Bulletin |language=en}}&lt;/ref&gt; 
|-
| colspan=&quot;1&quot; rowspan=&quot;2&quot; |2021 || {{Interlanguage link|The Rational Life|lt=''The Rational Life''|es|La vida racional}} || 理智派生活|| Qi Xiao || 
|-
| {{Interlanguage link|Miss the Dragon|lt=''Miss the Dragon''|zh|遇龙}} || 遇龙|| Yuchi Longyan / Long Yuchi / Long Yan || 
|-
| colspan=&quot;1&quot; rowspan=&quot;2&quot; |2022 || {{Interlanguage link|Love Between Fairy and Devil|lt=''Love Between Fairy and Devil''|zh|苍兰诀}} || 苍兰诀|| Dongfang Qingcang || &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-28 |title=Dylan Wang C-Drama List: Meteor Garden, Love Between Fairy and Devil &amp; More |url=https://www.yahoo.com/entertainment/dylan-wang-c-drama-list-142359411.html |access-date=2024-10-16 |website=Yahoo Entertainment |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 
|-
| {{Interlanguage link|Unchained Love|lt=''Unchained Love''|en|Unchained Love}} || 浮图缘|| Xiao Duo || 
|-
| colspan=&quot;1&quot; rowspan=&quot;3&quot; |2023 || {{Interlanguage link|Never Give Up (TV series)|lt=''Never Give Up''|zh|今日宜加油}} || 今日宜加油|| Bai Mashuai || 
|-
| {{Interlanguage link|Youth in the Flames of War|lt=''Youth in the Flames of War''|zh|战火中的青春}} || 战火中的青春|| Cheng Jiashu || 
|-
| {{Interlanguage link|Only for Love|lt=''Only for Love''|zh|以爱为营}} || 以爱为营|| Shi Yan || 
|-
| colspan=&quot;1&quot; |2024 || {{Interlanguage link|Guardians of the Dafeng|lt=''Guardians of the Dafeng''|en|Guardians of the Dafeng}} || 大奉打更人|| Xu Qi'an || &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |last=Ang |first=Yiying |date=2024-02-05 |title=Chinese star Dylan Wang wants his body of work to have ‘diversity’ |language=en |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/life/entertainment/chinese-star-dylan-wang-wants-his-body-of-work-to-have-diversity |access-date=2024-10-16 |issn=0585-3923}}&lt;/ref&gt;
|-
|2026
| {{Interlanguage link|Light to the Night|lt=''Light to the Night''|zh|黑夜告白}} || 黑夜告白|| Ran Fangxu || &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-21 |title=Netflix Acquires Simulcast Rights to C-Drama Thriller Series 'Light to the Night' |url=https://www.whats-on-netflix.com/news/light-to-the-night-c-drama-coming-to-netflix/ |access-date=2026-04-22 |website=What's on Netflix |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|TBA
|''Live Long and Prosper''
|咸鱼飞升
|Song Qianji
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=舒靓 |title=王鹤棣李沁《咸鱼飞升》杀青首发剧照 幕后特辑预热种地修仙日常 |url=https://cn.chinadaily.com.cn/a/202509/26/WS68d634cea310f0725774ad76.html |access-date=2026-04-22 |website=cn.chinadaily.com.cn}}&lt;/ref&gt;
|-
|TBA
|''Jiang Men Du Hou''
|将门独后
|Xie Jingxing
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-21 |title=2026 年2月21日 |url=https://www.macaodaily.com/html/2026-02/21/content_1890592.htm |access-date=2026-04-22 |website=www.macaodaily.com}}&lt;/ref&gt;
|}
'''Pelikula'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
! width=&quot;10&quot; |Taon
!Pamagat
!Pamagat sa Tsino
!Papel
!Tala
|-
|2023
|''Look Up and See Joy''
|抬头见喜
|Guo Wenhan / Guo Zai
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=喜迎二十大｜《抬头见喜》温馨喜剧，百事从欢 |url=https://peking.bjd.com.cn/content/s633e8007e4b018021744adab.html |access-date=2026-04-22 |website=peking.bjd.com.cn}}&lt;/ref&gt;
|-
|2025
|''I Dreamed a Dream''
|青春梦
|Didi
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=I Dreamed a Dream |url=https://iffr.com/en/iffr/2025/films/i-dreamed-a-dream |access-date=2026-04-22 |website=IFFR EN |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|-
|2026
|''[[:en:Per_Aspera_Ad_Astra_(2026_film)|Per Aspera Ad Astra]]''
|星河入梦
|Xu Tianbiao
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Scott |first=Mathew |date=2026-03-19 |title=Sci-Fi, AI Anxieties and 93,000 Cinemas: Welcome to Chinese Cinema in 2026 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/chinese-cinema-trends-in-2026-1236528349/ |access-date=2026-04-22 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|}

==Sanggunian==
{{reflist}}

==Kawing Panlabas==
*{{Weibo|2731728324|Dylan Wang}}
*{{Instagram|dylan_wang_1220|Dylan Wang}}

{{Authority control}}

{{Usbong}}

[[Kategorya:Mga artista mula sa Tsina]]</text>
      <sha1>hfl27tucgb7mjz9m95kbfw9ii5v2tis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang kategorya:Mga siyentipiko</title>
    <ns>15</ns>
    <id>281597</id>
    <revision>
      <id>2212092</id>
      <parentid>2211982</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>79921</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>2212092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31698" sha1="olmai6xhgmddr3pduehke03o0en7c9f" xml:space="preserve">== Wala pang artikulo ==
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?linkcount  WHERE {
  ?item wdt:P106 ?occupation.
  ?occupation wdt:P279* wd:Q864503.
  ?item wikibase:sitelinks ?linkcount .
}
GROUP BY ?item ?linkcount
ORDER BY DESC(?linkcount)
LIMIT 200
|columns=number,item,label:Article,P569,P570,P101,P18
|section=
|min_section=
|sort=
|links=red_only
|thumb=128
|autolist=fallback
|summary=itemnumber
}}
{| class='wikitable sortable'
! number
! item
! Article
! petsa ng kapanangakan
! petsa ng kamatayan
! field of work
! larawan
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[:d:Q144535|Q144535]]
| [[Herbert Spencer]]
| data-sort-value=&quot;1820&quot; | 1820-04-27&lt;br/&gt;1820-04-28
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-12-08
| [[botanika]]
| [[Talaksan:Herbert Spencer.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[:d:Q11826|Q11826]]
| [[Al-Biruni]]
| data-sort-value=&quot;973&quot; | 973-09-04
| data-sort-value=&quot;1048&quot; | 1048-12-09
| [[pisika]]&lt;br/&gt;[[matematika]]&lt;br/&gt;[[astronomiya]]&lt;br/&gt;[[likas na agham]]&lt;br/&gt;[[kasaysayan]]&lt;br/&gt;[[chronology]]&lt;br/&gt;[[laborer]]&lt;br/&gt;[[Indology]]&lt;br/&gt;[[agham pandaigdig]]&lt;br/&gt;[[heograpiya]]&lt;br/&gt;[[pilosopiya]]&lt;br/&gt;[[kartograpiya]]&lt;br/&gt;[[Antropolohiya|agham-tao]]&lt;br/&gt;[[astrolohiya]]&lt;br/&gt;[[kimika]]&lt;br/&gt;[[medisina]]&lt;br/&gt;[[sikolohiya]]&lt;br/&gt;[[teolohiya]]&lt;br/&gt;[[parmakolohiya]]&lt;br/&gt;[[history of religions]]&lt;br/&gt;[[mineralohiya]]
| [[Talaksan:Al-Biruni Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[:d:Q131117|Q131117]]
| [[Maria Montessori]]
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-08-31
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-05-06
| [[pedagohiya]]
| [[Talaksan:Maria Montessori (portrait).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[:d:Q185007|Q185007]]
| [[Rita Levi-Montalcini]]
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-04-22
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-12-30
| [[neurobiology]]
| [[Talaksan:Rita Levi-Montalcini (1986).png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[:d:Q7487|Q7487]]
| [[Dorothy Hodgkin]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-05-12
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-07-29
| [[X-ray crystallography]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[kimika]]&lt;br/&gt;[[kristalograpiya]]
| [[Talaksan:Professor Dorothy Hodgkin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[:d:Q160362|Q160362]]
| [[Theophrastus]]
| data-sort-value=&quot;-371&quot; | -371
| data-sort-value=&quot;-287&quot; | -287
| [[botanika]]
| [[Talaksan:Teofrasto Orto botanico head.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[:d:Q102034|Q102034]]
| [[Ronald Ross]]
| data-sort-value=&quot;1857&quot; | 1857-05-13
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-09-16
| [[parasitolohiya]]&lt;br/&gt;[[epidemiyolohiya]]
| [[Talaksan:Ronald Ross.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[:d:Q60059|Q60059]]
| [[Albertus Magnus]]
| data-sort-value=&quot;1200&quot; | 1200
| data-sort-value=&quot;1280&quot; | 1280-11-15
| [[pilosopiya]]
| [[Talaksan:Tommaso da modena, ritratti di domenicani (vescovo) 1352 150cm, treviso, ex convento di san niccolò, sala del capitolo.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[:d:Q78496|Q78496]]
| [[Konrad Zacharias Lorenz]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-11-07
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-02-27
| [[etolohiya]]&lt;br/&gt;[[pilosopiya]]
| [[Talaksan:Konrad Lorenz.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[:d:Q199654|Q199654]]
| [[Barbara McClintock]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-06-16
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-09-02
| [[henetika]]&lt;br/&gt;[[cytogenetics]]
| [[Talaksan:Barbara McClintock (1902-1992) shown in her laboratory in 1947.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[:d:Q462843|Q462843]]
| [[Tu Youyou]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-12-30
| 
| [[parmakolohiya]]&lt;br/&gt;[[tradisyonal na panggagamot na Tsino]]
| [[Talaksan:D810 4987 Tu Youyou, medicine (22945001843) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[:d:Q25820|Q25820]]
| [[Thomas Young]]
| data-sort-value=&quot;1773&quot; | 1773-06-13
| data-sort-value=&quot;1829&quot; | 1829-05-10
| [[pisika]]&lt;br/&gt;[[mekanika]]&lt;br/&gt;[[lingguwistika]]&lt;br/&gt;[[agham ng mga materyal]]
| [[Talaksan:Thomas Young by Briggs.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[:d:Q229264|Q229264]]
| [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon]]
| data-sort-value=&quot;1707&quot; | 1707-09-07
| data-sort-value=&quot;1788&quot; | 1788-04-15
| [[biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[heograpiya]]&lt;br/&gt;[[heolohiya]]&lt;br/&gt;[[political arithmetic]]
| [[Talaksan:François Hubert Drouais - Portrait of Buffon.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[:d:Q173441|Q173441]]
| [[Abu Abdullah Muhammad al-Idrisi al-Qurtubi al-Hasani as-Sabti]]
| data-sort-value=&quot;1110&quot; | 1110
| data-sort-value=&quot;1166&quot; | 1166&lt;br/&gt;1165
| [[kartograpiya]]&lt;br/&gt;[[heograpiya]]&lt;br/&gt;[[paglalakbay]]
| [[Talaksan:Al-Idrisi, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[:d:Q70554|Q70554]]
| [[Hermann Emil Fischer]]
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-10-09
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-07-15
| [[kimika]]
| [[Talaksan:Hermann Emil Fischer. Photograph by Atelier Victoria, 1895. Wellcome V0027668 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[:d:Q7426|Q7426]]
| [[Ada Yonath]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-06-22
| 
| [[kristalograpiya]]&lt;br/&gt;[[biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[biyolohiyang molekular]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[ribosoma]]&lt;br/&gt;[[biyolohiyang estruktural]]
| [[Talaksan:Ada E. Yonath.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[:d:Q204733|Q204733]]
| [[Gerty Cori]]
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-08-15
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-10-26
| [[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[medisina]]
| [[Talaksan:Gerty Theresa Cori.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[:d:Q213195|Q213195]]
| [[B. F. Skinner]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-03-20
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-08-18
| [[sikolohiya]]&lt;br/&gt;[[behavioral analytics]]
| [[Talaksan:B.F. Skinner at Harvard circa 1950 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[:d:Q151564|Q151564]]
| [[Frederick Sanger]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-08-13
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-11-19
| [[biyokimika]]
| [[Talaksan:Frederick Sanger2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[:d:Q35703|Q35703]]
| [[Gertrude B. Elion]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-01-23
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-21
| [[parmakolohiya]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]
| [[Talaksan:Gertrude Elion (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[:d:Q84405|Q84405]]
| [[Karl Landsteiner]]
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868-06-14
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-06-26
| [[kimika]]
| [[Talaksan:Karl Landsteiner nobel.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[:d:Q214565|Q214565]]
| [[Beatrix Potter]]
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-07-28
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-12-22
| 
| [[Talaksan:Beatrix Potter by King cropped.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[:d:Q107402|Q107402]]
| [[Rosalyn Sussman Yalow]]
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-07-19
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-05-30
| [[biyopisika]]
| [[Talaksan:Rosalyn Yalow.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[:d:Q318750|Q318750]]
| [[Stephen Hillenburg]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-21
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-11-26
| [[biyolohiyang pandagat]]&lt;br/&gt;[[animasyon]]&lt;br/&gt;[[komiks]]
| [[Talaksan:Stephen Hillenburg by Carlos Cazurro.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[:d:Q60024|Q60024]]
| [[Hermann von Helmholtz]]
| data-sort-value=&quot;1821&quot; | 1821-08-31
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-09-08
| [[pisika]]&lt;br/&gt;[[medisina]]&lt;br/&gt;[[pisyolohiya]]&lt;br/&gt;[[sikolohiya]]
| [[Talaksan:Hermann von Helmholtz.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[:d:Q185777|Q185777]]
| [[Alexis Carrel]]
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-06-28
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-11-05
| [[Pag-oopera|pagtistis]]&lt;br/&gt;[[biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[pathophysiology]]&lt;br/&gt;[[pisyolohiya]]&lt;br/&gt;[[vascular surgery]]
| [[Talaksan:Alexis Carrel 1912.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[:d:Q103844|Q103844]]
| [[Françoise Barré-Sinoussi.]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-30
| 
| [[birolohiya]]
| [[Talaksan:Françoise Barré-Sinoussi-press conference Dec 06th, 2008-1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[:d:Q180468|Q180468]]
| [[Albert von Szent-Györgyi Nagyrápolt]]
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-09-16
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-10-22
| [[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[pisyolohiya]]
| [[Talaksan:Albert Szent-Györgyi.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 29
| [[:d:Q200136|Q200136]]
| [[Linda B. Buck]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-01-29
| 
| [[biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[neurosiyensiya]]
| [[Talaksan:Linda Buck 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 30
| [[:d:Q154824|Q154824]]
| [[Norman Borlaug]]
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-03-25
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-09-12
| [[agronomiya]]
| [[Talaksan:Norman Borlaug.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 31
| [[:d:Q150630|Q150630]]
| [[Camillo Golgi]]
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843-07-07
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-01-21
| [[malarya]]&lt;br/&gt;[[medisina]]&lt;br/&gt;[[histolohiya]]&lt;br/&gt;[[anatomiya]]&lt;br/&gt;[[patolohiya]]&lt;br/&gt;[[agham]]
| [[Talaksan:Camillo Golgi nobel.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 32
| [[:d:Q43917|Q43917]]
| [[Eduard Buchner]]
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860-05-20
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-08-13
| [[kimika]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]
| [[Talaksan:Eduardbuchner.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 33
| [[:d:Q17280087|Q17280087]]
| [[Emmanuelle Charpentier]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-12-11
| 
| [[mikrobiyolohiya]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[henetika]]
| [[Talaksan:Emmanuelle Charpentier.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 34
| [[:d:Q80905|Q80905]]
| [[Donald Arthur Glaser]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-09-21
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-02-28
| [[pisika]]
| [[Talaksan:Donald Glaser.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 35
| [[:d:Q102804|Q102804]]
| [[Henri Moissan]]
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-09-28
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-02-20
| [[kimika]]
| [[Talaksan:Henri Moissan.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 36
| [[:d:Q177681|Q177681]]
| [[Thomas Hunt Morgan]]
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-09-25
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-12-04
| [[henetika]]
| [[Talaksan:Thomas Hunt Morgan.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 37
| [[:d:Q26322|Q26322]]
| [[Carol Greider]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-15
| 
| [[biyolohiyang molekular]]&lt;br/&gt;[[biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[henetika]]
| [[Talaksan:GREIDER Carol 2014 - Less vignetting.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 38
| [[:d:Q26321|Q26321]]
| [[Elizabeth Blackburn]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-11-26
| 
| [[biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[pisyolohiya]]&lt;br/&gt;[[cytogenetics]]
| [[Talaksan:Elizabeth Blackburn CHF Heritage Day 2012 Rush 001.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 39
| [[:d:Q153159|Q153159]]
| [[Elias Lönnrot]]
| data-sort-value=&quot;1802&quot; | 1802-04-09
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-03-19
| [[lingguwistika]]&lt;br/&gt;[[etnograpiya]]&lt;br/&gt;[[botanika]]&lt;br/&gt;[[medisina]]&lt;br/&gt;[[pilolohiya]]&lt;br/&gt;[[collecting]]&lt;br/&gt;[[panitikan]]
| [[Talaksan:Elias Lönnrot portrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 40
| [[:d:Q180350|Q180350]]
| [[Frederick Banting]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-11-14
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-02-21
| [[pisyolohiya]]&lt;br/&gt;[[parmakolohiya]]
| [[Talaksan:Fredrick banting.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 41
| [[:d:Q234224|Q234224]]
| [[Dian Fossey]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-01-16
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-12-26
| [[etolohiya]]
| [[Talaksan:Dian Fossey October 1968.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 42
| [[:d:Q14279|Q14279]]
| [[Giovanni Domenico Cassini]]
| data-sort-value=&quot;1625&quot; | 1625-06-08
| data-sort-value=&quot;1712&quot; | 1712-09-14
| [[astronomiya]]
| [[Talaksan:Giovanni Domenico Cassini.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 43
| [[:d:Q4273363|Q4273363]]
| [[Frances Arnold]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-07-25
| 
| [[inhinyeriyang pangkimika]]&lt;br/&gt;[[biocatalysis]]&lt;br/&gt;[[protein engineering]]&lt;br/&gt;[[synthetic biology]]
| [[Talaksan:Frances Arnold in 2021 at Caltech 01 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 44
| [[:d:Q15118973|Q15118973]]
| [[Aziz Sancar]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-08
| 
| [[DNA repair]]&lt;br/&gt;[[Siklo ng selula|cell cycle]]&lt;br/&gt;[[circadian rhythm]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[biyolohiyang molekular]]&lt;br/&gt;[[DNA]]
| [[Talaksan:Aziz Sancar 0060.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 45
| [[:d:Q107462|Q107462]]
| [[Har Gobind Khorana]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-01-09
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-11-09
| [[biyolohiyang molekular]]
| [[Talaksan:Har Gobind Khorana.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 46
| [[:d:Q189488|Q189488]]
| [[Willem Einthoven]]
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860-05-21
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-09-29
| [[pisyolohiya]]
| [[Talaksan:Portrait of W. (Willem) Einthoven, professor of Physiology and Histology at Leiden University Icones 332.tiff|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 47
| [[:d:Q231402|Q231402]]
| [[Jacques Monod]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-02-09
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-05-31
| [[biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[kontrasepsiyon]]
| [[Talaksan:Jacques Monod 1971.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 48
| [[:d:Q60061|Q60061]]
| [[Venkatraman Ramakrishnan]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
| 
| [[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[computational biology]]&lt;br/&gt;[[biyolohiyang molekular]]
| [[Talaksan:Venki Ramakrishnan.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 49
| [[:d:Q189006|Q189006]]
| [[Charles Louis Alphonse Laveran]]
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-06-18
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-05-18
| [[malarya]]&lt;br/&gt;[[medisina]]
| [[Talaksan:Charles Laveran nobel.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 50
| [[:d:Q104913|Q104913]]
| [[Robert Edwards]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-09-27
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-04-10
| [[reproductive medicine]]
| [[Talaksan:Robert Geoffrey Edwards (2010).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 51
| [[:d:Q16196017|Q16196017]]
| [[Tedros Adhanom Ghebreyesus]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-03-03
| 
| [[community health]]&lt;br/&gt;[[kalusugang pampubliko]]&lt;br/&gt;[[international organization]]&lt;br/&gt;[[Pangangalagang pangkalusugan]]&lt;br/&gt;[[health administration]]&lt;br/&gt;[[mikrobiyolohiya]]&lt;br/&gt;[[politika]]&lt;br/&gt;[[Patakarang panlabas]]
| [[Talaksan:Tedros Adhanom Ghebreyesus September 2025.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 52
| [[:d:Q8056214|Q8056214]]
| [[Yoshinori Ohsumi]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-02-09
| 
| [[biyolohiyang molekular]]&lt;br/&gt;[[autophagy]]
| [[Talaksan:Nobel Laureates 7428 (30679389523) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 53
| [[:d:Q191026|Q191026]]
| [[Francis Galton]]
| data-sort-value=&quot;1822&quot; | 1822-02-16
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-01-17
| [[Teorya ng probabilidad|probability theory]]&lt;br/&gt;[[Antropolohiya|agham-tao]]
| [[Talaksan:Sir Francis Galton, 1890s.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 54
| [[:d:Q214851|Q214851]]
| [[Charles Richet]]
| data-sort-value=&quot;1850&quot; | 1850-08-26
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-12-04
| [[medisina]]&lt;br/&gt;[[pisyolohiya]]&lt;br/&gt;[[allergology]]&lt;br/&gt;[[anapilaksis]]&lt;br/&gt;[[human physiology]]&lt;br/&gt;[[sikolohiya]]&lt;br/&gt;[[Esperanto]]&lt;br/&gt;[[ewhenesya]]&lt;br/&gt;[[Parasikolohiya]]&lt;br/&gt;[[creative and professional writing]]&lt;br/&gt;[[Tuluyan]]&lt;br/&gt;[[Drama]]
| [[Talaksan:Charles Robert Richet nobel.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 55
| [[:d:Q6796222|Q6796222]]
| [[May-Britt Moser]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-01-04
| 
| [[neurosiyensiya]]&lt;br/&gt;[[grid neuron]]
| [[Talaksan:May-Britt Moser (20902423978) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 56
| [[:d:Q232308|Q232308]]
| [[Selman Abraham Waksman]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-07-22
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-16
| [[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[mikrobiyolohiya]]
| [[Talaksan:Selman Waksman NYWTS.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 57
| [[:d:Q234463|Q234463]]
| [[Sydney Brenner]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-01-13
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-04-05
| [[biyolohiya]]
| [[Talaksan:Sydney Brenner OIST 2008 (33208371153) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 58
| [[:d:Q189564|Q189564]]
| [[Pierre Teilhard de Chardin]]
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-05-01
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-04-10
| [[pilosopiya]]&lt;br/&gt;[[teolohiya]]&lt;br/&gt;[[pastoral care]]&lt;br/&gt;[[Antropolohiya|agham-tao]]&lt;br/&gt;[[philosophical anthropology]]&lt;br/&gt;[[Christian philosophy]]&lt;br/&gt;[[heolohiya]]
| [[Talaksan:TeilhardP 1955.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 59
| [[:d:Q5327|Q5327]]
| [[Adolf Butenandt]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-03-24
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-01-18
| [[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[kimikang organiko]]
| [[Talaksan:Bad Schachen Porträt; Adolf Butenandt - W134Nr.020182c - Willy Pragher (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 60
| [[:d:Q106399|Q106399]]
| [[John Howard Northrop]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-07-05
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-05-27
| [[biyokimika]]
| [[Talaksan:John Howard Northrop.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 61
| [[:d:Q88608397|Q88608397]]
| [[Katalin Karikó]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-01-17
| 
| [[messenger RNA]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]
| [[Talaksan:Katalin Karikó at the United States Embassy Sweden, 2023 Nobel Reception (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 62
| [[:d:Q12973|Q12973]]
| [[Leopold III of Belgium]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-11-03
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09-25
| 
| [[Talaksan:Leopold III (1934).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 63
| [[:d:Q76727|Q76727]]
| [[Ernst Jünger]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-03-29
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-02-17
| [[pilosopiya]]&lt;br/&gt;[[Panitikang Aleman]]&lt;br/&gt;[[entomolohiya]]
| [[Talaksan:Ernst Jünger vers 1920 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 64
| [[:d:Q55008046|Q55008046]]
| [[Albert I of Belgium]]
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-04-08
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-02-17
| 
| [[Talaksan:Albert I Koning der Belgen.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 65
| [[:d:Q316371|Q316371]]
| [[Vladimir Vernadsky]]
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-02-28
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-01-06
| [[heolohiya]]&lt;br/&gt;[[kristalograpiya]]&lt;br/&gt;[[mineralohiya]]&lt;br/&gt;[[geochemistry]]&lt;br/&gt;[[radiogeology]]&lt;br/&gt;[[biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[biogeochemistry]]&lt;br/&gt;[[pilosopiya]]&lt;br/&gt;[[history of geology]]
| [[Talaksan:1934-V I Vernadsky.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 66
| [[:d:Q211029|Q211029]]
| [[Edward O. Wilson]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-06-10
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-12-26
| [[myrmecology]]&lt;br/&gt;[[sociobiology]]&lt;br/&gt;[[natural science]]&lt;br/&gt;[[soolohiya]]&lt;br/&gt;[[entomolohiya]]&lt;br/&gt;[[Saribuhay|biodiversity]]&lt;br/&gt;[[animal ecology]]
| [[Talaksan:Edward O. Wilson, 2003 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 67
| [[:d:Q125057|Q125057]]
| [[Richard Francis Burton]]
| data-sort-value=&quot;1821&quot; | 1821-03-19
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-10-20
| 
| [[Talaksan:Richard Francis Burton by Rischgitz, 1864.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 68
| [[:d:Q92894|Q92894]]
| [[Geoffrey Hinton]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-12-06
| 
| [[deep learning]]&lt;br/&gt;[[pagkatuto ng makina]]&lt;br/&gt;[[neurosiyensiya]]&lt;br/&gt;[[artificial neural network]]&lt;br/&gt;[[applied psychology]]&lt;br/&gt;[[artipisyal na katalinuhan]]
| [[Talaksan:Geoffrey Hinton in 2026.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 69
| [[:d:Q296047|Q296047]]
| [[Sam Harris]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-04-09
| 
| [[neurosiyensiya]]&lt;br/&gt;[[moralidad]]&lt;br/&gt;[[etika]]&lt;br/&gt;[[mindfulness]]&lt;br/&gt;[[pilosopiya]]&lt;br/&gt;[[creative and professional writing]]&lt;br/&gt;[[criticism of religion]]&lt;br/&gt;[[Blog]]&lt;br/&gt;[[podcast show]]&lt;br/&gt;[[Meditasyon|pagninilay]]
| [[Talaksan:Sam Harris 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 70
| [[:d:Q154782|Q154782]]
| [[Adelbert von Chamisso]]
| data-sort-value=&quot;1781&quot; | 1781-01-30
| data-sort-value=&quot;1838&quot; | 1838-08-21
| [[botanika]]&lt;br/&gt;[[soolohiya]]
| [[Talaksan:Chamisso Adelbert von 1781-1838.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 71
| [[:d:Q213504|Q213504]]
| [[Charles Scott Sherrington]]
| data-sort-value=&quot;1857&quot; | 1857-11-27
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-03-04
| [[neurobiology]]&lt;br/&gt;[[pisyolohiya]]&lt;br/&gt;[[histolohiya]]&lt;br/&gt;[[bakteryolohiya]]&lt;br/&gt;[[patolohiya]]
| [[Talaksan:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 72
| [[:d:Q75847|Q75847]]
| [[Harald zur Hausen]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-11
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-05-29
| [[birolohiya]]
| [[Talaksan:Harald zur Hausen 01.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 73
| [[:d:Q57192|Q57192]]
| [[Gerhard Domagk]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-10-30
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-04-24
| [[patolohiya]]
| [[Talaksan:Gerhard Domagk nobel.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 74
| [[:d:Q211787|Q211787]]
| [[Jules Bordet]]
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-06-13
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-06
| [[mikrobiyolohiya]]&lt;br/&gt;[[medisina]]&lt;br/&gt;[[bakteryolohiya]]&lt;br/&gt;[[immunology]]
| [[Talaksan:Jules Bordet nobel.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 75
| [[:d:Q233965|Q233965]]
| [[Charles Nicolle]]
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-09-21
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-02-28
| [[bakteryolohiya]]
| [[Talaksan:Charles Jules Henri Nicolle. Photograph. Wellcome V0026919.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 76
| [[:d:Q49347|Q49347]]
| [[Melvin Calvin]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-04-08
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-08
| [[biyokimika]]
| [[Talaksan:Melvin Calvin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 77
| [[:d:Q77174|Q77174]]
| [[Christiane Nüsslein-Volhard]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-10-20
| 
| [[biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[genetic research]]&lt;br/&gt;[[developmental biology]]&lt;br/&gt;[[embriyolohiya]]
| [[Talaksan:Christiane Nüsslein-Volhard mg 4372 cropped.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 78
| [[:d:Q170342|Q170342]]
| [[Svante Pääbo]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-04-20
| 
| [[paleogenetics]]&lt;br/&gt;[[evolutionary anthropology]]&lt;br/&gt;[[human evolutionary genetics]]&lt;br/&gt;[[henetika]]&lt;br/&gt;[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[evolutionary genetics]]
| [[Talaksan:Professor Svante Paabo ForMemRS (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 79
| [[:d:Q58575|Q58575]]
| [[Friedrich Wöhler]]
| data-sort-value=&quot;1800&quot; | 1800-07-31
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-09-23
| [[kimika]]
| [[Talaksan:Friedrich Wöhler Litho.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 80
| [[:d:Q157224|Q157224]]
| [[Kary Mullis]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-12-28
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-08-07
| [[biyolohiyang molekular]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[kimika]]
| [[Talaksan:Kary Mullis.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 81
| [[:d:Q157056|Q157056]]
| [[Samuel Hahnemann]]
| data-sort-value=&quot;1755&quot; | 1755-04-10
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843-07-02
| [[homeopatiya]]
| [[Talaksan:Samuel Hahnemann 1841.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 82
| [[:d:Q115490|Q115490]]
| [[Tadeusz Reichstein]]
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-07-08
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-08-01
| 
| [[Talaksan:Thadeus Reichstein ETH-Bib Portr 10137.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 83
| [[:d:Q78478|Q78478]]
| [[Robert Bárány]]
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-04-22
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-04-08
| [[otolaryngology]]
| [[Talaksan:Robert Bárány av Lars Emil Finn.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 84
| [[:d:Q155764|Q155764]]
| [[Robert Brown]]
| data-sort-value=&quot;1773&quot; | 1773-12-21
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-06-10
| [[botanika]]&lt;br/&gt;[[pisyolohiya ng halaman]]&lt;br/&gt;[[:Kategorya:Lumot]]&lt;br/&gt;[[mikroskopiya]]
| [[Talaksan:Robert brown botaniker.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 85
| [[:d:Q170676|Q170676]]
| [[Roger D. Kornberg]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-24
| 
| [[biyolohiyang estruktural]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]
| [[Talaksan:Roger Kornberg April 2016.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 86
| [[:d:Q102379|Q102379]]
| [[Paul Berg]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-06-30
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-02-15
| [[biyokimika]]
| [[Talaksan:Paul Berg in 1980.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 87
| [[:d:Q205772|Q205772]]
| [[Jared Diamond]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-10
| 
| [[ekolohiya]]&lt;br/&gt;[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[pisyolohiya]]&lt;br/&gt;[[biogeography]]
| [[Talaksan:Jared diamond.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 88
| [[:d:Q218311|Q218311]]
| [[François Jacob]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-06-17
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-04-20
| [[mikrobiyolohiya]]
| [[Talaksan:François Jacob nobel.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 89
| [[:d:Q234590|Q234590]]
| [[Christian de Duve]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-10-02
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-05-04
| [[biyolohiyang pangselula]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]
| [[Talaksan:Christian de Duve.tif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 90
| [[:d:Q7442|Q7442]]
| [[Carolyn Bertozzi]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-10-10
| 
| [[kimika]]&lt;br/&gt;[[glycobiology]]
| [[Talaksan:Carolyn Bertozzi IMG 9384.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 91
| [[:d:Q189803|Q189803]]
| [[Arthur Harden]]
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-10-12
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-06-17
| [[biyokimika]]
| [[Talaksan:ArthurHarden.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 92
| [[:d:Q76600|Q76600]]
| [[Manfred Eigen]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-05-09
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-02-06
| [[biyopisika]]
| [[Talaksan:Eigen,Manfred 1996 Göttingen.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 93
| [[:d:Q105830|Q105830]]
| [[Baruch Samuel Blumberg]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-07-28
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-04-05
| [[birolohiya]]
| [[Talaksan:Baruch Samuel Blumberg by Tom Trower (NASA) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 94
| [[:d:Q104607|Q104607]]
| [[Andrew Huxley]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-11-22
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-05-30
| [[pisyolohiya]]
| [[Talaksan:Andrew Fielding Huxley nobel.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 95
| [[:d:Q155375|Q155375]]
| [[Archibald Hill]]
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-09-26
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-06-03
| [[pisyolohiya]]
| [[Talaksan:Archibald Vivian Hill.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 96
| [[:d:Q232024|Q232024]]
| [[John James Rickard Macleod]]
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-09-06
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-03-16
| [[pisyolohiya]]&lt;br/&gt;[[medisina]]
| [[Talaksan:J.J.R. Macleod ca. 1928.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 97
| [[:d:Q59478|Q59478]]
| [[George Gamow]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-03-04
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-08-19
| [[Pisikang teoretikal|theoretical physics]]&lt;br/&gt;[[astropisika]]&lt;br/&gt;[[pisikang nuklear]]&lt;br/&gt;[[physical cosmology]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[literary activity]]&lt;br/&gt;[[scientific non-fiction literature]]&lt;br/&gt;[[popular science literature]]&lt;br/&gt;[[children's and young adult literature]]
| [[Talaksan:格·安·伽莫夫.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 98
| [[:d:Q73093|Q73093]]
| [[Paul Karrer]]
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-04-21
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-06-18
| [[kimikang organiko]]
| [[Talaksan:UAZ DOK.005.059 Karrer.tif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 99
| [[:d:Q137106|Q137106]]
| [[Howard Florey]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-09-24
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-02-21
| 
| [[Talaksan:Howard Walter Florey 1945.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 100
| [[:d:Q157239|Q157239]]
| [[Artturi Ilmari Virtanen]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-01-15
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-11-11
| [[biyokimika]]
| [[Talaksan:A-I-Virtanen-portrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 101
| [[:d:Q158749|Q158749]]
| [[Albert François Lebrun]]
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-08-29
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-03-06
| [[politika]]
| [[Talaksan:Albert Lebrun 1932 (2).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 102
| [[:d:Q202136|Q202136]]
| [[Barry Marshall]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-09-30
| 
| [[mikrobiyolohiya]]
| [[Talaksan:Barry J Marshall.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 103
| [[:d:Q155914|Q155914]]
| [[Peter Simon Pallas]]
| data-sort-value=&quot;1741&quot; | 1741-09-22
| data-sort-value=&quot;1811&quot; | 1811-09-08
| [[soolohiya]]&lt;br/&gt;[[botanika]]&lt;br/&gt;[[heograpiya]]&lt;br/&gt;[[heolohiya]]&lt;br/&gt;[[etnograpiya]]&lt;br/&gt;[[pilolohiya]]
| [[Talaksan:Peter Simon Pallas. Stipple engraving by A. Tardieu after hi Wellcome V0004437.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 104
| [[:d:Q234949|Q234949]]
| [[David Baltimore]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-03-07
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-09-06
| [[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[biyolohiyang molekular]]&lt;br/&gt;[[birolohiya]]&lt;br/&gt;[[biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[henetika]]&lt;br/&gt;[[Inhenyeriyang henetiko]]
| [[Talaksan:Dr. David Baltimore2 crop2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 105
| [[:d:Q57191|Q57191]]
| [[Hans Krebs]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-08-25
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-11-22
| [[biyokimika]]
| [[Talaksan:Hans Adolf Krebs.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 106
| [[:d:Q151593|Q151593]]
| [[Olivier Messiaen]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-12-10
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-04-27
| 
| [[Talaksan:Lezing Franse compoist Olivier Messiaen in Koninklijk Conservatorium in Den Haa, Bestanddeelnr 933-8262.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 107
| [[:d:Q115478|Q115478]]
| [[Emil Theodor Kocher]]
| data-sort-value=&quot;1841&quot; | 1841-08-25
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-07-27
| [[Pag-oopera|pagtistis]]
| [[Talaksan:Emil Theodor Kocher.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 108
| [[:d:Q52878|Q52878]]
| [[Gustaf VI Adolf of Sweden]]
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-11-11
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-09-15
| [[arkeolohiya]]&lt;br/&gt;[[botanika]]
| [[Talaksan:Gustaf VI Adolf of Sweden 1962.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 109
| [[:d:Q190626|Q190626]]
| [[Aaron Klug]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-08-11
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-11-20
| [[kimika]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]
| [[Talaksan:Aaron Klug 1979.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 110
| [[:d:Q216723|Q216723]]
| [[Ronald Fisher]]
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-02-17
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-07-29
| [[estadistika]]&lt;br/&gt;[[henetika]]
| [[Talaksan:Youngronaldfisher2.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 111
| [[:d:Q152187|Q152187]]
| [[August Krogh]]
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-11-15
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-09-13
| [[pisyolohiya]]
| [[Talaksan:August Krogh Bain 32006.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 112
| [[:d:Q191963|Q191963]]
| [[John Edward Gray]]
| data-sort-value=&quot;1800&quot; | 1800-02-12
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-03-07
| [[kalikasan]]&lt;br/&gt;[[soolohiya]]&lt;br/&gt;[[botanika]]
| [[Talaksan:John Edward Gray. Photograph. Wellcome V0027572 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 113
| [[:d:Q70530|Q70530]]
| [[Alois Alzheimer]]
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864-06-14
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-12-19
| [[sikiyatriya]]&lt;br/&gt;[[neuropathology]]
| [[Talaksan:Alois Alzheimer 002.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 114
| [[:d:Q193550|Q193550]]
| [[Frank Macfarlane Burnet]]
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-09-03
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-08-31
| [[immunology]]&lt;br/&gt;[[birolohiya]]
| [[Talaksan:Frank Macfarlane Burnet.jpg|center|128px]]
|}
----
&amp;sum; 114 items.
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>olmai6xhgmddr3pduehke03o0en7c9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hwayugi: A Korean Odyssey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283871</id>
    <revision>
      <id>2212235</id>
      <parentid>2205125</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:52:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20925" sha1="pk3ngpgmaojk3znoj277a632m8uokoq" xml:space="preserve">{{Infobox television
| image                = 
| image_upright        = 
| image_size           = 
| image_alt            = 
| caption              = 
| alt_name             = 
| native_name          = {{Infobox name module|화유기}}
| genre                = {{ubl|[[Fantasy film|Fantasy]]|[[Romantic comedy|Romantic Comedy]]|[[Horror film|Horror]]}}
| creator              = 
| based_on             = {{Based on|''[[Journey to the West]]''|[[Wu Cheng'en]]}}
| inspired_by          = 
| developer            = [[Studio Dragon]]
| writer               = {{ubl|[[Hong sisters|Hong Jung-eun]]|[[Hong sisters|Hong Mi-ran]]}}
| screenplay           = 
| story                = 
| director             = {{ubl|[[Park Hong-kyun]]|Kim Jung-hyun|Kim Byung-soo}}
| creative_director    = {{ubl|Choi Hyun-sung|Geum Won-jung|Lee So-jin}}
| presenter            = 
| starring             = {{ubl|[[Lee Seung-gi]]|[[Cha Seung-won]]|[[Oh Yeon-seo]]|[[Lee Hong-gi]]|[[Jang Gwang]]}}
| judges               = 
| voices               = 
| narrated             = 
| theme_music_composer = 
| open_theme           = 
| end_theme            = 
| composer             = 
| country              = South Korea
| language             = Korean
| num_seasons          = 
| num_episodes         = 20
| list_episodes        = 
| executive_producer   = Lee Jin-suk
| producer             = 
| news_editor          = 
| location             = 
| cinematography       = 
| animator             = 
| editor               = 
| camera               = [[Single-camera]]
| runtime              = 70 minutes
| company              = [[JS Pictures]]
| distributor          = {{ubl|[[TVN (South Korea)|tvN]]|[[Netflix]] {{small|(international)}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://enter.etoday.co.kr/view/news_view.php?varAtcId=125844#csidx83c478606ae8a589f4951b59fa4ad83|title=스튜디오 드래곤, 아마존·워너·넷플릭스…글로벌 콘텐츠 업무 협약|date=November 7, 2017|work=eToday|language=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3041486&amp;cloc=joongangdaily|title=Netflix will distribute tvN’s ‘Hwayugi’ globally|date=December 1, 2017|work=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;}}
| budget               = 
| network              = tvN
| picture_format       = [[1080i]] ([[HDTV]])
| audio_format         = [[Dolby Digital]]
| first_run            = 
| released             = 
| first_aired          = {{start date|2017|12|23}}
| last_aired           = {{end date|2018|3|4}}
| preceded_by          = 
| followed_by          = 
| related              = 
| website              = http://program.tving.com/tvn/akoreanodyssey
| website_title        = 
| production_website   = 
| production_website_title = 
}}

Ang '''''A Korean Odyssey'''''&lt;ref&gt;{{cite video|url=https://www.youtube.com/watch?v=spUVLLb2NxM|title=A Korean Odyssey 차승원, &quot;난 요괴들의 신(神) 우마왕이다&quot; 절대낭만 퇴마극 화유기 첫 티저 공개 171223 EP.1|website=YouTube|publisher=tvN Drama|date=November 23, 2017|accessdate=November 24, 2017|language=ko}}&lt;/ref&gt; ({{ko-hhrm|화유기||Hwayugi}}) ay isang [[Timog Korea]]nong [[seryeng pantelebisyon]]g [[pantasya]]-[[komedya]] na pinangungunahan nina [[Lee Seung-gi]], [[Cha Seung-won]], [[Oh Yeon-seo]], [[Lee Hong-gi]] at [[Jang Gwang]]. Isinulat ng [[Hong Sisters]], ang drama ay isang modernong spin-off ng klasikong nobelang Intsik ''[[Paglalakbay sa Kanluran]]''. Sinimulan nito sa [[TVN (South Korea)|tvN]] simula noong 23 Disyembre 2017 tuwing Sabado at Linggo sa 21:00 (ika-9&amp;nbsp;ng gabi sa [[Korea Standard Time|KST]]).

==Buod==
Sa 2017, sina Son Oh-Gong at Ma-Wang ay nagkakasalungatan sa bawat isa habang hinahanap nila ang isang tunay na liwanag sa isang madilim na mundo kung saan masasaktan ang kasamaan. Ang pagkakaroon ng isang kontrata sa Seon-mi, 25 taon na ang nakakaraan, nagbibigay sa kanya na humingi ng tulong mula kay Son Oh-Gong tuwing tinawag niya siya bilang kapalit ng pagpapalaya sa kanya, ang dalawang nakikipagkita muli sa isang nakakaharap na pakikipagtagpo. Mula doon, si Son Oh-Gong ay nakasalalay sa kanyang papel na proteksyon patungo kay Seon-mi, ang maliit na batang babae na nakilala niya taon na ang nakararaan.

==Mga itinatampok==
===Mga pangunahing bida===
*[[Lee Seung-gi]] bilang Son Oh-gong (base sa [[Sun Wukong]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201711051421245518523_2|title=Lee Seung-gi confirms lead role in upcoming drama ‘Hwayugi’|date=November 5, 2017|website=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;  
:Isang napakalakas na imortal na ipinatapon sa mundo ng tao sa pamamagitan ng kaniyang mga kapangyarihan na tinatakan, dahil sa kanyang malaswa at mapagmataas na kalikasan. Si Jin Seon-mi ay ang pag-ibig ng kanyang buhay.
*[[Cha Seung-won]] bilang Woo Hwi-chul / Woo Ma-Wang (base sa [[Bull Demon King]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0003638798&amp;gid=999339&amp;cid=1072711|title=[공식입장] 차승원, tvN '화유기' 출연확정..홍자매와 재회|date=October 16, 2017|work=Osen|language=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mengnews.joins.com/view.aspx?aId=3039508|title=Cha Seung-won will star in tvN’s ‘Hwayugi’|date=October 17, 2017|work=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt; 
:CEO ng Lucifer Entertainment. Isang magiliw at charismatic negosyante, siya ay ang bagay ng inggit ng iba dahil sa kanyang katanyagan. Siya ay may isang masamang kasaysayan kina Son Oh-gong sa nakaraan, at ngayon naghahanap ng mga pagkakataon upang maging isang diyos sa pamamagitan ng 'pagkolekta ng' puntos upang baguhin ang kapalaran ng babae siya nagmamahal.  
*[[Oh Yeon-seo]] bilang Jin Seon-mi / Sam-jang (base sa [[Tang Sanzang]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://entertain.naver.com/now/read?oid=382&amp;aid=0000600027|title=오연서, ‘화유기’ 출연확정…차승원과 연기호흡 [공식입장]|date=October 17, 2017|work=Sports Donga|language=ko}}&lt;/ref&gt; 
**[[Kal So-won]] bilang batang Jin Seon-mi 
:Isang CEO ng real estate na nag-resell ng mga bahay na may hindi kilala malas (pinaninirahan ng masasamang espiritu). Siya ay mayaman, maganda at may matigas ang ulo. Noong bata pa siya, pinalayas siya ng kanyang mga kasamahan. Nakakatugon siya sa Ma-Wang, at inilabas ni Son Oh-gong mula sa kanyang bilangguan, at kalaunan ay nakakatugon sa kanya muli sa pamamagitan ng kapalaran. Si Son Oh-gong ang pag-ibig sa kanyang buhay.
*[[Lee Hong-gi]] bilang P.K / Jeo Pal-gye (base sa [[Zhu Bajie]])&lt;ref name=&quot;tes&quot;&gt;{{cite news|title=[이슈IS]'화유기', 오늘 주연진 첫 만남 &quot;이승기 제외&quot;|url=http://entertain.naver.com/read?oid=241&amp;aid=0002719610&amp;gid=999339&amp;cid=1072930|work=Ilgan Sports|accessdate=October 18, 2017|language=ko}}&lt;/ref&gt; 
:Isang nangungunang bituin sa ilalim ng ahensiya ni Woo Hwi-chul. Siya ay may kapangyarihang masulsulan ang mga kababaihan at sucks ang puwersa ng buhay sa kanila. Siya ay isang baboy demonyo.
*[[Jang Gwang]] bilang Yoon Dae-sik / Sa Oh-jeong (base sa [[Sha Wujing]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://joynews.inews24.com/php/news_view.php?g_menu=700210&amp;g_serial=1049260&amp;rrf=nv|title=[단독]장광, 홍자매 '화유기' 승선 …사오정 꿰찼다|date=September 19, 2017|work=Joy News|language=ko}}&lt;/ref&gt;
:CEO ng MSUN, isang kumpanya ng pagmamanupaktura ng mobile phone.

===Mga suportadong bida===
*[[Lee Se-young]] bilang Jung Se-ra / Jin Bu-ja / Richie / Ah Sa-nyeo (base sa [[Baigujing]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hancinema.net/lee-se-yeong-to-join-tvn-s-hwayugi-111223.html|title=Lee Se-yeong to join tvN's &quot;Hwayugi&quot;|date=October 18, 2017|work=Hancinema}}&lt;/ref&gt; 
:Ang isang idolo trainee ng grupo sa ilalim ng ahensiya ni Woo Hwi-chul. Siya ay talagang isang babae na naninirahan sa isang patay na zombie na katawan na nabubulok.
*[[Lee El]] bilang Ma Ji-young&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news1.kr/articles/?3128420|title=[단독] 이엘, 차승원 비서된다…tvN '화유기' 합류|date=October 19, 2017|work=News1|language=ko}}&lt;/ref&gt; 
:Isang asong demonyo, Ma ay Woo Hwi-chul's secretary at number one follower.
*[[Song Jong-ho]] bilang Kang Dae-sung&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hancinema.net/song-jong-ho-to-join-hwayugi-111348.html|title=Song Jong-ho to join &quot;Hwayugi&quot;|date=October 22, 2017|work=Hancinema}}&lt;/ref&gt;
:Ang isang politiko na isang kandidato para sa halalan ng pampanguluhan, at popular sa mga babaeng botante para sa kanyang magandang hitsura at ang kanyang magiliw na karakter.
*[[Kim Sung-oh]] bilang Lee Han-joo&lt;ref&gt;{{cite  web|url=http://star.mk.co.kr/new/view.php?mc=ST&amp;year=2017&amp;no=626199|title=[단독]김성오, 홍자매의 ‘화유기’ 캐스팅 확정|date=September 18, 2017|work=Star MK|language=ko}}&lt;/ref&gt;
:Isang empleyado ng real estate na nagtatrabaho sa ilalim ng Jin Seon-mi.
*[[Sung Hyuk]] bilang General Dong / Fairy Ha&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.mk.co.kr/newsRead.php?sc=30000001&amp;year=2017&amp;no=694971|title=[MBN스타 신미래 기자] 배우 성혁이 ‘화유기’ 출연을 검토 중이다.|date=October 20, 2017|website=MK News|language=ko}}&lt;/ref&gt; 
:Dalawang espiritu sa isang katawan kung saan Pangkalahatang Dong ay tagapayo ng Anak Oh-gong na nagmamay-ari ng ice cream shop sa araw habang ang Fairy Ha ay isang mainit at sosyal na babae na nagmamay-ari ng isang cocktail shop sa gabi, nag-aalok ng pakikinig tainga sa mga demonyo pati na rin bilang Sam-jang.
*[[Sung Ji-ru]] bilang Soo Bo-ri
: Isang matatandang diyos na nakakaalam ng mga pahiwatig ng mga plano ng langit at tinutulungan si Woo Ma-wang sa pagbibigay ng mga puntos na kailangan upang maipon para sa kanya upang makamit ang kanyang layunin na maging isang diyos.
*[[Yoon Bo-ra]] bilang Alice / Ok-ryong (base sa [[White Dragon Horse]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sedaily.com/NewsView/1OMI6UXNJM|title=씨스타 출신 윤보라, ‘화유기’ 출연 확정…톱스타 앨리스로 연기 도전|date=October 30, 2017|work=SE Daily|language=ko}}&lt;/ref&gt;
:Isang nangungunang bituin sa ahensiya ng Woo Hwi-chul. Siya ay &quot;hindi sinasadya&quot; ay nanirahan bilang Jade Dragon, ang pangalawang anak ng isa sa apat na Dragon Kings.
*[[One (rapper)|Jung Jae-won]] bilang Hong Hae-ah (base sa [[Red Boy|Hong Hai Er]]) &lt;ref&gt;{{cite web|title=[N1★종합] 차승원·오연서에 YG 원까지, '화유기' 막강 라인업 윤곽|url=http://entertain.naver.com/read?oid=421&amp;aid=0002998467|accessdate=October 19, 2017|language=ko}}&lt;/ref&gt;
:Isang misteryosong kabataan na isa ring apo ng isang manlalakbay. Ang anak ni Woo Ma Wang.
*[[Im Ye-jin]] bilang Peddler (base sa [[Guanyin]])

===iba pang mga itinatampok===
*Park Sang-hoon bilang Eun-sung 
*Jung Jae-eun bilang Maternal Aunt 
*Kang Sang-pil bilang Gangster&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hancinema.net/kang-sung-pil-to-join-hwayugi-111132.html|title=Kang Sung-pil to join &quot;Hwayugi&quot;|date=October 16, 2017|work=Hancinema}}&lt;/ref&gt;
*Lee Yong-lee bilang Jin Sun-mi's grandmother 
*Son Young-soon bilang Street Vendor 
*Seo Yoon-a bilang Mi-joo 
*Baek Seung-hee bilang Wooden Doll Ghost's Bride 
*Min Sung-wook bilang Saekjungki 
*Park Seul-gi bilang Reporter 
{{colend}}

===Mga espesyal na artista===
*[[Kim Ji-soo (actress)|Kim Ji-soo]] as Na Chal-nyeo (based on [[Princess Iron Fan]]) (Ep 5)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201710300735312251&amp;ext=na|title=김지수, '화유기' 출연확정 &quot;차승원 첫사랑녀&quot;|date=October 30, 2017|work=My Daily|language=ko}}&lt;/ref&gt;
:Ang unang pag-ibig ni Woo Hwi-chul, na naglilingkod sa kanyang kaparusahan sa pagnanakaw ng mga kaluluwang pantao para sa kanyang anak.
* [[Michael K. Lee]]  as Jonathan (Ep 6-8, 10, 12, 15-16)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tvreport.co.kr/?c=news&amp;m=newsview&amp;idx=1015300|title=[단독] ‘팬텀싱어’ 마이클 리, tvN ‘화유기’ 합류…오연서 첫사랑 役|date=October 20, 2017|work=TV Report|language=ko}}&lt;/ref&gt;
:Si Jin Seon-mi ay ang kanyang unang minamahal.
*[[Kim Yeon-woo]] as TV show &quot;Superstar&quot; judge Kim Yeon-woo (Ep 1)
*[[Yoo Yeon-jung]] (of [[Cosmic Girls]]) as Lee Da-in (Ep 1)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://entertain.naver.com/read?oid=469&amp;aid=0000256394|title=[단독]우주소녀 유연정, '화유기' 카메오 출격 '첫 연기 도전'|date=November 27, 2017|work=Naver|language=ko}}&lt;/ref&gt;
*[[Jang Keun-suk]] as Gong Jak (Ep 3)
*Bang Sujin (of [[Wassup (band)|Wassup]]) as Mermaid (Ep 7)
*[[Lee So-yeon (actress)|Lee So-yeon]] as Bookseller (Ep 9-10)
*Seo Eun-woo as Taoist Fairy Ha (Ep 15)
*[[Oh Yeon-ah]] as Egret (Ep 16)
*[[F.T. Island]] performing &quot;Falling Star&quot; (Ep 1)

== Orihinal na soundtrack ==

=== Part 1 ===
{{Infobox album
| name       = A Korean Odyssey&lt;br&gt;Original soundtrack
| type       = Soundtrack
| artist     =
| cover      =
| alt        =
| released   =
| recorded   =
| venue      =
| studio     = [[CJ E&amp;M Music Performance Division|CJ E&amp;M Music]] Studios
| genre      = [[Soundtrack]]
| length     =
| language   = Korean, English
| label      = [[CJ E&amp;M]]
| producer   =
| prev_title =
| prev_year  =
| next_title =
| next_year  =
}}{{Track listing
| all_writing = 
| extra_column = Artists
| title1 = Let Me Out
| note1 = 
| length1 = 03:18
| writer1 = 
| extra1 = [[NU’EST W]]
| title2 = Let Me Out
| note2 = Inst.
| length2 = 03:18
| total_length = 06:36
| lyrics_credits = 
| music_credits = 
}}

=== Part 2 ===
{{Track listing
| all_writing = 
| extra_column = Artists
| title1 = When I Saw You
| note1 = 
| length1 = 02:57
| writer1 = 
| extra1 = [[Bumkey]]
| title2 = When I Saw You
| note2 = Inst.
| length2 = 02:57
| total_length = 05:54
| lyrics_credits = 
| music_credits = 
}}

=== Part 3 ===
{{Track listing
| all_writing = 
| extra_column = Artists
| title1 = I'll Be By Your Side
| note1 = 네 옆에 있을게
| length1 = 04:04
| writer1 = 
| extra1 = [[MeloMance]]
| title2 = I'll Be By Your Side
| note2 = Inst.
| length2 = 04:04
| total_length = 08:08
| lyrics_credits = 
| music_credits = 
}}

=== Part 4 ===
{{Track listing
| all_writing = 
| extra_column = Artists
| title1 = I'll Be Fine
| note1 = 뒷모습
| length1 = 04:16
| writer1 = 
| extra1 = [[Suran (singer)|Suran]]
| title2 = I'll Be Fine
| note2 = Inst.
| length2 = 04:16
| total_length = 08:32
| lyrics_credits = 
| music_credits = 
}}

=== Part 5 ===
{{Track listing
| all_writing = 
| extra_column = Artists
| title1 = If You Were Me (ft. Yoo Hwe-seung of [[N.Flying]])
| note1 = 니가 나라면
| length1 = 03:13
| writer1 = 
| extra1 = [[AOA (band)|AOA]] ([[Shin Ji-min|Jimin]], [[Seo Yu-na|Yuna]])
| title2 = If You Were Me (ft. Yoo Hwe-seung of [[N.Flying]])
| note2 = Inst.
| length2 = 03:13
| total_length = 06:26
| lyrics_credits = 
| music_credits = 
}}

=== Part 6 ===
{{Track listing
| all_writing = 
| extra_column = Artists
| title1 = If We Were Destined
| note1 = 운명이라면
| length1 = 04:08
| writer1 = 
| extra1 = [[Ben (South Korean singer)|Ben]]
| title2 = If We Were Destined
| note2 = Inst.
| length2 = 04:08
| total_length = 08:16
| lyrics_credits = 
| music_credits = 
}}

=== Part 7 ===
{{Track listing
| all_writing = 
| extra_column = Artists
| title1 = Like A Miracle (Someday)
| note1 = 그 언젠가 기적처럼
| length1 = 03:56
| writer1 = 
| extra1 = [[Hwang Chi-yeul]]
| title2 = Like A Miracle (Someday)
| note2 = Inst.
| length2 = 03:56
| total_length = 07:52
| lyrics_credits = 
| music_credits = 
}}

=== Part 8 ===
{{Track listing
| all_writing = 
| extra_column = Artists
| title1 = Always You
| note1 = 
| length1 = 02:53
| writer1 = 
| extra1 = leeSA
| title2 = Always You
| note2 = Inst.
| length2 = 02:53
| total_length = 05:46
| lyrics_credits = 
| music_credits = 
}}

=== Part 9 ===
{{Track listing
| all_writing = 
| extra_column = Artists
| title1 = Believe
| note1 = 
| length1 = 03:38
| writer1 = 
| extra1 = Mackelli
| title2 = Believe
| note2 = Inst.
| length2 = 03:38
| total_length = 07:16
| lyrics_credits = 
| music_credits = 
}}

==Mga ratings==

Sa talahanayan sa ibaba, {{color|blue|'''ang mga asul na numero'''}} ay kumakatawan sa pinakamababang rating at {{color|red|'''ang mga pulang numero'''}} ay kumakatawan sa pinakamataas na rating.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;3&quot; |{{abbr|Ep.|Episode}}
! rowspan=&quot;3&quot; |Original broadcast date
! colspan=&quot;4&quot; |Average audience share
|-
! colspan=&quot;2&quot; |AGB Nielsen&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nielsenkorea.co.kr/tv_terrestrial_day.asp?menu=Tit_1&amp;sub_menu=3_1&amp;area=00|title=AGB Daily Ratings: this links to current day-select the date from drop down menu|work=AGB Nielsen Media Research|accessdate=July 19, 2017|language=ko}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;90&quot; |TNmS&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://search.naver.com/search.naver?where=nexearch&amp;sm=tab_etc&amp;query=12%EC%9B%94%2023%EC%9D%BC%EC%BC%80%EC%9D%B4%EB%B8%94%EC%8B%9C%EC%B2%AD%EB%A5%A0|title=TNMS Daily Ratings: this links to current day-select the date from drop down menu|language=Korean|work=TNMS Ratings|accessdate=December 23, 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
! width=&quot;90&quot; |Nationwide
! width=&quot;90&quot; |[[Seoul Capital Area|Seoul]]
|-
! 1
| December 23, 2017
| 5.290%
| 5.933%
| 4.9%
|-
! rowspan=&quot;2&quot;|2{{efn|On December 24, 2017, episode 2 did not fully air due to &quot;internal issues&quot; and was re-broadcast the following day at 18:10 (KST).}}
| December 24, 2017
| 4.849%
| 5.292%
| 5.4%
|-
| December 25, 2017
| 5.623%
| 6.659%
| 6.2%
|-
! 3
| January 6, 2018{{efn|Episode 3 and 4, which were supposed to air on December 30 and 31, 2017 respectively, were pushed back a week to give time for the production team to work on the CG,&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kim|first1=Bo-ra|title=[공식입장] tvN 측 &quot;'화유기' 3회는 그대로, 4회는 방송 연기&quot;|url=http://news.nate.com/view/20171225n17289|accessdate=December 28, 2017|work=News Nate|agency=OSEN|date=December 25, 2017|language=ko}}&lt;/ref&gt; as well as to evaluate the production process of the program.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3042667|title=‘A Korean Odyssey’ production put on hold|date=December 30, 2017|work=Korea JoongAng Daily|access-date=Nobiyembre 24, 2018|archive-date=Disyembre 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231101558/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3042667|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201712291434581499308_2|title=Lee Seung-gi’s ‘A Korean Odyssey’ postponed after production disaster|date=December 29, 2017|work=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;}}
| 5.614%
| 6.125%
| 7.1%
|-
! 4
| January 7, 2018
| 6.060%
| 6.439%
| 7.0%
|-
! 5
| January 13, 2018
| 6.102%
| 6.473%
| 6.2%
|-
! 6
| January 14, 2018
| {{color|red|'''6.942%'''}}
| {{color|red|'''7.749%'''}}
| 7.2%
|-
! 7
| January 20, 2018
| 5.131%
| 5.044%
| 6.1%
|-
! 8
| January 21, 2018
| 5.822%
| 5.949%
| 6.4%
|-
! 9
| January 27, 2018
| 5.054%
| 5.539%
| 5.8%
|-
! 10
| January 28, 2018
| 6.271%
| 6.987%
| 6.6%
|-
! 11
| February 3, 2018
| 5.705%
| 5.702%
| 6.5%
|-
! 12
| February 4, 2018
| 5.605%
| 6.122%
| 6.1%
|-
! 13
| February 10, 2018
| 4.397%
| 4.365%
| 5.0%
|-
! 14
| February 11, 2018
| 5.517%
| 5.810%
| 6.2%
|-
! 15
| February 17, 2018
| {{color|blue|'''3.586%'''}}
| {{color|blue|'''3.516%'''}}
| {{color|blue|'''4.5%'''}}
|-
! 16
| February 18, 2018
| 4.250%
| 4.565%
| 4.6%
|-
! 17
| February 24, 2018
| 3.821%
| 3.819%
| 5.0%
|-
! 18
| February 25, 2018
| 5.472%
| 5.708%
| 6.2%
|-
! 19
| March 3, 2018
| 5.945%
| 6.205%
| 6.8%
|-
! 20
| March 4, 2018
| 6.881%
| 6.924%
| {{color|red|'''7.4%'''}}
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Average
! {{color|green|'''5.415%'''}}
! {{color|green|'''5.713%'''}}
! {{color|green|'''6.1%'''}}
|}

== International broadcast ==

* {{flag|Pilipinas}}, ang palabas ay nagsimula noong 9 Hulyo 2018, sa ilalim ng titulong ''Hwayugi: Isang Korean Odyssey'' sa Primetime ng [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN]] Bida timeslot sa 9:55&amp;nbsp;ng [[Philippine Standard Time|PST]], na pinapalitan ang kanilang Korean drama ''[[Doctor Crush]]''. Ang drama ay tinawag sa [[Filipino language|Filipino]]. Ang serye ay muling na-broadcast sa [[Asianovela Channel]] noong 7 Enero 2019.
* {{flag|Malaysia}} - [[8TV (Malaysia)]] - 2 August 2018, Wednesdays and Thursdays, 10:30 pm – 11:30 pm, Original

==Mga tala==
{{notelist}}

==Mga sanggunian==
{{Reflist|30em}}

==Kawing panlabas==
* {{Official website|http://program.tving.com/tvn/akoreanodyssey}} {{in lang|ko}}
* {{IMDb title|tt7099334}}
* {{Daum TV series|80387}}
{{TV program order
|Broadcasting station = [[TVN (South Korea)|tvN]]
|Broadcasting slot    = [[List of programs broadcast by TVN (South Korea)#Saturday–Sunday drama|Saturday-Sunday dramas]]
|Previous program     = ''[[The Most Beautiful Goodbye]]''&lt;br&gt;(December 9–17, 2017)
|Title                = ''A Korean Odyssey''&lt;br&gt;(December 23, 2017 – March 4, 2018)
|Next program         = ''[[Live (TV series)|Live]]''&lt;br&gt;(March 10 – May 6, 2018)
}}
{{TvN Saturday-Sunday Drama}}
{{Studio Dragon}}
{{Paglalakbay sa Kanluran}}
{{Hong sisters}}

{{DEFAULTSORT:Korean Odyssey, A}}</text>
      <sha1>pk3ngpgmaojk3znoj277a632m8uokoq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Daniel Brühl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283995</id>
    <revision>
      <id>2212156</id>
      <parentid>2095270</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17048" sha1="jmoqnug1l337wlvfxqppr7oo5citehd" xml:space="preserve">{{spanish name|Brühl|González}}
{{Infobox person
| name               = Daniel Brühl
| image              = Daniel Brühl February 2015.jpg
| caption            = Si Brühl noong 2015
| birth_date         = {{birth date and age|1978|6|16|df=yes}}
| birth_place        = [[Barcelona]], Spain
| birth_name         = Daniel César Martín Brühl González
| nationality        = 
| occupation         = Actor
| yearsactive        = 1995–present
| spouse             = Felicitas Rombold&lt;br/&gt;({{abbr|m.|married}} 2001?)
| children           = 1
| homepage           = 
}}
Si '''Daniel César Martín Brühl González''' ({{IPA-de|ˈbʁyːl ɡɔnˈt͡sa.ləs|-|De-Daniel Brühl.ogg}}; ipinanganak 16 Hunyo 1978) ay isang [[Espanya|Espaniko]]&lt;!-- DO NOT CHANGE -- per [[WP:MOSBIO]] → [[WP:OPENPARA]] --&gt;-[[Alemanya|Alemanikong]] artista.

==Kamusmusan==
Si Brühl ay ipinanganak sa [[Barcelona]], [[Espanya]].&lt;ref&gt;{{cite web|last=Goitia|first=Fernando|title=Tenemos Angela Merkel para rato|url=http://www.finanzas.com/xl-semanal/magazine/20131020/daniel-bruhl-tenemos-angela-6412.html|publisher=XL Semanal|language=spanish|accessdate=20 October 2013|archive-date=16 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140116055520/http://www.finanzas.com/xl-semanal/magazine/20131020/daniel-bruhl-tenemos-angela-6412.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang ama ay ang direktor ng TV na German na si Hanno Brühl, na ipinanganak sa [[São Paulo]], [[Brazil]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.filmportal.de/en/node/1079432|title=Daniel Brühl |author=Filmportal.de |publisher=Filmportal.de|date=2012-04-05|accessdate=2012-04-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.filmportal.de%2Fen%2Fnode%2F1079432&amp;date=2012-04-05|archivedate=2012-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=JCgcAQAAIAAJ&amp;q=Hanno+Br%C3%BChl+S%C3%A4o+Paulo&amp;dq=Hanno+Br%C3%BChl+S%C3%A4o+Paulo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=uJcpUuHcO4bn2AX5rIG4BQ&amp;redir_esc=y |title=Kahlschlag: das Drehbuch zum Film - Dieter Bongartz - Google Books |via=[[Google Books]]|date= |accessdate=2014-05-29}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang Espanyol na ina ay si Marisa González Domingo, isang [[Catalan language|Catalan]] na guro. Mayroon siyang kapatid at kapatid na si Oliver at Miriam.

==Karera==

==Gastronomiya==

==Personal na buhay==
Noong 2006, naghiwalay si Brühl mula sa kanyang matagal na kasintahan at sa huli na fiancée, artista [[Jessica Schwarz]], na nakilala niya sa hanay ng 2001 na pelikulang ''[[:de:Nichts bereuen|No Regrets]]''.&lt;ref&gt;{{IMDb name|117709|section=bio}}&lt;/ref&gt; Mula noong 2010, siya ay may kaugnayan sa pagsasanay ng psychologist at dating model Felicitas Rombold.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://heavy.com/entertainment/2018/01/felicitas-rombold-daniel-bruhl-wife-girlfriend/ |title=Felicitas Rombold, Daniel Brühl’s Wife: Five Fast Facts You Need to Know |first=Laura |last=Kelley |work=[[Heavy.com|heavy.]] |date=2018-01-23 |accessdate=2018-06-11 |archive-date=2018-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612142233/https://heavy.com/entertainment/2018/01/felicitas-rombold-daniel-bruhl-wife-girlfriend/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Pilmograpiya==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
|+ Film and television roles
! scope=&quot;col&quot; | Year
! scope=&quot;col&quot; | Title
! scope=&quot;col&quot; | Role
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Notes and awards
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2000
| ''No More School'' (''Schule'')
| Markus
| 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2000
| ''[[Deeply]]''
| Jay
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2001
| ''[[:de:Nichts bereuen|No Regrets]]''
| Daniel
|[[Bavarian Film Awards|Bavarian Film Award for Best Young Actor]]&lt;br /&gt;[[German Film Awards|German Film Awards for Best Performance by an Actor in a Leading Role]]&lt;br /&gt;New Faces Award for Best Actor
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2001
| ''[[The White Sound]]''
| Lukas
|[[Bavarian Film Awards|Bavarian Film Award for Best Young Actor]]&lt;br /&gt;[[German Film Awards|German Film Awards for Best Performance by an Actor in a Leading Role]]&lt;br /&gt;[[Preis der deutschen Filmkritik|German Film Critics Award for Best Actor]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2001
| ''Honolulu''
| Marek
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2002
| ''[[Vaya con Dios (film)|Vaya con Dios]]''
| Arbo
|[[Bavarian Film Awards|Bavarian Film Award for Best Young Actor]]&lt;br /&gt;[[German Film Awards|German Film Awards for Best Performance by an Actor in a Leading Role]]&lt;br /&gt;[[Preis der deutschen Filmkritik|German Film Critics Award for Best Actor]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2002
| ''Elephant Heart''
| Marko
| [[German Film Awards|German Film Awards for Best Performance by an Actor in a Leading Role]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2003
| ''[[Good Bye, Lenin!]]''
| Alexander Kerner
| [[Bambi (prize)|Bambi Award for Best Ensemble]]&lt;br /&gt;[[European Film Awards#Best European Actor|European Film Award for Best Actor]]&lt;br /&gt;[[European Film Awards#Best European Actor|European Film Audience Award for Best Actor]]&lt;br /&gt;[[German Film Awards|German Film Awards for Best Performance by an Actor in a Leading Role]]'
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2004
| ''[[Love in Thoughts]]'' ({{lang|de|[[Was nützt die Liebe in Gedanken]]}})
| Paul
| [[European Film Awards#Best European Actor|European Film Audience Award for Best Actor]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2004
| ''[[Ladies in Lavender]]''
| Andrea Marowski
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2004
| ''Farland''
| Frank
| 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2004
| ''[[The Edukators]]'' ({{lang|de|[[Die fetten Jahre sind vorbei]]}})
| Jan
| Nominated&amp;nbsp;– [[European Film Awards#Best European Actor|European Film Award for Best Actor]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2005
| ''[[Merry Christmas (2005 film)|Merry Christmas]]'' ({{lang|fr|[[Joyeux Noël]]}})
| Horstmayer
| 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2006
| ''[[Cargo (2006 film)|Cargo]]''
| Chris
| 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2006
| ''[[Salvador (Puig Antich)]]''
| [[Salvador Puig Antich]]
| [[Barcelona|Barcelona Film Award for Best Actor]]&lt;br /&gt;[[Seattle International Film Festival|Seattle International Film Festival, Golden Space Needle Award for Best Actor]]&lt;br /&gt;Nominated&amp;nbsp;– [[Goya Award for Best Actor]]&lt;br /&gt;Nominated&amp;nbsp;– [[Butaca Awards|Butaca Award for Best Film Actor]]&lt;br /&gt;Nominated&amp;nbsp;– Cinema Writers Circle from Spain Award for Best Actor&lt;br /&gt;Nominated&amp;nbsp;– Fotogramas de plata Award for Best Film Actor&lt;br /&gt;Nominated&amp;nbsp;– Spanish Actors Union Award for Best Performance by an Actor in a Leading Role
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2006
| ''[[A Friend of Mine (2006 film)|A Friend of Mine]]'' ({{lang|de|[[Ein Freund von mir]]}})
| Karl
| 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2007
| ''[[2 Days in Paris]]''
| Lukas
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2007
| ''[[The Bourne Ultimatum (film)|The Bourne Ultimatum]]''
| Martin Kreutz
| 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2008
| ''[[In Transit (film)|In Transit]]'' (''[[In Transit (film)|In Tranzit]]'')
| Klaus
| 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2008
| ''[[Krabat (film)|Krabat]]''
| Tonda
| 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2008
| ''A Bit of Chocolate'' (''Un poco de chocolate'')
| Marcos
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2009
| ''[[John Rabe (film)|John Rabe]]''
| [[Georg Rosen (1895–1961)|Dr. Georg Rosen]]
| 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2009
| ''Las madres de Elna''
| Amaro
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2009
| ''[[The Countess (film)|The Countess]]''
| István Thurzó
| 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2009
| ''Dinosaurier''
| Tobias Hardmann
| 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2009
| ''[[Inglourious Basterds]]''
| Fredrick Zoller
| [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture]]&lt;br&gt;[[Broadcast Film Critics Association Awards|Broadcast Film Critics Association Award for Best Ensemble Acting]]&lt;br /&gt;Central Ohio Film Critics Association Award for Best Ensemble&lt;br /&gt;Phoenix Film Critics Society Award for Best Ensemble Acting&lt;br /&gt;[[San Diego Film Critics Society Award for Best Performance by an Ensemble]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2009
| ''[[Lila, Lila]]''
| David Kern
| Nominated&amp;nbsp;– [[Lima|Lima International Film Festival, Audience Award for Best Actor]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2010
| ''King's Road'' (''Kóngavegur 7'')
| Rupert
| 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2010
| ''[[The Coming Days]]'' (''Die kommenden Tage'')
| Hans Krämer
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2011
| ''[[Eva (2011 film)|Eva]]''
| Álex Garel
|Nominated&amp;nbsp;– [[Goya Award for Best Actor]]&lt;br /&gt;Nominated&amp;nbsp;– Cinema Writers Circle from Spain Award for Best Actor&lt;br /&gt;Nominated&amp;nbsp;– [[Gaudí Awards|Gaudí Award for Best Performance by an Actor in a Leading Role]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2011
| ''[[Lessons of a Dream]]'' (''Der ganz große Traum'')
| [[Konrad Koch]]
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2011
| ''[[2 Days in New York]]''
| The Oak Fairy
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2011
| ''[[All Together (2011 film)|All Together]]'' (''Et si on vivait tous ensemble?'')
| Dirk
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2011
| ''[[Intruders (2011 film)|Intruders]]''
| Father Antonio
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2012
| ''[[Winning Streak (film)|Winning Streak]]'' (''The Pelayos'')
| Iván Pelayo
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2012
| ''[[7 Days in Havana]]''
| Spanish Businessman
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2013
| ''[[Rush (2013 film)|Rush]]''
| [[Niki Lauda]]
|Nominated – [[BAFTA Award for Best Actor in a Supporting Role]]&lt;br /&gt;  Nominated – [[Broadcast Film Critics Association Award for Best Supporting Actor]]&lt;br /&gt;  Nominated – [[Dallas–Fort Worth Film Critics Association Award for Best Supporting Actor]]&lt;br /&gt; Nominated – [[Empire Awards|Empire Award for Best Supporting Actor]]&lt;br /&gt; Nominated – [[Golden Globe Award for Best Supporting Actor – Motion Picture]]&lt;br /&gt;  Nominated – [[San Diego Film Critics Society Award for Best Supporting Actor]]&lt;br /&gt; Nominated – [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Male Actor in a Supporting Role]]&lt;br /&gt; Nominated&amp;nbsp;– [[Washington D.C. Area Film Critics Association Award for Best Supporting Actor]]&lt;br /&gt; Nominated&amp;nbsp;– [[Saturn Award for Best Supporting Actor]] 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2013
| ''[[The Fifth Estate (film)|The Fifth Estate]]''
| [[Daniel Domscheit-Berg]]
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2013
| ''[[A Most Wanted Man (film)|A Most Wanted Man]]''
| Max
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2014
| ''[[The Face of an Angel]]''
| Thomas
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2015
| ''[[Me and Kaminski (film)|Me and Kaminski]]''
| Sebastian Zöllner
| 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2015
| ''[[Woman in Gold (film)|Woman in Gold]]''
| [[Hubertus Czernin]]
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2015
| ''[[Colonia (film)|Colonia]]''
| Daniel
| 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2015
| ''[[Burnt (film)|Burnt]]''
| Tony Balerdi
| 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2016
| ''[[Alone in Berlin (film)|Alone in Berlin]]''
| Escherich
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2016
| ''[[Captain America: Civil War]]''
| [[Helmut Zemo]]
|Nominated – [[Teen Choice Award|Teen Choice Award for Choice Movie Villain]] 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2016
| [[Killing for Love (film)|''Killing for Love'']]
| [[Jens Söring]] 
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2017
| ''[[The Zookeeper's Wife (film)|The Zookeeper's Wife]]''
| [[Lutz Heck]]
| 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2018
| ''[[The Alienist (TV series)|The Alienist]]''
| Dr. Laszlo Kreizler
| TV series; 10 episodes
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2018
| ''[[Black Panther (film)|Black Panther]]''
| [[Helmut Zemo]]
| Photograph
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2018
| ''[[The Cloverfield Paradox]]''
| Ernst Schmidt
| 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2018
| ''[[Entebbe (film)|Entebbe]]''
| [[Wilfried Böse]]
| 
|}

==Mga parangal at nominasyon==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Year
! Association
! Category
! Nominated work
! Result
|-
| rowspan=3| 2002
| [[Bavarian Film Awards]]
| [[Bavarian Film Awards (Best Acting)|Best Young Actor]]
| rowspan=2| ''[[The White Sound|Das Weisse Rauschen]]''
| {{won}}
|-
| [[Deutscher Filmpreis]]
| Best Performance by an Actor in a Leading Role
| {{won}}
|-
| New Faces Awards
| Best Actor
| ''Nichts bereuen''
| {{won}}
|-
| rowspan=7| 2003
| [[Bambi Award]]s
| Best Film - National
| rowspan=6| ''[[Good Bye, Lenin!]]''
| {{won}}
|-
| [[Shooting Stars Award]]
| Top Young Actor
| {{won}}
|-
| rowspan=2| [[European Film Awards]]
| [[European Film Award for Best Actor]]
| {{won}}
|-
| [[Jameson People's Choice Award for Best Actor]]
| {{won}}
|-
| rowspan=2| [[Deutscher Filmpreis]]
| Best Performance by an Actor in a Leading Role
| {{won}}
|-
| Audience Award for Best German Actor
| {{won}}
|-
| [[Preis der deutschen Filmkritik]]
| Best Actor
| ''[[The White Sound|Das Weisse Rauschen]]''
| {{won}}
|-
| rowspan=2| 2004
| rowspan=2| [[European Film Awards]]
| [[European Film Award for Best Actor]]
| ''Die fetten Jahre sind vorbei''
| {{won}}
|-
| [[Jameson People's Choice Award for Best Actor]]
| ''Was nützt die Liebe in Gedanken''
| {{won}}
|-
| 2006
| Barcelona Film Awards
| Best Actor
| rowspan=5| ''[[Salvador (2006 film)|Salvador (Puig Antich)]]''
| {{won}}
|-
| rowspan=7| 2007
| [[Butaca Awards]]
| Best Catalan Film Actor
| {{nom}}
|-
| Cinema Writers Circle Awards
| Best Actor
| {{nom}}
|-
| Fotogramas de Plata
| Best Movie Actor
| {{nom}}
|-
| [[Goya Awards]]
| [[Goya Award for Best Actor|Best Lead Actor]]
| {{nom}}
|-
| Mestre Mateo Awards
| Best Actor
| [[Cargo (2006 film)|''Cargo'']]
| {{nom}}
|-
| [[Seattle International Film Festival]]
| Best Actor
| rowspan=2| ''[[Salvador (2006 film)|Salvador (Puig Antich)]]''
| {{won}}
|-
| Spanish Actors Union
| Best Male Lead Performance
| {{nom}}
|-
| rowspan=3| 2009
| Awards Circuit Community Awards
| Best Cast Ensemble
| rowspan=6| ''[[Inglourious Basterds]]''
| {{won}}
|-
| Phoenix Film Critics Society Awards
| Best Acting Ensemble
| {{won}}
|-
| [[San Diego Film Critics Society|San Diego Film Critics Society Awards]]
| [[San Diego Film Critics Society Award for Best Performance by an Ensemble|Best Ensemble Performance]]
| {{won}}
|-
| rowspan=3| 2010
| Central Ohio Film Critics Association Awards
| Best Ensemble
| {{won}}
|-
| [[Gold Derby Awards]]
| Best Ensemble Cast
| {{won}}
|-
| [[Screen Actors Guild Award]]
| [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture|Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture]]
| {{won}}
|-
| rowspan=3| 2012
| Cinema Writers Circle Awards
| Best Actor
| rowspan=3| [[Eva (2011 film)|''Eva'']]
| {{nom}}
|-
| [[Gaudí Awards]]
| [[4th Gaudí Awards|Best Performance by an Actor in a Leading Role]]
| {{nom}}
|-
| [[Goya Awards]]
| [[Goya Award for Best Actor|Best Actor]]
| {{nom}}
|-
| rowspan=4| 2013
| [[Dallas–Fort Worth Film Critics Association|Dallas–Fort Worth Film Critics Association Awards]]
| [[Dallas–Fort Worth Film Critics Association Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]]
| rowspan=17| [[Rush (2013 film)|''Rush'']]
| {{nom}}
|-
| [[Dublin Film Critics' Circle|Dublin Film Critics Circle Awards]]
| Best Actor
| {{nom}}
|-
| [[San Diego Film Critics Society|San Diego Film Critics Society Awards]]
| [[San Diego Film Critics Society Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]]
| {{nom}}
|-
| [[Washington D.C. Area Film Critics Association|Washington D.C. Area Film Critics Association Awards]]
| [[Washington D.C. Area Film Critics Association Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]]
| {{nom}}
|-
| rowspan=13| 2014
| [[Golden Globe Award]]
| [[Golden Globe Award for Best Supporting Actor – Motion Picture|Best Supporting Actor in a Motion Picture]]
| {{nom}}
|-
| [[British Academy Film Awards]]
| [[BAFTA Award for Best Actor in a Supporting Role|Best Supporting Actor]]
| {{nom}}
|-
| [[Saturn Award]]
| [[Saturn Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]]
| {{nom}}
|-
| [[Critics' Choice Movie Awards]]
| [[Critics' Choice Movie Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]]
| {{nom}}
|-
| [[Empire Awards]]
| [[Empire Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]]
| {{nom}}
|-
| International Online Cinema Awards
| Best Actor
| {{nom}}
|-
| [[Jupiter Award (film award)|Jupiter Award]]
| Best German Actor
| {{nom}}
|-
| rowspan=2| Online Film &amp; Television Association Awards
| Best Supporting Actor
| {{nom}}
|-
| Best Breakthrough Performance: Male
| {{nom}}
|-
| Romy Gala
| Favorite Actor
| {{nom}}
|-
| [[Santa Barbara International Film Festival]]
| Virtuoso Award
| {{won}}
|-
| [[Screen Actors Guild Award]]
| [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Male Actor in a Supporting Role|Best Supporting Actor]]
| {{nom}}
|-
| [[Seattle Film Critics Society|Seattle Film Critics Awards]]
| Best Supporting Actor
| {{won}}
|-
| rowspan=2| 2016
| [[Jupiter Award (film award)|Jupiter Award]]
| Best German Actor
| [[Me and Kaminski (film)|''Ich und Kaminski'']]
| {{nom}}
|-
| [[Teen Choice Awards]]
| [[Teen Choice Award for Choice Movie Villain|Choice Movie: Villain]]
| ''[[Captain America: Civil War]]''
| {{nom}}
|}

==Mga sanggunian==

{{reflist}}

==Mga kawing panlabas==
{{commons category}}
*{{IMDb name|0117709|Daniel Brühl}}
*[http://www.danielbruhlfan.com/ Daniel Brühl Fan Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160114183432/http://danielbruhlfan.com/ |date=2016-01-14 }}

{{European Film Award for Best Actor}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Bruhl, Daniel}}
[[Kategorya:Ipinanganak noong 1978]]
[[Kategorya:Mga artista mula sa Alemanya]]
[[Kategorya:Mga artista mula sa Espanya]]


{{stub|Artista|Alemanya|Espanya}}</text>
      <sha1>jmoqnug1l337wlvfxqppr7oo5citehd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Batman &amp; Robin (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284038</id>
    <redirect title="Batman" />
    <revision>
      <id>2212080</id>
      <parentid>1670640</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:58:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Batman]]</comment>
      <origin>2212080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="kzy194n6vcsyyvxg2iu2o41v3a3ak6r" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Batman]]</text>
      <sha1>kzy194n6vcsyyvxg2iu2o41v3a3ak6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:String2</title>
    <ns>828</ns>
    <id>288343</id>
    <revision>
      <id>2212105</id>
      <parentid>1962027</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:38:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Uzume</username>
        <id>16885</id>
      </contributor>
      <comment>Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/enwiki/Q16914835|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]]</comment>
      <origin>2212105</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="18021" sha1="ph89g30kzy2uwl0t05s6jtpby1w86b8" xml:space="preserve">require ('strict');
local p = {}

p.trim = function(frame)
	return mw.text.trim(frame.args[1] or &quot;&quot;)
end

p.sentence = function (frame)
	-- {{lc:}} is strip-marker safe, string.lower is not.
	frame.args[1] = frame:callParserFunction('lc', frame.args[1])
	return p.ucfirst(frame)
end

p.ucfirst = function (frame)
	local s = frame.args[1];
	if not s or '' == s or s:match ('^%s+$') then								-- when &lt;s&gt; is nil, empty, or only whitespace
		return s;																-- abandon because nothing to do
	end

	s =  mw.text.trim( frame.args[1] or &quot;&quot; )
	local s1 = &quot;&quot;

	local prefix_patterns_t = {													-- sequence of prefix patterns
		'^\127[^\127]*UNIQ%-%-%a+%-%x+%-QINU[^\127]*\127',						-- stripmarker
		'^([%*;:#]+)',															-- various list markup
		'^(\'\'\'*)',															-- bold / italic markup
		'^(%b&lt;&gt;)',																-- html-like tags because some templates render these
		'^(&amp;%a+;)',																-- html character entities because some templates render these
		'^(&amp;#%d+;)',															-- html numeric (decimal) entities because some templates render these
		'^(&amp;#x%x+;)',															-- html numeric (hexadecimal) entities because some templates render these
		'^(%s+)',																-- any whitespace characters
		'^([%(%)%-%+%?%.%%!~!@%$%^&amp;_={}/`,‘’„“”ʻ|\&quot;\'\\]+)',					-- miscellaneous punctuation
		}
	
	local prefixes_t = {};														-- list, bold/italic, and html-like markup, &amp; whitespace saved here

	local function prefix_strip (s)												-- local function to strip prefixes from &lt;s&gt;
		for _, pattern in ipairs (prefix_patterns_t) do							-- spin through &lt;prefix_patterns_t&gt; 
			if s:match (pattern) then											-- when there is a match
				local prefix = s:match (pattern);								-- get a copy of the matched prefix
				table.insert (prefixes_t, prefix);								-- save it
				s = s:sub (prefix:len() + 1);									-- remove the prefix from &lt;s&gt;
				return s, true;													-- return &lt;s&gt; without prefix and flag; force restart at top of sequence because misc punct removal can break stripmarker
			end
		end
		return s;																-- no prefix found; return &lt;s&gt; with nil flag
	end

	local prefix_removed;														-- flag; boolean true as long as prefix_strip() finds and removes a prefix
	
	repeat																		-- one by one remove list, bold/italic, html-like markup, whitespace, etc from start of &lt;s&gt;
		s, prefix_removed = prefix_strip (s);
	until (not prefix_removed);													-- until &lt;prefix_removed&gt; is nil

	s1 = table.concat (prefixes_t);												-- recreate the prefix string for later reattachment

	local first_text = mw.ustring.match (s, '^%[%[[^%]]+%]%]');					-- extract wikilink at start of string if present; TODO: this can be string.match()?

	local upcased;
	if first_text then
		if first_text:match ('^%[%[[^|]+|[^%]]+%]%]') then						-- if &lt;first_text&gt; is a piped link
			upcased = mw.ustring.match (s, '^%[%[[^|]+|%W*(%w)');				-- get first letter character
			upcased = mw.ustring.upper (upcased);								-- upcase first letter character
			s = mw.ustring.gsub (s, '^(%[%[[^|]+|%W*)%w', '%1' .. upcased);		-- replace
		else																	-- here when &lt;first_text&gt; is a wikilink but not a piped link
			upcased = mw.ustring.match (s, '^%[%[%W*%w');						-- get '[[' and first letter
			upcased = mw.ustring.upper (upcased);								-- upcase first letter character
			s = mw.ustring.gsub (s, '^%[%[%W*%w', upcased);						-- replace; no capture needed here
		end

	elseif s:match ('^%[%S+%s+[^%]]+%]') then									-- if &lt;s&gt; is a ext link of some sort; must have label text
		upcased = mw.ustring.match (s, '^%[%S+%s+%W*(%w)');						-- get first letter character
		upcased = mw.ustring.upper (upcased);									-- upcase first letter character
		s = mw.ustring.gsub (s, '^(%[%S+%s+%W*)%w', '%1' .. upcased);			-- replace
	
	elseif s:match ('^%[%S+%s*%]') then											-- if &lt;s&gt; is a ext link without label text; nothing to do
		return s1 .. s;															-- reattach prefix string (if present) and done

	else																		-- &lt;s&gt; is not a wikilink or ext link; assume plain text
		upcased = mw.ustring.match (s, '^%W*%w');								-- get the first letter character
		upcased = mw.ustring.upper (upcased);									-- upcase first letter character
		s = mw.ustring.gsub (s, '^%W*%w', upcased);								-- replace; no capture needed here
	end

	return s1 .. s;																-- reattach prefix string (if present) and done
end


p.title = function (frame)
	-- http://grammar.yourdictionary.com/capitalization/rules-for-capitalization-in-titles.html
	-- recommended by The U.S. Government Printing Office Style Manual:
	-- &quot;Capitalize all words in titles of publications and documents,
	-- except a, an, the, at, by, for, in, of, on, to, up, and, as, but, or, and nor.&quot;
	local alwayslower = {['a'] = 1, ['an'] = 1, ['the'] = 1,
		['and'] = 1, ['but'] = 1, ['or'] = 1, ['for'] = 1,
		['nor'] = 1, ['on'] = 1, ['in'] = 1, ['at'] = 1, ['to'] = 1,
		['from'] = 1, ['by'] = 1, ['of'] = 1, ['up'] = 1 }
	local res = ''
	local s =  mw.text.trim( frame.args[1] or &quot;&quot; )
	local words = mw.text.split( s, &quot; &quot;)
	for i, s in ipairs(words) do
		-- {{lc:}} is strip-marker safe, string.lower is not.
		s = frame:callParserFunction('lc', s)
		if i == 1 or alwayslower[s] ~= 1 then
			s = mw.getContentLanguage():ucfirst(s)
		end
		words[i] = s
	end
	return table.concat(words, &quot; &quot;)
end

-- findlast finds the last item in a list
-- the first unnamed parameter is the list
-- the second, optional unnamed parameter is the list separator (default = comma space)
-- returns the whole list if separator not found
p.findlast = function(frame)
	local s =  mw.text.trim( frame.args[1] or &quot;&quot; )
	local sep = frame.args[2] or &quot;&quot;
	if sep == &quot;&quot; then sep = &quot;, &quot; end
	local pattern = &quot;.*&quot; .. sep .. &quot;(.*)&quot;
	local a, b, last = s:find(pattern)
	if a then
		return last
	else
		return s
	end
end

-- stripZeros finds the first number and strips leading zeros (apart from units)
-- e.g &quot;0940&quot; -&gt; &quot;940&quot;; &quot;Year: 0023&quot; -&gt; &quot;Year: 23&quot;; &quot;00.12&quot; -&gt; &quot;0.12&quot;
p.stripZeros = function(frame)
	local s = mw.text.trim(frame.args[1] or &quot;&quot;)
	local n = tonumber( string.match( s, &quot;%d+&quot; ) ) or &quot;&quot;
	s = string.gsub( s, &quot;%d+&quot;, n, 1 )
	return s
end

-- nowiki ensures that a string of text is treated by the MediaWiki software as just a string
-- it takes an unnamed parameter and trims whitespace, then removes any wikicode
p.nowiki = function(frame)
	local str = mw.text.trim(frame.args[1] or &quot;&quot;)
	return mw.text.nowiki(str)
end

-- split splits text at boundaries specified by separator
-- and returns the chunk for the index idx (starting at 1)
-- #invoke:String2 |split |text |separator |index |true/false
-- #invoke:String2 |split |txt=text |sep=separator |idx=index |plain=true/false
-- if plain is false/no/0 then separator is treated as a Lua pattern - defaults to plain=true
p.split = function(frame)
	local args = frame.args
	if not(args[1] or args.txt) then args = frame:getParent().args end
	local txt = args[1] or args.txt or &quot;&quot;
	if txt == &quot;&quot; then return nil end
	local sep = (args[2] or args.sep or &quot;&quot;):gsub('&quot;', '')
	local idx = tonumber(args[3] or args.idx) or 1
	local plain = (args[4] or args.plain or &quot;true&quot;):sub(1,1)
	plain = (plain ~= &quot;f&quot; and plain ~= &quot;n&quot; and plain ~= &quot;0&quot;)
	local splittbl = mw.text.split( txt, sep, plain )
	if idx &lt; 0 then idx = #splittbl + idx + 1 end
	return splittbl[idx]
end

-- val2percent scans through a string, passed as either the first unnamed parameter or |txt=
-- it converts each number it finds into a percentage and returns the resultant string.
p.val2percent = function(frame)
	local args = frame.args
	if not(args[1] or args.txt) then args = frame:getParent().args end
	local txt = mw.text.trim(args[1] or args.txt or &quot;&quot;)
	if txt == &quot;&quot; then return nil end
	local function v2p (x)
		x = (tonumber(x) or 0) * 100
		if x == math.floor(x) then x = math.floor(x) end
		return x .. &quot;%&quot;
	end
	txt = txt:gsub(&quot;%d[%d%.]*&quot;, v2p) -- store just the string
	return txt
end

-- one2a scans through a string, passed as either the first unnamed parameter or |txt=
-- it converts each occurrence of 'one ' into either 'a ' or 'an ' and returns the resultant string.
p.one2a = function(frame)
	local args = frame.args
	if not(args[1] or args.txt) then args = frame:getParent().args end
	local txt = mw.text.trim(args[1] or args.txt or &quot;&quot;)
	if txt == &quot;&quot; then return nil end
	txt = txt:gsub(&quot; one &quot;, &quot; a &quot;):gsub(&quot;^one&quot;, &quot;a&quot;):gsub(&quot;One &quot;, &quot;A &quot;):gsub(&quot;a ([aeiou])&quot;, &quot;an %1&quot;):gsub(&quot;A ([aeiou])&quot;, &quot;An %1&quot;)
	return txt
end

-- findpagetext returns the position of a piece of text in a page
-- First positional parameter or |text is the search text
-- Optional parameter |title is the page title, defaults to current page
-- Optional parameter |plain is either true for plain search (default) or false for Lua pattern search
-- Optional parameter |nomatch is the return value when no match is found; default is nil
p._findpagetext = function(args)
	-- process parameters
	local nomatch = args.nomatch or &quot;&quot;
	if nomatch == &quot;&quot; then nomatch = nil end
	--
	local text = mw.text.trim(args[1] or args.text or &quot;&quot;)
	if text == &quot;&quot; then return nil end
	--
	local title = args.title or &quot;&quot;
	local titleobj
	if title == &quot;&quot; then
		titleobj = mw.title.getCurrentTitle()
	else
		titleobj = mw.title.new(title)
	end
	--
	local plain = args.plain or &quot;&quot;
	if plain:sub(1, 1) == &quot;f&quot; then plain = false else plain = true end
	-- get the page content and look for 'text' - return position or nomatch
	local content = titleobj and titleobj:getContent()
	return content and mw.ustring.find(content, text, 1, plain) or nomatch
end
p.findpagetext = function(frame)
	local args = frame.args
	local pargs = frame:getParent().args
	for k, v in pairs(pargs) do
		args[k] = v
	end
	if not (args[1] or args.text) then return nil end
	-- just the first value
	return (p._findpagetext(args))
end

-- returns the decoded url. Inverse of parser function {{urlencode:val|TYPE}}
-- Type is:
-- QUERY decodes + to space (default)
-- PATH does no extra decoding
-- WIKI decodes _ to space
p._urldecode = function(url, type)
	url = url or &quot;&quot;
	type = (type == &quot;PATH&quot; or type == &quot;WIKI&quot;) and type
	return mw.uri.decode( url, type )
end
-- {{#invoke:String2|urldecode|url=url|type=type}}
p.urldecode = function(frame)
	return mw.uri.decode( frame.args.url, frame.args.type )
end

-- what follows was merged from [[Module:StringFunc]]

-- Argument list helper function, as per [[Module:String]]
function p._getParameters( frame_args, arg_list )
    local new_args = {};
    local index = 1;
    local value;
    
    for i,arg in ipairs( arg_list ) do
        value = frame_args[arg]
        if value == nil then
            value = frame_args[index];
            index = index + 1;
        end
        new_args[arg] = value;
    end
    
    return new_args;
end        

-- Escape Pattern helper function so that all characters are treated as plain text, as per [[Module:String]]
function p._escapePattern( pattern_str )
	return mw.ustring.gsub( pattern_str, &quot;([%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]])&quot;, &quot;%%%1&quot; )
end

-- Helper Function to interpret boolean strings, as per [[Module:String]]
function p._getBoolean( boolean_str )
    local boolean_value;
    
    if type( boolean_str ) == 'string' then
        boolean_str = boolean_str:lower();
        if boolean_str == 'false' or boolean_str == 'no' or boolean_str == '0' 
                or boolean_str == '' then
            boolean_value = false;
        else
            boolean_value = true;
        end    
    elseif type( boolean_str ) == 'boolean' then
        boolean_value = boolean_str;
    else
        error( 'No boolean value found' );
    end    
    return boolean_value
end

--[[
Strip

This function Strips characters from string

Usage:
{{#invoke:String2|strip|source_string|characters_to_strip|plain_flag}}

Parameters
	source: The string to strip
	chars:  The pattern or list of characters to strip from string, replaced with ''
	plain:  A flag indicating that the chars should be understood as plain text. defaults to true.

Leading and trailing whitespace is also automatically stripped from the string.
]]
function p.strip( frame )
	local new_args = p._getParameters( frame.args,  {'source', 'chars', 'plain'} )
	local source_str = new_args['source'] or ''
	local chars = new_args['chars'] or '' or 'characters'
	source_str = mw.text.trim(source_str)
	if source_str == '' or chars == '' then
		return source_str
	end
	local l_plain = p._getBoolean( new_args['plain'] or true )
	if l_plain then
		chars = p._escapePattern( chars )
	end
	local result
	result = mw.ustring.gsub(source_str, &quot;[&quot;..chars..&quot;]&quot;, '')
	return result
end

--[[
Match any
Returns the index of the first given pattern to match the input. Patterns must be consecutively numbered.
Returns the empty string if nothing matches for use in {{#if:}}

Usage:
	{{#invoke:String2|matchAll|source=123 abc|456|abc}} returns '2'.

Parameters:
	source: the string to search
	plain:  A flag indicating that the patterns should be understood as plain text. defaults to true.
	1, 2, 3, ...: the patterns to search for
]]
function p.matchAny(frame)
	local source_str = frame.args['source'] or error('The source parameter is mandatory.')
	local l_plain = p._getBoolean( frame.args['plain'] or true )
	for i = 1, math.huge do
		local pattern = frame.args[i]
		if not pattern then return '' end
		if mw.ustring.find(source_str, pattern, 1, l_plain) then
			return tostring(i)
		end
	end
end

--[[--------------------------&lt; H Y P H E N _ T O _ D A S H &gt;--------------------------------------------------

Converts a hyphen to a dash under certain conditions.  The hyphen must separate
like items; unlike items are returned unmodified.  These forms are modified:
	letter - letter (A - B)
	digit - digit (4-5)
	digit separator digit - digit separator digit (4.1-4.5 or 4-1-4-5)
	letterdigit - letterdigit (A1-A5) (an optional separator between letter and
		digit is supported – a.1-a.5 or a-1-a-5)
	digitletter - digitletter (5a - 5d) (an optional separator between letter and
		digit is supported – 5.a-5.d or 5-a-5-d)

any other forms are returned unmodified.

str may be a comma- or semicolon-separated list

]]
function p.hyphen_to_dash( str, spacing )
	if (str == nil or str == '') then
		return str
	end

	local accept

	str = mw.text.decode(str, true )											-- replace html entities with their characters; semicolon mucks up the text.split

	local out = {}
	local list = mw.text.split (str, '%s*[,;]%s*')								-- split str at comma or semicolon separators if there are any

	for _, item in ipairs (list) do												-- for each item in the list
		item = mw.text.trim(item)												-- trim whitespace
		item, accept = item:gsub ('^%(%((.+)%)%)$', '%1')
		if accept == 0 and mw.ustring.match (item, '^%w*[%.%-]?%w+%s*[%-–—]%s*%w*[%.%-]?%w+$') then	-- if a hyphenated range or has endash or emdash separators
			if item:match ('^%a+[%.%-]?%d+%s*%-%s*%a+[%.%-]?%d+$') or			-- letterdigit hyphen letterdigit (optional separator between letter and digit)
				item:match ('^%d+[%.%-]?%a+%s*%-%s*%d+[%.%-]?%a+$') or			-- digitletter hyphen digitletter (optional separator between digit and letter)
				item:match ('^%d+[%.%-]%d+%s*%-%s*%d+[%.%-]%d+$') or			-- digit separator digit hyphen digit separator digit
				item:match ('^%d+%s*%-%s*%d+$') or								-- digit hyphen digit
				item:match ('^%a+%s*%-%s*%a+$') then							-- letter hyphen letter
					item = item:gsub ('(%w*[%.%-]?%w+)%s*%-%s*(%w*[%.%-]?%w+)', '%1–%2')	-- replace hyphen, remove extraneous space characters
			else
				item = mw.ustring.gsub (item, '%s*[–—]%s*', '–')				-- for endash or emdash separated ranges, replace em with en, remove extraneous whitespace
			end
		end
		table.insert (out, item)												-- add the (possibly modified) item to the output table
	end

	local temp_str = table.concat (out, ',' .. spacing)							-- concatenate the output table into a comma separated string
	temp_str, accept = temp_str:gsub ('^%(%((.+)%)%)$', '%1')					-- remove accept-this-as-written markup when it wraps all of concatenated out
	if accept ~= 0 then
		temp_str = str:gsub ('^%(%((.+)%)%)$', '%1')							-- when global markup removed, return original str; do it this way to suppress boolean second return value
	end
	return temp_str
end

function p.hyphen2dash( frame )
	local str = frame.args[1] or ''
	local spacing = frame.args[2] or ' ' -- space is part of the standard separator for normal spacing (but in conjunction with templates r/rp/ran we may need a narrower spacing

	return p.hyphen_to_dash(str, spacing)
end

-- Similar to [[Module:String#endswith]]
function p.startswith(frame)
	return (frame.args[1]:sub(1, frame.args[2]:len()) == frame.args[2]) and 'yes' or ''
end

-- Implements [[Template:Isnumeric]]
function p.isnumeric(frame)
	local s = frame.args[1] or frame:getParent().args[1]
	local boolean = (frame.args.boolean or frame:getParent().args.boolean) == 'true'
	if type(s) == 'string' and mw.getContentLanguage():parseFormattedNumber( s ) then
		return boolean and 1 or s
	end
	return boolean and 0 or ''
end

-- Checks if a value in a group of numbers is not an interger.
-- Allows usage of an |empty= parameter to allow empty values to be skipped.
function p.isInteger(frame)
	local values = frame.args or frame:getParent().args
	local allow_empty = frame.args.empty or frame:getParent().args.empty

	for _, value in ipairs(values) do
		-- Trim spaces
		value = value and value:gsub(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;, &quot;%1&quot;)
		if value == &quot;&quot; or value == nil then
			if not allow_empty then
				return false  -- Empty values are not allowed
			end
		else
			value = tonumber(value)
			if not (type(value) == &quot;number&quot; and value == math.floor(value)) then
				return false
			end
		end
	end

	return true
end

-- Returns an error found in a string.
function p.getError(frame)
	local text = frame.args[1] or frame:getParent().args[1]
	local error_message = text:match('(&lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;.-&lt;/strong&gt;)')
	return error_message or nil
end

return p</text>
      <sha1>ph89g30kzy2uwl0t05s6jtpby1w86b8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Flying House</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295388</id>
    <revision>
      <id>2212117</id>
      <parentid>2091229</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:15:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SammySong</username>
        <id>161860</id>
      </contributor>
      <comment>Isinayos ang Kategorya</comment>
      <origin>2212117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3535" sha1="dx7c9q5i4mds74gaqde7fxsccs732m9" xml:space="preserve">{{italic title}}
{{Infobox animanga/Header
| name            = The Flying House
| ja_kanji        = トンデラハウスの大冒険
| ja_romaji       = Tondera Hausu no Daibōken
| genre           = Kristiyanong animasyon
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = tv series
| director        = Masakazu Higuchi at Mineo Fuji
| licensee        = {{english anime licensees|NA=[[Christian Broadcasting Network]]}}
| studio          = Tatsunoko Productions
| network         = TV Tokyo
| first           = 5 Abril 1982
| last            = 28 Marso 1983
| episodes        = 52
}}
{{Infobox animanga/Footer}}

Ang '''''The Flying House''''', kilala din sa bansang [[Hapon]] bilang {{nihongo|''Tondera Hausu no Daibōken''|トンデラハウスの大冒険||Adventures of the Flying House}}, ay isang serye ng [[anime]] na may 52 kabanata na ginawa ng Tatsunoko Productions at umere sa pagitan ng Abril 1982 at Marso 1983 sa TV Tokyo,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tatsunoko.co.jp/works/archive/tondera_house.html|title=ja:トンデラハウスの大冒険|publisher=Tatsunoko Productions|language=Japanese|accessdate=13 Disyembre 2010|archive-date=2013-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130118152840/http://www.tatsunoko.co.jp/works/archive/tondera_house.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; at ipinapamahagi ng Christian Broadcasting Network sa [[Estados Unidos]]. Noong 2010, ginawa ng Christian Broadcasting Network na makuha at makita ''online'' ang 52 kabanata.&lt;ref name=&quot;cbntv&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cbn.com/media/player/search.aspx?search=FlyingHouseEpisodes&amp;t=k|title=''The Flying House''|publisher=Christian Broadcasting Network|accessdate=18 Pebrero 2011|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; Sa [[Pilipinas]], muli itong pinalabas at umere sa [[GMA Network]] noong 1992 at sa [[ABS-CBN]] noong 2015.

Tungkol ang serye sa [[paglalakbay sa panahon]] sa pamamagitan ng isang [[makina]] o ''time machine'' na isang bahay na lumilipad. Naglalakbay ang mga bida ng serye sa kaganapan sa [[Bagong Tipan]] ng [[Biblia]] mula sa kapanganakan ni [[Juan Bautista]] hanggang sa pagbangon ni [[Apostol Pablo]].

== Mga gumanap ==
Kabilang sa mga pangunahing gumanap sa serye sina (nasa [[panaklong]] ang mga nagboses sa [[wikang Ingles]]):&lt;ref name=imdb&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0083417/ Time kyôshitsu: Tondera house no dai bôken], [[IMDb]] (sa Hapon at Ingles)&lt;/ref&gt;

* '''Justin Casey''' / '''Gen Adachi''' - ginampanan ni Satomi Majima (Billie Lou Watt sa wikang Ingles); matalik na kaibigan ni Corky at Angie
* '''Angela &quot;Angie&quot; Roberts''' / ''Kanna Natsuyama''' - ginampanan ni Sanae Takagi (Sonia Owens sa wikang Ingles); nakakatandang kapatid ni Corky at matalik na kaibigan ni Justin.
* '''Corbin &quot;Corky&quot; Roberts''' / '''Tsukubo Natsuyama''' - ginampanan ni Runa Akiyama (Helena Van Koert sa wikang Ingles); nakakabatang kapatid ni Angie at matalik na kaibigan ni Justin.
*'''Professor Humphrey Bumble''' / '''Dr. Tokio Taimu''' - ginampanan ni Yoshito Yasuhara (Hal Studer sa wikang Ingles) – ang imbentor ng Flying House.
*'''S.I.R. (Solar Ion Robot)''' / '''Kandenchin''' - ginampanan ni Kyōko Tongū (Ray Owens sa wikang Ingles) - matalik na kaibigan nina Justin, Angie, at Corky at katulong na robot ni Professor Bumble.
* '''[[Jesus|Jesus Christ]]''' - ginampanan ni  Jun Hazumi (Ray Owens sa wikang Ingles)
* '''[[Apostol Pablo|Paul the Apostle]]''' - (ginampanan ni Hal Studer sa wikang Ingles).
* '''The Flying House''' / '''Tondera Hausu'''

==Tingnan din==
* ''[[Superbook]]''

==Mga sanggunian==
{{reflist}}</text>
      <sha1>dx7c9q5i4mds74gaqde7fxsccs732m9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bayan Muna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296805</id>
    <revision>
      <id>2212096</id>
      <parentid>2042160</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4504" sha1="3gn54p45oj0kuicif7qkfb0ke6znbos" xml:space="preserve">{{Infobox political party
|name=Bayan Muna
|native_name=
|logo=Bayan Muna logo.svg
|colorcode=#BC0404
|chairman=Reynaldo Lesaca, Jr.
|president=[[Satur Ocampo]]
|leader=[[Teodoro Casiño]]
|spokesperson=Nathanael Santiago
|slogan=''Kampeon ng Mahirap at Kawani ng Pamahalaan''&lt;br /&gt;{{small|(lit. Champion of the Poor)}}
|foundation={{start date|1999}}
|ideology={{Nowrap|[[Makakaliwang nasyonalismo]]&lt;br&gt;[[Anti-imperyalismo]]}}
|position=Kaliwa
|headquarters=[[Quezon City]]
|national=[[Makabayan]]
|website={{URL|https://www.bayanmuna.org|bayanmuna.org}}
|country=the Philippines
|seats1_title = Mga posisyon sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]
|seats1 = {{Composition bar|3|303|hex=#062189}}
|seats2_title = Mga posisyong party-list sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mababang Kapulungan]]
|seats2 = {{Composition bar|3|57|hex=#062189}}
}}

Ang '''Bayan Muna''' (literal, &quot;Nation First&quot;) ay isang party-list sa [[Pilipinas]], isang miyembro ng kaliwang [[Partidong politiko|pampulitikang partido na]] Makabayan. Ang salawikain ng partido ay ''&quot;Bagong Pulitika, ang Pulitika ng Pagbabago&quot;'', laban sa &quot;tradisyonal, elitista, maka-imperyalistang pulitika&quot;. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bayan Muna. About Bayan Muna. |url=https://bayanmuna.org/a-homepage-section/about-us/ |access-date=2020-04-29 |archive-date=2019-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190729035446/https://bayanmuna.org/a-homepage-section/about-us/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Kasama sa plataporma nito ang pagsusulong ng isang gobyerno na sumusuporta sa uring manggagawa, na may makabuluhang representasyon ng lahat ng mga demokratikong sektor sa Pilipinas. Ang Bayan Muna ay ang pangalawang pinakatanyag na party-list sa halalan noong 2007. Noong 2009, ang Kinatawan ng Bayan Muna na si [[Satur Ocampo]] at dating Bayan Muna at incumbent ng Gabriela na si Representative [[Liza Maza]] tumakbo para sa mga puwesto sa senado bilang panauhin na mga kandidato sa ilalim ng tiket ng bilyunaryang real estate magnate na si Senador [[Manny Villar, Jr.|Manny Villar]]. Sinabi ni Ocampo na ang kanilang iisang layunin &quot;ay upang iangat ang mga tao mula sa laganap na kahirapan at panlipunang kawalan ng katarungan.&quot; 

== Pagganap sa halalan ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Eleksyon
! Mga Boto
! % 
! Mga puwesto
! Mga kinatawan sa Kongreso
|-
| align=&quot;center&quot; | 2001 
| 1,708,253 
| 11.30% 
| 3 
| [[Crispin Beltran]], [[Liza Maza]], [[Satur Ocampo]] ([[Ika-12 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-12 Kongreso]]) 
|-
| align=&quot;center&quot; | 2004 
| 1,203,305 
| 9.46% 
| 3 
| [[Teodoro Casiño]], [[Satur Ocampo]], [[Joel Virador]] ([[Ika-13 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-13 Kongreso]]) 
|-
| align=&quot;center&quot; | 2007 
| 979,039 
| 6.14% 
| 3 
| [[Teodoro Casiño]], [[Neri Javier Colmenares|Neri Colmenares]], [[Satur Ocampo]] ([[Ika-14 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-14 Kongreso]]) 
|-
| align=&quot;center&quot; | 2010 
| 746,019 
| 2.47% 
| 2 
| [[Teodoro Casiño]], [[Neri Javier Colmenares|Neri Colmenares]] (Ika-15 Kongreso) 
|-
| align=&quot;center&quot; | 2013 
| 946,308 
| 3.48% 
| 2 
| [[Neri Javier Colmenares|Neri Colmenares]], Carlos Isagani Zarate (Ika-16 Kongreso) 
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Halalang pang-Kapulungan ng mga Kinatawan sa Pilipinas, 2016|2016]] 
| 606,566 
| 1.87% 
| 1 
| Carlos Isagani Zarate ([[Ika-17 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-17 Kongreso]]) 
|-
| align=&quot;center&quot; | 2019 
| 1,112,979 
| 4.01% 
| 3 
| Carlos Isagani Zarate, Ferdinand Gaite, Eufemia Cullamat (Ika-18 Kongreso)  
|}

== Halalan noong 2007 ==
Sa mga linggo bago hanggang sa pambansang halalan ng Pilipinas, si Executive Secretary [[Eduardo Ermita]], sa ngalan ng Armed Forces of the Philippines, ay inamin ang &quot;pangunahing papel ng [[Palasyo ng Malakanyang|Malacañang]] sa mga gawa-gawang kaso laban kay Rep. Ocampo at ang kampanya upang wasakin ang Bayan Muna.&quot; Ang kinatawan ng Bayan Muna na si [[Satur Ocampo]] nakakulong linggo bago ang Marso 2007 dahil sa umano'y partisipasyon sa pagpurga ng mga komunista sa [[Pulo ng Leyte|Leyte]]. Ang pag-aresto ay malawak na kinondena ng mga pandaigdigang mga tagapag-obserba. Inutusan ng Korte Suprema na pakawalan si Rep. Ocampo sa ilalim ng piyansa.  Sa halalan noong 14 Mayo 2007, ang partido ay nanalo ng 2 puwesto sa buong bansa. 

== Mga Sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na kawing ==

* [http://www.bayanmuna.net Bayan Muna]( {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200214111737/https://www.bayanmuna.net/ |date=2020-02-14 }})

[[Kategorya:Bagong Alyansang Makabayan]]</text>
      <sha1>3gn54p45oj0kuicif7qkfb0ke6znbos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clara Luciani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299792</id>
    <revision>
      <id>2212134</id>
      <parentid>1987655</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:36:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6775" sha1="n2av0tliidhpv3fcko5ask6wd9ozkug" xml:space="preserve">
{{Infobox person|name=Clara Luciani|image=Clara_Luciani_Sydney_January_2019.jpg|caption=Si Clara Luciani sa So Frenchy So Chic sa Sydney, 19 Enero 2019|birth_name=|birth_date={{birth date and age|1992|07|10|df=yes}}&lt;ref name=&quot;Libération - 10 June 2018 - Clara Luciani, montée victorieuse&quot;&gt;{{cite news |last1=Renault |first1=Gilles |title=Clara Luciani, montée victorieuse |url=https://next.liberation.fr/musique/2018/06/10/clara-luciani-montee-victorieuse_1658032 |accessdate=24 January 2019 |work=[[Libération]] |date=10 June 2018 |archive-date=29 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329074436/https://next.liberation.fr/musique/2018/06/10/clara-luciani-montee-victorieuse_1658032 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;|birth_place=[[Martigues]], [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]], France|residence=|nationality=French|other_names=|ethnicity=&lt;!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --&gt;|occupation={{hlist|Singer|songwriter}}|years_active=2011–present|module={{Infobox musical artist|embed=yes
| background     = solo_singer
| genre          = [[French pop]]
| instrument     = {{hlist|Vocals|guitar}}
| label          = 
| associated_acts= [[Françoise Hardy]], [[Barbara]], [[Lana Del Rey]]
}}|website=[http://www.claraluciani.com/ claraluciani.com]}} Si '''Clara Luciani''' ( {{IPA-fr|klaʁa lutʃani}}; ipinanganak noong Hulyo 10, 1992 sa [[ Martigues |Martigues]]) ay isang Pranses na mang-aawit at manunulat ng kanta.&lt;ref name=&quot;Les Inrockuptibles - 14 April 2018 - Clara Luciani, la nouvelle perle pop français2&quot;&gt;{{cite web|last1=Conte|first1=Christophe|title=Clara Luciani, la nouvelle perle pop française|url=https://www.lesinrocks.com/2018/04/17/musique/sainte-victoire-lamour-monstre-selon-clara-luciani-111070997/|website=[[Les Inrockuptibles]]|accessdate=24 January 2019}}|date= 17 April 2047&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.leparisien.fr/laparisienne/loisirs-detente/culture/clara-luciani-petite-lumiere-de-la-chanson-francaise-03-04-2017-6820719.php|title=Clara Luciani: Clara Luciani, &quot;petite lumière&quot; de la chanson française|publisher=[[Le Parisien]]|date=4 April 2017|accessdate=25 January 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lemonde.fr/m-gens-portrait/article/2018/04/07/clara-luciani-voix-joyeusement-grave_5282085_4497229.html|title=Clara Luciani, voix joyeusement grave|publisher=Le Monde|date=7 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lexpress.fr/culture/musique/clara-luciani-illumine-t-elle-la-pop-francaise_2000550.html|title=Clara Luciani illumine-t-elle la pop?|publisher=L'Express.fr|date=18 April 2018}}&lt;/ref&gt; 

== Talambuhay ==
Si Luciani ay nagmula sa isang pamilyang Corsican. Ang kanyang lolo, na hindi niya kilala, ay mula sa Ajaccio.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lesinrocks.com/2018/07/10/musique/clara-luciani-je-nai-pas-limpression-de-vivre-un-succes-111103572/|title=&quot;Je n'ai pas l'impression de vivre un succès&quot;|publisher=Les Inrocks|date=19 August 2018}}&lt;/ref&gt; Si Clara Luciani ay lumaki sa [[ Septèmes-les-Vallons |Septèmes-les-Vallons]], sa mga suburb ng [[Marsella|Marseille]]. Bago ang kanyang karera sa musika, nag-aral siya sa College of Art History at nagkaroon ng iba't ibang mga trabaho kasama ang [[pizza]] chef, [[ Babysitter |babysitter]], saleswoman sa Zara at isang guro ng Ingles. 

Noong 2011, nakilala niya ang banda na [[La Femme]], kung saan siya naging, sa isang panahon, isa sa mga babaeng tinig. Nagkanta siya ng dalawang kanta sa album na [[ Psycho Tropical Berlin |Psycho Tropical Berlin]] na inilabas noong 2013.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.franceinter.fr/emissions/dans-la-playlist-de-france-inter/dans-la-playlist-de-france-inter-12-mars-2018|title=Clara Luciani : la &quot;petite lumière&quot; de la pop française|publisher=France Inter|date=12 March 2018}}&lt;/ref&gt; Matapos umalis sa banda ay nabuo niya ang duo Hologram, kasama si Maxime Sokolinski. 

Noong 2015-2016, sinamahan niya ang singer na [[ Raphaël Haroche |Raphaël]] sa entablado para sa kanyang paglilibot na &quot;Somnambules&quot;. 

Noong 2017, ginampanan niya si [[ Benjamin Biolay |Benjamin Biolay]] at pinakawalan ang isang unang EP, ''Monstre d'amour.'', naitala kasama sina Benjamin Lebeau ([[The Shoes]]) at Ambroise Willaume (Revolver) sa kritikal na pag-akit.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://madame.lefigaro.fr/celebrites/clara-luciani-la-revue-du-madame-interview-120517-132223|title=Clara Luciani : &quot;Enfant, j'étais la petite fille mise sur le côté&quot;|publisher=Le Figaro}}&lt;/ref&gt; 

Noong ika-6 ng Abril 2018, pinakawalan ni Clara Luciani ang kanyang unang album, ang Sainte-Victoire, na mahusay na natanggap ng pindutin.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.francetvinfo.fr/culture/musique/musique-clara-luciani-une-sainte-victoire-foudroyante_2687948.html|title=Clara Luciani, une &quot;Sainte Victoire&quot; foudroyante|publisher=Franceinfo|date=9 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.franceinter.fr/emissions/pop-co/pop-co-10-avril-2018|title='Sainte-Victoire', le premier album de Clara Luciani est une belle réussite|publisher=France Inter|date=10 April 2018}}&lt;/ref&gt; 

Noong Enero 2019 ay naglibot siya sa Australia, na gumaganap sa serye ng festival ng ''So Frenchy So Chic'' sa [[Adelaide]], [[Melbourne]], [[Sydney]] at [[Brisbane]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.smh.com.au/entertainment/music/so-frenchy-so-fierce-cheers-to-a-fiery-female-line-up-20190114-p50r78.html|title=So Frenchy, so fierce: cheers to a fiery female line-up|publisher=Sydney Morning Herald|date=14 January 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://scenestr.com.au/music/so-frenchy-so-chic-review-brisbane-powerhouse-20190122|title=So Frenchy So Chic Review @ Brisbane Powerhouse|publisher=scenestr|date=22 January 2019|access-date=4 Agosto 2020|archive-date=24 Enero 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190124152351/https://scenestr.com.au/music/so-frenchy-so-chic-review-brisbane-powerhouse-20190122|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

Sinasabi ni Luciani na sina [[Francisoise Hardy|Françoise Hardy]], [[Serge Gainsbourg]], [[ Nico |Nico]], [[ Michel Legrand |Michel Legrand]] at [[Paul McCartney]] bilang mga impluwensya&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.tsugi.fr/interview-reprises-feminisme-et-guilty-pleasures-avec-clara-luciani|title=Interview : reprises, féminisme et guilty pleasures avec Clara Luciani|publisher=TSUGI|date=3 July 2018}}&lt;/ref&gt; 

== Discography ==

=== Mga Albums ===

* ''Sainte-Victoire'' (2018) 

=== Mga Singles ===

==== Bilang lead artist ====

* &quot;[[La grenade]]&quot; (2019) 

==== Bilang itinatampok na artista ====

* &quot;Avant tu riais&quot; &lt;small&gt;([[ Nekfeu |Nekfeu]] feat.&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Clara Luciani)&lt;/small&gt; (2016) 

== Mga Sanggunian ==
{{Reflist}}
[[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]]
[[Kategorya:Ipinanganak noong 1992]]
[[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Pransiya]]</text>
      <sha1>n2av0tliidhpv3fcko5ask6wd9ozkug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dambana ng Birhen ng Rosaryo ng Pompei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301845</id>
    <revision>
      <id>2212155</id>
      <parentid>2001487</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:10:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2430" sha1="9b0msygsxpg08bo7abyui9fete43rap" xml:space="preserve">{{Orphan|date=Disyembre 2020}}

{{Infobox religious building|building_name=Pontipikal na Dambana ng Birhen ng Rosaryo ng Pompei&lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{lang|it|Pontificio Santuario della Beata Vergine del Santo Rosario di Pompei}}&lt;/small&gt;|architecture_type=[[Simbahan (gusali)|Simbahan]]|height_max={{convert|57|m|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;OW&quot;/&gt;|width_nave={{convert|30|m|abbr=on}}|width={{convert|55|m|abbr=on}}|length={{convert|95|m|abbr=on}}|capacity=6000 &lt;ref name=&quot;OW&quot;&gt;{{url|http://www.santuario.it|Official website}}&lt;/ref&gt;|construction_cost=|year_completed=1901|groundbreaking=1876|facade_direction=S|architecture_style=|architect=[[Antonio Cua (arkitekto)|Antonio Cua]] , [[Spirito Maria Chiappetta]]|image=Pompei duomo.jpg|website={{url|http://www.santuario.it}}|leadership=Mons. [[Carlo Liberati]] &lt;ref name=&quot;gc&quot;&gt;{{cite web|title=Territorial Prelature of Pompei|url=http://www.gcatholic.org/dioceses/diocese/pomp0.htm|publisher=GCatholic.org|accessdate=21 July 2011}}&lt;/ref&gt;|status=[[Katedral]], [[Minor basilica#Pontifical minor basilicas|Pontipikal]] [[basilika menor]], dambana|consecration_year=1901|district=|province=[[Teritoryal na Prelatura ng Pompei]]&lt;ref name=&quot;gc&quot;/&gt;|rite=|religious_affiliation=[[Katoliko Romano]]|geo={{Coord|40|45|0|N|14|30|2|E|region:IT_type:landmark|display=inline,title}}|location=[[Pompei]], Italya|caption=Dambanang alay kay [[Benerasyon ni Maria sa Simbahang Katoliko|Pinagpalang Birheng Maria]]|materials=[[Masoneriya]], [[Pinatibay na kongkreto]]}}Ang '''Pontipikal na Dambana ng Mahal na Birhen ng Rosaryo ng Pompei''' ({{Lang-it|Pontificio Santuario della Beata Vergine del Santo Rosario di Pompei}}) ay isang [[Simbahang Katolika Romana|Katoliko Romanong]] [[katedral]], [[Talaan ng mga Katolikong gusaling Mariano|Marianong dambanang pontipikal]] at [[Mga basilika sa Simbahang Katolika|basilika menor]] na kinomisyon ni [[Bartolo Longo]], na matatagpuan sa [[Pompei]], Italya. Ito ang [[Luklukang episkopal|luklukan]] ng [[Teritoryal na Prelatura ng Pompei]].

== Mga sanggunian ==
&lt;references /&gt;
== Mga panlabas na link ==

* Santuario della Beata Vergine del Rosario di Pompeintuario della Beata Vergine del Rosario di Pompei  
* (EN) (CH) [https://web.archive.org/web/20181009072754/https://queenoftheholyrosaryofpompeii.blogspot.com/2016/07/the-54-days-rosary-novena-of-pompeii.html?m=1 Ang 54 araw na Holy Rosary Novena ni St. Bartolo Longo]

[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>9b0msygsxpg08bo7abyui9fete43rap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Padron:Nihongo foot</title>
    <ns>10</ns>
    <id>304585</id>
    <revision>
      <id>2212047</id>
      <parentid>1811199</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:42:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jake Mendoza</username>
        <id>97820</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2212047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="600" sha1="5o5bo5vyiql2v336r6f25z4vtxt8xfh" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Note|group={{{group|a}}}|1={{#if:{{{1|}}}|{{#if:{{{nolead|}}}||Japanese:&amp;#32;}}&lt;span title=&quot;Japanese-language text&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;ja&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;{{#if:{{{2|}}}|,{{{ja-ref|}}}&amp;#32;|{{#if:{{{3|}}}|,&amp;#32;}}}}}}{{#if:{{{2|}}}|{{#if:{{{hep|}}}|Hepburn:&amp;#32;}}&lt;span title=&quot;{{#if:{{{hep|}}}|Hepburn transliteration|Transliteration}}&quot;&gt;&lt;i lang=&quot;ja-Latn&quot;&gt;{{{2}}}&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;{{#if:{{{3|}}}|,{{{trans-ref|}}}&amp;#32;}}}}{{#if:{{{3|}}}|&lt;abbr style=&quot;font-size:85%;&quot; title=&quot;literal translation&quot;&gt;lit.&lt;/abbr&gt; &amp;#39;{{{3}}}&amp;#39;{{{lit-ref|}}}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5o5bo5vyiql2v336r6f25z4vtxt8xfh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212048</id>
      <parentid>2212047</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:57:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jake Mendoza</username>
        <id>97820</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2212048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173" sha1="5ptrqffye7wo8hdd9070vlh68yjhzae" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#invoke:Nihongo|nihongo_foot}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;!-- Add categories to the /doc subpage and interwikis to Wikidata. --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ptrqffye7wo8hdd9070vlh68yjhzae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abadia ni Santa Escolastica, Subiaco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305148</id>
    <revision>
      <id>2212066</id>
      <parentid>2046380</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:32:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1478" sha1="77rjoakdz3pzpz3j7iaykkp4amybune" xml:space="preserve">[[Talaksan:Abbey_of_Saint_Scholastica,_Subiaco.jpg|right|thumb|240x240px| Tanaw sa himpapawid ng Abadia ni Santa Escolastica]]
Ang '''Abadia ni Santa Escolastica''', na kilala rin bilang '''Abadia ng Subiaco''' ([[Wikang Italyano|Italyano]] : ''Abbazia di Santa Scolastica''), ay matatagpuan sa labas lamang ng bayan ng [[Subiaco, Italya|Subiaco]] sa [[Roma (lalawigan)|Lalawigan ng Roma]], Rehiyon ng [[Lazio]], [[Italya]]. Ito ay isa pa ring aktibong ordeng [[Benedictino]], isang [[Teritoryal na abadia|teritoryal]] na [[abadia]], na unang itinatag noong ika-6 na siglo AD ni San [[Benito ng Nursia]]. Noon, ito ay nasa isa sa mga kuweba sa Subiaco (o grotto) na ginawa ni Benito sa kaniyang unang [[Ermita (relihiyosong retiro)|ermita]]. Ang kasalukuyang pangalan ng monasteryo ay mula sa [[Kongregasyong Subiaco Cassinese|Kongregasyong Subiaco]], isang pangkat ng mga monasteryo sa buong mundo na bumubuo sa [[Mga Benedictino|Orden ni San Benito]].

== Mga panlabas na link ==

* [https://web.archive.org/web/20120308092259/http://www.subiacocongregation.com/index.html Opisyal na website]
* [https://web.archive.org/web/20150524134732/http://www.terredaniene.com/i-monasteri-benedettini-subiaco/monastero-santa-scolastica-subiaco Pahina sa website ng Terre d'Aniene] {{In lang|it}}
* [http://monasteri-subiaco.it/en/ Subiaco's Monasteries Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210215024555/https://monasteri-subiaco.it/en |date=2021-02-15 }} {{In lang|en}}</text>
      <sha1>77rjoakdz3pzpz3j7iaykkp4amybune</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hangganan ng Pilipinas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>309521</id>
    <revision>
      <id>2212102</id>
      <parentid>2210037</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Garvin555</username>
        <id>161817</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga hangganan sa dagat */ Nagdagdag ng mga link</comment>
      <origin>2212102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7641" sha1="onl4z5h2qex2b58xmd5097shociqhay" xml:space="preserve">[[Talaksan:Ph_Territorial_Map.png|thumb| Mapa ng lawak ng teritoryo na inaangkin ng Pilipinas]]
[[Talaksan:Rp-map.png|thumb|Karaniwang mapa ng Pilipinas]]
Bilang isang [[arkipelago]], ang [[Pilipinas]] ay walang kabahaging mga hangganan sa kalupaan ng anumang bansa, ngunit  maliban ito sa pag-aangkin sa isang malaking piraso ng lupa sa [[Malaysia]] bilang resulta ng [[North Borneo Dispute|pagtatalo sa teritoryo nito sa silangang bahagi]] ng estado ng [[Sabah]] .

Ang mga hangganan sa dagat ng bansa ay naging kumplikado dahil sa [[Alitan ng South China Sea|pagtatalo sa Dagat Timog Tsina]] at ang kawalan ng anumang konkretong kasunduan sa paghihigpit ng mga hangganan sa pagitan ng bansang [[Palau]].

== Mga hangganan sa dagat ==
[[Talaksan:75967 South-China-Sea-1.jpg|thumb|Mapa ng mga inaangking teritoryo sa Dagat Timog Tsina ng bawat bansa sa rehiyon.]]
Ang Pilipinas ay mayroong sari-saring anyong tubig na nakapalibot sa bansa. Matatagpuan sa kanluran nito ang [[Dagat Timog Tsina]]. Sa silangan ay ang [[Karagatang Pasipiko]] kung saan matatagpuan din dito ang mga maliliit na islang-bansa tulad ng [[Palau]] at [[Guam]]. Sa timog ay ang [[Dagat Sulawesi]] at [[Dagat Sulu]]. Sa hilaga ay ang Bashi channel. Saklaw ng Pilipinas ang 1,850 km lawak ng mga katubigan mula sa hilagang teritoryo nito hanggang sa timog. Ang arkipelago ay may layong 800 km mula sa kontinenteng [[Asya]]. Ang kabuuang haba ng baybayin ng dagat ay 36,289 km.&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html The Philippinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150719222229/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html |date=2015-07-19 }}: [Ingles]: [[http://web.archive.org/web/20190411085457/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html Sininop] noong Abril 11, 2019] // The World Factbook. - Washington DC. : [[Pangunahing Ahensiya ng Kaalaman|Central Intelligence Agency]], 2017. - 5 Abril. - Nakuha noong: Pebrero 21, 2019. - ISSN 1553-8133.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Atlas of the world / head. ed. IS Rudenko; head ed. VV Radchenko; resp. ed. OV Vakulenko. - 2005. - 336 с. - &lt;nowiki&gt;ISBN 9666315467&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;

Ayon sa [[United Nations Convention on the Law of the Sea|''United Nations Convention on the Law of the Sea'']] (UNCLOS) noong 1982, ang pagpapalawak ng mga teritoryal na tubig ng bansa ay itinatag sa 100 milyang nautikal mula sa mga baybayin ng islang inaangkin sa isang tuwid na linya. Ang mga limitasyon ay tinukoy rin ng isang kontrata noong 1898, na sumasaklaw rin sa Dagat Timog Tsina noong huling bahagi ng 1970 sa layong 285 nm.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://www.un.org/Depts/los/convention_agreements/texts/unclos/part6.htm Part II] // [[United Nations Convention on the Law of the Sea]]. — New York : [[United Nations]]. — Nakuha noong 21 Pebrero 2017 &lt;/ref&gt; Ang [[Exclusive economic zone|''exclusive economic zone'']] ay itinakda sa distansya na 200 milyang nautikal (370.4 km) mula sa baybayin. Ang [[Kalapagang kontinental|''continental shelf'']] sa ilalim ay posibleng mapagagamitan at makuhanan ng mga [[likas na yaman]].&lt;ref&gt;[http://www.un.org/Depts/los/convention_agreements/texts/unclos/part6.htm Part VI] // [[United Nations Convention on the Law of the Sea]]. — New York : [[United Nations]]. — Nakuha noong 21 Pebrero 2017 &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ang sumusunod ay ang mga bansang kabahagi ng Pilpinas sa mga hangganan nito sa dagat.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left; font-size:95%;&quot;
!Bansa
! Mga tala
|-
|{{Flag|China}}
| Ang Pilipinas ay may kabahaging hangganan sa [[Dagat Timog Tsina]] bagaman ang lawak ng hangganan ay pinagtatalunan ng dalawang bansa.&lt;ref&gt;Shen, Wenwen (Marso 1, 2012). &quot;[http://www.eu-asiacentre.eu/pub_details.php?pub_id=46 China and its Neighbours: troubled relations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101064102/http://www.eu-asiacentre.eu/pub_details.php?pub_id=46 |date=2020-11-01 }}&quot;. EU-Asia Centre. Nakuha noong Nobyembre 30, 2017&lt;/ref&gt;
|-
|{{Flag|Japan}}&lt;ref&gt;&quot;[https://2009-2017.state.gov/documents/organization/58379.pdf Limits in the Seas No. 128 Maritime Boundaries of the World]&quot; (PDF). Bureau of Oceans and International Environmental and Scientific Affairs. Nakuha noong Nobyembre 30, 2017&lt;/ref&gt;
|
|-
|{{Flag|Indonesia}}
|
|-
|{{Flag|Malaysia}}
|
|-
|{{Flag|Palau}}
| Ang eksaktong hangganan sa pagitan ng Palau at Pilipinas ay nananatiling tukoy pa sa mga delimitasyon na pag-uusap. Ang pangwakas na kasunduan ay hindi pa nagiging epektibo patungkol sa isyu.&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20160203130046/http://www.sunstar.com.ph/davao/local-news/2012/01/25/palau-president-appeals-aquino-keep-embassy-202362 Palau president appeals to President Noynoy Aquino to keep embassy]&quot;. Sun.Star. Enero 25, 2012. Nakuha mula sa [http://www.sunstar.com.ph/davao/local-news/2012/01/25/palau-president-appeals-aquino-keep-embassy-202362 orihinal] noong Pebrero 3, 2016. Nakuha noong Hunyo 2, 2012&lt;/ref&gt;  Ang dalawang bansa ay nagbabahagi ng mga hangganan sa dagat ng Palau na matatagpuan sa timog-silangan ng Pilipinas.&lt;ref&gt;Tan, Kimberly Jane (Hunyo 22, 2008).

[[Talaksan:Ph_locator_batanes_batan.png|thumb|alt=Batanes islands map|Batanes islands]]
==&lt;Batanes Islands makamit sa Taiwan&gt;== Ang Batanes ay ang pinakahilagang lalawigan ng Pilipinas. Ang kasaysayan, relihiyon, at ugnayan nito sa Taiwan ay may malalim na koneksyon sa kultura ng mga Ivatan.1. Batanes at Kasaysayan (History)Mga Unang Tao: Ang mga ninuno ng mga Ivatan ay nagmula sa mga Austronesian na lumipat sa isla 4,000 taon na ang nakalilipas. Sila ay kilala sa pagiging magsasaka at maglalayag at nabuhay sa mga kuta sa bundok na tinatawag na idjang.Pananakop ng Espanyol: Noong 1783, opisyal na isinama ng pamahalaang Espanyol ang Batanes sa teritoryo ng Pilipinas. Sapilitang pinatira ng mga Espanyol ang mga katutubo sa mga kapatagan upang madali silang maturuan at mabinyagan.2. RelihiyonKatolisismo: Karamihan sa mga Ivatan ay mga Katoliko. Ang pananampalataya ay dinala ng mga misyonerong Dominiko noong ika-17 siglo.Epekto sa Lipunan: Naging sentro ng kultura at komunidad ang mga bato at simbahang ipinatayo ng mga prayle, kung saan ang Immaculate Conception ang pangunahing patron ng lalawigan. May mga bakas pa rin ng tradisyunal na paniniwala sa mga espiritu (anyitu).3. Relasyon ng Pilipinas at TaiwanKoneksyong Austronesian: Bago pa ang modernong kasaysayan, ang dalawang lugar ay konektado na sa pamamagitan ng sinaunang &quot;Maritime Jade Road&quot;. Ayon sa mga pag-aaral, ang mga katutubo ng Taiwan at ang mga unang Pilipino ay iisang lahi na nagmula sa Taiwan libu-libong taon na ang nakalilipas.Ugnayan sa Batanes: Ang Batanes ay ilang kilometro lamang ang layo sa Taiwan. Dahil dito, may malapit na pagkakatulad ang wika at kultura ng mga Ivatan sa Tao (Yami) indigenous tribes ng Taiwan.Modernong Relasyon: Bagama't pormal na tinapos ng Pilipinas ang diplomatikong relasyon sa Taiwan noong 1975 (dahil sa One China Policy), nananatili ang matibay na ugnayan sa ekonomiya, turismo, at paggawa.Seguridad: Ang hilagang Luzon, lalo na ang mga lugar na malapit sa Taiwan, ay nagiging mahalagang lokasyon para sa pagpapanatili ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon.[[Batanes]][[Pilipinas]][[Taiwan]] &quot;[http://www.gmanetwork.com/news/news/content/108510/rp-talks-with-palau-indonesia-over-maritime-issues/story/ RP talks with Palau, Indonesia over maritime issues]&quot;. ''GMA News''. Nakuha noong Nobyembre  30, 2017&lt;/ref&gt;
|-
|{{Flag|Taiwan}} (Republika ng Tsina)
|Kabahagi ng Pilipinas sa Bashi Channel.
|-
|{{Flag|Vietnam}}
|
|}

== Mga Sanggunian ==
[[Kategorya:Mga hangganan ayon sa bansa]]</text>
      <sha1>onl4z5h2qex2b58xmd5097shociqhay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Condofuri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>312353</id>
    <revision>
      <id>2212137</id>
      <parentid>2083844</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:51:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1922" sha1="mkbtngxxnorpwqojdq5vdfbn5hzlkpr" xml:space="preserve">{{Infobox Commune Italya|name=Condofuri|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Regio de Calabria|Regio de Calabria]] (RC)|website={{official website|http://www.comunedicondofuri.it}}|area_code=0965|postal_code=89030|day=|saint=|elevation_m=339|elevation_footnotes=|population_demonym=condofuresi|population_footnotes=&lt;ref name=&quot;istat&quot;&gt;All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])&lt;/ref&gt;|area_total_km2=58.5|area_footnotes=|mayor=Tommaso Iaria|mayor_party=Rilanciamo Condofuri-Tommaso Iaria sindaco|frazioni=[[Amendolea]], Bandiera, Barone, Carcara, [[Gallicianò]], Grotte, Lapsè, Limmara, Lugarà, Mangani, Muccari, Palermo, Plembaci, Rodì, Rossetta, San Carlo, Santa Lucia, Schiavo, Stazione|region=[[Calabria]]|official_name=Comune di Condofuri|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|38|0|N|15|52|E|type:city(5,076)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=bottom|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=condofuri-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Condofuri144.jpg|native_name={{native name|el|Κοντοχώρι/Kontochóri}}|footnotes=}}

Ang '''Condofuri''' ({{Lang-el|Κοντοχώρι}}) ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Regio de Calabria]] sa [[Italya]]nong rehiyon ng [[Calabria]], na matatagpuan mga {{Convert|120|km|mi}} timog-kanluran ng [[Catanzaro]] at mga {{Convert|38|km|mi}} timog-silangan ng [[Regio de Calabria]].

Ang hangganan ng Condofuri ay sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bova, Calabria|Bova]], [[Bova Marina]], [[Roccaforte del Greco]], [[Roghudi]], at [[San Lorenzo, Calabria|San Lorenzo]].

==Mga sanggunian==
&lt;references /&gt;

== Mga panlabas na link ==

* [https://web.archive.org/web/20150918202414/http://www.comunedicondofuri.it/ Opisyal na website]
{{Kalakhang Lungsod ng Regio de Calabria}}</text>
      <sha1>mkbtngxxnorpwqojdq5vdfbn5hzlkpr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gallinaro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>314033</id>
    <revision>
      <id>2212208</id>
      <parentid>2006128</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4043" sha1="5fdyh5bzzmgjlz4lwlrmjjbtwdbw6qp" xml:space="preserve">{{Infobox Commune Italya|name=Gallinaro|province=[[lalawigan ng Frosinone|Frosinone]] (FR)|website={{official website|http://www.comune.gallinaro.fr.it/}}|area_code=0776|postal_code=03040|day=|saint=San Gerardo|elevation_m=558|elevation_footnotes=|population_demonym=Gallinaresi|population_footnotes=&lt;ref name=&quot;istat&quot;&gt;All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].&lt;/ref&gt;|area_total_km2=17.6|area_footnotes=|mayor=Mario Piselli|mayor_party=|frazioni=|region=[[Lazio]]|official_name=Comune di Gallinaro|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|40|N|13|48|E|type:city(1,251)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=Gallinaro sa loob ng Lalawigan ng Frosinone|map_alt=|image_map=Map of comune of Gallinaro (province of Frosinone, region Lazio, Italy).svg|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|native_name=|footnotes=}}

Ang '''Gallinaro''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa lalawigan ng [[Lalawigan ng Frosinone|Frosinone]], rehiyon ng [[Lazio]], gitnang [[Italya]][[Italya|.]] Ito ay humigit-kumulang {{Convert|110|km|mi}} silangan ng [[Roma]] at mga {{Convert|40|km|mi}} silangan ng [[Frosinone]].

== Heograpiya ==
Matatagpuan ang Gallinaro sa [[Lambak Comino]] at tinatawid ng Rio Mollo, isang tributaryong ilog ng [[Ilog Melfa|Melfa]]. Ito ay hangganan ng mga munisipalidad ng [[Alvito, Lazio|Alvito]], [[Atina, Lazio|Atina]], [[Picinisco]], [[San Donato Val di Comino]], at [[Settefrati]]. Ang bayan ay {{Convert|21|km|mi}} mula sa [[Sora, Lazio|Sora]], {{Convert|25|km|mi}} mula sa [[Cassino]], {{Convert|48|km|mi}} mula sa [[Frosinone]] at {{Convert|138|km|mi}} mula sa [[Roma]].

== Kasaysayan ==
Ang bayan ay unang nabanggit noong 1023, marahil ay itinatag ng mga bilang ng [[Sora, Lazio|Sora]]. Noong 1067 naging pag-aari ito ng mga konde ng [[Aquino, Italya|Aquino]]. Ang santuwaryo ng St. Gerard ay itinayo noong ika-13 siglo.&lt;ref&gt;{{in lang|it}} [http://www.comune.gallinaro.fr.it/storia.htm History of Gallinaro (municipal website)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090807074138/http://www.comune.gallinaro.fr.it/storia.htm |date=2009-08-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{in lang|it}} [http://www.prolocogallinaro.it/gallinaro.php History of Gallinaro (office of tourism)] {{webarchive|url=https://archive.today/20140117145646/http://www.prolocogallinaro.it/gallinaro.php|date=2014-01-17}}&lt;/ref&gt;

== Mga pangunahing tanawin ==

* Lumang bayan&lt;ref&gt;{{in lang|it}} [http://www.comune.gallinaro.fr.it/percorsostorico.htm Old town of Gallinaro (municipal website)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825085742/http://www.comune.gallinaro.fr.it/percorsostorico.htm |date=2010-08-25 }}&lt;/ref&gt;
* Santuwaryo ni San Gerardo (ika-12 siglo)&lt;ref&gt;{{in lang|it}} [http://www.comune.gallinaro.fr.it/santuario.htm St. Gerard Sanctuary (municipal website)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130113045351/http://www.comune.gallinaro.fr.it/santuario.htm |date=2013-01-13 }}&lt;/ref&gt;
* Simbahan ni San Juan (ika-14 na siglo)&lt;ref&gt;{{in lang|it}} [http://www.comune.gallinaro.fr.it/sangiovanni.htm Church of St. John (municipal website)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720083554/http://www.comune.gallinaro.fr.it/sangiovanni.htm |date=2011-07-20 }}&lt;/ref&gt;
* Batang Hesus ng Gallinaro&lt;ref&gt;{{in lang|it}} [http://www.comune.gallinaro.fr.it/bambingesu.htm Child Jesus of Gallinaro (municipal website)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130113042845/http://www.comune.gallinaro.fr.it/bambingesu.htm |date=2013-01-13 }}&lt;/ref&gt;

== Mga mamamayan ==

* Loreto Apruzzese (1765-1833), teologo at hukom
* [[Paolo Tullio]] (1949-2015), chef, restaurateur, kritiko

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* [http://www.comune.gallinaro.fr.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}}
* [https://web.archive.org/web/20140215061719/http://www.prolocogallinaro.it/ Opisina ng Turismo ng Gallinaro] {{In lang|it}}
{{Lalawigan ng Frosinone}}</text>
      <sha1>5fdyh5bzzmgjlz4lwlrmjjbtwdbw6qp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Borbona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>314130</id>
    <revision>
      <id>2212108</id>
      <parentid>2003932</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1462" sha1="nh0g93pln2z28zk31gjc1cf2ndh3pm7" xml:space="preserve">{{Infobox Commune Italya|name=Borbona|province=[[Province of Rieti|Rieti]] (RI)|website={{official website|http://www.comune.borbona.rieti.it/}}{{dead link|date=November 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}|area_code=0746|postal_code=02010|day=|saint=|elevation_m=760|elevation_footnotes=|population_demonym=Borbontini|population_footnotes=|area_total_km2=46.5|area_footnotes=|mayor=Maria Antonietta Di Gaspare|mayor_party=|frazioni=Piedimordenti, Vallemare|region=[[Latium]]|official_name=Comune di Borbona|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|42|31|N|13|8|E|type:city(694)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Borbona-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|native_name=|footnotes=}}
Ang '''Borbona''' ay isang [[komuna]] (munisipalidaad) sa [[Lalawigan ng Rieti]] sa rehiyon ng [[Lazio]] sa gitnang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Roma]] at mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Rieti]].

Ang Borbona ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Antrodoco]], [[Cagnano Amiterno]], [[Cittareale]], [[Micigliano]], [[Montereale, Abruzzo|Montereale]], at [[Posta (RI)|Posta]].

== Mga sanggunian ==
&lt;references /&gt;

== Mga panlabas na link ==

* [https://web.archive.org/web/20121103054159/http://www.comune.borbona.rieti.it/ Opisyal na website]

{{Lalawigan ng Rieti}}</text>
      <sha1>nh0g93pln2z28zk31gjc1cf2ndh3pm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cittaducale</title>
    <ns>0</ns>
    <id>314175</id>
    <revision>
      <id>2212132</id>
      <parentid>2004925</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4134" sha1="787yxbehc8xugmzhmuba9b3zuk0xjgz" xml:space="preserve">{{Infobox Commune Italya|name=Cittaducale|province=[[lalawigan ng Rieti|Rieti]] (RI)|website={{official website|http://www.comunecittaducale.it/}}|area_code=0746|postal_code=02015|day=Agosto 19|saint=|elevation_m=481|elevation_footnotes=|population_demonym=Civitesi|population_footnotes=|area_total_km2=71.0|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=Santa Rufina, Grotti, Calcariola, Pendenza, Cesoni, Micciani|region=[[Lazio]]|official_name=Comune di Cittaducale|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|42|23|N|12|57|E|type:city(6,799)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|native_name=|footnotes=}}

Ang '''Cittaducale''' (lokal na {{Lang|it|Cieta}}) ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Rieti]] sa [[Italya]]nong rehiyon ng [[Lazio]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Roma]] at mga {{Convert|7|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Rieti]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 6,799 at may lawak na {{Convert|71.0|km2|mi2}}. Ito ay dating bahagi ng Rehiyon ng Abruzzo.&lt;ref name=&quot;istat&quot;&gt;All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].&lt;/ref&gt;

Ang munisipalidad ng Cittaducale ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga pagkakahati, pangunahin na mga nayon at nayon) ng Santa Rufina, Grotti, Calcariola, Pendenza, Cesoni, at Micciani.

Ang Cittaducale ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Borgo Velino]], [[Castel Sant'Angelo, Lazio|Castel Sant'Angelo]], [[Longone Sabino]], [[Micigliano]], [[Petrella Salto]], at [[Rieti]].

== Ebolusyong demograpiko ==
&lt;timeline&gt;
Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea  = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period   = from:0 till:7000
TimeAxis  = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from: 0 till:4396
 bar:1871 from: 0 till:4213
 bar:1881 from: 0 till:4212
 bar:1901 from: 0 till:4460
 bar:1911 from: 0 till:4616
 bar:1921 from: 0 till:4643
 bar:1931 from: 0 till:4553
 bar:1936 from: 0 till:4620
 bar:1951 from: 0 till:5301
 bar:1961 from: 0 till:4887
 bar:1971 from: 0 till:4817
 bar:1981 from: 0 till:5506
 bar:1991 from: 0 till:6434
 bar:2001 from: 0 till:6542

PlotData=

 bar:1861 at:4396 fontsize:XS text: 4396 shift:(-8,5)
 bar:1871 at:4213 fontsize:XS text: 4213 shift:(-8,5)
 bar:1881 at:4212 fontsize:XS text: 4212 shift:(-8,5)
 bar:1901 at:4460 fontsize:XS text: 4460 shift:(-8,5)
 bar:1911 at:4616 fontsize:XS text: 4616 shift:(-8,5)
 bar:1921 at:4643 fontsize:XS text: 4643 shift:(-8,5)
 bar:1931 at:4553 fontsize:XS text: 4553 shift:(-8,5)
 bar:1936 at:4620 fontsize:XS text: 4620 shift:(-8,5)
 bar:1951 at:5301 fontsize:XS text: 5301 shift:(-8,5)
 bar:1961 at:4887 fontsize:XS text: 4887 shift:(-8,5)
 bar:1971 at:4817 fontsize:XS text: 4817 shift:(-8,5)
 bar:1981 at:5506 fontsize:XS text: 5506 shift:(-8,5)
 bar:1991 at:6434 fontsize:XS text: 6434 shift:(-8,5)
 bar:2001 at:6542 fontsize:XS text: 6542 shift:(-8,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Datos mula sa ISTAT

&lt;/timeline&gt;

== Transportasyon ==
Ang Cittaducale ay may estasyon sa [[daangbakal ng Terni–Sulmona]], na may mga tren papuntang [[Terni]], [[Rieti]], at [[L'Aquila]].

== Mga sanggunian ==
&lt;references /&gt;

== Mga panlabas na link ==

* [https://web.archive.org/web/20040905160730/http://www.comunecittaducale.it/ www.comunecittaducale.it/]

{{Lalawigan ng Rieti}}</text>
      <sha1>787yxbehc8xugmzhmuba9b3zuk0xjgz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2022 sa Pilipinas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>314190</id>
    <revision>
      <id>2212214</id>
      <parentid>2193345</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:52:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Julius Santos III</username>
        <id>139725</id>
      </contributor>
      <comment>/* Palakasan */</comment>
      <origin>2212214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="161518" sha1="5uj6zs6z38q96ox16p71xlxzg4mrk12" xml:space="preserve">{{update}}
Ang '''2022 sa Pilipinas''' ay mga pangyayaring nakatakdang maganap sa Pilipinas sa taong 2022. Ang 2022 sa Pilipinas ay ang taon sa loob ng 2000 dekada, sa 21st siglo at 3rd milenyum. Matapos ang [[2021 sa Pilipinas]] at bago mag [[2023 sa Pilipinas]].

==Panunungkulan==
{{multiple image|caption_align=center|header_align=center
 | image1 = Ferdinand R. Marcos Jr (cropped portrait).jpg
 | alt1 = President Ferdinand R. Marcos Jr.
 | caption1 = {{nowrap|Ferdinand R.&lt;br /&gt;Marcos Jr.}}
 | width1 = 120
 | image2 = VPSDPortrait (cropped) (2).jpg
 | alt2 = Vice-President Sara Duterte 
 | caption2 = {{nowrap|Sara&lt;br /&gt;Duterte}}
 | width2 = 114
 | image3 = Migz Zubiri - 2021.jpg
 | alt3 = Senate President Juan Miguel Zubiri
 | caption3 = {{nowrap|Juan Miguel&lt;br /&gt;Zubiri}}
 | width3 = 121
 | image4 = Rep. Ferdinand Martin Romualdez (19th Congress).jpg
 | alt4 = House Speaker Martin Romualdez
 | caption4 = {{nowrap|Ferdinand Martin&lt;br /&gt;Romualdez}}
 | width4 = 107
 | image5 = CJ Alexander Gesmundo (2021).jpg
 | alt5 = Chief Justice Alexander Gesmundo
 | caption5 = {{nowrap|Alexander&lt;br /&gt;Gesmundo}}
 | width5 = 98
 }}
* [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]]:
** [[Rodrigo Duterte|Rodrigo R. Duterte]] ([[PDP–Laban]]) ''(hanggang Hunyo 30)''
** [[Bongbong Marcos|Ferdinand R. Marcos Jr.]] ([[Partido Federal ng Pilipinas|PFP]]) ''(simula Hunyo 30)''
* [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas|Pangalawang Pangulo]]:
** [[Leni Robredo|Leni G. Robredo]] ([[Partido Liberal (Pilipinas)|Liberal]]) ''(hanggang Hunyo 30)''
** [[Sara Duterte|Sara Z. Duterte-Carpio]] ([[Lakas–CMD]]) ''(simula Hunyo 30)''
* [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso]]:
** [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Pangulo ng Senado]]:
*** ([[Ika-18 Kongreso ng Pilipinas|ika-18]]): [[Vicente Sotto III]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) ''(hanggang Hulyo 1)''
*** ([[Ika-19 Kongreso ng Pilipinas|ika-19]]): [[Juan Miguel Zubiri|Migz Zubiri]] (''Independent'') ''(simula Hulyo 25)''
** [[Ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Ispiker ng Kapulungan]]:
*** ([[Ika-18 Kongreso ng Pilipinas|ika-18]]): [[Lord Allan Velasco]] ([[PDP–Laban]]) ''(hanggang Hulyo 1)''
*** ([[Ika-19 Kongreso ng Pilipinas|ika-19]]): [[Martin Romualdez]] ([[Lakas–CMD]]) ''(simula Hulyo 25)''
* [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]: [[Alexander Gesmundo]]
{{clear}}

==Nagpapatuloy na mga kaganapan==
* '''''Paglilitis:''' Nagpatuloy:'' [[Leila de Lima]]
* '''''Mga alitan:'''''
** Alitang Moro&lt;ref&gt;{{cite web |title=Suspected rebels kill town police chief in Philippines |url=https://apnews.com/article/police-philippines-ef66d416eafd3fde14fdba1336e2b203 |agency=[[Associated Press]] |date=2022-08-30}}&lt;/ref&gt;
** Rebelyong komunista&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rebel land mine wounds 7 soldiers in central Philippines |url=https://apnews.com/article/army-philippines-manila-land-mines-ferdinand-marcos-jr-dfe5368c95480a68958869b5a19f0325 |agency=[[Associated Press]] |date=2022-07-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=2 soldiers dead, 3 wounded in clash in central Philippines |url=https://english.news.cn/20221007/962db7dae66b4eefa30ea59b8dc34a67/c.html |publisher=Xinhua |date=2022-10-07}}&lt;/ref&gt;
** [[Kampanya laban sa iligal na droga sa Pilipinas]]
* Agawan ng teritoryo sa [[Dagat Timog Tsina]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Philippines establishes coast guard outposts in disputed sea |url=https://apnews.com/article/china-beijing-philippines-manila-493bd445e580ebb133f55ecc4c0c5403 |agency=[[Associated Press]] |date=2022-05-20}}&lt;/ref&gt;
* [[Pandemya ng COVID-19 sa Pilipinas]]

==Kaganapan==
===Pambansa===
====Enero====
* [[Enero 1]] – Magkakabisa na ang ''Batas Republika Blg. 11467'', na nagtataas ng [[excise]] [[Pagbubuwis sa Pilipinas|buwis]] sa mga produktong may alkohol, elektronikong sigarilyo, at mga produktong may heating tobacco.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/business/01/01/22/higher-taxes-on-alcohol-cigarettes-now-in-effect |title=Mas mataas na buwis sa alkohol at sigarilyo, ipinapatupad na ngayon |work=ABS-CBN News | date=Enero 1, 2022 | access-date=Enero 6, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Enero 6 – Nilagdaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Rodrigo Duterte]] bilang batas ang panukalang magbabawal sa pagkasal sa menor-de-edad, na ang lalabag ay maaaring makulong ng hanggang 12 buwan. Ilang bahagi ng batas ay magiging epektibo lang matapos ang isang taon upang makapaghanda ang mga komunidad na [[Islam sa Pilipinas|Muslim]] at katutubo.
* [[Enero 7]]:
** Sina [[Monsignor]] Lope Robredillo, Eutiquio &quot;Euly&quot; Belizar Jr., at Romeo Solidon ng [[Diyosesis ng Katoliko Romano ng Borongan]] sa [[Silangang Samar]], ay hinirang ni [[Papa Francisco]] bilang &quot;[[Chaplain ng Kanyang Kabanalan|Mga Chaplain ng Kanyang Kabanalan]]&quot;.&lt;ref&gt;Mga Pagbanggit:
* {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/01/07/22/pope-picks-3-filipino-priests-as-papal-chaplains |title=Pinili ng Papa ang 3 paring Pilipino bilang 'mga chaplain ng papa' |work=ABS CBN News |date=Enero 7, 2022 |access-date=Enero 8, 2022}}
* {{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/817511/3-borongan-diocese-priests-appointed-as-papal-chaplains/story/ |title=3 Mga paring diyosesis ng Borongan, itinalaga bilang 'mga papal chaplain' |work=Balita ng GMA |date=Enero 8, 2022 |access-date=Enero 8, 2022}}
* {{cite news |url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/pope-francis-appoints-3-borongan-priests-as-papal-chaplains/ |title=Itinalaga ni Pope Francis ang 3 paring diyosesis ng Borongan bilang 'mga papal chaplain' |work=Balita ng CBCP |date=Enero 7, 2022 |access-date=Enero 8, 2022}}
* {{cite news |last1=Patiño |first1=Ferdinand |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1164886 |title=3 Mga paring diyosesis ng Borongan, pinangalanang mga chaplain ng Papa |work=Philippine News Agency |date=Enero 8, 2022 |access-date=Enero 8, 2022}}
* {{cite news |last1=Nazario |first1=Dhel |url=https://mb.com.ph/2022/01/07/pope-appoints-3-borongan-priests-as-papal-chaplain/ |title=Itinalaga ng Papa ang 3 paring Borongan bilang mga chaplain ng papa |work=Manila Bulletin |date=Enero 7, 2022 |access-date=Enero 8, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Si Juanito Itaas, nahatulan noong 1991 kaugnay ng pagpatay kay [[United States Army]] Col. [[James N. Rowe|James Rowe]], at ang Ang &quot;pinakamatagal na nakakulong na [[bilanggong pulitikal]]&quot; ng bansa, ay pinalaya mula sa [[Bagong Bilangguan ng Bilibid]] sa utos ng [[Muntinlupa]] [[Regional Trial Court]] na nagpapahintulot sa kanya na makinabang mula sa Good Conduct Time Allowance.&lt;ref&gt;Mga Pagsipi:
* {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/01/08/22/longest-held-political-prisoner-in-ph-released |title='Pinakamatagal na nakakulong' bilanggong pulitikal sa PH Pinalaya si Juanito Itaas |work=[[ABS-CBN News]] |date=Enero 8, 2022 |access-date=Enero 8, 2022 }}
* {{cite news |last=Panaligan |first=Rey |url=https://mb.com.ph/2022/01/08/convicted-killer-of-us-army-col-rowe-released-from-nbp-on-orders-of-rtc/ |title=Pinalaya mula sa NBP ang bilanggo na nahatulang pumatay kay US Army Col. Rowe sa utos ng RTC |newspaper=[[Manila Bulletin]] |date=Enero 8, 2022 |access-date=Enero 8, 2022 }}
* {{cite news |url=https://cnnphilippines.com/news/2022/1/8/Longest-held-political-prisoner-in-PH-freed--.html |title=Pinalaya ang pinakamatagal na bilanggong pulitikal sa PH |work=[[CNN Philippines]] |date=Enero 8, 2022 |access-date=Enero 8, 2022 |archive-date=Enero 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108093602/https://cnnphilippines.com/news/2022/1/8/Longest-held-political-prisoner-in-PH-freed--.html |url-status=dead }}
* {{cite news |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1164952 |title=Itaas na nahatulang mamamatay-tao, hindi bilanggong pulitikal: NTF-ELCAC |work=[[Philippines News Agency]] |date=Enero 10, 2022 |access-date=Abril 28, 2022 }}&lt;/ref&gt;
* [[Enero 11]] – Nilagdaan ni Pangulong Duterte ang ''Republic Act No. 11643'', na nagkakaloob ng mga benepisyo sa survivorship sa lehitimong asawa at mga anak na umaasa sa mga yumaong retiradong miyembro ng [[National Prosecution Service]].&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Punzalan |first1=Jamaine |url=https://www.abs-cbn.com/news/01/13/22/benefits-for-kin-of-deceased-prosecutors-guaranteed-in-new-law |title='Mga benepisyo ng survivorship' para sa mga kamag-anak ng mga tagausig, ginagarantiyahan sa bagong batas |work=ABS CBN News |date=Enero 13, 2022 |access-date=Enero 13, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/817989/duterte-grants-survivorship-benefits-to-family-members-of-deceased-gov-t-prosecutors/story/ |title=Nagbigay si Duterte ng mga benepisyo ng survivorship sa mga miyembro ng pamilya ng mga yumaong tagausig ng gobyerno |work=GMA News |date=Enero 13, 2022 |petsa-ng-pag-access=Enero 13, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Enero 14]] – Nilagdaan ni Pangulong Duterte ang ''Republic Act Nos. 11644'' at ''11645'', na nagdedeklara ng [[Carcar]], [[Cebu]] at [[San Vicente, Ilocos Sur]] bilang heritage zone.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lalt1=Pantilanesfirst |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/818444/duterte-names-cebu-s-carcar-ilocos-sur-s-san-vicente-as-heritage-zones/story/?amp |title=Duterte pinangalanan ang Cebu's Carcar, Ilocos Sur's San Vicente=GMA2January Zones | |access-date=Enero 17, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Enero 18]]–[[Enero 19|19]] – Inaresto ng [[National Bureau of Investigation (Philippines)|National Bureau of Investigation]] ang limang suspek sa [[Banco de Oro]] [[2021 Banco de Oro hack|hacking noong 2021]], kabilang ang dalawang [[Nigerian]], sa magkahiwalay na operasyon sa [[Pampanga]] at [[Metro Manila]].&lt;ref&gt;{{cite news |first=John Eric |last=Mendoza |url=https://newsinfo.inquirer.net/1543262/nbi-arrests-2-nigerians-3-others-for-mark-nagoyo-bank-hacking/ |title=Inaresto ng NBI ang 2 Nigerian, 3 iba pa dahil sa 'Mark Nagoyo' bank hacking |work=[[Inquirer.net]] |date=Enero 21, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/metro/818919/nbi-nabs-4-persons-allegedly-behind-unauthorized-bdo-transfers/story/ |title=Nahuli ng NBI ang 4 na taong umano'y nasa likod ng mga hindi awtorisadong paglilipat ng BDO |work=[[GMA News]] |date=Enero 20, 2022 |access-date=Enero 22, 2022}}&lt;/ref&gt;

===Pebrero===
* [[Pebrero 4]]
** Pinangalanan ng [[International Astronomical Union]] ang isang asteroid na ''[[7431 Jettaguilar]]'' bilang parangal kay Jose Francisco Aguilar, isang doktor at amateur astronomer.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/02/04/22/asteroid-named-after-filipino-amateur-astronomer |title=Asteroid na ipinangalan sa amateur astronomer na Pilipino |work=[[ABS-CBN News]] |date=Pebrero 4, 2022 |access-date=Pebrero 26, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Inilagay ng [[Estados Unidos]] [[Federal Bureau of Investigation]] ang tatlong miyembro ng [[Kingdom of Jesus Christ (simbahan)|Kingdom of Jesus Christ]] sa [[most wanted list]] nito, kabilang na ang tagapagtatag nito na si [[Apollo Quiboloy]], na inakusahan ng [[sex trafficking]].&lt;ref&gt;Mga pagsipi sa listahan ng mga wanted ng FBI:
* {{cite news |last1=Francisco |first1=Carmelito |last2=Ramos |first2=Marlon |url=https://newsinfo.inquirer.net/1550481/quiboloy-on-fbis-most-wanted-list |title=Apollo Quiboloy sa listahan ng 'most wanted' ng FBI |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=Pebrero 5, 2022 |access-date=Pebrero 6, 2022}}
* {{cite news |last=Abarro |first=Mico |url=https://www.abs-cbn.com/news/02/05/22/quiboloy-placed-on-fbis-most-wanted-list |title=Quiboloy, 2 iba pa sa mga kaugnay na kaso ay inilagay sa listahan ng mga most wanted ng FBI |work=[[ABS-CBN News]] |date=Pebrero 5, 2022 |access-date=Pebrero 26, 2022}}
* {{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/820795/quiboloy-two-others-now-wanted-by-fbi/story/ |title=Quiboloy, dalawa pa ang hinahanap ngayon ng FBI |work=[[GMA News Online]] |date=Pebrero 5, 2022 |access-date=Pebrero 26, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Pebrero 18]] – Si Dr. Natividad Castro, isang tagapagtaguyod ng mga komunidad ng [[Lumad]] sa [[Mindanao]], ay inaresto ng [[Philippine National Police]] (PNP) sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan City]].&lt;ref&gt;{{cite news |last=Noriega |first=Richa |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/metro/822338/pnp-arrests-doctor-lumad-advocate-in-san-juan-city/story/ |title=Inaresto ng PNP ang doktor na lumad na abogado sa San Juan City |work=[[GMA News Online]] |date=Pebrero 18, 2022 |access-date=Pebrero 26, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Buan |first=Lian |url=https://www.rappler.com/nation/police-hold-doctor-natividad-castro-incommunicado/ |title=Dinala ng pulisya si doktor Natividad Castro sa Butuan, at hindi na siya nakakausap |work=[[Rappler]] |date=Pebrero 19, 2022 |access-date=Pebrero 26, 2022}}&lt;/ref&gt; Noong [[Hunyo 16]], ang [[Bayugan]] Iniutos ng [[Regional Trial Court]] (RTC), na ang mga kasong pagkidnap at serious illegal detention laban sa kanya ay ibinasura noong [[Marso 25]], ang muling pag-aresto sa kanya.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Navallo |first=Mike |url=https://www.abs-cbn.com/news/03/31/22/court-junks-kidnap-case-vs-community-doctor-activist |title=Ibinasura ng Korte ang kasong pagkidnap laban sa doktor-aktibista ng komunidad |work=[[ABS-CBN News]] |date=Marso 31, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Casilao |first=Joahna Lei |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/835731/court-orders-rearrest-of-dr-naty-castro-says-doj/story/ |title=Iniutos ng korte ang muling pag-aresto kay Dr. Naty Castro, ayon sa DOJ |work=[[GMA News Online]] |date=Hunyo 22, 2022 |access-date=Hunyo 25, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Pebrero 23]] – Itinalaga ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|Ang]] Anti-Terrorism Council (ATC), sa pamamagitan ng isang resolusyon na [[Enero 26]], ang 16 na organisasyon na umano'y may kaugnayan sa [[Partido Komunista ng Pilipinas|mga grupong komunista]] bilang mga terorista.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Panti |first=Llanesca |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/822790/gov-t-designates-16-organizations-linked-to-cpp-npa-ndf-as-terrorists/story/ |title=Itinalaga ng Gobyerno ang 16 na organisasyon na may kaugnayan sa CPP-NPA-NDF bilang mga terorista |work=[[GMA News Online]] |date=Pebrero 23, 2022 |access-date=Pebrero 26, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Manahan |first=Job |url=https://news.abs-cbn.com/news/02/23/22/anti-terrorism-council-tags-16-more-groups-as-terrorist |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513143658/https://news.abs-cbn.com/news/02/23/22/anti-terrorism-council-tags-16-more-groups-as-terrorist |url-status=dead |archive-date=Mayo 13, 2022 |title=Tinagurian ng konseho laban sa terorismo ang 16 na 'grupo' na umano'y may kaugnayan sa mga komunista bilang terorista |work=[[ABS-CBN News]] |petsa=Pebrero 23, 2022 |petsa-ng-pag-access=Pebrero 26, 2022}}&lt;/ref&gt;

====Marso====
* Marso 6 – Inaprubahan ni Pangulo Duterte ang panukalang magtataas sa ''age of consent'' sa bansa mula 12 tungong 16.
* Marso 26 – [[Pagputok ng Bulkang Taal ng 2020–2022]]: Itinaas ng [[Surian ng Pilipinas sa Bulkanolohiya at Sismolohiya]] (PHIVOLCS) ang estado alerto ng [[Bulkang Taal]] sa lebel 3 nang magkaroon ng maikling ''phreatomagmatic eruption'' ang naturang [[bulkan]].

====Abril====
* [[Abril 8]]:
** Nilagdaan ni Pangulong Duterte ang ''Batas Republika Blg. 11691'', na lumilikha sa Tanggapan ng mga Marshall ng Hukuman upang protektahan ang mga miyembro at tauhan ng hudikatura.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Manahan |first1=Job |url=https://www.abs-cbn.com/news/04/27/22/duterte-oks-creation-of-judiciary-marshals-office |title=Inaprubahan ni Duterte ang paglikha ng tanggapan ng mga marshal ng hudikatura |work=ABS CBN News |date=Abril 27, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Rita |first1=Joviland |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/content/829878/duterte-signs-law-creating-judiciary-marshals-office/story/ |title=Pinirmahan ni Duterte ang batas na lumilikha ng tanggapan ng mga Judiciary marshal |work=GMA News |date=Abril 27, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Pinirmahan ni Pangulong Duterte ang limang batas na nagdedeklara sa limang magkakahiwalay na lugar sa buong bansa, kabilang ang [[Mount Pulag]], [[Mount Arayat]], at [[Tirad Pass]], bilang mga protektadong tanawin.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Manahan |first1=Job |url=https://www.abs-cbn.com/news/04/30/22/duterte-oks-protected-status-for-mount-pulag-mount-arayat |title=Pinirmahan ni Duterte ang mga batas na nagdedeklara sa Mount Pulag, Mount Arayat bilang mga protektadong lugar |work=ABS CBN News |date=Abril 30, 2022 |access-date=Mayo 3, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Abril – [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022]]: Nagdulot ang [[Bagyong Agaton]] (''Tropical Storm Megi'') ng mga [[baha]] at mga [[pagguho ng lupa]].
* [[Abril 10]] – Ang ''Batas Republika Blg. 11683'' ay magiging batas na naglalayong padaliin ang pagbabago ng mga [[Munisipalidad ng Pilipinas|mga bayan]] tungo sa [[Mga Lungsod ng Pilipinas|mga lungsod]] ngunit nilagdaan ni Pangulong Duterte noong [[Abril 11]].&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |last=Bacelonia |first=Wilnard |date=Mayo 1, 2022 |title=Pinadadali ng bagong batas ang pagbabago ng mga bayan tungo sa mga lungsod |work=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1173406 |access-date=Hulyo 18, 2022}}&lt;/ref&gt; Inaamyendahan ng bagong batas sa pagiging lungsod ang Seksyon 450 ng ''Batas Republika Blg. 7160'' na kilala rin bilang ''Kodigo ng Pamahalaang Lokal ng 1991'', kung saan ang isang munisipalidad ay hindi sisingilin sa mga kinakailangan sa lupa at populasyon kung ito ay makakalikha ng hindi bababa sa 100 milyong piso para sa dalawang magkasunod na taon.&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |last=Gutierrez |first=Dennis |date=Mayo 1, 2022 |title=Naipatupad na ang batas ni Lacson na nagpapadali sa pagiging lungsod |url=https://newsinfo.inquirer.net/1590722/lacson-bill-making-cityhood-easier-becomes-law |access-date=Hulyo 18, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Abril 12]] – Inanunsyo ng Korte Suprema ang resulta ng kauna-unahang digitized at desentralisadong [[Philippine Bar Examination|mga eksaminasyon sa bar]] sa bansa. Ang 2020/2021 Bar Examinations, na tinaguriang &quot;Pinakamalaking Bar Kailanman&quot;, ay mayroong 72.28% na passing rate.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Buan |first=Lian |url=https://www.rappler.com/nation/passing-rate-bar-examations-2020-2021/ |title=Record high 72.28% ang nakapasa sa 2020/2021 'Pinakamalaking Bar Kailanman' |work=[[Rappler]] |date=Abril 12, 2022 |access-date=Abril 28, 2022 }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[Abril 13]]:
** Nilagdaan ni Pangulong Duterte ang ''Republic Act No. 11708'', na lumilikha ng [[Metropolitan Davao Development Authority]].&lt;ref&gt;{{cite news |last=Rita |first=Joviland |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/829899/duterte-oks-creation-of-metropolitan-davao-development-authority/story/ |title=Pinayagan ni Duterte ang paglikha ng Metropolitan Davao Development Authority |work=[[GMA News Online]] |date=Abril 27, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Nilagdaan ni Pangulong Duterte ang ''Republic Act No. 11709'', na nagbibigay ng tatlong-taong takdang termino para kay [[Chief of Staff of the Sandatahang Lakas ng Pilipinas|ang chief of staff]] at iba pang mahahalagang opisyal ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]].&lt;ref&gt;{{cite news |last=Panti |first=Llanesca |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/831829/duterte-signs-law-granting-fixed-three-year-term-for-top-military-officials/story/ |title=Pinirmahan ni Duterte ang batas na nagbibigay ng takdang tatlong-taong termino para sa mga matataas na opisyal ng militar |work=[[GMA News Online]] |date=Mayo 16, 2022 |access-date=Hunyo 2, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Abril 26]] – Itinanggi ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] nang may pinal na pagtanggi ang lahat ng mosyon para sa muling pagsasaalang-alang sa desisyon nito noong [[Disyembre 7]], 2021 na humahamon sa [[Batas Laban sa Terorismo ng 2020]] (''Batas Republika Blg. 11479'') na ideklara itong labag sa konstitusyon,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Navallo |first=Mike |url=https://news.abs-cbn.com/news/04/26/22/its-final-sc-affirms-anti-terror-law-ruling |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426104549/https://news.abs-cbn.com/news/04/26/22/its-final-sc-affirms-anti-terror-law-ruling |url-status=dead |archive-date=Abril 26, 2022 |title=Pinili na: Pinagtibay ng Korte Suprema ang desisyon ng Batas Laban sa Terorismo |work=[[ABS-CBN News]] |date=Abril 26, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}&lt;/ref&gt; dahil sa kakulangan ng mahahalagang isyu at argumentong itinaas ng mga petitioner.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Panaligan |first=Rey |url=https://mb.com.ph/2022/04/26/sc-rules-with-finality-on-constitutionality-of-almost-all-provisions-in-anti-terror-law/ |title=Nagpasya ang SC na may pinalidad sa konstitusyonalidad ng halos lahat ng probisyon sa batas kontra-terorismo |newspaper=[[Manila Bulletin]] |date=Abril 26, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Abril 27]]:
** Ang Korte Suprema, sa pamamagitan ng isang desisyon na nagpapatibay sa desisyon noong 2011 ng [[Pasig]] [[Regional Trial Court]], [[Fort Bonifacio boundary dispute|idineklara]] na ang [[Bonifacio Global City]] complex, kasama ang [[Embo (mga barangay)|ilang nakapalibot na barangay]] ng [[Makati]], ay pagmamay-ari ng [[Taguig]].&lt;ref&gt;{{cite news |last=Panaligan |first=Rey |title=Pinagtibay ng SC ang desisyon ng RTC para sa Taguig City sa alitan sa teritoryo sa Makati City |url=https://mb.com.ph/2022/04/27/sc-affirms-rtc-ruling-for-taguig-city-in-territorial-dispute-with-makati-city/ |newspaper=[[Manila Bulletin]] |date=Abril 27, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |last=Hachero |first=Ashzel |date=Abril 29, 2022 |title=Iaapela ng Makati City ang desisyon sa BGC at Fort Boni |newspaper=[[Malaya (pahayagan)|Malaya Business Insight]] |url=https://malaya.com.ph/news_news/makati-city-to-appeal-ruling-on-bgc-fort-boni/ |access-date=Hulyo 4, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Pinasinayaan ang [[Listahan ng mga tulay sa Pilipinas|Ang pinakamahabang tulay sa bansa]] na nagdurugtong sa [[Cebu City]] at [[Cordova, Cebu]], bahagi ng proyektong [[Cebu–Cordova Link Expressway]].&lt;ref&gt;Mga Pagbanggit sa CCLEx:
* {{cite news |last=Lorenciana |first=Carlo |title=Pangungunahan ni PRRD ang pagbubukas ng 'iconic bridge' ng Cebu |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1172565 |work=[[Philippine News Agency]] |date=Abril 20, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}
* {{cite news |title=Pinasinayaan ang ikatlong tulay ng Cebu na CCLEX |url=https://newsinfo.inquirer.net/1588913/cebus-third-bridge-cclex-inaugurated/ |work=[[Inquirer.net]] |date=Abril 27, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}
* {{cite news |title=Pinasinayaan ni Duterte ang proyektong CCLEX |url=https://www.sunstar.com.ph/article/1927527/cebu/local-news/president-rodrigo-duterte-inaugurates-cclex-project |work=[[SunStar]]|date=Abril 27, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}&lt;/ref&gt;

====Mayo====
* Mayo 9 – Idinaos ang pangkalahatang halalan sa bansa.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Why the 2022 Philippines election is so significant |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/5/8/why-the-2022-philippines-election-is-so-significant |access-date=2023-01-08 |publisher=Al Jazeera |date=2022-05-08}}&lt;/ref&gt; [[Halalang pampanguluhan sa Pilipinas, 2022|Nahalal]] sina dating [[Senado ng Pilipinas|Senador]] [[Bongbong Marcos]] at alkalde ng [[Lungsod Davao]] [[Sara Duterte]] bilang [[Pangulo ng Pilipinas|pangulo]] at [[Pangalawang pangulo ng Pilipinas|pangalawang pangulo]]; sa mga posisyon sa lehislatura ay [[Halalan para sa Senado ng Pilipinas, 2022|ang labindalawang mga senador]] sa pangunguna ni [[Robin Padilla]], at 55 mga ''party-list'' kung saan ang ACT-CIS Partylist ay nakakuha ng pinakamaraming puwesto.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Congress proclaims Marcos, Duterte in record time |url=https://www.rappler.com/nation/elections/congress-proclaims-marcos-jr-president-sara-duterte-vice-president-2022/ |access-date=2023-01-08 |publisher=[[Rappler]] |date=2022-05-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Comelec proclaims 12 new senators |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1174805 |access-date=2023-01-08 |publisher=[[Philippine News Agency]] |date=2022-05-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Comelec proclaims 55 party-list groups to form part of the 19th Congress |url=https://www.philstar.com/headlines/2022/05/26/2183891/comelec-proclaims-55-party-list-groups-form-part-19th-congress/ |access-date=2023-01-08 |publisher=[[The Philippine Star|Philstar.com]] |date=2022-05-26}}&lt;/ref&gt;
* Mayo 23 – Isang ''high-speed craft'' na may lulang 134-katao ang nasunog sa dagat na sakop ng [[Real, Quezon]], pito ang nasawi at 23 pa ang nasaktan.

====Hunyo====
* Hunyo 5 – Itinaas ng PHIVOLCS ang estado alerto ng [[Bulkang Bulusan]] sa lebel 1 nang makaranas ng ''phreatic eruption'' ang naturang [[bulkan]].
* Hunyo 29 – Pinagtibay ng [[Komisyon sa mga Panagot at Palitan]] ang naunang apelang ipawalang-bisa ang lisensya sa operasyon ng ''online news website'' na [[Rappler]] dahil sa paglabag sa [[Saligang Batas ng Pilipinas|konstitusyonal]] na mga ''foreign equity restrictions'' sa pagmamay-ari ng mass media, samakatuwid, nag-uutos sa pagpapasara sa websayt. Sinabi ng Rappler ''co-founder'' at ginawaran ng ''2021 Nobel Peace Prize'' na si [[Maria Ressa]] na ia-apela nila ang naturang desisyon sa hukuman.
* Hunyo 30 – [[Inagurasyon ni Bongbong Marcos|Nanumpa]] si [[Bongbong Marcos]] bilang ika-17 [[Pangulo ng Pilipinas]].

====Hulyo====
* Hulyo 24 – Tatlo, kabilang ang dating alkalde ng [[Lamitan, Basilan]], ang napatay sa [[Pamamaril sa Pamantasang Ateneo de Manila|pamamaril]] sa [[Pamantasang Ateneo de Manila]] sa [[Lungsod Quezon]], [[Kalakhang Maynila]]. Naaresto ang salarin.
* Hulyo 26 – Ugnayang Pilipinas–Rusya: Inanunsyo ng [[pamahalaan ng Pilipinas]] ang pagwawakas sa [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]227-milyon na kasunduan sa pagbili ng 16 ''Mil Mi-17 military helicopters'' mula sa [[Rusya]], dahilan sa panganib na potensyal na pagpataw ng parusa ng [[Estados Unidos]] sa ilalim ng ''Countering America's Adversaries Through Sanctions Act''.
* Hulyo 27 – [[Lindol sa Luzon (2022)|Niyanig]] ng ''magnitude'' 7 na [[Talaan ng mga lindol sa Pilipinas|lindol]] ang [[Luzon]]. Natukoy ang sentro nito sa hilagang-kanluran ng [[Tayum, Abra]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Magnitude 7 quake jolts Abra, felt in Metro Manila |url=https://news.abs-cbn.com/news/07/27/22/magnitude-7-quake-hits-abra-felt-in-metro-manila |publisher=[[ABS-CBN News]] |date=2022-07-27 |access-date=2023-01-06}}&lt;/ref&gt;
* Hunyo 29 – [[Pagsiklab ng monkeypox sa Pilipinas ng 2022]]: Iniulat ng bansa ang kauna-unahan nitong kaso ng [[monkeypox]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Philippines detects first monkeypox case |url=https://news.abs-cbn.com/news/07/29/22/philippines-confirms-first-monkeypox-case |publisher=[[ABS-CBN News]] |date=2022-07-29 |access-date=2023-01-06}}&lt;/ref&gt;

====Agosto====
* [[Agosto 9]]:
** Inanunsyo ng [[Philippine Space Agency]] at [[STAMINA4Space]] na ang mga cube satellite na gawa ng mga Pilipino na Maya-3 at Maya-4 ay muling pumasok sa [[atmospera ng Daigdig]] noong [[Agosto 4]] at [[Agosto 8|8]], ayon sa pagkakabanggit, na nagtapos sa kanilang mga misyon pagkatapos ng sampung buwan sa orbit.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2022/8/10/Two-Filipino-made-cube-satellites-return-to-earth.html |title=Dalawang cube satellite na gawa ng mga Pilipino ang bumalik sa Daigdig |work=[[CNN Philippines]] |date=Agosto 10, 2022 |access-date=Agosto 10, 2022 |archive-date=Agosto 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220822005157/https://www.cnnphilippines.com/news/2022/8/10/Two-Filipino-made-cube-satellites-return-to-earth.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Nazario |first1=Dhel |url=https://mb.com.ph/2022/08/09/first-locally-built-ph-cubesats-maya-3-maya-4-end-mission-philsa/ |title=Unang CubeSats na gawa ng unibersidad sa Pilipinas, tinapos ng Maya-3 at Maya-4 ang misyon – PhilSA |newspaper=[[Manila Bulletin]] |date=Agosto 9, 2022 |access-date=Agosto 10, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Si Angelo Karlo Guillen, isang abogado ng karapatang pantao na nakaligtas isang tangkang pagpatay noong Marso 2021, ang nagwagi ng 2022 Roger N. Baldwin Medal of Liberty.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/08/10/22/filipino-rights-lawyer-wins-baldwin-medal-of-liberty |title=Ang abogadong Pilipino na nakaligtas sa pagpatay ay nagwagi ng Baldwin Medal of Liberty |work=ABS CBN News | date=Agosto 10, 2022 | access-date=Agosto 10, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2022/8/9/filipino-lawyer-angelo-guillen-human-rights-award.html |title=Nanalo ng internasyonal na parangal ang abogadong Pilipino para sa pagtatanggol sa karapatang pantao |work=CNN Philippines |date=Agosto 9, 2022 |access-date=Agosto 10, 2022 |archive-date=Agosto 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810022841/https://www.cnnphilippines.com/news/2022/8/9/filipino-lawyer-angelo-guillen-human-rights-award.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Gavilan |first1=Jodesz |url=https://www.rappler.com/nation/filipino-human-rights-lawyer-angelo-karlo-guillen-wins-roger-baldwin-medal-liberty-2022/ |title=Abogado na nakaligtas sa tangkang pagpatay sa Iloilo, nanalo ng parangal sa karapatang pantao |work=Rappler |date=Agosto 9, 2022 |access-date=Agosto 10, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mangaluz |first1=Jean |url=https://newsinfo.inquirer.net/1643527/rights-lawyer-who-survived-attack-in-iloilo-awarded-baldwin-medal-of-liberty |title=Iginawad sa abogado ng karapatan na nakaligtas sa pag-atake sa Iloilo ang Baldwin Medal of Liberty |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Agosto 9, 2022 |access-date=Agosto 10, 2022}}&lt;/ref&gt;{{Kahalagahan inline|petsa=Hulyo 2023}}
* [[Agosto 10]] – Inanunsyo ng [[University of the Philippines Visayas Tacloban College]] ang unang pagkakatagpo ng [[Philippine tarsier]] sa [[Tacloban]].&lt;ref&gt;Mga Pagbanggit:
* {{cite news |last=Cabato |first=Luisa |url=https://mb.com.ph/2022/08/10/first-sighting-of-ph-tarsier-in-tacloban-city-announced/ |title=Unang pagkakatagpo ng PH tarsier sa Tacloban City inanunsyo |newspaper=[[Manila Bulletin]] |petsa=Agosto 10, 2022 |access-date=Agosto 11, 2022 }}
* {{cite news |last=Locus |first=Sundy |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/841176/philippine-tarsier-spotted-in-tacloban-city-for-the-first-time/story/ |title=Namataan ang tarsier ng Pilipinas sa Lungsod ng Tacloban sa unang pagkakataon |work=[[GMA News Online]] |date=Agosto 11, 2022 |access-date=Agosto 11, 2022 }}
* {{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/regional/2022/8/10/tarsier-presence-recorded-Tacloban-City.html |title=Naitala ang presensya ng tarsier sa Lungsod ng Tacloban sa unang pagkakataon |work=[[CNN Philippines]] |date=Agosto 10, 2022 |access-date=Agosto 10, 2022 |archive-date=Agosto 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810173834/https://www.cnnphilippines.com/regional/2022/8/10/tarsier-presence-recorded-Tacloban-City.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Agosto 15]]:
** Kinasuhan ng Kagawaran ng Hustisya ang 16 na indibidwal, kabilang ang apat na [[Rural Missionaries of the Philippines]] madre, sa harap ng [[Iligan]] [[Regional Trial Court]], para sa mga paratang ng [[Anti-Money Laundering Council (Philippines)#Mga Batas at Panuntunan na Sumasaklaw sa AMLC|pagpopondo]] sa kilusang komunista.&lt;ref&gt;Mga Pagbanggit:
* {{cite news |last=Gavilan |first=Jodesz |url=https://www.rappler.com/nation/doj-charges-rural-missionaries-philippines-non-bailable-terror-financing/ |title=Kinasuhan ng DOJ ang mga miyembro ng relihiyosong grupo ng pagpopondo ng terorismo |work=[[Rappler]] |date=Agosto 15, 2022 |access-date=Agosto 15, 2022 }}
* {{cite news |last=Navallo |first=Mike |url=https://news.abs-cbn.com/news/08/15/22/nuns-among-16-charged-with-terrorism-financing |title=Madre kabilang sa 16 na kinasuhan ng pagpopondo ng terorismo |work=[[ABS-CBN News]] |date=Agosto 15, 2022 |access-date=Agosto 16, 2022 |archive-date=Agosto 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816014141/https://news.abs-cbn.com/news/08/15/22/nuns-among-16-charged-with-terrorism-financing |url-status=dead }}
* {{cite news |last=Ragasa |first=Faith Yuen Wei |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2022/8/16/DOJ-charges-16-including-nuns-CPP-NPA-funding.html |title=Kasuhan ng DOJ ang 4 na madre at 12 iba pa dahil sa umano'y pagpopondo sa CPP-NPA |work=[[CNN Philippines]] |date=Agosto 16, 2022 |access-date=Agosto 16, 2022 |archive-date=Agosto 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816014141/https://www.cnnphilippines.com/news/2022/8/16/DOJ-charges-16-including-nuns-CPP-NPA-funding.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
** [[Colegio de San Lorenzo]] sa [[Lungsod ng Quezon]] ay nag-anunsyo ng pagtigil ng operasyon pagsapit ng Setyembre, dahil sa mga problemang pinansyal [[Epekto ng pandemya ng COVID-19|dahil sa pandemya]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/metro/841686/colegio-de-san-lorenzo-in-qc-announces-closure/story/ |title=Colegio de San Lorenzo sa QC ay nag-anunsyo ng pagsasara |work=[[GMA News Online]] |date=Agosto 16, 2022 |access-date=Agosto 16, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2022/8/15/Colegio-De-San-Lorenzo-closes.html |title=Nagsara ang Colegio De San Lorenzo dahil sa mga isyung pinansyal |work=[[CNN Philippines]] |date=Agosto 15, 2022 |access-date=Agosto 16, 2022 |archive-date=Agosto 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816014141/https://www.cnnphilippines.com/news/2022/8/15/Colegio-De-San-Lorenzo-closes.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Agosto 16]] – Ang [[World Stroke Organization]] (WSO) ay nagbigay-pugay sa ilang ospital sa Pilipinas dahil sa kanilang kahanga-hangang pagganap sa pagbibigay ng de-kalidad na serbisyong medikal.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Noriega |first1=Richa |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/841801/philippine-hospitals-recognized-by-global-health-organizations/story/ |title=Kinilala ang mga ospital sa Pilipinas ng mga pandaigdigang organisasyong pangkalusugan |work=GMA News |date=Agosto 16, 2022 |access-date=Agosto 21, 2022}}&lt;/ref&gt;{{Importance inline|date=Agosto 2023}}
* [[Agosto 18]] – Inilunsad ng [[Japan International Cooperation Agency]] (JICA) ang isang digital na aklat-aralin sa matematika na nakasulat sa wikang Bisaya, sa pagsisikap na mapabuti kung paano itinuturo ang asignaturang ito sa bansa.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/08/18/22/digital-math-textbook-in-visayan-language-launched |title=Inilunsad ang digital na aklat-aralin sa matematika sa wikang Bisaya upang tulungan ang mga estudyanteng Pilipino |work=ABS CBN News | date=Agosto 18, 2022 | access-date=Agosto 21, 2022}}&lt;/ref&gt;{{Importance inline|date=Agosto 2023}}
* [[Agosto 21]] – Ang abogado ng karapatang pantao na si [[Chel Diokno]] ay nahalal bilang bagong tagapangulo ng [[Bantayog ng mga Bayani]] Foundation, isang grupong nagtataguyod ng kalayaan, katarungan at demokrasya, at nagbibigay-pugay sa mga bayani ng [[Batas Militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|mga taon ng batas militar]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://newsinfo.inquirer.net/1655438/chel-diokno-named-chair-of-bantayog-ng-mga-bayani-foundation |title=Si Chel Diokno ay itinalagang tagapangulo ng Bantayog ng mga Bayani Foundation |newspaper=Philippine Daily Inquirer | date=Agosto 30, 2022 | access-date=Agosto 31, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mateo |first1=Janvic |url=https://www.philstar.com/nation/2022/08/31/2206219/diokno-named-bantayanog-chairperson |title=Hinirang si Diokno bilang tagapangulo ng Bantayog |work=The Philippine Star |date=Agosto 31, 2022 |access-date=Agosto 31, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Agosto 22 – Muling nagbukás ang mga paaralan sa bansa para sa mga klaseng personal pagkatapos ng dalawang taóng pagkakasara dahil sa [[pandemya]].
* [[Agosto 23]]–[[Agosto 24|24]] – [[Bagyong Ma-on|Malakas na Bagyong Ma-on (''Florita'')]] ang tumama sa hilagang [[Luzon]],&lt;ref&gt;Mga Pagbanggit:
* {{cite news |last=Caliwan |first=Christopher Lloyd |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1181944 |title='Florita' ay tumama sa Isabela; lalabas ng PAR sa Miyerkules |work=[[Philippine News Agency]] |date=Agosto 23, 2022 |access-date=Agosto 4, 2023}}
* {{cite news |url=https://www.philstar.com/headlines/2022/08/24/2204792/florita-exits-par-11-areas-still-under-signal-no-1/ |title=Lalabas ng Florita ang PAR; 11 lugar pa rin ang nasa ilalim ng Signal No. 1 |work=[[Philstar.com]] |date=Agosto 24, 2022 |access-date=Agosto 4, 2023}}&lt;/ref&gt; na nakakaapekto sa isla na may naiulat na pinsala na aabot sa [[Philippine peso|₱]]1.7 bilyon.{{efn|'''Malakas na Bagyong ''Florita''''':
* Mga Pagkamatay: 3&lt;ref name=&quot;cp826&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2022/8/26/Florita-infrastructure-agriculture-damage.html |title='Florita' pinsala sa mga pananim na tinatayang nasa ₱19M, imprastraktura sa ₱33M |work=[[CNN Philippines]] |date=Agosto 26, 2022 |access-date=Agosto 4, 2023 |archive-date=Agosto 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230805100907/https://www.cnnphilippines.com/news/2022/8/26/Florita-infrastructure-agriculture-damage.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;st830&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.philstar.com/headlines/2022/08/30/2206133/florita-infra-damage-pegged-p571-million-ndrrmc/ |title='Florita' pinsala sa imprastraktura tinatayang nasa P571 milyon — NDRRMC |work=[[Philstar.com]] |date=Agosto 30, 2022 |access-date=Agosto 4, 2023}}&lt;/ref&gt;
* Mga nawalan ng tirahan: 2,213 pamilya o 7,716 katao&lt;ref&gt;{{cite news |last=Atienza |first=Kyle Aristophere |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2022/08/24/470434/storm-florita-leaves-trail-of-floods-landslides-crop-damage/ |title=Nag-iwan ng bakas ng baha, landslide, at pinsala sa pananim ang Bagyong Florita |newspaper=[[BusinessWorld]] |date=Agosto 24, 2022 |access-date=Agosto 4, 2023}}&lt;/ref&gt;
* Tinatayang nasa ₱571M (Agosto 30) ng NDRRMC ang pinsala sa imprastraktura.&lt;ref name=&quot;st830&quot; /&gt;
** Iniulat ng DA ang pinsala sa agrikultura sa ₱1.13B (Agosto 27).&lt;ref name=&quot;tm828&quot;&gt;{{cite news |last=Cariaso |first=Bella |url=https://www.manilatimes.net/2022/08/28/news/national/damage-to-agriculture-due-to-florita-rises-to-p113b/1856209/ |title=Ang pinsala sa agrikultura dahil sa 'Florita' ay umakyat sa P1.13B |newspaper=[[The Manila Times]] |date=Agosto 28, 2022 |access-date=Agosto 4, 2023}}&lt;/ref&gt;
** Ang pinsala sa imprastraktura ng [[National Irrigation Administration|NIA]] ay naiulat na nasa ₱10.85M (pagsapit ng Agosto 30).&lt;ref name=&quot;st830&quot; /&gt;
* Ang mga pinsala ay naiulat sa [[Ilocos Region]], [[Cagayan Valley]],&lt;ref name=&quot;tm828&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;st830&quot; /&gt; [[Cordillera Administrative Region|CAR]];&lt;ref name=&quot;cp826&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tm828&quot; /&gt; mga pinsala sa agrikultura sa [[Central Luzon]] at [[Bicol Region]].&lt;ref name=&quot;tm828&quot; /&gt; Apektado rin ang [[Calabarzon]] at [[Metro Manila]].&lt;ref name=&quot;st830&quot; /&gt;}}
* [[Agosto 23]] – Nagdeklara ang [[Pamahalaan ng Pilipinas]] ng digmaan laban sa [[Cybersex trafficking|online na sekswal na pagsasamantala sa mga bata]] kasunod ng mga ulat na ito sa panahon ng patuloy na pandemya.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Manahan |first=Job |url=https://www.abs-cbn.com/news/08/23/22/philippines-declares-war-on-online-child-sex-abuse |title=Nagdeklara ang Pilipinas ng digmaan laban sa online na sekswal na pang-aabuso sa mga bata |work=[[ABS-CBN News]] |date=Agosto 23, 2022 |access-date=Agosto 24, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Locus |first=Sundy |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/842489/marcos-admin-declares-war-against-child-exploitation/story/ |title=Nagdeklara ng 'digmaan' ang administrasyong Marcos laban sa pagsasamantala sa bata |work=[[GMA News Online]] |date=Agosto 23, 2022 |access-date=Agosto 24, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Agosto 31]]:
** Si Doktor Bernadette Madrid ay pinangalanang isa sa apat na tatanggap ng 2022 [[Ramon Magsaysay Award]].&lt;ref&gt;{{cite news |last=Abanto |first=Rowegie |url=https://www.abs-cbn.com/news/08/31/22/filipina-doctor-rights-champion-wins-ramon-magsaysay-award |title=Pilipinang tagapagtanggol ng karapatan ng mga batang Pilipino kabilang sa 4 na tumanggap ng parangal na Ramon Magsaysay |work=[[ABS-CBN News]] |date=Agosto 31, 2022 |access-date=Agosto 31, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Hinirang ni Pope Francis si Fr. Jose V.C. Si Quilongquilong bilang consultant ng [[Congregation for Catholic Education]] na nangangasiwa sa mga paaralang Katoliko, unibersidad, at institusyon ng mas mataas na edukasyon sa buong mundo.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Doctor |first1=Mel Matthew |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/843365/pope-francis-names-filipino-priest-to-vatican-s-catholic-education-arm/story/ |title=Hinirang ni Pope Francis ang paring Pilipino sa sangay ng edukasyong Katoliko ng Vatican |work=GMA News |date=Agosto 31, 2022 |access-date=Setyembre 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

====Setyembre====
* Setyembre 12 – Nag-isyu si [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Bongbong Marcos|Marcos]] ng ''Atas Tagapagpaganap Blg. 3'' na layong gawing opsyonal ang paggamit ng mga ''face mask'' sa mga panlabas na pook sa buong bansa.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Marcos allows voluntary face mask use outdoors |url=https://news.abs-cbn.com/news/09/12/22/philippines-oks-optional-face-mask-use-outdoors |publisher=[[ABS-CBN News]] |date=2022-09-12 |access-date=2023-01-06}}&lt;/ref&gt;
* Setyembre 21 – Ibinasura ng Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis (RTC) sa [[Maynila]] ang petisyon ng [[pamahalaan ng Pilipinas]] na nagpapadeklara sa [[Partido Komunista ng Pilipinas]] at [[Bagong Hukbong Bayan]] na mga samaháng panterorismo, aniya'y hindi ito ang kanilang layunin.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rebellion is not terrorism: Court junks PH govt's plea to tag CPP-NPA as terrorists |url=https://news.abs-cbn.com/news/09/22/22/court-junks-ph-govts-plea-to-tag-cpp-npa-as-terrorists |publisher=[[ABS-CBN News]] |date=2022-09-22 |access-date=2023-01-06 |archive-date=2022-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003081918/https://news.abs-cbn.com/news/09/22/22/court-junks-ph-govts-plea-to-tag-cpp-npa-as-terrorists |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Setyembre 26 – Tumama sa kalupaan ng isla ng [[Luzon]] ang [[Bagyong Karding (2022)|Bagyong Karding]] (''Typhoon Noru'').

====Oktubre====
* Oktubre 1 – Sa pambihirang pagkakataon, napanalunan ng 433 mga mananaya ang premyo sa ''6/55 Grand Lotto'', na may halagang higit [[Piso ng Pilipinas|₱]]200-milyon, sa palaro ng [[Tanggapan sa Charity Sweepstakes ng Pilipinas]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=433 winners to split P236M 6/55 Grand Lotto jackpot |url=https://news.abs-cbn.com/news/10/01/22/433-winners-to-split-p236m-655-grand-lotto-jackpot |publisher=[[ABS-CBN News]] |date=2022-10-01 |access-date=2023-01-06}}&lt;/ref&gt;
* Oktubre 25 – Niyanig ng isang ''magnitude'' 6.4 na [[Talaan ng mga lindol sa Pilipinas|lindol]] ang [[Rehiyong Administratibo ng Cordillera]] at mga karatig-[[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]].
* Oktubre – Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022: Nagdulot ang [[Bagyong Paeng (2022)|Bagyong Paeng]] (''Tropical Storm Nalgae'') ng mga baha at [[pagguho ng lupa]] sa [[Mindanao]]. Naitala ang pinsala sa ₱7.38-bilyon (hanggang Nobyembre 6).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Paeng death toll climbs to 156, infra damage at P4.3 billion: NDRRMC |url=https://news.abs-cbn.com/news/11/06/22/paeng-death-toll-climbs-to-156-ndrrmc |publisher=[[ABS-CBN News]] |date=2022-11-06 |access-date=2023-01-06}}&lt;/ref&gt; Sa mga nasawi, karamihan ay mula sa [[Bangsamoro]].

====Nobyembre====
* Nobyembre 2 – Ipinatupad ng mga pampublikong paaralan sa bansa ang obligadong pagbabalik sa panlahatang klaseng personal.&lt;ref&gt;{{cite web |title=94 percent of NCR public schools return to full face-to-face learning: DepEd |url=https://news.abs-cbn.com/news/11/02/22/public-schools-return-to-full-face-to-face-classes |publisher=[[ABS-CBN News]] |date=2022-11-02 |access-date=2023-01-06}}&lt;/ref&gt;
* Nobyembre 3 – Sinentensiyahan ng isang hukumang panrehiyon ng 129-taong pagkabilanggo ang Australyanong ''sex offender'' na si Peter Scully at tatlo sa kanyang mga kasabwat dahil sa 60 mga pagkakasalang may kinaláman sa pang-aabusong sekswal sa mga kabataan.
* Nobyembre 10 – Alitang Moro: Napatay ang tatlong [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas|mga sundalo]] at apat na mga militante ng [[Harapan ng Paglayang Islamiko ng Moro]] sa isang armadong labanan sa [[Basilan]].
* Nobyembre 24 – Sinentensiyahan ng isang Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis sa [[Caloocan]] ang isang opisyales ng [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas|kapulisan]] ng habambuhay na pagkabilanggo dahil sa pagpapahirap at paglikha ng maling ebidensya sa mga biktima ng [[Kampanya laban sa iligal na droga sa Pilipinas|digmaan kontra-droga]] na sina Carl Arnaiz at Reynaldo de Guzman taóng 2017.

====Disyembre====
* [[Disyembre 5]] – Pagkatapos ng dalawang taon ng pagsasara, muling binuksan ng [[Light Rail Manila Corporation]] (LRMC) ang [[Estasyunan ng Roosevelt (LRT)|Estasyunan ng Roosevelt]] ng [[LRT Line 1 (Metro Manila)|Light Rail Transit Line 1]] (LRT1).&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Rita |first1=Joviland |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/metro/853518/lrt1-reopens-roosevelt-station-to-passengers/story/ |title=Muli-muling binuksan ng LRT1 ang Estasyon ng Roosevelt sa mga pasahero |work=GMA News |date=Disyembre 5, 2022 |access-date=Disyembre 5, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Disyembre 7]] – Opisyal nang ipinatupad ang ''Batas Republika Blg. 11596'', isang batas na nilagdaan noong 2021 na nagbabawal sa pagpapakasal ng bata sa bansa. ipinatupad.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/nation/law-banning-child-marriage-philippines-full-force-implementing-rules-regulations/ |title=Batas na nagbabawal sa kasal ng bata sa Pilipinas, ganap nang ipinatutupad |work=[[Rappler]] |date=Disyembre 7, 2022 |access-date=Enero 10, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://reproductiverights.org/philippines-criminalizes-child-marriage/ |title=Tagumpay para sa mga Karapatan ng Bata: Pagtatapos ng Kasal ng Bata sa Pilipinas |work=[[Center for Reproductive Rights]] |date=Enero 13, 2022 |access-date=Enero 10, 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[Disyembre 9]]
** Ang [[Kagawaran ng Pananalapi ng Estados Unidos]] ay nagpataw ng mga parusa kay pastor Apollo Quiboloy ng KOJC at sa humigit-kumulang 40 iba pa sa siyam na bansa para sa umano'y pagkakasangkot sa korapsyon at mga pang-aabuso sa karapatang pantao.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Navallo |first1=Mike |url=https://www.abs-cbn.com/news/12/10/22/us-treasury-sanctions-quiboloy-for-human-rights-abuse |title=Pinarusahan ng US Treasury si Quiboloy, humigit-kumulang 40 iba pa para sa 'korapsyon at pang-aabuso sa karapatang pantao' |work=ABS CBN News |date=Disyembre 10, 2022 |access-date=Disyembre 12, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Santos |first1=Jamil |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/854078/us-treasury-sanctions-quiboloy-over-alleged-human-rights-abuse/story/ |title=Pinarusahan ng US Treasury si Quiboloy dahil sa umano'y pang-aabuso sa karapatang pantao |work=GMA News |date=Disyembre 10, 2022 |access-date=Disyembre 12, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bolledo |first1=Jairo |url=https://www.rappler.com/nation/united-states-imposes-sanctions-quiboloy-serious-human-rights-abuse/ |title=Nagpataw ang US ng mga parusa kay Quiboloy para sa 'malubhang pang-aabuso sa karapatang pantao' |work=Rappler |date=Disyembre 10, 2022 |access-date=Disyembre 12, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2022/12/10/Apollo-Quiboloy-US-treasury-sanctions.html |title=Pinarusahan ng US Treasury si Quiboloy dahil sa pang-aabuso sa karapatang pantao |work=CNN Philippines |date=Disyembre 10, 2022 |access-date=Disyembre 12, 2022 |archive-date=Disyembre 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211051816/https://www.cnnphilippines.com/news/2022/12/10/Apollo-Quiboloy-US-treasury-sanctions.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
** Isang pananambang na sinundan ng engkwentro sa pagitan ng mga miyembro ng [[Citizen Armed Force Geographical Unit]] at humigit-kumulang 50 taong walang batas sa [[Aleosan]], Cotabato ang nagresulta sa pagkamatay ng anim na militiamen at tatlong armadong lalaki.&lt;ref&gt;{{Cite news |author=[[Philippine News Agency]] |date=Disyembre 10, 2022 |title=9 ang patay, 5 ang sugatan sa sagupaan sa North Cotabato |work=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/2022/12/10/9-killed-5-wounded-in-north-cotabato-clash/ |access-date=Marso 5, 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[Disyembre 17]] – Ang [[Baliwag]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Bulacan]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika Blg. 11929''.&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |last=Catindig |first=Anton Luis |date=Hunyo 10, 2022 |title=P17-milyon sa plebisito ng lungsod ng Baliwag |work=News Core Bulacan |url=https://newscorebulacan.net/p17-milyon-sa-plebisito-ng-baliwag-city-hood/ |access-date=Setyembre 5, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |date=Setyembre 14, 2022 |title=Itinakda ng Comelec ang plebisito ng Baliwag sa Enero 2023 |work=[[Philippine News Agency]] |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1183652 |access-date=Setyembre 14, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |date=Oktubre 26, 2022 |title=Inilipat ang plebisito ng Baliwag sa Disyembre 17 mula Enero 2023 |work=[[Philippine News Agency]] |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1187084 |access-date=Nobyembre 30, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |date=Disyembre 18, 2022 |title=Sa kabila ng mababang bilang ng mga bumoto sa plebisito, natamo ng Baliuag ang pagiging lungsod |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/news/12/18/22/baliuag-gains-cityhood |access-date=Disyembre 18, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Disyembre 18]] – [[2022–2023 Mga pagbaha sa Pilipinas|Nagsimula ang pagbaha]] sa mga rehiyon ng [[Mimaropa]] at [[Rehiyon ng Bicol|Bicol]], [[Visayas]] at mga pangunahing bahagi ng [[Mindanao]] dahil sa malalakas na pag-ulan na dulot ng isang [[Shear line (meteorology)|shear line]]. Ang mga pinsala ay tinatayang nasa [[₱]]1.46-bilyon; 52 ang naiulat na namatay at 18 nawawalang tao.&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |date=Disyembre 25, 2022 |title=Ilang lugar sa Vis-Min ang binaha noong Pasko dahil sa shear line, Amihan |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/855418/several-vis-min-areas-flooded-on-istmas-due-to-shear-line-amihan/story/ |access-date=Disyembre 30, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |date=Enero 3, 2023 |title=Infra, pagkalugi sa agrikultura mula sa mga ulan na dulot ng shear line malapit sa P1.4-B |work=[[Philippine News Agency]] |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1191864 |access-date=Enero 5, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |petsa=Enero 5, 2023 |title=Ang bilang ng mga namatay mula sa shear line ay nasa 52 na ngayon |work=[[The Manila Times]] |url=https://www.manilatimes.net/2023/01/05/news/regions/death-toll-from-shear-line-now-at-52/1872872 |access-date=Enero 5, 2023}}&lt;/ref&gt;
* Disyembre 25 – Nagsimula ang mga baha dulot ng [[balaklaot]] sa mga rehiyon sa [[Visayas]] at [[Mindanao]], partikular sa [[Hilagang Mindanao]] na pinagmulan ng karamihan sa mga nasawi.
* [[Disyembre 27]] – Ang mandatoryong pagpaparehistro ng [[SIM card]] ay magsisimula pagkatapos mailabas ng [[National Telecommunications Commission] ang mga patakaran at regulasyon na nagpapatupad nito.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 12, 2022 |title=Ang mga patakaran sa pagpaparehistro ng SIM ay lumabas na, magkakabisa sa Disyembre 27 |work=[[Inquirer.net]] |url=https://business.inquirer.net/377541/sim-registration-rules-out-to-take-effect-dec-27/ |access-date=Disyembre 18, 2022}}&lt;/ref&gt;

===Kalakalan===
{{See also|Ekonomiya ng Pilipinas}}
* Disyembre 6 – Naiulat na naabot ng [[Inplasyon (presyo)|inplasyon]] pambansa ang 14-taóng naitalang pinakamataas sa 8% dahil sa pagtaas ng mga presyo ng mga pagkain.

==Palakasan==

===Enero===
* Enero 6 – Ipinagpaliban ng [[Kapisanang Basketbol ng Pilipinas]] ang [[2021 PBA Governors' Cup|2021 Governors' Cup]] dahil sa [[pandemya ng COVID-19 sa Pilipinas|pandemya ng COVID-19]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/06/22/pba-postpones-games-halts-team-scrimmages | title=Pinapaliban ng PBA ang mga laro, pinatigil ang mga team scrimmages |work=ABS CBN News |date=Enero 6, 2022 |access-date=Enero 6, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Micaller |first1=Bea |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/basketball/817180/pba-postpones-games-suspends-scrimmages-amid-surge-in-covid-19-cases/story/ |title=Pinapaliban ng PBA ang mga laro, sinuspinde ang mga team scrimmages dahil sa pagtaas ng mga kaso ng COVID-19 |work=GMA News |date=Enero 6, 2022 |access-date=Enero 6, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Enero 14:
** Ipinagbawal ng [[Lupon sa mga Laro at Libangan]] (GAB) ang [[Filbasket|Filipino Basketball League]] (FilBasket) mula sa pagdaraos ng mga paligsahan sa hinaharap nang walang pahintulot ng lupon.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/14/22/gab-bars-filbasket-from-holding-future-tournaments |title=Pinagbawalan ng GAB ang FilBasket na magdaos ng mga paligsahan sa hinaharap |work=ABS CBN News |date=Enero 14, 2022 | access-date=Enero 14, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Tinalo ni [[Jade Bornea]] si Mohammed Obbadi ng Morocco sa pamamagitan ng isang [[knockout]] sa ikatlong round upang mapanatili ang titulong [[Pandaigdigang Pederasyon ng Boksing|IBF]] [[junior bantamweight]] sa Auditorio Jacales sa [[Monterrey]], [[Mexico]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/22/boxing-bornea-becomes-ancajas-mandatory-challenger |title=Boxing: Ang kapwa Pinoy Bornea ay naging mandatory challenger ni Ancajas |work=ABS CBN News |date=Enero 15, 2022 | access-date=Enero 16, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Siasat |first1=JM |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/boxing/818293/pinoy-pug-jade-bornea-wins-title-eliminator-in-mexico/story/ |title=Nanalo ang Pinoy pug na si Jade Bornea sa title eliminator sa Mexico |work=GMA News | date=Enero 15, 2022 |access-date=Enero 16, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Luarca |first1=Roy |url=https://www.rappler.com/sports/boxing/match-results-jade-bornea-mohammed-obbadii-january-14-2022/ |title=Bornea KOs Obbadi, naging mandatory challenger kay Ancajas |work=Rappler |date=Enero 15, 2022 |access-date=Enero 16, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Enero 22 – Nakuha ni [[Mark Magsayo]] ang titulong [[Konseho ng Boksing Pandaigdig|WBC]] [[featherweight]] matapos talunin si [[Gary Russell Jr.]] sa pamamagitan ng [[majority decision]] sa [[Borgata]] sa [[Atlantic City, New Jersey]], Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wainwright |first1=Anson |url=https://www.ringtv.com/633368-gary-russell-jr-takes-on-mark-magsayo-while-hoping-for-bigger-fights-down-the-road/ |title=GARY RUSSELL JR. KASABAY SI MARK MAGSAYO HABANG UMAASA NG MAS MALALAKING LABAN SA DAAN |work=Ring |date=Enero 17, 2022 |access-date=Enero 18, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/23/22/boxing-mark-magsayo-is-new-wbc-featherweight-champ |title=Boxing: Si Mark Magsayo ang bagong WBC featherweight champ |work=ABS-CBN News |date=Enero 23, 2022 |access-date=Enero 23, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Siasat |first1=JM |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/boxing/819195/mark-magsayo-defeats-injured-gary-russell-crowned-as-new-wbc-featherweight-champ/story/ |title=Tinalo ni Mark Magsayo ang injured na si Gary Russell, kinoronahan bilang bagong WBC featherweight champ |work=GMA News |date=Enero 23, 2022 |access-date=Enero 25, 2022}}&lt;/ref&gt;

===Pebrero===
* Pebrero 16 – Inanunsyo ng ''[[Alaska Aces]]'', ikalawang pinakamatagumpay na koponan sa kasaysayan ng ''[[Philippine Basketball Association]]'', matapos ang 35 taon ng koponan ng prangkisa.
* Pebrero 27:
** Nawala kay [[Jerwin Ancajas]] ang titulong IBF super flyweight kay [[Fernando Martínez (boksingero)|Fernando Martinez]] ng Argentina sa pamamagitan ng [[nagkakaisang desisyon]].&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lozada |first1=Bong |url=https://sports.inquirer.net/452762/jerwin-ancajas-loses-ibf-world-title-to-fernando-martinez |title=Nawala kay Jerwin Ancajas ang titulong IBF world kay Fernando Martinez |work=Inquirer |date=Pebrero 27, 2022 |access-date=Pebrero 27, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Nakuha ni Vincent Astrolabio ang bakanteng titulong [[World Boxing Council|WBC]] bantamweight matapos talunin si [[Guillermo Rigondeaux]] ng Cuba sa pamamagitan ng unanimous decision.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Siasat |first1=JM |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/boxing/823245/pinoy-boxer-vincent-astrolabio-upsets-guillermo-rigondeaux/story/ |title=Ginapi ng Pinoy boxer na si Vincent Astrolabio si Rigondeaux upang mapanalunan ang WBC international bantamweight title |work=GMA News |date=Pebrero 27, 2022 |access-date=Pebrero 27, 2022}}&lt;/ref&gt;

===Marso===
* Marso 1 – Ang [[Filbasket]] ay binigyan ng propesyonal na katayuan ng GAB.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Pro status, pinalakas ng mga bagong koponan ang Filbasket bago ang ikalawang season |url=https://www.abs-cbn.com/sports/03/01/22/pro-status-new-teams-boost-filbasket-ahead-of-2nd-season |access-date=1 Marso 2022 |work=ABS-CBN News |date=1 Marso 2022}}&lt;/ref&gt;
* Marso 18 – Ang unang season ng [[Pilipinas Super League]] ay magbubukas sa [[Zamboanga del Norte]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/super-league-to-hold-opening-in-dipolog-roxas/231672 |title=Magkakaroon ng pagbubukas ang Super League sa Dipolog, Roxas |work=Tiebreaker Times | petsa=Enero 11, 2022 | petsa-ng-access=Pebrero 15, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Marso 22 – Si [[Bianca Bustamante]] ang naging unang Pilipinong racing driver na nakipagkumpitensya sa kampeonato ng [[W Series (championship)|W Series]] [[karera ng motor]] matapos siyang mapili na makipagkumpitensya sa [[2022 W Series|season nito sa 2022]].&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Agcaoili |first1=Lance |title='Tuwang-tuwa' si Bianca Bustamante nang maging unang Pilipinong nakipagkarera sa W Series |url=https://sports.inquirer.net/455816/bianca-bustamante-thrilled-to-become-first-filipino-to-race-in-w-series |access-date=Hulyo 23, 2022 |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Marso 24, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Marso 30 – [[Hindi pagkakaunawaan nina Ernest John Obiena at PATAFA]]: inanunsyo ng [[Philippine Sports Commission]] na patuloy na ieendorso ng [[Asosasyon ng Atletikong Panlaban at Palaruan ng Pilipinas]] (PATAFA) ang pakikilahok ni [[paglundag gamit ang poste]]er [[Ernest John Obiena]] sa mga internasyonal na paligsahan, kabilang ang [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021]] at ang [[Pandaigdigang Kampeonato ng Atletika 2022]], kasunod ng isang resolusyon sa hindi pagkakaunawaan na naabot sa pagitan ng PATAFA at Obiena.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Terrado |first1=Reuben |title=EJ Obiena, nagkasundo ang Patafa sa panahon ng mediation ng PSC |url=https://www.spin.ph/athletics/ej-obiena-patafa-reach-agreement-during-psc-mediation-a795-20220330 |access-date=Marso 30, 2022 |work=Sports Interactive Network Philippines |petsa=30 Marso 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Abril===
* Abril 8 – Nakuha ng [[Creamline Cool Smashers]] ang titulong [[2022 Premier Volleyball League Open Conference]] matapos talunin ang [[Petro Gazz Angels]] ng 2–0 sa isang best-of-three series.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Basco |first1=Karl Cedrick |url=https://www.abs-cbn.com/sports/04/08/22/creamline-sweeps-petro-gazz-to-capture-pvl-title |title=Winalis ng Creamline ang Petro Gazz upang makuha ang titulo sa PVL |work=ABS-CBN News | date=Abril 8, 2022 | access-date=Abril 8, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Abril 10:
** Tinalo ni [[Eumir Marcial]] si Isiah Hart sa pamamagitan ng [[Pagbagsak#Teknikal na Pagbagsak|teknikal na pagbagsak]] sa ikaapat na round, nanatiling walang talo bilang isang propesyonal na boksingero.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/sports/04/10/22/boxing-marcial-overcomes-knockdowns-stops-isiah-hart |title=Boxing: Nalampasan ni Marcial ang mga knockdown, pinatigil si Isiah Hart |work=ABS-CBN News |date=Abril 10, 2022 |access-date=Abril 11, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Napanalunan ni [[Alex Eala]] ang kanyang pangalawang propesyonal na titulo matapos talunin si [[Luksika Kumkhum]] ng Thailand sa dalawang set, 6–4, 6–2, sa [[2022 Pandaigdigang Pederasyon ng Tennis para sa Kababaihan sa Mundo Paglilibot sa Tennis (Abril–Hunyo)|W25 tournament]] ng [[2022 Pandaigdigang Pederasyon ng Tennis para sa Kababaihan sa Mundo Paglilibot sa Tennis]] sa [[Chiang Rai]], Thailand.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ulanday |first1=John Bryan |title=Napanalunan ni Eala ang pangalawang propesyonal na korona sa ITF W25 Chiang Rai |url=https://www.bworldonline.com/sports/2022/04/11/441524/eala-wins-second-professional-crown-in-itf-w25-chiang-rai/ |access-date=Hulyo 23, 2022 |work=BusinessWorld |date=Abril 11, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Nakuha ng CPG Bohol Dolphins ang titulong [[Pilipinas VisMin Super Cup]] matapos talunin ang OCCCI-Ormoc Sheer Masters, 2-0, sa isang best-of-three series.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://mb.com.ph/2022/04/11/cpg-bohol-reigns-supreme-in-vismin-super-cup/ |title=Naghari ang CPG Bohol sa VisMin Super Cup |work=Manila Bulletin | date=Abril 11, 2022 | access-date=Abril 13, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Abril 22 – Napanatili ng [[Barangay Ginebra San Miguel]] ang titulong [[2021 PBA Governors' Cup]] matapos talunin ang [[Meralco Bolts]] ng 4–2 sa isang best-of-seven series.&lt;ref&gt;{{cite news |title=PBA: Tinalo ng Ginebra ang Meralco sa Game 6, napanatili ang titulo sa Governors' Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/04/22/22/ginebra-kos-meralco-retains-governors-cup |access-date=22 Abril 2022 |work=ABS-CBN News |date=22 Abril 2022}}&lt;/ref&gt;

===Mayo===
* Mayo 4 – Hinubad ng [[Organisasyon ng Boksing Pandaigdig]] (WBO) si [[John Riel Casimero]] mula sa kanyang [[Listahan ng mga kampeon sa world bantamweight boxing|world bantamweight championship]] na kanyang natamo noong 2019 dahil sa mga hindi inaasahang isyu tungkol sa [[Listahan ng kasalukuyang ranggo sa boksing#Bantamweight (118 lbs - 53.52 kg)|ranggo sa bantamweight]] ng organisasyon.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Siasat |first1=JM |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/boxing/830594/john-riel-casimero-stripped-of-his-wbo-world-title/story/ |title=Hinubdan ni John Riel Casimero ang kanyang titulo sa WBO world |work=GMA News |date=Mayo 4, 2022 |access-date=Mayo 4, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Mayo 13 – Nakuha ng [[UP Fighting Maroons]] ang titulo sa [[UAAP Season 84 men's basketball tournament]] matapos talunin ang tatlong beses na defending champion, ang [[Ateneo Blue Eagles]], sa ikatlong laro ng tatlong-laro na serye, 72–69, sa [[Overtime (sports)|overtime]]. Ito ang kanilang unang titulo sa kampeonato ng basketball para sa mga lalaki sa loob ng 36 na taon.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Leongson |first1=Randolph |url=https://www.spin.ph/basketball/uaap-men/up-maroons-beat-ateneo-in-ot-for-first-uaap-title-since-1986-a2437-20220513 |title=Ang kabayanihan ni Cagulangan sa OT ang nanguna sa UP Maroons sa unang titulo sa UAAP sa loob ng 36 na taon |work=spin.ph |date=Mayo 13, 2022 |access-date=Mayo 13, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Mayo 21 – Nagtapos ang pambansang koponan ng football ng kababaihan ng Pilipinas na may tansong medalya sa [[Futbol sa 2021 Southeast Asian Games – Women's tournament|2021 Southeast Asian Games women's football tournament]] sa [[Cẩm Phả]], [[Vietnam]], matapos talunin ang [[Myanmar women's national football team]] sa iskor na 2–1. Ito ang unang podium finish ng koponan sa women's football simula noong [[Palarong ng Timog Silangang Asya 1985]].&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Dioquino |first1=Delfin |title=Pinalagpasan ng PH ang Myanmar upang wakasan ang tagtuyot ng medalya sa SEA Games sa women's football |url=https://www.rappler.com/sports/football/results-philippines-myanmar-women-football-sea-games-may-21-2022/ |access-date=May 22, 2022 |work=Rappler |date=May 21, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Mayo 22: 
** Nakuha ng [[United City F.C.]] ang titulong [[2022 Copa Paulino Alcantara]] matapos talunin ang defending champion na [[Kaya F.C.–Iloilo]] sa iskor na 3–2.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Yumo |first1=David Tristan |date=May 22, 2022 |title=Tinalo ng United City ang Kaya FC-Iloilo para sa korona ng 2022 Copa Paulino Alcantara |url=https://www.cnnphilippines.com/sports/2022/5/22/United-City-wins-2022-Copa-Paulino-Alcantara-crown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205095859/https://www.cnnphilippines.com/sports/2022/5/22/United-City-wins-2022-Copa-Paulino-Alcantara-crown.html |archive-date=Pebrero 5, 2023 |access-date=Mayo 23, 2022 |url-status=dead |work=CNN Philippines}}&lt;/ref&gt;
** Nakuha ng [[Letran Knights]] ang titulong [[NCAA Season 97 basketball tournaments|NCAA season 97 men's basketball tournament]] matapos talunin ang [[Mapúa Cardinals]] ng 2–0 sa isang best-of-three series.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/sports/05/22/22/letran-edges-mapua-to-win-ncaa-97-championship |title=Natalo ng Letran ang Mapua upang mapanalunan ang NCAA 97 championship |work=ABS-CBN News |date=Mayo 22, 2022 |access-date=Mayo 22, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Tinapos ng pambansang koponan ng basketball ng mga lalaki ng Pilipinas ang kanilang [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1989|33-taong]] sunod-sunod na gintong medalya sa [[Basketbol sa Palarong ng Timog Silangang Asya]] matapos matalo sa [[Indonesia men's national basketball team|Indonesia]] ng 81–85 sa final ng [[Basketbol sa 2021 Southeast Asian Games – Men's tournament|2021 tournament]] sa [[Hanoi]], [[Vietnam]].&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Terrado |first1=Reuben |url=https://www.spin.ph/multisport/sea-games/gilas-pilipinas-loses-to-indonesia-in-seag-gold-medal-game-a795-20220522 |title=Tinapos ng Indonesia ang mahabang paghahari ng Pilipinas bilang hari ng SEA Games basketball |work=spin.ph |date=Mayo 22, 2022 |access-date=Mayo 22, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Tinapos ng 656-kataong [[Pilipinas sa 2021 Southeast Asian Games|delegasyon ng Pilipinas]] ang kanilang kampanya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021]] sa ika-4 na pwesto matapos manalo ng 52 ginto, 70 pilak, at 105 tansong medalya.&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Terrado |first1=Reuben |date=Mayo 22, 2022 |title=Nanalo ang Pilipinas ng 52 gintong medalya para sa ikaapat na pwesto, ngunit natalo ang isa na pinakamahalaga |url=https://www.spin.ph/multisport/sea-games/philippines-finishes-4th-in-sea-games-with-52-gold-medals-a795-20220522 |access-date=Mayo 23, 2022 |work=spin.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;
** Nanalo ang [[FEU Tamaraws#FEU Cheering Squad|FEU Cheering Squad]] sa [[UAAP Season 84|UAAP Season 84 Cheerdance Competition]]. Ito ang kanilang pinakaunang titulo sa kampeonato ng cheerdance.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Agcaoili |first1=Lance |title=Muling nanalo ang FEU Cheering Squad ng korona ng UAAP Cheerdance pagkatapos ng 13 taon |url=https://sports.inquirer.net/463953/feu-cheering-squad-wins-uaap-cheerdance-crown-again-after-13-years |work=Inquirer | date=Mayo 22, 2022 | access-date=Mayo 22, 2022}}&lt;/ref&gt;

===Hunyo===
* Hunyo 4 – Nakuha ng [[Negros Occidental F.A.]] ang 2022 PFF U-19 Boys National Football Championship matapos talunin ang [[National Capital Region F.A.]] ng 1–0 sa [[Overtime (sports)|extra time]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=NEGROS OCCIDENTAL NA KINORONAHAN ANG PFF U19 BOYS NATIONAL CHAMPIONS |url=https://pff.org.ph/2022/06/05/negros-occidental-crowned-pff-u19-boys-national-champions/ |access-date=Hunyo 5, 2022 |work=PFF |date=Hunyo 5, 2022 |archive-date=Hunyo 5, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605043359/https://pff.org.ph/2022/06/05/negros-occidental-crowned-pff-u19-boys-national-champions/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Hunyo 7 – Natalo si [[Nonito Donaire]] kay [[Naoya Inoue]] sa pamamagitan ng technical knockout sa ikalawang round ng kanilang rematch.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Giongco |first1=Mark |url=https://sports.inquirer.net/465670/naoya-inoue-dominates-nonito-donaire-in-rematch |title=Tinalo ni Naoya Inoue si Nonito Donaire sa pamamagitan ng TKO sa rematch |work=Inquirer |date=Hunyo 7, 2022 |access-date=Hunyo 7, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Hunyo 14–19 – Ang Pilipinas ang magiging co-host ng [[Kababaihang Bansang Liga ng FIVB Balibol 2022]] preliminary rounds sa [[Mall of Asia Arena]] sa [[Pasay]].&lt;ref name=VNL&gt;{{cite news |last1=Giongco |first1=Mark |url=https://sports.inquirer.net/443925/two-ph-cities-to-host-volleyball-nations-league-in-june-2022/amp |title=Dalawang lungsod sa Pilipinas ang magho-host ng Volleyball Nations League sa Hunyo 2022 |work=Inquirer |date=Disyembre 8, 2021 | access-date=Hunyo 28, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Hunyo 19 – Tinapos ng [[Pambansang koponan ng basketball ng mga lalaki sa Pilipinas na wala pang 17 taong gulang]] ang kanilang kampanya sa [[2022 FIBA ​​U16 Asian Championship]] sa ika-7 pwesto matapos talunin ang [[Pambansang koponan ng basketball ng mga lalaki sa Iran na wala pang 17 taong gulang|Iran]] sa iskor na 95–87.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Agcaoili |first1=Lance |url=https://sports.inquirer.net/467111/gilas-youth-beats-iran-for-7th-place-in-fiba-u16-asian-championship |title=Gilas Youth tinalo ang Iran para sa ika-7 pwesto sa Fiba Asia U16 |work=Inquirer |date=Hunyo 20, 2022 |access-date=Hunyo 20, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Hunyo 21:
** Inangkin ng [[NU Bulldogs|NU Lady Bulldogs]] ang titulong [[UAAP Season 84 women's volleyball tournament|UAAP Season 84 women's volleyball]] matapos talunin ang [[De La Salle Green Archers|De La Salle Lady Archers]] ng 2–0 sa isang best-of-three series. Ito ang kanilang unang titulo sa kampeonato sa women's volleyball sa loob ng 65 taon.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Reyes |first1=Marc Anthony |url=https://sports.inquirer.net/467313/nu-lady-bulldogs-sweep-season-to-end-65-year-drought-for-uaap-volleyball-title |title=Na-sweep ng NU Lady Bulldogs ang season upang wakasan ang 65-taong tagtuyot para sa titulo sa UAAP volleyball |work=Inquirer |date=Hunyo 21, 2022 | access-date=Hunyo 22, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Ang [[UST Growling Tigers]] ay nanalo sa pangkalahatang titulo sa [[UAAP Season 84]].&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Agcaoili |first1=Lance |url=https://sports.inquirer.net/467290/ust-wins-season-84-general-championship/amp |title=Nanalo ang UST sa pangkalahatang kampeonato sa Season 84 |work=Inquirer |date=Hunyo 21, 2022 | access-date=Hunyo 22, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Hunyo 21–26 – Ang Pilipinas ang magiging co-host ng [[Kalalakihang Bansang Liga ng FIVB Balibol 2022]] preliminary rounds sa [[Araneta Coliseum]] sa [[Quezon City]].&lt;ref name=VNL /&gt;
* Hunyo 26 – Natalo si [[Mark Anthony Barriga]] sa WBO flyweight title matapos matalo ni [[Jonathan González (flyweight)|Jonathan González]] ng Puerto Rico sa pamamagitan ng unanimous decision.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/25/22/boxing-mark-barriga-loses-in-world-title-challenge |title=Boxing: Natalo si Mark Barriga sa hamon sa world-title |work=ABS-CBN News |date=Hunyo 25, 2022 |access-date=Hunyo 26, 2022}}&lt;/ref&gt;

===Hulyo===
* Hulyo 9 – Nanalo si [[Junna Tsukii]] ng gintong medalya sa [[Karate sa Palarong Pandaigdig ng 2022 – Kumite pambabae na 50 kilo|kumite pambabae na 50 kilo]] event sa [[2022 Palarong Pandaigdig]] sa [[Birmingham, Alabama|Birmingham]], Estados Unidos, matapos talunin si Yorgelis Salazar ng [[Venezuela sa 2022 Palarong Pandaigdig|Venezuela]] sa iskor na 2–0.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Masoy |first1=Niel Victor |title=Tsukii cops unang ginto ng PH sa World Games |url=https://www.manilatimes.net/2022/07/09/news/national/tsukii-cops-phs-first-gold-in-world-games/1850332 |access-date=Hulyo 11, 2022 |work=The Manila Times |date=Hulyo 9, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Hulyo 10:
** Nawala kay Mark Magsayo ang titulong WBC [[featherweight]] matapos matalo kay [[Rey Vargas]] ng Mexico sa pamamagitan ng split decision.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Giongco |first1=Mark |url=https://sports.inquirer.net/469422/mark-magsayo-loses-wbc-featherweight-belt-to-mexicos-rey-vargas |title=Nawala kay Mark Magsayo ang WBC featherweight belt kay Rey Vargas ng Mexico |work=Inquirer |date=Hulyo 10, 2022 |access-date=Hulyo 10, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Tinapos ng [[Pambansang koponan ng 3x3 ng Pilipinas]] ang kanilang kampanya sa [[2022 FIBA ​​3x3 Asia Cup]] sa ika-4 na pwesto matapos matalo ng [[Pambansang koponan ng 3x3 ng Tsina|Tsina]], 18–20.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Narredo |first1=Camille |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/10/22/fiba-3x3-pinoys-settle-for-fourth-place-after-loss-to-china |title=FIBA 3x3: Nakapasok na sa ika-apat na pwesto ang mga Pinoy matapos matalo sa China |work=ABS-CBN News |date=Hulyo 10, 2022 |access-date=Hulyo 10, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Hulyo 13 – Nawala kay [[Donnie Nietes]] ang titulong WBO [[super flyweight]] matapos matalo kay [[Kazuto Ioka]] ng Japan sa pamamagitan ng unanimous decision.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Giongco |first1=Mark |url=https://sports.inquirer.net/469881/donnie-nietes-loses-title-bid-with-unanimous-loss-to-kazuto-ioka |title=Nabigo si Donnie Nietes sa pag-asam na manalo sa titulo matapos ang unanimous na pagkatalo kay Kazuto Ioka |work=Inquirer |date=Hulyo 13, 2022 |access-date=Hulyo 14, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Hulyo 17:
** Nanalo si Angeline Colonia ng dalawang gintong medalya sa kategoryang 40 kg ng kababaihan sa 2022 Asian Youth and Junior Championships sa [[Tashkent]], [[Uzbekistan]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/19/22/young-lifter-colonia-wins-gold-in-uzbekistan-tilt |title=Nanalo ng gintong medalya ang batang lifter na si Colonia sa kompetisyon sa Uzbekistan |work=ABS-CBN News |date=Hulyo 19, 2022 |access-date=Hulyo 20, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Navarro |first1=Hunyo |url=https://sports.inquirer.net/470418/angeline-colonia-breaks-records-bags-two-golds-in-asian-youth-weightlifting-tilt/amp |title=Nanalo si Angeline Colonia mga rekord, nakakuha ng dalawang ginto sa Asian youth weightlifting tilt |work=Inquirer |date=Hulyo 18, 2022 |access-date=Hulyo 20, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Nanalo si Angeline Colonia ng dalawang gintong medalya sa kategoryang 40 kg ng kababaihan sa 2022 Asian Youth and Junior Championships sa [[Tashkent]], [[Uzbekistan]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/19/22/young-lifter-colonia-wins-gold-in-uzbekistan-tilt |title=Nanalo ng gintong medalya ang batang lifter na si Colonia sa kompetisyon sa Uzbekistan |work=ABS-CBN News |date=Hulyo 19, 2022 |access-date=Hulyo 20, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Navarro |first1=Hunyo |url=https://sports.inquirer.net/470418/angeline-colonia-breaks-records-bags-two-golds-in-asian-youth-weightlifting-tilt/amp |title=Binasag ni Angeline Colonia ang mga rekord, nakakuha ng dalawang ginto sa kompetisyon ng pagbubuhat ng timbang para sa mga kabataang Asyano |work=Inquirer |date=Hulyo 18, 2022 |access-date=Hulyo 20, 2022}}&lt;/ref&gt;
*Hulyo 19 – Tinapos ng pambansang koponan ng basketball ng Pilipinas ang kanilang kampanya sa [[2022 FIBA ​​Asia Cup]] matapos matalo ng [[Pambansang koponan ng basketbol ng Hapon|Hapon]], 81–102, sa [[2022 FIBA ​​Asia Cup#Playoffs|quarterfinal playoff]].&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Giongco |first1=Mark |url=https://sports.inquirer.net/470593/gilas-pilipinas-takes-beating-from-japan-misses-fiba-asia-cup-quarterfinals |title=Gilas Pilipinas, tinanggap ang pagkatalo ng Japan, hindi nakasali sa quarterfinals ng Fiba Asia Cup |work=Inquirer |date=Hulyo 19, 2022 |access-date=Hulyo 20, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Hulyo 24 – Si Ernest John Obiena ang naging unang Pilipinong medalista sa [[Pandaigdigang Kampeonato sa Atletika]] matapos mapanalunan ang tansong medalya sa [[2022 Pandaigdigang Kampeonato sa Atletika – Paglundag gamit ang poste ng kalalakihan ng kalalakihan|paglundag gamit ang poste ng kalalakihan]] event ng 2022 championships sa [[Eugene, Oregon|Eugene]], [[Oregon]], Estados Unidos. Nalampasan niya ang 5.94-metrong marka, sinira ang kanyang personal na rekord at ang [[Listahan ng mga rekord ng Asya sa atletika|Rekord ng Asya]] na 5.93 metro.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Laqui |first1=Christian Patrick |title='Unang pagtatapos sa podium': Si EJ Obiena ang naging unang Pilipinong nakakuha ng medalya sa World Athletics Championships |url=https://interaksyon.philstar.com/sports/2022/07/25/223059/ej-obiena-first-filipino-clinch-award-world-athletics-championships/ |access-date=Hulyo 25, 2022 |work=The Philippine Star |date=Hulyo 25, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Hulyo 30 – Nakuha ni [[Dave Apolinario]] ang titulong [[Pandaigdigang Organisasyon ng Boksing|IBO]] [[flyweight]] matapos talunin si [[Gideon Buthelezi]] sa pamamagitan ng knockout sa unang round.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Siasat |first1=JM |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/boxing/839916/pinoy-boxer-dave-apolinario-knocks-out-buthelezi-to-claim-ibo-title/story/ |title=Pinalo ng Pinoy boxer na si Dave Apolinario si Buthelezi para makuha ang titulong IBO |work=GMA News |date=Hulyo 30, 2022 |access-date=Agosto 1, 2022}}&lt;/ref&gt;

===Agosto===
* Agosto 6 – Tinapos ng 144-kataong [[Palarong Para sa ASEAN 2022|Delegasyon ng Pilipinas]] ang kanilang kampanya sa [[Palarong Para sa ASEAN 2022]] sa ika-5 pwesto sa pangkalahatan matapos manalo ng 28 ginto, 30 pilak, at 46 tansong medalya.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Agosto 5, 2022 |title=Pinupuri ng POC ang mga atleta ng Pilipinas sa ASEAN Para Games |url=https://manilastandard.net/sports/314249401/poc-hails-ph-athletes-at-asean-para-games.html |access-date=Agosto 8, 2022 |work=Manila Standard |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Agosto 11 – Nakuha ng Ateneo Blue Eagles ang kauna-unahang World University Basketball Series sa [[Tokyo]], Japan, matapos talunin ang tatlong unibersidad mula sa Asya sa isang single round robin.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Leongson |first1=Randolph |url=https://www.spin.ph/basketball/uaap-men/ateneo-beats-tokai-to-win-world-university-basketball-series-a2437-20220811 |title=Ang Ateneo Blue Eagles ang kauna-unahang kampeon sa World University Basketball Series |work=spin.ph |date=Agosto 11, 2022 |access-date=Agosto 11, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Agosto 14 – Nakuha ng Creamline Cool Smashers ang titulong [[2022 Premier Volleyball League Invitational Conference]] matapos talunin ang panauhing koponan na KingWhale Taipei sa tatlong set, 25–21, 25–19, 25–8.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Agcaoili |first1=Lance |url=https://sports.inquirer.net/473551/pvl-creamline-claims-invitational-title-dominates-kingwhale-taipei |title=PVL: Nakuha ng Creamline ang titulong Invitational, nangibabaw sa KingWhale Taipei |work=Inquirer | date=Agosto 14, 2022 | access-date=Agosto 14, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Agosto 17 – Hindi pagkakaunawaan ni Ernest John Obiena–PATAFA: Ibinalik ng PATAFA ang pole vaulter na si Ernest John Obiena sa [[Pambansang koponan ng atletika ng Pilipinas]] kasunod ng hindi pagkakaunawaan.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Navarro |first1=June |title=Pormal na naibalik si EJ Obiena sa pambansang koponan ng Pilipinas |url=https://sports.inquirer.net/473861/ej-obiena-formally-reinstated-to-philippine-national-team |access-date=September 3, 2022 |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Agosto 17, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Agosto 21–29 – Ang Pilipinas ang magho-host ng [[Kopa ng Balibol ng Kababaihan ng Asya 2022]] sa [[PhilSports Arena]] sa [[Pasig]]. Ito ang unang pagkakataon na magho-host ang bansa ng isang paligsahan ng [[Asian Women's Volleyball Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Villar |first1=Joey |title=Magho-host ang Pilipinas ng Asian Volleyball Cup para sa mga kababaihan |url=https://www.bworldonline.com/sports/2022/07/25/463088/philippines-to-host-asian-volleyball-cup-for-women/ |access-date=Agosto 28, 2022 |work=BusinessWorld |date=Hulyo 25, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Agosto 28 – Tinapos ng [[Pambansang koponan ng basketball ng mga lalaki sa ilalim ng 19 taong gulang ng Pilipinas]] ang kanilang kampanya sa [[Kampeonato ng FIBA ​​​​Asia para sa mga Bata na Wala pang 18 Taon 2022]] sa ikaanim na pwesto matapos matalo ng hosts, ang [[Pambansang koponan ng basketball ng mga lalaki sa ilalim ng 19 taong gulang na Iran|Iran]], 72–89, sa [[2022 FIBA ​​U18 Asian Championship#Laro para sa ikalimang pwesto|playoff para sa ikalimang pwesto]].&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/basketball/843030/gilas-youth-falls-to-iran-to-finish-sixth-in-fiba-u18-asian-championship/story/ |title=Natalo ang Gilas Youth sa Iran at natapos sa ikaanim na pwesto sa FIBA ​​U18 Asian Championship |work=GMA News |date=Agosto 28, 2022 |access-date=Agosto 28, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Naitala ng [[Pambansang koponan ng volleyball ng kababaihan ng Pilipinas]] ang pinakamahusay nitong pagtatapos sa Asian Women's Volleyball Cup matapos talunin ang [[Pambansang koponan ng volleyball ng kababaihan ng Australya|Australya]] sa loob ng tatlong set laban sa dalawa sa semifinals ng ika-5–8 na pwesto na repechage.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Masoy |first1=Niel Victor |title=Philippines tinalo ang Australia, umusad sa laban para sa ikalimang puwesto |url=https://www.manilatimes.net/2022/08/28/latest-stories/philippines-outlasts-australia-moves-up-to-battle-for-fifth/1856330 |access-date=August 28, 2022 |work=The Manila Times |date=August 28, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Nakuha ni [[Chezka Centeno]] ang kauna-unahang titulo sa Nine-ball Championship ng Asian Pool Federation matapos talunin si Seo Seoa ng [[Hilagang Korea]] sa finals, 11–7.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Fuertes |first1=Rommel Jr. |title=BILYARDS Nakuha ni Chezka Centeno ang titulo sa Asian 9-Ball sa Singapore |url=https://sports.inquirer.net/475258/chezka-centeno-claims-asian-9-ball-title-in-singapore |access-date=Agosto 29, 2022 |work=Inquirer |date=Agosto 29, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Agosto 30 – Hinirang ni Pangulong [[Bongbong Marcos]] ang dating komisyoner ng [[Samahang Basketbol ng Pilipinas]] na si [[Noli Eala]] upang maging ika-11 tagapangulo ng [[Philippine Sports Commission]] (PSC).&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Unite|first1=Betheena |title=Pinili ni Marcos ang dating komisyoner ng PBA na si Noli Eala bilang tagapangulo ng PSC |url=https://mb.com.ph/2022/08/30/marcos-picks-former-pba-commissioner-noli-eala-as-psc-chairman/ |access-date=Agosto 30, 2022 |work= [[Manila Bulletin]] |date=Agosto 30, 2022}}&lt;/ref&gt;

===Setyembre===
* September 2 – Ernest John Obiena wins the pole vault event at the 2022 [[Memorial Van Damme]] in [[Bruselas]], [[Belhika]], which is part of the [[Liga ng Diyamante 2022]], after clearing the 5.91-meter mark.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Phillips |first1=Luke |title=Obiena steals pole vault victory in Brussels |url=https://www.abs-cbn.com/sports/09/03/22/obiena-steals-pole-vault-victory-in-brussels |access-date=September 3, 2022 |agency=Agence France-Presse |via=ABS-CBN News |date=September 3, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Setyembre 4 – Nakuha ng [[San Miguel Beermen]] ang titulong [[2022 PBA Philippine Cup]] matapos talunin ang [[TNT Tropang Giga]] sa iskor na 4–3 sa isang seryeng may pitong laro na may &quot;do-or-die&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Dioquino |first1=Delfin |url=https://www.rappler.com/sports/pba/philippine-cup-finals-results-san-miguel-beermen-tnt-tropang-giga-september-4-2022/ |title=Dinaig ng San Miguel ang TNT sa Game 7 upang mabawi ang titulong All-Filipino |work=Rappler |date=Setyembre 4, 2022 |access-date=Setyembre 4, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Setyembre 6 – Ang [[Pambansang koponan ng softball ng kalalakihan ng Pilipinas]] ay nagtapos bilang runner-up ng 2022 [[Asian Men's Softball Championship]] sa [[Kōchi, Kōchi|Kōchi]], Japan, matapos matalo sa hosts at naging kampeon, ang [Pambansang koponan ng softball ng kalalakihan ng Hapon[|Hapon]], sa kanilang huling laro.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Satumbaga-Villar |first1=Kristel |title=PH Blu Boys yumuko sa Japan para sa runner-up honor sa Men's Softball Asia Cup |url=https://mb.com.ph/2022/09/06/ph-blu-boys-bow-to-japan-for-runner-up-honor-in-mens-softball-asia-cup/ |access-date=September 15, 2022 |work=Manila Bulletin |date=September 6, 2022}}&lt;/ref&gt; Ang koponan ay kwalipikado rin para sa 2022 [[Men's Softball World Cup]] sa [[Auckland]], New Zealand, sa Nobyembre.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |title=Nakapasok ang RP Blu Boys sa Softball World Cup na may runner-up finish laban sa Japan sa Asian Cup |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/844037/rp-blu-boys-qualify-for-softball-world-cup-with-runner-up-finish-against-japan-in-asian-cup/story/ |access-date=Setyembre 15, 2022 |work=GMA News Online |date=Setyembre 7, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Setyembre 10 – Napanalunan ni Alex Eala ang titulong [[2022 US Open – Girls' singles|girls' singles]] ng [[2022 US Open (tennis)|2022 US Open]] sa [[Lungsod ng New York]] upang maging unang manlalarong Pilipino na nanalo ng titulong [[Tenis para sa nakababata|nakababata]] [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]] [[Mga uri ng laban sa tennis|singles]], matapos talunin si [[Lucie Havlíčková]] ng [[Republikang Tseko]] sa dalawang [[sistema ng pagmamarka ng tennis|sets]], 6–2, 6–4.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Levinsohn |first1=Dan |title=Si Alexandra Eala ang naging unang Pilipina na nanalo ng titulong junior Grand Slam singles sa 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_naging_unang_Pilipina_na_manalo_ng_isang_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |publisher=US Open |access-date=Setyembre 11, 2022 |date=Setyembre 10, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Setyembre 11 – Ang koponan ng Pilipinas, na binubuo nina [[Rubilen Amit]], [[Carlo Biado]], at [[Johann Chua]], ay nanalo sa 2022 Predator World 10-ball Team Championship sa [[Klagenfurt]], [[Austria]], matapos talunin sina [[Darren Appleton]], [[Kelly Fisher]], at [[Jayson Shaw]] ng Great Britain, sa parehong singles at mixed double events.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Villar |first1=Joey |title=Pilipinas ang namuno sa 2022 Predator World 10-ball Team Championship |url=https://www.bworldonline.com/sports/2022/09/12/473999/philippines-rules-the-2022-predator-world-10-ball-team-championship/ |access-date=Setyembre 15, 2022 |work=BusinessWorld |date=Setyembre 12, 2022}}&lt;/ref&gt;

===Oktubre===

===Nobyembre===

===Disyembre===

==Aliwan at kultura==

===Enero===
* [[Enero 8]] – Nanalo si [[Van Ferro]] ng dalawang [[BroadwayWorld]] Chicago Awards, ang unang Pilipinong nanalo ng mga parangal at ang unang aktor sa Chicago na nanalo ng dalawang parangal sa parehong season.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Awards |first=B. W. W. |title=Inanunsyo ang mga Nagwagi para sa BroadwayWorld 2021 Chicago Awards |url=https://www.broadwayworld.com/chicago/article/Winners-Announced-For-The-BroadwayWorld-2021-REGION-Awards-2001010170 |access-date=2023-11-14 |website=BroadwayWorld.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Enero 28]] – Ang [[Sinigang]] ay pinangalanang Pinakamahusay na Sopas sa Mundo ng [[TasteAtlas]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/food/820032/sinigang-na-baboy-named-best-soup-in-the-world-in-2021/story/?just_in |title=Ang Sinigang na baboy ay pinangalanang pinakamahusay na sopas sa mundo noong 2021 |work=Balita sa GMA | petsa=Enero 29, 2022 | access-date=Enero 29, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Basco |first1=Karl Cedrick |url=https://www.abs-cbn.com/life/01/29/22/sinigang-is-worlds-best-soup-in-tasteatlas-awards |title='Sinigang' ang pinakamasarap na sopas sa mundo sa TasteAtlas Awards 2021 |work=ABS-CBN News |date=Enero 28, 2022 |access-date=Enero 29, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Enero 29]] – Ang mga pelikulang ''The Headhunter's Daughter'' ni Don Josephus Eblahan at ''[[Leonor Will Never Die]]'' ni Martika Ramirez Escobar ay nanalo ng mga premyo sa seremonya ng paggawad ng parangal sa [[Sundance Film Festival]] 2022.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/headhunters-daughter-leonor-will-never-die-sundance-2022-winners/ |title=Dalawang pelikulang Pilipino ang nag-uwi ng mga parangal sa Sundance 2022 |work=Rappler | date=Enero 29, 2022 | access-date=Enero 29, 2022}}&lt;/ref&gt;

===Marso===
* [[Marso 17]] – Nakapasok si [[Tracy Perez]] sa Top 13 sa [[Miss World]] [[Miss World 2021|2021]] sa [[San Juan, Puerto Rico]], Puerto Rico.&lt;ref&gt;Mga Sitasyon sa Miss World 2021&lt;br&gt;Pinagngangalang ng pageant ang Top 40 semifinalists nito, kabilang si Miss Philippines T. Perez:
* {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/01/21/22/miss-world-names-top-40-including-phs-tracy-perez |title=Pinagngangalang ng Miss World ang Top 40, kabilang si Tracy Perez ng PH |work=[[ABS-CBN News]] | date=Enero 21, 2022 | access-date=Enero 25, 2022}}
* {{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/819074/miss-world-unveils-top-40-candidates-ahead-of-march-coronation/story/ |title=Inilabas ng Miss World ang Top 40 na kandidato bago ang koronasyon sa Marso |work=[[GMA News]] | date=Enero 22, 2022 | access-date=Enero 25, 2022}}
Gabi ng Koronasyon:
* {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/tracy-maureen-perez-journey-miss-world-2021-top-13/ |title=Nakapasok sa Top 13 ng Miss World 2021 si Tracy Maureen Perez ng Pilipinas |work=[[Rappler]] | date=Marso 17, 2022 | access-date=Mayo 3, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Marso 18]] – Kinoronahan si Kathleen Paton bilang Miss Eco International 2022 sa [[Ehipto]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/03/18/22/phs-kathleen-paton-wins-miss-eco-international |title=Nanalo si Kathleen Paton ng ika-2 korona ng Miss Eco International sa Pilipinas |work=ABS CBN News |date=Marso 18, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}&lt;/ref&gt;

===Abril===
* [[Abril 3]] – Nanalo si Michelle Arceo bilang 1st runner-up sa Miss Environment International 2022 pageant sa [[Mumbai]], India.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/philippines-michelle-arceo-first-runner-up-miss-environment-international-2022/ |title=Si Michelle Arceo ng Pilipinas ay 1st runner-up sa Miss Environment International 2022 |work=Rappler | date=Abril 3, 2022 | access-date=Mayo 3, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Abril 12]] – Nakatanggap si Direktor [[Brillante Mendoza]] ng lifetime achievement award, ang mga aktor na sina [[Christian Bables]] at Vince Rillon ay nanalo ng best actor award, habang ang pelikula ni [[Erik Matti]] na ''[[On the Job: The Missing 8]]'' ay nanalo ng parangal para sa Best Film sa ika-19 na Asian Film Festival sa Roma.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Requintina |first1=Robert |url=https://mb.com.ph/2022/04/15/brillante-mendoza-2-ph-actors-honored-at-19th-asian-film-festival-in-italy/ |title=Brillante Mendoza, 2 aktor mula sa Pilipinas ang pinarangalan sa ika-19 na Asian Film Festival sa Italya |work=Manila Bulletin |date=Abril 15, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Abril 25]] – Ang nobelistang si [[Gina Apostol]] ay napili bilang isa sa apat na fellow sa panitikan ng prestihiyosong Rome Prize.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=De Vera |first1=Ruel S. |url=https://lifestyle.inquirer.net/402745/novelist-gina-apostol-wins-rome-prize-for-literature/ |title=Nanalo ang nobelistang si Gina Apostol ng Rome Prize para sa panitikan |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Mayo 8, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Abril 28]] – Ang pelikulang ''[[Uncharted (pelikula)|Uncharted]]'' na pinagbibidahan nina Tom Holland at Mark Wahlberg, na prinodyus ng Sony Pictures, ay inalis sa mga sinehan dahil sa isang eksena na nagpapakita ng nine-dash na mapa ng Tsina na naglalarawan ng pinagtatalunang pag-aangkin nito sa Timog Tsina. Dagat.&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |last=De Pacina |first=Michelle |date=Abril 28, 2022 |title=Pinalabas ang pelikulang 'Uncharted' sa mga sinehan sa Pilipinas dahil sa mapa ng South China Sea |work=Yahoo! Balita |url=https://news.yahoo.com/uncharted-film-pulled-philippine-cinemas-232028177.html |access-date=Mayo 1, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Abril 30]] – Si [[Celeste Cortesi]] ng [[Pasay]] ay kinoronahan bilang [[Miss Universe Philippines]] sa gabi ng koronasyon nito sa [[Miss Universe Philippines 2022|pageant]].&lt;ref&gt;Mga Sitasyon sa Miss Universe Philippines 2022&lt;br&gt;Ipinakikilala ng organisasyon ang 32 opisyal na delegado para sa 2022 pageant nito:
* {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/list-50-delegates-miss-universe-philippines-2022/ |title=TINGNAN: Inihayag ng Miss Universe Philippines ang 50 delegado para sa 2022 pageant |work=[[Rappler]] |date=Pebrero 28, 2022 |petsa-ng-pag-access=Marso 3, 2022 }}
* {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/04/06/22/miss-universe-ph-names-32-finalists-for-2022-pageant |title=Pinagpangalanan ng Miss Universe Philippines ang 32 finalist para sa 2022 pageant |work=[[ABS-CBN News]] |date=Abril 6, 2022 |access-date=Abril 28, 2022 }}
Isang kandidato na nanalo ng anim na espesyal na parangal sa preliminary competition:
* {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/04/28/22/miss-universe-ph-prelims-michelle-dee-wins-6-special-awards |title=Miss Universe PH 2022 prelims: Nanalo si Michelle Dee ng 6 na espesyal na parangal |work=ABS-CBN News |date=Abril 27, 2022 |access-date=Abril 28, 2022 }}
* {{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/829951/michelle-dee-wins-6-special-awards-at-miss-universe-philippines-2022-preliminaries/story/ |title=Nanalo si Michelle Dee ng 6 na espesyal na parangal sa preliminaries ng Miss Universe Philippines 2022 |work=[[GMA News]] |date=Abril 27, 2022 |access-date=Abril 28, 2022 }}
Nakatakdang koronasyon:
* {{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/820224/miss-universe-philippines-2022-to-be-crowned-in-april/story/ |title=Ang Miss Universe Philippines 2022 ay kokoronahan sa Abril |work=GMA News |date=Enero 31, 2022 |access-date=Pebrero 1, 2022 }}
* {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/02/01/22/miss-universe-ph-2022-coronation-night-set-on-april-30 |title=Gabi ng koronasyon ng Miss Universe PH 2022 nakatakda sa Abril 30 |work=ABS-CBN News |date=Pebrero 1, 2022 |access-date=Pebrero 1, 2022 }}
* {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-philippines-coronation-night-set-april-30-2022/ |title=Gabi ng koronasyon ng Miss Universe Philippines 2022 nakatakda sa Abril 30 |work=Rappler |date=Pebrero 1, 2022 |access-date=Pebrero 1, 2022 }}
Talagang Paligsahan:
* {{Banggitin ang balita |last=Adina |first=Armin |date=Mayo 1, 2022 |title=Si Celeste Cortesi ng Pasay ang Miss Universe PH |work=[[Inquirer.net]] |url=https://entertainment.inquirer.net/447160/celeste-cortesi-of-pasay-is-miss-universe-ph |access-date=Mayo 1, 2022 }}
* {{banggitin ang balita |url=https://www.abs-cbn.com/life/04/30/22/celeste-cortesi-crowned-miss-universe-philippines-2022 |title=Si Celeste Cortesi ng Pasay ang kinoronahang Miss Universe Philippines 2022 |work=ABS-CBN News |date=Abril 30, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 }}
* {{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2022/5/1/Miss-Universe-PH-2022-Celeste-Cortesi.html |title=Si Celeste Cortesi ng Pasay ay kinoronahan bilang Miss Universe Philippines 2022 |work=[[CNN Philippines]] |date=Abril 30, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 |archive-date=Mayo 28, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528093947/https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2022/5/1/Miss-Universe-PH-2022-Celeste-Cortesi.html |url-status=dead }}
* {{cite news |last1=Panaligan |first1=Marisse |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/830267/miss-pasay-celeste-cortesi-wins-miss-universe-philippines-2022/story/ |title=Si Miss Pasay Celeste Cortesi ang nanalong Miss Universe Philippines 2022! |work=Balita sa GMA |petsa=Abril 30, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 }}
* {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/pasay-celeste-cortesi-winner-miss-universe-philippines-2022/ |title=Si Celeste Cortesi ng Pasay ang Miss Universe Philippines 2022 |work=Rappler |petsa=Abril 30, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 }}
* {{cite news |last1=Abad |first1=Ysa |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/things-to-know-celeste-cortesi-miss-universe-philippines-2022/ |title=Sino si Celeste Cortesi, Miss Universe Philippines 2022? |work=Rappler |date=Mayo 1, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 }}&lt;/ref&gt;

===Mayo===
* [[Mayo 1]] – Si Kriz Gazmen ay itinalaga bilang bagong pinuno ng [[ABS-CBN Films]], kapalit ni [[Olivia Lamasan]] na naging consultant para sa nilalaman, pakikipagsosyo, at pamamahala ng talento sa pamamagitan ng [[Rise Artists Studio]] ng parehong kumpanya.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://corporate.abs-cbn.com/newsroom/news-releases/2022/4/29/kriz-gazmen-new-head-of-abs-cbn-films?lang=en |title=Si Kriz Gazmen ay itinalaga bilang bagong pinuno ng ABS-CBN Films; Si Olivia Lamasan ay mananatili bilang consultant |work=ABS CBN Corporate | date=Abril 29, 2022 | access-date=Abril 29, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Mayo 28]] – Ang ''Triangle of Sadness'' at ''Plan 75'', dalawang pelikulang nagtatampok ng mga Overseas Filipino Worker (OFW), ay nanalo ng mga nangungunang premyo sa [[Pista ng Pelikulang Cannes 2022]].&lt;ref&gt;{{cite news |last1=De Guzman Quadra |first1=Margo Hannah |url=https://www.goodnewspilinas.com/ofw-themed-films-triangle-of-sadness-plan-75-win-top-awards-at-cannes-festival/ |title=Mga pelikulang may temang OFW Ang Triangle of Sadness, Plan 75 ay nanalo ng mga nangungunang parangal sa Cannes Festival |work=Good News Pilipinas |date=Mayo 31, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[Mayo 29]] – Ang mang-aawit na si [[Anji Salvacion]] mula sa Celebrity Edition ay ipinroklama bilang nagwagi sa ''[[Pinoy Big Brother: Kumunity Season 10]]''.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/05/29/22/anji-salvacion-wins-pbb-kumunity-season-10 |title=Panalo ang kilalang housemate na si Anji Salvacion sa 'Pinoy Big Brother: Kumunity Season 10' |work=ABS CBN News |date=Mayo 29, 2022 |access-date=Hunyo 2, 2022}}&lt;/ref&gt;

===Hunyo===
* [[Hunyo 5]] – Si [[Gwendolyne Fourniol]] ng [[Negros Occidental]] ay kinoronahan bilang [[Miss World Philippines]] sa kaganapan ng koronasyon nito sa [[Miss World Philippines 2022|pageant]].&lt;ref&gt;Mga Sitasyon sa Miss World Philippines 2022&lt;br&gt;Ipinakikilala ng organisasyon ang 35 opisyal na delegado para sa 2022 pageant nito:
* {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-world-philippines-2022-announces-candidates/ |title=Inanunsyo ng Miss World Philippines 2022 ang 35 kandidato |work=[[Rappler]] |date=Abril 22, 2022 |access-date=Abril 28, 2022 }}
Inanunsyo ang Top 11 para sa kompetisyon ng pambansang kasuotan nito:
* {{cite news |last1=Bracamonte |first1=Earl D.C. |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/05/31/2185033/miss-world-philippines-2022-bares-top-10-beach-beauties-top-11-best-national-costume |title=Inilabas ng Miss World Philippines 2022 ang nangungunang 10 magagandang babae sa dalampasigan, nangungunang 11 pinakamahusay sa pambansang kasuotan |work=[[Philstar.com]] |date=Mayo 31, 2022 |access-date=Hunyo 2, 2022 }}
Nakatakdang koronasyon:
* {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/02/11/22/miss-world-ph-2022-coronation-night-set-on-may-29 |title=Ang gabi ng koronasyon ng Miss World PH 2022 ay nakatakda sa Mayo 29 |work=[[ABS-CBN News]] |date=Pebrero 11, 2022 |access-date=Pebrero 26, 2022 }}
* {{cite news |last1=Basco |first1=Karl Cedrick |url=https://www.abs-cbn.com/amp/life/05/04/22/miss-world-philippines-2022-set-on-june-5 |title=Ang Miss World Philippines 2022 ay nakatakda sa Hunyo 5 |work=ABS-CBN News |date=Mayo 4, 2022 |access-date=Mayo 5, 2022 }}
Paraan ng paglalaro:
* {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/negros-occidental-gwendolyne-fourniol-winner-miss-world-philippines-2022/ |title=Si Gwendolyne Fourniol ng Negros Occidental ang Miss World Philippines 2022 |work=Rappler |date=Hunyo 6, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 }}
* {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/06/06/22/gwendolyne-fourniol-crowned-miss-world-philippines-2022 |title=Si Gwendolyne Fourniol ng Negros Occidental ay kinoronahang Miss World Philippines 2022 |work=ABS-CBN News |date=Hunyo 6, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 }}
* {{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/lifestyle/2022/6/6/Gwendolyne-Fourniol-crowned-Miss-World-Philippines-2022.html |title=Si Gwendolyne Fourniol mula sa Negros Occidental ay kinoronahang Miss World Philippines 2022 |work=[[CNN Pilipinas]] |petsa=Hunyo 6, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 |archive-date=Hunyo 6, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606013000/https://www.cnnphilippines.com/lifestyle/2022/6/6/Gwendolyne-Fourniol-crowned-Miss-World-Philippines-2022.html |url-status=dead }}
* {{cite news |last1=Viernes |first1=Franchesca |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/833980/negros-occidental-s-gwendolyne-fourniol-is-miss-world-philippines-2022/story/ |title=Si Gwendolyne Fourniol ng Negros Occidental ang Miss World Philippines 2022 |work=[[Balita sa GMA]] |date=Hunyo 6, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 }}
* {{cite news |last1=Pasajol |first1=Anne |last2=Adina |first2=Armin P. |url=https://entertainment.inquirer.net/451750/miss-world-philippines-2022-is-gwendolyne-fourniol-of-negros-occidental |title=Si Miss World Philippines 2022 ay si Gwendolyne Fourniol ng Negros Occidental |work=[[Inquirer.net]] |date=Hunyo 6, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 }}
* {{cite news |last1=Abad |first1=Ysa |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/things-to-know-gwendolyne-fourniol-miss-world-philippines-2022/ |title=Sino si Gwendolyne Fourniol, Miss World Philippines 2022? |work=Rappler |date=Hunyo 6, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 }}&lt;/ref&gt;
* [[Hunyo 7]] – Inanunsyo ng [[Cinemalaya Philippine Independent Film Festival]] ang nangungunang 13 finalist para sa kompetisyon ng full-length film nito sa 2022.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/cinemalaya-full-length-film-finalists-2022/ |title=Inanunsyo ng Cinemalaya ang 13 finalist ng full-length film para sa 2022 |work=Rappler |date=Hunyo 7, 2022 |access-date=Hunyo 7, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Hunyo 10]] – Idineklara ni Pangulong Duterte si [[Nora Aunor]], [[Salvacion Lim-Higgins]], [[Agnes Locsin]], [[Fides Cuyugan-Asensio]], [[Ricky Lee]], [[Gémino Abad]], [[Tony Mabesa]] at [[Marilou Diaz-Abaya]] bilang [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa 2022.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/life-and-style/arts-culture/national-artists-philippines-2022/ |title=Nora Aunor, Ricky Lee, Tony Mabesa kabilang sa 8 bagong Pambansang Alagad ng Sining |work=Rappler |date=Hunyo 10, 2022 |access-date=Hunyo 11, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/834588/malacanang-confers-new-national-artists/story/ |title=Nora Aunor, pitong iba pa, pinangalanang bagong Pambansang Alagad ng Sining |work=GMA News |date=Hunyo 10, 2022 |access-date=Hunyo 11, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Hunyo 18]] – Ang kaganapan ng koronasyon ng [[Man of the World (pageant)|Man of the World]] [[Man of the World 2022|2022 pageant]] ay ginaganap sa [[Baguio]].&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Dumaual |first1=Mario |url=https://www.abs-cbn.com/life/01/24/22/baguio-to-host-man-of-the-world-2022-global-pageant |title=Ang Baguio ang magho-host ng Man of the World 2022 global pageant |work=ABS CBN News |date=Enero 24, 2022 |access-date=Enero 25, 2022}}&lt;/ref&gt; Ito ang unang pagkakataon na ang Pilipinas ang nag-host ng kaganapan.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Requintina |first1=Robert |url=https://mb.com.ph/2022/01/22/4th-man-of-the-world-pageant-to-be-held-in-baguio-city/ |title=Ika-4 na Man of the World Pageant na gaganapin sa Baguio City |work=Manila Bulletin |date=Enero 22, 2022 |access-date=Enero 25, 2022}}&lt;/ref&gt; Si Aditya Khurana ng India ay kinoronahan bilang [[Man of the World (pageant)|Man of the World]] 2022.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/06/19/22/ph-bet-finishes-2nd-runner-up-in-man-of-the-world |title=Si Nadim Elzein ng PH ay nagtapos bilang 2nd runner up sa Man of the World pageant |work=ABS CBN News |date=Hunyo 19, 2022 |access-date=Hunyo 19, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Adina |first1=Armin |url=https://entertainment.inquirer.net/453530/asia-dominates-man-of-the-world-pageant |title=Nangibabaw ang Asya sa Man of the World pageant |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Hunyo 19, 2022 |access-date=Hunyo 19, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Hunyo 19]] – Ang ''Basurero'', isang maikling pelikula na nagtatampok sa aktor na si [[Jericho Rosales]], ay nanalo ng Grand Jury Best Global Film award sa seremonya ng paggawad ng parangal sa Auntyland Film Festival 2022.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Pasajol |first1=Anne |url=https://entertainment.inquirer.net/453644/jericho-rosales-short-film-basurero-wins-best-global-film-at-new-york-based-festival |title=Ang maikling pelikula ni Jericho Rosales na 'Basurero' ay nanalo ng Best Global Film sa festival na nakabase sa New York |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Hunyo 20, 2022 |access-date=Hunyo 20, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Hunyo 25 – Kinoronahang ''Miss International Queen'' si Fuschia Anne Ravena ng bansa sa taunang [[patimpalak ng kagandahan]], na itinuturing na pinakamalaking patimpalak para sa mga ''trans woman'', na idinaos sa [[Thailand]].
* [[Hunyo 29]] – Ang [[Jollibee]] ay kinikilala bilang &quot;pinakamasarap na kadena ng pritong manok sa Amerika&quot; ng website ng pagkain na Eater.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/08/15/22/jollibee-named-best-fried-chicken-chain-in-america |title=Jolibee ay pinangalanang 'pinakamasarap na kadena ng pritong manok sa Amerika' |work=ABS CBN News |date=Agosto 15, 2022 |access-date=Agosto 15, 2022}}&lt;/ref&gt;

===Hulyo===
* [[Hulyo 6]] – Ang [[Bibingka]] ay kasama sa nangungunang 15 pinakamahusay na na-rate na keyk sa mundo ng [[TasteAtlas]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/life-and-style/food-drinks/bibingka-best-cakes-in-world-taste-atlas-july-2022/ |title=Ang Bibingka ay ang ika-13 pinakamahusay na keyk sa mundo, ayon sa Taste Atlas |work=Rappler |date=Hulyo 6, 2022 |access-date=Hulyo 9, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Viernes |first1=Frachesca |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/food/837350/bibingka-makes-it-to-taste-atlas-top-20-best-cakes-in-the-world/story/ |title=Nakapasok si Bibingka sa nangungunang 20 pinakamahusay na keyk sa mundo ng Taste Atlas |work=GMA News |date=Hulyo 7, 2022 |access-date=Hulyo 9, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Hulyo 7]] – Limang restawran mula sa Pilipinas ang kasama sa listahan ng Top Restaurants in Asia 2022 ng Opinionated About Dining (OAD), isang pandaigdigang sistema ng pagraranggo.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/07/22/5-ph-eatery-among-top-restaurants-in-asia |title=Ang Toyo Eatery ng PH, Mecha Uma, Gallery by Chele ay kabilang sa mga nangungunang restawran sa Asya |work=ABS CBN News |date=Hulyo 7, 2022 |access-date=Hulyo 9, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Hulyo 13]] – Ang [[Boracay]] ay kasama sa &quot;World's 50 Greatest Mga Lugar sa 2022&quot; ni [[Time (magazine)|TIME Magazine]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/14/22/boracay-in-times-list-of-worlds-50-greatest-places |title='Paradise reborn': Ang Boracay ay nasa listahan ng TIME ng 50 Pinakamagandang Lugar sa Mundo sa 2022 |work=ABS CBN News |date=Hulyo 14, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/life-and-style/travel/boracay-included-world-greatest-places-2022-time-magazine/ |title=Ang Boracay ay isa sa 'Mga Pinakamagandang Lugar sa Mundo sa 2022,' ayon sa TIME |work=Rappler |date=Hulyo 14, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1178881 |title=Pinarangalan ang pagkakasama ng Boracay sa 50 Pinakamagagandang Lugar sa Mundo ng TIME |work=Philippine News Agency |date=Hulyo 13, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Hulyo 16]]:
** Ang Boracay, Palawan, at [[Cebu]] ay kasama sa listahan ng &quot;25 Pinakamagagandang Isla sa Mundo&quot; ng magasin na Travel + Leisure na nakabase sa New York.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Basco |first1=Karl Cedrick |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/16/22/boracay-palawan-cebu-make-25-best-islands-list |title=Napabilang ang Boracay, Palawan, at Cebu sa listahan ng '25 pinakamahusay na isla sa mundo' ng Travel + Leisure |work=ABS CBN News |date=Hulyo 16, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ong |first1=Ghio |url=https://www.philstar.com/headlines/2022/07/17/2195971/boracay-palawan-cebu-hailed-worlds-best-islands |title=Pinarangalan ang Boracay, Palawan, at Cebu bilang 'pinakamahusay na isla sa mundo' |work=The Philippine Star |date=Hulyo 17, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1179084 |title=Pinarangalan ang Boracay, Palawan at Cebu bilang Pinakamagandang Isla sa Mundo |work=Philippine News Agency |date=Hulyo 16, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Nakapasok si Alison Black sa Top 24 sa [[Miss and Mister Supranational|Miss Supranational]] [[Miss Supranational 2022|2022]] sa [[Nowy Sącz]], Poland.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/16/22/south-africa-bet-wins-miss-supranational-2022-ph-in-top-24 |title=Nanalo ang South African bilang Miss Supranational 2022; Nakapasok sa Top 24 si Alison Black ng Pilipinas |work=ABS CBN News |date=Hulyo 16, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/838368/alison-black-finishes-at-the-top-24-of-miss-supranational-2022/story/ |title=Nakapasok sa Top 24 ng Miss Supranational 2022 si Alison Black |work=GMA News |date=Hulyo 16, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Nag-uwi ng dalawang tansong medalya ang mga estudyanteng Pilipino sa ika-63 International Mathematical Olympiad (IMO) sa [[Oslo]], Norway.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/25/22/ph-bags-2-bronze-medals-in-intl-math-competition |title=Nakakuha ang PH ng 2 tansong medalya sa internasyonal na kompetisyon sa matematika |work=ABS CBN News |date=Hulyo 25, 2022 |access-date=Hulyo 28, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Hulyo 17]] – Nakapasok si RaÉd Fernandez Al-Zghayér sa Top 20 sa [[Miss and Mister Supranational|Mister Supranational]] [[Mister Supranational 2022|2022]] sa Nowy Sącz.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/17/22/cuba-wins-mister-supranational-2022-ph-bet-in-top-20 |title=Nanalo ang Cuba Mister Supranational 2022; Nakapasok sa Top 20 ang taya ng Pilipinas |work=ABS CBN News |date=Hulyo 17, 2022 |access-date=Hulyo 24, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/lifestyle/2022/7/17/PH-bet-top-20-mister-supranational-2022.html |title=Nakapasok sa top 20 ng Mister Supranational 2022 ang taya ng Pilipinas |work=CNN Philippines |date=Hulyo 17, 2022 |access-date=Hulyo 24, 2022 |archive-date=Hulyo 21, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721061939/https://www.cnnphilippines.com/lifestyle/2022/7/17/PH-bet-top-20-mister-supranational-2022.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Hulyo 22]] – Nanalo sina Angela Clare Lim Tan, Alexis Griff Genovatin at Arthur Caleb Co ng mga gintong medalya at isang pilak sa 2022 Copernicus Math Olympiad sa [[New York City]].&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tagala |first1=Don |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/26/22/young-pinoys-win-big-at-new-york-math-olympiad |title=Malaki ang panalo ng mga batang Pinoy sa New York math olympiad |work=ABS CBN News |date=Hulyo 26, 2022 |access-date=Hulyo 28, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Hulyo 30]] – Nanalo ng mga pangunahing parangal ang aktres at ehekutibo ng [[ABS-CBN]] ​​na si [[Charo Santos-Concio]] at musikal na pelikulang ''Katips'' sa ika-70 FAMAS Awards na ginanap sa [[Manila Metropolitan Teatro]].&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Basco |first1=Karl Cedrick |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/07/30/22/charo-santos-katips-win-big-in-famas-awards |title=FAMAS: Nanalo si Charo Santos ng Best Actress, nakuha ng 'Katips' ang Best Picture |work=ABS CBN News |date=Hulyo 30, 2022 |access-date=Hulyo 31, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/list-winners-2022-famas-awards/ |title=BUONG LISTAHAN: Mga Nagwagi, 2022 FAMAS Awards |work=Rappler |date=Hulyo 30, 2022 |access-date=Hulyo 31, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Hulyo 31]] – [[Nicole Borromeo]] ng Cebu ay kinoronahan [[Binibining Pilipinas|Binibining Pilipinas–International]] sa [[Binibining Pilipinas 2022|pageant's]] coronation event.&lt;ref&gt;Citations for Binibining Pilipinas 2022&lt;br&gt;Organisasyon ng 2022 na introducing ang opisyal na page240 mga rosters nito kasunod ng pag-withdraw ng tatlong kandidato:
* {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/amp/life/04/22/22/binibining-pilipinas-names-40-hopefuls-in-2022-pageant |title=Binibining Pilipinas names 40 candidates in 2022 pageant |date=April20 28, 2022 }}
* {{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/829400/binibining-pilipinas-2022-unveils-top-40-candidates/story/?amp |title=Inilabas ng Binibining Pilipinas 2022 ang nangungunang 40 kandidato |work=GMA News |date=Abril 22, 2022 |access-date=Abril 28, 2022 }}
* {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/binibining-pilipinas-announces-candidates-2022/ |title=Inihayag ng Binibining Pilipinas ang nangungunang 40 kandidato para sa 2022 |work=Rappler |date=Abril 22, 2022 |access-date=Abril 28, 2022 }}
* {{cite news |last1=Viernes |first1=Franchesca |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/829900/binibining-pilipinas-nag-anunsyo-withdrawal-of-3-candidates/story/ |title=Binibining Pilipinas, nag-anunsyo ng withdrawal ng 2pril na kandidato |20pril=20000000000 |6= |access-date=Abril 28, 2022 }}
* {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/04/27/22/bb-pilipinas-updates-roster-as-3-candidates-withdraw |title=Bb. Ina-update ng Pilipinas ang listahan ng mga kandidato para sa 2022 matapos ang pag-atras ng 3 kandidato |work=ABS CBN News |date=Abril 27, 2022 |access-date=Abril 28, 2022 }}
Kandidatong nanalo ng mga espesyal na parangal sa paunang kompetisyon:
* {{cite news |last1=Tuazon |first1=Nikko |url=https://www.pep.ph/lifestyle/lifestyle/165982/winners-of-special-awards-at-binibining-pilipinas-2022-announced-a721-20220531 |title=Herlene Nicole Budol, Diana Mackey, nanalo ng mga espesyal na parangal sa Binibining Pilipinas 2022 |work=Philippine Entertainment Portal |date=Mayo 31, 2022 |access-date=Hunyo 2, 2022 }}
Nakatakdang koronasyon:
* {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/binibining-pilipinas-sets-date-2022-coronation-night/ |title=Itinakda ng Binibining Pilipinas ang petsa para sa gabi ng koronasyon sa 2022 |work=Rappler |date=Hulyo 1, 2022 |access-date=Hulyo 1, 2022 }}
* {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/04/22/final-date-venue-for-bb-pilipinas-2022-announced |title=Inihayag ang huling petsa at lugar para sa Binibining Pilipinas 2022 |work=ABS CBN News |date=Hulyo 4, 2022 |access-date=Hulyo 9, 2022 }}
Paraan ng paggaganapan ng patimpalak:
* {{cite news |last1=Reyes |first1=Shiela |url=https://www.abs-cbn.com/life/08/01/22/cebus-nicole-borromeo-crowned-binibining-pilipinas-international-2022 |title=Cebu's Nicole Borromeo crowned Binibining Pilipinas International 2022 |work=ABS CBN News |date=August 1August2 2022 }}
* {{cite news |last1=Viernes |first1=Franchesca |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/840025/nicole-borromeo-of-cebu-is-binibining-pilipinas-international-2022/story/ |title=Nicole Borromeo of Cebu International is Bini22GMA News |date=Agosto 1, 2022 |access-date=Agosto 1, 2022 }}
* {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/cebu-nicole-borromeo-winner-binibining-pilipinas-international-2022/ |title=Cebu's Nicole Borromeo is Binibining Pilipinas International 2022 |work=Rappler |date=Agosto=22 |access=August 22 |6=2022 }}
* {{cite news |last1=Abad |first1=Ysa |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/things-to-know-nicole-borromeo-binibining-pilipinas-international-2022/ |title=Sino si Nicole Borromeo, Binibining Pilipinas International 2022? |work=Rappler |date=Agosto 1, 2022 |access-date=Agosto 1, 2022 }}
* {{cite news |url=https://www.bbpilipinas.com/news/details/Bb-Pilipinas-crowns-2022-queens |title=Bb. Pilipinas kinoronahan ang mga reyna ng 2022 |work=Binibining Pilipinas |date=Agosto 1, 2022 |access-date=Agosto 1, 2022 |archive-date=Agosto 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813132116/https://www.bbpilipinas.com/news/details/Bb-Pilipinas-crowns-2022-queens |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===Agosto===
* [[Agosto 6]] – Si Jenny Ramp ng [[Tarlac]] ay kinoronahan bilang [[Miss Philippines Earth]] sa kaganapan ng koronasyon nito sa [[Miss Philippines Earth 2022|pageant's]].&lt;ref&gt;Mga Sitasyon para sa Miss Philippines Earth 2022&lt;br&gt;Ipinakikilala ng organisasyon ang 20 opisyal na delegado para sa 2022 pageant at ina-update ang mga listahan nito kasunod ng diskwalipikasyon ng tatlong kandidato:
* {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/photos-miss-philippines-earth-2022-candidates/ |title=SA MGA LARAWAN: Mga opisyal na kandidato ng Miss Philippines Earth 2022 |work=Rappler |date=Mayo 18, 2022 |access-date=Hunyo 11, 2022}}
* {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/05/18/22/in-photos-41-official-candidates-of-miss-ph-earth-2022 |title=SA MGA LARAWAN: 41 opisyal na kandidato ng Miss Philippines Earth 2022 |work=ABS CBN News |date=Mayo 18, 2022 |access-date=Hunyo 11, 2022}}
* {{cite news |last1=Dumaual |first1=Mario |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/15/22/miss-philippines-earth-pageant-disqualifies-3-candidates |title=Diskuwalipikado ng Miss PH Earth pageant ang 3 kandidato dahil sa mga kinakailangan sa taas |work=ABS CBN News |date=Hulyo 15, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}}
* {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-philippines-earth-2022-candidate-says-disqualified-over-height/ |title=Tatlong kandidato ng Miss Philippines Earth 2022 ang nadiskwalipika dahil sa taas |work=Rappler |date=Hulyo 14, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}}
* {{cite news |last1=Dumaual |first1=Mario |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/16/22/who-made-it-to-miss-philippines-earth-top-20 |title=Pinangalanan ng Miss PH Earth ang top 20 na kandidato |work=ABS CBN News |date=Hulyo 16, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}}
* {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/list-miss-philippines-earth-2022-top-20-candidates/ |title=LIST: Miss Philippines Earth 2022 Top 20 candidates |work=Rappler |date=Hulyo 17, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}}
Nakatakdang koronasyon:
* {{cite news |last1=Requintina |first1=Robert |url=https://mb.com.ph/2022/07/16/watch-miss-philippines-earth-2022-reveals-top-20-finalists/ |title=PANOORIN! Inihayag ng Miss Philippines Earth 2022 ang Top 20 finalists |work=Manila Bulletin |date=Hulyo 16, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}}
Paraan ng pagsali sa patimpalak:
* {{cite news |last1=Basco |first1=Karl Cedrick |url=https://www.abs-cbn.com/life/08/06/22/jenny-ramp-wins-miss-philippines-earth-2022 |title=Jenny Ramp, nanalo bilang Miss Philippines Earth 2022 |work=ABS CBN News |date=Agosto 6, 2022 |access-date=Agosto 6, 2022}}
* {{cite news |last1=Roque |first1=Nika |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/840716/jenny-ramp-of-santa-ignacia-tarlac-is-miss-philippines-earth-2022/story/?just_in |title=Si Jenny Ramp ng Santa Ignacia, Tarlac ang Miss Philippines Earth 2022 |work=GMA News |date=Agosto 6, 2022 |access-date=Agosto 6, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Agosto 8]]:
** Inilabas ng Airbnb ang listahan ng 12 pinakamahusay na host nito na wala pang 30 taong gulang sa rehiyon ng Asia Pacific, at kabilang dito sina Dwyane Yra Dinglasan at Deo Dia.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/08/08/22/2-pinoys-among-airbnbs-top-under-30-hosts-in-asiapac |title=2 Mga Pilipino kabilang sa mga nangungunang host ng Airbnb na wala pang 30 taong gulang sa Asia Pacific |work=ABS CBN News |date=Agosto 8, 2022 |access-date=Agosto 11, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Ang [[Tortang talong]] ay kasama sa pinakamasarap na ulam na itlog sa mundo ng TasteAtlas.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/life-and-style/food-drinks/taste-atlas-names-tortang-talog-best-egg-dish-balut-worst-august-2022/ |title=Eggciting! Pinangalanan ng Taste Atlas ang Tortang Talong bilang ang pinakamahusay na niraranggo na ulam na may itlog sa buong mundo |work=Rappler |date=Agosto 8, 2022 |access-date=Agosto 11, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/food/841067/tortang-talong-is-the-best-egg-dish-balut-worst-according-to-tasteatlas/story/ |title=Ang Tortang Talong ang pinakamasarap na ulam na may itlog, ang Balut ang pinakamasama ayon sa TasteAtlas |work=GMA News |date=Agosto 10, 2022 |access-date=Agosto 11, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Agosto 10]] – Tatlong restawran sa Pilipinas ang kinikilala ng isang online guidebook na nakabase sa Italya bilang kabilang sa mga pinakamagagandang [[pizza]] na lugar sa rehiyon ng Asia-Pacific.&lt;ref&gt;{{cite balita |url=https://www.abs-cbn.com/life/08/10/22/3-ph-restaurants-among-best-pizza-spots-in-asia-pacific |title=3 restawran sa Pilipinas kabilang sa mga pinakamagandang lugar ng pizza sa Asya-Pasipiko |work=ABS CBN News |date=Agosto 10, 2022 |access-date=Agosto 11, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Agosto 12]]:
** Ang mga sikat na [[Mga Bilanggong Sumasayaw ng CPDRC|Mga Bilanggong Sumasayaw ng Cebu Provincial Detention and Rehabilitation Center]] ay muling inilunsad ng pamahalaang panlalawigan ng [[Cebu]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/08/12/22/cebu-dancing-inmates-are-back |title=Bumalik na ang mga bilanggong sumasayaw ng Cebu |work=ABS CBN News |date=Agosto 12, 2022 |access-date=Agosto 12, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/841353/cebu-relaunches-famous-dancing-inmates/story/?just_in |title=Inilunsad muli ng Cebu ang mga sikat na 'Bilanggong Sumasayaw' |work=GMA News |date=Agosto 12, 2022 |access-date=Agosto 12, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Macasero |first1=Ryan |url=https://www.rappler.com/nation/visayas/cebu-dancing-inmates-perform-again-august-2022/ |title=Muling nagtatanghal sa publiko ang mga dancing inmates ng Cebu pagkatapos ng mahigit 2 taon |work=Rappler |date=Agosto 12, 2022 |access-date=Agosto 12, 2022}}&lt;/ref&gt;
** ''[[FPJ's Ang Probinsyano]]'', ang [[Listahan ng pinakamatagal na serye sa telebisyon sa Pilipinas|pinakamatagal na]] na serye sa telebisyon ng bansa na ipinalabas noong 2015, ay nagtapos ayon sa inanunsyo ng aktor na si [[Coco Martin]] sa episode nito na [[Hulyo 22]].&lt;ref&gt;Para sa Katapusan ng FPJ's Ang Probinsyano:
* {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/series/coco-martin-announces-fpj-ang-probinsyano-finale/ |title=Coco Martin announces finale of 'FPJ's Ang Probinsyano' |work=Rappler |date=July 23, 2022 |access-date=2022},}
* {{cite news |last1=Dumaual |first1=Miguel |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/07/22/22/probinsyano-counts-down-to-finale-darna-arrives-august-15 |title='Probinsyano' counts down to finale; Ipapalabas ang 'Darna' sa Agosto 15 |work=ABS CBN News |date=Hulyo 22, 2022 |access-date=Hulyo 24, 2022}}
* {{cite news |last1=Cruz |first1=Dana |url=https://entertainment.inquirer.net/460517/fpjs-ang-probinsyano-officially-ends-after-nearly-7-years |title='Opisyal nang nagwakas ang FPJ's Ang Probinsyano' pagkatapos ng halos 7 taon |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Agosto 13, 2022 |access-date=Agosto 13, 2022}}
* {{cite news |last1=Dumaual |first1=Miguel |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/08/13/22/ang-probinsyano-ending-heres-who-lived-died-in-finale |title='Ang Probinsyano' ending: Narito kung sino ang nabuhay, namatay sa finale |work=ABS CBN News |date=Agosto 13, 2022 |access-date=Agosto 13, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Ang unang paglabas para sa koleksyon ng [[non-fungible token]] ng ''[[Idol Philippines]]'' ay magaganap bilang bahagi ng isang [[promosyon (marketing)|promosyon]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/08/10/22/idol-philippines-to-launch-own-nfts |title='Idol Philippines' para maglunsad ng sariling mga NFT |work=ABS CBN News |date=Agosto 10, 2022 |access-date=Agosto 30, 2022}}&lt;/ref&gt; Ang kompetisyon sa pag-awit sa telebisyon ang naging unang programa sa telebisyon sa Pilipinas na naglunsad ng sarili nitong koleksyon ng NFT.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Umikit ng kasaysayan ang 'Idol PH' ng ABS-CBN bilang unang programang Pilipino na naglunsad ng NFTS |url=https://mb.com.ph/2022/08/18/abs-cbns-idol-ph-makes-history-as-first-filipino-program-to-launch-nfts/ |access-date=28 Agosto 2022 |work=Manila Bulletin |date=18 Agosto 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Umikit ng kasaysayan ang 'Idol PH' bilang unang lokal na palabas na naglunsad ng mga NFT |url=https://manilastandard.net/showbitz/314252794/idol-ph-makes-history-as-first-local-show-to-launch-nfts.html |access-date=28 Agosto 2022 |work=Maynila Standard |date=18 Agosto 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Agosto 14]] – Nanalo ng mga pangunahing premyo ang ''The Baseball Player'' at ''Blue Room'' sa [[Cinemalaya Philippine Independent Film Festival]] 2022.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/841559/the-baseball-player-blue-room-win-big-in-cinemalaya-2022/story/ |title='The Baseball Player,' 'Blue Room', nanalo nang malaki sa Cinemalaya 2022 |work=GMA News |date=Agosto 14, 2022 |access-date=Agosto 15, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/the-baseball-player-blue-room-winners-cinemalaya-2022/ |title='The Baseball Player,' 'Blue Room', nanalo sa Cinemalaya 2022 |work=Rappler |date=Agosto 15, 2022 |access-date=Agosto 15, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Agosto 18]] – Apat na pinta ni [[Fernando Amorsolo]], ang unang [[Pambansang Artista ng Pilipinas]], ang ipinagkaloob sa [[Pambansang Museo ng Pilipinas]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/08/22/22/4-amorsolo-paintings-donated-to-national-museum |title=4 Mga pinta ni Amorsolo na ipinagkaloob sa Pambansang Museo |work=ABS CBN News |date=Agosto 22, 2022 |access-date=Agosto 23, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Agosto 19]] – Ang [[Kare-kare]] ay kasama sa 100 pinakamahusay na nilutong nilaga sa mundo ng TasteAtlas.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Viernes |first1=Franchesca |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/food/843228/kare-kare-among-taste-atlas-100-best-rated-stews/story/ |title=Kare-kare kabilang sa 100 nilagang may pinakamataas na rating sa Taste Atlas |work=GMA News |date=Agosto 30, 2022 |access-date=Agosto 31, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Agosto 20]] – ''[[Kapuso Mo, Jessica Soho]]'' ang nanalo ng Top Media Publisher Award sa [[TikTok]] Awards Philippines 2022.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/hashtag/content/842200/kapuso-mo-jessica-soho-named-top-media-publisher-at-tiktok-awards-2022/story/ |title='Kapuso Mo, Jessica Soho' itinanghal na Top Media Publisher sa TikTok Awards 2022! |work=GMA News |date=Agosto 20, 2022 |access-date=Agosto 30, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Agosto 26]] – ''[[The Broken Marriage Vow]]'', ang adaptasyon ng [[ABS-CBN]] ​​sa sikat na pandaigdigang drama ng [[BBC One]] na &quot;[[Doctor Foster (serye sa TV)|Doctor Foster]]&quot;, ay nanalo ng kategoryang Best TV Format Adaptation (Scripted) in Asia sa ContentAsia Awards sa [[Bangkok]], Thailand.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/08/26/22/the-broken-marriage-vow-wins-best-tv-adaptation-at-contentasia-awards |title='The Broken Marriage Vow' ay nanalo ng best TV adaptation sa ContentAsia Awards |work=ABS CBN News |date=Agosto 26, 2022 |access-date=Agosto 27, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Agosto 29]] – Inilabas ng Vogue Philippines ang unang isyu nito na nagtatampok kay Chloe Magno, isang modelong Pilipino-Amerikano mula sa Davao.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/843131/vogue-philippines-unveils-maiden-issue-featuring-filipino-american-model-chloe-magno/story/ |title=Inilabas ng Vogue Philippines ang unang isyu na nagtatampok sa modelong Pilipino-Amerikano na si Chloe Magno |work=GMA News |date=Agosto 29, 2022 |access-date=Agosto 30, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/08/29/22/vogue-philippines-unveils-first-cover-star |title=Inilabas ng Vogue Philippines ang unang bituin sa pabalat |work=ABS CBN News |date=Agosto 29, 2022 |access-date=Agosto 30, 2022}}&lt;/ref&gt;

===Setyembre===
* [[Setyembre 5]] – Ang aktres ng ABS-CBN na si [[Belle Mariano]] ay pinangalanang isa sa mga nakatanggap ng Outstanding Asian Star Prize sa 2022 Seoul International Drama Awards.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/09/05/22/belle-mariano-named-outstanding-asian-star-at-seoul-awards |title=Belle Mariano ay pinangalanang Outstanding Asian Star sa Seoul International Drama Awards |work=ABS CBN News |date=Setyembre 5, 2022 |access-date=Setyembre 5, 2022}}&lt;/ref&gt; Noong [[Setyembre 22]], sa wakas ay natanggap ni Mariano ang kanyang Outstanding Asian Star award sa Seoul International Drama Awards sa South Korea.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/09/22/22/belle-mariano-wins-in-seoul-international-drama-awards |title=Natanggap ni Belle Mariano ang Natatanging Bituing Asyano sa Seoul International Drama Awards |work=ABS CBN News |date=Setyembre 22, 2022 |access-date=Setyembre 22, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Setyembre 8]] – Pinangalanan ang Pilipinas sa ika-29 na World Travel Awards bilang nangungunang destinasyon para sa beach at diving sa [[Asia]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/travel/844268/philippines-named-asia-s-leading-beach-and-dive-destination-by-the-world-travel-awards/story/ |title=Hinirang ng World Travel Awards ang Pilipinas bilang nangungunang destinasyon para sa beach at diving sa Asya |work=[[GMA News Online]] |date=Setyembre 9, 2022 |access-date=Setyembre 12, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Setyembre 13]] – Ang patimpalak sa pagsulat ng kanta na &quot;[[Himig Handog|Kapamilya Himig Handog]]&quot; at ang kampanya sa panloob na komunikasyon na &quot;Act As If You Have the Virus&quot; ng ABS-CBN ang nanalo ng pinakamataas na premyo sa prestihiyosong 2022 Silver Quill Awards na ibinigay ng International Association of Business Communicators (IABC) Asia Pacific.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/09/13/22/abs-cbn-bags-2-silver-quill-awards-from-iabc-asia-pacific |title=Nakatanggap ang ABS-CBN ng 2 Silver Quill Awards mula sa IABC Asia Pacific |work=ABS CBN News |date=Setyembre 13, 2022 |access-date=Setyembre 16, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Setyembre 18]] – Si Khimo Gumatay ng [[Makati]] ay naging pangalawang ''[[Idol Pilipinas]]'' grand champion.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Antonio |first1=Josiah |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/09/18/22/himokhimopine-gusea-wintitulo Nanalo si Gumatay sa 'Idol Philippines' season 2 |work=ABS CBN News |date=September 18, 2022 |access-date=September 18, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Setyembre 20]]:
** Ang Museo ng Pag-asa ng Angat Buhay Foundation ay binuksan sa publiko.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2022/9/17/robredo-museo-ng-pag-asa-opening.html |title=Robredo's 'Museo ng Pag-asa' to open on Sept. 20 |work=CNN Philippines |date=September 17, 2022 |access-date 2022 | |archive-date=Setyembre 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220917133909/https://www.cnnphilippines.com/news/2022/9/17/robredo-museo-ng-pag-asa-opening.html |refteurl-state |last1=Untalan |first1=Sherlyn |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/845190/robredo-museo-ng-pag-asa-to-open-on-tuesday/story/ |title=Robredo: Museo ng Pag-asa, bubuksan sa Martes |work=GMA News |date=Setyembre 17, 2022 |access-date=Setyembre 17, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Ang makatang Pilipino-South African na si Jim Pascual Agustin ay ginawaran ng 2022 Gaudy Boy Poetry Book Prize ng Singapore Unbound, isang press na nakabase sa New York, para sa kanyang akdang &quot;Waking Up to the pattern Left by a Snail Overnight&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/09/21/22/filipino-poets-manuscript-wins-ny-book-prize |title=Manuskripto ng Pilipino na may mga tula tungkol sa batas militar, nanalo ng premyong aklat sa NY |work=ABS CBN News |date=Setyembre 21, 2022 |access-date=Setyembre 22, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Viernes |first1=Franchesca |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/845451/filipino-poet-awarded-ny-book-prize-for-manuscript-with-martial-law-pieces/story/ |title=Iginawad sa makatang Pilipino ang premyong aklat ng NY para sa manuskrito na may mga piyesa ng batas militar |work=GMA News |date=Setyembre 20, 2022 |access-date=Setyembre 22, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Setyembre 25]]:
** Ang [[Museo Pambata]] ay muling binuksan sa publiko.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/09/15/22/museo-pambata-set-to-reopen-this-september |title=Museo Pambata nakatakdang muling buksan ngayong Setyembre |work=ABS CBN News |date=Setyembre 15, 2022 |access-date=Setyembre 16, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/life-and-style/arts-culture/museo-pambata-reopening-public-september-2022/ |title=Sa wakas! Muling magbubukas sa publiko ang Museo Pambata sa Setyembre |work=Rappler |date=Setyembre 14, 2022 |access-date=Setyembre 16, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Si [[Lea Salonga]] ay pinangalanang isa sa mga nakatanggap ng [[TIME100 Impact Awards]] ng [[Time]] magazine para sa taong 2022.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/09/27/22/lea-salonga-among-time-magazines-impact-awardees |title=Si Lea Salonga ay kabilang sa mga nakatanggap ng Impact award ng Time magazine |work=ABS CBN News |date=Setyembre 27, 2022 |access-date=Setyembre 27, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/846167/lea-salonga-voice-of-disney-princesses-among-time100-impact-awardees/story/ |title=Si Lea Salonga, 'Tinog ng mga Prinsesa ng Disney,' ay kabilang sa Mga Ginawaran ng TIME100 Impact |work=GMA News |date=Setyembre 27, 2022 |access-date=Setyembre 27, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Setyembre 27]] – Ang [[Philippine International Convention Center]] (PICC) ay idineklarang isang pambansang kayamanang pangkultura.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Severo |first1=Jan Milo |url=https://www.philstar.com/lifestyle/arts-and-culture/2022/09/28/2212868/picc-declared-national-cultural-treasure |title=Idineklarang Pambansang Kayamanan ng Kultura ang PICC |work=The Philippine Star |date=Setyembre 28, 2022 |access-date=Setyembre 30, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Setyembre 28]] – Ang [[Lumpiang Shanghai]] ay kasama sa Nangungunang 50 pinakamagagandang street snacks sa buong mundo ayon sa TasteAtlas.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/food/846328/tasteatlas-ranks-lumpiang-shanghai-as-the-world-s-2nd-best-street-food/story/ |title=Niraranggo ng TasteAtlas ang Lumpiang Shanghai bilang pangalawa sa pinakamahusay na street food sa mundo |work=GMA News |date=Setyembre 28, 2022 |access-date=Setyembre 28, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/life-and-style/food-drinks/lumpiang-shanghai-ranking-best-street-world-tasteatlas-2022/ |title=Ganito tayo kasaya! Ang Lumpiang Shanghai ay pangalawa sa Pinakamahusay na Pagkaing Kalye sa Mundo, ayon sa TasteAtlas |work=Rappler |date=Setyembre 28, 2022 |access-date=Setyembre 28, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/09/29/22/lumpiang-shanghai-in-tasteatlas-best-street-food-list |title=Ang Lumpiang Shanghai ay nasa listahan ng pinakamahusay na pagkaing kalye ng TasteAtlas |work=ABS CBN News |date=Setyembre 29, 2022 |access-date=Setyembre 30, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Setyembre 29]]:
** Ang pinuno ng [[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]] na si Regina &quot;Ging&quot; Reyes ay pinangalanang 2022 Southeast Asia Laureate para sa Women in News Editorial Leadership ng World Association of News Publishers para sa kanyang natatanging kontribusyon sa newsroom, integridad sa editoryal, at natatanging pamumuno.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Canoy |first1=Jeff |url=https://www.abs-cbn.com/news/09/29/22/abs-cbn-news-chief-is-2022-southeast-asia-laureate-for-women-in-news-editorial-leadership |title=Hinirang si Ging Reyes, pinuno ng ABS-CBN News, bilang 2022 Southeast Asia Laureate para sa WAN-IFRA Women in News Editorial Leadership |work=ABS CBN News |date=Setyembre 29, 2022 |access-date=Setyembre 30, 2022}}&lt;/ref&gt;
** [[GMA News and Public Affairs]] Ang kampanyang &quot;Dapat Totoo&quot; ay nanalo ng parangal na Best in Audience Engagement sa Digital Media Awards Worldwide na inorganisa ng World Association of News Publishers.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/hashtag/content/846413/gma-s-dapat-totoo-campaign-wins-best-in-audience-engagement-at-digital-media-awards-worldwide/story/?just_in |title=Nanalo ang kampanyang 'Dapat Totoo' ng GMA ng Best in Audience Engagement sa Digital Media Awards Worldwide |work=GMA News |date=Setyembre 30, 2022 |access-date=Setyembre 30, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Setyembre 30]] – 16 na palabas at personalidad ng ABS-CBN ang nominado bilang pambansang panalo ng Asian Academy Creative Awards.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/09/30/22/abs-cbn-gets-16-natl-wins-in-asian-academy-creative-awards |title=Nakuha ng ABS-CBN 16 na pambansang panalo sa Asian Academy Creative Awards |work=ABS CBN News |date=Setyembre 30, 2022 |access-date=Oktubre 1, 2022}}&lt;/ref&gt;

===Oktubre===
* [[Oktubre 1]] – Nanalo si Joshua De Sequera ng 1st runner-up sa Manhunt International 2022 pageant sa Maynila.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/03/22/ph-bet-is-manhunt-international-2022-1st-runner-up |title=Pinakamahusay na taya ni Joshua De Sequera sa Manhunt International 2022 1st runner-up |work=ABS CBN News |date=Oktubre 3, 2022 |access-date=Oktubre 5, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Oktubre 4]] – Ang Shangri-La Boracay at El Nido Resorts ay binoto bilang isa sa mga pinakamahusay sa mundo sa Conde Nast Traveler's Readers' Choice Awards para sa 2022.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/05/22/2-ph-resorts-voted-among-best-in-the-world |title=2 Mga resort sa Pilipinas, kabilang sa mga pinakamahusay sa mundo |work=ABS CBN News |date=Oktubre 5, 2022 |access-date=Oktubre 5, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Oktubre 7]] – Ang likhang sining na [[Tumindig]], na nilikha ni Kevin Eric Raymundo, mas kilala bilang &quot;[[Tarantadong Kalbo]]&quot;, ay kabilang sa siyam na proyektong Pilipino na kinilala sa Good Design Awards 2022.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/life-and-style/arts-culture/filipino-cartoonist-tarantadong-kalbo-wins-international-award-for-tumindig/ |title=Nanalo ng internasyonal na parangal ang Pilipinong kartunistang si Tarantadong Kalbo para sa 'Tumindig' |work=Rappler |date=Oktubre 8, 2022 |access-date=Oktubre 9, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/08/22/tarantadong-kalbos-artwork-wins-good-design-award |title='Tumindig' na likhang sining ng Tarantadong Kalbo ay nanalo ng Good Design Award |work=ABS CBN News |date=Oktubre 8, 2022 |access-date=Oktubre 9, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mantaring |first1=Jelo Ritzhie |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2022/10/8/Tumindig-artwork-Filipino-projects-Good-Design-Awards-2022.html |title=Likhang sining ng Tumindig, 8 iba pang proyektong Pilipino ang nanalo ng mga internasyonal na parangal sa disenyo |work=CNN Philippines |date=Oktubre 8, 2022 |access-date=Oktubre 9, 2022 |archive-date=Oktubre 9, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221009122933/https://www.cnnphilippines.com/news/2022/10/8/Tumindig-artwork-Filipino-projects-Good-Design-Awards-2022.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Oktubre 12]] – Si [[Precious Paula Nicole]] ang naging unang nagwagi ng ''[[Drag Race Philippines]]'' sa pagtatapos ng serye sa Okada Manila.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Antonio |first1=Josiah |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/10/12/22/precious-paula-nicole-is-the-1st-drag-race-ph-winner |title=Si Precious Paula Nicole ang unang nagwagi sa 'Drag Race Philippines' |work=ABS CBN News |date=Oktubre 12, 2022 |access-date=Oktubre 14, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Viernes |first1=Franchesca |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/847859/precious-paula-nicole-is-the-first-drag-race-philippines-superstar/story/ |title=Si Precious Paula Nicole ang unang superstar sa 'Drag Race Philippines' |work=GMA News |date=Oktubre 12, 2022 |access-date=Oktubre 14, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Oktubre 14]]:
** Ang [[Chicken inasal]] ay nasa ika-5 pwesto sa 50 pwesto sa pinakabagong listahan ng mga pinakamasarap na putahe ng manok sa buong mundo ng Taste Atlas.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/15/22/inasal-na-manok-ranks-5th-in-taste-atlas-list-of-best-chicken-dishes |title='Inasal na manok' ay nasa ika-5 pwesto sa listahan ng mga pinakamasarap na putahe ng manok ng Taste Atlas |work=ABS CBN News |date=Oktubre 15, 2022 |access-date=Oktubre 19, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/life-and-style/food-drinks/chicken-inasal-ranking-worldwide-tasteatlas-2022/ |title=Oks manoks! Ang Chicken Inasal ay ika-5 sa Pinakamagandang Ulam na Manok sa Mundo, ayon sa TasteAtlas |work=Rappler |date=Oktubre 15, 2022 |access-date=Oktubre 19, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Nakapasok si [[Gabrielle Basiano]] sa Top 20 sa Miss Intercontinental 2022 sa [[Egypt]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/21/22/date-venue-for-miss-intercontinental-2022-announced |title=Inihayag ang huling petsa, lugar para sa Miss Intercontinental 2022 |work=ABS CBN News |date=Hulyo 21, 2022 |access-date=Agosto 5, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/15/22/gabrielle-basiano-ends-miss-intercontinental-journey |title=Tinapos ni Gabrielle Basiano ang paglalakbay sa Miss Intercontinental 2022 |work=ABS CBN News |date=Oktubre 15, 2022 |access-date=Oktubre 19, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Oktubre 15]] – Nakapasok si Chelsea Fernandez sa Top 15 sa [[Miss Globe]] 2022 sa [[Tirana]], Albania.&lt;ref&gt;Mga Sitasyon para sa Miss Globe 2022&lt;br&gt;Nanalo si Fernandez sa Head-to-Head Challenge:
* {{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/847763/philippines-chelsea-fernandez-wins-miss-globe-s-head-to-head-challenge/story/ |title=Nanalo si Chelsea Fernandez ng Pilipinas sa Head to Head Challenge ng Miss Globe |work=GMA News |date=Oktubre 12, 2022 |access-date=Oktubre 12, 2022}}
* {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/11/22/ph-bet-wins-miss-globe-2022-head-to-head-challenge |title=Panalo si Chelsea Fernandez sa hamon ng head-to-head sa Miss Globe 2022 |work=GMA News |date=Oktubre 11, 2022 |access-date=Oktubre 12, 2022}}
Tagapagtanghal sa mismong patimpalak:
* {{cite news |last1=Gabieta |first1=Joey |url=https://lifestyle.inquirer.net/411553/2-beauty-queens-from-samar-bag-major-bb-pilinas-titles/ |title=2 beauty queens mula sa Samar ang nanalo bilang major Bb. Mga titulo ng Pilipinas |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Agosto 1, 2022 |access-date=Agosto 5, 2022}}
* {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/16/22/chelsea-fernandez-ends-miss-globe-2022-journey |title=Tinapos ni Chelsea Fernandez ang paglalakbay sa Miss Globe 2022 |work=ABS CBN News |date=Oktubre 16, 2022 |access-date=Oktubre 19, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Oktubre 19]] – Ang beauty queen-actress na si [[Pia Wurtzbach]] ang naging pinakamataas na kumikitang Instagram user mula sa Pilipinas noong 2021, ayon sa NetCredit.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/19/22/pia-wurtzbach-is-phs-biggest-instagram-earner-study |title=Sa Pilipinas, si Pia Wurtzbach ang pinakamalaking kumita sa Instagram noong 2021: pag-aaral |work=ABS CBN News |date=Oktubre 19, 2022 |access-date=Oktubre 19, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Oktubre 25]] – Nakapasok si [[Roberta Tamondong]] sa Top 20 sa [[Miss Grand International]] [[Miss Grand International 2022|2022]] sa [[Bali]] at [[Jakarta]], Indonesia.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/08/05/22/miss-world-ph-congratulates-roberta-tamondong |title=Binabati ng Miss World PH si Roberta Tamondong sa panalo ng Bb. Pilipinas Grand International |work=ABS CBN News |date=Agosto 5, 2022 |access-date=Agosto 5, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/25/22/brazil-wins-miss-grand-international-2022-ph-in-top-20 |title=Si Isabella Menin ng Brazil ang nanalo bilang Miss Grand International 2022; Nakapasok ang Pilipinas sa Top 20 |work=ABS CBN News |date=Oktubre 25, 2022 |access-date=Oktubre 31, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/849293/roberta-tamondong-finishes-in-the-top-20-of-miss-grand-international/story/ |title=Nakapasok si Roberta Tamondong sa Top 20 ng Miss Grand International |work=GMA News |date=Oktubre 25, 2022 |access-date=Oktubre 31, 2022}}&lt;/ref&gt; Kalaunan ay hinirang siya ng organisasyon bilang ika-5 runner-up noong [[Oktubre 30]], kasunod ng pagbibitiw ni Yuvna Rinishta ng [[Mauritius]], tatlong araw pagkatapos ng gabi ng koronasyon.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/31/22/roberta-tamondong-appointed-5th-runner-up-of-miss-grand |title=Itinalaga si Roberta Tamondong bilang ika-5 runner-up ng Miss Grand International |work=ABS CBN News |date=Oktubre 31, 2022 |access-date=Oktubre 31, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/849812/roberta-tamondong-appointed-as-new-miss-grand-international-5th-runner-up/story/ |title=Itinalaga si Roberta Tamondong bilang bagong ika-5 runner-up ng Miss Grand International |work=GMA News |date=Oktubre 30, 2022 |access-date=Oktubre 31, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Oktubre 30]] – MJ Ordillano Nanalo ng ika-4 na runner-up sa patimpalak na [[Mister International 2022]] sa Quezon City.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/dominican-republic-manuel-franco-is-mister-international-2022/ |title=Si Manuel Franco ng Dominican Republic ang Mister International 2022 |work=Rappler |date=Oktubre 31, 2022 |access-date=Oktubre 31, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Adina |first1=Armin |url=https://entertainment.inquirer.net/470344/dominicam-republic-wins-mister-international-2022-ph-bet-finishes-fifth |title=Nanalo ang Dominican Republic sa Mister International 2022; Pumanglima ang taya ng PH |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Oktubre 30, 2022 |access-date=Oktubre 31, 2022}}&lt;/ref&gt;

===Nobyembre===
* [[Nobyembre 4]] – Nanalo si [[Kylie Verzosa]] ng Best Actress para sa kanyang papel sa ''The Housemaid'' sa [[Distinctive International Arab Festivals Awards]] (DIAFA) 2022.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/kylie-verzosa-wins-best-actress-distinctive-international-arab-festivals-awards-2022/ |title=Nanalo si Kylie Verzosa ng Best Actress sa Distinctive International Arab Festivals Awards 2022 |work=Rappler |date=Nobyembre 6, 2022 |access-date=Nobyembre 6, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminite/850448/kylie-verzosa-wins-best-actress-for-the-housemaid-in-diafa-2022/story/ |title=Nanalo si Kylie Verzosa ng Best Actress para sa 'The Housemaid' sa DIAFA 2022 |work=GMA News |date=Nobyembre 5, 2022 |access-date=Nobyembre 6, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Nobyembre 7]] – Inanunsyo ng [[Binibining Pilipinas|Binibining Pilipinas Charities]] ang kanilang pag-atras sa prangkisa ng [[Miss Grand International]] (MGI).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/binibining-pilipinas-withdraws-miss-grand-international-franchise/ |title=Umatras ang Binibining Pilipinas sa prangkisa ng Miss Grand International |work=[[Rappler]] |date=Nobyembre 7, 2022 |access-date=Nobyembre 8, 2022}}&lt;/ref&gt; Sa [[Nobyembre 24]], inilunsad ng MGI at ALV Pageant Circle ang patimpalak na Miss Grand Philippines.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Viernes |first=Franchesca |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/852548/alv-pageant-circle-launches-miss-grand-philippines/story/ |title=Inilunsad ng ALV Pageant Circle ang Miss Grand Philippines |work=[[GMA News Online]] |date=Nobyembre 24, 2022 |access-date=Nobyembre 25, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Nobyembre 10]] – Pinangalanan ng Wanderlust Travel Magazine ang Palawan bilang &quot;Pinakakanais-nais na Isla&quot; sa mundo para sa 2022.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/11/10/22/palawan-voted-most-desirable-island-in-uk-awards |title=Ang Palawan ay binoto bilang 'pinaka-kanais-nais na isla' sa mga parangal sa paglalakbay ng magasin sa UK |work=ABS CBN News |date=Nobyembre 10, 2022 |access-date=Nobyembre 14, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/travel/851013/palawan-named-2022-most-desirable-island-by-uk-based-publication/story/ |title=Ang Palawan ay pinangalanang 'Pinaka-kanais-nais na Isla' noong 2022 ng publikasyong nakabase sa UK |work=GMA News |date=Nobyembre 10, 2022 |access-date=Nobyembre 14, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Nobyembre 11]] – Aktor, mang-aawit, at Ang tagapagtanghal sa telebisyon na si [[Billy Crawford]] ay nanalo sa [[Danse avec les stars season 12|ikalabindalawa na season]] ng [[Danse avec les stars|ang bersyong Pranses]] ng serye ng kompetisyon na ''[[Dancing with the Stars]]''.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Nanalo si Billy Crawford sa bersyong Pranses ng 'Dancing with the Stars' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/11/12/22/billy-crawford-wins-french-version-of-dwts |access-date=Nobyembre 12, 2022 |work=ABS-CBN News |date=Nobyembre 12, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/billy-crawford-wins-french-dancing-with-the-stars/ |title=Nanalo si Billy Crawford sa bersyong Pranses ng 'Dancing with the Stars' |work=Rappler |date=Nobyembre 12, 2022 |access-date=Nobyembre 14, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2022/11/12/Billy-Crawford-Dancing-with-the-Stars-France.html |title=Hinirang si Billy Crawford bilang grand winner ng 'Dancing with the Stars' France |work=CNN Philippines |date=Nobyembre 12, 2022 |access-date=Nobyembre 14, 2022 |archive-date=Nobyembre 14, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114061017/https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2022/11/12/Billy-Crawford-Dancing-with-the-Stars-France.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminite/851197/billy-crawford-wins-dancing-with-the-stars-france/story/ |title=Nanalo si Billy Crawford sa 'Dancing with the Stars' France |work=GMA News |date=Nobyembre 12, 2022 |access-date=Nobyembre 14, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Nobyembre 17]] – [[Disney+]], isang serbisyo ng streaming na pagmamay-ari ng [[Disney Media and Entertainment Distribution]] (isang dibisyon ng [[The Walt Disney Company]]), ay inilunsad sa bansa.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/disney-plus-coming-philippines/ |title=Susmaryosep! Darating na ang Disney+ sa Pilipinas |work=Rappler |date=Oktubre 20, 2022 |access-date=Oktubre 31, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Afinidad-Bernardo |first1=Deni Rose |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/20/2218062/disney-philippines-shows-subscription-fees-everything-you-need-know |title=Disney+ sa Pilipinas: Mga palabas, bayarin sa subscription, lahat ng kailangan mong malaman |work=The Philippine Star |date=Oktubre 20, 2022 |access-date=Oktubre 31, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/10/20/22/disney-to-become-available-in-ph-starting-nov-17 |title=Magiging available ang Disney+ sa Pilipinas simula Nobyembre 17 |work=ABS CBN News |date=Oktubre 20, 2022 |access-date=Oktubre 31, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/851758/disney-plus-finally-launches-in-the-philippines/story/ |title=Sa wakas ay ilulunsad na ang Disney Plus sa Pilipinas |work=GMA News |date=Nobyembre 17, 2022 |access-date=Nobyembre 19, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Nobyembre 29]] – Nakapasok si [[Jenny Ramp]] sa Top 20 ng [[Miss Earth]] [[Miss Earth 2022|2022]] sa gabi ng koronasyon nito sa Okada Manila.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Adina |first=Armin |url=https://entertainment.inquirer.net/463514/jenny-ramp-excited-to-meet-fellow-miss-earth-delegates-in-the-philippines |title=Nasasabik si Jenny Ramp na makilala ang mga kapwa delegado ng Miss Earth sa Pilipinas |work=[[Inquirer.net]] |date=Setyembre 7, 2022 |access-date=Setyembre 30, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/amp/life/11/29/22/south-koreas-mina-sue-cho-is-miss-earth-2022-ph-finishes-in-top-20 |title=Si Mina Sue Choi ng South Korea ang itinanghal na Miss Earth 2022; Nakapasok ang Pilipinas sa Top 20 |work=[[ABS-CBN News]] |date=Nobyembre 29, 2022 |access-date=Nobyembre 30, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Nobyembre 30]] – Nanalo si Meiji Cruz sa Miss CosmoWorld 2022 pageant sa [[Malaysia]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/12/01/22/ph-bet-meiji-cruz-wins-miss-cosmoworld-2022 |title=Pinasiyahan ng Pilipinas si Meiji Cruz na manalo bilang Miss CosmoWorld 2022 |work=ABS CBN News |date=Disyembre 1, 2022 |access-date=Disyembre 1, 2022}}&lt;/ref&gt;

===Disyembre===
* [[Disyembre 1]] – Ang unang bahagi ng taunang [[Asian Television Awards]], para sa mga kategorya ng Libangan at Pagganap, ay ginaganap sa [[Aliw Theater]] sa Pasay.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.manilatimes.net/2022/12/03/news/filipino-stars-come-up-big-at-asian-tv-awards/1868793 |title=Mga bituing Pilipino ang nagwagi sa Asian TV Awards |work=[[The Manila Times]] |date=Disyembre 3, 2022 |access-date=Disyembre 5, 2022}}&lt;/ref&gt; Ang pangalawa ay gaganapin sa [[Singapore]] isang linggo pagkatapos.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.manilatimes.net/2022/11/01/public-square/full-steam-ahead-for-27th-asian-television-awards-in-manila-singapore/1864481 |title=Buong sigla ang naghihintay para sa ika-27 Asian Television Awards sa Maynila, Singapore |work=[[The Manila Times]] |date=Nobyembre 1, 2022 |access-date=Nobyembre 27, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Disyembre 2]] – Nanalo ang aktres na si [[Coleen Garcia]] ng Best Actress award sa 2022 El Grito International Fantastic Film Festival sa [[Venezuela]] para sa kanyang pagganap sa suspense-thriller na pelikulang ''Kaluskos''.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/03/22/coleen-garcia-wins-best-actress-in-venezuela-filmfest |title=Coleen Garcia, nanalo ng Best Actress sa Venezuela film festival |work=ABS CBN News |date=Disyembre 3, 2022 |access-date=Disyembre 8, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/coleen-garcia-wins-best-actress-el-grito-international-film-festival-venezuela/ |title=Coleen Garcia, nanalo ng Best Actress sa International Film Festival sa Venezuela |work=Rappler |date=Disyembre 4, 2022 |access-date=Disyembre 8, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Disyembre 8]] – Aktres [[Jodi Sta. Nanalo si Maria]] ng Best Actress sa 2022 [[Asian Academy Creative Awards]] para sa kanyang papel bilang Dr. Jill Illustre sa adaptasyon ng network ng seryeng drama sa Britanya na ''Doctor Foster'', na lokal na pinamagatang ''The Broken Marriage Vow''.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/08/22/jodi-wins-best-actress-at-asian-academy-creative-awards |title=Jodi Sta. Maria, nanalo ng pinakamahusay na aktres sa Asian Academy Creative Awards |work=ABS CBN News |date=Disyembre 8, 2022 |access-date=Disyembre 8, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Disyembre 10]]:
** ''[[Maalaala Mo Kaya]]'', ang antolohiya ng drama na [[Asia]] na [[Listahan ng pinakamatagal na serye sa telebisyon sa Pilipinas|pinakamatagal na]] na ipinalabas noong 1991, ay ipalalabas ang huling episode nito.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/11/21/22/after-31-years-mmk-to-bid-farewell |title=Pagkatapos ng 31 taon, magpapaalam na ang 'MMK' |work=[[ABS-CBN News]] |date=Nobyembre 21, 2022 |access-date=Nobyembre 21, 2022}}&lt;/ref&gt;
** Justine Felizarta ang nanalo ng titulong Unang runner-up sa Miss Tourism World 2022 pageant sa Vietnam.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/12/11/22/justine-felizarta-is-miss-tourism-world-2022-first-runner-up |title=Si Justine Felizarta ang unang runner-up ng Miss Tourism World 2022 |work=ABS-CBN News |date=Disyembre 11, 2022 |access-date=Disyembre 11, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Disyembre 12]] – Nanalo si Beatriz McLelland ng titulong unang runner-up sa Miss Eco Teen International 2022 sa Egypt.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/philippines-bea-mclelland-miss-eco-teen-2022-1st-runner-up/ |title=Si Bea McLelland ng Pilipinas ang unang runner-up sa Miss Eco Teen 2022 |work=Rappler |date=Disyembre 12, 2022 |access-date=Disyembre 12, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Disyembre 13]] – Nakapasok si [[Hannah Arnold (modelo)|Hannah Arnold]] sa top 15 sa patimpalak na [[Miss International 2022]] sa [[Tokyo]], Japan.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/philippines-hannah-arnold-concludes-miss-international-journey-top-15/ |title=Tinapos ni Hannah Arnold ng Pilipinas ang paglalakbay ni Miss International sa Top 15 |work=Rappler |date=Disyembre 13, 2022 |access-date=Disyembre 13, 2022}}&lt;/ref&gt;

== Kamatayan ==
&lt;gallery&gt;
F. SIONIL JOSE (2017).jpg|[[F. Sionil Jose]]
File:Don Pepot at 3AAF.JPG|Don Pepot
File:Justice-Antonio-Eduardo-B.-Nachura.jpg|Antonio Nachura
File:Reyes-r.jpg|Regina Reyes Mandanas
Susan Roces (cropped from poster).jpg|[[Susan Roces]]
File:Director-pedrosa.jpg|Carmen Pedrosa
File:Camarines Sur Rep. Rolando Andaya gives a statement to the media.jpg|Rolando Andaya Jr.
File:Archbishop Angel Lagdameo.jpg|Angel Lagdameo
Ramos Pentagon.jpg|[[Fidel V. Ramos]]
Cherie Gil.jpg|[[Cherie Gil]]
Talaksan:Kriekenbeek.jpg|Frederick Kriekenbeek
Talaksan:Arthur Angara.jpg|Arthur Angara
Talaksan:Jose_Maria_Sison_portrait.jpg|[[Jose Maria Sison]]
&lt;/gallery&gt;
* [[Enero 6]] – [[F. Sionil Jose]] (ipinanganak 1924), Pambansang Alagad ng Sinning sa Panatikan&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sarao |first1=Zacharian |url=https://newsinfo.inquirer.net/1537272/national-artist-for-literature-f-sionil-jose-dies-at-97 | title=National Artist for Literature F. Sionil Jose dies at 97 |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Enero 7, 2022 |access-date=Enero 8, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.abs-cbn.com/life/01/06/22/f-sionil-jose-dies-at-97 |title=National Artist for Literature F. Sionil Jose dies at 97 |work=ABS CBN News |date=Enero 6, 2022 |access-date=Enero 7, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Pebrero 18]] - [[Ambalang Ausalin]] (ipinanganak 1943), manghahabi sa [[Lamitan|Lamitan, Basilan]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ambalang Ausalin Filipino master weaver die at age of 78 |url=https://news.abs-cbn.com/life/02/18/22/manlilikha-ng-bayan-ambalang-ausalin-passes-away-78 |access-date=Pebrero 19, 2022 |work=ABS-CBN News |date=Pebrero 19, 2022 }}{{Dead link|date=Disyembre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[Mayo 20]] – [[Susan Roces]], (ipinanganak 1941), aktres&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Requintina |first1=Robert |title=Movie queen Susan Roces passes away |url=https://mb.com.ph/2022/05/20/movie-queen-susan-roces-passes-away/ |website=Manila Bulletin |date=Mayo 20, 2022 |access-date=Mayo 20, 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Hulyo 31]] – [[Fidel V. Ramos]] (ipinanganak 1928), ika-12 Pangulo ng Pilipinas&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cueto |first=Francis Earl |date=2022-07-31 |title=Former president Fidel V. Ramos succumbs to Covid-19 |url=https://www.manilatimes.net/2022/07/31/news/former-president-fidel-v-ramos-succumbs-to-covid-19/1852907 |access-date=2022-07-31 |website=The Manila Times |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Agosto 5]] – [[Cherie Gil]] (ipinanganak 1963), aktres&lt;ref&gt;{{cite news |last=Requintina |first=Robert   |url=https://mb.com.ph/2022/08/05/cherie-gil-passes-away/ |title=Cherie Gil passes away |work=Manila Bulletin |date=Agosto 5, 2022 |access-date=Agosto 5, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Oktubre 31]] – [[Danny Javier]] (ipinanganak 1947), mang-aawit, kompositor at miyembro ng [[APO Hiking Society]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Viernes |first1=Franchesca |title=Danny Javier of APO Hiking Society passes away |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/849905/danny-javier-of-apo-hiking-society-passes-away/story/?just_in |access-date=Oktubre 31, 2022 |work=GMA News |date=Oktubre 31, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Disyembre 1]] – [[Sylvia La Torre]] (ipinanganak 1933), mang-aawit at aktres&lt;ref&gt;{{cite news  |title=Queen of Kundiman Sylvia La Torre passes away |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/02/22/queen-of-kundiman-sylvia-la-torre-passes-away |work=ABS-CBN News |date=Disyembre 2, 2022 |access-date=Disyembre 2, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Disyembre 9]] – [[:en:Jovit Baldivino|Jovit Baldivino]] (ipinanganak [[1993 sa Pilipinas|1993]]), mang-aawit&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Bernardino |first1=Stephanie |title=Jovit Baldivino passes away, 29 |url=https://mb.com.ph/2022/12/09/jovit-baldivino-passes-away-29/ |publisher=Manila Bulletin |date=Disyembre 9, 2022 |access-date=Disyembre 9, 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Disyembre 16]] – [[Jose Maria Sison]] (ipinanganak 1939), tagapagtatag at pinuno ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Self-Exiled Philippine Communist Leader Sison Dies at 83 |url=https://www.voanews.com/a/self-exiled-philippine-communist-leader-sison-dies-at-83-/6880568.html |agency=[[Reuters]] |publisher=[[Voice of America]] |date=Disyembre 17, 2022 |access-date=Enero 8, 2023}}&lt;/ref&gt;

==Tingnan din==
* [[Pilipinas]]
* [[Kasaysayan ng Pilipinas]]

==Mga panlabas na kawing==
* {{cite web |title=New leaders, disasters: Major and most-read news in 2022 |url=https://news.abs-cbn.com/news/multimedia/infographic/12/15/22/2022-yearender-new-leaders-disasters-relaxed-covid-protocols-in-2022 |publisher=[[ABS-CBN News]] |date=2022-12-15 |access-date=2023-01-06}}

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
{{Taon sa Pilipinas}}

{{Usbong|Taon|Pilipinas}}

[[Kategorya:2022 sa Pilipinas| ]]
[[Kategorya:2022 ayon sa bansa|Pilipinas]]
[[Kategorya:2022 sa Timog-silangang Asya|Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga 2020 sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga Taon ng ika-21 siglo sa Pilipinas]]</text>
      <sha1>5uj6zs6z38q96ox16p71xlxzg4mrk12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bomarzo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>314322</id>
    <revision>
      <id>2212106</id>
      <parentid>2003943</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3098" sha1="p3v1ukxiy1ros76a4dgx3didzrcv9ei" xml:space="preserve">{{Infobox Commune Italya|name=Bomarzo|province=[[lalawigan ng Viterbo|Viterbo]] (VT)|website={{official website|https://web.archive.org/web/20111008133252/http://www.comune.bomarzo.vt.it:80/}}|area_code=0761|postal_code=01020|day=Abril 24|saint=San Anselmo|elevation_m=263|elevation_footnotes=|population_demonym=Bomarzesi|population_footnotes=|area_total_km2=39.65|area_footnotes=|mayor=Ivo Cialdea|mayor_party=|frazioni=Mugnano in Teverina|region=[[Lazio]]|official_name=Comune di Bomarzo|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|42|28|N|12|14|E|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=bomarzo-stemma.gif|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Bomarzo.jpg|native_name=|footnotes=}}

[[Talaksan:Bomarzo-_Chiesa_di_S.Maria_della_Valle.JPG|thumb|320x320px| Simbahan ng Santa Maria della Valle.]]
Ang '''Bomarzo''' ay isang bayan at [[komuna]] (munisipalidad) ng [[lalawigan ng Viterbo]], rehiyon ng [[Lazio]], [[Gitnang Italya]], sa ibabang lambak ng [[Ilog Tiber|Tiber]]. Ito ay matatagpuan {{Convert|14.5|km|mi}} silangan-hilagang-silangan ng [[Viterbo]] at {{Convert|68|km|mi}} hilaga-hilagang kanluran ng Roma.

== Kasaysayan ==
Ang kasalukuyang pangalan ng lungsod ay hango sa ''Polymartium'', unang binanggit sa ''Historia Langobardorum'' ni Paulus Diaconus. Ang etimolohiyang ''&quot;polis martium&quot;'', lungsod ni Marte, ay nagmumungkahi ng pinagmulang Romano. Gayunpaman, ang arkeolohikong katibayan para sa isang Romanong lungsod ay hindi pa natagpuan hanggang ngayon. Gayunpaman, maaaring pag-aari ni [[Domitia Calvilla]], ang ina ng Emperador Marco Aurelio, ang isang Romanong pagawaan ng ladrilyo na itinatag sa malapit.

== Mga sanggunian ==
 {{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* [https://web.archive.org/web/20130718182712/http://www.bilder-download.org/index.php/img-galleries/bomarzo Mga larawan mula sa bayan, mga gusali at kastilyo ng Bomarzo]
* [ GigaCatholic (episcopal see) na may titular incumbent biography links]
* [http://www.culturediscovery.com/Lazio/Bomarzo-The-Monster-Park-/-Sacred-Grove.html Mga larawan ng Monster Park mula sa Culture Discovery Vacations]{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://web.archive.org/web/20081224031633/http://www.bomarzo.net/index_en.html Ang Park of the Monsters] {{In lang|it|en}}
* [http://cyberitalian.com/html/gal_36.htm Gaither Stewart, &quot;Ang ikawalong kababalaghan ng mundo: Bomarzo&quot;]
* [http://digilander.libero.it/epiur/bomarzo.htm Il parco dei Mostri di Bomarzo: Artikulo ng grupong Pegaso]
* [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Viterbo/Bomarzo/Bomarzo/home.html Thayer's Gazetteer ng Lazio]
* [http://www.bergerfoundation.ch/Jardin/bomarzo.intro_english.html JE Berger Foundation: Bomarzo]
* [http://www.gardener.ru/?id=1394 Bomarzo gallery]
* [https://web.archive.org/web/20110824032452/http://pauladelacruz.com/bomarzo.pdf Napakarilag Grotesques, ni Paula de la Cruz, GARDEN DESIGN, Nob/Dis 2009]

{{Lalawigan ng Viterbo}}{{Province of Viterbo}}</text>
      <sha1>p3v1ukxiy1ros76a4dgx3didzrcv9ei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gradoli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>314349</id>
    <revision>
      <id>2212223</id>
      <parentid>2006203</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:21:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1548" sha1="7bexgmjns7hz8h4z9s31aawk8desfjw" xml:space="preserve">{{Infobox Commune Italya|name=Gradoli|province=[[lalawigan ng Viterbo|Viterbo]] (VT)|website={{Official website|http://www.comune.gradoli.vt.it/}}|area_code=0761|postal_code=01010|day=|saint=|elevation_m=470|elevation_footnotes=|population_demonym=Gradolesi|population_footnotes=|area_total_km2=37.5|area_footnotes=|mayor=Luigi Buzi|mayor_party=|frazioni=Cantoniera|region=[[Lazio]]|official_name=Comune di Gradoli|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|42|38|N|11|51|E|type:city(1,496)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Gradoli-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Gradoli 2.JPG|native_name=|footnotes=}}

Ang '''Gradoli''' ([[Gitnang Italyano]]: {{Lang|it|Gradele}}) ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Viterbo]] sa rehiyon ng [[Lazio]] ng Gitnang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|100|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Roma]] at mga {{Convert|35|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Viterbo]].

Ang Gradoli ay may hangganan sa mga sumusunod na Comuni: [[Bolsena]], [[Capodimonte, Lazio|Capodimonte]], [[Grotte di Castro]], [[Mamaya|Latera]], [[Montefiascone]], [[Onano]], [[San Lorenzo Nuovo]], at [[Valentano]].

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* {{Official website|http://www.comune.gradoli.vt.it/}} {{In lang|it}}
* [https://web.archive.org/web/20090107071916/http://www.lagodibolsena.org/en/gradoli.html Webpage ni Marc Pic] {{In lang|en}}

{{Lalawigan ng Viterbo}}{{Clear}}</text>
      <sha1>7bexgmjns7hz8h4z9s31aawk8desfjw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spy × Family</title>
    <ns>0</ns>
    <id>318093</id>
    <revision>
      <id>2212124</id>
      <parentid>2189456</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:22:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SammySong</username>
        <id>161860</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:Anime]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>2212124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5077" sha1="hazz6xr29lnnw30932bglwj6whbtv8w" xml:space="preserve">{{Infobox animanga/Header|name=Spy × Family|genre=Aksyon, Komedya, Espiya|image=Spy × Family logo.png|caption=logo ng serye}}{{Infobox animanga/Print|type=manga|author=Tetsuya Endo|publisher=Shueisha|publisher_en=Viz Media|demographic=Shōnen|imprint=Jump Comics+|magazine=Shōnen Jump+|first=March 25, 2019|last=kasalukuyan}}
{{Infobox animanga/Video|type=tv series|director=Kazuhiro Furuhashi|writer=Kazuhiro Furuhashi|music=Makoto Miyazaki
Shūhei Mutsuki|studio=Wit Studio
CloverWorks|licensee=Crunchyroll
Muse Communication (SA/SEA )|network=TXN (TV Tokyo), ux, TV Shizuoka, RCC, BS TV Tokyo|first=April 9, 2022|last=kasalukuyan|episodes=49 &lt;!-- This parameter should only be incremented when new episodes air or when a [[Wikipedia:Identifying reliable sources|reliable source]] can confirm a specific number of episodes. --&gt;|episode_list=}}
{{Infobox animanga/Footer}}

'''''Spy × Family''''' (pagbigkas &quot;Spy Family&quot;) ay isang serye ng [[manga]] mula sa bansang [[Hapon]] na isinulat at isinalarawan ni Tatsuya Endo. Ang istorya ay tungkol sa isang espiya na kinakailangang &quot;magkaroon ng pamilya&quot; para sa kanyang misyon, lingid sa kanyang kaalaman ay ang kanyang inampong anak ay mayroong [[telepatiya]], at ang babaeng pumayag pumanggap bilang nanay ay isang dalubhasang [[asesino]]. Ang serye ay ipinalimbag ng dalawang linggo sa aplikasyon at websayt ng ''[[Shōnen Jump+]]'' ng [[Shueisha]] simula noong Marso 2019, kinokolekta ang mga kabanata sa siyam na tomo ng ''[[tankōbon]]'' nitong Abril 2022. May lisensya ang [[Viz Media]] para sa Hilagang Amerika.

Isang adaptasyon sa [[anime]] na serye para sa telebisyon ng [[Wit Studio]] at [[CloverWorks]] ang ipinalabas sa TV Tokyo noong Abril 2022, habang mayroong lisensya ang [[Muse Communication]] para sa Asya at ang [[Crunchyroll]] para sa pandaidigan. Inanunsyo ang pangalawang bahagi para sa Oktubre 2022.

== Midya ==

=== Manga ===
Ang ''Spy × Family'' ay isinulat at isinalarawan ni Tatsuya Endo at ipinalimbag ng dalawang linggo sa aplikasyon at websayt ng ''Shōnen Jump+'' simula noong Marso 2019. Ang mga kabanata ay ipinapalabas tuwing Lunes, kinokolekta at inilimbag ito ng Shueisha bilang tomo ng ''tankōbon.'' Libreng inilimbag ng Shueisha ang serye sa wikang Ingles sa aplikasyon at websayt ng ''[[Manga Plus]].''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shueisha's Manga Plus Adds 2 New Manga in English |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-04-04/shueisha-manga-plus-adds-2-new-manga-in-english/.145389 |access-date=2022-07-09 |website=Anime News Network |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Anime ===
Noong Nobyembre 1, 2021, inanunsyo ang pagsalin sa anime ng Wit Studio at CloverWorks.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Spy×Family Domestic Spy Comedy Manga Gets TV Anime in 2022 |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-10-31/spy-family-domestic-spy-comedy-manga-gets-tv-anime-in-2022/.179044 |access-date=2022-07-09 |website=Anime News Network |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang sereyeng anime ay idinerekta ni Kazuhiro Furuhashi, idinesenyo ni Kazuaki Shimada ang mga tauhuan, inilikha naman ng [K]NoW_NAME ang musika.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Spy×Family Domestic Spy Comedy Manga Gets TV Anime in 2022 |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-10-31/spy-family-domestic-spy-comedy-manga-gets-tv-anime-in-2022/.179044 |access-date=2022-07-09 |website=Anime News Network |language=en}}&lt;/ref&gt; 

Ang Muse Communication ay may lisensya na ipalabas ang serye sa Taiwan, Timog, at Timog Silangang Asya;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mag-log in sa Facebook |url=https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Femusesg%2Fposts%2F1072106910207353 |access-date=2022-07-09 |website=Facebook}}&lt;/ref&gt; ipinapalabas nila ito sa kanilang Youtube channel (limitadong oras para sa ibang rehiyong mayroon), [[Netflix]], [[iQIYI]], [[bilibili]], at mga iba pang rehiyonal na serbisyong streaming.&lt;ref&gt;{{Cite web |first= |date=Abril 6, 2022 |title=Muse Asia YouTube {{!}} Saturdays at 23:00 (GMT+8) 
-Bangladesh, Bhutan, India, Nepal, Pakistan, Philippines,  Vietnam
-Brunei, Cambodia,  Indonesia, Laos, Malaysia, Myanmar (Burma), Singapore, Thailand [*Only available for the first three hours!]
MeWATCH (Singapore)
CATCHPLAY+ (Indoneisa &amp; Singapore)
Sushiroll (Indonesia)
Genflix (Indonesia)
UPSTREAM (Philippines)
POP TV (Philippines)
iQIYI
NETFLIX |url=https://www.youtube.com/channel/UCGbshtvS9t-8CW11W7TooQg/community?lb=UgkxKwFmRxCWN3CSDWVB3WdMd8cu3wYzqRs7 |url-status=live |access-date=Hulyo 10, 2022 |website=[[Youtube]]}}&lt;/ref&gt;

Nooong Abril 11, 2022 ay inanunsyo ng Crunchyroll ang pagkakaroon ng pag-dub sa Ingles. Ipinalabas ito ng maaga sa Twitch channel ng Crunchyroll sa Abril 15, bago ang tunay na labas nito sa sumunod na araw.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Spy×Family Anime Gets English Dub with Early Premiere on Twitch (Updated) |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-04-11/spy-family-anime-gets-english-dub-with-early-premiere-on-twitch/.184530 |access-date=2022-07-09 |website=Anime News Network |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga Sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Manga]]
[[Kategorya:Shōnen manga]]</text>
      <sha1>hazz6xr29lnnw30932bglwj6whbtv8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Halimaw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322566</id>
    <revision>
      <id>2212227</id>
      <parentid>2146340</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:47:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1925" sha1="azov8uq0pdmi38k3zufwg2pyxudfsht" xml:space="preserve">{{otheruses}}
Ang isang '''halimaw''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''monster'', [[Wikang Malayo|Brunei Malay]]: ''raksasa'') ay isang uri ng nilalang na [[kathang-isip]] na matatagpuan sa [[pelikulang katatakutan|katatakutan]], [[pantasya]], [[kathang-isip na pang-agham]], [[tradisyong-pambayan]], [[mitolohiya]], at [[relihiyon]]. Kadalasang sinasalarawan ang mga halimaw bilang mapanganib at agresibo at may kakaiba at nakakatakot na itsura na nagdudulot ng kilabot at pangamba. Kadalasang napakapangit nila na labas sa mundong ito at/o mutanteng hayop o kakaibang nilalang ng iba't iba ang hugis, subalit maari din itong mag-anyong tao, tulad ng mga mutante, [[aswang]], espiritu, [[sombi]] o [[kanibal]], bukod pa sa iba pang anyo. Maaring mayroon o walang kapangyarihang [[sobrenatural]], subalit kadalasang may kakayahan silang pumatay o magdulot ng ilang anyo ng pagwasak, na binabantaan ang kaayusang lipunan o [[moral]] ng mundo ng tao.

Ang konsepto ng halimaw ay bago pa ng [[nakatalang kasaysayan]], at ang akademikong pag-aaral ng partikular na [[kalinangan|pangkalinangang]] paniwala sa ideya ng halimaw ng isang lipunan ay kilala sa katawagang Ingles na ''monstrophy''.&lt;ref name=&quot;CallForPapers&quot;&gt;{{cite web |title=Call for Papers for Preternature 2.2 |url=http://ruickbie.com/index.php/2011/11/28/monsters-need-your-help/ |date=28 Nobyembre 2011 |publisher=Dr Leo Ruickbie |access-date=30 Disyembre 2017 |language=en |archive-date=31 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231225048/http://ruickbie.com/index.php/2011/11/28/monsters-need-your-help/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Lumilitaw ang mga halimaw sa [[panitikan]] at sa mga pelikula. Kabilang sa mga kilalang halimaw sa piksiyon sina Conde Dracula at halimaw ni Frankenstein, gayon din ang mga [[taong lobo]], [[bampira]], momya (o ''mummy''), at [[sombi]].

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

[[Kategorya:Mga karakter sa kuwentong-bayan]]</text>
      <sha1>azov8uq0pdmi38k3zufwg2pyxudfsht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eskudo ng Costa Rica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327219</id>
    <revision>
      <id>2212186</id>
      <parentid>2211751</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:25:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23288" sha1="tqa5l71kalpgap8urec2zd89s47a5xf" xml:space="preserve">{{Infobox coat of arms
|name             = Coat of arms of Costa Rica
|image            = Coat of arms of Costa Rica.svg
|image_width      = 250
|middle           = 
|middle_width     = 
|middle_caption   = 
|lesser           = 
|lesser_width     = 
|lesser_caption   = 
|armiger          = [[Costa Rica|Republic of Costa Rica]]
|year_adopted     = 1848 &lt;br&gt; (5 May 1998 alteration added smoke to volcanoes&lt;ref&gt;[http://www.visitcostarica.com/ict/paginas/informacion.asp National Symbols, Instituto Costarricense de Turismo] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717215236/http://www.visitcostarica.com/ict/paginas/informacion.asp |date=2011-07-17 }} Accessed 2011-07-19&lt;/ref&gt;)
|crest            = An ribbon azure bearing the legend &quot;[[Central America|AMÉRICA CENTRAL]]&quot;.
|torse            = 
|shield           = 
|supporters       = 
|compartment      = 
|motto            = [[Costa Rica|REPÚBLICA DE COSTA RICA]]
|orders           = 
|other_elements   = A [[Console (heraldry)|console]] or.
|earlier_versions = 
|use              = 
}}

Ang '''eskudo ng Costa Rica''' {{lang-es|escudo de Costa Rica}} ay idinisenyo noong 1848, na may mga pagbabago noong 1906, 1964, at 1998. Ang pinakahuling pagbabago ay ang pagdaragdag ng usok upang makilala ang tatlong bulkan.&lt;ref name= &quot;1998ExecDecree&quot;&gt;[http://196.40.56.12/scij/scripts/TextoCompleto.dll?Texto&amp;nNorma=43741&amp;nVersion=46098&amp;nTamanoLetra=10&amp;strWebNormativa=http://www.pODgSCj/NSCJ. =sa;PWD=scij;DATABASE=SCIJ_NRM;&amp;strServidor=\\pgr04&amp;strUnidad=D:&amp;strJavaScript=NO Ang 1998 Executive Decree]{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=1998 Executive Decree]{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=1 -07-19 {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;

== Pre-1821 colony of Spanish Empire ==
Bago ang 1821, [[Costa Rica]] ay bahagi ng [[Imperyong Espanyol]] at walang lokal na eskudo. Ang mga braso ng naghaharing monarko ang ginamit sa halip. Ang tanging lungsod na nagkaroon ng lokal na eskudo ay ang lungsod ng [[Cartago, Costa Rica|Cartago]], na iginawad ni Haring [[Philip II ng Espanya|Phillip II]] noong 1565. Pagkatapos ng kalayaan nito mula sa [[Spain] ] noong 1821, ang [[Costa Rica]] ay nagtatag ng iba't ibang lupon ng pamahalaan na nagsisikap na magpasya sa hinaharap nito, na nagdedebate sa pagitan ng pagiging malaya (republikano) o sumali sa [[Mexican Empire]] (imperyalista). Ang kawalan ng desisyon ay humantong sa [[Labanan ng Ochomogo]] noong 5 Abril 1823, na may desisyon na manatiling independyente at ilipat ang kabiserang lungsod mula Cartago patungong San José. Dahil sa malalayong distansya at mahirap na komunikasyon noong panahong iyon, napagtanto ng mga imperyalista na ang [[Mexican Empire]] ay hindi na umiiral mula noong Marso 1823.

== Sandata ng pederal at estado ==
Noong Marso 1824, nang sumali ang Costa Rica sa [[Federal Republic of Central America|United Provinces of Central America]] na mga armas na ipinahayag ng konstitusyon ng bagong republika ay naging mga sandata ng Estado ng Costa Rica. Ang coat of arm na ito ay binubuo ng isang tatsulok, kung saan limang bulkan ang tumaas mula sa dagat na sumisimbolo sa limang miyembrong estado ng United Provinces; sa itaas ng mga bulkan ay may nagniningning na pulang [[Phrygian cap]] at isang [[bahaghari]]. Ang coat of arm na ito na may maliliit na pagbabago ay ginagamit pa rin ng pambansang coat of arms ng [[El Salvador]] at [[Nicaragua]].

Noong 2 Nobyembre 1824, pinagtibay ng Costa Rica ang unang eskudo nito bilang isang estado sa loob ng pederasyon na nagpapakita ng kanang bahagi ng dibdib ng isang hubad na lalaki at nakataas na braso na napapalibutan ng bilog ng berdeng mga bundok at ang malayang estado ng Costa Rica.&lt;ref name=&quot;historia&quot;&gt;[http://www.historia.fcs.ucr.ac.cr/mod-cole/2004/bandyescudos/escudos.htm History of the Coat of Arms of Costa Rica] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20090120045345/http://historia.fcs.ucr.ac.cr/mod-cole/2004/bandyescudos/escudos.htm |date=2009-01-20 }} Na-access 2008-02-01 {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;

== Mga armas ng isang malayang estado ==
Noong 1840, pagkatapos ng pag-alis ng Costa Rica mula sa federation, isang bagong coat of arms ang pinagtibay, ang una para sa Costa Rica bilang isang soberanya at independiyenteng estado. Binubuo ito ng isang walong-tulis na nagniningning na bituin sa isang asul na patlang na napapalibutan ng dilaw na bilog na may alamat na Estado ng Costa Rica. Ang coat of arm na ito ay pinigilan noong 1842 ni [[Francisco Morazán]] sa panahon ng kanyang bigong bid na muling pagsamahin ang [[Federal Republic of Central America]]. Ang 1824 na armas ay ginamit sa panahong ito.&lt;ref name=&quot;historia&quot; /&gt;

==Makasaysayang eskudo ng republika==
[[File:Unang postal stamp CR 4 Reales 1863.jpg|thumb|150px|Ang disenyo ng 1848 coat of arms ay itinampok sa unang Costa Rican [[postal stamp]], na inilabas noong 1863.]]
Ang batayan ng kasalukuyang pambansang coat of arms ng Costa Rica ay pinagtibay noong Setyembre 29, 1848, sa panahon ng pagkapangulo ni Dr [[Jose Maria Castro Madriz]] kasama ang bagong watawat. Ang parehong mga disenyo ay iniuugnay kay Pacifica Fernandez, asawa ni Mr Castro Madriz. Ang mga sandata na ito ay makabuluhang binago ng batas bilang 18 ng 27 Nobyembre 1906, na nag-alis ng mga simbolo ng militar, pambansang watawat at sungay ng kasaganaan na nakapaloob sa disenyo noong 1848.&lt;ref name=&quot;historia&quot; /&gt;</text>
      <sha1>tqa5l71kalpgap8urec2zd89s47a5xf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arkong Tulay ng Zaporizhzhia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327949</id>
    <revision>
      <id>2212075</id>
      <parentid>2176234</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8142" sha1="8xpjp65m5pkm2m31wv691p2uuhk88fm" xml:space="preserve">{{Infobox bridge
|bridge_name = Arkong Tulay ng Zaporizhzhia
|native_name = Арковий міст у Запоріжжі
|native_name_lang = uk
|image = Арковий міст в Запоріжжі.JPG
|image_size = 250px
|alt = 
|caption = 
|official_name = 
|other_name = 
|carries = [[Kotse]]
|crosses = Dnieper
|locale = [[Zaporizhzhia]], [[Ukranya]]
|owner =
|maint = 
|id = 
|designer = 
|engineering = 
|design = arkong tulay
|material = 
|length = 320 m
|width = 20 m
|height = 40 m
|mainspan = 205 m
|spans = 
|pierswater =
|load = 
|clearance = 
|below = 
|life = 
|builder = &quot;Mostostroi&quot; ([[Ministry of Transport Construction of the USSR]])
|fabricator = 
|begin = 1970
|complete = 
|open = 1974
|inaugurated =
|toll = 
|traffic = 2 way (2 lanes each way)
|cost = 3,220,000 rubles
|preceded = 
|followed = 
|heritage = 
|collapsed = 
|closed = 
|map_image = 
|map_alt = 
|map_width = 
|coordinates = {{coord|47|51|42|N|35|03|43|E|type:landmark_scale:5000_region:UA|display=inline,title}}
|extra = 
}}Ang '''Arkong Tulay ng Zaporizhzhia''' ( {{Lang-uk|Арковий міст у Запоріжжі}}) ay ang pinakamahabang [[tulay]] sa [[Ukranya]]. &lt;ref&gt;[http://argumentua.com/stati/un-kaln-mosti-ukra-ni-12-shedevr-v Unique bridges of Ukraine: 12 masterpieces (Унікальні мости України: 12 шедеврів)]. Argumentua. 13 May 2018&lt;/ref&gt; Ang tulay ay nag-uugnay sa kanlurang bahagi ng pampang ng [[Zaporizhzhia]] kasama ang hilagang bahagi ng [[Pulo ng Khortytsia]] sa pamamagitan ng sumasaklaw sa mas maliit na silangang sangay ng Ilog ng [[Dnieper]].

== Kasaysayan ==
Noong 1970, nagsimula ang pagtatayo ng DniproHES-2 hydroelectric plant. Ang mga plano ay tinawag na ang proyekto ay tumagal ng 10 taon. Kapag sa buong bilis, ang paggalaw ng mga materyales sa konstruksiyon mula sa Khortytskyi District ng Zaporizhzhia ng Zaporizhzhia sa kanlurang pampang ng Dnipner, hanggang sa construction site, ay magbubunga ng masyadong maraming trapiko para sa pansamantalang tulay, na itinayo pagkatapos ng World War II, na hawakan. Bilang karagdagan, sa panahon ng pagtatayo ng DniproHES-2, ang kalsada sa tuktok ng dam ay haharang, na magpapataas din ng trapiko sa pansamantalang tulay.

Para sa mga kadahilanang ito, ang mga plano sa arkitektura at engineering ay iginuhit para sa isang bagong permanenteng tulay. Ang bagong tulay ay aabot mula sa kanlurang pampang ng Dnieper hanggang sa hilagang bahagi ng mid-river island na Khortytsia. Magbibigay ito ng access saPreobrazhensky Bridge malapit sa timog-silangan na dulo ng isla, na tumawid sa mas malawak na silangang channel ng Dnieper.

Nagsimula ang konstruksiyon noong 1970, at tumagal hanggang 1974 upang makumpleto. Nagsimula ito sa kanlurang bangko sa Khortytskyi District. Ang construction contractor ay isang [[trust]], ang Urban Development Office ng Upper-Dnieper basin ng Ministry of Transport Construction ng USSR .

Ang tulay ay isang arko, steel frame . Ang steel frame ay ginawa sa Dnieper Steel Frame Factory. Ang pagpupulong at pag-install ay isinagawa ng Construction Bridge Brigade #12, sa pangunguna ni Presinto Chief Zalyubovsky. Noong 1973, ang Brigada ng Tulay ay nagtipon, at nag-install, ng higit sa 200 tonelada ng steel frame.

Ang Zaporizhzhia Arch Bridge ay ang unang tulay ng Sobyet na ginawa sa pamamagitan ng ganap na pag-assemble ng deck truss sa mga barge, at sa dalawang pampang ng ilog. Pagkatapos ay itinaas ang 205 metro (673 ft)-haba na steel-truss sa lugar sa itaas ng arko bilang isang unit.

Nang matapos ang pag-install, nagsimula ang pagsubok sa mga istrukturang nagdadala ng pagkarga ng tulay. Ang pagsubok ay isinagawa ng isang kawani ng Bridge Dynamics Laboratory ng Dnipropetrovsk Institute of Transport Engineers (ngayon ay bahagi ng Dnieper National University of Rail Transport ). Sinubukan muna ang tulay sa ibabaw ng arko sa itaas ng ilog. Pagkatapos ay sinubukan ang dalawang bahagi sa alinmang bangko, hindi sa itaas ng arko. Ang mga pagsubok ay binubuo ng 50 dump truck, ang bawat isa ay may kargang bigat na 25 tonelada, at isa-isang itinaboy sa lugar hanggang sa maabot ang buong test load na 1,250 tonelada. Ang mga gauge ng pagsubaybay ay inilagay sa mga elemento ng istraktura ng bakal upang sukatin, at itala, ang mga halaga ng pagkarga, at ang pagpapapangit ng mga elemento.

Ang linya ng trolleybus sa Khortytsia Island, bilang karagdagan sa Arch Bridge, ay dumaan sa Preobrazhenskyi Bridge. Ito ay isinara noong 2001, nang ang Arch Bridge ay nasa ilalim ng muling pagtatayo, at ang contact network ay binuwag upang protektahan ito mula sa pagnanakaw. Matapos ang pagbubukas ng Arch Bridge noong 2003, ang pagpapanumbalik ng linya ng trolleybus ay itinuring na hindi angkop. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 May 2004 |title=Чем сможем, поможем обязательно, — заверил мэр жителей Ленинского района |url=http://meria.zp.ua/?page=news.details&amp;id=488 |website=Інформаційний портал міської ради |language=ru |access-date=24 Marso 2024 |archive-date=2 Nobiyembre 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051102152505/http://meria.zp.ua/?page=news.details&amp;id=488 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Noong Setyembre 13, 2019, binuksan ang ruta 1 (Square of Trade Unions - Khortytsia Tourist Camp), kasama ang Dnipro T203 trolleybuses na may opsyon ng autonomous na operasyon. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 September 2019 |title=У Запоріжжі тролейбуси з автономним ходом вийшли на лінію |url=https://zp.gov.ua/uk/articles/item/6107/u-zaporizhzhi-trolejbusi-z-avtonomnim-hodom-vijshli-na-liniyu |website=Офіційний сайт Запорізької міської ради |access-date=24 Marso 2024 |archive-date=13 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230213160635/https://zp.gov.ua/uk/articles/item/6107/u-zaporizhzhi-trolejbusi-z-avtonomnim-hodom-vijshli-na-liniyu |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Mula noong Pebrero 25, 2022, pansamantalang nasuspinde ang operasyon ng ruta ng trolleybus No. 1 dahil sa malakihang pagsalakay ng Russia sa Ukraine, kaya ang mga Dnipro T203 trolleybus na nagsilbi sa rutang ito ay na-redirect mula Marso 1, 2022, upang maghatid ng bagong ruta nag-uugnay sa 4th Southern District sa 2nd Shevchenkivskyi District.

== Tingnan din ==

* Mga tulay sa Kiev

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

# [http://argumentua.com/stati/un-kaln-mosti-ukra-ni-12-shedevr-v Unique bridges of Ukraine: 12 masterpieces (Унікальні мости України: 12 шедеврів)]. Argumentua. 13 May 2018
# {{Cite web |date=20 May 2004 |title=Чем сможем, поможем обязательно, — заверил мэр жителей Ленинского района |url=http://meria.zp.ua/?page=news.details&amp;id=488 |website=Інформаційний портал міської ради |lang=ru |access-date=24 Marso 2024 |archive-date=2 Nobiyembre 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051102152505/http://meria.zp.ua/?page=news.details&amp;id=488 |url-status=dead }}
# {{cite web |date=13 September 2019 |title=У Запоріжжі тролейбуси з автономним ходом вийшли на лінію |url=https://zp.gov.ua/uk/articles/item/6107/u-zaporizhzhi-trolejbusi-z-avtonomnim-hodom-vijshli-na-liniyu |work=Офіційний сайт Запорізької міської ради |access-date=24 Marso 2024 |archive-date=13 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230213160635/https://zp.gov.ua/uk/articles/item/6107/u-zaporizhzhi-trolejbusi-z-avtonomnim-hodom-vijshli-na-liniyu |url-status=dead }}

== Mga panlabas na link ==

* Adelberg, L. ''[http://zounb.zp.ua/resourse/scarbnicya/Adelberg/indexf.html Mga Tulay ng Zaporizhzhia (Мосты Запорожья)]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240829052003/http://www.zounb.zp.ua/resourse/scarbnicya/Adelberg/indexf.html |date=2024-08-29 }}'' . &quot;Tandem-U&quot;. Zaporizhzhia, 2005
[[Kategorya:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]
[[Kategorya:Ukraine]]</text>
      <sha1>8xpjp65m5pkm2m31wv691p2uuhk88fm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>DZWX</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331702</id>
    <revision>
      <id>2212153</id>
      <parentid>2157518</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3899" sha1="bk41ns7x5i5yq0cgtlnjskjplgb1d3w" xml:space="preserve">{{Infobox radio station
| name                = Bombo Radyo Baguio
| callsign            = DZWX
| logo                = 
| city                = [[Baguio]]
| area                = [[Benguet]], [[La Union]] at mga karatig na lugar
| branding            = DZWX Bombo Radyo
| airdate             = 1970
| frequency           = 1035 kHz
| format              = [[News radio|News]], [[:en:Public affairs programming|Public Affairs]], [[Talk radio|Talk]], [[Drama]]
| language            = [[Ilocano language|Ilocano]], [[Filipino language|Filipino]]
| licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]]
| power               = 5,000 watts
| erp                 = 
| network             = Bombo Radyo
| owner               = [[Bombo Radyo Philippines]]
| licensee            = People's Broadcasting Service, Inc.
| sister_stations     = [[DWIM-FM|89.5 Star FM]]
| former_frequencies  = 1040 kHz (1970–1978)
| webcast             = [http://www.bomboradyo.com/baguio Listen Live]
| website             = [http://www.bomboradyo.com/baguio Bombo Radyo Baguio]
| coordinates         = {{Coord|16|24|37|N|120|35|01|E|type:landmark}} 
}}

Ang '''DZWX''' (1035 [[:en:AM broadcasting|AM]]) '''Bombo Radyo''' ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Bombo Radyo Philippines]] sa pamamagitan ng People's Broadcasting Service bilang tagahawak ng lisensya. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa Bombo Radyo Broadcast Center, #87 Lourdes Subdivision Rd., [[Baguio]], at ang transmiter nito ay matatagpuan sa Tam-awan, Brgy. Pinsao, [[Baguio]].&lt;ref&gt;{{cite web |date=November 12, 2010 |title=Bombo thanks donors, sponsors in bloodletting project |url=http://archives.pia.gov.ph/?m=12&amp;fi=p101112.htm&amp;no=A5 |website=[[Philippine Information Agency]] |accessdate=November 23, 2020 |archive-date=Nobiyembre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130234828/http://archives.pia.gov.ph/?m=12&amp;fi=p101112.htm&amp;no=A5 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=September 7, 2020 |title=DA-CAR launches School-on-Air; beefs up ube production in Benguet |url=http://car.da.gov.ph/2020/09/da-car-launches-school-on-air-beefs-up-ube-production-in-benguet/ |website=[[Department of Agriculture (Philippines)|Department of Agriculture]] |accessdate=November 23, 2020 }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=May 28, 1993 |title=G.R. Nos. 99054-56 |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1993/may1993/gr_99054_56_1993.html |website=The Lawphil Project |accessdate=November 23, 2020 |archive-date=Enero 28, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170128093550/http://www.lawphil.net/judjuris/juri1993/may1993/gr_99054_56_1993.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

May sariling production center dati ang DZWX bilang Bombo Radyo Drama Production Center hanggang sa kumalas ito sa kanila noong unang bahagi ng dekada 90 bilang Saleng Productions Company. Gumawa pa rin ng mga programang pang-drama ang Saleng para sa himpilang ito hanggang 2016, nang nagretiro si Remy Balderas. Ang Luvlet Artists and Talent Center, na pag-aari ng mag-asawang Luvimin Aquino Sr. at Letty Astudillo-Aquino, ay kasalukuyang nagbibigay ng mga programang pang-drama sa mga himpilan ng Bombo Radyo sa Hilagang Luzon.&lt;ref&gt;{{cite web |date=June 11, 2020 |title=Quarantine days: Enjoying the radio dramas (Part 1) |url=https://tawidnewsmag.com/quarantine-days-enjoying-the-radio-dramas-first-of-two-parts/ |website=Tawid News Magazine |accessdate=November 23, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=June 20, 2020 |title=Quarantine days: Enjoying the radio dramas (Part 2) |url=https://tawidnewsmag.com/quarantine-days-enjoying-the-radio-dramas-last-of-two-parts/ |website=Tawid News Magazine |accessdate=November 23, 2020}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

{{Baguio Radio}}

[[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Benguet]]</text>
      <sha1>bk41ns7x5i5yq0cgtlnjskjplgb1d3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alexandra Eala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334071</id>
    <revision>
      <id>2212059</id>
      <parentid>2211980</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:53:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga Panalo laban sa Top 10 na manlalaro */</comment>
      <origin>2212059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64549" sha1="l6rj8v31durfggwr6w3zk46juct6p3r" xml:space="preserve">{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|residence               = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas&lt;br&gt;[[Mallorca]], Espanya
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]]2,150,540
|singlesrecord           = {{tennis record|won=218|lost=132}}
|singlestitles           = 2 WTA 125 
|highestsinglesranking   = Blg. 29 (Marso 16, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 35 (Hunyo 15, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=48|lost=47}}
|doublestitles           = 0
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (Mayo 4, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 151 (Hunyo 15, 2026)
|updated                 = Hunyo 15, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025, 2026)
|Wimbledonresult         = 1R (2025)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}
Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|{{IPAc-en|lang|iː|'|ɑː|l|ɑː|,_|eɪ|-|,_|-|l|ə}}; {{IPA|fil|ɛˈjalɐ}}}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA.

Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022.

Mayroon siyang 5 isahang ITF at 3 dalawahang ITF na mga titulo; noong 2025 umabot siya sa ''semifinal'' ng Miami Open, pumasok sa katapusan o ''final'' ng Eastbourne Open, at nanalo sa WTA 125 Guadalajara Open — sinundan ito ng isa pang titulo sa Birmingham Open noong 2026.

== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alexandra Maniego Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PEP2&quot;&gt;{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si  Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=Pebrero 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |language=en |website=Sports News Philippines |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=Pebrero 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Karera ==
=== Dyunyor ===
Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho.  

Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;   

Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
==== 2020 ====

===== '''Isahan''' =====
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;   

==== 2021 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa Pagligsahang WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Gayunpaman, sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si Kasintseva, nakarating sila sa ''quarterfinal''. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay Selekhmeteva at umabot sila hanggang sa ''final'' o huling labanan.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2022 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa Paligsahang WTA, tampok ang kaniyang pagsabak sa Miami 1000 at Madrid 1000, subalit natalo siya sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika na yugto.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Sa sirkitong ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar. Nakapasok siya sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río kasama si Ribera. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== 2023 ====

===== '''Isahan''' =====
Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.  Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;
===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa  nangyugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2024 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125 laban kay Errani.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Sa torneong WTA, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000 at Wuhan 1000. Nabigo siya sa unang yugto ng Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at natalo sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, tinalo si Kasintseva sa katapusan ng torneo. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang ''semifinal'' sa Canberra 125 kasama si Pigossi. Nagkaroon din siya ng limang ''quarterfinal'' na tinapos: sa Ningbo 500 kasama si Liang, sa Warsaw 125 kasama si Semenistaja, sa Guadalajara 125 kasama si Birrell, sa W100 Dubai kasama si Grammatikopoulou, at sa W75 Porto 3 kasama si Barnett. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa Oeiras 125 (kasama si Preston).&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune kasama si Semenistaja, sinundan ng magkasunod na panalo kasama si Cascino sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava kasama si Sönmez.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2025 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay niya ay dumating sa Miami 1000, kung saan tinalo ang  Blg. 2 sa mundo na si Świątek sa ''quarterfinal'' bago matalo kay Pegula sa ''semifinal''. Sa damong palaruan, nakarating sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250, ngunit natalo kay Joint. Sa US Open, nakamit ang unang panalo sa ''main draw'' o pangunahing torneo at umabot sa ikalawang yugto ng laban kay Bucșa. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125, tinalo si Udvardy sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250 laban kay Tjen, ''semifinal'' sa Jingshan 125 laban kay Sun at sa Canberra 125 laban kay Sijia, at ''quarterfinal'' sa Ilkley 125 laban kay Marino at sa Suzhou 125 laban kay Golubic. Umabot sa pangalawang yugto sa Madrid 1000, at sa Hong Kong 250. Sa iba pang paligsahan nakarating sa pangalawang yugto ng Mumbai 125 at sa Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang yugto ng French Open, ng Wimbledon, at ng Australian Open sa pagpapakuwalipika. Natalo siya sa unang yugtong Rome 1000 , ng Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika sa Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, ng Singapore 250, ng Osaka 250, ng Guangzhou 250, at sa Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1 , at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' kasama si Kichenok. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000 kapareha si Gauff.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open kasama si Zarazúa, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon kasama si Lys.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 kasama si Masarova at sa Hong Kong 250 kasama si Hao-ching, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 kasama si Chia-yi at sa Oeiras 125 kasama si Volynets, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2026 ====

===== '''Isahan''' =====
Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' nang may matibay na simula sa Auckland 250, kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay Wang. Sa unang yugto ng isahan nabigonsiya sa Australian Open. &lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt;  Lumaban siya sa Philippines 125 bilang wildcard at nakapasok sa ''quarterfinal'' bago matalo kay Osorio. Sa Abu Dhabi 1000, umabot siya sa ''quarterfinal'' ngunit natalo kay Alexandrova. Sa Qatar 1000, nabigo siya sa unang yugto.  Nakapasok siya sa ''quarterfinal'' ng Dubai 1000 bago natalo kay Gauff. Sa Indian Wells 1000 at Miami 1000, umabot siya sa ika-apat na rawnd sa parehong torneo bago natalo kina Noskova at Muchová.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa mga palaruang luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng Linz 500 kung saan siya ay tinalo ni Ostapenko.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa unang yugto ng Stuttgart 500, siya ay pinatalsik ni Fernandez. Samantala, sa ikalawang yugto ng Madrid 1000, siya ay natalo ni Mertens.  Natalo siya kay Rybakina sa ikatlong yugto ng Rome 1000.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Mayo 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang rawnd ng Strasbourg 500 matapos matalo kay Oliynykova. Sa French Open, siya ay natalo sa unang rawnd laban kay Jovic.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa  damuhan ng Birmingham 125 nakuha niya ang kanyang ikalawang WTA 125 isahang na titulo matapos talunin si Bartůňková. Pagkatapos nito, siya ay tinalo sa ikalawang yugto ng Kampeonatong Queen's Club.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal'' bago natalo kina Xu at Yang.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt;  Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins, ngunit hindi sila nakalusot sa unang rawnd matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Samantala, sa Abu Dhabi 1000, nakipagtambal siya kay Tjen at nakaabot sila sa ''semifinal'', ngunit natalo sa tambalan nina Mihalíková at Nicholls.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Si Eala, kasama si Sönmez, ay naalis sa ikalawang yugto ng Madrid 1000.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Baptiste, nabigo rin siya sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa damuhan, natalo sila ni Bartůňková sa dalawahan sa unang yugto ng Birmingham 125.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
[[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]]
Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangalawang ,angkat na nagresulta sa promosyon sa pangunahing gpangkatng Kopang Billie Jean.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; 

Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Pansariling buhay ==
Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niya sa mga torneo ng ''Grand Slam'' ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga parangal ==
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga &quot;natatanging&quot; tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).&lt;ref&gt;Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala:

* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}}
* {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}&lt;/ref&gt; Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&amp;industry=all&amp;region=ph&amp;year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Taunang ranggo ng WTA ==
Mula 2021 hanggang 2025, makikita ang malinaw na pagbaba ng bilang ng panalo ni Alexandra Eala sa parehong isahan at dalawahan. Noong 2021, nagtala siya ng pinakamataas na rekord na 529 panalo sa isahan at 780 sa dalawahan, ngunit taon-taon ay bumaba ang mga bilang na ito: 219 at 594 noong 2022, 205 at 436 noong 2023, 158 at 239 noong 2024, at umabot na lamang sa 50 at 161 pagsapit ng 2025. Ang pagkahilig na ito ay nagpapahiwatig ng pagbabago sa kanyang pagganap at posibleng mas nakatuon siya sa piling mga torneo at mas mataas na antas ng kompetisyon kaysa sa dami ng laban.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==&lt;!--  Huwag gumamit ng sponsored na pangalan sa torneo kasi pabag‑bago ang mga sponsor taon‑taon.  
Gumamit ng official na pangalan at ilagay ang lugar o ciudad sa panaklong.  
Huwag isalin ang mga pangalan ng torneo; sapat na ang English na pangalan (lalo pa nitong malilito ang mga tao).  
Ang laman ng mga talahanayan na ito ay nakumpirma at naaprubahan batay sa opisyal na mga pinagmulan.
(Compiled ni tabilay) 

Original English source: always updated by the author. 
https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches


Addendum:
Paano pinu‑draw ang mga manlalaro sa WTA tournaments? 

1. Pagpasok sa main draw
- Ang mga makakapasok ay pinipili base sa WTA rankings sa deadline: direktang tinanggap, qualifiers, at wildcards.  
- May mga special entries tulad ng protected ranking at special exempts.

2. Qualifying
- May qualifying rounds bago ang main event; ang mga manlalaro na mananalo sa final qualifying ay nagiging qualifiers at pumapasok sa main draw.  
- Kung may mag-withdraw matapos ang draw, pwedeng palitan ng “lucky loser” — mataas ang ranking na natalo sa huling qualifying round.

3. Seeding
- Binibigay ang seeds ayon sa WTA rankings sa seeding cut-off.  
- Bilang ng seeds depende sa laki ng draw (hal., 8 seeds sa 32-draw).  
- Ang top seed at second seed inilalagay sa magkabilang dulo ng bracket para hindi magtagpo agad; ang iba pang seeds inilalagay ayon sa standard rules, minsan randomized sa mga seksyon.

4. Pagbuo ng draw
- Ang mga hindi-seeded na manlalaro (kabilang ang qualifiers, wildcards, protected entries) inilalagay sa natitirang slots nang random.  
- Karaniwan isinasagawa ang draw nang publiko o sa opisyal na seremonya.

5. Byes
- Minsan binibigyan ng bye ang top seeds (automatic advance sa second round); nakareserba ang slots ng bye sa ilang seeded positions.

6. Pagpapalit kapag may withdrawal
- Bago ang draw: susunod sa acceptance list ang papalit.  
- Pagkatapos ng draw pero bago magsimula: pinapalitan ng lucky losers (pinakamataas ang ranking mula sa huling qualifying round).

7. Espesyal na kaso
- Ang may protected ranking pinapasok bilang direct acceptance; magiging seeded lang kung sapat ang protected ranking.  
- Wildcards inilalagay tulad ng ibang unseeded players.

.. 
Grand Slam qualifying

- Kailan at layunin  
  - Ginagawa isang linggo bago ang main singles event.  
  - Layunin: pumili ng 16 na qualifiers para sa 128-player main draw.

- Laki at format  
  - Karaniwang qualifying draw: 128 manlalaro.  
  - Format: single-elimination, best-of-3 sets.  
  - Kailangan manalo ng 3 laban para maging qualifier (128 → 64 → 32 → 16).

- Sino ang pumapasok  
  - Sumusubok ang mga mababang-ranked na manlalaro (hindi nakapasok sa main draw), may wildcards din at protected-ranking entries.  
  - Kung may mag-withdraw bago magsimula, pumapalit ang alternates.

- Seeding  
  - May seeds sa qualifying batay sa ranking para hindi magtagpo agad ang mas mataas ang ranggo.

- Pagpasok sa main draw  
  - Pagkatapos ng qualifying, inilalagay ang 16 qualifiers sa naka-reserbang slots sa main draw (karaniwang randomized).

- Lucky losers  
  - Kapag may nag-withdraw mula sa main draw pagkatapos mabuo ang draw, pinapalitan siya ng “lucky loser” — isang natalo sa final qualifying round.  
  - Pinipili ang lucky losers ayon sa ranking ng mga natalo sa huling round (kung tabla, minsan nagbibigay ng random draw).

- Points at pera  
  - May puntos at prize money ang pagkapanalo sa qualifying; mas malaki ang puntos/pera kapag nakapasok at nakapanalo sa main draw.

--&gt;
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Djunyor ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
|+Larong Isahan 
!Palaro
!2019
!2020
!2021
!2022
|-
|Australian Open
|R2
|R3
|A
|A
|-
|French Open
|A
|SF
|A
|A
|-
|Wimbledon
|A
|A
|R2
|A
|-
|US Open
|A
|A
|A
|W
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
|+Larong Dalawahang 
!Palaro
!2019
!2020
!2021
!2022
|-
|Australian Open
|A
|W
|A
|A
|-
|French Open
|A
|A
|W
|A
|-
|Wimbledon
|A
|A
|R2
|A
|-
|US Open
|A
|A
|SF
|–
|}

=== Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF ===

==== Titulo sa ITF====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Year
!Palaro
!Lebel
!Uri
!Katuwang
|-
|2021
|W15 Manacor
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2022
|W25 Chiang Rai
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2023
|W25 Yecla
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2023
|W25 Roehampton
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2024
|W100 Vitoria-Gasteiz
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2024
|W50 Pune
|ITF
|Larong Dalawahang 
|Darja Semeņistaja
|-
|2024
|W75 Croissy-Beaubourg
|ITF
|Larong Dalawahang 
|Estelle Cascino
|-
|2024
|W100 Vitoria-Gasteiz
|ITF
|Larong Dalawahang 
|Estelle Cascino
|}

===== Larong Isahan ng ITF  =====

====== '''2020 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Las Palmas de Gran Canaria 2
|W15
|Luwad
|Rawnd 1
|Anna Zarycka
|2–6, 4–6
|-
|Las Palmas de Gran Canaria
|W25
|Luwad
|Rawnd 2
|Lara Salden
|0–6, 6–2, 2–6
|-
|Melilla
|W15
|Luwad
|Rawnd 1
|Anastasia Charaeva
|3–6, 3–6
|-
|Monastir 9
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Nina Stadler
|6–4, 6–7, 5–7
|}

====== ''' 2021 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W15 Manacor
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Yvonne Cavalle-Reimers
|5–7, 6–1, 6–2
|-
|W15 Manacor 2
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Ylena In-Albon
|0–6, 3–6
|-
|W15 Manacor 3
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Oksana Selekhmeteva
|2–6, 3–6
|-
|W25 Grenoble
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Maja Chwalińska
|0–6, 4–6
|-
|W25 Manacor 4
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Jana Fett
|6–4, 3–6, 5–7
|-
|W15 Manacor 5
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Simona Waltert
|4–6, 6–2, 5–7
|-
|W60 Bellinzona
|W60
|Luwad
|Rawnd 2
|Simona Waltert
|5–7, 6–3, 2–6
|-
|W25 Platja d’Aro
|W25
|Luwad
|Rawnd 2
|Irene Burillo Escorihuela
|2–6, 4–6
|-
|W25 Madrid 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Andrea Lázaro García
|6–2, 4–6, 4–6
|-
|W25 Milovice
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Daria Astakhova
|2–6, 2–6
|}

====== ''' 2022 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W25 Chiang Rai
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Luksika Kumkhum
|6–4, 6–2
|-
|W25 Chiang Rai 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Erika Sema
|3–6, 6–2, 3–6
|-
|W25 Madrid 1
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Anna-Lena Robbe
|6–7(3), 3–6
|-
|W60 Madrid 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|''Runner-up''
|Marina Bassols Ribera
|4–6, 5–7
|-
|W60 Vitoria-Gasteiz
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Jessika Ponchet
|4–6, 4–6
|-
|W25 El Espinar
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Eva Guerrero Alvarez
|2–6, 6–3, 2–6
|-
|W100 Grodzisk Mazowiecki
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Katharina Hobgarski
|4–6, 3–6
|-
|W60 Templeton
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Katarzyna Kawa
|6–2, 4–6, 0–6
|-
|W80 Rancho Santa Fe
|W80
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Marcela Zacarías
|2–6, 5–7
|-
|W60 Hamburg
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Ysaline Bonaventure
|4–6, 0–6
|-
|W80 PoiLebels
|W80
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Ysaline Bonaventure
|1–6, 6–3, 3–6
|-
|W100 Shrewsbury
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 2
|Maia Lumsden
|1–6, 5–7
|}

====== ''' 2023 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W25 Yecla
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Valentina Ryser
|6–3, 7–5
|-
|W25 Roehampton
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Arina Rodionova
|6–2, 6–3
|-
|W25 Aldershot
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Runner-up''
|Destanee Aiava
|6–3, 4–6, 1–6
|-
|W40 Petange
|W40
|Matigas (Konkreto) 
|''Runner-up''
|Océane Dodin
|1–6, 5–7
|}

====== ''' 2024 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W100 Vitoria-Gasteiz
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Victoria Jiménez Kasintseva
|6–4, 6–4
|-
|W100 Dubai
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Polina Kudermetova
|6–4, 2–6, 2–6
|-
|W100 Takasaki
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Mananchaya Sawangkaew
|6–4, 1–6, 2–6
|-
|W100 Cary
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Renata Zarazúa
|6–3, 4–6, 3–6
|-
|W100 Landisville
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Olivia Gadecki
|1–6, 6–0, 3–6
|-
|W75 Porto
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Anna Bondar
|4–6, 7–6, 1–6
|-
|W75 Trnava 1
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Anastasia Gureva
|2–6, 6–3, 6–7
|-
|W75 Trnava 2
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tereza Martincová
|6–3, 4–6, 6–7
|-
|W75 Croissy-Beaubourg
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Mona Barthel
|6–4, 4–6, 1–6
|-
|W75 Zagreb
|W75
|Luwad
|Rawnd 1
|Tena Lukas
|5–7, 6–3, 4–6
|-
|W60 Bellinzona
|W60
|Luwad
|Rawnd 1
|Selena Janicijevic
|3–6, 1–6
|-
|W50 Indore
|W50
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Polina Kudermetova
|4–6, 7–6, 2–6
|-
|W50 Pune
|W50
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Darja Semenistaja
|6–7, 0–6
|}

===== Larong Dalawahan ng ITF  =====

====== ''' 2021 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W25 Madrid
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Victoria Jiménez Kasintseva
|''Quarterfinal''
|Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey
|5–7, 6–4, 6–10
|-
|W25 Platja d’Aro
|W25
|Luwad
|Oksana Selekhmeteva
|''Runner-up''
|Justina Mikulskytė / Oana Simion
|3–6, 5–7
|}

====== ''' 2022 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W25 Manacor
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Elsa Jacquemot
|''Quarterfinal''
|Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi
|6–2, 4–6, 3–10
|-
|W25 Macon
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Jéssica Bouzas Maneiro
|''Quarterfinal''
|Audrey Albie / Aubane Droguet
|4–6, 2–6
|-
|W25 Chiang Rai 1
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Indy De Vroome
|Rawnd 1
|Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted
|6–4, 5–7, 6–10
|-
|W25 Chiang Rai 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kyōka Okamura
|''Quarterfinal''
|Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova
|6–4, 7–6(4), 2–6
|-
|W25 Madrid 1
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Jéssica Bouzas Maneiro
|''Quarterfinal''
|Olga Helmi / Adithya Karunaratne
|0–6, 4–6
|-
|W60 Madrid 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Liang En-shuo
|''Quarterfinal''
|Tímea Babos / Valeria Savinykh
|2–6, 4–6
|-
|W25 Palma del Río
|W25
|Luwad
|Marina Bassols Ribera
|''Semifinal''
|Valeria Savinykh / Fanny Stollár
|2–6, 0–6
|-
|W25 Corroios-Seixal
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Lizette Cabrera
|''Quarterfinal''
|Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong
|5–7, 4–6
|-
|W60 Templeton
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Annaëlle Robbe
|Rawnd 2
|Madison Brengle
|6–3, 6–7, 6–10
|-
|W80 PoiLebels
|W80
|Matigas (Konkreto) 
|Petra Marcinko
|''Quarterfinal''
|Miriam Skoch / Markéta Vondroušová
|5–7, 2–6
|}

====== ''' 2023 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W60 Trnava 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Justina Mikulskyte
|''Semifinal''
|Alicia Barnett / Olivia Nicholls
|4–6, 1–6
|-
|W60 Chiasso
|W60
|Luwad
|Barbora Palicova
|Rawnd 1
|Beatrice Gumulya / Anna Sisková
|3–6, 6–4, 11–13
|-
|W25 Zaragoza
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Beatrice Gumulya
|''Quarterfinal''
|Alana Parnaby / Victoria Rodríguez
|6–4, 3–6, 6–10
|-
|W100 Vitoria-Gasteiz
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Marina Bassols Ribera
|''Quarterfinal''
|Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča
|5–7, 6–1, 9–11
|-
|W60 Barcelona
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Emilie Lindh Gallagher
|Rawnd 1
|Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča
|6–4, 3–6, 3–10
|-
|W25 Roehampton 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Destanee Aiava
|''Quarterfinal''
|Talia Gibson / Petra Hule
|1–6, 5–7
|-
|W25 Aldershot
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Urszula Radwanska
|''Semifinal''
|Erina Hayashi / Saki Imamura
|4–6, 4–6
|-
|W100 Tokyo 2
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Natsumi Kawaguchi
|''Semifinal''
|Alicia Barnett / Olivia Nicholls
|0–6, 7–5, 6–10
|-
|W60 Glasgow 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Barbora Palicova
|''Quarterfinal''
|Freya Christie / Olivia Gadecki
|—
|-
|W60 Nantes
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Jessy Rompies
|Rawnd 1
|Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold
|6–1, 3–6, 6–10
|-
|W40 Petange
|W40
|Matigas (Konkreto) 
|Zeynep Sonmez
|''Semifinal''
|Danielle Collins / Isabelle Haverlag
|2–6, 4–7
|}

====== ''' 2024 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W50 Pune
|W50
|Matigas (Konkreto) 
|Darja Semeņistaja
|Kampeon
|Naiktha Bains / Fanny Stollár
|7–6(8), 6–3
|-
|W75 Croissy-Beaubourg
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Estelle Cascino
|Kampeon
|Maia Lumsden / Jessika Ponchet
|7–5, 7–6(4)
|-
|W100 Vitoria-Gasteiz
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Estelle Cascino
|Kampeon
|Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča
|6–3, 2–6, 10–4
|-
|W75 Porto 3
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Alicia Barnett
|''Quarterfinal''
|Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett
|3–6, 4–6
|-
|W75 Trnava
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Zeynep Sönmez
|''Semifinal''
|Lulu Sun / Moyuka Uchijima
|2–6, 2–6
|-
|W100 Dubai
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Valentini Grammatikopoulou
|''Quarterfinal''
|Isabelle Haverlag / Erika Pridankina
|7–5, 4–6, 3–10
|}

=== Mga pangunahing torneo ===

==== 2021 ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Palaruan
!Lebel
!Kalaban
!Yugto (Rawnd)
!Tala
|-
|Miami Open
|Matigas (Konkreto) 
|1000
|Viktória Hrunčáková
|Qualipikasyon Rawnd 1
|6–4, 4–6, 2–6
|-
|Romanian Open (Cluj-Napoca)
|Luwad
|250
|Mayar Sherif
|Rawnd 2
|2–6, 2–6
|}

==== 2022 ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Madison Brengle
|2–6, 1–6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Kuwalipikasyon 1
|Anna Bondár
|0–6, 0–6
|}

==== 2023 ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Australian Open
|''Grand Slam''
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Misaki Doi
|6–4, 1–6, 3–6
|-
|Thailand Open (Hua Hin)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tatjana Maria (6)
|2–6, 2–6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Irina-Camelia Begu
|2–6, 5–7
|-
|Mutua Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 1
|Tatjana Maria
|1–6, 1–6
|-
|Japan Open (Osaka)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Himari Sakatsume (Q)
|0–6, 3–6
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tatjana Maria (3)
|3–6, 0–6
|-
|Jasmin Open (Monastir)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Elise Mertens (2)
|5–7, 0–6
|}

===== '''Larong Dalawahan''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Katuwang
!Kalaban
!Tala
|-
|Jasmin Open (Monastir)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Oana Gavrila
|Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs
|3–6, 4–6
|}

==== 2024 ====

===== '''Larong Isahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Rebecca Peterson (18)
|2–6, 5–7
|-
|French Open
|Grand Slam
|Luwad
|Kuwalipikasyon 3
|Julia Riera (2)
|6–4, 6–7, 4–6
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Kuwalipikasyon 3
|Lulu Sun (23)
|6–7, 5–7
|-
|US Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 3
|Elena-Gabriela Ruse (20)
|6–3, 1–6, 4–6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 2
|Emiliana Arango
|6–2, 5–7, 1–6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 1
|Sorana Cîrstea (27)
|3–6, 7–6, 4–6
|-
|Wuhan Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Kateřina Siniaková
|3–6, 1–6
|-
|Abu Dhabi Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Magda Linette
|6–7, 1–6
|-
|Guadalajara Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Marie Bouzková (6)
|2–6, 2–6
|-
|Ningbo Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Priscilla Hon
|4–6, 3–6
|-
|Jiangxi Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Marie Bouzková (1)
|5–7, 6–7
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Bernarda Pera
|0–6, 3–6
|-
|Nottingham Open
|250
|Damo
|Kuwalipikasyon 2
|Ena Shibahara
|7–6, 0–6, 2–6
|-
|Canberra International
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Céline Naef (5)
|4–6, 5–7
|-
|Guadalajara 125 Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Tatjana Maria (4)
|5–7, 2–6
|-
|Polish Open (Warsaw)
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Isabella Shinikova
|2–6, 4–6
|-
|Veneto Open (Gaiba)
|125
|Damo
|''Quarterfinal''
|Sara Errani (4)
|0–6, 6–7
|-
|Makarska Open
|125
|Luwad
|Rawnd 1
|Maria Timofeeva (Q)
|6–1, 3–6, 2–6
|}

===== '''Larong Dalawahan''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Canberra International
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Laura Pigossi
|''Semifinal''
|Kaylah McP / Astra Sharma
|6–7(1), 3–6
|-
|Oeiras Ladies Open
|125
|Luwad
|Taylah Preston
|Rawnd 1
|Valeria Lepchenko / Anna Falei
|4–6, 4–6
|-
|Polish Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Daniela Semenistaja
|''Quarterfinal''
|Weronika Falkowska / Martyna Kubka
|4–6, 5–7
|-
|Guadalajara 125 Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Kimberly Birrell
|''Quarterfinal''
|Katarzyna Piter / Fanny Stollar
|4–6, 4–6
|-
|Ningbo Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|En Shuo Liang
|''Quarterfinal''
|Giuliana Olmos / Alexandra Panova
|1–6, 2–6
|}

==== 2025 ====

===== '''Larong Isahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Jana Fett (133)
|5–7, 2–6
|-
|Singapore Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 2
|Simona Waltert (179)
|3–6, 2–6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Jessica Pegula (4)
|6–7, 7–5, 3–6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 2
|Iga Świątek (2)
|6–4, 4–6, 2–6
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 1
|Marta Kostyuk (27)
|0–6, 1–6
|-
|French Open
|Grand Slam
|Luwad
|Rawnd 1
|Emiliana Arango (85)
|0–6, 6–2, 3–6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Rawnd 1
|Linda Fruhvirtová
|5-7, 7-6(5), 1-6
|-
|Nottingham Open
|250
|Damo
|Rawnd 1
|Magda Linette (31)
|4–6, 3–6
|-
|Eastbourne Open
|250
|Damo
|''Runner-up''
|Maya Joint
|4–6, 6–1, 6–7 (10–12)
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Rawnd 1
|Barbora Krejčíková (16)
|6–3, 2–6, 1–6
|-
|National Bank Open (Montreal)
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Markéta Vondroušová (63)
|6–3, 1–6, 2–6
|-
|US Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Cristina Bucșa (95)
|4–6, 3–6
|-
|São Paulo Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Janice Tjen (130)
|4–6, 1–6
|-
|China Open (Wuhan)
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Moyuka Uchijima (91)
|4–6, 6–3, 2–6
|-
|Japan Women's Open (Osaka)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tereza Valentová (78)
|1–6, 2–6
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Claire Liu (305)
|6–2, 4–6, 4–6
|-
|Hong Kong Tennis Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Victoria Mboko (21)
|6–3, 3–6, 4–6
|-
|Canberra International
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Shuai Wei (134)
|5–7, 2–6
|-
|Mumbai Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Mai Hontama (166)
|6–7, 2–6
|-
|Oeiras Ladies Open
|125
|Luwad
|Rawnd 2
|Panna Udvardy (137)
|6–7, 4–6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Rawnd 1
|Linda Fruhvirtová (152)
|5–7, 7–6, 1–6
|-
|Ilkley Open
|125
|Damo
|''Quarterfinal''
|Rebecca Marino (107)
|6–1, 0–6, 6–7
|-
|Guadalajara 125 Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Panna Udvardy (134)
|1–6, 7–5, 6–3
|-
|Jingshan Tennis Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Lulu Sun (146)
|6–3, 4–6, 2–6
|-
|Suzhou Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Viktorija Golubic (70)
|6–2, 2–6, 6–7
|}

===== '''Mga pag-atras''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Rason
|-
|Cincinnati Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Pinsala sa balikat
|-
|Monterrey Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Pinsala sa balikat
|}

===== '''Larong Dalawahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Nadiia Kichenok
|''Semifinal''
|Katarzyna Piter / Janice Tjen
|7–6(4), 3–6, 5–10
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Coco Gauff
|''Quarterfinal''
|Jasmine Paolini / Sara Errani
|5–7, 6–3, 7–10
|-
|French Open
|Grand Slam
|Luwad
|Renata Zarazúa
|Rawnd 2
|Olga Danilović / Anastasia Potapova
|1–6, 3–6
|-
|Hong Kong Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Chan Hao‑ching
|Rawnd 1
|Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich
|6–3, 1–6, 7–10
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Eva Lys
|Rawnd 1
|Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason
|4–6, 2–6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Rebeka Masarova
|Rawnd 1
|Storm Hunter / Ellen Perez
|4–6, 4–6
|-
|Mumbai Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Tsao Chia‑yi
|Rawnd 1
|Amina Anshba / Elena Pridankina
|4–6, 4–6
|-
|Oeiras Ladies Open
|125
|Luwad
|Katie Volynets
|Rawnd 1
|Carmen Corley / Olivia Gadecki
|3–6, 4–6
|}

==== 2026 ====

===== '''Larong Isahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Auckland Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Wang Xinyu
|7–5, 5–7, 6–4
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Alycia Parks
|6–0, 3–6, 2–6
|-
|Philippines Womens Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Camila Osorio
|4-6, 4-6
|-
|Abu Dhabi Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Ekaterina Alexandrova
|3-6, 3-6
|-
|Qatar Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tereza Valentová
|6-7 (6), 1-6
|-
|Dubai Tennis Kampeonships
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Coco Gauff
|0-6, 2-6
|-
|Indian Wells Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 4
|Linda Noskova
|2-6, 0-6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 4
|Karolína Muchová
|0-6,2-6
|-
|Linz Open
|500
|Luwad
|Rawnd 2
|Jelena Ostapenko
|4-6, 5-7
|-
|Stuttgart Open
|500
|Luwad
|Rawnd 1
|Leylah Fernandez
|1-6, 4-6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 2
|Elise Mertens
|2-6, 1-6
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 3
|Elena Rybakina
|4-6, 3-6
|-
|Strasbourg International
|500
|Luwad
|Rawnd 1
|Oleksandra Oliynykova
|6-3, 5-7, 3-6
|-
|French Open
|Grand  Slam
|Luwad
|Rawnd 1
|Iva Jovic
|4-6, 2-6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Kampeon
|Nikola Bartůňková
|5-7, 6-3, 7-5
|-
|Queen's Club Kampeonships
|500
|Damo
|Rawnd 2
|Iva Jovic
|2-6, 2-6
|-
|Berlin Open
|500
|Damo
|Quarterfinals
|Elina Svitolina
|
|-
|Bad Homburg Open
|500
|Damo
|
|
|
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|
|
|
|}

===== '''Larong Dalawahan''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|Auckland Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Iva Jovic
|''Semifinal''
|Xu Yifan / Yang Zhaoxuan
|5–7, 3–6
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Ingrid Martins
|Rawnd 1
|Shuko Aoyama / Magda Linette
|6–7(3), 6–2, 3–6
|-
|Abu Dhabi Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Janice Tjen
|''Semifinal''
|Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls
|4-6, 2-6
|-
|Indian Wells Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Iva Jovic
|Rawnd 1
|Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko
|2-6, 2-6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Zeynep Sönmez
|Rawnd 2
|Taylor Townsend / Katerina Siniakova
|1-6, 5-7
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Hailey Baptiste
|Rawnd 1
|Taylor Townsend / Katerina Siniakova
|2-6, 1-6
|-
|Birmingham  Open
|125
|Damo
|Nikola Bartůňková
|Rawnd 1
|Harriet Dart / Maia Lumsden
|4-6, 6-2, 9-11
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Nikola Bartůňková
|
|
|
|-
|}

==Mga Panalo laban sa Top 10 na manlalaro==

Si Eala ay may tala ng {{tennis record|won=6|lost=4}} laban sa mga manlalarong nasa loob ng WTA top 10 sa oras ng kanilang laban.&lt;ref name=&quot;tp&quot;&gt;{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala Head to Head laban sa top 10 players. |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=ACareerqqITop_10qqv1 |access-date=Marso 8, 2026 |website=www.tennisabstract.com}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! Kalaban
! Ranggo ng Kalaban
! Palaruan
! Korte
! Rawnd (Yugto) 
! Iskor
! Ranggo ni Eala
! Sanggunian
|-
| colspan=9 align=center | '''2025 WTA Tour'''
|-
| 1
| {{flagicon|USA}} [[Madison Keys]]
| 5
| [[2025 Miami Open – Women's singles|Miami Open]], USA
| Hard
| 3R
| 6–4, 6–2
| 140
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=Eala tinalo si Keys sa Miami |url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/44374722/alexandra-eala-upsets-madison-keys-third-round-miami-open |website=ESPN.com |date=Marso 24, 2025 |access-date=Setyembre 29, 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2
| {{flagicon|POL}} [[Iga Świątek]]
| 2
| Miami Open, USA
| Hard
| QF
| 6–2, 7–5
| 140
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=Eala nagulat si Świątek sa Miami |url=https://www.wtatennis.com/news/4239475/eala-stuns-swiatek-in-miami-becomes-first-filipina-wta-semifinalist |website=WTA |date=Marso 26, 2025 |access-date=Setyembre 29, 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=9 align=center | '''2026 WTA Tour'''
|-
| 3
| {{flagicon|ITA}} Jasmine Paolini
| 8
| Dubai Championships, UAE
| Hard
| 2R
| 6–1, 7–6(5)
| 47
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala tinalo si Paolini sa Dubai |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/2/18/-emb-alex-eala-stuns-world-no-8-paolini-to-advance-to-dubai-championships-quarterfnals-0216 |work=ABS-CBN News |access-date=Pebrero 18, 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| 4
| {{flagicon|USA}} Coco Gauff
| 4
| Indian Wells Open, USA
| Hard
| 3R
| 6–2, 2–0 ret.
| 32
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala umabante matapos umatras si Gauff |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/9/alex-eala-advances-to-indian-wells-round-16-after-coco-gauff-retires-1029 |work=ABS-CBN News |date=Marso 9, 2026 |access-date=Marso 9, 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| 5
| {{flagicon|KAZ}} Elena Rybakina
| 2
| Berlin Tennis Open, Germany
| Grass
| 2R
| 7–5, 6–4
| 35
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala tinalo si Rybakina sa Berlin |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/19/alex-eala-stuns-world-no-2-elena-rybakina-in-berlin-0113 |work=ABS-CBN News |date=Hunyo 19, 2026 |access-date=Hunyo 19, 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| 6
| {{flagicon|UKR}} Elina Svitolina
| 8
| Berlin Tennis Open, Germany
| Grass
| QF
| 6–3, 6–4
| 35
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala tinalo si Svitolina sa Berlin |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/20/alex-eala-dominates-elina-svitolina-to-book-berlin-semis-ticket-0145 |work=ABS-CBN News |date=Hunyo 20, 2026 |access-date=Hunyo 20, 2026}}&lt;/ref&gt;
|}
:&lt;small&gt;''{{as of|2026|06|20}}''&lt;/small&gt;
==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>l6rj8v31durfggwr6w3zk46juct6p3r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212060</id>
      <parentid>2212059</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:53:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga Panalo laban sa Top 10 na manlalaro */</comment>
      <origin>2212060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64501" sha1="pmesw1xj4hzbllqjxkhvgab29c4ou33" xml:space="preserve">{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|residence               = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas&lt;br&gt;[[Mallorca]], Espanya
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]]2,150,540
|singlesrecord           = {{tennis record|won=218|lost=132}}
|singlestitles           = 2 WTA 125 
|highestsinglesranking   = Blg. 29 (Marso 16, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 35 (Hunyo 15, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=48|lost=47}}
|doublestitles           = 0
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (Mayo 4, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 151 (Hunyo 15, 2026)
|updated                 = Hunyo 15, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025, 2026)
|Wimbledonresult         = 1R (2025)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}
Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|{{IPAc-en|lang|iː|'|ɑː|l|ɑː|,_|eɪ|-|,_|-|l|ə}}; {{IPA|fil|ɛˈjalɐ}}}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA.

Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022.

Mayroon siyang 5 isahang ITF at 3 dalawahang ITF na mga titulo; noong 2025 umabot siya sa ''semifinal'' ng Miami Open, pumasok sa katapusan o ''final'' ng Eastbourne Open, at nanalo sa WTA 125 Guadalajara Open — sinundan ito ng isa pang titulo sa Birmingham Open noong 2026.

== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alexandra Maniego Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PEP2&quot;&gt;{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si  Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=Pebrero 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |language=en |website=Sports News Philippines |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=Pebrero 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Karera ==
=== Dyunyor ===
Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho.  

Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;   

Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
==== 2020 ====

===== '''Isahan''' =====
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;   

==== 2021 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa Pagligsahang WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Gayunpaman, sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si Kasintseva, nakarating sila sa ''quarterfinal''. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay Selekhmeteva at umabot sila hanggang sa ''final'' o huling labanan.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2022 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa Paligsahang WTA, tampok ang kaniyang pagsabak sa Miami 1000 at Madrid 1000, subalit natalo siya sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika na yugto.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Sa sirkitong ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar. Nakapasok siya sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río kasama si Ribera. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== 2023 ====

===== '''Isahan''' =====
Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.  Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;
===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa  nangyugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2024 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125 laban kay Errani.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Sa torneong WTA, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000 at Wuhan 1000. Nabigo siya sa unang yugto ng Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at natalo sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, tinalo si Kasintseva sa katapusan ng torneo. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang ''semifinal'' sa Canberra 125 kasama si Pigossi. Nagkaroon din siya ng limang ''quarterfinal'' na tinapos: sa Ningbo 500 kasama si Liang, sa Warsaw 125 kasama si Semenistaja, sa Guadalajara 125 kasama si Birrell, sa W100 Dubai kasama si Grammatikopoulou, at sa W75 Porto 3 kasama si Barnett. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa Oeiras 125 (kasama si Preston).&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune kasama si Semenistaja, sinundan ng magkasunod na panalo kasama si Cascino sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava kasama si Sönmez.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2025 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay niya ay dumating sa Miami 1000, kung saan tinalo ang  Blg. 2 sa mundo na si Świątek sa ''quarterfinal'' bago matalo kay Pegula sa ''semifinal''. Sa damong palaruan, nakarating sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250, ngunit natalo kay Joint. Sa US Open, nakamit ang unang panalo sa ''main draw'' o pangunahing torneo at umabot sa ikalawang yugto ng laban kay Bucșa. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125, tinalo si Udvardy sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250 laban kay Tjen, ''semifinal'' sa Jingshan 125 laban kay Sun at sa Canberra 125 laban kay Sijia, at ''quarterfinal'' sa Ilkley 125 laban kay Marino at sa Suzhou 125 laban kay Golubic. Umabot sa pangalawang yugto sa Madrid 1000, at sa Hong Kong 250. Sa iba pang paligsahan nakarating sa pangalawang yugto ng Mumbai 125 at sa Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang yugto ng French Open, ng Wimbledon, at ng Australian Open sa pagpapakuwalipika. Natalo siya sa unang yugtong Rome 1000 , ng Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika sa Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, ng Singapore 250, ng Osaka 250, ng Guangzhou 250, at sa Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1 , at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' kasama si Kichenok. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000 kapareha si Gauff.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open kasama si Zarazúa, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon kasama si Lys.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 kasama si Masarova at sa Hong Kong 250 kasama si Hao-ching, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 kasama si Chia-yi at sa Oeiras 125 kasama si Volynets, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2026 ====

===== '''Isahan''' =====
Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' nang may matibay na simula sa Auckland 250, kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay Wang. Sa unang yugto ng isahan nabigonsiya sa Australian Open. &lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt;  Lumaban siya sa Philippines 125 bilang wildcard at nakapasok sa ''quarterfinal'' bago matalo kay Osorio. Sa Abu Dhabi 1000, umabot siya sa ''quarterfinal'' ngunit natalo kay Alexandrova. Sa Qatar 1000, nabigo siya sa unang yugto.  Nakapasok siya sa ''quarterfinal'' ng Dubai 1000 bago natalo kay Gauff. Sa Indian Wells 1000 at Miami 1000, umabot siya sa ika-apat na rawnd sa parehong torneo bago natalo kina Noskova at Muchová.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa mga palaruang luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng Linz 500 kung saan siya ay tinalo ni Ostapenko.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa unang yugto ng Stuttgart 500, siya ay pinatalsik ni Fernandez. Samantala, sa ikalawang yugto ng Madrid 1000, siya ay natalo ni Mertens.  Natalo siya kay Rybakina sa ikatlong yugto ng Rome 1000.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Mayo 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang rawnd ng Strasbourg 500 matapos matalo kay Oliynykova. Sa French Open, siya ay natalo sa unang rawnd laban kay Jovic.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa  damuhan ng Birmingham 125 nakuha niya ang kanyang ikalawang WTA 125 isahang na titulo matapos talunin si Bartůňková. Pagkatapos nito, siya ay tinalo sa ikalawang yugto ng Kampeonatong Queen's Club.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal'' bago natalo kina Xu at Yang.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt;  Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins, ngunit hindi sila nakalusot sa unang rawnd matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Samantala, sa Abu Dhabi 1000, nakipagtambal siya kay Tjen at nakaabot sila sa ''semifinal'', ngunit natalo sa tambalan nina Mihalíková at Nicholls.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Si Eala, kasama si Sönmez, ay naalis sa ikalawang yugto ng Madrid 1000.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Baptiste, nabigo rin siya sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa damuhan, natalo sila ni Bartůňková sa dalawahan sa unang yugto ng Birmingham 125.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
[[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]]
Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangalawang ,angkat na nagresulta sa promosyon sa pangunahing gpangkatng Kopang Billie Jean.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; 

Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Pansariling buhay ==
Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niya sa mga torneo ng ''Grand Slam'' ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga parangal ==
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga &quot;natatanging&quot; tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).&lt;ref&gt;Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala:

* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}}
* {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}&lt;/ref&gt; Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&amp;industry=all&amp;region=ph&amp;year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Taunang ranggo ng WTA ==
Mula 2021 hanggang 2025, makikita ang malinaw na pagbaba ng bilang ng panalo ni Alexandra Eala sa parehong isahan at dalawahan. Noong 2021, nagtala siya ng pinakamataas na rekord na 529 panalo sa isahan at 780 sa dalawahan, ngunit taon-taon ay bumaba ang mga bilang na ito: 219 at 594 noong 2022, 205 at 436 noong 2023, 158 at 239 noong 2024, at umabot na lamang sa 50 at 161 pagsapit ng 2025. Ang pagkahilig na ito ay nagpapahiwatig ng pagbabago sa kanyang pagganap at posibleng mas nakatuon siya sa piling mga torneo at mas mataas na antas ng kompetisyon kaysa sa dami ng laban.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==&lt;!--  Huwag gumamit ng sponsored na pangalan sa torneo kasi pabag‑bago ang mga sponsor taon‑taon.  
Gumamit ng official na pangalan at ilagay ang lugar o ciudad sa panaklong.  
Huwag isalin ang mga pangalan ng torneo; sapat na ang English na pangalan (lalo pa nitong malilito ang mga tao).  
Ang laman ng mga talahanayan na ito ay nakumpirma at naaprubahan batay sa opisyal na mga pinagmulan.
(Compiled ni tabilay) 

Original English source: always updated by the author. 
https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches


Addendum:
Paano pinu‑draw ang mga manlalaro sa WTA tournaments? 

1. Pagpasok sa main draw
- Ang mga makakapasok ay pinipili base sa WTA rankings sa deadline: direktang tinanggap, qualifiers, at wildcards.  
- May mga special entries tulad ng protected ranking at special exempts.

2. Qualifying
- May qualifying rounds bago ang main event; ang mga manlalaro na mananalo sa final qualifying ay nagiging qualifiers at pumapasok sa main draw.  
- Kung may mag-withdraw matapos ang draw, pwedeng palitan ng “lucky loser” — mataas ang ranking na natalo sa huling qualifying round.

3. Seeding
- Binibigay ang seeds ayon sa WTA rankings sa seeding cut-off.  
- Bilang ng seeds depende sa laki ng draw (hal., 8 seeds sa 32-draw).  
- Ang top seed at second seed inilalagay sa magkabilang dulo ng bracket para hindi magtagpo agad; ang iba pang seeds inilalagay ayon sa standard rules, minsan randomized sa mga seksyon.

4. Pagbuo ng draw
- Ang mga hindi-seeded na manlalaro (kabilang ang qualifiers, wildcards, protected entries) inilalagay sa natitirang slots nang random.  
- Karaniwan isinasagawa ang draw nang publiko o sa opisyal na seremonya.

5. Byes
- Minsan binibigyan ng bye ang top seeds (automatic advance sa second round); nakareserba ang slots ng bye sa ilang seeded positions.

6. Pagpapalit kapag may withdrawal
- Bago ang draw: susunod sa acceptance list ang papalit.  
- Pagkatapos ng draw pero bago magsimula: pinapalitan ng lucky losers (pinakamataas ang ranking mula sa huling qualifying round).

7. Espesyal na kaso
- Ang may protected ranking pinapasok bilang direct acceptance; magiging seeded lang kung sapat ang protected ranking.  
- Wildcards inilalagay tulad ng ibang unseeded players.

.. 
Grand Slam qualifying

- Kailan at layunin  
  - Ginagawa isang linggo bago ang main singles event.  
  - Layunin: pumili ng 16 na qualifiers para sa 128-player main draw.

- Laki at format  
  - Karaniwang qualifying draw: 128 manlalaro.  
  - Format: single-elimination, best-of-3 sets.  
  - Kailangan manalo ng 3 laban para maging qualifier (128 → 64 → 32 → 16).

- Sino ang pumapasok  
  - Sumusubok ang mga mababang-ranked na manlalaro (hindi nakapasok sa main draw), may wildcards din at protected-ranking entries.  
  - Kung may mag-withdraw bago magsimula, pumapalit ang alternates.

- Seeding  
  - May seeds sa qualifying batay sa ranking para hindi magtagpo agad ang mas mataas ang ranggo.

- Pagpasok sa main draw  
  - Pagkatapos ng qualifying, inilalagay ang 16 qualifiers sa naka-reserbang slots sa main draw (karaniwang randomized).

- Lucky losers  
  - Kapag may nag-withdraw mula sa main draw pagkatapos mabuo ang draw, pinapalitan siya ng “lucky loser” — isang natalo sa final qualifying round.  
  - Pinipili ang lucky losers ayon sa ranking ng mga natalo sa huling round (kung tabla, minsan nagbibigay ng random draw).

- Points at pera  
  - May puntos at prize money ang pagkapanalo sa qualifying; mas malaki ang puntos/pera kapag nakapasok at nakapanalo sa main draw.

--&gt;
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Djunyor ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
|+Larong Isahan 
!Palaro
!2019
!2020
!2021
!2022
|-
|Australian Open
|R2
|R3
|A
|A
|-
|French Open
|A
|SF
|A
|A
|-
|Wimbledon
|A
|A
|R2
|A
|-
|US Open
|A
|A
|A
|W
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
|+Larong Dalawahang 
!Palaro
!2019
!2020
!2021
!2022
|-
|Australian Open
|A
|W
|A
|A
|-
|French Open
|A
|A
|W
|A
|-
|Wimbledon
|A
|A
|R2
|A
|-
|US Open
|A
|A
|SF
|–
|}

=== Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF ===

==== Titulo sa ITF====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Year
!Palaro
!Lebel
!Uri
!Katuwang
|-
|2021
|W15 Manacor
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2022
|W25 Chiang Rai
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2023
|W25 Yecla
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2023
|W25 Roehampton
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2024
|W100 Vitoria-Gasteiz
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2024
|W50 Pune
|ITF
|Larong Dalawahang 
|Darja Semeņistaja
|-
|2024
|W75 Croissy-Beaubourg
|ITF
|Larong Dalawahang 
|Estelle Cascino
|-
|2024
|W100 Vitoria-Gasteiz
|ITF
|Larong Dalawahang 
|Estelle Cascino
|}

===== Larong Isahan ng ITF  =====

====== '''2020 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Las Palmas de Gran Canaria 2
|W15
|Luwad
|Rawnd 1
|Anna Zarycka
|2–6, 4–6
|-
|Las Palmas de Gran Canaria
|W25
|Luwad
|Rawnd 2
|Lara Salden
|0–6, 6–2, 2–6
|-
|Melilla
|W15
|Luwad
|Rawnd 1
|Anastasia Charaeva
|3–6, 3–6
|-
|Monastir 9
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Nina Stadler
|6–4, 6–7, 5–7
|}

====== ''' 2021 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W15 Manacor
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Yvonne Cavalle-Reimers
|5–7, 6–1, 6–2
|-
|W15 Manacor 2
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Ylena In-Albon
|0–6, 3–6
|-
|W15 Manacor 3
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Oksana Selekhmeteva
|2–6, 3–6
|-
|W25 Grenoble
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Maja Chwalińska
|0–6, 4–6
|-
|W25 Manacor 4
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Jana Fett
|6–4, 3–6, 5–7
|-
|W15 Manacor 5
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Simona Waltert
|4–6, 6–2, 5–7
|-
|W60 Bellinzona
|W60
|Luwad
|Rawnd 2
|Simona Waltert
|5–7, 6–3, 2–6
|-
|W25 Platja d’Aro
|W25
|Luwad
|Rawnd 2
|Irene Burillo Escorihuela
|2–6, 4–6
|-
|W25 Madrid 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Andrea Lázaro García
|6–2, 4–6, 4–6
|-
|W25 Milovice
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Daria Astakhova
|2–6, 2–6
|}

====== ''' 2022 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W25 Chiang Rai
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Luksika Kumkhum
|6–4, 6–2
|-
|W25 Chiang Rai 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Erika Sema
|3–6, 6–2, 3–6
|-
|W25 Madrid 1
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Anna-Lena Robbe
|6–7(3), 3–6
|-
|W60 Madrid 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|''Runner-up''
|Marina Bassols Ribera
|4–6, 5–7
|-
|W60 Vitoria-Gasteiz
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Jessika Ponchet
|4–6, 4–6
|-
|W25 El Espinar
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Eva Guerrero Alvarez
|2–6, 6–3, 2–6
|-
|W100 Grodzisk Mazowiecki
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Katharina Hobgarski
|4–6, 3–6
|-
|W60 Templeton
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Katarzyna Kawa
|6–2, 4–6, 0–6
|-
|W80 Rancho Santa Fe
|W80
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Marcela Zacarías
|2–6, 5–7
|-
|W60 Hamburg
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Ysaline Bonaventure
|4–6, 0–6
|-
|W80 PoiLebels
|W80
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Ysaline Bonaventure
|1–6, 6–3, 3–6
|-
|W100 Shrewsbury
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 2
|Maia Lumsden
|1–6, 5–7
|}

====== ''' 2023 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W25 Yecla
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Valentina Ryser
|6–3, 7–5
|-
|W25 Roehampton
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Arina Rodionova
|6–2, 6–3
|-
|W25 Aldershot
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Runner-up''
|Destanee Aiava
|6–3, 4–6, 1–6
|-
|W40 Petange
|W40
|Matigas (Konkreto) 
|''Runner-up''
|Océane Dodin
|1–6, 5–7
|}

====== ''' 2024 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W100 Vitoria-Gasteiz
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Victoria Jiménez Kasintseva
|6–4, 6–4
|-
|W100 Dubai
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Polina Kudermetova
|6–4, 2–6, 2–6
|-
|W100 Takasaki
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Mananchaya Sawangkaew
|6–4, 1–6, 2–6
|-
|W100 Cary
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Renata Zarazúa
|6–3, 4–6, 3–6
|-
|W100 Landisville
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Olivia Gadecki
|1–6, 6–0, 3–6
|-
|W75 Porto
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Anna Bondar
|4–6, 7–6, 1–6
|-
|W75 Trnava 1
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Anastasia Gureva
|2–6, 6–3, 6–7
|-
|W75 Trnava 2
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tereza Martincová
|6–3, 4–6, 6–7
|-
|W75 Croissy-Beaubourg
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Mona Barthel
|6–4, 4–6, 1–6
|-
|W75 Zagreb
|W75
|Luwad
|Rawnd 1
|Tena Lukas
|5–7, 6–3, 4–6
|-
|W60 Bellinzona
|W60
|Luwad
|Rawnd 1
|Selena Janicijevic
|3–6, 1–6
|-
|W50 Indore
|W50
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Polina Kudermetova
|4–6, 7–6, 2–6
|-
|W50 Pune
|W50
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Darja Semenistaja
|6–7, 0–6
|}

===== Larong Dalawahan ng ITF  =====

====== ''' 2021 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W25 Madrid
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Victoria Jiménez Kasintseva
|''Quarterfinal''
|Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey
|5–7, 6–4, 6–10
|-
|W25 Platja d’Aro
|W25
|Luwad
|Oksana Selekhmeteva
|''Runner-up''
|Justina Mikulskytė / Oana Simion
|3–6, 5–7
|}

====== ''' 2022 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W25 Manacor
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Elsa Jacquemot
|''Quarterfinal''
|Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi
|6–2, 4–6, 3–10
|-
|W25 Macon
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Jéssica Bouzas Maneiro
|''Quarterfinal''
|Audrey Albie / Aubane Droguet
|4–6, 2–6
|-
|W25 Chiang Rai 1
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Indy De Vroome
|Rawnd 1
|Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted
|6–4, 5–7, 6–10
|-
|W25 Chiang Rai 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kyōka Okamura
|''Quarterfinal''
|Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova
|6–4, 7–6(4), 2–6
|-
|W25 Madrid 1
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Jéssica Bouzas Maneiro
|''Quarterfinal''
|Olga Helmi / Adithya Karunaratne
|0–6, 4–6
|-
|W60 Madrid 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Liang En-shuo
|''Quarterfinal''
|Tímea Babos / Valeria Savinykh
|2–6, 4–6
|-
|W25 Palma del Río
|W25
|Luwad
|Marina Bassols Ribera
|''Semifinal''
|Valeria Savinykh / Fanny Stollár
|2–6, 0–6
|-
|W25 Corroios-Seixal
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Lizette Cabrera
|''Quarterfinal''
|Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong
|5–7, 4–6
|-
|W60 Templeton
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Annaëlle Robbe
|Rawnd 2
|Madison Brengle
|6–3, 6–7, 6–10
|-
|W80 PoiLebels
|W80
|Matigas (Konkreto) 
|Petra Marcinko
|''Quarterfinal''
|Miriam Skoch / Markéta Vondroušová
|5–7, 2–6
|}

====== ''' 2023 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W60 Trnava 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Justina Mikulskyte
|''Semifinal''
|Alicia Barnett / Olivia Nicholls
|4–6, 1–6
|-
|W60 Chiasso
|W60
|Luwad
|Barbora Palicova
|Rawnd 1
|Beatrice Gumulya / Anna Sisková
|3–6, 6–4, 11–13
|-
|W25 Zaragoza
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Beatrice Gumulya
|''Quarterfinal''
|Alana Parnaby / Victoria Rodríguez
|6–4, 3–6, 6–10
|-
|W100 Vitoria-Gasteiz
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Marina Bassols Ribera
|''Quarterfinal''
|Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča
|5–7, 6–1, 9–11
|-
|W60 Barcelona
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Emilie Lindh Gallagher
|Rawnd 1
|Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča
|6–4, 3–6, 3–10
|-
|W25 Roehampton 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Destanee Aiava
|''Quarterfinal''
|Talia Gibson / Petra Hule
|1–6, 5–7
|-
|W25 Aldershot
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Urszula Radwanska
|''Semifinal''
|Erina Hayashi / Saki Imamura
|4–6, 4–6
|-
|W100 Tokyo 2
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Natsumi Kawaguchi
|''Semifinal''
|Alicia Barnett / Olivia Nicholls
|0–6, 7–5, 6–10
|-
|W60 Glasgow 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Barbora Palicova
|''Quarterfinal''
|Freya Christie / Olivia Gadecki
|—
|-
|W60 Nantes
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Jessy Rompies
|Rawnd 1
|Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold
|6–1, 3–6, 6–10
|-
|W40 Petange
|W40
|Matigas (Konkreto) 
|Zeynep Sonmez
|''Semifinal''
|Danielle Collins / Isabelle Haverlag
|2–6, 4–7
|}

====== ''' 2024 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W50 Pune
|W50
|Matigas (Konkreto) 
|Darja Semeņistaja
|Kampeon
|Naiktha Bains / Fanny Stollár
|7–6(8), 6–3
|-
|W75 Croissy-Beaubourg
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Estelle Cascino
|Kampeon
|Maia Lumsden / Jessika Ponchet
|7–5, 7–6(4)
|-
|W100 Vitoria-Gasteiz
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Estelle Cascino
|Kampeon
|Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča
|6–3, 2–6, 10–4
|-
|W75 Porto 3
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Alicia Barnett
|''Quarterfinal''
|Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett
|3–6, 4–6
|-
|W75 Trnava
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Zeynep Sönmez
|''Semifinal''
|Lulu Sun / Moyuka Uchijima
|2–6, 2–6
|-
|W100 Dubai
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Valentini Grammatikopoulou
|''Quarterfinal''
|Isabelle Haverlag / Erika Pridankina
|7–5, 4–6, 3–10
|}

=== Mga pangunahing torneo ===

==== 2021 ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Palaruan
!Lebel
!Kalaban
!Yugto (Rawnd)
!Tala
|-
|Miami Open
|Matigas (Konkreto) 
|1000
|Viktória Hrunčáková
|Qualipikasyon Rawnd 1
|6–4, 4–6, 2–6
|-
|Romanian Open (Cluj-Napoca)
|Luwad
|250
|Mayar Sherif
|Rawnd 2
|2–6, 2–6
|}

==== 2022 ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Madison Brengle
|2–6, 1–6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Kuwalipikasyon 1
|Anna Bondár
|0–6, 0–6
|}

==== 2023 ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Australian Open
|''Grand Slam''
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Misaki Doi
|6–4, 1–6, 3–6
|-
|Thailand Open (Hua Hin)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tatjana Maria (6)
|2–6, 2–6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Irina-Camelia Begu
|2–6, 5–7
|-
|Mutua Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 1
|Tatjana Maria
|1–6, 1–6
|-
|Japan Open (Osaka)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Himari Sakatsume (Q)
|0–6, 3–6
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tatjana Maria (3)
|3–6, 0–6
|-
|Jasmin Open (Monastir)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Elise Mertens (2)
|5–7, 0–6
|}

===== '''Larong Dalawahan''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Katuwang
!Kalaban
!Tala
|-
|Jasmin Open (Monastir)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Oana Gavrila
|Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs
|3–6, 4–6
|}

==== 2024 ====

===== '''Larong Isahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Rebecca Peterson (18)
|2–6, 5–7
|-
|French Open
|Grand Slam
|Luwad
|Kuwalipikasyon 3
|Julia Riera (2)
|6–4, 6–7, 4–6
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Kuwalipikasyon 3
|Lulu Sun (23)
|6–7, 5–7
|-
|US Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 3
|Elena-Gabriela Ruse (20)
|6–3, 1–6, 4–6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 2
|Emiliana Arango
|6–2, 5–7, 1–6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 1
|Sorana Cîrstea (27)
|3–6, 7–6, 4–6
|-
|Wuhan Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Kateřina Siniaková
|3–6, 1–6
|-
|Abu Dhabi Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Magda Linette
|6–7, 1–6
|-
|Guadalajara Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Marie Bouzková (6)
|2–6, 2–6
|-
|Ningbo Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Priscilla Hon
|4–6, 3–6
|-
|Jiangxi Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Marie Bouzková (1)
|5–7, 6–7
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Bernarda Pera
|0–6, 3–6
|-
|Nottingham Open
|250
|Damo
|Kuwalipikasyon 2
|Ena Shibahara
|7–6, 0–6, 2–6
|-
|Canberra International
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Céline Naef (5)
|4–6, 5–7
|-
|Guadalajara 125 Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Tatjana Maria (4)
|5–7, 2–6
|-
|Polish Open (Warsaw)
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Isabella Shinikova
|2–6, 4–6
|-
|Veneto Open (Gaiba)
|125
|Damo
|''Quarterfinal''
|Sara Errani (4)
|0–6, 6–7
|-
|Makarska Open
|125
|Luwad
|Rawnd 1
|Maria Timofeeva (Q)
|6–1, 3–6, 2–6
|}

===== '''Larong Dalawahan''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Canberra International
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Laura Pigossi
|''Semifinal''
|Kaylah McP / Astra Sharma
|6–7(1), 3–6
|-
|Oeiras Ladies Open
|125
|Luwad
|Taylah Preston
|Rawnd 1
|Valeria Lepchenko / Anna Falei
|4–6, 4–6
|-
|Polish Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Daniela Semenistaja
|''Quarterfinal''
|Weronika Falkowska / Martyna Kubka
|4–6, 5–7
|-
|Guadalajara 125 Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Kimberly Birrell
|''Quarterfinal''
|Katarzyna Piter / Fanny Stollar
|4–6, 4–6
|-
|Ningbo Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|En Shuo Liang
|''Quarterfinal''
|Giuliana Olmos / Alexandra Panova
|1–6, 2–6
|}

==== 2025 ====

===== '''Larong Isahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Jana Fett (133)
|5–7, 2–6
|-
|Singapore Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 2
|Simona Waltert (179)
|3–6, 2–6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Jessica Pegula (4)
|6–7, 7–5, 3–6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 2
|Iga Świątek (2)
|6–4, 4–6, 2–6
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 1
|Marta Kostyuk (27)
|0–6, 1–6
|-
|French Open
|Grand Slam
|Luwad
|Rawnd 1
|Emiliana Arango (85)
|0–6, 6–2, 3–6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Rawnd 1
|Linda Fruhvirtová
|5-7, 7-6(5), 1-6
|-
|Nottingham Open
|250
|Damo
|Rawnd 1
|Magda Linette (31)
|4–6, 3–6
|-
|Eastbourne Open
|250
|Damo
|''Runner-up''
|Maya Joint
|4–6, 6–1, 6–7 (10–12)
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Rawnd 1
|Barbora Krejčíková (16)
|6–3, 2–6, 1–6
|-
|National Bank Open (Montreal)
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Markéta Vondroušová (63)
|6–3, 1–6, 2–6
|-
|US Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Cristina Bucșa (95)
|4–6, 3–6
|-
|São Paulo Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Janice Tjen (130)
|4–6, 1–6
|-
|China Open (Wuhan)
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Moyuka Uchijima (91)
|4–6, 6–3, 2–6
|-
|Japan Women's Open (Osaka)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tereza Valentová (78)
|1–6, 2–6
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Claire Liu (305)
|6–2, 4–6, 4–6
|-
|Hong Kong Tennis Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Victoria Mboko (21)
|6–3, 3–6, 4–6
|-
|Canberra International
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Shuai Wei (134)
|5–7, 2–6
|-
|Mumbai Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Mai Hontama (166)
|6–7, 2–6
|-
|Oeiras Ladies Open
|125
|Luwad
|Rawnd 2
|Panna Udvardy (137)
|6–7, 4–6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Rawnd 1
|Linda Fruhvirtová (152)
|5–7, 7–6, 1–6
|-
|Ilkley Open
|125
|Damo
|''Quarterfinal''
|Rebecca Marino (107)
|6–1, 0–6, 6–7
|-
|Guadalajara 125 Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Panna Udvardy (134)
|1–6, 7–5, 6–3
|-
|Jingshan Tennis Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Lulu Sun (146)
|6–3, 4–6, 2–6
|-
|Suzhou Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Viktorija Golubic (70)
|6–2, 2–6, 6–7
|}

===== '''Mga pag-atras''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Rason
|-
|Cincinnati Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Pinsala sa balikat
|-
|Monterrey Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Pinsala sa balikat
|}

===== '''Larong Dalawahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Nadiia Kichenok
|''Semifinal''
|Katarzyna Piter / Janice Tjen
|7–6(4), 3–6, 5–10
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Coco Gauff
|''Quarterfinal''
|Jasmine Paolini / Sara Errani
|5–7, 6–3, 7–10
|-
|French Open
|Grand Slam
|Luwad
|Renata Zarazúa
|Rawnd 2
|Olga Danilović / Anastasia Potapova
|1–6, 3–6
|-
|Hong Kong Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Chan Hao‑ching
|Rawnd 1
|Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich
|6–3, 1–6, 7–10
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Eva Lys
|Rawnd 1
|Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason
|4–6, 2–6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Rebeka Masarova
|Rawnd 1
|Storm Hunter / Ellen Perez
|4–6, 4–6
|-
|Mumbai Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Tsao Chia‑yi
|Rawnd 1
|Amina Anshba / Elena Pridankina
|4–6, 4–6
|-
|Oeiras Ladies Open
|125
|Luwad
|Katie Volynets
|Rawnd 1
|Carmen Corley / Olivia Gadecki
|3–6, 4–6
|}

==== 2026 ====

===== '''Larong Isahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Auckland Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Wang Xinyu
|7–5, 5–7, 6–4
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Alycia Parks
|6–0, 3–6, 2–6
|-
|Philippines Womens Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Camila Osorio
|4-6, 4-6
|-
|Abu Dhabi Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Ekaterina Alexandrova
|3-6, 3-6
|-
|Qatar Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tereza Valentová
|6-7 (6), 1-6
|-
|Dubai Tennis Kampeonships
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Coco Gauff
|0-6, 2-6
|-
|Indian Wells Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 4
|Linda Noskova
|2-6, 0-6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 4
|Karolína Muchová
|0-6,2-6
|-
|Linz Open
|500
|Luwad
|Rawnd 2
|Jelena Ostapenko
|4-6, 5-7
|-
|Stuttgart Open
|500
|Luwad
|Rawnd 1
|Leylah Fernandez
|1-6, 4-6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 2
|Elise Mertens
|2-6, 1-6
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 3
|Elena Rybakina
|4-6, 3-6
|-
|Strasbourg International
|500
|Luwad
|Rawnd 1
|Oleksandra Oliynykova
|6-3, 5-7, 3-6
|-
|French Open
|Grand  Slam
|Luwad
|Rawnd 1
|Iva Jovic
|4-6, 2-6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Kampeon
|Nikola Bartůňková
|5-7, 6-3, 7-5
|-
|Queen's Club Kampeonships
|500
|Damo
|Rawnd 2
|Iva Jovic
|2-6, 2-6
|-
|Berlin Open
|500
|Damo
|Quarterfinals
|Elina Svitolina
|
|-
|Bad Homburg Open
|500
|Damo
|
|
|
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|
|
|
|}

===== '''Larong Dalawahan''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|Auckland Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Iva Jovic
|''Semifinal''
|Xu Yifan / Yang Zhaoxuan
|5–7, 3–6
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Ingrid Martins
|Rawnd 1
|Shuko Aoyama / Magda Linette
|6–7(3), 6–2, 3–6
|-
|Abu Dhabi Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Janice Tjen
|''Semifinal''
|Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls
|4-6, 2-6
|-
|Indian Wells Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Iva Jovic
|Rawnd 1
|Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko
|2-6, 2-6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Zeynep Sönmez
|Rawnd 2
|Taylor Townsend / Katerina Siniakova
|1-6, 5-7
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Hailey Baptiste
|Rawnd 1
|Taylor Townsend / Katerina Siniakova
|2-6, 1-6
|-
|Birmingham  Open
|125
|Damo
|Nikola Bartůňková
|Rawnd 1
|Harriet Dart / Maia Lumsden
|4-6, 6-2, 9-11
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Nikola Bartůňková
|
|
|
|-
|}

==Mga Panalo laban sa Top 10 na manlalaro==

Si Eala ay may tala ng {{tennis record|won=6|lost=4}} laban sa mga manlalarong nasa loob ng WTA top 10 sa oras ng kanilang laban.&lt;ref name=&quot;tp&quot;&gt;{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala Head to Head laban sa top 10 players. |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=ACareerqqITop_10qqv1 |access-date=Marso 8, 2026 |website=www.tennisabstract.com}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! Kalaban
! Ranggo ng Kalaban
! Palaruan
! Korte
! Rawnd (Yugto) 
! Iskor
! Ranggo ni Eala
! Sanggunian
|-
| colspan=9 align=center | '''2025 WTA Tour'''
|-
| 1
| {{flagicon|USA}} Madison Keys
| 5
| Miami Open, USA
| Hard
| 3R
| 6–4, 6–2
| 140
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=Eala tinalo si Keys sa Miami |url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/44374722/alexandra-eala-upsets-madison-keys-third-round-miami-open |website=ESPN.com |date=Marso 24, 2025 |access-date=Setyembre 29, 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2
| {{flagicon|POL}} Iga Świątek
| 2
| Miami Open, USA
| Hard
| QF
| 6–2, 7–5
| 140
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=Eala nagulat si Świątek sa Miami |url=https://www.wtatennis.com/news/4239475/eala-stuns-swiatek-in-miami-becomes-first-filipina-wta-semifinalist |website=WTA |date=Marso 26, 2025 |access-date=Setyembre 29, 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=9 align=center | '''2026 WTA Tour'''
|-
| 3
| {{flagicon|ITA}} Jasmine Paolini
| 8
| Dubai Championships, UAE
| Hard
| 2R
| 6–1, 7–6(5)
| 47
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala tinalo si Paolini sa Dubai |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/2/18/-emb-alex-eala-stuns-world-no-8-paolini-to-advance-to-dubai-championships-quarterfnals-0216 |work=ABS-CBN News |access-date=Pebrero 18, 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| 4
| {{flagicon|USA}} Coco Gauff
| 4
| Indian Wells Open, USA
| Hard
| 3R
| 6–2, 2–0 ret.
| 32
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala umabante matapos umatras si Gauff |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/9/alex-eala-advances-to-indian-wells-round-16-after-coco-gauff-retires-1029 |work=ABS-CBN News |date=Marso 9, 2026 |access-date=Marso 9, 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| 5
| {{flagicon|KAZ}} Elena Rybakina
| 2
| Berlin Tennis Open, Germany
| Grass
| 2R
| 7–5, 6–4
| 35
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala tinalo si Rybakina sa Berlin |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/19/alex-eala-stuns-world-no-2-elena-rybakina-in-berlin-0113 |work=ABS-CBN News |date=Hunyo 19, 2026 |access-date=Hunyo 19, 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| 6
| {{flagicon|UKR}} Elina Svitolina
| 8
| Berlin Tennis Open, Germany
| Grass
| QF
| 6–3, 6–4
| 35
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala tinalo si Svitolina sa Berlin |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/20/alex-eala-dominates-elina-svitolina-to-book-berlin-semis-ticket-0145 |work=ABS-CBN News |date=Hunyo 20, 2026 |access-date=Hunyo 20, 2026}}&lt;/ref&gt;
|}
:&lt;small&gt;''{{as of|2026|06|20}}''&lt;/small&gt;
==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>pmesw1xj4hzbllqjxkhvgab29c4ou33</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212061</id>
      <parentid>2212060</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga Panalo laban sa Top 10 na manlalaro */</comment>
      <origin>2212061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64505" sha1="88ztl2teoc2h6jkvuzy8e64q7g6aw0b" xml:space="preserve">{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|residence               = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas&lt;br&gt;[[Mallorca]], Espanya
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]]2,150,540
|singlesrecord           = {{tennis record|won=218|lost=132}}
|singlestitles           = 2 WTA 125 
|highestsinglesranking   = Blg. 29 (Marso 16, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 35 (Hunyo 15, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=48|lost=47}}
|doublestitles           = 0
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (Mayo 4, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 151 (Hunyo 15, 2026)
|updated                 = Hunyo 15, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025, 2026)
|Wimbledonresult         = 1R (2025)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}
Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|{{IPAc-en|lang|iː|'|ɑː|l|ɑː|,_|eɪ|-|,_|-|l|ə}}; {{IPA|fil|ɛˈjalɐ}}}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA.

Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022.

Mayroon siyang 5 isahang ITF at 3 dalawahang ITF na mga titulo; noong 2025 umabot siya sa ''semifinal'' ng Miami Open, pumasok sa katapusan o ''final'' ng Eastbourne Open, at nanalo sa WTA 125 Guadalajara Open — sinundan ito ng isa pang titulo sa Birmingham Open noong 2026.

== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alexandra Maniego Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PEP2&quot;&gt;{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si  Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=Pebrero 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |language=en |website=Sports News Philippines |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=Pebrero 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Karera ==
=== Dyunyor ===
Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho.  

Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;   

Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
==== 2020 ====

===== '''Isahan''' =====
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;   

==== 2021 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa Pagligsahang WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Gayunpaman, sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si Kasintseva, nakarating sila sa ''quarterfinal''. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay Selekhmeteva at umabot sila hanggang sa ''final'' o huling labanan.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2022 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa Paligsahang WTA, tampok ang kaniyang pagsabak sa Miami 1000 at Madrid 1000, subalit natalo siya sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika na yugto.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Sa sirkitong ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar. Nakapasok siya sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río kasama si Ribera. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== 2023 ====

===== '''Isahan''' =====
Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.  Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;
===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa  nangyugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2024 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125 laban kay Errani.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Sa torneong WTA, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000 at Wuhan 1000. Nabigo siya sa unang yugto ng Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at natalo sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, tinalo si Kasintseva sa katapusan ng torneo. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang ''semifinal'' sa Canberra 125 kasama si Pigossi. Nagkaroon din siya ng limang ''quarterfinal'' na tinapos: sa Ningbo 500 kasama si Liang, sa Warsaw 125 kasama si Semenistaja, sa Guadalajara 125 kasama si Birrell, sa W100 Dubai kasama si Grammatikopoulou, at sa W75 Porto 3 kasama si Barnett. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa Oeiras 125 (kasama si Preston).&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune kasama si Semenistaja, sinundan ng magkasunod na panalo kasama si Cascino sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava kasama si Sönmez.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2025 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay niya ay dumating sa Miami 1000, kung saan tinalo ang  Blg. 2 sa mundo na si Świątek sa ''quarterfinal'' bago matalo kay Pegula sa ''semifinal''. Sa damong palaruan, nakarating sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250, ngunit natalo kay Joint. Sa US Open, nakamit ang unang panalo sa ''main draw'' o pangunahing torneo at umabot sa ikalawang yugto ng laban kay Bucșa. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125, tinalo si Udvardy sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250 laban kay Tjen, ''semifinal'' sa Jingshan 125 laban kay Sun at sa Canberra 125 laban kay Sijia, at ''quarterfinal'' sa Ilkley 125 laban kay Marino at sa Suzhou 125 laban kay Golubic. Umabot sa pangalawang yugto sa Madrid 1000, at sa Hong Kong 250. Sa iba pang paligsahan nakarating sa pangalawang yugto ng Mumbai 125 at sa Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang yugto ng French Open, ng Wimbledon, at ng Australian Open sa pagpapakuwalipika. Natalo siya sa unang yugtong Rome 1000 , ng Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika sa Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, ng Singapore 250, ng Osaka 250, ng Guangzhou 250, at sa Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1 , at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' kasama si Kichenok. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000 kapareha si Gauff.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open kasama si Zarazúa, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon kasama si Lys.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 kasama si Masarova at sa Hong Kong 250 kasama si Hao-ching, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 kasama si Chia-yi at sa Oeiras 125 kasama si Volynets, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2026 ====

===== '''Isahan''' =====
Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' nang may matibay na simula sa Auckland 250, kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay Wang. Sa unang yugto ng isahan nabigonsiya sa Australian Open. &lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt;  Lumaban siya sa Philippines 125 bilang wildcard at nakapasok sa ''quarterfinal'' bago matalo kay Osorio. Sa Abu Dhabi 1000, umabot siya sa ''quarterfinal'' ngunit natalo kay Alexandrova. Sa Qatar 1000, nabigo siya sa unang yugto.  Nakapasok siya sa ''quarterfinal'' ng Dubai 1000 bago natalo kay Gauff. Sa Indian Wells 1000 at Miami 1000, umabot siya sa ika-apat na rawnd sa parehong torneo bago natalo kina Noskova at Muchová.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa mga palaruang luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng Linz 500 kung saan siya ay tinalo ni Ostapenko.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa unang yugto ng Stuttgart 500, siya ay pinatalsik ni Fernandez. Samantala, sa ikalawang yugto ng Madrid 1000, siya ay natalo ni Mertens.  Natalo siya kay Rybakina sa ikatlong yugto ng Rome 1000.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Mayo 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang rawnd ng Strasbourg 500 matapos matalo kay Oliynykova. Sa French Open, siya ay natalo sa unang rawnd laban kay Jovic.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa  damuhan ng Birmingham 125 nakuha niya ang kanyang ikalawang WTA 125 isahang na titulo matapos talunin si Bartůňková. Pagkatapos nito, siya ay tinalo sa ikalawang yugto ng Kampeonatong Queen's Club.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal'' bago natalo kina Xu at Yang.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt;  Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins, ngunit hindi sila nakalusot sa unang rawnd matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Samantala, sa Abu Dhabi 1000, nakipagtambal siya kay Tjen at nakaabot sila sa ''semifinal'', ngunit natalo sa tambalan nina Mihalíková at Nicholls.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Si Eala, kasama si Sönmez, ay naalis sa ikalawang yugto ng Madrid 1000.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Baptiste, nabigo rin siya sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa damuhan, natalo sila ni Bartůňková sa dalawahan sa unang yugto ng Birmingham 125.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
[[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]]
Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangalawang ,angkat na nagresulta sa promosyon sa pangunahing gpangkatng Kopang Billie Jean.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; 

Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Pansariling buhay ==
Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niya sa mga torneo ng ''Grand Slam'' ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga parangal ==
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga &quot;natatanging&quot; tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).&lt;ref&gt;Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala:

* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}}
* {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}&lt;/ref&gt; Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&amp;industry=all&amp;region=ph&amp;year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Taunang ranggo ng WTA ==
Mula 2021 hanggang 2025, makikita ang malinaw na pagbaba ng bilang ng panalo ni Alexandra Eala sa parehong isahan at dalawahan. Noong 2021, nagtala siya ng pinakamataas na rekord na 529 panalo sa isahan at 780 sa dalawahan, ngunit taon-taon ay bumaba ang mga bilang na ito: 219 at 594 noong 2022, 205 at 436 noong 2023, 158 at 239 noong 2024, at umabot na lamang sa 50 at 161 pagsapit ng 2025. Ang pagkahilig na ito ay nagpapahiwatig ng pagbabago sa kanyang pagganap at posibleng mas nakatuon siya sa piling mga torneo at mas mataas na antas ng kompetisyon kaysa sa dami ng laban.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==&lt;!--  Huwag gumamit ng sponsored na pangalan sa torneo kasi pabag‑bago ang mga sponsor taon‑taon.  
Gumamit ng official na pangalan at ilagay ang lugar o ciudad sa panaklong.  
Huwag isalin ang mga pangalan ng torneo; sapat na ang English na pangalan (lalo pa nitong malilito ang mga tao).  
Ang laman ng mga talahanayan na ito ay nakumpirma at naaprubahan batay sa opisyal na mga pinagmulan.
(Compiled ni tabilay) 

Original English source: always updated by the author. 
https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches


Addendum:
Paano pinu‑draw ang mga manlalaro sa WTA tournaments? 

1. Pagpasok sa main draw
- Ang mga makakapasok ay pinipili base sa WTA rankings sa deadline: direktang tinanggap, qualifiers, at wildcards.  
- May mga special entries tulad ng protected ranking at special exempts.

2. Qualifying
- May qualifying rounds bago ang main event; ang mga manlalaro na mananalo sa final qualifying ay nagiging qualifiers at pumapasok sa main draw.  
- Kung may mag-withdraw matapos ang draw, pwedeng palitan ng “lucky loser” — mataas ang ranking na natalo sa huling qualifying round.

3. Seeding
- Binibigay ang seeds ayon sa WTA rankings sa seeding cut-off.  
- Bilang ng seeds depende sa laki ng draw (hal., 8 seeds sa 32-draw).  
- Ang top seed at second seed inilalagay sa magkabilang dulo ng bracket para hindi magtagpo agad; ang iba pang seeds inilalagay ayon sa standard rules, minsan randomized sa mga seksyon.

4. Pagbuo ng draw
- Ang mga hindi-seeded na manlalaro (kabilang ang qualifiers, wildcards, protected entries) inilalagay sa natitirang slots nang random.  
- Karaniwan isinasagawa ang draw nang publiko o sa opisyal na seremonya.

5. Byes
- Minsan binibigyan ng bye ang top seeds (automatic advance sa second round); nakareserba ang slots ng bye sa ilang seeded positions.

6. Pagpapalit kapag may withdrawal
- Bago ang draw: susunod sa acceptance list ang papalit.  
- Pagkatapos ng draw pero bago magsimula: pinapalitan ng lucky losers (pinakamataas ang ranking mula sa huling qualifying round).

7. Espesyal na kaso
- Ang may protected ranking pinapasok bilang direct acceptance; magiging seeded lang kung sapat ang protected ranking.  
- Wildcards inilalagay tulad ng ibang unseeded players.

.. 
Grand Slam qualifying

- Kailan at layunin  
  - Ginagawa isang linggo bago ang main singles event.  
  - Layunin: pumili ng 16 na qualifiers para sa 128-player main draw.

- Laki at format  
  - Karaniwang qualifying draw: 128 manlalaro.  
  - Format: single-elimination, best-of-3 sets.  
  - Kailangan manalo ng 3 laban para maging qualifier (128 → 64 → 32 → 16).

- Sino ang pumapasok  
  - Sumusubok ang mga mababang-ranked na manlalaro (hindi nakapasok sa main draw), may wildcards din at protected-ranking entries.  
  - Kung may mag-withdraw bago magsimula, pumapalit ang alternates.

- Seeding  
  - May seeds sa qualifying batay sa ranking para hindi magtagpo agad ang mas mataas ang ranggo.

- Pagpasok sa main draw  
  - Pagkatapos ng qualifying, inilalagay ang 16 qualifiers sa naka-reserbang slots sa main draw (karaniwang randomized).

- Lucky losers  
  - Kapag may nag-withdraw mula sa main draw pagkatapos mabuo ang draw, pinapalitan siya ng “lucky loser” — isang natalo sa final qualifying round.  
  - Pinipili ang lucky losers ayon sa ranking ng mga natalo sa huling round (kung tabla, minsan nagbibigay ng random draw).

- Points at pera  
  - May puntos at prize money ang pagkapanalo sa qualifying; mas malaki ang puntos/pera kapag nakapasok at nakapanalo sa main draw.

--&gt;
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Djunyor ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
|+Larong Isahan 
!Palaro
!2019
!2020
!2021
!2022
|-
|Australian Open
|R2
|R3
|A
|A
|-
|French Open
|A
|SF
|A
|A
|-
|Wimbledon
|A
|A
|R2
|A
|-
|US Open
|A
|A
|A
|W
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
|+Larong Dalawahang 
!Palaro
!2019
!2020
!2021
!2022
|-
|Australian Open
|A
|W
|A
|A
|-
|French Open
|A
|A
|W
|A
|-
|Wimbledon
|A
|A
|R2
|A
|-
|US Open
|A
|A
|SF
|–
|}

=== Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF ===

==== Titulo sa ITF====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Year
!Palaro
!Lebel
!Uri
!Katuwang
|-
|2021
|W15 Manacor
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2022
|W25 Chiang Rai
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2023
|W25 Yecla
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2023
|W25 Roehampton
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2024
|W100 Vitoria-Gasteiz
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2024
|W50 Pune
|ITF
|Larong Dalawahang 
|Darja Semeņistaja
|-
|2024
|W75 Croissy-Beaubourg
|ITF
|Larong Dalawahang 
|Estelle Cascino
|-
|2024
|W100 Vitoria-Gasteiz
|ITF
|Larong Dalawahang 
|Estelle Cascino
|}

===== Larong Isahan ng ITF  =====

====== '''2020 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Las Palmas de Gran Canaria 2
|W15
|Luwad
|Rawnd 1
|Anna Zarycka
|2–6, 4–6
|-
|Las Palmas de Gran Canaria
|W25
|Luwad
|Rawnd 2
|Lara Salden
|0–6, 6–2, 2–6
|-
|Melilla
|W15
|Luwad
|Rawnd 1
|Anastasia Charaeva
|3–6, 3–6
|-
|Monastir 9
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Nina Stadler
|6–4, 6–7, 5–7
|}

====== ''' 2021 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W15 Manacor
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Yvonne Cavalle-Reimers
|5–7, 6–1, 6–2
|-
|W15 Manacor 2
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Ylena In-Albon
|0–6, 3–6
|-
|W15 Manacor 3
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Oksana Selekhmeteva
|2–6, 3–6
|-
|W25 Grenoble
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Maja Chwalińska
|0–6, 4–6
|-
|W25 Manacor 4
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Jana Fett
|6–4, 3–6, 5–7
|-
|W15 Manacor 5
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Simona Waltert
|4–6, 6–2, 5–7
|-
|W60 Bellinzona
|W60
|Luwad
|Rawnd 2
|Simona Waltert
|5–7, 6–3, 2–6
|-
|W25 Platja d’Aro
|W25
|Luwad
|Rawnd 2
|Irene Burillo Escorihuela
|2–6, 4–6
|-
|W25 Madrid 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Andrea Lázaro García
|6–2, 4–6, 4–6
|-
|W25 Milovice
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Daria Astakhova
|2–6, 2–6
|}

====== ''' 2022 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W25 Chiang Rai
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Luksika Kumkhum
|6–4, 6–2
|-
|W25 Chiang Rai 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Erika Sema
|3–6, 6–2, 3–6
|-
|W25 Madrid 1
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Anna-Lena Robbe
|6–7(3), 3–6
|-
|W60 Madrid 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|''Runner-up''
|Marina Bassols Ribera
|4–6, 5–7
|-
|W60 Vitoria-Gasteiz
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Jessika Ponchet
|4–6, 4–6
|-
|W25 El Espinar
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Eva Guerrero Alvarez
|2–6, 6–3, 2–6
|-
|W100 Grodzisk Mazowiecki
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Katharina Hobgarski
|4–6, 3–6
|-
|W60 Templeton
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Katarzyna Kawa
|6–2, 4–6, 0–6
|-
|W80 Rancho Santa Fe
|W80
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Marcela Zacarías
|2–6, 5–7
|-
|W60 Hamburg
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Ysaline Bonaventure
|4–6, 0–6
|-
|W80 PoiLebels
|W80
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Ysaline Bonaventure
|1–6, 6–3, 3–6
|-
|W100 Shrewsbury
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 2
|Maia Lumsden
|1–6, 5–7
|}

====== ''' 2023 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W25 Yecla
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Valentina Ryser
|6–3, 7–5
|-
|W25 Roehampton
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Arina Rodionova
|6–2, 6–3
|-
|W25 Aldershot
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Runner-up''
|Destanee Aiava
|6–3, 4–6, 1–6
|-
|W40 Petange
|W40
|Matigas (Konkreto) 
|''Runner-up''
|Océane Dodin
|1–6, 5–7
|}

====== ''' 2024 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W100 Vitoria-Gasteiz
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Victoria Jiménez Kasintseva
|6–4, 6–4
|-
|W100 Dubai
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Polina Kudermetova
|6–4, 2–6, 2–6
|-
|W100 Takasaki
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Mananchaya Sawangkaew
|6–4, 1–6, 2–6
|-
|W100 Cary
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Renata Zarazúa
|6–3, 4–6, 3–6
|-
|W100 Landisville
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Olivia Gadecki
|1–6, 6–0, 3–6
|-
|W75 Porto
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Anna Bondar
|4–6, 7–6, 1–6
|-
|W75 Trnava 1
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Anastasia Gureva
|2–6, 6–3, 6–7
|-
|W75 Trnava 2
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tereza Martincová
|6–3, 4–6, 6–7
|-
|W75 Croissy-Beaubourg
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Mona Barthel
|6–4, 4–6, 1–6
|-
|W75 Zagreb
|W75
|Luwad
|Rawnd 1
|Tena Lukas
|5–7, 6–3, 4–6
|-
|W60 Bellinzona
|W60
|Luwad
|Rawnd 1
|Selena Janicijevic
|3–6, 1–6
|-
|W50 Indore
|W50
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Polina Kudermetova
|4–6, 7–6, 2–6
|-
|W50 Pune
|W50
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Darja Semenistaja
|6–7, 0–6
|}

===== Larong Dalawahan ng ITF  =====

====== ''' 2021 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W25 Madrid
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Victoria Jiménez Kasintseva
|''Quarterfinal''
|Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey
|5–7, 6–4, 6–10
|-
|W25 Platja d’Aro
|W25
|Luwad
|Oksana Selekhmeteva
|''Runner-up''
|Justina Mikulskytė / Oana Simion
|3–6, 5–7
|}

====== ''' 2022 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W25 Manacor
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Elsa Jacquemot
|''Quarterfinal''
|Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi
|6–2, 4–6, 3–10
|-
|W25 Macon
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Jéssica Bouzas Maneiro
|''Quarterfinal''
|Audrey Albie / Aubane Droguet
|4–6, 2–6
|-
|W25 Chiang Rai 1
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Indy De Vroome
|Rawnd 1
|Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted
|6–4, 5–7, 6–10
|-
|W25 Chiang Rai 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kyōka Okamura
|''Quarterfinal''
|Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova
|6–4, 7–6(4), 2–6
|-
|W25 Madrid 1
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Jéssica Bouzas Maneiro
|''Quarterfinal''
|Olga Helmi / Adithya Karunaratne
|0–6, 4–6
|-
|W60 Madrid 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Liang En-shuo
|''Quarterfinal''
|Tímea Babos / Valeria Savinykh
|2–6, 4–6
|-
|W25 Palma del Río
|W25
|Luwad
|Marina Bassols Ribera
|''Semifinal''
|Valeria Savinykh / Fanny Stollár
|2–6, 0–6
|-
|W25 Corroios-Seixal
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Lizette Cabrera
|''Quarterfinal''
|Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong
|5–7, 4–6
|-
|W60 Templeton
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Annaëlle Robbe
|Rawnd 2
|Madison Brengle
|6–3, 6–7, 6–10
|-
|W80 PoiLebels
|W80
|Matigas (Konkreto) 
|Petra Marcinko
|''Quarterfinal''
|Miriam Skoch / Markéta Vondroušová
|5–7, 2–6
|}

====== ''' 2023 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W60 Trnava 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Justina Mikulskyte
|''Semifinal''
|Alicia Barnett / Olivia Nicholls
|4–6, 1–6
|-
|W60 Chiasso
|W60
|Luwad
|Barbora Palicova
|Rawnd 1
|Beatrice Gumulya / Anna Sisková
|3–6, 6–4, 11–13
|-
|W25 Zaragoza
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Beatrice Gumulya
|''Quarterfinal''
|Alana Parnaby / Victoria Rodríguez
|6–4, 3–6, 6–10
|-
|W100 Vitoria-Gasteiz
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Marina Bassols Ribera
|''Quarterfinal''
|Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča
|5–7, 6–1, 9–11
|-
|W60 Barcelona
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Emilie Lindh Gallagher
|Rawnd 1
|Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča
|6–4, 3–6, 3–10
|-
|W25 Roehampton 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Destanee Aiava
|''Quarterfinal''
|Talia Gibson / Petra Hule
|1–6, 5–7
|-
|W25 Aldershot
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Urszula Radwanska
|''Semifinal''
|Erina Hayashi / Saki Imamura
|4–6, 4–6
|-
|W100 Tokyo 2
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Natsumi Kawaguchi
|''Semifinal''
|Alicia Barnett / Olivia Nicholls
|0–6, 7–5, 6–10
|-
|W60 Glasgow 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Barbora Palicova
|''Quarterfinal''
|Freya Christie / Olivia Gadecki
|—
|-
|W60 Nantes
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Jessy Rompies
|Rawnd 1
|Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold
|6–1, 3–6, 6–10
|-
|W40 Petange
|W40
|Matigas (Konkreto) 
|Zeynep Sonmez
|''Semifinal''
|Danielle Collins / Isabelle Haverlag
|2–6, 4–7
|}

====== ''' 2024 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W50 Pune
|W50
|Matigas (Konkreto) 
|Darja Semeņistaja
|Kampeon
|Naiktha Bains / Fanny Stollár
|7–6(8), 6–3
|-
|W75 Croissy-Beaubourg
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Estelle Cascino
|Kampeon
|Maia Lumsden / Jessika Ponchet
|7–5, 7–6(4)
|-
|W100 Vitoria-Gasteiz
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Estelle Cascino
|Kampeon
|Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča
|6–3, 2–6, 10–4
|-
|W75 Porto 3
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Alicia Barnett
|''Quarterfinal''
|Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett
|3–6, 4–6
|-
|W75 Trnava
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Zeynep Sönmez
|''Semifinal''
|Lulu Sun / Moyuka Uchijima
|2–6, 2–6
|-
|W100 Dubai
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Valentini Grammatikopoulou
|''Quarterfinal''
|Isabelle Haverlag / Erika Pridankina
|7–5, 4–6, 3–10
|}

=== Mga pangunahing torneo ===

==== 2021 ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Palaruan
!Lebel
!Kalaban
!Yugto (Rawnd)
!Tala
|-
|Miami Open
|Matigas (Konkreto) 
|1000
|Viktória Hrunčáková
|Qualipikasyon Rawnd 1
|6–4, 4–6, 2–6
|-
|Romanian Open (Cluj-Napoca)
|Luwad
|250
|Mayar Sherif
|Rawnd 2
|2–6, 2–6
|}

==== 2022 ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Madison Brengle
|2–6, 1–6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Kuwalipikasyon 1
|Anna Bondár
|0–6, 0–6
|}

==== 2023 ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Australian Open
|''Grand Slam''
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Misaki Doi
|6–4, 1–6, 3–6
|-
|Thailand Open (Hua Hin)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tatjana Maria (6)
|2–6, 2–6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Irina-Camelia Begu
|2–6, 5–7
|-
|Mutua Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 1
|Tatjana Maria
|1–6, 1–6
|-
|Japan Open (Osaka)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Himari Sakatsume (Q)
|0–6, 3–6
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tatjana Maria (3)
|3–6, 0–6
|-
|Jasmin Open (Monastir)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Elise Mertens (2)
|5–7, 0–6
|}

===== '''Larong Dalawahan''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Katuwang
!Kalaban
!Tala
|-
|Jasmin Open (Monastir)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Oana Gavrila
|Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs
|3–6, 4–6
|}

==== 2024 ====

===== '''Larong Isahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Rebecca Peterson (18)
|2–6, 5–7
|-
|French Open
|Grand Slam
|Luwad
|Kuwalipikasyon 3
|Julia Riera (2)
|6–4, 6–7, 4–6
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Kuwalipikasyon 3
|Lulu Sun (23)
|6–7, 5–7
|-
|US Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 3
|Elena-Gabriela Ruse (20)
|6–3, 1–6, 4–6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 2
|Emiliana Arango
|6–2, 5–7, 1–6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 1
|Sorana Cîrstea (27)
|3–6, 7–6, 4–6
|-
|Wuhan Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Kateřina Siniaková
|3–6, 1–6
|-
|Abu Dhabi Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Magda Linette
|6–7, 1–6
|-
|Guadalajara Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Marie Bouzková (6)
|2–6, 2–6
|-
|Ningbo Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Priscilla Hon
|4–6, 3–6
|-
|Jiangxi Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Marie Bouzková (1)
|5–7, 6–7
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Bernarda Pera
|0–6, 3–6
|-
|Nottingham Open
|250
|Damo
|Kuwalipikasyon 2
|Ena Shibahara
|7–6, 0–6, 2–6
|-
|Canberra International
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Céline Naef (5)
|4–6, 5–7
|-
|Guadalajara 125 Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Tatjana Maria (4)
|5–7, 2–6
|-
|Polish Open (Warsaw)
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Isabella Shinikova
|2–6, 4–6
|-
|Veneto Open (Gaiba)
|125
|Damo
|''Quarterfinal''
|Sara Errani (4)
|0–6, 6–7
|-
|Makarska Open
|125
|Luwad
|Rawnd 1
|Maria Timofeeva (Q)
|6–1, 3–6, 2–6
|}

===== '''Larong Dalawahan''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Canberra International
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Laura Pigossi
|''Semifinal''
|Kaylah McP / Astra Sharma
|6–7(1), 3–6
|-
|Oeiras Ladies Open
|125
|Luwad
|Taylah Preston
|Rawnd 1
|Valeria Lepchenko / Anna Falei
|4–6, 4–6
|-
|Polish Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Daniela Semenistaja
|''Quarterfinal''
|Weronika Falkowska / Martyna Kubka
|4–6, 5–7
|-
|Guadalajara 125 Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Kimberly Birrell
|''Quarterfinal''
|Katarzyna Piter / Fanny Stollar
|4–6, 4–6
|-
|Ningbo Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|En Shuo Liang
|''Quarterfinal''
|Giuliana Olmos / Alexandra Panova
|1–6, 2–6
|}

==== 2025 ====

===== '''Larong Isahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Jana Fett (133)
|5–7, 2–6
|-
|Singapore Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 2
|Simona Waltert (179)
|3–6, 2–6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Jessica Pegula (4)
|6–7, 7–5, 3–6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 2
|Iga Świątek (2)
|6–4, 4–6, 2–6
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 1
|Marta Kostyuk (27)
|0–6, 1–6
|-
|French Open
|Grand Slam
|Luwad
|Rawnd 1
|Emiliana Arango (85)
|0–6, 6–2, 3–6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Rawnd 1
|Linda Fruhvirtová
|5-7, 7-6(5), 1-6
|-
|Nottingham Open
|250
|Damo
|Rawnd 1
|Magda Linette (31)
|4–6, 3–6
|-
|Eastbourne Open
|250
|Damo
|''Runner-up''
|Maya Joint
|4–6, 6–1, 6–7 (10–12)
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Rawnd 1
|Barbora Krejčíková (16)
|6–3, 2–6, 1–6
|-
|National Bank Open (Montreal)
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Markéta Vondroušová (63)
|6–3, 1–6, 2–6
|-
|US Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Cristina Bucșa (95)
|4–6, 3–6
|-
|São Paulo Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Janice Tjen (130)
|4–6, 1–6
|-
|China Open (Wuhan)
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Moyuka Uchijima (91)
|4–6, 6–3, 2–6
|-
|Japan Women's Open (Osaka)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tereza Valentová (78)
|1–6, 2–6
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Claire Liu (305)
|6–2, 4–6, 4–6
|-
|Hong Kong Tennis Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Victoria Mboko (21)
|6–3, 3–6, 4–6
|-
|Canberra International
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Shuai Wei (134)
|5–7, 2–6
|-
|Mumbai Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Mai Hontama (166)
|6–7, 2–6
|-
|Oeiras Ladies Open
|125
|Luwad
|Rawnd 2
|Panna Udvardy (137)
|6–7, 4–6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Rawnd 1
|Linda Fruhvirtová (152)
|5–7, 7–6, 1–6
|-
|Ilkley Open
|125
|Damo
|''Quarterfinal''
|Rebecca Marino (107)
|6–1, 0–6, 6–7
|-
|Guadalajara 125 Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Panna Udvardy (134)
|1–6, 7–5, 6–3
|-
|Jingshan Tennis Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Lulu Sun (146)
|6–3, 4–6, 2–6
|-
|Suzhou Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Viktorija Golubic (70)
|6–2, 2–6, 6–7
|}

===== '''Mga pag-atras''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Rason
|-
|Cincinnati Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Pinsala sa balikat
|-
|Monterrey Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Pinsala sa balikat
|}

===== '''Larong Dalawahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Nadiia Kichenok
|''Semifinal''
|Katarzyna Piter / Janice Tjen
|7–6(4), 3–6, 5–10
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Coco Gauff
|''Quarterfinal''
|Jasmine Paolini / Sara Errani
|5–7, 6–3, 7–10
|-
|French Open
|Grand Slam
|Luwad
|Renata Zarazúa
|Rawnd 2
|Olga Danilović / Anastasia Potapova
|1–6, 3–6
|-
|Hong Kong Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Chan Hao‑ching
|Rawnd 1
|Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich
|6–3, 1–6, 7–10
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Eva Lys
|Rawnd 1
|Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason
|4–6, 2–6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Rebeka Masarova
|Rawnd 1
|Storm Hunter / Ellen Perez
|4–6, 4–6
|-
|Mumbai Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Tsao Chia‑yi
|Rawnd 1
|Amina Anshba / Elena Pridankina
|4–6, 4–6
|-
|Oeiras Ladies Open
|125
|Luwad
|Katie Volynets
|Rawnd 1
|Carmen Corley / Olivia Gadecki
|3–6, 4–6
|}

==== 2026 ====

===== '''Larong Isahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Auckland Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Wang Xinyu
|7–5, 5–7, 6–4
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Alycia Parks
|6–0, 3–6, 2–6
|-
|Philippines Womens Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Camila Osorio
|4-6, 4-6
|-
|Abu Dhabi Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Ekaterina Alexandrova
|3-6, 3-6
|-
|Qatar Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tereza Valentová
|6-7 (6), 1-6
|-
|Dubai Tennis Kampeonships
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Coco Gauff
|0-6, 2-6
|-
|Indian Wells Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 4
|Linda Noskova
|2-6, 0-6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 4
|Karolína Muchová
|0-6,2-6
|-
|Linz Open
|500
|Luwad
|Rawnd 2
|Jelena Ostapenko
|4-6, 5-7
|-
|Stuttgart Open
|500
|Luwad
|Rawnd 1
|Leylah Fernandez
|1-6, 4-6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 2
|Elise Mertens
|2-6, 1-6
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 3
|Elena Rybakina
|4-6, 3-6
|-
|Strasbourg International
|500
|Luwad
|Rawnd 1
|Oleksandra Oliynykova
|6-3, 5-7, 3-6
|-
|French Open
|Grand  Slam
|Luwad
|Rawnd 1
|Iva Jovic
|4-6, 2-6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Kampeon
|Nikola Bartůňková
|5-7, 6-3, 7-5
|-
|Queen's Club Kampeonships
|500
|Damo
|Rawnd 2
|Iva Jovic
|2-6, 2-6
|-
|Berlin Open
|500
|Damo
|Quarterfinals
|Elina Svitolina
|
|-
|Bad Homburg Open
|500
|Damo
|
|
|
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|
|
|
|}

===== '''Larong Dalawahan''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|Auckland Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Iva Jovic
|''Semifinal''
|Xu Yifan / Yang Zhaoxuan
|5–7, 3–6
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Ingrid Martins
|Rawnd 1
|Shuko Aoyama / Magda Linette
|6–7(3), 6–2, 3–6
|-
|Abu Dhabi Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Janice Tjen
|''Semifinal''
|Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls
|4-6, 2-6
|-
|Indian Wells Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Iva Jovic
|Rawnd 1
|Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko
|2-6, 2-6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Zeynep Sönmez
|Rawnd 2
|Taylor Townsend / Katerina Siniakova
|1-6, 5-7
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Hailey Baptiste
|Rawnd 1
|Taylor Townsend / Katerina Siniakova
|2-6, 1-6
|-
|Birmingham  Open
|125
|Damo
|Nikola Bartůňková
|Rawnd 1
|Harriet Dart / Maia Lumsden
|4-6, 6-2, 9-11
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Nikola Bartůňková
|
|
|
|-
|}

==Mga Panalo laban sa Top 10 na manlalaro==

Si Eala ay may tala ng {{tennis record|won=6|lost=4}} laban sa mga manlalarong nasa loob ng WTA top 10 sa oras ng kanilang laban.&lt;ref name=&quot;tp&quot;&gt;{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala Head to Head laban sa top 10 players. |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=ACareerqqITop_10qqv1 |access-date=Marso 8, 2026 |website=www.tennisabstract.com}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! Kalaban
! Ranggo ng Kalaban
! Palaruan
! Korte
! Rawnd (Yugto) 
! Iskor
! Ranggo ni Eala
! Sanggunian
|-
| colspan=9 align=center | '''Larong WTA 2025'''
|-
| 1
| {{flagicon|USA}} Madison Keys
| 5
| Miami Open, USA
| Hard
| 3R
| 6–4, 6–2
| 140
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=Eala tinalo si Keys sa Miami |url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/44374722/alexandra-eala-upsets-madison-keys-third-round-miami-open |website=ESPN.com |date=Marso 24, 2025 |access-date=Setyembre 29, 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2
| {{flagicon|POL}} Iga Świątek
| 2
| Miami Open, USA
| Hard
| QF
| 6–2, 7–5
| 140
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=Eala nagulat si Świątek sa Miami |url=https://www.wtatennis.com/news/4239475/eala-stuns-swiatek-in-miami-becomes-first-filipina-wta-semifinalist |website=WTA |date=Marso 26, 2025 |access-date=Setyembre 29, 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=9 align=center | '''Larong WTA 2026'''
|-
| 3
| {{flagicon|ITA}} Jasmine Paolini
| 8
| Dubai Championships, UAE
| Hard
| 2R
| 6–1, 7–6(5)
| 47
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala tinalo si Paolini sa Dubai |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/2/18/-emb-alex-eala-stuns-world-no-8-paolini-to-advance-to-dubai-championships-quarterfnals-0216 |work=ABS-CBN News |access-date=Pebrero 18, 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| 4
| {{flagicon|USA}} Coco Gauff
| 4
| Indian Wells Open, USA
| Hard
| 3R
| 6–2, 2–0 ret.
| 32
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala umabante matapos umatras si Gauff |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/9/alex-eala-advances-to-indian-wells-round-16-after-coco-gauff-retires-1029 |work=ABS-CBN News |date=Marso 9, 2026 |access-date=Marso 9, 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| 5
| {{flagicon|KAZ}} Elena Rybakina
| 2
| Berlin Tennis Open, Germany
| Grass
| 2R
| 7–5, 6–4
| 35
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala tinalo si Rybakina sa Berlin |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/19/alex-eala-stuns-world-no-2-elena-rybakina-in-berlin-0113 |work=ABS-CBN News |date=Hunyo 19, 2026 |access-date=Hunyo 19, 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| 6
| {{flagicon|UKR}} Elina Svitolina
| 8
| Berlin Tennis Open, Germany
| Grass
| QF
| 6–3, 6–4
| 35
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala tinalo si Svitolina sa Berlin |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/20/alex-eala-dominates-elina-svitolina-to-book-berlin-semis-ticket-0145 |work=ABS-CBN News |date=Hunyo 20, 2026 |access-date=Hunyo 20, 2026}}&lt;/ref&gt;
|}
:&lt;small&gt;''{{as of|2026|06|20}}''&lt;/small&gt;
==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>88ztl2teoc2h6jkvuzy8e64q7g6aw0b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212063</id>
      <parentid>2212061</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Larong Isahan  */</comment>
      <origin>2212063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64501" sha1="3pt1dcy806hkke1bjk171a667eskco2" xml:space="preserve">{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|residence               = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas&lt;br&gt;[[Mallorca]], Espanya
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]]2,150,540
|singlesrecord           = {{tennis record|won=218|lost=132}}
|singlestitles           = 2 WTA 125 
|highestsinglesranking   = Blg. 29 (Marso 16, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 35 (Hunyo 15, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=48|lost=47}}
|doublestitles           = 0
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (Mayo 4, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 151 (Hunyo 15, 2026)
|updated                 = Hunyo 15, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025, 2026)
|Wimbledonresult         = 1R (2025)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}
Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|{{IPAc-en|lang|iː|'|ɑː|l|ɑː|,_|eɪ|-|,_|-|l|ə}}; {{IPA|fil|ɛˈjalɐ}}}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA.

Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022.

Mayroon siyang 5 isahang ITF at 3 dalawahang ITF na mga titulo; noong 2025 umabot siya sa ''semifinal'' ng Miami Open, pumasok sa katapusan o ''final'' ng Eastbourne Open, at nanalo sa WTA 125 Guadalajara Open — sinundan ito ng isa pang titulo sa Birmingham Open noong 2026.

== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alexandra Maniego Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PEP2&quot;&gt;{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si  Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=Pebrero 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |language=en |website=Sports News Philippines |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=Pebrero 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Karera ==
=== Dyunyor ===
Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho.  

Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;   

Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
==== 2020 ====

===== '''Isahan''' =====
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;   

==== 2021 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa Pagligsahang WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Gayunpaman, sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si Kasintseva, nakarating sila sa ''quarterfinal''. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay Selekhmeteva at umabot sila hanggang sa ''final'' o huling labanan.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2022 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa Paligsahang WTA, tampok ang kaniyang pagsabak sa Miami 1000 at Madrid 1000, subalit natalo siya sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika na yugto.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Sa sirkitong ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar. Nakapasok siya sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río kasama si Ribera. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== 2023 ====

===== '''Isahan''' =====
Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.  Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;
===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa  nangyugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2024 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125 laban kay Errani.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Sa torneong WTA, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000 at Wuhan 1000. Nabigo siya sa unang yugto ng Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at natalo sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, tinalo si Kasintseva sa katapusan ng torneo. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang ''semifinal'' sa Canberra 125 kasama si Pigossi. Nagkaroon din siya ng limang ''quarterfinal'' na tinapos: sa Ningbo 500 kasama si Liang, sa Warsaw 125 kasama si Semenistaja, sa Guadalajara 125 kasama si Birrell, sa W100 Dubai kasama si Grammatikopoulou, at sa W75 Porto 3 kasama si Barnett. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa Oeiras 125 (kasama si Preston).&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune kasama si Semenistaja, sinundan ng magkasunod na panalo kasama si Cascino sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava kasama si Sönmez.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2025 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay niya ay dumating sa Miami 1000, kung saan tinalo ang  Blg. 2 sa mundo na si Świątek sa ''quarterfinal'' bago matalo kay Pegula sa ''semifinal''. Sa damong palaruan, nakarating sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250, ngunit natalo kay Joint. Sa US Open, nakamit ang unang panalo sa ''main draw'' o pangunahing torneo at umabot sa ikalawang yugto ng laban kay Bucșa. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125, tinalo si Udvardy sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250 laban kay Tjen, ''semifinal'' sa Jingshan 125 laban kay Sun at sa Canberra 125 laban kay Sijia, at ''quarterfinal'' sa Ilkley 125 laban kay Marino at sa Suzhou 125 laban kay Golubic. Umabot sa pangalawang yugto sa Madrid 1000, at sa Hong Kong 250. Sa iba pang paligsahan nakarating sa pangalawang yugto ng Mumbai 125 at sa Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang yugto ng French Open, ng Wimbledon, at ng Australian Open sa pagpapakuwalipika. Natalo siya sa unang yugtong Rome 1000 , ng Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika sa Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, ng Singapore 250, ng Osaka 250, ng Guangzhou 250, at sa Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1 , at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' kasama si Kichenok. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000 kapareha si Gauff.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open kasama si Zarazúa, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon kasama si Lys.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 kasama si Masarova at sa Hong Kong 250 kasama si Hao-ching, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 kasama si Chia-yi at sa Oeiras 125 kasama si Volynets, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2026 ====

===== '''Isahan''' =====
Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' nang may matibay na simula sa Auckland 250, kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay Wang. Sa unang yugto ng isahan nabigonsiya sa Australian Open. &lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt;  Lumaban siya sa Philippines 125 bilang wildcard at nakapasok sa ''quarterfinal'' bago matalo kay Osorio. Sa Abu Dhabi 1000, umabot siya sa ''quarterfinal'' ngunit natalo kay Alexandrova. Sa Qatar 1000, nabigo siya sa unang yugto.  Nakapasok siya sa ''quarterfinal'' ng Dubai 1000 bago natalo kay Gauff. Sa Indian Wells 1000 at Miami 1000, umabot siya sa ika-apat na rawnd sa parehong torneo bago natalo kina Noskova at Muchová.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa mga palaruang luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng Linz 500 kung saan siya ay tinalo ni Ostapenko.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa unang yugto ng Stuttgart 500, siya ay pinatalsik ni Fernandez. Samantala, sa ikalawang yugto ng Madrid 1000, siya ay natalo ni Mertens.  Natalo siya kay Rybakina sa ikatlong yugto ng Rome 1000.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Mayo 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang rawnd ng Strasbourg 500 matapos matalo kay Oliynykova. Sa French Open, siya ay natalo sa unang rawnd laban kay Jovic.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa  damuhan ng Birmingham 125 nakuha niya ang kanyang ikalawang WTA 125 isahang na titulo matapos talunin si Bartůňková. Pagkatapos nito, siya ay tinalo sa ikalawang yugto ng Kampeonatong Queen's Club.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal'' bago natalo kina Xu at Yang.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt;  Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins, ngunit hindi sila nakalusot sa unang rawnd matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Samantala, sa Abu Dhabi 1000, nakipagtambal siya kay Tjen at nakaabot sila sa ''semifinal'', ngunit natalo sa tambalan nina Mihalíková at Nicholls.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Si Eala, kasama si Sönmez, ay naalis sa ikalawang yugto ng Madrid 1000.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Baptiste, nabigo rin siya sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa damuhan, natalo sila ni Bartůňková sa dalawahan sa unang yugto ng Birmingham 125.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
[[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]]
Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangalawang ,angkat na nagresulta sa promosyon sa pangunahing gpangkatng Kopang Billie Jean.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; 

Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Pansariling buhay ==
Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niya sa mga torneo ng ''Grand Slam'' ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga parangal ==
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga &quot;natatanging&quot; tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).&lt;ref&gt;Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala:

* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}}
* {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}&lt;/ref&gt; Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&amp;industry=all&amp;region=ph&amp;year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Taunang ranggo ng WTA ==
Mula 2021 hanggang 2025, makikita ang malinaw na pagbaba ng bilang ng panalo ni Alexandra Eala sa parehong isahan at dalawahan. Noong 2021, nagtala siya ng pinakamataas na rekord na 529 panalo sa isahan at 780 sa dalawahan, ngunit taon-taon ay bumaba ang mga bilang na ito: 219 at 594 noong 2022, 205 at 436 noong 2023, 158 at 239 noong 2024, at umabot na lamang sa 50 at 161 pagsapit ng 2025. Ang pagkahilig na ito ay nagpapahiwatig ng pagbabago sa kanyang pagganap at posibleng mas nakatuon siya sa piling mga torneo at mas mataas na antas ng kompetisyon kaysa sa dami ng laban.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==&lt;!--  Huwag gumamit ng sponsored na pangalan sa torneo kasi pabag‑bago ang mga sponsor taon‑taon.  
Gumamit ng official na pangalan at ilagay ang lugar o ciudad sa panaklong.  
Huwag isalin ang mga pangalan ng torneo; sapat na ang English na pangalan (lalo pa nitong malilito ang mga tao).  
Ang laman ng mga talahanayan na ito ay nakumpirma at naaprubahan batay sa opisyal na mga pinagmulan.
(Compiled ni tabilay) 

Original English source: always updated by the author. 
https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches


Addendum:
Paano pinu‑draw ang mga manlalaro sa WTA tournaments? 

1. Pagpasok sa main draw
- Ang mga makakapasok ay pinipili base sa WTA rankings sa deadline: direktang tinanggap, qualifiers, at wildcards.  
- May mga special entries tulad ng protected ranking at special exempts.

2. Qualifying
- May qualifying rounds bago ang main event; ang mga manlalaro na mananalo sa final qualifying ay nagiging qualifiers at pumapasok sa main draw.  
- Kung may mag-withdraw matapos ang draw, pwedeng palitan ng “lucky loser” — mataas ang ranking na natalo sa huling qualifying round.

3. Seeding
- Binibigay ang seeds ayon sa WTA rankings sa seeding cut-off.  
- Bilang ng seeds depende sa laki ng draw (hal., 8 seeds sa 32-draw).  
- Ang top seed at second seed inilalagay sa magkabilang dulo ng bracket para hindi magtagpo agad; ang iba pang seeds inilalagay ayon sa standard rules, minsan randomized sa mga seksyon.

4. Pagbuo ng draw
- Ang mga hindi-seeded na manlalaro (kabilang ang qualifiers, wildcards, protected entries) inilalagay sa natitirang slots nang random.  
- Karaniwan isinasagawa ang draw nang publiko o sa opisyal na seremonya.

5. Byes
- Minsan binibigyan ng bye ang top seeds (automatic advance sa second round); nakareserba ang slots ng bye sa ilang seeded positions.

6. Pagpapalit kapag may withdrawal
- Bago ang draw: susunod sa acceptance list ang papalit.  
- Pagkatapos ng draw pero bago magsimula: pinapalitan ng lucky losers (pinakamataas ang ranking mula sa huling qualifying round).

7. Espesyal na kaso
- Ang may protected ranking pinapasok bilang direct acceptance; magiging seeded lang kung sapat ang protected ranking.  
- Wildcards inilalagay tulad ng ibang unseeded players.

.. 
Grand Slam qualifying

- Kailan at layunin  
  - Ginagawa isang linggo bago ang main singles event.  
  - Layunin: pumili ng 16 na qualifiers para sa 128-player main draw.

- Laki at format  
  - Karaniwang qualifying draw: 128 manlalaro.  
  - Format: single-elimination, best-of-3 sets.  
  - Kailangan manalo ng 3 laban para maging qualifier (128 → 64 → 32 → 16).

- Sino ang pumapasok  
  - Sumusubok ang mga mababang-ranked na manlalaro (hindi nakapasok sa main draw), may wildcards din at protected-ranking entries.  
  - Kung may mag-withdraw bago magsimula, pumapalit ang alternates.

- Seeding  
  - May seeds sa qualifying batay sa ranking para hindi magtagpo agad ang mas mataas ang ranggo.

- Pagpasok sa main draw  
  - Pagkatapos ng qualifying, inilalagay ang 16 qualifiers sa naka-reserbang slots sa main draw (karaniwang randomized).

- Lucky losers  
  - Kapag may nag-withdraw mula sa main draw pagkatapos mabuo ang draw, pinapalitan siya ng “lucky loser” — isang natalo sa final qualifying round.  
  - Pinipili ang lucky losers ayon sa ranking ng mga natalo sa huling round (kung tabla, minsan nagbibigay ng random draw).

- Points at pera  
  - May puntos at prize money ang pagkapanalo sa qualifying; mas malaki ang puntos/pera kapag nakapasok at nakapanalo sa main draw.

--&gt;
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Djunyor ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
|+Larong Isahan 
!Palaro
!2019
!2020
!2021
!2022
|-
|Australian Open
|R2
|R3
|A
|A
|-
|French Open
|A
|SF
|A
|A
|-
|Wimbledon
|A
|A
|R2
|A
|-
|US Open
|A
|A
|A
|W
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
|+Larong Dalawahang 
!Palaro
!2019
!2020
!2021
!2022
|-
|Australian Open
|A
|W
|A
|A
|-
|French Open
|A
|A
|W
|A
|-
|Wimbledon
|A
|A
|R2
|A
|-
|US Open
|A
|A
|SF
|–
|}

=== Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF ===

==== Titulo sa ITF====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Year
!Palaro
!Lebel
!Uri
!Katuwang
|-
|2021
|W15 Manacor
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2022
|W25 Chiang Rai
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2023
|W25 Yecla
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2023
|W25 Roehampton
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2024
|W100 Vitoria-Gasteiz
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2024
|W50 Pune
|ITF
|Larong Dalawahang 
|Darja Semeņistaja
|-
|2024
|W75 Croissy-Beaubourg
|ITF
|Larong Dalawahang 
|Estelle Cascino
|-
|2024
|W100 Vitoria-Gasteiz
|ITF
|Larong Dalawahang 
|Estelle Cascino
|}

===== Larong Isahan ng ITF  =====

====== '''2020 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Las Palmas de Gran Canaria 2
|W15
|Luwad
|Rawnd 1
|Anna Zarycka
|2–6, 4–6
|-
|Las Palmas de Gran Canaria
|W25
|Luwad
|Rawnd 2
|Lara Salden
|0–6, 6–2, 2–6
|-
|Melilla
|W15
|Luwad
|Rawnd 1
|Anastasia Charaeva
|3–6, 3–6
|-
|Monastir 9
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Nina Stadler
|6–4, 6–7, 5–7
|}

====== ''' 2021 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W15 Manacor
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Yvonne Cavalle-Reimers
|5–7, 6–1, 6–2
|-
|W15 Manacor 2
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Ylena In-Albon
|0–6, 3–6
|-
|W15 Manacor 3
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Oksana Selekhmeteva
|2–6, 3–6
|-
|W25 Grenoble
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Maja Chwalińska
|0–6, 4–6
|-
|W25 Manacor 4
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Jana Fett
|6–4, 3–6, 5–7
|-
|W15 Manacor 5
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Simona Waltert
|4–6, 6–2, 5–7
|-
|W60 Bellinzona
|W60
|Luwad
|Rawnd 2
|Simona Waltert
|5–7, 6–3, 2–6
|-
|W25 Platja d’Aro
|W25
|Luwad
|Rawnd 2
|Irene Burillo Escorihuela
|2–6, 4–6
|-
|W25 Madrid 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Andrea Lázaro García
|6–2, 4–6, 4–6
|-
|W25 Milovice
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Daria Astakhova
|2–6, 2–6
|}

====== ''' 2022 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W25 Chiang Rai
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Luksika Kumkhum
|6–4, 6–2
|-
|W25 Chiang Rai 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Erika Sema
|3–6, 6–2, 3–6
|-
|W25 Madrid 1
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Anna-Lena Robbe
|6–7(3), 3–6
|-
|W60 Madrid 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|''Runner-up''
|Marina Bassols Ribera
|4–6, 5–7
|-
|W60 Vitoria-Gasteiz
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Jessika Ponchet
|4–6, 4–6
|-
|W25 El Espinar
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Eva Guerrero Alvarez
|2–6, 6–3, 2–6
|-
|W100 Grodzisk Mazowiecki
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Katharina Hobgarski
|4–6, 3–6
|-
|W60 Templeton
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Katarzyna Kawa
|6–2, 4–6, 0–6
|-
|W80 Rancho Santa Fe
|W80
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Marcela Zacarías
|2–6, 5–7
|-
|W60 Hamburg
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Ysaline Bonaventure
|4–6, 0–6
|-
|W80 PoiLebels
|W80
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Ysaline Bonaventure
|1–6, 6–3, 3–6
|-
|W100 Shrewsbury
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 2
|Maia Lumsden
|1–6, 5–7
|}

====== ''' 2023 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W25 Yecla
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Valentina Ryser
|6–3, 7–5
|-
|W25 Roehampton
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Arina Rodionova
|6–2, 6–3
|-
|W25 Aldershot
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Runner-up''
|Destanee Aiava
|6–3, 4–6, 1–6
|-
|W40 Petange
|W40
|Matigas (Konkreto) 
|''Runner-up''
|Océane Dodin
|1–6, 5–7
|}

====== ''' 2024 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W100 Vitoria-Gasteiz
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Victoria Jiménez Kasintseva
|6–4, 6–4
|-
|W100 Dubai
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Polina Kudermetova
|6–4, 2–6, 2–6
|-
|W100 Takasaki
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Mananchaya Sawangkaew
|6–4, 1–6, 2–6
|-
|W100 Cary
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Renata Zarazúa
|6–3, 4–6, 3–6
|-
|W100 Landisville
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Olivia Gadecki
|1–6, 6–0, 3–6
|-
|W75 Porto
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Anna Bondar
|4–6, 7–6, 1–6
|-
|W75 Trnava 1
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Anastasia Gureva
|2–6, 6–3, 6–7
|-
|W75 Trnava 2
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tereza Martincová
|6–3, 4–6, 6–7
|-
|W75 Croissy-Beaubourg
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Mona Barthel
|6–4, 4–6, 1–6
|-
|W75 Zagreb
|W75
|Luwad
|Rawnd 1
|Tena Lukas
|5–7, 6–3, 4–6
|-
|W60 Bellinzona
|W60
|Luwad
|Rawnd 1
|Selena Janicijevic
|3–6, 1–6
|-
|W50 Indore
|W50
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Polina Kudermetova
|4–6, 7–6, 2–6
|-
|W50 Pune
|W50
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Darja Semenistaja
|6–7, 0–6
|}

===== Larong Dalawahan ng ITF  =====

====== ''' 2021 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W25 Madrid
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Victoria Jiménez Kasintseva
|''Quarterfinal''
|Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey
|5–7, 6–4, 6–10
|-
|W25 Platja d’Aro
|W25
|Luwad
|Oksana Selekhmeteva
|''Runner-up''
|Justina Mikulskytė / Oana Simion
|3–6, 5–7
|}

====== ''' 2022 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W25 Manacor
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Elsa Jacquemot
|''Quarterfinal''
|Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi
|6–2, 4–6, 3–10
|-
|W25 Macon
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Jéssica Bouzas Maneiro
|''Quarterfinal''
|Audrey Albie / Aubane Droguet
|4–6, 2–6
|-
|W25 Chiang Rai 1
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Indy De Vroome
|Rawnd 1
|Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted
|6–4, 5–7, 6–10
|-
|W25 Chiang Rai 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kyōka Okamura
|''Quarterfinal''
|Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova
|6–4, 7–6(4), 2–6
|-
|W25 Madrid 1
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Jéssica Bouzas Maneiro
|''Quarterfinal''
|Olga Helmi / Adithya Karunaratne
|0–6, 4–6
|-
|W60 Madrid 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Liang En-shuo
|''Quarterfinal''
|Tímea Babos / Valeria Savinykh
|2–6, 4–6
|-
|W25 Palma del Río
|W25
|Luwad
|Marina Bassols Ribera
|''Semifinal''
|Valeria Savinykh / Fanny Stollár
|2–6, 0–6
|-
|W25 Corroios-Seixal
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Lizette Cabrera
|''Quarterfinal''
|Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong
|5–7, 4–6
|-
|W60 Templeton
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Annaëlle Robbe
|Rawnd 2
|Madison Brengle
|6–3, 6–7, 6–10
|-
|W80 PoiLebels
|W80
|Matigas (Konkreto) 
|Petra Marcinko
|''Quarterfinal''
|Miriam Skoch / Markéta Vondroušová
|5–7, 2–6
|}

====== ''' 2023 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W60 Trnava 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Justina Mikulskyte
|''Semifinal''
|Alicia Barnett / Olivia Nicholls
|4–6, 1–6
|-
|W60 Chiasso
|W60
|Luwad
|Barbora Palicova
|Rawnd 1
|Beatrice Gumulya / Anna Sisková
|3–6, 6–4, 11–13
|-
|W25 Zaragoza
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Beatrice Gumulya
|''Quarterfinal''
|Alana Parnaby / Victoria Rodríguez
|6–4, 3–6, 6–10
|-
|W100 Vitoria-Gasteiz
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Marina Bassols Ribera
|''Quarterfinal''
|Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča
|5–7, 6–1, 9–11
|-
|W60 Barcelona
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Emilie Lindh Gallagher
|Rawnd 1
|Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča
|6–4, 3–6, 3–10
|-
|W25 Roehampton 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Destanee Aiava
|''Quarterfinal''
|Talia Gibson / Petra Hule
|1–6, 5–7
|-
|W25 Aldershot
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Urszula Radwanska
|''Semifinal''
|Erina Hayashi / Saki Imamura
|4–6, 4–6
|-
|W100 Tokyo 2
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Natsumi Kawaguchi
|''Semifinal''
|Alicia Barnett / Olivia Nicholls
|0–6, 7–5, 6–10
|-
|W60 Glasgow 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Barbora Palicova
|''Quarterfinal''
|Freya Christie / Olivia Gadecki
|—
|-
|W60 Nantes
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Jessy Rompies
|Rawnd 1
|Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold
|6–1, 3–6, 6–10
|-
|W40 Petange
|W40
|Matigas (Konkreto) 
|Zeynep Sonmez
|''Semifinal''
|Danielle Collins / Isabelle Haverlag
|2–6, 4–7
|}

====== ''' 2024 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W50 Pune
|W50
|Matigas (Konkreto) 
|Darja Semeņistaja
|Kampeon
|Naiktha Bains / Fanny Stollár
|7–6(8), 6–3
|-
|W75 Croissy-Beaubourg
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Estelle Cascino
|Kampeon
|Maia Lumsden / Jessika Ponchet
|7–5, 7–6(4)
|-
|W100 Vitoria-Gasteiz
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Estelle Cascino
|Kampeon
|Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča
|6–3, 2–6, 10–4
|-
|W75 Porto 3
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Alicia Barnett
|''Quarterfinal''
|Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett
|3–6, 4–6
|-
|W75 Trnava
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Zeynep Sönmez
|''Semifinal''
|Lulu Sun / Moyuka Uchijima
|2–6, 2–6
|-
|W100 Dubai
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Valentini Grammatikopoulou
|''Quarterfinal''
|Isabelle Haverlag / Erika Pridankina
|7–5, 4–6, 3–10
|}

=== Mga pangunahing torneo ===

==== 2021 ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Palaruan
!Lebel
!Kalaban
!Yugto (Rawnd)
!Tala
|-
|Miami Open
|Matigas (Konkreto) 
|1000
|Viktória Hrunčáková
|Qualipikasyon Rawnd 1
|6–4, 4–6, 2–6
|-
|Romanian Open (Cluj-Napoca)
|Luwad
|250
|Mayar Sherif
|Rawnd 2
|2–6, 2–6
|}

==== 2022 ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Madison Brengle
|2–6, 1–6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Kuwalipikasyon 1
|Anna Bondár
|0–6, 0–6
|}

==== 2023 ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Australian Open
|''Grand Slam''
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Misaki Doi
|6–4, 1–6, 3–6
|-
|Thailand Open (Hua Hin)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tatjana Maria (6)
|2–6, 2–6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Irina-Camelia Begu
|2–6, 5–7
|-
|Mutua Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 1
|Tatjana Maria
|1–6, 1–6
|-
|Japan Open (Osaka)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Himari Sakatsume (Q)
|0–6, 3–6
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tatjana Maria (3)
|3–6, 0–6
|-
|Jasmin Open (Monastir)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Elise Mertens (2)
|5–7, 0–6
|}

===== '''Larong Dalawahan''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Katuwang
!Kalaban
!Tala
|-
|Jasmin Open (Monastir)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Oana Gavrila
|Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs
|3–6, 4–6
|}

==== 2024 ====

===== '''Larong Isahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Rebecca Peterson (18)
|2–6, 5–7
|-
|French Open
|Grand Slam
|Luwad
|Kuwalipikasyon 3
|Julia Riera (2)
|6–4, 6–7, 4–6
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Kuwalipikasyon 3
|Lulu Sun (23)
|6–7, 5–7
|-
|US Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 3
|Elena-Gabriela Ruse (20)
|6–3, 1–6, 4–6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 2
|Emiliana Arango
|6–2, 5–7, 1–6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 1
|Sorana Cîrstea (27)
|3–6, 7–6, 4–6
|-
|Wuhan Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Kateřina Siniaková
|3–6, 1–6
|-
|Abu Dhabi Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Magda Linette
|6–7, 1–6
|-
|Guadalajara Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Marie Bouzková (6)
|2–6, 2–6
|-
|Ningbo Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Priscilla Hon
|4–6, 3–6
|-
|Jiangxi Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Marie Bouzková (1)
|5–7, 6–7
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Bernarda Pera
|0–6, 3–6
|-
|Nottingham Open
|250
|Damo
|Kuwalipikasyon 2
|Ena Shibahara
|7–6, 0–6, 2–6
|-
|Canberra International
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Céline Naef (5)
|4–6, 5–7
|-
|Guadalajara 125 Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Tatjana Maria (4)
|5–7, 2–6
|-
|Polish Open (Warsaw)
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Isabella Shinikova
|2–6, 4–6
|-
|Veneto Open (Gaiba)
|125
|Damo
|''Quarterfinal''
|Sara Errani (4)
|0–6, 6–7
|-
|Makarska Open
|125
|Luwad
|Rawnd 1
|Maria Timofeeva (Q)
|6–1, 3–6, 2–6
|}

===== '''Larong Dalawahan''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Canberra International
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Laura Pigossi
|''Semifinal''
|Kaylah McP / Astra Sharma
|6–7(1), 3–6
|-
|Oeiras Ladies Open
|125
|Luwad
|Taylah Preston
|Rawnd 1
|Valeria Lepchenko / Anna Falei
|4–6, 4–6
|-
|Polish Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Daniela Semenistaja
|''Quarterfinal''
|Weronika Falkowska / Martyna Kubka
|4–6, 5–7
|-
|Guadalajara 125 Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Kimberly Birrell
|''Quarterfinal''
|Katarzyna Piter / Fanny Stollar
|4–6, 4–6
|-
|Ningbo Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|En Shuo Liang
|''Quarterfinal''
|Giuliana Olmos / Alexandra Panova
|1–6, 2–6
|}

==== 2025 ====

===== '''Larong Isahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Jana Fett (133)
|5–7, 2–6
|-
|Singapore Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 2
|Simona Waltert (179)
|3–6, 2–6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Jessica Pegula (4)
|6–7, 7–5, 3–6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 2
|Iga Świątek (2)
|6–4, 4–6, 2–6
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 1
|Marta Kostyuk (27)
|0–6, 1–6
|-
|French Open
|Grand Slam
|Luwad
|Rawnd 1
|Emiliana Arango (85)
|0–6, 6–2, 3–6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Rawnd 1
|Linda Fruhvirtová
|5-7, 7-6(5), 1-6
|-
|Nottingham Open
|250
|Damo
|Rawnd 1
|Magda Linette (31)
|4–6, 3–6
|-
|Eastbourne Open
|250
|Damo
|''Runner-up''
|Maya Joint
|4–6, 6–1, 6–7 (10–12)
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Rawnd 1
|Barbora Krejčíková (16)
|6–3, 2–6, 1–6
|-
|National Bank Open (Montreal)
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Markéta Vondroušová (63)
|6–3, 1–6, 2–6
|-
|US Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Cristina Bucșa (95)
|4–6, 3–6
|-
|São Paulo Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Janice Tjen (130)
|4–6, 1–6
|-
|China Open (Wuhan)
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Moyuka Uchijima (91)
|4–6, 6–3, 2–6
|-
|Japan Women's Open (Osaka)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tereza Valentová (78)
|1–6, 2–6
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Claire Liu (305)
|6–2, 4–6, 4–6
|-
|Hong Kong Tennis Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Victoria Mboko (21)
|6–3, 3–6, 4–6
|-
|Canberra International
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Shuai Wei (134)
|5–7, 2–6
|-
|Mumbai Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Mai Hontama (166)
|6–7, 2–6
|-
|Oeiras Ladies Open
|125
|Luwad
|Rawnd 2
|Panna Udvardy (137)
|6–7, 4–6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Rawnd 1
|Linda Fruhvirtová (152)
|5–7, 7–6, 1–6
|-
|Ilkley Open
|125
|Damo
|''Quarterfinal''
|Rebecca Marino (107)
|6–1, 0–6, 6–7
|-
|Guadalajara 125 Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Panna Udvardy (134)
|1–6, 7–5, 6–3
|-
|Jingshan Tennis Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Lulu Sun (146)
|6–3, 4–6, 2–6
|-
|Suzhou Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Viktorija Golubic (70)
|6–2, 2–6, 6–7
|}

===== '''Mga pag-atras''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Rason
|-
|Cincinnati Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Pinsala sa balikat
|-
|Monterrey Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Pinsala sa balikat
|}

===== '''Larong Dalawahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Nadiia Kichenok
|''Semifinal''
|Katarzyna Piter / Janice Tjen
|7–6(4), 3–6, 5–10
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Coco Gauff
|''Quarterfinal''
|Jasmine Paolini / Sara Errani
|5–7, 6–3, 7–10
|-
|French Open
|Grand Slam
|Luwad
|Renata Zarazúa
|Rawnd 2
|Olga Danilović / Anastasia Potapova
|1–6, 3–6
|-
|Hong Kong Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Chan Hao‑ching
|Rawnd 1
|Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich
|6–3, 1–6, 7–10
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Eva Lys
|Rawnd 1
|Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason
|4–6, 2–6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Rebeka Masarova
|Rawnd 1
|Storm Hunter / Ellen Perez
|4–6, 4–6
|-
|Mumbai Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Tsao Chia‑yi
|Rawnd 1
|Amina Anshba / Elena Pridankina
|4–6, 4–6
|-
|Oeiras Ladies Open
|125
|Luwad
|Katie Volynets
|Rawnd 1
|Carmen Corley / Olivia Gadecki
|3–6, 4–6
|}

==== 2026 ====

===== '''Larong Isahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Auckland Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Wang Xinyu
|7–5, 5–7, 6–4
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Alycia Parks
|6–0, 3–6, 2–6
|-
|Philippines Womens Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Camila Osorio
|4-6, 4-6
|-
|Abu Dhabi Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Ekaterina Alexandrova
|3-6, 3-6
|-
|Qatar Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tereza Valentová
|6-7 (6), 1-6
|-
|Dubai Tennis Kampeonships
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Coco Gauff
|0-6, 2-6
|-
|Indian Wells Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 4
|Linda Noskova
|2-6, 0-6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 4
|Karolína Muchová
|0-6,2-6
|-
|Linz Open
|500
|Luwad
|Rawnd 2
|Jelena Ostapenko
|4-6, 5-7
|-
|Stuttgart Open
|500
|Luwad
|Rawnd 1
|Leylah Fernandez
|1-6, 4-6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 2
|Elise Mertens
|2-6, 1-6
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 3
|Elena Rybakina
|4-6, 3-6
|-
|Strasbourg International
|500
|Luwad
|Rawnd 1
|Oleksandra Oliynykova
|6-3, 5-7, 3-6
|-
|French Open
|Grand  Slam
|Luwad
|Rawnd 1
|Iva Jovic
|4-6, 2-6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Kampeon
|Nikola Bartůňková
|5-7, 6-3, 7-5
|-
|Queen's Club Kampeonships
|500
|Damo
|Rawnd 2
|Iva Jovic
|2-6, 2-6
|-
|Berlin Open
|500
|Damo
|Semifinals
|Linda Nosková
|
|-
|Bad Homburg Open
|500
|Damo
|
|
|
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|
|
|
|}

===== '''Larong Dalawahan''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|Auckland Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Iva Jovic
|''Semifinal''
|Xu Yifan / Yang Zhaoxuan
|5–7, 3–6
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Ingrid Martins
|Rawnd 1
|Shuko Aoyama / Magda Linette
|6–7(3), 6–2, 3–6
|-
|Abu Dhabi Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Janice Tjen
|''Semifinal''
|Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls
|4-6, 2-6
|-
|Indian Wells Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Iva Jovic
|Rawnd 1
|Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko
|2-6, 2-6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Zeynep Sönmez
|Rawnd 2
|Taylor Townsend / Katerina Siniakova
|1-6, 5-7
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Hailey Baptiste
|Rawnd 1
|Taylor Townsend / Katerina Siniakova
|2-6, 1-6
|-
|Birmingham  Open
|125
|Damo
|Nikola Bartůňková
|Rawnd 1
|Harriet Dart / Maia Lumsden
|4-6, 6-2, 9-11
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Nikola Bartůňková
|
|
|
|-
|}

==Mga Panalo laban sa Top 10 na manlalaro==

Si Eala ay may tala ng {{tennis record|won=6|lost=4}} laban sa mga manlalarong nasa loob ng WTA top 10 sa oras ng kanilang laban.&lt;ref name=&quot;tp&quot;&gt;{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala Head to Head laban sa top 10 players. |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=ACareerqqITop_10qqv1 |access-date=Marso 8, 2026 |website=www.tennisabstract.com}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! Kalaban
! Ranggo ng Kalaban
! Palaruan
! Korte
! Rawnd (Yugto) 
! Iskor
! Ranggo ni Eala
! Sanggunian
|-
| colspan=9 align=center | '''Larong WTA 2025'''
|-
| 1
| {{flagicon|USA}} Madison Keys
| 5
| Miami Open, USA
| Hard
| 3R
| 6–4, 6–2
| 140
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=Eala tinalo si Keys sa Miami |url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/44374722/alexandra-eala-upsets-madison-keys-third-round-miami-open |website=ESPN.com |date=Marso 24, 2025 |access-date=Setyembre 29, 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2
| {{flagicon|POL}} Iga Świątek
| 2
| Miami Open, USA
| Hard
| QF
| 6–2, 7–5
| 140
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=Eala nagulat si Świątek sa Miami |url=https://www.wtatennis.com/news/4239475/eala-stuns-swiatek-in-miami-becomes-first-filipina-wta-semifinalist |website=WTA |date=Marso 26, 2025 |access-date=Setyembre 29, 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=9 align=center | '''Larong WTA 2026'''
|-
| 3
| {{flagicon|ITA}} Jasmine Paolini
| 8
| Dubai Championships, UAE
| Hard
| 2R
| 6–1, 7–6(5)
| 47
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala tinalo si Paolini sa Dubai |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/2/18/-emb-alex-eala-stuns-world-no-8-paolini-to-advance-to-dubai-championships-quarterfnals-0216 |work=ABS-CBN News |access-date=Pebrero 18, 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| 4
| {{flagicon|USA}} Coco Gauff
| 4
| Indian Wells Open, USA
| Hard
| 3R
| 6–2, 2–0 ret.
| 32
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala umabante matapos umatras si Gauff |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/9/alex-eala-advances-to-indian-wells-round-16-after-coco-gauff-retires-1029 |work=ABS-CBN News |date=Marso 9, 2026 |access-date=Marso 9, 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| 5
| {{flagicon|KAZ}} Elena Rybakina
| 2
| Berlin Tennis Open, Germany
| Grass
| 2R
| 7–5, 6–4
| 35
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala tinalo si Rybakina sa Berlin |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/19/alex-eala-stuns-world-no-2-elena-rybakina-in-berlin-0113 |work=ABS-CBN News |date=Hunyo 19, 2026 |access-date=Hunyo 19, 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| 6
| {{flagicon|UKR}} Elina Svitolina
| 8
| Berlin Tennis Open, Germany
| Grass
| QF
| 6–3, 6–4
| 35
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala tinalo si Svitolina sa Berlin |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/20/alex-eala-dominates-elina-svitolina-to-book-berlin-semis-ticket-0145 |work=ABS-CBN News |date=Hunyo 20, 2026 |access-date=Hunyo 20, 2026}}&lt;/ref&gt;
|}
:&lt;small&gt;''{{as of|2026|06|20}}''&lt;/small&gt;
==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>3pt1dcy806hkke1bjk171a667eskco2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212064</id>
      <parentid>2212063</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T19:00:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga Panalo laban sa Top 10 na manlalaro */</comment>
      <origin>2212064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64556" sha1="m2jlq3xhghsnv1hnd8hgj2col8ncr7t" xml:space="preserve">{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|residence               = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas&lt;br&gt;[[Mallorca]], Espanya
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]]2,150,540
|singlesrecord           = {{tennis record|won=218|lost=132}}
|singlestitles           = 2 WTA 125 
|highestsinglesranking   = Blg. 29 (Marso 16, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 35 (Hunyo 15, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=48|lost=47}}
|doublestitles           = 0
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (Mayo 4, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 151 (Hunyo 15, 2026)
|updated                 = Hunyo 15, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025, 2026)
|Wimbledonresult         = 1R (2025)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}
Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|{{IPAc-en|lang|iː|'|ɑː|l|ɑː|,_|eɪ|-|,_|-|l|ə}}; {{IPA|fil|ɛˈjalɐ}}}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA.

Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022.

Mayroon siyang 5 isahang ITF at 3 dalawahang ITF na mga titulo; noong 2025 umabot siya sa ''semifinal'' ng Miami Open, pumasok sa katapusan o ''final'' ng Eastbourne Open, at nanalo sa WTA 125 Guadalajara Open — sinundan ito ng isa pang titulo sa Birmingham Open noong 2026.

== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alexandra Maniego Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PEP2&quot;&gt;{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si  Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=Pebrero 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |language=en |website=Sports News Philippines |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=Pebrero 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Karera ==
=== Dyunyor ===
Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho.  

Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;   

Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
==== 2020 ====

===== '''Isahan''' =====
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;   

==== 2021 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa Pagligsahang WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Gayunpaman, sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si Kasintseva, nakarating sila sa ''quarterfinal''. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay Selekhmeteva at umabot sila hanggang sa ''final'' o huling labanan.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2022 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa Paligsahang WTA, tampok ang kaniyang pagsabak sa Miami 1000 at Madrid 1000, subalit natalo siya sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika na yugto.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Sa sirkitong ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar. Nakapasok siya sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río kasama si Ribera. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== 2023 ====

===== '''Isahan''' =====
Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.  Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;
===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa  nangyugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2024 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125 laban kay Errani.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Sa torneong WTA, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000 at Wuhan 1000. Nabigo siya sa unang yugto ng Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at natalo sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, tinalo si Kasintseva sa katapusan ng torneo. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang ''semifinal'' sa Canberra 125 kasama si Pigossi. Nagkaroon din siya ng limang ''quarterfinal'' na tinapos: sa Ningbo 500 kasama si Liang, sa Warsaw 125 kasama si Semenistaja, sa Guadalajara 125 kasama si Birrell, sa W100 Dubai kasama si Grammatikopoulou, at sa W75 Porto 3 kasama si Barnett. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa Oeiras 125 (kasama si Preston).&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune kasama si Semenistaja, sinundan ng magkasunod na panalo kasama si Cascino sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava kasama si Sönmez.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2025 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay niya ay dumating sa Miami 1000, kung saan tinalo ang  Blg. 2 sa mundo na si Świątek sa ''quarterfinal'' bago matalo kay Pegula sa ''semifinal''. Sa damong palaruan, nakarating sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250, ngunit natalo kay Joint. Sa US Open, nakamit ang unang panalo sa ''main draw'' o pangunahing torneo at umabot sa ikalawang yugto ng laban kay Bucșa. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125, tinalo si Udvardy sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250 laban kay Tjen, ''semifinal'' sa Jingshan 125 laban kay Sun at sa Canberra 125 laban kay Sijia, at ''quarterfinal'' sa Ilkley 125 laban kay Marino at sa Suzhou 125 laban kay Golubic. Umabot sa pangalawang yugto sa Madrid 1000, at sa Hong Kong 250. Sa iba pang paligsahan nakarating sa pangalawang yugto ng Mumbai 125 at sa Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang yugto ng French Open, ng Wimbledon, at ng Australian Open sa pagpapakuwalipika. Natalo siya sa unang yugtong Rome 1000 , ng Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika sa Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, ng Singapore 250, ng Osaka 250, ng Guangzhou 250, at sa Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1 , at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' kasama si Kichenok. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000 kapareha si Gauff.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open kasama si Zarazúa, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon kasama si Lys.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 kasama si Masarova at sa Hong Kong 250 kasama si Hao-ching, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 kasama si Chia-yi at sa Oeiras 125 kasama si Volynets, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2026 ====

===== '''Isahan''' =====
Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' nang may matibay na simula sa Auckland 250, kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay Wang. Sa unang yugto ng isahan nabigonsiya sa Australian Open. &lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt;  Lumaban siya sa Philippines 125 bilang wildcard at nakapasok sa ''quarterfinal'' bago matalo kay Osorio. Sa Abu Dhabi 1000, umabot siya sa ''quarterfinal'' ngunit natalo kay Alexandrova. Sa Qatar 1000, nabigo siya sa unang yugto.  Nakapasok siya sa ''quarterfinal'' ng Dubai 1000 bago natalo kay Gauff. Sa Indian Wells 1000 at Miami 1000, umabot siya sa ika-apat na rawnd sa parehong torneo bago natalo kina Noskova at Muchová.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa mga palaruang luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng Linz 500 kung saan siya ay tinalo ni Ostapenko.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa unang yugto ng Stuttgart 500, siya ay pinatalsik ni Fernandez. Samantala, sa ikalawang yugto ng Madrid 1000, siya ay natalo ni Mertens.  Natalo siya kay Rybakina sa ikatlong yugto ng Rome 1000.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Mayo 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang rawnd ng Strasbourg 500 matapos matalo kay Oliynykova. Sa French Open, siya ay natalo sa unang rawnd laban kay Jovic.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa  damuhan ng Birmingham 125 nakuha niya ang kanyang ikalawang WTA 125 isahang na titulo matapos talunin si Bartůňková. Pagkatapos nito, siya ay tinalo sa ikalawang yugto ng Kampeonatong Queen's Club.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal'' bago natalo kina Xu at Yang.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt;  Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins, ngunit hindi sila nakalusot sa unang rawnd matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Samantala, sa Abu Dhabi 1000, nakipagtambal siya kay Tjen at nakaabot sila sa ''semifinal'', ngunit natalo sa tambalan nina Mihalíková at Nicholls.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Si Eala, kasama si Sönmez, ay naalis sa ikalawang yugto ng Madrid 1000.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Baptiste, nabigo rin siya sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa damuhan, natalo sila ni Bartůňková sa dalawahan sa unang yugto ng Birmingham 125.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
[[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]]
Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangalawang ,angkat na nagresulta sa promosyon sa pangunahing gpangkatng Kopang Billie Jean.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; 

Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Pansariling buhay ==
Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niya sa mga torneo ng ''Grand Slam'' ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga parangal ==
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga &quot;natatanging&quot; tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).&lt;ref&gt;Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala:

* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}}
* {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}&lt;/ref&gt; Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&amp;industry=all&amp;region=ph&amp;year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Taunang ranggo ng WTA ==
Mula 2021 hanggang 2025, makikita ang malinaw na pagbaba ng bilang ng panalo ni Alexandra Eala sa parehong isahan at dalawahan. Noong 2021, nagtala siya ng pinakamataas na rekord na 529 panalo sa isahan at 780 sa dalawahan, ngunit taon-taon ay bumaba ang mga bilang na ito: 219 at 594 noong 2022, 205 at 436 noong 2023, 158 at 239 noong 2024, at umabot na lamang sa 50 at 161 pagsapit ng 2025. Ang pagkahilig na ito ay nagpapahiwatig ng pagbabago sa kanyang pagganap at posibleng mas nakatuon siya sa piling mga torneo at mas mataas na antas ng kompetisyon kaysa sa dami ng laban.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==&lt;!--  Huwag gumamit ng sponsored na pangalan sa torneo kasi pabag‑bago ang mga sponsor taon‑taon.  
Gumamit ng official na pangalan at ilagay ang lugar o ciudad sa panaklong.  
Huwag isalin ang mga pangalan ng torneo; sapat na ang English na pangalan (lalo pa nitong malilito ang mga tao).  
Ang laman ng mga talahanayan na ito ay nakumpirma at naaprubahan batay sa opisyal na mga pinagmulan.
(Compiled ni tabilay) 

Original English source: always updated by the author. 
https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches


Addendum:
Paano pinu‑draw ang mga manlalaro sa WTA tournaments? 

1. Pagpasok sa main draw
- Ang mga makakapasok ay pinipili base sa WTA rankings sa deadline: direktang tinanggap, qualifiers, at wildcards.  
- May mga special entries tulad ng protected ranking at special exempts.

2. Qualifying
- May qualifying rounds bago ang main event; ang mga manlalaro na mananalo sa final qualifying ay nagiging qualifiers at pumapasok sa main draw.  
- Kung may mag-withdraw matapos ang draw, pwedeng palitan ng “lucky loser” — mataas ang ranking na natalo sa huling qualifying round.

3. Seeding
- Binibigay ang seeds ayon sa WTA rankings sa seeding cut-off.  
- Bilang ng seeds depende sa laki ng draw (hal., 8 seeds sa 32-draw).  
- Ang top seed at second seed inilalagay sa magkabilang dulo ng bracket para hindi magtagpo agad; ang iba pang seeds inilalagay ayon sa standard rules, minsan randomized sa mga seksyon.

4. Pagbuo ng draw
- Ang mga hindi-seeded na manlalaro (kabilang ang qualifiers, wildcards, protected entries) inilalagay sa natitirang slots nang random.  
- Karaniwan isinasagawa ang draw nang publiko o sa opisyal na seremonya.

5. Byes
- Minsan binibigyan ng bye ang top seeds (automatic advance sa second round); nakareserba ang slots ng bye sa ilang seeded positions.

6. Pagpapalit kapag may withdrawal
- Bago ang draw: susunod sa acceptance list ang papalit.  
- Pagkatapos ng draw pero bago magsimula: pinapalitan ng lucky losers (pinakamataas ang ranking mula sa huling qualifying round).

7. Espesyal na kaso
- Ang may protected ranking pinapasok bilang direct acceptance; magiging seeded lang kung sapat ang protected ranking.  
- Wildcards inilalagay tulad ng ibang unseeded players.

.. 
Grand Slam qualifying

- Kailan at layunin  
  - Ginagawa isang linggo bago ang main singles event.  
  - Layunin: pumili ng 16 na qualifiers para sa 128-player main draw.

- Laki at format  
  - Karaniwang qualifying draw: 128 manlalaro.  
  - Format: single-elimination, best-of-3 sets.  
  - Kailangan manalo ng 3 laban para maging qualifier (128 → 64 → 32 → 16).

- Sino ang pumapasok  
  - Sumusubok ang mga mababang-ranked na manlalaro (hindi nakapasok sa main draw), may wildcards din at protected-ranking entries.  
  - Kung may mag-withdraw bago magsimula, pumapalit ang alternates.

- Seeding  
  - May seeds sa qualifying batay sa ranking para hindi magtagpo agad ang mas mataas ang ranggo.

- Pagpasok sa main draw  
  - Pagkatapos ng qualifying, inilalagay ang 16 qualifiers sa naka-reserbang slots sa main draw (karaniwang randomized).

- Lucky losers  
  - Kapag may nag-withdraw mula sa main draw pagkatapos mabuo ang draw, pinapalitan siya ng “lucky loser” — isang natalo sa final qualifying round.  
  - Pinipili ang lucky losers ayon sa ranking ng mga natalo sa huling round (kung tabla, minsan nagbibigay ng random draw).

- Points at pera  
  - May puntos at prize money ang pagkapanalo sa qualifying; mas malaki ang puntos/pera kapag nakapasok at nakapanalo sa main draw.

--&gt;
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Djunyor ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
|+Larong Isahan 
!Palaro
!2019
!2020
!2021
!2022
|-
|Australian Open
|R2
|R3
|A
|A
|-
|French Open
|A
|SF
|A
|A
|-
|Wimbledon
|A
|A
|R2
|A
|-
|US Open
|A
|A
|A
|W
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
|+Larong Dalawahang 
!Palaro
!2019
!2020
!2021
!2022
|-
|Australian Open
|A
|W
|A
|A
|-
|French Open
|A
|A
|W
|A
|-
|Wimbledon
|A
|A
|R2
|A
|-
|US Open
|A
|A
|SF
|–
|}

=== Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF ===

==== Titulo sa ITF====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Year
!Palaro
!Lebel
!Uri
!Katuwang
|-
|2021
|W15 Manacor
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2022
|W25 Chiang Rai
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2023
|W25 Yecla
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2023
|W25 Roehampton
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2024
|W100 Vitoria-Gasteiz
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2024
|W50 Pune
|ITF
|Larong Dalawahang 
|Darja Semeņistaja
|-
|2024
|W75 Croissy-Beaubourg
|ITF
|Larong Dalawahang 
|Estelle Cascino
|-
|2024
|W100 Vitoria-Gasteiz
|ITF
|Larong Dalawahang 
|Estelle Cascino
|}

===== Larong Isahan ng ITF  =====

====== '''2020 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Las Palmas de Gran Canaria 2
|W15
|Luwad
|Rawnd 1
|Anna Zarycka
|2–6, 4–6
|-
|Las Palmas de Gran Canaria
|W25
|Luwad
|Rawnd 2
|Lara Salden
|0–6, 6–2, 2–6
|-
|Melilla
|W15
|Luwad
|Rawnd 1
|Anastasia Charaeva
|3–6, 3–6
|-
|Monastir 9
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Nina Stadler
|6–4, 6–7, 5–7
|}

====== ''' 2021 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W15 Manacor
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Yvonne Cavalle-Reimers
|5–7, 6–1, 6–2
|-
|W15 Manacor 2
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Ylena In-Albon
|0–6, 3–6
|-
|W15 Manacor 3
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Oksana Selekhmeteva
|2–6, 3–6
|-
|W25 Grenoble
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Maja Chwalińska
|0–6, 4–6
|-
|W25 Manacor 4
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Jana Fett
|6–4, 3–6, 5–7
|-
|W15 Manacor 5
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Simona Waltert
|4–6, 6–2, 5–7
|-
|W60 Bellinzona
|W60
|Luwad
|Rawnd 2
|Simona Waltert
|5–7, 6–3, 2–6
|-
|W25 Platja d’Aro
|W25
|Luwad
|Rawnd 2
|Irene Burillo Escorihuela
|2–6, 4–6
|-
|W25 Madrid 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Andrea Lázaro García
|6–2, 4–6, 4–6
|-
|W25 Milovice
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Daria Astakhova
|2–6, 2–6
|}

====== ''' 2022 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W25 Chiang Rai
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Luksika Kumkhum
|6–4, 6–2
|-
|W25 Chiang Rai 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Erika Sema
|3–6, 6–2, 3–6
|-
|W25 Madrid 1
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Anna-Lena Robbe
|6–7(3), 3–6
|-
|W60 Madrid 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|''Runner-up''
|Marina Bassols Ribera
|4–6, 5–7
|-
|W60 Vitoria-Gasteiz
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Jessika Ponchet
|4–6, 4–6
|-
|W25 El Espinar
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Eva Guerrero Alvarez
|2–6, 6–3, 2–6
|-
|W100 Grodzisk Mazowiecki
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Katharina Hobgarski
|4–6, 3–6
|-
|W60 Templeton
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Katarzyna Kawa
|6–2, 4–6, 0–6
|-
|W80 Rancho Santa Fe
|W80
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Marcela Zacarías
|2–6, 5–7
|-
|W60 Hamburg
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Ysaline Bonaventure
|4–6, 0–6
|-
|W80 PoiLebels
|W80
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Ysaline Bonaventure
|1–6, 6–3, 3–6
|-
|W100 Shrewsbury
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 2
|Maia Lumsden
|1–6, 5–7
|}

====== ''' 2023 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W25 Yecla
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Valentina Ryser
|6–3, 7–5
|-
|W25 Roehampton
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Arina Rodionova
|6–2, 6–3
|-
|W25 Aldershot
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Runner-up''
|Destanee Aiava
|6–3, 4–6, 1–6
|-
|W40 Petange
|W40
|Matigas (Konkreto) 
|''Runner-up''
|Océane Dodin
|1–6, 5–7
|}

====== ''' 2024 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W100 Vitoria-Gasteiz
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Victoria Jiménez Kasintseva
|6–4, 6–4
|-
|W100 Dubai
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Polina Kudermetova
|6–4, 2–6, 2–6
|-
|W100 Takasaki
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Mananchaya Sawangkaew
|6–4, 1–6, 2–6
|-
|W100 Cary
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Renata Zarazúa
|6–3, 4–6, 3–6
|-
|W100 Landisville
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Olivia Gadecki
|1–6, 6–0, 3–6
|-
|W75 Porto
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Anna Bondar
|4–6, 7–6, 1–6
|-
|W75 Trnava 1
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Anastasia Gureva
|2–6, 6–3, 6–7
|-
|W75 Trnava 2
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tereza Martincová
|6–3, 4–6, 6–7
|-
|W75 Croissy-Beaubourg
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Mona Barthel
|6–4, 4–6, 1–6
|-
|W75 Zagreb
|W75
|Luwad
|Rawnd 1
|Tena Lukas
|5–7, 6–3, 4–6
|-
|W60 Bellinzona
|W60
|Luwad
|Rawnd 1
|Selena Janicijevic
|3–6, 1–6
|-
|W50 Indore
|W50
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Polina Kudermetova
|4–6, 7–6, 2–6
|-
|W50 Pune
|W50
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Darja Semenistaja
|6–7, 0–6
|}

===== Larong Dalawahan ng ITF  =====

====== ''' 2021 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W25 Madrid
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Victoria Jiménez Kasintseva
|''Quarterfinal''
|Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey
|5–7, 6–4, 6–10
|-
|W25 Platja d’Aro
|W25
|Luwad
|Oksana Selekhmeteva
|''Runner-up''
|Justina Mikulskytė / Oana Simion
|3–6, 5–7
|}

====== ''' 2022 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W25 Manacor
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Elsa Jacquemot
|''Quarterfinal''
|Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi
|6–2, 4–6, 3–10
|-
|W25 Macon
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Jéssica Bouzas Maneiro
|''Quarterfinal''
|Audrey Albie / Aubane Droguet
|4–6, 2–6
|-
|W25 Chiang Rai 1
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Indy De Vroome
|Rawnd 1
|Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted
|6–4, 5–7, 6–10
|-
|W25 Chiang Rai 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kyōka Okamura
|''Quarterfinal''
|Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova
|6–4, 7–6(4), 2–6
|-
|W25 Madrid 1
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Jéssica Bouzas Maneiro
|''Quarterfinal''
|Olga Helmi / Adithya Karunaratne
|0–6, 4–6
|-
|W60 Madrid 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Liang En-shuo
|''Quarterfinal''
|Tímea Babos / Valeria Savinykh
|2–6, 4–6
|-
|W25 Palma del Río
|W25
|Luwad
|Marina Bassols Ribera
|''Semifinal''
|Valeria Savinykh / Fanny Stollár
|2–6, 0–6
|-
|W25 Corroios-Seixal
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Lizette Cabrera
|''Quarterfinal''
|Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong
|5–7, 4–6
|-
|W60 Templeton
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Annaëlle Robbe
|Rawnd 2
|Madison Brengle
|6–3, 6–7, 6–10
|-
|W80 PoiLebels
|W80
|Matigas (Konkreto) 
|Petra Marcinko
|''Quarterfinal''
|Miriam Skoch / Markéta Vondroušová
|5–7, 2–6
|}

====== ''' 2023 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W60 Trnava 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Justina Mikulskyte
|''Semifinal''
|Alicia Barnett / Olivia Nicholls
|4–6, 1–6
|-
|W60 Chiasso
|W60
|Luwad
|Barbora Palicova
|Rawnd 1
|Beatrice Gumulya / Anna Sisková
|3–6, 6–4, 11–13
|-
|W25 Zaragoza
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Beatrice Gumulya
|''Quarterfinal''
|Alana Parnaby / Victoria Rodríguez
|6–4, 3–6, 6–10
|-
|W100 Vitoria-Gasteiz
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Marina Bassols Ribera
|''Quarterfinal''
|Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča
|5–7, 6–1, 9–11
|-
|W60 Barcelona
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Emilie Lindh Gallagher
|Rawnd 1
|Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča
|6–4, 3–6, 3–10
|-
|W25 Roehampton 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Destanee Aiava
|''Quarterfinal''
|Talia Gibson / Petra Hule
|1–6, 5–7
|-
|W25 Aldershot
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Urszula Radwanska
|''Semifinal''
|Erina Hayashi / Saki Imamura
|4–6, 4–6
|-
|W100 Tokyo 2
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Natsumi Kawaguchi
|''Semifinal''
|Alicia Barnett / Olivia Nicholls
|0–6, 7–5, 6–10
|-
|W60 Glasgow 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Barbora Palicova
|''Quarterfinal''
|Freya Christie / Olivia Gadecki
|—
|-
|W60 Nantes
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Jessy Rompies
|Rawnd 1
|Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold
|6–1, 3–6, 6–10
|-
|W40 Petange
|W40
|Matigas (Konkreto) 
|Zeynep Sonmez
|''Semifinal''
|Danielle Collins / Isabelle Haverlag
|2–6, 4–7
|}

====== ''' 2024 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W50 Pune
|W50
|Matigas (Konkreto) 
|Darja Semeņistaja
|Kampeon
|Naiktha Bains / Fanny Stollár
|7–6(8), 6–3
|-
|W75 Croissy-Beaubourg
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Estelle Cascino
|Kampeon
|Maia Lumsden / Jessika Ponchet
|7–5, 7–6(4)
|-
|W100 Vitoria-Gasteiz
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Estelle Cascino
|Kampeon
|Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča
|6–3, 2–6, 10–4
|-
|W75 Porto 3
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Alicia Barnett
|''Quarterfinal''
|Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett
|3–6, 4–6
|-
|W75 Trnava
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Zeynep Sönmez
|''Semifinal''
|Lulu Sun / Moyuka Uchijima
|2–6, 2–6
|-
|W100 Dubai
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Valentini Grammatikopoulou
|''Quarterfinal''
|Isabelle Haverlag / Erika Pridankina
|7–5, 4–6, 3–10
|}

=== Mga pangunahing torneo ===

==== 2021 ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Palaruan
!Lebel
!Kalaban
!Yugto (Rawnd)
!Tala
|-
|Miami Open
|Matigas (Konkreto) 
|1000
|Viktória Hrunčáková
|Qualipikasyon Rawnd 1
|6–4, 4–6, 2–6
|-
|Romanian Open (Cluj-Napoca)
|Luwad
|250
|Mayar Sherif
|Rawnd 2
|2–6, 2–6
|}

==== 2022 ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Madison Brengle
|2–6, 1–6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Kuwalipikasyon 1
|Anna Bondár
|0–6, 0–6
|}

==== 2023 ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Australian Open
|''Grand Slam''
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Misaki Doi
|6–4, 1–6, 3–6
|-
|Thailand Open (Hua Hin)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tatjana Maria (6)
|2–6, 2–6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Irina-Camelia Begu
|2–6, 5–7
|-
|Mutua Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 1
|Tatjana Maria
|1–6, 1–6
|-
|Japan Open (Osaka)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Himari Sakatsume (Q)
|0–6, 3–6
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tatjana Maria (3)
|3–6, 0–6
|-
|Jasmin Open (Monastir)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Elise Mertens (2)
|5–7, 0–6
|}

===== '''Larong Dalawahan''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Katuwang
!Kalaban
!Tala
|-
|Jasmin Open (Monastir)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Oana Gavrila
|Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs
|3–6, 4–6
|}

==== 2024 ====

===== '''Larong Isahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Rebecca Peterson (18)
|2–6, 5–7
|-
|French Open
|Grand Slam
|Luwad
|Kuwalipikasyon 3
|Julia Riera (2)
|6–4, 6–7, 4–6
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Kuwalipikasyon 3
|Lulu Sun (23)
|6–7, 5–7
|-
|US Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 3
|Elena-Gabriela Ruse (20)
|6–3, 1–6, 4–6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 2
|Emiliana Arango
|6–2, 5–7, 1–6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 1
|Sorana Cîrstea (27)
|3–6, 7–6, 4–6
|-
|Wuhan Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Kateřina Siniaková
|3–6, 1–6
|-
|Abu Dhabi Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Magda Linette
|6–7, 1–6
|-
|Guadalajara Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Marie Bouzková (6)
|2–6, 2–6
|-
|Ningbo Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Priscilla Hon
|4–6, 3–6
|-
|Jiangxi Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Marie Bouzková (1)
|5–7, 6–7
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Bernarda Pera
|0–6, 3–6
|-
|Nottingham Open
|250
|Damo
|Kuwalipikasyon 2
|Ena Shibahara
|7–6, 0–6, 2–6
|-
|Canberra International
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Céline Naef (5)
|4–6, 5–7
|-
|Guadalajara 125 Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Tatjana Maria (4)
|5–7, 2–6
|-
|Polish Open (Warsaw)
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Isabella Shinikova
|2–6, 4–6
|-
|Veneto Open (Gaiba)
|125
|Damo
|''Quarterfinal''
|Sara Errani (4)
|0–6, 6–7
|-
|Makarska Open
|125
|Luwad
|Rawnd 1
|Maria Timofeeva (Q)
|6–1, 3–6, 2–6
|}

===== '''Larong Dalawahan''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Canberra International
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Laura Pigossi
|''Semifinal''
|Kaylah McP / Astra Sharma
|6–7(1), 3–6
|-
|Oeiras Ladies Open
|125
|Luwad
|Taylah Preston
|Rawnd 1
|Valeria Lepchenko / Anna Falei
|4–6, 4–6
|-
|Polish Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Daniela Semenistaja
|''Quarterfinal''
|Weronika Falkowska / Martyna Kubka
|4–6, 5–7
|-
|Guadalajara 125 Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Kimberly Birrell
|''Quarterfinal''
|Katarzyna Piter / Fanny Stollar
|4–6, 4–6
|-
|Ningbo Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|En Shuo Liang
|''Quarterfinal''
|Giuliana Olmos / Alexandra Panova
|1–6, 2–6
|}

==== 2025 ====

===== '''Larong Isahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Jana Fett (133)
|5–7, 2–6
|-
|Singapore Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 2
|Simona Waltert (179)
|3–6, 2–6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Jessica Pegula (4)
|6–7, 7–5, 3–6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 2
|Iga Świątek (2)
|6–4, 4–6, 2–6
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 1
|Marta Kostyuk (27)
|0–6, 1–6
|-
|French Open
|Grand Slam
|Luwad
|Rawnd 1
|Emiliana Arango (85)
|0–6, 6–2, 3–6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Rawnd 1
|Linda Fruhvirtová
|5-7, 7-6(5), 1-6
|-
|Nottingham Open
|250
|Damo
|Rawnd 1
|Magda Linette (31)
|4–6, 3–6
|-
|Eastbourne Open
|250
|Damo
|''Runner-up''
|Maya Joint
|4–6, 6–1, 6–7 (10–12)
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Rawnd 1
|Barbora Krejčíková (16)
|6–3, 2–6, 1–6
|-
|National Bank Open (Montreal)
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Markéta Vondroušová (63)
|6–3, 1–6, 2–6
|-
|US Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Cristina Bucșa (95)
|4–6, 3–6
|-
|São Paulo Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Janice Tjen (130)
|4–6, 1–6
|-
|China Open (Wuhan)
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Moyuka Uchijima (91)
|4–6, 6–3, 2–6
|-
|Japan Women's Open (Osaka)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tereza Valentová (78)
|1–6, 2–6
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Claire Liu (305)
|6–2, 4–6, 4–6
|-
|Hong Kong Tennis Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Victoria Mboko (21)
|6–3, 3–6, 4–6
|-
|Canberra International
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Shuai Wei (134)
|5–7, 2–6
|-
|Mumbai Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Mai Hontama (166)
|6–7, 2–6
|-
|Oeiras Ladies Open
|125
|Luwad
|Rawnd 2
|Panna Udvardy (137)
|6–7, 4–6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Rawnd 1
|Linda Fruhvirtová (152)
|5–7, 7–6, 1–6
|-
|Ilkley Open
|125
|Damo
|''Quarterfinal''
|Rebecca Marino (107)
|6–1, 0–6, 6–7
|-
|Guadalajara 125 Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Panna Udvardy (134)
|1–6, 7–5, 6–3
|-
|Jingshan Tennis Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Lulu Sun (146)
|6–3, 4–6, 2–6
|-
|Suzhou Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Viktorija Golubic (70)
|6–2, 2–6, 6–7
|}

===== '''Mga pag-atras''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Rason
|-
|Cincinnati Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Pinsala sa balikat
|-
|Monterrey Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Pinsala sa balikat
|}

===== '''Larong Dalawahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Nadiia Kichenok
|''Semifinal''
|Katarzyna Piter / Janice Tjen
|7–6(4), 3–6, 5–10
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Coco Gauff
|''Quarterfinal''
|Jasmine Paolini / Sara Errani
|5–7, 6–3, 7–10
|-
|French Open
|Grand Slam
|Luwad
|Renata Zarazúa
|Rawnd 2
|Olga Danilović / Anastasia Potapova
|1–6, 3–6
|-
|Hong Kong Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Chan Hao‑ching
|Rawnd 1
|Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich
|6–3, 1–6, 7–10
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Eva Lys
|Rawnd 1
|Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason
|4–6, 2–6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Rebeka Masarova
|Rawnd 1
|Storm Hunter / Ellen Perez
|4–6, 4–6
|-
|Mumbai Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Tsao Chia‑yi
|Rawnd 1
|Amina Anshba / Elena Pridankina
|4–6, 4–6
|-
|Oeiras Ladies Open
|125
|Luwad
|Katie Volynets
|Rawnd 1
|Carmen Corley / Olivia Gadecki
|3–6, 4–6
|}

==== 2026 ====

===== '''Larong Isahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Auckland Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Wang Xinyu
|7–5, 5–7, 6–4
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Alycia Parks
|6–0, 3–6, 2–6
|-
|Philippines Womens Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Camila Osorio
|4-6, 4-6
|-
|Abu Dhabi Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Ekaterina Alexandrova
|3-6, 3-6
|-
|Qatar Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tereza Valentová
|6-7 (6), 1-6
|-
|Dubai Tennis Kampeonships
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Coco Gauff
|0-6, 2-6
|-
|Indian Wells Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 4
|Linda Noskova
|2-6, 0-6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 4
|Karolína Muchová
|0-6,2-6
|-
|Linz Open
|500
|Luwad
|Rawnd 2
|Jelena Ostapenko
|4-6, 5-7
|-
|Stuttgart Open
|500
|Luwad
|Rawnd 1
|Leylah Fernandez
|1-6, 4-6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 2
|Elise Mertens
|2-6, 1-6
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 3
|Elena Rybakina
|4-6, 3-6
|-
|Strasbourg International
|500
|Luwad
|Rawnd 1
|Oleksandra Oliynykova
|6-3, 5-7, 3-6
|-
|French Open
|Grand  Slam
|Luwad
|Rawnd 1
|Iva Jovic
|4-6, 2-6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Kampeon
|Nikola Bartůňková
|5-7, 6-3, 7-5
|-
|Queen's Club Kampeonships
|500
|Damo
|Rawnd 2
|Iva Jovic
|2-6, 2-6
|-
|Berlin Open
|500
|Damo
|Semifinals
|Linda Nosková
|
|-
|Bad Homburg Open
|500
|Damo
|
|
|
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|
|
|
|}

===== '''Larong Dalawahan''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|Auckland Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Iva Jovic
|''Semifinal''
|Xu Yifan / Yang Zhaoxuan
|5–7, 3–6
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Ingrid Martins
|Rawnd 1
|Shuko Aoyama / Magda Linette
|6–7(3), 6–2, 3–6
|-
|Abu Dhabi Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Janice Tjen
|''Semifinal''
|Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls
|4-6, 2-6
|-
|Indian Wells Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Iva Jovic
|Rawnd 1
|Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko
|2-6, 2-6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Zeynep Sönmez
|Rawnd 2
|Taylor Townsend / Katerina Siniakova
|1-6, 5-7
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Hailey Baptiste
|Rawnd 1
|Taylor Townsend / Katerina Siniakova
|2-6, 1-6
|-
|Birmingham  Open
|125
|Damo
|Nikola Bartůňková
|Rawnd 1
|Harriet Dart / Maia Lumsden
|4-6, 6-2, 9-11
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Nikola Bartůňková
|
|
|
|-
|}

==Mga Panalo laban sa Top 10 na manlalaro==

Si Eala ay may tala ng {{tennis record|won=6|lost=4}} laban sa mga manlalarong nasa loob ng WTA top 10 sa oras ng kanilang laban.&lt;ref name=&quot;tp&quot;&gt;{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala Head to Head laban sa top 10 players. |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=ACareerqqITop_10qqv1 |access-date=Marso 8, 2026 |website=www.tennisabstract.com}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! Kalaban
! Ranggo ng Kalaban
! Palaruan
! Korte
! Rawnd (Yugto) 
! Iskor
! Ranggo ni Eala
! Sanggunian
|-
| colspan=9 align=center | '''Larong WTA 2025'''
|-
| 1
| {{flagicon|USA}} Madison Keys
| 5
| Miami Open, USA
| Matigas (Concreto)
| 3R
| 6–4, 6–2
| 140
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=Eala tinalo si Keys sa Miami |url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/44374722/alexandra-eala-upsets-madison-keys-third-round-miami-open |website=ESPN.com |date=Marso 24, 2025 |access-date=Setyembre 29, 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2
| {{flagicon|POL}} Iga Świątek
| 2
| Miami Open, USA
| Matigas (Concreto)
| QF
| 6–2, 7–5
| 140
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=Eala nagulat si Świątek sa Miami |url=https://www.wtatennis.com/news/4239475/eala-stuns-swiatek-in-miami-becomes-first-filipina-wta-semifinalist |website=WTA |date=Marso 26, 2025 |access-date=Setyembre 29, 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=9 align=center | '''Larong WTA 2026'''
|-
| 3
| {{flagicon|ITA}} Jasmine Paolini
| 8
| Dubai Championships, UAE
| Matigas (Concreto)
| 2R
| 6–1, 7–6(5)
| 47
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala tinalo si Paolini sa Dubai |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/2/18/-emb-alex-eala-stuns-world-no-8-paolini-to-advance-to-dubai-championships-quarterfnals-0216 |work=ABS-CBN News |access-date=Pebrero 18, 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| 4
| {{flagicon|USA}} Coco Gauff
| 4
| Indian Wells Open, USA
| Matigas (Concreto)
| 3R
| 6–2, 2–0 ret.
| 32
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala umabante matapos umatras si Gauff |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/9/alex-eala-advances-to-indian-wells-round-16-after-coco-gauff-retires-1029 |work=ABS-CBN News |date=Marso 9, 2026 |access-date=Marso 9, 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| 5
| {{flagicon|KAZ}} Elena Rybakina
| 2
| Berlin Tennis Open, Germany
| Damo
| 2R
| 7–5, 6–4
| 35
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala tinalo si Rybakina sa Berlin |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/19/alex-eala-stuns-world-no-2-elena-rybakina-in-berlin-0113 |work=ABS-CBN News |date=Hunyo 19, 2026 |access-date=Hunyo 19, 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| 6
| {{flagicon|UKR}} Elina Svitolina
| 8
| Berlin Tennis Open, Germany
| Damo
| QF
| 6–3, 6–4
| 35
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala tinalo si Svitolina sa Berlin |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/20/alex-eala-dominates-elina-svitolina-to-book-berlin-semis-ticket-0145 |work=ABS-CBN News |date=Hunyo 20, 2026 |access-date=Hunyo 20, 2026}}&lt;/ref&gt;
|}
:&lt;small&gt;''{{as of|2026|06|20}}''&lt;/small&gt;

==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>m2jlq3xhghsnv1hnd8hgj2col8ncr7t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212103</id>
      <parentid>2212064</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <origin>2212103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64557" sha1="8d5vbfy9mgi886fgzhjm2ox3lhscpch" xml:space="preserve">{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|residence               = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas&lt;br&gt;[[Mallorca]], Espanya
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]]2,150,540
|singlesrecord           = {{tennis record|won=218|lost=132}}
|singlestitles           = 2 WTA 125 
|highestsinglesranking   = Blg. 29 (Marso 16, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 35 (Hunyo 15, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=48|lost=47}}
|doublestitles           = 0
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (Mayo 4, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 151 (Hunyo 15, 2026)
|updated                 = Hunyo 15, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025, 2026)
|Wimbledonresult         = 1R (2025)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}
Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|{{IPAc-en|lang|iː|'|ɑː|l|ɑː|,_|eɪ|-|,_|-|l|ə}}; {{IPA|fil|ɛˈjalɐ}}}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA.

Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022.

Mayroon siyang 5 isahang ITF at 3 dalawahang ITF na mga titulo; noong 2025 umabot siya sa ''semifinal'' ng Miami Open, pumasok sa katapusan o ''final'' ng Eastbourne Open, at nanalo sa WTA 125 Guadalajara Open — sinundan ito ng isa pang titulo sa Birmingham Open noong 2026.

== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alexandra Maniego Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PEP2&quot;&gt;{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si  Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=Pebrero 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |language=en |website=Sports News Philippines |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=Pebrero 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Karera ==
=== Dyunyor ===
Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho.  

Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;   

Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
==== 2020 ====

===== '''Isahan''' =====
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;   

==== 2021 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa Pagligsahang WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Gayunpaman, sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si Kasintseva, nakarating sila sa ''quarterfinal''. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay Selekhmeteva at umabot sila hanggang sa ''final'' o huling labanan.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2022 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa Paligsahang WTA, tampok ang kaniyang pagsabak sa Miami 1000 at Madrid 1000, subalit natalo siya sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika na yugto.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Sa sirkitong ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar. Nakapasok siya sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río kasama si Ribera. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== 2023 ====

===== '''Isahan''' =====
Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.  Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;
===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa  nangyugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2024 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125 laban kay Errani.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Sa torneong WTA, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000 at Wuhan 1000. Nabigo siya sa unang yugto ng Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at natalo sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, tinalo si Kasintseva sa katapusan ng torneo. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang ''semifinal'' sa Canberra 125 kasama si Pigossi. Nagkaroon din siya ng limang ''quarterfinal'' na tinapos: sa Ningbo 500 kasama si Liang, sa Warsaw 125 kasama si Semenistaja, sa Guadalajara 125 kasama si Birrell, sa W100 Dubai kasama si Grammatikopoulou, at sa W75 Porto 3 kasama si Barnett. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa Oeiras 125 (kasama si Preston).&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;  

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune kasama si Semenistaja, sinundan ng magkasunod na panalo kasama si Cascino sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava kasama si Sönmez.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2025 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay niya ay dumating sa Miami 1000, kung saan tinalo ang  Blg. 2 sa mundo na si Świątek sa ''quarterfinal'' bago matalo kay Pegula sa ''semifinal''. Sa damong palaruan, nakarating sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250, ngunit natalo kay Joint. Sa US Open, nakamit ang unang panalo sa ''main draw'' o pangunahing torneo at umabot sa ikalawang yugto ng laban kay Bucșa. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125, tinalo si Udvardy sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250 laban kay Tjen, ''semifinal'' sa Jingshan 125 laban kay Sun at sa Canberra 125 laban kay Sijia, at ''quarterfinal'' sa Ilkley 125 laban kay Marino at sa Suzhou 125 laban kay Golubic. Umabot sa pangalawang yugto sa Madrid 1000, at sa Hong Kong 250. Sa iba pang paligsahan nakarating sa pangalawang yugto ng Mumbai 125 at sa Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang yugto ng French Open, ng Wimbledon, at ng Australian Open sa pagpapakuwalipika. Natalo siya sa unang yugtong Rome 1000 , ng Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika sa Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, ng Singapore 250, ng Osaka 250, ng Guangzhou 250, at sa Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1 , at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' kasama si Kichenok. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000 kapareha si Gauff.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open kasama si Zarazúa, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon kasama si Lys.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 kasama si Masarova at sa Hong Kong 250 kasama si Hao-ching, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 kasama si Chia-yi at sa Oeiras 125 kasama si Volynets, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

==== 2026 ====

===== '''Isahan''' =====
Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' nang may matibay na simula sa Auckland 250, kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay Wang. Sa unang yugto ng isahan nabigonsiya sa Australian Open. &lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt;  Lumaban siya sa Philippines 125 bilang wildcard at nakapasok sa ''quarterfinal'' bago matalo kay Osorio. Sa Abu Dhabi 1000, umabot siya sa ''quarterfinal'' ngunit natalo kay Alexandrova. Sa Qatar 1000, nabigo siya sa unang yugto.  Nakapasok siya sa ''quarterfinal'' ng Dubai 1000 bago natalo kay Gauff. Sa Indian Wells 1000 at Miami 1000, umabot siya sa ika-apat na rawnd sa parehong torneo bago natalo kina Noskova at Muchová.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa mga palaruang luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng Linz 500 kung saan siya ay tinalo ni Ostapenko.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa unang yugto ng Stuttgart 500, siya ay pinatalsik ni Fernandez. Samantala, sa ikalawang yugto ng Madrid 1000, siya ay natalo ni Mertens.  Natalo siya kay Rybakina sa ikatlong yugto ng Rome 1000.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Mayo 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang rawnd ng Strasbourg 500 matapos matalo kay Oliynykova. Sa French Open, siya ay natalo sa unang rawnd laban kay Jovic.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa  damuhan ng Birmingham 125 nakuha niya ang kanyang ikalawang WTA 125 isahang na titulo matapos talunin si Bartůňková. Pagkatapos nito, siya ay tinalo sa ikalawang yugto ng Kampeonatong Queen's Club.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal'' bago natalo kina Xu at Yang.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt;  Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins, ngunit hindi sila nakalusot sa unang rawnd matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Samantala, sa Abu Dhabi 1000, nakipagtambal siya kay Tjen at nakaabot sila sa ''semifinal'', ngunit natalo sa tambalan nina Mihalíková at Nicholls.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Si Eala, kasama si Sönmez, ay naalis sa ikalawang yugto ng Madrid 1000.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Baptiste, nabigo rin siya sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

Sa damuhan, natalo sila ni Bartůňková sa dalawahan sa unang yugto ng Birmingham 125.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
[[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]]
Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangalawang ,angkat na nagresulta sa promosyon sa pangunahing gpangkatng Kopang Billie Jean.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; 

Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Pansariling buhay ==
Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niya sa mga torneo ng ''Grand Slam'' ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga parangal ==
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga &quot;natatanging&quot; tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).&lt;ref&gt;Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala:

* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}}
* {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}&lt;/ref&gt; Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&amp;industry=all&amp;region=ph&amp;year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Taunang ranggo ng WTA ==
Mula 2021 hanggang 2025, makikita ang malinaw na pagbaba ng bilang ng panalo ni Alexandra Eala sa parehong isahan at dalawahan. Noong 2021, nagtala siya ng pinakamataas na rekord na 529 panalo sa isahan at 780 sa dalawahan, ngunit taon-taon ay bumaba ang mga bilang na ito: 219 at 594 noong 2022, 205 at 436 noong 2023, 158 at 239 noong 2024, at umabot na lamang sa 50 at 161 pagsapit ng 2025. Ang pagkahilig na ito ay nagpapahiwatig ng pagbabago sa kanyang pagganap at posibleng mas nakatuon siya sa piling mga torneo at mas mataas na antas ng kompetisyon kaysa sa dami ng laban.&lt;ref name=&quot;WTA-AE&quot; /&gt;

== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==
&lt;!--  Huwag gumamit ng sponsored na pangalan sa torneo kasi pabag‑bago ang mga sponsor taon‑taon.  
Gumamit ng official na pangalan at ilagay ang lugar o ciudad sa panaklong.  
Huwag isalin ang mga pangalan ng torneo; sapat na ang English na pangalan (lalo pa nitong malilito ang mga tao).  
Ang laman ng mga talahanayan na ito ay nakumpirma at naaprubahan batay sa opisyal na mga pinagmulan.
(Compiled ni tabilay) 

Original English source: always updated by the author. 
https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches


Addendum:
Paano pinu‑draw ang mga manlalaro sa WTA tournaments? 

1. Pagpasok sa main draw
- Ang mga makakapasok ay pinipili base sa WTA rankings sa deadline: direktang tinanggap, qualifiers, at wildcards.  
- May mga special entries tulad ng protected ranking at special exempts.

2. Qualifying
- May qualifying rounds bago ang main event; ang mga manlalaro na mananalo sa final qualifying ay nagiging qualifiers at pumapasok sa main draw.  
- Kung may mag-withdraw matapos ang draw, pwedeng palitan ng “lucky loser” — mataas ang ranking na natalo sa huling qualifying round.

3. Seeding
- Binibigay ang seeds ayon sa WTA rankings sa seeding cut-off.  
- Bilang ng seeds depende sa laki ng draw (hal., 8 seeds sa 32-draw).  
- Ang top seed at second seed inilalagay sa magkabilang dulo ng bracket para hindi magtagpo agad; ang iba pang seeds inilalagay ayon sa standard rules, minsan randomized sa mga seksyon.

4. Pagbuo ng draw
- Ang mga hindi-seeded na manlalaro (kabilang ang qualifiers, wildcards, protected entries) inilalagay sa natitirang slots nang random.  
- Karaniwan isinasagawa ang draw nang publiko o sa opisyal na seremonya.

5. Byes
- Minsan binibigyan ng bye ang top seeds (automatic advance sa second round); nakareserba ang slots ng bye sa ilang seeded positions.

6. Pagpapalit kapag may withdrawal
- Bago ang draw: susunod sa acceptance list ang papalit.  
- Pagkatapos ng draw pero bago magsimula: pinapalitan ng lucky losers (pinakamataas ang ranking mula sa huling qualifying round).

7. Espesyal na kaso
- Ang may protected ranking pinapasok bilang direct acceptance; magiging seeded lang kung sapat ang protected ranking.  
- Wildcards inilalagay tulad ng ibang unseeded players.

.. 
Grand Slam qualifying

- Kailan at layunin  
  - Ginagawa isang linggo bago ang main singles event.  
  - Layunin: pumili ng 16 na qualifiers para sa 128-player main draw.

- Laki at format  
  - Karaniwang qualifying draw: 128 manlalaro.  
  - Format: single-elimination, best-of-3 sets.  
  - Kailangan manalo ng 3 laban para maging qualifier (128 → 64 → 32 → 16).

- Sino ang pumapasok  
  - Sumusubok ang mga mababang-ranked na manlalaro (hindi nakapasok sa main draw), may wildcards din at protected-ranking entries.  
  - Kung may mag-withdraw bago magsimula, pumapalit ang alternates.

- Seeding  
  - May seeds sa qualifying batay sa ranking para hindi magtagpo agad ang mas mataas ang ranggo.

- Pagpasok sa main draw  
  - Pagkatapos ng qualifying, inilalagay ang 16 qualifiers sa naka-reserbang slots sa main draw (karaniwang randomized).

- Lucky losers  
  - Kapag may nag-withdraw mula sa main draw pagkatapos mabuo ang draw, pinapalitan siya ng “lucky loser” — isang natalo sa final qualifying round.  
  - Pinipili ang lucky losers ayon sa ranking ng mga natalo sa huling round (kung tabla, minsan nagbibigay ng random draw).

- Points at pera  
  - May puntos at prize money ang pagkapanalo sa qualifying; mas malaki ang puntos/pera kapag nakapasok at nakapanalo sa main draw.

--&gt;
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Djunyor ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
|+Larong Isahan 
!Palaro
!2019
!2020
!2021
!2022
|-
|Australian Open
|R2
|R3
|A
|A
|-
|French Open
|A
|SF
|A
|A
|-
|Wimbledon
|A
|A
|R2
|A
|-
|US Open
|A
|A
|A
|W
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
|+Larong Dalawahang 
!Palaro
!2019
!2020
!2021
!2022
|-
|Australian Open
|A
|W
|A
|A
|-
|French Open
|A
|A
|W
|A
|-
|Wimbledon
|A
|A
|R2
|A
|-
|US Open
|A
|A
|SF
|–
|}

=== Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF ===

==== Titulo sa ITF====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Year
!Palaro
!Lebel
!Uri
!Katuwang
|-
|2021
|W15 Manacor
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2022
|W25 Chiang Rai
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2023
|W25 Yecla
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2023
|W25 Roehampton
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2024
|W100 Vitoria-Gasteiz
|ITF
|Larong Isahan 
|–
|-
|2024
|W50 Pune
|ITF
|Larong Dalawahang 
|Darja Semeņistaja
|-
|2024
|W75 Croissy-Beaubourg
|ITF
|Larong Dalawahang 
|Estelle Cascino
|-
|2024
|W100 Vitoria-Gasteiz
|ITF
|Larong Dalawahang 
|Estelle Cascino
|}

===== Larong Isahan ng ITF  =====

====== '''2020 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Las Palmas de Gran Canaria 2
|W15
|Luwad
|Rawnd 1
|Anna Zarycka
|2–6, 4–6
|-
|Las Palmas de Gran Canaria
|W25
|Luwad
|Rawnd 2
|Lara Salden
|0–6, 6–2, 2–6
|-
|Melilla
|W15
|Luwad
|Rawnd 1
|Anastasia Charaeva
|3–6, 3–6
|-
|Monastir 9
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Nina Stadler
|6–4, 6–7, 5–7
|}

====== ''' 2021 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W15 Manacor
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Yvonne Cavalle-Reimers
|5–7, 6–1, 6–2
|-
|W15 Manacor 2
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Ylena In-Albon
|0–6, 3–6
|-
|W15 Manacor 3
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Oksana Selekhmeteva
|2–6, 3–6
|-
|W25 Grenoble
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Maja Chwalińska
|0–6, 4–6
|-
|W25 Manacor 4
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Jana Fett
|6–4, 3–6, 5–7
|-
|W15 Manacor 5
|W15
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Simona Waltert
|4–6, 6–2, 5–7
|-
|W60 Bellinzona
|W60
|Luwad
|Rawnd 2
|Simona Waltert
|5–7, 6–3, 2–6
|-
|W25 Platja d’Aro
|W25
|Luwad
|Rawnd 2
|Irene Burillo Escorihuela
|2–6, 4–6
|-
|W25 Madrid 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Andrea Lázaro García
|6–2, 4–6, 4–6
|-
|W25 Milovice
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Daria Astakhova
|2–6, 2–6
|}

====== ''' 2022 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W25 Chiang Rai
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Luksika Kumkhum
|6–4, 6–2
|-
|W25 Chiang Rai 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Erika Sema
|3–6, 6–2, 3–6
|-
|W25 Madrid 1
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Anna-Lena Robbe
|6–7(3), 3–6
|-
|W60 Madrid 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|''Runner-up''
|Marina Bassols Ribera
|4–6, 5–7
|-
|W60 Vitoria-Gasteiz
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Jessika Ponchet
|4–6, 4–6
|-
|W25 El Espinar
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Eva Guerrero Alvarez
|2–6, 6–3, 2–6
|-
|W100 Grodzisk Mazowiecki
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Katharina Hobgarski
|4–6, 3–6
|-
|W60 Templeton
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Katarzyna Kawa
|6–2, 4–6, 0–6
|-
|W80 Rancho Santa Fe
|W80
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Marcela Zacarías
|2–6, 5–7
|-
|W60 Hamburg
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Ysaline Bonaventure
|4–6, 0–6
|-
|W80 PoiLebels
|W80
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Ysaline Bonaventure
|1–6, 6–3, 3–6
|-
|W100 Shrewsbury
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 2
|Maia Lumsden
|1–6, 5–7
|}

====== ''' 2023 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W25 Yecla
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Valentina Ryser
|6–3, 7–5
|-
|W25 Roehampton
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Arina Rodionova
|6–2, 6–3
|-
|W25 Aldershot
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|''Runner-up''
|Destanee Aiava
|6–3, 4–6, 1–6
|-
|W40 Petange
|W40
|Matigas (Konkreto) 
|''Runner-up''
|Océane Dodin
|1–6, 5–7
|}

====== ''' 2024 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|W100 Vitoria-Gasteiz
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Victoria Jiménez Kasintseva
|6–4, 6–4
|-
|W100 Dubai
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Polina Kudermetova
|6–4, 2–6, 2–6
|-
|W100 Takasaki
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Mananchaya Sawangkaew
|6–4, 1–6, 2–6
|-
|W100 Cary
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Renata Zarazúa
|6–3, 4–6, 3–6
|-
|W100 Landisville
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Olivia Gadecki
|1–6, 6–0, 3–6
|-
|W75 Porto
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Anna Bondar
|4–6, 7–6, 1–6
|-
|W75 Trnava 1
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Anastasia Gureva
|2–6, 6–3, 6–7
|-
|W75 Trnava 2
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tereza Martincová
|6–3, 4–6, 6–7
|-
|W75 Croissy-Beaubourg
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Mona Barthel
|6–4, 4–6, 1–6
|-
|W75 Zagreb
|W75
|Luwad
|Rawnd 1
|Tena Lukas
|5–7, 6–3, 4–6
|-
|W60 Bellinzona
|W60
|Luwad
|Rawnd 1
|Selena Janicijevic
|3–6, 1–6
|-
|W50 Indore
|W50
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Polina Kudermetova
|4–6, 7–6, 2–6
|-
|W50 Pune
|W50
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Darja Semenistaja
|6–7, 0–6
|}

===== Larong Dalawahan ng ITF  =====

====== ''' 2021 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W25 Madrid
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Victoria Jiménez Kasintseva
|''Quarterfinal''
|Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey
|5–7, 6–4, 6–10
|-
|W25 Platja d’Aro
|W25
|Luwad
|Oksana Selekhmeteva
|''Runner-up''
|Justina Mikulskytė / Oana Simion
|3–6, 5–7
|}

====== ''' 2022 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W25 Manacor
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Elsa Jacquemot
|''Quarterfinal''
|Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi
|6–2, 4–6, 3–10
|-
|W25 Macon
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Jéssica Bouzas Maneiro
|''Quarterfinal''
|Audrey Albie / Aubane Droguet
|4–6, 2–6
|-
|W25 Chiang Rai 1
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Indy De Vroome
|Rawnd 1
|Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted
|6–4, 5–7, 6–10
|-
|W25 Chiang Rai 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Kyōka Okamura
|''Quarterfinal''
|Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova
|6–4, 7–6(4), 2–6
|-
|W25 Madrid 1
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Jéssica Bouzas Maneiro
|''Quarterfinal''
|Olga Helmi / Adithya Karunaratne
|0–6, 4–6
|-
|W60 Madrid 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Liang En-shuo
|''Quarterfinal''
|Tímea Babos / Valeria Savinykh
|2–6, 4–6
|-
|W25 Palma del Río
|W25
|Luwad
|Marina Bassols Ribera
|''Semifinal''
|Valeria Savinykh / Fanny Stollár
|2–6, 0–6
|-
|W25 Corroios-Seixal
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Lizette Cabrera
|''Quarterfinal''
|Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong
|5–7, 4–6
|-
|W60 Templeton
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Annaëlle Robbe
|Rawnd 2
|Madison Brengle
|6–3, 6–7, 6–10
|-
|W80 PoiLebels
|W80
|Matigas (Konkreto) 
|Petra Marcinko
|''Quarterfinal''
|Miriam Skoch / Markéta Vondroušová
|5–7, 2–6
|}

====== ''' 2023 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W60 Trnava 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Justina Mikulskyte
|''Semifinal''
|Alicia Barnett / Olivia Nicholls
|4–6, 1–6
|-
|W60 Chiasso
|W60
|Luwad
|Barbora Palicova
|Rawnd 1
|Beatrice Gumulya / Anna Sisková
|3–6, 6–4, 11–13
|-
|W25 Zaragoza
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Beatrice Gumulya
|''Quarterfinal''
|Alana Parnaby / Victoria Rodríguez
|6–4, 3–6, 6–10
|-
|W100 Vitoria-Gasteiz
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Marina Bassols Ribera
|''Quarterfinal''
|Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča
|5–7, 6–1, 9–11
|-
|W60 Barcelona
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Emilie Lindh Gallagher
|Rawnd 1
|Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča
|6–4, 3–6, 3–10
|-
|W25 Roehampton 2
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Destanee Aiava
|''Quarterfinal''
|Talia Gibson / Petra Hule
|1–6, 5–7
|-
|W25 Aldershot
|W25
|Matigas (Konkreto) 
|Urszula Radwanska
|''Semifinal''
|Erina Hayashi / Saki Imamura
|4–6, 4–6
|-
|W100 Tokyo 2
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Natsumi Kawaguchi
|''Semifinal''
|Alicia Barnett / Olivia Nicholls
|0–6, 7–5, 6–10
|-
|W60 Glasgow 2
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Barbora Palicova
|''Quarterfinal''
|Freya Christie / Olivia Gadecki
|—
|-
|W60 Nantes
|W60
|Matigas (Konkreto) 
|Jessy Rompies
|Rawnd 1
|Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold
|6–1, 3–6, 6–10
|-
|W40 Petange
|W40
|Matigas (Konkreto) 
|Zeynep Sonmez
|''Semifinal''
|Danielle Collins / Isabelle Haverlag
|2–6, 4–7
|}

====== ''' 2024 ''' ======
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|W50 Pune
|W50
|Matigas (Konkreto) 
|Darja Semeņistaja
|Kampeon
|Naiktha Bains / Fanny Stollár
|7–6(8), 6–3
|-
|W75 Croissy-Beaubourg
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Estelle Cascino
|Kampeon
|Maia Lumsden / Jessika Ponchet
|7–5, 7–6(4)
|-
|W100 Vitoria-Gasteiz
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Estelle Cascino
|Kampeon
|Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča
|6–3, 2–6, 10–4
|-
|W75 Porto 3
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Alicia Barnett
|''Quarterfinal''
|Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett
|3–6, 4–6
|-
|W75 Trnava
|W75
|Matigas (Konkreto) 
|Zeynep Sönmez
|''Semifinal''
|Lulu Sun / Moyuka Uchijima
|2–6, 2–6
|-
|W100 Dubai
|W100
|Matigas (Konkreto) 
|Valentini Grammatikopoulou
|''Quarterfinal''
|Isabelle Haverlag / Erika Pridankina
|7–5, 4–6, 3–10
|}

=== Mga pangunahing torneo ===

==== 2021 ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Palaruan
!Lebel
!Kalaban
!Yugto (Rawnd)
!Tala
|-
|Miami Open
|Matigas (Konkreto) 
|1000
|Viktória Hrunčáková
|Qualipikasyon Rawnd 1
|6–4, 4–6, 2–6
|-
|Romanian Open (Cluj-Napoca)
|Luwad
|250
|Mayar Sherif
|Rawnd 2
|2–6, 2–6
|}

==== 2022 ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Madison Brengle
|2–6, 1–6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Kuwalipikasyon 1
|Anna Bondár
|0–6, 0–6
|}

==== 2023 ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Australian Open
|''Grand Slam''
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Misaki Doi
|6–4, 1–6, 3–6
|-
|Thailand Open (Hua Hin)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tatjana Maria (6)
|2–6, 2–6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Irina-Camelia Begu
|2–6, 5–7
|-
|Mutua Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 1
|Tatjana Maria
|1–6, 1–6
|-
|Japan Open (Osaka)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Himari Sakatsume (Q)
|0–6, 3–6
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tatjana Maria (3)
|3–6, 0–6
|-
|Jasmin Open (Monastir)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Elise Mertens (2)
|5–7, 0–6
|}

===== '''Larong Dalawahan''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Katuwang
!Kalaban
!Tala
|-
|Jasmin Open (Monastir)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Oana Gavrila
|Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs
|3–6, 4–6
|}

==== 2024 ====

===== '''Larong Isahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Rebecca Peterson (18)
|2–6, 5–7
|-
|French Open
|Grand Slam
|Luwad
|Kuwalipikasyon 3
|Julia Riera (2)
|6–4, 6–7, 4–6
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Kuwalipikasyon 3
|Lulu Sun (23)
|6–7, 5–7
|-
|US Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 3
|Elena-Gabriela Ruse (20)
|6–3, 1–6, 4–6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 2
|Emiliana Arango
|6–2, 5–7, 1–6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 1
|Sorana Cîrstea (27)
|3–6, 7–6, 4–6
|-
|Wuhan Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Kateřina Siniaková
|3–6, 1–6
|-
|Abu Dhabi Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Magda Linette
|6–7, 1–6
|-
|Guadalajara Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Marie Bouzková (6)
|2–6, 2–6
|-
|Ningbo Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Priscilla Hon
|4–6, 3–6
|-
|Jiangxi Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Marie Bouzková (1)
|5–7, 6–7
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Bernarda Pera
|0–6, 3–6
|-
|Nottingham Open
|250
|Damo
|Kuwalipikasyon 2
|Ena Shibahara
|7–6, 0–6, 2–6
|-
|Canberra International
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Céline Naef (5)
|4–6, 5–7
|-
|Guadalajara 125 Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Tatjana Maria (4)
|5–7, 2–6
|-
|Polish Open (Warsaw)
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Isabella Shinikova
|2–6, 4–6
|-
|Veneto Open (Gaiba)
|125
|Damo
|''Quarterfinal''
|Sara Errani (4)
|0–6, 6–7
|-
|Makarska Open
|125
|Luwad
|Rawnd 1
|Maria Timofeeva (Q)
|6–1, 3–6, 2–6
|}

===== '''Larong Dalawahan''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Canberra International
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Laura Pigossi
|''Semifinal''
|Kaylah McP / Astra Sharma
|6–7(1), 3–6
|-
|Oeiras Ladies Open
|125
|Luwad
|Taylah Preston
|Rawnd 1
|Valeria Lepchenko / Anna Falei
|4–6, 4–6
|-
|Polish Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Daniela Semenistaja
|''Quarterfinal''
|Weronika Falkowska / Martyna Kubka
|4–6, 5–7
|-
|Guadalajara 125 Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Kimberly Birrell
|''Quarterfinal''
|Katarzyna Piter / Fanny Stollar
|4–6, 4–6
|-
|Ningbo Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|En Shuo Liang
|''Quarterfinal''
|Giuliana Olmos / Alexandra Panova
|1–6, 2–6
|}

==== 2025 ====

===== '''Larong Isahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Jana Fett (133)
|5–7, 2–6
|-
|Singapore Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 2
|Simona Waltert (179)
|3–6, 2–6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Jessica Pegula (4)
|6–7, 7–5, 3–6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 2
|Iga Świątek (2)
|6–4, 4–6, 2–6
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 1
|Marta Kostyuk (27)
|0–6, 1–6
|-
|French Open
|Grand Slam
|Luwad
|Rawnd 1
|Emiliana Arango (85)
|0–6, 6–2, 3–6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Rawnd 1
|Linda Fruhvirtová
|5-7, 7-6(5), 1-6
|-
|Nottingham Open
|250
|Damo
|Rawnd 1
|Magda Linette (31)
|4–6, 3–6
|-
|Eastbourne Open
|250
|Damo
|''Runner-up''
|Maya Joint
|4–6, 6–1, 6–7 (10–12)
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Rawnd 1
|Barbora Krejčíková (16)
|6–3, 2–6, 1–6
|-
|National Bank Open (Montreal)
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Markéta Vondroušová (63)
|6–3, 1–6, 2–6
|-
|US Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Cristina Bucșa (95)
|4–6, 3–6
|-
|São Paulo Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Janice Tjen (130)
|4–6, 1–6
|-
|China Open (Wuhan)
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Kuwalipikasyon 1
|Moyuka Uchijima (91)
|4–6, 6–3, 2–6
|-
|Japan Women's Open (Osaka)
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tereza Valentová (78)
|1–6, 2–6
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Claire Liu (305)
|6–2, 4–6, 4–6
|-
|Hong Kong Tennis Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Victoria Mboko (21)
|6–3, 3–6, 4–6
|-
|Canberra International
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Shuai Wei (134)
|5–7, 2–6
|-
|Mumbai Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 2
|Mai Hontama (166)
|6–7, 2–6
|-
|Oeiras Ladies Open
|125
|Luwad
|Rawnd 2
|Panna Udvardy (137)
|6–7, 4–6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Rawnd 1
|Linda Fruhvirtová (152)
|5–7, 7–6, 1–6
|-
|Ilkley Open
|125
|Damo
|''Quarterfinal''
|Rebecca Marino (107)
|6–1, 0–6, 6–7
|-
|Guadalajara 125 Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Kampeon
|Panna Udvardy (134)
|1–6, 7–5, 6–3
|-
|Jingshan Tennis Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Lulu Sun (146)
|6–3, 4–6, 2–6
|-
|Suzhou Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Viktorija Golubic (70)
|6–2, 2–6, 6–7
|}

===== '''Mga pag-atras''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Rason
|-
|Cincinnati Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Pinsala sa balikat
|-
|Monterrey Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Pinsala sa balikat
|}

===== '''Larong Dalawahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|Guangzhou Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Nadiia Kichenok
|''Semifinal''
|Katarzyna Piter / Janice Tjen
|7–6(4), 3–6, 5–10
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Coco Gauff
|''Quarterfinal''
|Jasmine Paolini / Sara Errani
|5–7, 6–3, 7–10
|-
|French Open
|Grand Slam
|Luwad
|Renata Zarazúa
|Rawnd 2
|Olga Danilović / Anastasia Potapova
|1–6, 3–6
|-
|Hong Kong Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Chan Hao‑ching
|Rawnd 1
|Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich
|6–3, 1–6, 7–10
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Eva Lys
|Rawnd 1
|Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason
|4–6, 2–6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Rebeka Masarova
|Rawnd 1
|Storm Hunter / Ellen Perez
|4–6, 4–6
|-
|Mumbai Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|Tsao Chia‑yi
|Rawnd 1
|Amina Anshba / Elena Pridankina
|4–6, 4–6
|-
|Oeiras Ladies Open
|125
|Luwad
|Katie Volynets
|Rawnd 1
|Carmen Corley / Olivia Gadecki
|3–6, 4–6
|}

==== 2026 ====

===== '''Larong Isahan ''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Yugto (Rawnd)
!Kalaban
!Tala
|-
|Auckland Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|''Semifinal''
|Wang Xinyu
|7–5, 5–7, 6–4
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Alycia Parks
|6–0, 3–6, 2–6
|-
|Philippines Womens Open
|125
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Camila Osorio
|4-6, 4-6
|-
|Abu Dhabi Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Ekaterina Alexandrova
|3-6, 3-6
|-
|Qatar Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 1
|Tereza Valentová
|6-7 (6), 1-6
|-
|Dubai Tennis Kampeonships
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|''Quarterfinal''
|Coco Gauff
|0-6, 2-6
|-
|Indian Wells Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 4
|Linda Noskova
|2-6, 0-6
|-
|Miami Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Rawnd 4
|Karolína Muchová
|0-6,2-6
|-
|Linz Open
|500
|Luwad
|Rawnd 2
|Jelena Ostapenko
|4-6, 5-7
|-
|Stuttgart Open
|500
|Luwad
|Rawnd 1
|Leylah Fernandez
|1-6, 4-6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 2
|Elise Mertens
|2-6, 1-6
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Rawnd 3
|Elena Rybakina
|4-6, 3-6
|-
|Strasbourg International
|500
|Luwad
|Rawnd 1
|Oleksandra Oliynykova
|6-3, 5-7, 3-6
|-
|French Open
|Grand  Slam
|Luwad
|Rawnd 1
|Iva Jovic
|4-6, 2-6
|-
|Birmingham Open
|125
|Damo
|Kampeon
|Nikola Bartůňková
|5-7, 6-3, 7-5
|-
|Queen's Club Kampeonships
|500
|Damo
|Rawnd 2
|Iva Jovic
|2-6, 2-6
|-
|Berlin Open
|500
|Damo
|Semifinals
|Linda Nosková
|
|-
|Bad Homburg Open
|500
|Damo
|
|
|
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|
|
|
|}

===== '''Larong Dalawahan''' =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!Palaro
!Lebel
!Palaruan
!Katuwang
!Yugto (Rawnd)
!Mga Kalaban
!Tala
|-
|Auckland Open
|250
|Matigas (Konkreto) 
|Iva Jovic
|''Semifinal''
|Xu Yifan / Yang Zhaoxuan
|5–7, 3–6
|-
|Australian Open
|Grand Slam
|Matigas (Konkreto) 
|Ingrid Martins
|Rawnd 1
|Shuko Aoyama / Magda Linette
|6–7(3), 6–2, 3–6
|-
|Abu Dhabi Open
|500
|Matigas (Konkreto) 
|Janice Tjen
|''Semifinal''
|Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls
|4-6, 2-6
|-
|Indian Wells Open
|1000
|Matigas (Konkreto) 
|Iva Jovic
|Rawnd 1
|Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko
|2-6, 2-6
|-
|Madrid Open
|1000
|Luwad
|Zeynep Sönmez
|Rawnd 2
|Taylor Townsend / Katerina Siniakova
|1-6, 5-7
|-
|Italian Open
|1000
|Luwad
|Hailey Baptiste
|Rawnd 1
|Taylor Townsend / Katerina Siniakova
|2-6, 1-6
|-
|Birmingham  Open
|125
|Damo
|Nikola Bartůňková
|Rawnd 1
|Harriet Dart / Maia Lumsden
|4-6, 6-2, 9-11
|-
|Wimbledon
|Grand Slam
|Damo
|Nikola Bartůňková
|
|
|
|-
|}

==Mga Panalo laban sa Top 10 na manlalaro==

Si Eala ay may tala ng {{tennis record|won=6|lost=4}} laban sa mga manlalarong nasa loob ng WTA top 10 sa oras ng kanilang laban.&lt;ref name=&quot;tp&quot;&gt;{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala Head to Head laban sa top 10 players. |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=ACareerqqITop_10qqv1 |access-date=Marso 8, 2026 |website=www.tennisabstract.com}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! Kalaban
! Ranggo ng Kalaban
! Palaruan
! Korte
! Rawnd (Yugto) 
! Iskor
! Ranggo ni Eala
! Sanggunian
|-
| colspan=9 align=center | '''Larong WTA 2025'''
|-
| 1
| {{flagicon|USA}} Madison Keys
| 5
| Miami Open, USA
| Matigas (Concreto)
| 3R
| 6–4, 6–2
| 140
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=Eala tinalo si Keys sa Miami |url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/44374722/alexandra-eala-upsets-madison-keys-third-round-miami-open |website=ESPN.com |date=Marso 24, 2025 |access-date=Setyembre 29, 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2
| {{flagicon|POL}} Iga Świątek
| 2
| Miami Open, USA
| Matigas (Concreto)
| QF
| 6–2, 7–5
| 140
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=Eala nagulat si Świątek sa Miami |url=https://www.wtatennis.com/news/4239475/eala-stuns-swiatek-in-miami-becomes-first-filipina-wta-semifinalist |website=WTA |date=Marso 26, 2025 |access-date=Setyembre 29, 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=9 align=center | '''Larong WTA 2026'''
|-
| 3
| {{flagicon|ITA}} Jasmine Paolini
| 8
| Dubai Championships, UAE
| Matigas (Concreto)
| 2R
| 6–1, 7–6(5)
| 47
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala tinalo si Paolini sa Dubai |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/2/18/-emb-alex-eala-stuns-world-no-8-paolini-to-advance-to-dubai-championships-quarterfnals-0216 |work=ABS-CBN News |access-date=Pebrero 18, 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| 4
| {{flagicon|USA}} Coco Gauff
| 4
| Indian Wells Open, USA
| Matigas (Concreto)
| 3R
| 6–2, 2–0 ret.
| 32
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala umabante matapos umatras si Gauff |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/9/alex-eala-advances-to-indian-wells-round-16-after-coco-gauff-retires-1029 |work=ABS-CBN News |date=Marso 9, 2026 |access-date=Marso 9, 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| 5
| {{flagicon|KAZ}} Elena Rybakina
| 2
| Berlin Tennis Open, Germany
| Damo
| 2R
| 7–5, 6–4
| 35
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala tinalo si Rybakina sa Berlin |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/19/alex-eala-stuns-world-no-2-elena-rybakina-in-berlin-0113 |work=ABS-CBN News |date=Hunyo 19, 2026 |access-date=Hunyo 19, 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| 6
| {{flagicon|UKR}} Elina Svitolina
| 8
| Berlin Tennis Open, Germany
| Damo
| QF
| 6–3, 6–4
| 35
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Eala tinalo si Svitolina sa Berlin |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/20/alex-eala-dominates-elina-svitolina-to-book-berlin-semis-ticket-0145 |work=ABS-CBN News |date=Hunyo 20, 2026 |access-date=Hunyo 20, 2026}}&lt;/ref&gt;
|}
:&lt;small&gt;''{{as of|2026|06|20}}''&lt;/small&gt;

==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>8d5vbfy9mgi886fgzhjm2ox3lhscpch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bagong Henerasyon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334419</id>
    <revision>
      <id>2212087</id>
      <parentid>2192719</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5202" sha1="4jkeyl1or2q5zkvhcrzae8otjlqe3f2" xml:space="preserve">{{Infobox political party
| name = Bagong Henerasyon Party-list
| abbreviation = BH
| leader = Bernadette Herrera-Dy
| founded = 2001
| ideology = Representasyon ng marginalized sectors&lt;br&gt;Pro-women, solo parents, MSMEs
| headquarters = Quezon City, Philippines
| seats1_title = House of Representatives
| country = Philippines
}}

'''Bagong Henerasyon Party-list''' o '''BH''' ay isang party-list na kinakatawan sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]. Layunin nitong isulong ang mga karapatan ng kababaihan, mga solo parent, maliliit na negosyante (MSMEs), at iba pang sektor na itinuturing na marginalized. Itinatag ito noong 2001 at unang pumasok sa Kongreso noong halalan ng 2010.

== Kasaysayan ==
Itinatag ni [[Bernadette Herrera-Dy]], isang dating konsehal ng Quezon City, ang Bagong Henerasyon Foundation Inc. noong 2001. Na-akreditahan ito bilang party-list group ng [[Commission on Elections (Pilipinas)|COMELEC]] noong 2009 at nakuha ang unang puwesto sa Kongreso noong 2010.

== Mga Kinatawan ==
* 15th Kongreso (2010–2013): Bernadette Herrera  
* 16th Kongreso (2013–2016): Walang kinatawan  
* 17th–19th Kongreso (2016–2025): Bernadette Herrera  
* 20th Kongreso (2025–2028): ''Proklamasyon pansamantalang sinuspinde''  

== Adbokasiya ==
* Suporta sa mga solo parent – RA 11861  
* Proteksyon sa kababaihan at kabataan  
* Pagpapaunlad ng MSMEs  
* Pagsulong ng maayos na internet access at serbisyong panlipunan  

== Kontrobersiya ==

=== Alyansa sa MCGI at UNTV ===
Noong 2025, inilantad ng grupong [[MCGI Exiters]] ang umano'y alyansa sa pagitan ng Bagong Henerasyon at ng [[Members Church of God International]] (MCGI), na may kontrol sa media network na [[UNTV (Pilipinas)|UNTV]]. Ayon sa mga ulat, ginamit umano ang mga pasilidad, manggagawa, at sasakyang kaakibat ng MCGI para sa kampanya ng BH Party-list.&lt;ref name=&quot;UnholyAlliance&quot;&gt;{{cite web |title=MCGI’s Unholy Alliance with BH Partylist Exposes Hypocrisy, Pork Barrel Politics, and Electoral Violations |url=https://www.mcgiexiters.org/post/mcgi-s-unholy-alliance-with-bh-partylist-exposes-hypocrisy-pork-barrel-politics-and-electoral-viol |website=mcgiexiters.org |date=May 18, 2025 |access-date=May 24, 2025 |archive-date=Mayo 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523024215/https://www.mcgiexiters.org/post/mcgi-s-unholy-alliance-with-bh-partylist-exposes-hypocrisy-pork-barrel-politics-and-electoral-viol |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Roberto Nazal Jr. at DV Boer ===
Lumabas din sa parehong ulat na si '''Roberto Gerard Nazal Jr.''', isang negosyante at dating tagapagsulong ng DV Boer investment scheme, ay itinalagang #1 nominee ng BH noong halalan 2025. Dati siyang na-disqualify ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]] sa kanyang proklamasyon sa ilalim ng Magsasaka Party-list, ngunit muling lumitaw bilang nominee ng BH, na kinuwestyon ng ilang tagamasid.&lt;ref name=&quot;BillionaireDreams&quot;&gt;{{cite web |title=Holy Schemes and Billionaire Dreams: The DV Boer–MCGI Nexus Fueling BH Party-list’s Rise to Power |url=https://www.mcgiexiters.org/post/holy-schemes-and-billionaire-dreams-the-dv-boer-mcgi-nexus-fueling-bh-party-list-s-rise-to-power |website=mcgiexiters.org |date=May 16, 2025 |access-date=May 24, 2025 |archive-date=Mayo 24, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250524020339/https://www.mcgiexiters.org/post/holy-schemes-and-billionaire-dreams-the-dv-boer-mcgi-nexus-fueling-bh-party-list-s-rise-to-power |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Eksploytasyon sa Party-list System ===
Ayon sa ulat ng MCGI Exiters, ginagamit umano ang party-list bilang daluyan para sa kapangyarihang politikal ng mga negosyante at religious blocs, sa halip na tunay na kinatawan ng mga marhinalisadong sektor.&lt;ref name=&quot;ExploitedSystem&quot;&gt;{{cite web |title=How MCGI and a Billionaire Exploited the Partylist System |url=https://www.mcgiexiters.org/post/how-mcgi-and-a-billionaire-exploited-the-partylist-system |website=mcgiexiters.org |date=May 14, 2025 |access-date=May 24, 2025 |archive-date=Mayo 22, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250522143835/https://www.mcgiexiters.org/post/how-mcgi-and-a-billionaire-exploited-the-partylist-system |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Pagkakasuspinde ng Proklamasyon ===
Noong Mayo 2025, inanunsyo ng COMELEC na hindi muna mapoproklama ang BH Party-list dahil sa nakabinbing mga petisyon para sa diskwalipikasyon, kabilang ang isa kaugnay ng umano'y paggamit ng relihiyon sa pangangampanya.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Comelec: No Proclamation Yet for BH Party-list Amid DQ Case Dismissal |url=https://newsinfo.inquirer.net/1845731/comelec-no-proclamation-yet-for-bh-party-list-amid-dq-case-dismissal |website=Inquirer.net |date=May 19, 2025 |access-date=May 24, 2025}}&lt;/ref&gt;

== Electoral Performance ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Halalan !! Boto !! Porsyento !! Upuan
|-
| 2010 || 293,079 || 0.97% || 1
|-
| 2013 || 190,001 || 0.69% || 0
|-
| 2016 || 299,381 || 0.92% || 1
|-
| 2019 || 288,752 || 1.04% || 1
|-
| 2022 || 330,937 || 0.90% || 1
|-
| 2025 || 315,937 || 0.77% || ''Pansamantalang hindi pa naipo-proklama''
|}

== Tingnan din ==

* [[UNTV (Pilipinas)]]
* [[Members Church of God International]]


== Mga Sanggunian ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>4jkeyl1or2q5zkvhcrzae8otjlqe3f2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andrea Benetti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334626</id>
    <revision>
      <id>2212072</id>
      <parentid>2205177</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:01:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30128" sha1="5j4ziwhekgxm7r5v5vkkjtl574qymcx" xml:space="preserve">{{Infobox Artist|name=Andrea Benetti|image=Andrea-Benetti.jpg|caption=Larawan na kinunan noong 2017|birth_date=Enero 15, 1964|birth_place=[[Bologna]], [[Italya]]|nationality=Italyano|movement=Neo-Cave Art|known_for=[[Sining]], [[Pinta]], [[Potograpiya]]|alma_mater=Academy of Fine Arts ng Bologna|website=https://andreabenetti.eu}}

Si '''Andrea Benetti''' ay isang Italyanong artista, ipinanganak noong Enero 15, [[1964]]. Siya ang may-akda ng ''Manifesto of Neo-Cave Art'', na ipinakita niya noong [[2009]] sa ika-53 Biennale ng [[Venecia]], sa Pavilion na ''Nature and Dreams'' na inihanda sa Unibersidad ng Ca' Foscari.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://gregorio-rossi.it/news/arte_contemporanea_andrea-benetti |title=Ang ''Manifesto of Neo-Cave Art'' sa ika-53 Biennale ng Venecia sa Pavilion na inihanda sa Unibersidad ng Ca' Foscari |access-date=2025-06-10 |archive-date=2025-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617225243/https://gregorio-rossi.it/news/arte_contemporanea_andrea-benetti |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Talambuhay ==

Si Andrea Benetti ay isang Italyanong artistang [[Sining-biswal|biswal]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang talambuhay ni Andrea Benetti sa website ng Biografie Online|url=https://biografieonline.it/biografia-andrea-benetti}}&lt;/ref&gt;, na sumubok ng maraming anyo ng sining, kabilang ang pagpipinta, potograpiya, artistikong pagguhit, mga instalasyon at sining ng bidyo. Noong [[2006]], nilikha ni Benetti ang ''Manifesto of Neo-Cave Art'', na ipinakita niya noong 2009, sa ika-53 Biennale ng Venecia.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang talambuhay ni Andrea Benetti sa website ng Encyclopedia “Treccani”|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/andrea-benetti}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang mga artistang naroroon sa M.A.C.I.A. Museum|url=https://museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html|access-date=2025-06-10|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629192537/https://museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Ang sining ni Andrea Benetti ay inspirasyon, direkta at hindi direkta, ng mga unang anyo ng sining ng prehistorya.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang pananaliksik Unibersidad ng Bologna: Andrea Benetti - Colors and Sounds of the Origins|url=https://cris.unibo.it/handle/11585/182301}}&lt;/ref&gt; Pinag-aralan ni Benetti ang mga estilistikong at konseptuwal na elemento ng mga pagpipinta sa kuweba, na nilikha sa mga [[Yungib|kuweba]], noong Prehistorya at muling prinoseso ang mga simbolong ito sa modernong paraan. Ang kanyang mga gawa ay nagtatampok ng mga bago ang kasaysayan at antropomorpo na ''motif'', abstraktong heometriko na hugis&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang Magazine ng Unibersidad ng Bologna|url=https://magazine.unibo.it/archivio/2013/04/12/colori_e_suoni_delle_origini|access-date=2025-06-10|archive-date=2016-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424055932/https://magazine.unibo.it/archivio/2013/04/12/colori_e_suoni_delle_origini|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; at mga simbolo. Ang artistikong gawa ni Andrea Benetti ay lumilikha ng isang konseptuwal na tulay sa pagitan ng sining ng prehistorya at kontemporaryong sining.

Upang palalimin ang kanyang pananaliksik sa sining ng pinagmulan, gumawa si Benetti ng isang serye ng mga gawa gamit ang tunay na mga pigmento ng [[Paleolitiko]]. Ang parehong mga pigmento na ginamit ng isang prehistorikong tao, upang magpinta ng mga pagpipinta sa kuweba sa bato ng kuweba ng Fumane. Ang pagiging tunay ng mga pigmento na ito ay pinatunayan ng Unibersidad ng [[Ferrara]] na nangangasiwa sa mga arkeolohikal na paghuhukay. Pagkatapos, ang isang bahagi ng mga pigmento ay ibinigay kay Benetti upang makalikha siya ng mga bagong gawa gamit ang mga pigmento ng kanyang &quot;kasamahan&quot; na 40,000 taon na ang nakalipas. Ang proyektong sining na ito ay kumakatawan sa isang simbolikong kilos ng pagpapatuloy sa sining ng mga pinagmulan.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang pananaliksik ng Unibersidad ng Ferrara: Andrea Benetti - Contemporary Prehistorya|url=https://iris.unife.it/handle/11392/2351078}}&lt;/ref&gt;

Noong 2011, ipinagpatuloy ni Andrea Benetti ang kanyang artistikong pananaliksik, na nagtatanghal ng isang eksibisyon ng kanyang mga gawa sa loob ng mga Yungib ng Castellana. Ang eksibisyon ay inihanda sa pamamagitan ng paglikha ng isang tunay na art gallery sa pagitan ng mga batong pader ng kuweba. Ang proyektong ito, na pinamagatang ''Painting Returns in to the Caves'', ang artista mula sa Bologna ay simbolikong ibinalik ang sining sa lugar kung saan ito ipinanganak.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang pananaliksik ng Unibersidad ng Salento (Lecce): Andrea Benetti - ''Neo-Cave Painting''|url=https://iris.unisalento.it/handle/11587/390731?mode=full}}&lt;/ref&gt;

Isang teknikal na aspeto na nagpapatibay sa ugnayan sa pagitan ng sining ni Benetti at ng kalikasan ay ang paggamit ng mga natural na materyales upang likhain ang kanyang mga gawa. Gumagamit ang artista ng mga pampalasa, mga oksido at iba pang natural na sangkap na tinunaw sa tubig, kasama ang pinturang langis at ang bas-relief na gawa sa plaster na inilapat sa canvas.

Ang mga gawa ni Andrea Benetti ay matatagpuan sa mga koleksyon ng mahahalagang museo at institusyon, pambansa at internasyonal, kabilang ang sa [[Nagkakaisang Bansa]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang talambuhay ni Andrea Benetti sa “The Educational Encyclopedia”|url=https://www.edueda.net/index.php?title=Andrea_Benetti#Collezioni_Estere}}&lt;/ref&gt;, ng [[Lungsod ng Vaticano]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang talambuhay ni Andrea Benetti sa ensiklopedya “WikiArt”|url=https://www.wikiart.org/en/andrea-benetti}}&lt;/ref&gt;, ng [[Palasyo Quirinal|Quirinal]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang talambuhay ni Andrea Benetti sa ensiklopedya “Sapere”|url=https://www.sapere.it/enciclopedia/Benetti%2C+Andrea.html}}&lt;/ref&gt; at ng ''Chamber of Deputies.''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang website ng impormasyon na &quot;Roma Today&quot; - Ang eksibisyon na pinamagatang “VR60768 · Anthropomorphic Figure” ni Andrea Benetti|url=https://www.romatoday.it/eventi/mostre/vr60768-anthropomorphic-figure-andrea-benetti.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang Magasin na &quot;Non solo cinema&quot; - Ang eksibisyon ni Andrea Benetti sa Kamara ng mga Kinatawan|url=https://www.nonsolocinema.com/La-mostra-di-Andrea-Benetti-alla_31297.html}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga pinakabagong eksibisyon ay ang mga sumusunod:&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang mga eksibisyon ni Andrea Benetti sa Magasing &quot;Artribune&quot;|url=https://www.artribune.com/artista-mostre-biografia/andrea-benetti/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang mga eksibisyon ni Andrea Benetti sa Magasing “Exibart”|url=https://www.exibart.com/artista-curatore-critico-arte/andrea-benetti/}}&lt;/ref&gt;
[[File:Benetti godart ridotta.jpg|thumb|right|Roma, 9 Marso [[2012]] - Quirinale, Panguluhan ng Republika ng Italya - Ibinigay ni Andrea Benetti ang likhang sining para sa pagkuha sa Koleksyon ng Sining ng Quirinale, kay Propesor Louis Godart na responsable sa mga Ari-arian ng Sining.]]
* &quot;La pittura Neo-rupestre&quot; (Grotte di Castellana, Caverna “La Grave”, [[2011]])&lt;ref&gt;{{cite web|title=Pananaliksik ng Unibersidad ng Salento - Lecce|url=https://iris.unisalento.it/handle/11587/390731?mode=full}}&lt;/ref&gt;

* &quot;Colori e suoni delle origini&quot; (Bologna, [[Palazzo d'Accursio]], [[2013]])&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang pahayagang “La Stampa” - Ang eksibisyong “Colori e suoni delle origini”|url=https://www.lastampa.it/cultura/2013/03/20/news/colori-e-suoni-delle-origini-1.36113830}}&lt;/ref&gt;

* &quot;La genesi della pittura&quot; (Unibersidad ng [[Bari]], Palazzo della Posta, [[2014]])&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang pahayagang “Bari live” - Ang eksibisyong “La genesi della pittura&quot;|url=https://barilive.it/2014/02/26/pitture-e-suoni-dal-principio-della-storia/}}&lt;/ref&gt;

* &quot;VR60768 · anthropomorphic figure&quot; ([[Roma]], Chamber of Deputies, [[2015]])&lt;ref&gt;{{cite web|title=Press release ng eksibisyon sa website ng Chamber of Deputies|url=http://www.camera.it/leg17/browse/1131?shadow_comunicatostampa=9016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang eksibisyon ni Andrea Benetti sa Chamber of Deputies|url=https://www.nonsolocinema.com/La-mostra-di-Andrea-Benetti-alla_31297.html}}&lt;/ref&gt;

* &quot;preHistoria contemporanea&quot; (Unibersidad ng di Ferrara, Palazzo Turchi di Bagno, [[2016]])&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang pahayagang &quot;Estense&quot; - Ang mga gawa ni Andrea Benetti na ipinapakita sa ''Palazzo Turchi di Bagno''|url=https://www.estense.com/2016/547575/andrea-benetti-espone-a-palazzo-turchi-di-bagno/}}&lt;/ref&gt;

* &quot;Volti contro la violenza&quot; (Bologna, Palazzo d'Accursio, [[2017]])&lt;ref&gt;{{cite web|title=Website ng Munisipalidad ng Bologna – Ang eksibisyon ng litrato ni Andrea Benetti sa Palazzo d'Accursio|url=https://archivio-notizie.comune.bologna.it/2017/11/volti-contro-la-violenza-mostra-fotografica-di-andrea-benetti-palazzo-daccursio/}}&lt;/ref&gt;

* &quot;Timeless shapes&quot; (Bologna, Palazzo della Regione, [[2021]])&lt;ref&gt;{{cite web|title=SKY TG 24 Ang eksibisyon na &quot;Timeless shapes&quot; ni Andrea Benetti sa ''Palazzo della Regione''|url=https://tg24.sky.it/bologna/2021/09/24/timeless-shapes-la-personale-di-andrea-benetti-a-bologna?fbclid=IwAR1AP-HXdslx19ldls8v_gSW32V-uFT-2H85sJk6-uiWitK7PVzvEmyLUYA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang website ng Pambansang Ahensya ng Balita na A.N.S.A.&quot;|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/cultura/arte/2021/09/24/timeless-shapes-la-personale-di-andrea-benetti-a-bologna_aff0a702-e1e7-48c2-9688-7148d8f09572.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang website ng pahayagang &quot;Il Resto del Carlino&quot; - “Viaggio nella Storia” ni Andrea Benetti|url=https://www.ilrestodelcarlino.it/bologna/cronaca/assemblea-legislativa-viaggio-nellarte-con-andrea-benetti-93f9e9f6?live}}&lt;/ref&gt;

* &quot;Colors in Venice&quot; ([[Venecia]], Palazzo Zaguri, [[2023]])&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang website ng pahayagang “Venezia Today” - Ang eksibisyong &quot;Colors in Venice&quot; ni Andrea Benetti|url=https://www.veneziatoday.it/eventi/andrea-benetti-colors-in-venice.html}}&lt;/ref&gt;

* &quot;Prehistoric Wave&quot; ([[Milano]], Spazio ArteAria, 2023)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang website ng Pambansang Ahensya ng Balita na A.N.S.A.&quot; - &quot;La pittura rupestre&quot; sa Milan|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/cultura/arte/2023/11/10/la-pittura-rupestre-rivive-con-andrea-benetti-a-milano_de8abdf0-9c1f-4949-8b30-29952c57aa74.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Il Giornale dell'Arte - Ang eksibisyon ni Andrea Benetti sa Milan|url=https://www.ilgiornaledellarte.com/Articolo/Andrea-Benetti,-un-neorupestre-a-Milano}}&lt;/ref&gt;

Noong [[2020]], iginawad kay Andrea Benetti ang ika-49 na Premio &quot;Nettuno d'Oro&quot;, ang pinakamahalagang artistikong parangal sa lungsod ng Bologna.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang pahayagang &quot;la Repubblica&quot; - Nanalo si Andrea Benetti ng &quot;Nettuno d'oro&quot;|url=https://bologna.repubblica.it/cronaca/2020/10/21/news/il_lions_da_il_suo_nettuno_d_oro_a_andrea_benetti-271320159/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang pahayagang &quot;la Repubblica&quot; - Nanalo si Andrea Benetti ng &quot;Nettuno d'oro&quot;|url=https://www.bolognatoday.it/social/segnalazioni/andrea-benetti-vincitore-del-49-nettuno-d-oro-7576025.html}}&lt;/ref&gt;

== Mga nuseo at koleksyon ==

[[File:Andrea Benetti in mostra alla Camera dei Deputati.jpg|thumb|right|Si Prof. M. Peresani, Prof. S. Grandi, A. Benetti sa eksibisyon ni Benetti na &quot;VR60768 - anthropomorphic figure&quot;, na itinanghal sa Chamber of Deputies.]]

Mga museo at institusyon na nakakuha ng mga gawa ni Andrea Benetti sa kanilang mga koleksyon ng sining:

* Koleksyon ng sining ng O.N.U. ([[New York]], [[Estados Unidos]]) - Likhang-sining: ''Against violence''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang talambuhay ni Andrea Benetti sa ensiklopedya “Sapere”|url=https://www.sapere.it/enciclopedia/Benetti%2C+Andrea.html}}&lt;/ref&gt;

* Koleksyon ng sining ng Vaticano ([[Lungsod ng Vaticano]]) - Likhang-sining: ''Omaggio a Karol Wojtyła''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang talambuhay ni Andrea Benetti sa ensiklopedya “Treccani”|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/andrea-benetti}}&lt;/ref&gt;

* MACIA - Museo d'Arte Contemporanea Italiana in America (San José, [[Costa Rica]]) - Likhang-sining: ''Giochi d'infanzia''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang pahina na nakatuon kay Andrea Benetti sa website ng Museo M.A.C.I.A.|url=http://www.museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html|access-date=2025-06-10|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629192537/https://museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

* Koleksyon ng sining ng Quirinale · Panguluhan ng Republika ng Italya · (Roma – Italya) - Likhang-sining: ''Caccia VII''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang talambuhay ni Andrea Benetti sa ensiklopedya “WikiArt”|url=https://www.wikiart.org/en/andrea-benetti}}&lt;/ref&gt;

* Palazzo Montecitorio · Kapulungan ng mga Kinatawan ng Italya (Roma – Italya) - Likhang-sining: ''9 Nobyembre [[1989]]''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang magasing &quot;My Luxury&quot; para sa moda - ''Il gusto Neo-rupestre di Andrea Benetti''|url=https://www.myluxury.it/articolo/l-arte-che-va-di-moda-il-gusto-neorupestre-di-andrea-benetti/40475/|access-date=2025-06-10|archive-date=2021-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515175928/https://www.myluxury.it/articolo/l-arte-che-va-di-moda-il-gusto-neorupestre-di-andrea-benetti/40475/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

* Koleksyon ng Sining ng Unibersidad ng Richmond ([[Richmond]] - Estados Unidos) - Likhang-sining: ''Volare''

* Koleksyon ng Sining ng Unibersidad ng Ferrara (Ferrara – Italya) - Likhang-sining: ''Ominide di Porto Badisco I''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang site ng Sistema ng Museo ng Unibersidad ng Ferrara - Ang eksibisyon ni Andrea Benetti na “preHISTORIA CONTEMPORANEA”|url=http://www.unife.it/sma/it/le-mostre/archivio-delle-mostre/2016/andrea-benetti-prehistoria-contemporanea/andrea-benetti-prehistoria-contemporanea}}&lt;/ref&gt;

* Koleksyon ng Sining ng Unibersidad ng Bari (Bari - Italya) - Likhang-sining: ''Imbarcazione con alberi''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang site ng Unibersidad ng Bari - Ang eksibisyon ni Andrea Benetti na pinamagatang “La genesi della pittura”|url=https://www.uniba.it/it/eventi-alluniversita/anno-2014/andrea-benetti-colori-e-suoni-delle-origini}}&lt;/ref&gt;

* MAMbo · Museo ng Modernong Sining ng Bologna (Bologna – Italya) - Likhang-sining: ''Fior di Loto''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang Koleksyon ng Sining ng “Museo MamBo”|url=https://www.museibologna.it/mambo/collezioneonline/scheda/&amp;collezione=2&amp;sfogliaper=titolo&amp;id=6121}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang likhang-sining na “Fior di Loto” ni Andrea Benetti sa R.A.A.M. Archive|url=https://archivioraam.org/opera/fior-di-loto}}&lt;/ref&gt;

* Museion · Museo ng Moderno at Kontemporaryong Sining ng Bolzano ([[Bolzano]] – Italya) - Likhang-sining: ''Istinto primitivo II''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang likhang-sining ni Andrea Benetti sa site ng Cultural Heritage|url=https://oggetti-musei-archivi.prov.bz.it/Details/bz/60004248}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang likhang-sining na “Istinto primitivo” ni Andrea Benetti sa R.A.A.M. Archive|url=https://archivioraam.org/opera/istinto-primitivo-ii-2|access-date=2025-06-10|archive-date=2025-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250502154133/https://archivioraam.org/opera/istinto-primitivo-ii-2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

* Koleksyon ng Sining ng Ministri ng Hustisya at Karapatang Pantao ng Buenos Aires ([[Buenos Aires]] - [[Argentina]]) - Likhang-sining: ''Matite spezzate''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang talambuhay ni Andrea Benetti sa “The Educational Encyclopedia”|url=https://www.edueda.net/index.php?title=Andrea_Benetti#Collezioni_Estere}}&lt;/ref&gt;

* CAMeC – Sentro ng Moderno at Kontemporaryong Sining – ([[La Spezia]] – Italya) - Likhang-sining: ''Grotta dei cervi''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang Araw-araw na “Città della Spezia”|url=https://www.cittadellaspezia.com/2019/06/20/decine-di-opere-donate-al-camec-il-patrimonio-artistico-cresce-288850/}}&lt;/ref&gt;

* Museo F. P. Michetti (Francavilla al Mare – Italya) - Likhang-sining: ''Tre tesi''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang Araw-araw na “la Repubblica”|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2010/08/18/quelle-pitture-neorupestri-di-andrea-benetti.html}}&lt;/ref&gt;

* Museo Osvaldo Licini ([[Ascoli Piceno]] - Italya) - Likhang-sining: ''Ominidi e animali I''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang Araw-araw na “Piceno oggi”|url=https://www.picenooggi.it/2013/08/26/19640/lartista-andrea-benetti-ad-ascoli-per-far-vivere-il-travertino/}}&lt;/ref&gt;

* Museo ARTinGENIO ([[Pisa]] - Italya) - Likhang-sining: ''Trittico Vespa II''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang website ng Museo|url=https://www.artingenioedizioni.it/2021/10/14/andrea-benetti}}&lt;/ref&gt;

* Koleksyon ng Sining ng Munisipalidad ng Lecce ([[Lecce]] - Italya) - Likhang-sining: ''La coerenza''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang Araw-araw na “Puglia In”|url=https://www.pugliain.net/astrattismo-lecce-mostra-benetti/}}&lt;/ref&gt;

* Koleksyon ng Sining ng Fondazione Giacomo Casanova (Venice - Italya) - Likhang-sining: ''Omaggio a Giacomo Casanova''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang site ng “Arte.it”|url=http://www.arte.it/calendario-arte/venezia/mostra-andrea-benetti-colors-in-venice-90229}}&lt;/ref&gt;

* Parco delle Mura - Permanenteng instalasyon na ''Timeless shapes'' (La Spezia - Italya)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang anunsyo sa site ng Munisipalidad ng “La Spezia”|url=https://www.comune.laspezia.it/novita/comunicati/la-citta-col-cuore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang balita sa Araw-araw na “Gazzetta della Spezia”|url=https://gazzettadellaspezia.com/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;id=151605}}&lt;/ref&gt;

== Mga gantimpala ==

*Paglahok sa ika-53 Biennale ng Venecia - 2009&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ang peryodiko &quot;la Repubblica&quot; - ''Andrea Benetti e la sua Arte Neo-rupestre'' |url=https://bologna.repubblica.it/cronaca/2013/04/12/news/andrea_benetti_e_la_sua_arte_neorupestre-56465622}}&lt;/ref&gt;

*Michetti Award LXI - [[2010]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ang talambuhay ni Andrea Benetti sa ensiklopedya “Treccani” |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/andrea-benetti}}&lt;/ref&gt;

*International “Excellence” Award - 2014&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ang mga artista ng Museo M.A.C.I.A. |url=https://museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html |access-date=2025-06-10 |archive-date=2021-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629192537/https://museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

*Ika-49 Nettuno d'oro Award - 2020&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Andrea Benetti in “Educational Encyclopedia” |url=https://www.edueda.net/index.php?title=Andrea_Benetti#Collezioni_Estere}}&lt;/ref&gt;

== Bibliograpiya ==

[[File:Papa-opera-andrea-benetti.jpg|right|thumb|Vatican, 28/11/12 - Tinanggap ni Papa Benedicto XVI ang gawa ni Benetti na “Omaggio a Karol Wojtyla” na donasyon ng A.N.F.E.]]

* K. H. Keller, G. Rossi, R. Sabatelli: ''Andrea Benetti e Lanfranco Di Rico – Settembre [[2001]]'', Johns Hopkins University, Bologna, [[2008]], 12 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web|title= Ang talambuhay ni Andrea Benetti sa website ng &quot;Jose Art Gallery&quot;|url=https://joseartgallery.com/artists/Andrea_Benetti/}}&lt;/ref&gt;

* Iba't ibang may-akda: ''Arte e cultura - Un ponte tra Italia e Costa Rica'', I.I.L.A., San José, 2008, 98 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang libro sa website ng art historian na si Gregorio Rossi|url=https://gregorio-rossi.it/pubblicazioni/arte-cultura-ponte-italia-costa_rica|3=|access-date=2025-06-10|archive-date=2021-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226134340/https://gregorio-rossi.it/pubblicazioni/arte-cultura-ponte-italia-costa_rica|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

* Iba't ibang may-akda: ''Esplorazione inconsueta all'interno della velocità'', Bologna, 2009, 104 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ang pahina na nakatuon sa libro sa website ng Museo M.A.C.I.A. |url=https://museomacia.org/arte-contemporanea-italiana-bibliografia-libri-e-cataloghi/velocita-arte-contemporanea.html |access-date=2025-06-10 |archive-date=2021-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226134434/https://museomacia.org/arte-contemporanea-italiana-bibliografia-libri-e-cataloghi/velocita-arte-contemporanea.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* Andrea Benetti, Gregorio Rossi: ''Manifesto of Neo-Cave Art'', Umberto Allemandi &amp; C., Venice, 2009, 18 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web |title=''Manifesto of Neo-Cave Art'' ni Andrea Benetti |url=https://museomacia.org/arte-contemporanea-italiana-bibliografia-libri-e-cataloghi/manifesto_arte_neorupestre.html |access-date=2025-06-10 |archive-date=2021-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226134444/https://museomacia.org/arte-contemporanea-italiana-bibliografia-libri-e-cataloghi/manifesto_arte_neorupestre.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* Iba't ibang may-akda: ''Natura e sogni - Catalog ng Italian Pavilion sa ika-53 Biennale ng Venecia'', Umberto Allemandi &amp; C., Venice, 2009, 98 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web|title=”Natura e sogni” - Ang katalogo ng Pavillion Biennale ng Venecia|url=https://gregorio-rossi.it/pubblicazioni/53.-espo-internazionale-darte-biennale-di-venezia|access-date=2025-06-10|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518152540/https://gregorio-rossi.it/pubblicazioni/53.-espo-internazionale-darte-biennale-di-venezia|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

* Carlo Fabrizio Carli: ''Diorama italiano - 61º Premio Michetti'', Vallecchi, Francavilla al Mare, 2010, 202 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang balita sa peryodikong &quot;Giulianova News&quot; - ''LXI Premio Michetti - Arte e Ambiente''|url=https://www.giulianovanews.it/2010/07/francavilla-al-mare-ch-24-luglio---31-agosto-2010-lxi-premio-michetti-arte-e-ambiente/}}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

* C. Parisot, P. Pensosi: ''Portraits d'artistes'', Edizioni Casa Modigliani, Rome, 2010, 72 mga pahina

* Simona Gavioli: ''Andrea Benetti - B. P. Before present'', Media Brain, Bologna, 2009, 52 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang kaganapan sa website ng Press Office|url=https://robertafilippi.wordpress.com/2011/05/01/mostra_benetti/}}&lt;/ref&gt;

* Iba't ibang may-akda: ''Andrea Benetti - La pittura Neo-rupestre'', [[Castellana Grotte]], 2011, 58 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang peryodiko &quot;la Repubblica&quot; - ''Castellana: l'arte ritorna nelle caverne''|url=http://bari.repubblica.it/cronaca/2011/09/07/foto/la_pittura_torna_alle_origini_i_lavori_di_binetti_nelle_grotte-21358167/}}&lt;/ref&gt;

* D. Iacuaniello, C. Parisot, G. Rossi: ''M173 - Tracce apocrife'', Istituto Europeo Pegaso, Rome, 2012, 70 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sa website ng &quot;Arte.it&quot; - Andrea Benetti: “M173 – Tracce apocrife”|url=https://www.arte.it/calendario-arte/bologna/mostra-m173-cro-magnon-tracce-apocrife-2464}}&lt;/ref&gt;

* G. Rossi, D. Scarfì: ''Il simbolismo nella pittura Neo-rupestre'', Mediabrain, Siracusa, 2012, 88 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang peryodiko “Siracusa news” - ''La mostra di Andrea Benetti''|url=https://www.siracusanews.it/siracusa-ospitera-la-pittura-neorupestre-di-andrea-benetti-gia-presentata-anche-alla-53-biennale-di-venezia/}}&lt;/ref&gt;

* Andrea Benetti, Silvia Grandi: ''Colori e suoni delle origini'', Qudulibri, Bologna, 2013, 86 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang website ng &quot;Feltrinelli&quot; publishing house - ''Colori e suoni delle origini'' |url=https://www.lafeltrinelli.it/libri/andrea-benetti/colori-e-suoni-origini-ediz/9788890851308}}&lt;/ref&gt;

* Andrea Benetti, Stefano Papetti: ''Dalla roccia alla tela - Il travertino nella pittura Neo-rupestre'', Qudulibri, Ascoli P., 2014, 54 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang website ng &quot;Librerie Coop&quot; - ''Dalla roccia alla tela''|url=https://www.librerie.coop/libri/9788890851360-dalla-roccia-alla-tela-il-travertino-nella-pittura-neorupestre-qudulibri/}}&lt;/ref&gt;

* A. Benetti, S. Cassano, D. Coppola,&quot;&quot;&quot;A. F. Uricchio: ''Colori e suoni delle origini'', Qudulibri, Bari, 2014, 58 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang Magasing &quot;Fame di Sud&quot; - Sa Bari ang proyektong pansining ni Andrea Benetti|url=https://www.famedisud.it/colori-e-suoni-delle-origini-a-bari-il-progetto-artistico-neorupestre-di-andrea-benetti-e-frank-nemola/}}&lt;/ref&gt;

* Andrea Benetti, Silvia Grandi: ''Il colore della luce'', Qudulibri, Bologna, 2014, 56 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang pananaliksik sa unibersidad tungkol sa sining ni Andrea Benetti – Unibersidad ng Bologna - ''Il colore della luce''|url=https://cris.unibo.it/handle/11585/533026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang website ng &quot;Feltrinelli&quot; publishing house - ''Il colore della luce''|url=https://www.lafeltrinelli.it/colore-della-luce-opere-in-libro-andrea-benetti/e/9788899007003}}&lt;/ref&gt;

* A. Benetti, S. Grandi, M. Peresani, M. Romandini, G. Virelli: ''VR60768 - anthropomorphic figure'', Qudulibri, Roma, 2015, 80 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang pananaliksik sa unibersidad tungkol sa sining ni Andrea Benetti – Unibersidad ng Bologna - “VR60768 - anthropomorphic figure”|url=https://cris.unibo.it/handle/11585/556340}}&lt;/ref&gt;

* Andrea Benetti, Toti Carpentieri: ''Astrattismo delle origini'', Qudulibri, Lecce, 2015, 60 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang peryodikong &quot;Puglia news&quot; - Ang eksibisyon ni Andrea Benetti sa Carlo V Castle|url=https://www.puglianews.org/magazine/6014-astrattismo-delle-origini.html}}&lt;/ref&gt;

* Iba't ibang may-akda: ''Arte Neo-rupestre'', Monograph, Qudulibri, Bologna, 2015, 208 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web|title=Punto Einaudi - Andrea Benetti - Neo-Cave Art, Edisyon sa Italyano at Ingles|url=https://www.puntoeinaudibrescia.it/scheda-libro/andrea-benetti/andrea-benetti-arte-neorupestre-ediz-italiana-e-inglese-9788890851315-2291565.html|access-date=2025-06-10|archive-date=2021-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514164414/https://www.puntoeinaudibrescia.it/scheda-libro/andrea-benetti/andrea-benetti-arte-neorupestre-ediz-italiana-e-inglese-9788890851315-2291565.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[File:Andrea Benetti-col-direttore-della-Johns-Hopkins-University.jpg|right|thumb|Andrea Benetti at ang Direktor ng Johns Hopkins University, Propesor Kennet H. Keller sa pagtatanghal ng eksibisyon ni Benetti, na naka-set up sa loob ng Johns Hopkins University]]

* Andrea Benetti, Fiorenzo Facchini, Fernando Lanzi, Gioia Lanzi: ''Signum Crucis'', Qudulibri, Bologna, 2016, 42 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web|title=Libreria Universitaria - ''Signum Crucis'' - Edisyong multilingual|url=https://www.libreriauniversitaria.it/signum-crucis-ediz-multilingue-benetti/libro/9788899007157?srsltid=AfmBOorWyCyototdIRBaFF-fojihX8hvjvrdZG0h4HTPUuJNN6O8HPOA}}&lt;/ref&gt;

* A. Benetti – P. Fameli – A. Fiorillo – F. Fontana – M. Peresani – M. Romandini – I. Schipani – U. T. Hohenstein: &quot;preHistoria Contemporanea&quot; Qudulibri, Ferrara, 2016, 64 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bahay-limbagan na &quot;Feltrinelli&quot; - ”PreHistoria contemporanea” ni Andrea Benetti|url=https://www.lafeltrinelli.it/libri/andrea-benetti/prehistoria-contemporanea-ediz-illustrata/9788899007188}}&lt;/ref&gt;

* A. Benetti – P. Fameli – A. Marrone – M. Ratti: &quot;Omaggio alla pittura rupestre&quot;, Qudulibri, La Spezia, 2016, 58 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang website ng University Bookstore - ''Omaggio alla pittura rupestre''|url=https://www.libreriauniversitaria.it/omaggio-pittura-rupestre-benetti-andrea/libro/9788899007232}}&lt;/ref&gt;

* Andrea Benetti - Silvia Grandi: &quot;Volti contro la violenza&quot;, Qudulibri, Bologna, 2017, 40 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sa website ng Libreria Unilibro - ''Volti contro la violenza'' ni Andrea Benetti|url=https://www.unilibro.it/libro/benetti-andrea-grandi-s-cur-/volti-contro-la-violenza/9788899007256?srsltid=AfmBOop8_7AP0sEVoWegJXaeZYf6r7RrI1I8e83hB0VcdnchE53vQlPF}}&lt;/ref&gt;

* Andrea Benetti - Stefano Bonaga - Gregorio Rossi - Corrado Rozzi: &quot;Timeless shapes&quot;, Qudulibri, Bologna, [[2021]], 44 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sa website ng Librerie IBS - ''Timeless shapes'' ni Andrea Benetti |url=https://www.ibs.it/timeless-shapes-forme-senza-tempo-libro-andrea-benetti/e/9788899007904}}&lt;/ref&gt;

* Andrea Benetti - Francesco Paolo Campione - Tiziana Fuligna - Gaia Giorgetti: &quot;Colors in Venice&quot;, Qudulibri, Venecia, 2023, 90 mga pahina&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sa website ng Libreria Unilibro - ''Colors in Venice'', Edisyong multilingual |url=https://www.unilibro.it/libro/benetti-andrea-campione-f-p-cur/colors-venice-ediz-italiana-inglese/9791281171077}}&lt;/ref&gt;

* Andrea Benetti - Luciana Apicella - Stefano Bonaga: &quot;Prehistoric Wave&quot;, Qudulibri, Milano, 2023, 48 pagine&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bahay-limbagan na &quot;Feltrinelli&quot; - ''Prehistoric Wave'', ang katalogo ng eksibisyon ni Andrea Benetti |url=https://www.lafeltrinelli.it/prehistoric-wave-catalogo-della-mostra-libro-andrea-benetti/e/9791281171176}}&lt;/ref&gt;

* Francesco Paolo Campione - Stefano Papetti - Stefano Odoardi: &quot;Luce nel silenzio&quot;, Alchemical shadows, Ascoli Piceno, 2023, 48 pagine&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang website ng Munisipalidad ng Ascoli Piceno - ''Luce nel silenzio'' ni Andrea Benetti at Dario Binetti |url=https://www.comune.ap.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/25571}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
&lt;references/&gt;

== Mga panlabas na link ==
* [https://www.andreabenetti.com Andrea Benetti - Opisyal na website sa Italyano]
* [https://www.andreabenetti.eu Andrea Benetti - Opisyal na website sa Ingles]
* [https://www.treccani.it/enciclopedia/andrea-benetti Andrea Benetti sa ensiklopedya ng “Treccani”]
* [https://www.sapere.it/enciclopedia/Benetti%2C+Andrea.html Andrea Benetti sa ensiklopedya ng “De Agostini”]
* [https://www.wikiart.org/en/andrea-benetti Andrea Benetti sa ensiklopedya ng “WikiArt”]
* [https://vimeo.com/409226880 Andrea Benetti - Ang video ng presentasyon]

{{DEFAULTSORT:Benetti, Andrea}}
[[Kategorya:Mga pintor]]
[[Kategorya:Mga artista]]
[[Kategorya:Ipinanganak noong 1964]]
[[Kategorya:nabubuhay na mga tao]]
[[Kategorya:Mga pintor mula sa Italya]]
[[Kategorya:Mga artista mula sa Italya]]
[[Kategorya:Mga Italyano]]</text>
      <sha1>5j4ziwhekgxm7r5v5vkkjtl574qymcx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pulo ng Ligaw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>335601</id>
    <revision>
      <id>2212170</id>
      <parentid>2211575</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2212170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6718" sha1="qagg82t96yetxotobq5a3uyx022fu1x" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| disputed                   = yes
| name                       = Pulo ng Ligaw
| island_type                = [[Pulo]]
| other_names                = Itu Aba ''(Malay)''&lt;br&gt;Ligao Island ''(Philippine English)''&lt;br&gt;Pulo ng Ligaw ''(Filipino)''&lt;br&gt;Tàipíng Dǎo (太平島/太平岛) ''(Mandarin Chinese)''&lt;br&gt;Đảo Ba Bình ''(Vietnamese)''&lt;br&gt;Huángshānmǎ Jiāo (黃山馬礁/黄山马礁) ''(Mandarin Chinese)''&lt;br&gt;Huángshānmǎ Zhì (黃山馬峙/黄山马峙) ''(Mandarin Chinese)''&lt;br&gt;Nagashima (長島) ''(Japanese)''
| image_name                 = Itu Aba Island.png
| image_size                 = 250px
| image_caption              = Pulo ng Ligaw sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas
| pushpin_map                = Spratly Islands relief
| image_map                  = 
| location                   = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
| coordinates                = {{Coord|10|22|37|N|114|21|57|E|display=inline,title}}
| archipelago                = [[Kapuluan ng Kalayaan]]
| area_ha                    = 51
| area_footnotes             = 51 ha&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://taiwantoday.tw/ct.asp?xItem=241651&amp;ctNode=2316 |title = 外交部と農業委員会、「太平島陸地生態環境調査団」説明会を開催 |access-date=2016-02-02 |date=2016-01-25 |language=ja |archive-url = https://web.archive.org/web/20160308014953/http://taiwantoday.tw/ct.asp?xItem=241651&amp;ctNode=2316 |archive-date=2016-03-08 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| length_m                   = 1430
| width_m                    = 402
| country                    = {{ROC-TW}}
| country_admin_divisions_title = [[Bayan]]&lt;br /&gt; Distrito
| country_admin_divisions    = [[Kaohsiung]]&lt;br /&gt;[[Cijin District, Kaohsiung|Cijin]]
| country1                   = {{PHL}}
| country1_admin_divisions_title = [[Mga bayan ng Pilipinas|Bayan]]
| country1_admin_divisions   = [[Kalayaan, Palawan|Kalayaan]], [[Palawan]]
| country2                   = {{CHN}}
| country2_admin_divisions_title = [[Lungsod]]
| country2_admin_divisions   = [[Sansha]], [[Hainan]]
| country3                   = {{ROC-TW}}
| country3_admin_divisions_title = [[Bayan]]&lt;br /&gt; Distrito
| country3_admin_divisions   = [[Kaohsiung]]&lt;br /&gt;[[Cijin District, Kaohsiung|Cijin]]
| country4                   = {{VNM}}
| country4_admin_divisions_title = [[Bayan]]
| country4_admin_divisions   = [[Trường Sa District|Trường Sa]], [[Khánh Hòa Province|Khánh Hòa]]
| population                 = 220 na mga tauhang militar, ng Coast Guard (Taiwan), at mga tauhang sumusuporta; apat na sibilyan&lt;ref name=&quot;yahoo&quot;&gt;[https://tw.news.yahoo.com/%E8%AD%B7%E7%90%86%E5%B8%AB%E8%A8%AD%E7%B1%8D%E5%8D%97%E6%B2%99-%E5%89%B5%E5%A4%AA%E5%B9%B3%E5%B3%B6%E9%A6%96%E4%BE%8B-024837275.html 護理師設籍南沙　創太平島首例]&lt;/ref&gt;
}}
Ang '''Pulo ng Ligaw''' o '''Ligaw Island''', na kilala rin bilang '''Pulo ng Taiping''' ({{lang-en|Taiping Island}}), '''Itu Aba''' at iba pang mga pangalan, ay ang pinakamalaki sa mga natural na nabuo na bahagi ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]].&lt;ref&gt;C. Michael Hogan (2011) [http://www.eoearth.org/article/South_China_Sea?topic=49523 ''South China Sea'' Topic ed. P.Saundry. Ed.-in-chief C.J.Cleveland. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment. Washington DC]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title = Taiping Island |url = http://marine.cpami.gov.tw/english/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=289&amp;Itemid=161 |work = Spratly islands |publisher = Marine National Park Headquarters (Republic of China) |access-date = 21 March 2014 |archive-date = 4 March 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304053708/http://marine.cpami.gov.tw/english/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=289&amp;Itemid=161 |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title = Itu Aba – Inquirer Global Nation |url = http://globalnation.inquirer.net/109656/in-the-know-itu-aba |newspaper = Philippine Daily Inquirer |access-date = 19 Aug 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title = Taiwan Considers Permanent Armed Ships For Disputed South China Sea Island |url = http://uk.reuters.com/article/uk-taiwan-soutchinasea-idUKKCN0I509O20141016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160110095843/http://uk.reuters.com/article/uk-taiwan-soutchinasea-idUKKCN0I509O20141016 |url-status = dead |archive-date = January 10, 2016 |work = Reuters |author = Michael Gold |access-date = 16 Oct 2014 }}&lt;/ref&gt; Ang pulo ay hugis-elliptikal, may habang 1.4 kilometro (0.87 mi) at lapad na 0.4 kilometro (0.25 mi), na may kabuuang sukat na 46 ektarya (110 ektarya). Ito ay matatagpuan sa hilagang gilid ng Tizard Bank (Zheng He Reefs; 鄭和群礁). Ang paliparan ng Pulo ng Taiping ang pinakamahalagang tampok ng pulo, na sumasaklaw sa kabuuang haba nito.

Ang pulo ay pinamamahalaan ng [[Republika ng Tsina]] (Taiwan) bilang bahagi ng [[Cijin]], [[Kaohsiung]]. Ito rin ay inaangkin ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] (Tsina), ng [[Pilipinas]], at ng [[Vietnam]].

Noong 2016, sa pasya ng isang arbitral tribunal ng intergovernmental Permanent Court of Arbitration, sa kasong isinampa ng Pilipinas laban sa Tsina, inuri ng tribunal ang Itu Aba bilang isang “bato” alinsunod sa United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS) (at samakatuwid ay hindi karapat-dapat sa 200-nautical mile na eksklusibong ekonomikong sona at kontinental na palapag). Tinanggihan ang pasyang ito ng parehong Republika ng Tsina (Taiwan) at ng Republikang Bayan ng Tsina.&lt;ref&gt;{{cite news|url = https://thediplomat.com/2016/07/taiwan-south-china-sea-ruling-completely-unacceptable/| title = Taiwan: South China Sea Ruling 'Completely Unacceptable' | work = [[The Diplomat (magazine)|The Diplomat]] | access-date = 2016-07-13 | date = 2016-07-13 | first = Shannon | last = Tiezzi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url = http://www.taipeitimes.com/News/front/archives/2016/07/13/2003650919| title = Government rejects South China Sea ruling | first = Stacy |last = Hsu | work = [[The Taipei Times]] | access-date = 2016-07-13 | date = 2016-07-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url = http://www.straitstimes.com/asia/east-asia/taiwan-rejects-south-china-sea-ruling-says-will-deploy-another-navy-vessel-to-itu-aba | publisher = Singapore Press Holdings Ltd. Co.| work = [[The Straits Times]] | access-date = 2016-07-13 | date = 2016-07-12 | first = Jermyn |last = Chow | title = Taiwan rejects South China Sea ruling, says will deploy another navy vessel to Taiping}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Pulo ng Pag-asa]]
* [[Kapuluan ng Kalayaan]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

{{Lalawigan ng Pilipinas}}
[[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]]
[[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>qagg82t96yetxotobq5a3uyx022fu1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Padron:Kapuluan ng Kalayaan</title>
    <ns>10</ns>
    <id>335626</id>
    <revision>
      <id>2212169</id>
      <parentid>2211331</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2212169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3408" sha1="jogkygpll5aavrpx2xb6d7rfb75dxnv" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = Kapuluan ng Kalayaan
| state = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
| title = [[Kapuluan ng Kalayaan]]
| listclass = hlist
| image =

| group1 = Mga sagupaan
| list1 =
* [[Southwest Cay#1975 – Capture by South Vietnam|Insidente sa Southwest Cay (1975)]]
* [[Kampanya sa Dagat Silangan]] (1975)
* [[Sagupaan sa Bahura ng Johnson South]] (1988)

| group2 = Mga rehiyon
| list2 =
* [[Dangerous Ground (South China Sea)|Delikadong Karagatan]]
* [[Bahura ng Loaita]]
* [[Bahura ng London]]
* [[Bahura ng Hilagang Peligro]]
* [[Guyot ng Recto]]
* [[Bahura ng Tizard]]
* [[Mga Bahura ng Union]]

| group3 = Mga sinasakop na pulo/bahura
| list3 =
  {{Navbox|subgroup
  | groupstyle = text-align: left
| group1 = {{flag icon|Brunei}} [[Brunei]]
  | list1 =
* [[Bahura ng Louisa]]
  | group2 = {{flag icon|China}} [[Tsina]]
  | list2 =
* [[Bahura ng Cuarteron]]
* [[Bahura ng Fiery Cross]]
* [[Mga Bahura ng Gaven]]
* [[Bahura ng Hughes]]
* [[Bahura ng Johnson South]]
* [[Bahura ng Panganiban]]
* [[Bahura ng Zamora]]
  | group3 ={{flag icon|Malaysia}} [[Malasya]]
  | list3 =
* [[Bahura ng Ardasier]]
* [[Bahura ng Dallas]]
* [[Bahura ng Erica]]
* [[Bahura ng Investigator]]
* [[Bahura ng Mariveles]]
* [[Bahura ng Swallow]]
  | group4 = {{flag icon|Philippines}} [[Pilipinas]]
  | list4 =
* [[Bahura ng Rizal]]
* [[Pulo Patag]]
* [[Bahura ng Irving]]
* [[Cayos del Bajo de Lankiam|Kiyos Lankiam]]
* [[Cayos del Bajo de Loaita|Kiyos Loaita]]
* [[Pulo ng Loaita]]
* [[Pulo ng Lawak]]
* [[Pulo ng Parola]]
* [[Buhanginan ng Ayungin|Bahura ng Ayungin]]
* [[Pulo ng Pag-asa]]
* [[Pulo ng Likas]]
  | group5 = {{flag icon|Republic of China}} [[Taiwan]]
  | list5 =
* [[Pulo ng Ligaw]]
* [[Bahura ng Zhongzhou]]
  | group6 = {{flag icon|Vietnam}} [[Biyetnam]]
  | list6 =
* [[Bahura ng Alison]]
* [[Pulo ng Amboyna Cay]]
* [[Bahura ng Barque Canada]]
* [[Bahura ng Bombay Castle]]
* [[Bahura ng Central London]]
* [[Bahura ng Collins]]
* [[Bahura ng Cornwallis South]]
* [[Bahura ng Discovery Great]]
* [[Bahura ng East London]]
* [[Bahura ng Grierson]]
* [[Bahura ng Ladd]]
* [[Bahura ng Lansdowne]]
* [[Pulo ng Namyit]]
* [[Bahura ng Pearson]]
* [[Bahura ng Petley]]
* [[Pulo ng Song Tu Tay (Sand Cay)|Song Tu Tay (Sand Cay)]]
* [[Pulo ng Sin Cowe]]
* [[Bahura ng South Reef]]
* [[Pulo ng Pugad (Southwest Cay)|Pugad (Southwest Cay)]]
* [[Pulo ng Lagos]]
* [[Bahura ng Tennent]]
* [[Bahura ng West London]]
  }}

| group4 = Mga 'di sinasakop
| list4 =
* [[Bahura ng Unang Tomas]]
* [[Bahura ng Kalahating Buwan]]
* [[Mga Bahura ng Luconia]]
* [[Bahura ng Hilagang-Silangan Investigator]]
* [[Bahura ng Royal Captain]]
* [[Buhanginan ng Escoda|Bahura ng Escoda]]
* [[Bahura ng Ikatlong Tomas]]
* [[Bahura ng Kanluranin]]
* [[Bahura ng Julian Felipe]]
  
| group5 = Kaugnay na artikulo
| list5 =
* [[Alitan sa Kapuluan ng Spratly]]
* [[Malayang Teritoryo ng Freedomland]]
* &quot;[[Dakilang Pader ng Buhangin]]&quot;
* [[Listahan ng mga paliparan sa Kapuluan ng Spratly]]
* [[Listahan ng mga tampok na pandagat sa Kapuluan ng Spratly]]
* [[Pilipinas at ang Kapuluan ng Kalayaan]]
* [[Republika ng Morac-Songhrati-Meads]]
* [[Mga alitang teritoryal sa Dagat Timog Tsina]]
* [[Siyam na gatlang na guhit|Siyam na gatlang na guhit (Nine-dash line)]]
}}

&lt;noinclude&gt;
{{Navbox documentation}}
[[Category:Mga sulating may alitang teritoryo sa Asya]]
[[Category:Mga kahon ng nabigasyon ng pulo]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jogkygpll5aavrpx2xb6d7rfb75dxnv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212196</id>
      <parentid>2212169</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2212196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3370" sha1="3tv3nrelsqi430b6e7h6x64jqi0h1py" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = Kapuluan ng Kalayaan
| state = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
| title = [[Kapuluan ng Kalayaan]]
| listclass = hlist
| image =

| group1 = Mga sagupaan
| list1 =
* [[Southwest Cay#1975 – Capture by South Vietnam|Insidente sa Southwest Cay (1975)]]
* [[Kampanya sa Dagat Silangan]] (1975)
* [[Sagupaan sa Bahura ng Johnson South]] (1988)

| group2 = Mga rehiyon
| list2 =
* [[Dangerous Ground (South China Sea)|Delikadong Karagatan]]
* [[Bahura ng Loaita]]
* [[Bahura ng London]]
* [[Bahura ng Hilagang Peligro]]
* [[Guyot ng Recto]]
* [[Bahura ng Tizard]]
* [[Mga Bahura ng Union]]

| group3 = Mga sinasakop na pulo/bahura
| list3 =
  {{Navbox|subgroup
  | groupstyle = text-align: left
| group1 = {{flag icon|Brunei}} [[Brunei]]
  | list1 =
* [[Bahura ng Louisa]]
  | group2 = {{flag icon|China}} [[Tsina]]
  | list2 =
* [[Bahura ng Cuarteron]]
* [[Bahura ng Fiery Cross]]
* [[Mga Bahura ng Gaven]]
* [[Bahura ng Hughes]]
* [[Bahura ng Johnson South]]
* [[Bahura ng Panganiban]]
* [[Bahura ng Zamora]]
  | group3 ={{flag icon|Malaysia}} [[Malasya]]
  | list3 =
* [[Bahura ng Ardasier]]
* [[Bahura ng Dallas]]
* [[Bahura ng Erica]]
* [[Bahura ng Investigator]]
* [[Bahura ng Mariveles]]
* [[Bahura ng Swallow]]
  | group4 = {{flag icon|Philippines}} [[Pilipinas]]
  | list4 =
* [[Bahura ng Rizal]]
* [[Pulo Patag]]
* [[Bahura ng Irving]]
* [[Cayos del Bajo de Lankiam|Kiyos Lankiam]]
* [[Cayos del Bajo de Loaita|Kiyos Loaita]]
* [[Pulo ng Loaita]]
* [[Pulo ng Lawak]]
* [[Pulo ng Parola]]
* [[Buhanginan ng Ayungin|Bahura ng Ayungin]]
* [[Pulo ng Pag-asa]]
* [[Pulo ng Likas]]
  | group5 = {{flag icon|Republic of China}} [[Taiwan]]
  | list5 =
* [[Pulo ng Ligaw]]
* [[Bahura ng Zhongzhou]]
  | group6 = {{flag icon|Vietnam}} [[Biyetnam]]
  | list6 =
* [[Bahura ng Alison]]
* [[Pulo ng Amboyna Cay]]
* [[Bahura ng Barque Canada]]
* [[Bahura ng Bombay Castle]]
* [[Bahura ng Central London]]
* [[Bahura ng Collins]]
* [[Bahura ng Cornwallis South]]
* [[Bahura ng Discovery Great]]
* [[Bahura ng East London]]
* [[Bahura ng Grierson]]
* [[Bahura ng Ladd]]
* [[Bahura ng Lansdowne]]
* [[Pulo ng Namyit]]
* [[Bahura ng Pearson]]
* [[Bahura ng Petley]]
* [[Pulo ng Song Tu Tay (Sand Cay)|Song Tu Tay (Sand Cay)]]
* [[Pulo ng Sin Cowe]]
* [[Bahura ng South Reef]]
* [[Pulo ng Pugad]]
* [[Pulo ng Lagos]]
* [[Bahura ng Tennent]]
* [[Bahura ng West London]]
  }}

| group4 = Mga 'di sinasakop
| list4 =
* [[Bahura ng Unang Tomas]]
* [[Bahura ng Kalahating Buwan]]
* [[Mga Bahura ng Luconia]]
* [[Bahura ng Hilagang-Silangan Investigator]]
* [[Bahura ng Royal Captain]]
* [[Buhanginan ng Escoda|Bahura ng Escoda]]
* [[Bahura ng Ikatlong Tomas]]
* [[Bahura ng Kanluranin]]
* [[Bahura ng Julian Felipe]]
  
| group5 = Kaugnay na artikulo
| list5 =
* [[Alitan sa Kapuluan ng Spratly]]
* [[Malayang Teritoryo ng Freedomland]]
* &quot;[[Dakilang Pader ng Buhangin]]&quot;
* [[Listahan ng mga paliparan sa Kapuluan ng Spratly]]
* [[Listahan ng mga tampok na pandagat sa Kapuluan ng Spratly]]
* [[Pilipinas at ang Kapuluan ng Kalayaan]]
* [[Republika ng Morac-Songhrati-Meads]]
* [[Mga alitang teritoryal sa Dagat Timog Tsina]]
* [[Siyam na gatlang na guhit|Siyam na gatlang na guhit (Nine-dash line)]]
}}

&lt;noinclude&gt;
{{Navbox documentation}}
[[Category:Mga sulating may alitang teritoryo sa Asya]]
[[Category:Mga kahon ng nabigasyon ng pulo]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3tv3nrelsqi430b6e7h6x64jqi0h1py</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212204</id>
      <parentid>2212196</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:40:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2212204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3376" sha1="tlmc4o1em7d2kqm5i9usqk7xcvw1ud1" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = Kapuluan ng Kalayaan
| state = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
| title = [[Kapuluan ng Kalayaan]]
| listclass = hlist
| image =

| group1 = Mga sagupaan
| list1 =
* [[Southwest Cay#1975 – Capture by South Vietnam|Insidente sa Southwest Cay (1975)]]
* [[Kampanya sa Dagat Silangan]] (1975)
* [[Sagupaan sa Bahura ng Johnson South]] (1988)

| group2 = Mga rehiyon
| list2 =
* [[Dangerous Ground (South China Sea)|Delikadong Karagatan]]
* [[Bahura ng Loaita]]
* [[Bahura ng London]]
* [[Bahura ng Hilagang Peligro]]
* [[Guyot ng Recto]]
* [[Bahura ng Tizard]]
* [[Mga Bahura ng Union]]

| group3 = Mga sinasakop na pulo/bahura
| list3 =
  {{Navbox|subgroup
  | groupstyle = text-align: left
| group1 = {{flag icon|Brunei}} [[Brunei]]
  | list1 =
* [[Bahura ng Louisa]]
  | group2 = {{flag icon|China}} [[Tsina]]
  | list2 =
* [[Bahura ng Cuarteron]]
* [[Bahura ng Fiery Cross]]
* [[Mga Bahura ng Gaven]]
* [[Bahura ng Hughes]]
* [[Bahura ng Johnson South]]
* [[Bahura ng Panganiban]]
* [[Bahura ng Zamora]]
  | group3 ={{flag icon|Malaysia}} [[Malasya]]
  | list3 =
* [[Bahura ng Ardasier]]
* [[Bahura ng Dallas]]
* [[Bahura ng Erica]]
* [[Bahura ng Investigator]]
* [[Bahura ng Mariveles]]
* [[Bahura ng Swallow]]
  | group4 = {{flag icon|Philippines}} [[Pilipinas]]
  | list4 =
* [[Bahura ng Rizal]]
* [[Pulo Patag]]
* [[Bahura ng Irving]]
* [[Cayos del Bajo de Lankiam|Kiyos Lankiam]]
* [[Cayos del Bajo de Loaita|Kiyos Loaita]]
* [[Pulo ng Loaita]]
* [[Pulo ng Lawak]]
* [[Pulo ng Parola]]
* [[Buhanginan ng Ayungin|Bahura ng Ayungin]]
* [[Pulo ng Pag-asa]]
* [[Pulo ng Likas]]
  | group5 = {{flag icon|Republic of China}} [[Taiwan]]
  | list5 =
* [[Pulo ng Ligaw]]
* [[Bahura ng Silangang Ligaw]]
  | group6 = {{flag icon|Vietnam}} [[Biyetnam]]
  | list6 =
* [[Bahura ng Alison]]
* [[Pulo ng Amboyna Cay]]
* [[Bahura ng Barque Canada]]
* [[Bahura ng Bombay Castle]]
* [[Bahura ng Central London]]
* [[Bahura ng Collins]]
* [[Bahura ng Cornwallis South]]
* [[Bahura ng Discovery Great]]
* [[Bahura ng East London]]
* [[Bahura ng Grierson]]
* [[Bahura ng Ladd]]
* [[Bahura ng Lansdowne]]
* [[Pulo ng Namyit]]
* [[Bahura ng Pearson]]
* [[Bahura ng Petley]]
* [[Pulo ng Song Tu Tay (Sand Cay)|Song Tu Tay (Sand Cay)]]
* [[Pulo ng Sin Cowe]]
* [[Bahura ng South Reef]]
* [[Pulo ng Pugad]]
* [[Pulo ng Lagos]]
* [[Bahura ng Tennent]]
* [[Bahura ng West London]]
  }}

| group4 = Mga 'di sinasakop
| list4 =
* [[Bahura ng Unang Tomas]]
* [[Bahura ng Kalahating Buwan]]
* [[Mga Bahura ng Luconia]]
* [[Bahura ng Hilagang-Silangan Investigator]]
* [[Bahura ng Royal Captain]]
* [[Buhanginan ng Escoda|Bahura ng Escoda]]
* [[Bahura ng Ikatlong Tomas]]
* [[Bahura ng Kanluranin]]
* [[Bahura ng Julian Felipe]]
  
| group5 = Kaugnay na artikulo
| list5 =
* [[Alitan sa Kapuluan ng Spratly]]
* [[Malayang Teritoryo ng Freedomland]]
* &quot;[[Dakilang Pader ng Buhangin]]&quot;
* [[Listahan ng mga paliparan sa Kapuluan ng Spratly]]
* [[Listahan ng mga tampok na pandagat sa Kapuluan ng Spratly]]
* [[Pilipinas at ang Kapuluan ng Kalayaan]]
* [[Republika ng Morac-Songhrati-Meads]]
* [[Mga alitang teritoryal sa Dagat Timog Tsina]]
* [[Siyam na gatlang na guhit|Siyam na gatlang na guhit (Nine-dash line)]]
}}

&lt;noinclude&gt;
{{Navbox documentation}}
[[Category:Mga sulating may alitang teritoryo sa Asya]]
[[Category:Mga kahon ng nabigasyon ng pulo]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tlmc4o1em7d2kqm5i9usqk7xcvw1ud1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212205</id>
      <parentid>2212204</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2212205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3337" sha1="dm4nzhmza9vpnszbfshq3udj5mt2mf3" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = Kapuluan ng Kalayaan
| state = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
| title = [[Kapuluan ng Kalayaan]]
| listclass = hlist
| image =

| group1 = Mga sagupaan
| list1 =
* [[Southwest Cay#1975 – Capture by South Vietnam|Insidente sa Southwest Cay (1975)]]
* [[Kampanya sa Dagat Silangan]] (1975)
* [[Sagupaan sa Bahura ng Johnson South]] (1988)

| group2 = Mga rehiyon
| list2 =
* [[Dangerous Ground (South China Sea)|Delikadong Karagatan]]
* [[Bahura ng Loaita]]
* [[Bahura ng London]]
* [[Bahura ng Hilagang Peligro]]
* [[Guyot ng Recto]]
* [[Bahura ng Tizard]]
* [[Mga Bahura ng Union]]

| group3 = Mga sinasakop na pulo/bahura
| list3 =
  {{Navbox|subgroup
  | groupstyle = text-align: left
| group1 = {{flag icon|Brunei}} [[Brunei]]
  | list1 =
* [[Bahura ng Louisa]]
  | group2 = {{flag icon|China}} [[Tsina]]
  | list2 =
* [[Bahura ng Cuarteron]]
* [[Bahura ng Fiery Cross]]
* [[Mga Bahura ng Gaven]]
* [[Bahura ng Hughes]]
* [[Bahura ng Johnson South]]
* [[Bahura ng Panganiban]]
* [[Bahura ng Zamora]]
  | group3 ={{flag icon|Malaysia}} [[Malasya]]
  | list3 =
* [[Bahura ng Ardasier]]
* [[Bahura ng Dallas]]
* [[Bahura ng Erica]]
* [[Bahura ng Investigator]]
* [[Bahura ng Mariveles]]
* [[Bahura ng Swallow]]
  | group4 = {{flag icon|Philippines}} [[Pilipinas]]
  | list4 =
* [[Bahura ng Rizal]]
* [[Pulo Patag]]
* [[Bahura ng Irving]]
* [[Cayos del Bajo de Lankiam|Kiyos Lankiam]]
* [[Cayos del Bajo de Loaita|Kiyos Loaita]]
* [[Pulo ng Loaita]]
* [[Pulo ng Lawak]]
* [[Pulo ng Parola]]
* [[Buhanginan ng Ayungin|Bahura ng Ayungin]]
* [[Pulo ng Pag-asa]]
* [[Pulo ng Likas]]
  | group5 = {{flag icon|Republic of China}} [[Taiwan]]
  | list5 =
* [[Pulo ng Ligaw]]
* [[Bahura ng Silangang Ligaw]]
  | group6 = {{flag icon|Vietnam}} [[Biyetnam]]
  | list6 =
* [[Bahura ng Alison]]
* [[Pulo ng Amboyna Cay]]
* [[Bahura ng Barque Canada]]
* [[Bahura ng Bombay Castle]]
* [[Bahura ng Central London]]
* [[Bahura ng Collins]]
* [[Bahura ng Cornwallis South]]
* [[Bahura ng Discovery Great]]
* [[Bahura ng East London]]
* [[Bahura ng Grierson]]
* [[Bahura ng Ladd]]
* [[Bahura ng Lansdowne]]
* [[Pulo ng Namyit]]
* [[Bahura ng Pearson]]
* [[Bahura ng Petley]]
* [[Pulo ng Bailan]]
* [[Pulo ng Sin Cowe]]
* [[Bahura ng South Reef]]
* [[Pulo ng Pugad]]
* [[Pulo ng Lagos]]
* [[Bahura ng Tennent]]
* [[Bahura ng West London]]
  }}

| group4 = Mga 'di sinasakop
| list4 =
* [[Bahura ng Unang Tomas]]
* [[Bahura ng Kalahating Buwan]]
* [[Mga Bahura ng Luconia]]
* [[Bahura ng Hilagang-Silangan Investigator]]
* [[Bahura ng Royal Captain]]
* [[Buhanginan ng Escoda|Bahura ng Escoda]]
* [[Bahura ng Ikatlong Tomas]]
* [[Bahura ng Kanluranin]]
* [[Bahura ng Julian Felipe]]
  
| group5 = Kaugnay na artikulo
| list5 =
* [[Alitan sa Kapuluan ng Spratly]]
* [[Malayang Teritoryo ng Freedomland]]
* &quot;[[Dakilang Pader ng Buhangin]]&quot;
* [[Listahan ng mga paliparan sa Kapuluan ng Spratly]]
* [[Listahan ng mga tampok na pandagat sa Kapuluan ng Spratly]]
* [[Pilipinas at ang Kapuluan ng Kalayaan]]
* [[Republika ng Morac-Songhrati-Meads]]
* [[Mga alitang teritoryal sa Dagat Timog Tsina]]
* [[Siyam na gatlang na guhit|Siyam na gatlang na guhit (Nine-dash line)]]
}}

&lt;noinclude&gt;
{{Navbox documentation}}
[[Category:Mga sulating may alitang teritoryo sa Asya]]
[[Category:Mga kahon ng nabigasyon ng pulo]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dm4nzhmza9vpnszbfshq3udj5mt2mf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diwata (mitolohiyang Pilipino)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>335960</id>
    <revision>
      <id>2212164</id>
      <parentid>2204751</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:56:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28089" sha1="ljeyosf0g4j90y4xwuhyn7bxhbg9x9l" xml:space="preserve">[[Talaksan:Filippine,_provincia_di_agusan,_immagine_hindu,_statuetta_in_oro_massiccio,_xiii_secolo.jpg|right|thumb|Ang Agusan image isang Tagno ng Diwata (900–950 AD) ay natuklasan noong 1917 sa pampang ng Wawa River malapit sa [[Esperanza, Agusan del Sur|Esperanza]], [[Agusan del Sur]], [[Mindanao]] sa [[Pilipinas]] . Bagama't may mga elementong Hindu at Budista, sinasamba ito ng mga lokal bilang Diwata.]]
Ang '''Divata''' (na kilala rin bilang '''Duwata, Dewata, Ruwata, Diya, Dewa''', at iba pang kaugnay na pangalan) ay isang lumang katawagan para sa '''Diwata''', isang pangkalahatang termino o katawagan na ginagamit sa Pilipinas para sa mga diyos, diyosa, espiritu ng kalikasan, nimpa, at engkantada o engkantado.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |title=Barangay: sixteenth century Philippine culture and society |date=2004 |publisher=Ateneo de Manila Univ. Pr |isbn=978-971-550-135-4 |edition=5. pr |location=Manila}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jocano |first=F. Landa |date=1967-03-31 |title=The Beginnings of Filipino Society and Culture |url=https://doi.org/10.13185/2244-1638.2332 |journal=Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints |volume=15 |issue=1 |doi=10.13185/2244-1638.2332 |issn=2244-1638}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://en.wiktionary.org/wiki/diwata | title=diwata – Wiktionary | accessdate=2025-10-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.tagalog.com/dictionary/diwata | title=Diwata – Tagalog.com Dictionary | accessdate=2025-10-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Perdon, Renato (2012). Pocket Tagalog Dictionary: Tagalog-English English-Tagalog. Tuttle Publishing, 2012. {{ISBN|978-1-4629-0983-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://lingvanex.com/dictionary/meaning/tagalog/diwata/ | title=Diwata – Lingvanex Dictionary | accessdate=2025-10-05 | archive-date=2025-10-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20251007030738/https://lingvanex.com/dictionary/meaning/tagalog/diwata/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ang ilang espiritu na hindi kailanman naging tao ay pinag-iiba sa ilang pangkat-etnolinguistiko bilang '''diwata''', na maaaring saklaw mula sa simpleng mga espiritu tagapagbantay ng mga bagay, halaman, hayop, o lugar, hanggang sa mga diyos na kumakatawan sa mga abstraktong konsepto at likas na phenomena, pati na rin sa mga banal na nilalang na kabilang sa mga panteon. &lt;ref name=&quot;Scott1994&quot;&gt;{{cite book |last=Scott |first=William Henry |title=Barangay: Sixteenth-Century Philippine Culture and Society |url=https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot |publisher=Ateneo de Manila University Press |year=1994 |isbn=978-9715501354 |pages=[https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot/page/202 203]–207}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Jocano1969&quot;&gt;{{cite book |last=Jocano |first=F. Landa |title=Philippine Mythology |publisher=Centro Escolar University Research and Development Center |year=1969 |pages=115–120}}&lt;/ref&gt;

== Etimolohiya ==
Ang terminong ''divata'' (at ang mga kaugnay nito tulad ng ''dewatu'', ''duwata'', ''diya'', ''dwata'') ay nagmula sa salitang Sanskrit na ''devatā'' (देवता) o ''deva'' (देव), na nangangahulugang &quot;diyos&quot; o &quot;nilalang na banal&quot;.&lt;ref name=&quot;SanskritRoot&quot;&gt;{{cite journal |last=Javellana |first=Renato |title=Sanskrit Loanwords in Philippine Languages |journal=Philippine Quarterly of Culture and Society |volume=12 |issue=2 |year=1984 |pages=85–94}}&lt;/ref&gt; Ang pamana ng wikang ito ay bunga ng di-tuwirang palitang pangkultura sa pagitan ng Pilipinas at Timog Asya, na naipamagitan sa pamamagitan ng mga Hindu-Buddhist na kaharian sa Timog-silangang Asya tulad ng [[Srivijaya Empire]] at [[Majapahit Empire]].&lt;ref name=&quot;Junker1999&quot;&gt;{{cite book |last=Junker |first=Laura L. |title=Raiding, Trading, and Feasting: The Political Economy of Philippine Chiefdoms |url=https://archive.org/details/raidingtradingfe0000junk |publisher=University of Hawaii Press |year=1999 |isbn=978-0824820341 |pages=[https://archive.org/details/raidingtradingfe0000junk/page/320 321]–325}}&lt;/ref&gt; Sa Tagalog, ang kaugnay na salita na ''diwa'' ay nangangahulugang &quot;espiritu&quot; o &quot;esensya&quot;, na nagbibigay-diin sa espiritwal na kahulugan.&lt;ref name=&quot;Demetrio1991&quot;&gt;{{cite book |last=Demetrio |first=Francisco R. |title=Encyclopedia of Philippine Folk Beliefs and Customs |publisher=Giraffe Books |year=1991 |volume=1 |pages=278–280}}&lt;/ref&gt;

== Katangian==
Pinaniniwalaang naninirahan ang mga''divata'' sa iba't ibang kaharian at larangan ng kalikasan at espiritwal na mundo. Ang kanilang mga tungkulin at katangian ay malawak at iba-iba:  
*Mga espiritu ng kalikasan: tagapangalaga ng mga puno, ilog, bundok, o hayop.&lt;ref name=&quot;Eugenio1994&quot;&gt;{{cite book |last=Eugenio |first=Damitila Ramos |title=Philippine Folk Literature: The Myths |publisher=University of the Philippines Press |year=1994 |isbn=9789715420617 |pages=55–60}}&lt;/ref&gt;  
*Mga engkantada: Sa modernong [[Tagalog language|Tagalog]], ang ''diwata'' ay nangangahulugang [[Diwata (Ada)|engkantada]] o [[Ninpa|nimpa]]. Tumutukoy ito lalo na sa mga espiritu ng kalikasan at mga engkantada at diwata na may pambihirang kagandahan, tulad ni [[Maria Makiling]].&lt;ref&gt;Perdon, Renato (2012). Pocket Tagalog Dictionary: Tagalog-English English-Tagalog. Tuttle Publishing, 2012. {{ISBN|978-1-4629-0983-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lanuza, Michelle, The Legend of Maria Makiling, archived from the original on 2007-10-02, retrieved September 30, 2007&lt;/ref&gt;
*Mga diyos ng mga abstraktong konsepto: tulad ng kasaganaan, digmaan, o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Jocano1969&quot; /&gt;  
*Mga miyembro ng pantheon: mga mataas na ranggong diyos na kinikilala ng ilang etnikong grupo, kadalasang may masalimuot na ritwal at handog.&lt;ref name=&quot;Scott1994&quot; /&gt;  

May ilan sa ''divata'' na mabubuti at tinatawag para sa proteksyon at pagpapala, samantalang ang iba ay ambivalente o masama ang intensyon, kaya nangangailangan ng pagpatahimik sa pamamagitan ng ritwal na handog.&lt;ref name=&quot;Demetrio1991&quot; /&gt;

==Mitolohiyang Pilipino ==

Sa [[Mitolohiyang Pilipino]], ang mga Diwata ay tumutukoy sa mga engkantada, espiritu ng kalikasan, mga nilalang na makalangit, at mga diyos sa mitolohiya. Sa relihiyong bayan, partikular itong tumutukoy sa mga nilalang na makalangit at espiritu ng kalikasan na hindi kailanman naging tao. Maaaring maging mga tagapangalaga sila ng mga bagay, halaman, hayop, o mga diyos na kumakatawan sa mga puwersa ng kalikasan, abstraktong kaisipan, o maging mga diyos sa isang panteon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eslit |first=Edgar R. |date=2023-06-20 |title=Illuminating Shadows: Decoding Three Mythological Veil of Mindanao's Cultural Tapestry |doi=10.20944/preprints202306.1412.v1 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2025-01-06 |title=People: January/February 2025 |url=https://doi.org/10.1044/leader.ppl.30012025.members-news-january.14
 |access-date=2025-01-24 |website=Default Digital Object Group|doi=10.1044/leader.ppl.30012025.members-news-january.14 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Owen |first=Norman G. |date=February 1998 |title=Historical Dictionary of the Philippines. By Artemio R. Guillermo and May Kyi Win . Lanham, Md.: The Scarecrow Press, 1997. xi, 363 pp. $62.00. |url=https://read.dukeupress.edu/journal-of-asian-studies/article/57/1/273/336734
 |journal=The Journal of Asian Studies |language=en |volume=57 |issue=1 |pages=273–275 |doi=10.2307/2659094 |jstor=2659094 |issn=0021-9118|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Tilman |first=Robert O. |date=February 1971 |title=The Philippines in 1970: A Difficult Decade Begins |url=http://caliber.ucpress.net/doi/abs/10.1525/as.1971.11.2.01p0079e
 |journal=Asian Survey |language=en |volume=11 |issue=2 |pages=139–148 |doi=10.2307/2642713 |jstor=2642713 |issn=0004-4687|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Ang '''Pagdiwata''' ay isang ritwal ng pagpupuri, pagbibigay-galang, at pagsamba sa mga diyos at espiritu ng kalikasan.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |title=Barangay: sixteenth century Philippine culture and society |date=2004 |publisher=Ateneo de Manila Univ. Pr |isbn=978-971-550-135-4 |edition=5. pr |location=Manila}}&lt;/ref&gt;

Ang makabagong pagkaunawa ng mga Pilipino sa diwata ay sumasaklaw sa mga kahulugang gaya ng engkantada, musa, nimpa, diyosa ng kagubatan, o maging isang diyos o diyosa.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |title=Barangay: sixteenth century Philippine culture and society |date=2004 |publisher=Ateneo de Manila Univ. Pr |isbn=978-971-550-135-4 |edition=5. pr |location=Manila}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jocano |first=F. Landa |date=1967-03-31 |title=The Beginnings of Filipino Society and Culture |url=https://doi.org/10.13185/2244-1638.2332 |journal=Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints |volume=15 |issue=1 |doi=10.13185/2244-1638.2332 |issn=2244-1638}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://en.wiktionary.org/wiki/diwata | title=diwata – Wiktionary | accessdate=2025-10-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.tagalog.com/dictionary/diwata | title=Diwata – Tagalog.com Dictionary | accessdate=2025-10-05}}&lt;/ref&gt; Pinaniniwalaang nagmula ang salita sa wikang Sanskrit na devata (diyos o diyosa).&lt;ref name=&quot;Daniélou 1991&quot;&gt;{{Cite book |last=Daniélou |first=Alain |title=The Myths and Gods of India: The Classic Work on Hindu Polytheism from the Princeton Bollingen Series |url=https://archive.org/details/mythsgodsofindia0000dani |date=1991 |publisher=Inner Traditions International, Limited |isbn=978-0-89281-354-4 |location=Rochester}}&lt;/ref&gt;

Sa alamat at mitolohiya, ang mga diwata ay madalas na iniuugnay o ipinapantay sa mga [[Diwata (Ada)|engkantada]] na tinatawag na lambana.&lt;ref name=&quot;admin&quot;&gt;{{Cite web |last=admin |date=2019-10-05 |title=Entering Lambana's mythical realm |url=https://peopleasia.ph/entering-lambanas-mythical-realm/
 |access-date=2025-03-15 |website=PeopleAsia |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clark |first=Jordan |date=2016-03-03 |title=The Diwata of Philippine Mythology {{!}} Ancestors, Spirits, &amp; Deities|url=https://www.aswangproject.com/diwata/
 |access-date=2025-03-15 |website=The Aswang Project |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.wisdomlib.org&quot;&gt;{{Cite web |last=www.wisdomlib.org
 |date=1970-01-01 |title=Lambana: Significance and symbolism |url=https://www.wisdomlib.org/concept/lambana
 |access-date=2025-03-15 |website=www.wisdomlib.org
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa makabagong Tagalog, ang ''diwata'' ay nangangahulugang engkantada o nimpa. Tumutukoy ito lalo na sa mga espiritu ng kalikasan na may pambihirang kagandahan, gaya ni [[Maria Makiling]].&lt;ref name=&quot;Perdon, Renato 2012&quot;&gt;Perdon, Renato (2012). Pocket Tagalog Dictionary: Tagalog-English English-Tagalog. Tuttle Publishing, 2012. {{ISBN|978-1-4629-0983-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Lanuza, Michelle, The Legend of Maria Makiling, archived from the original on 2007-10-02, retrieved September 30, 2007&lt;/ref&gt;
Ang mga espiritu na hindi kailanman naging tao ay inihihiwalay sa ilang pangkat-etniko bilang ''diwata''. Maaari silang maging mga simpleng espiritu ng isang bagay, halaman, hayop, o lugar,&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;hal. ''[[Nuno sa punso]]'', isang anitong parang duwende na nakatira sa mga punso; at si [[Maria Makiling|Dayang Masalanta]], ang Tagalog na diwata ng [[Bundok Makiling]]&lt;/ref&gt; hanggang sa maging mga diyos na kumakatawan sa mga abstraktong konsepto at likas na penomena,&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;hal. [[Mayari]], ang diyosa ng buwan ng mga Tagalog; [[Barangaw]], ang bisayang diyos ng bahaghari; at [[Makapatag]], bisayang diyos ng paghihiganti&lt;/ref&gt; hanggang sa maging mga diyos na kabilang sa isang tunay na [[Pantheon (religion)|panteon]].&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;hal. [[Bathala]], ang pinakadakilang diyos ng mga Tagalog; [[Magbabaya]], ang kataas-taasang lumikha ng mga [[Lumad]]; at [[Pilandok]], [[trickster spirit]] ng mga [[Maranao people|Maranao]]&lt;/ref&gt;

Kilala rin sila sa iba’t ibang katawagan gaya ng ''dewatu'', ''divata'', ''duwata'', ''ruwata'', ''dewa'', ''dwata'', ''diya'', at iba pa sa iba’t ibang wikang Pilipino (kabilang ang Tagalog na ''diwa'', na nangangahulugang “espiritu” o “esensya”); lahat ng ito ay nag-ugat mula sa Sanskrit na ''[[devata]]'' ({{Lang|sa|देवता}}) o ''[[wiktionary:deva#Etymology|devá]]'' ({{Lang|sa|देव}}), na nangangahulugang “diyos o diyosa”. Ang mga katawagang ito ay bunga ng [[Religious syncretism|pagsasanib]] sa mga paniniwalang [[Hindu]]-[[Budista]] dahil sa hindi tuwirang palitang kultural (sa pamamagitan ng [[Srivijaya]] at [[Majapahit]]) sa pagitan ng Pilipinas at [[Timog Asya]].&lt;ref name=&quot;Scott1994&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cole |first=Fay‐Cooper |date=1919-04-06 |title=&lt;i&gt;The History of Philippine Civilization as reflected in Religious Nomenclature&lt;/i&gt;. A. L. K&lt;scp&gt;roeber&lt;/scp&gt; |url=https://doi.org/10.1525/aa.1919.21.2.02a00150 |journal=American Anthropologist |volume=21 |issue=2 |pages=203–208 |doi=10.1525/aa.1919.21.2.02a00150 |issn=0002-7294}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nag-iiba ang mga nilalang na itinuturing na ''diwata'' ayon sa pangkat-etniko. Sa ilang pangkat gaya ng [[B'laan people|B'laan]], [[Cuyonon people|Cuyonon]], [[Visayans]], at [[Tagalog people|Tagalog]], tumutukoy ang ''Diwata'' sa [[Creator deity|kataas-taasang diyos]] sa kanilang panteon,&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;Ipinag-iba ng mga Tagalog si Diwata, ang unibersal na kataas-taasang nilalang, at si [[Bathala]], ang diyos ng buhay na itinuturing nilang natatanging diyos nila (Hislop, 1971)&lt;/ref&gt; kaya may ibang katawagan para sa mga espiritung hindi tao.&lt;ref name=&quot;Scott1994&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cole |first=Fay‐Cooper |date=1919-04-06 |title=&lt;i&gt;The History of Philippine Civilization as reflected in Religious Nomenclature&lt;/i&gt;. A. L. K&lt;scp&gt;roeber&lt;/scp&gt; |url=https://doi.org/10.1525/aa.1919.21.2.02a00150 |journal=American Anthropologist |volume=21 |issue=2 |pages=203–208 |doi=10.1525/aa.1919.21.2.02a00150 |issn=0002-7294}}&lt;/ref&gt;

Tulad ng sa mga espiritu ng ninuno, tinatawag ang mga ''diwata'' gamit ang magagalang na [[Kinship terminology|pamagat ng kamag-anakan]] kapag direktang kinakausap, gaya ng ''apo'' (“matanda”) o ''nuno'' (“ninuno”).&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Eder |first=Matthias |last2=Demetrio |first2=Francisco |date=1971 |title=Dictionary of Philippine Folk Beliefs and Customs |url=https://doi.org/10.2307/1177533 |journal=Asian Folklore Studies |volume=30 |issue=2 |pages=144 |doi=10.2307/1177533 |issn=0385-2342}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cole |first=Fay‐Cooper |date=1919-04-06 |title=&lt;i&gt;The History of Philippine Civilization as reflected in Religious Nomenclature&lt;/i&gt;. A. L. K&lt;scp&gt;roeber&lt;/scp&gt; |url=https://doi.org/10.1525/aa.1919.21.2.02a00150 |journal=American Anthropologist |volume=21 |issue=2 |pages=203–208 |doi=10.1525/aa.1919.21.2.02a00150 |issn=0002-7294}}&lt;/ref&gt;

[[File:JfMountArayat716PHeritagePampangafvf.JPG|thumb|Sikat na paglalarawan ng isang Diwata, si Maria Sinukuan, isang tanyag na diwata sa mitolohiyang Pilipino at alamat]]


== Makabagong Paggamit ==
Ang makabagong pagkaunawa ng mga Pilipino sa diwata ay sumasaklaw sa mga kahulugang gaya ng musa, engkantada, nimpa, diyosa ng kagubatan, o maging diyos o diyosa.&lt;ref name=&quot;Andrews 1916&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Afanasyeva 170–172&quot;/&gt; Pinaniniwalaang nagmula ang salita sa wikang Sanskrit na devata (diyos o diyosa).&lt;ref name=&quot;Daniélou 1991&quot;/&gt;

Sa alamat at mitolohiya, ang mga diwata ay madalas na iniuugnay o ipinapantay sa mga [[Diwata (Ada)|engkantada]] na tinatawag na lambana.&lt;ref name=&quot;admin&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clark |first=Jordan |date=2016-03-03 |title=The DIWATA of Philippine Mythology {{!}} Ancestors, Spirits, &amp; Deities |url=https://www.aswangproject.com/diwata/
 |access-date=2025-03-15 |website=The Aswang Project |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.wisdomlib.org&quot;/&gt;

Sa modernong Tagalog, ang ''diwata'' ay nangangahulugang engkantada o nimpa. Tumutukoy ito lalo na sa mga espiritu ng kalikasan na may pambihirang kagandahan, gaya ni [[Maria Makiling]].&lt;ref name=&quot;Perdon, Renato 2012&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;

Dahil ang mga diwata ay mga espiritu ng kalikasan o diyos, mas madali silang naisama sa mga ideya ng Katolisismo tungkol sa mga santo o anghel. Ang kanilang mga tungkulin sa pagpapagaling, pagkamayabong, at kalikasan ay nagbigay ng impresyon na hindi sila banta sa simbahan. Kalaunan, sila ay inromantisa bilang mga mahiwagang nilalang (engkantada) na may anyong Europeo, na akma sa kolonyal na pamantayan ng kagandahan at kabutihan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=McCoy |first=Alfred W. |date=1982-06-30 |title=Culture and Consciousness in a Philippine City |url=https://doi.org/10.13185/2244-1638.1654
 |journal=Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints |volume=30 |issue=2 |doi=10.13185/2244-1638.1654 |issn=2244-1638}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=McCoy |first=Alfred W. |date=1982-06-30 |title=Culture and Consciousness in a Philippine City |url=https://doi.org/10.13185/2244-1638.1654
 |journal=Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints |volume=30 |issue=2 |doi=10.13185/2244-1638.1654 |issn=2244-1638}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Demetrio |first=Francisco R. |date=1986 |title=On Human Values in Philippine Epics |url=https://doi.org/10.2307/1178618
 |journal=Asian Folklore Studies |volume=45 |issue=2 |pages=205 |doi=10.2307/1178618 |issn=0385-2342}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Aguilar |first=Filomeno V. |title=Clash of spirits: the history of power and sugar planter hegemony on a Visayan island |url=https://archive.org/details/clashofspiritshi00agui |date=1998 |publisher=University of Hawai'i Press |isbn=978-0-8248-1992-7 |location=Honolulu}}&lt;/ref&gt;

Sa kontemporaryong gamit, madalas na itinuturing ang ''divata'' at ''diwata'' na katumbas ng “engkantada” sa popular na imahinasyon. Madalas na isinalin ng mga misyonerong Kastila at manunulat noong kolonyal na panahon ang salita bilang “duwende” o “fairy” bilang katumbas sa alamat ng Europa.&lt;ref name=&quot;Rafael1988&quot;&gt;{{cite book |last=Rafael |first=Vicente L. |title=Contracting Colonialism: Translation and Christian Conversion in Tagalog Society Under Early Spanish Rule |url=https://archive.org/details/contractingcolon00rafa_0 |publisher=Duke University Press |year=1988 |isbn=978-0822310264 |pages=[https://archive.org/details/contractingcolon00rafa_0/page/144 144]–150}}&lt;/ref&gt;

Pinalakas pa ito noong ika-19 at ika-20 siglo sa pamamagitan ng panitikan, ulat ng mga kolonyal, at kalaunan sa mga midyang naglalarawan sa mga diwata bilang mabait, may pakpak, at kahawig ng mga engkantada ng Europa, sa halip na ang kanilang mas komplikadong tungkulin bilang mga diyos at espiritu ng kalikasan sa katutubong kosmolohiya.&lt;ref name=&quot;Manuel1973&quot;&gt;{{cite book |last=Manuel |first=E. Arsenio |title=Philippine Folklore, A Handbook |publisher=Greenwood Press |year=1973 |pages=64–68}}&lt;/ref&gt;

Ipinapaliwanag ng antropologong si Alicia Magos na ang katawagang “fairy” ay isang Kanluraning pagpapataw na labis na pinasimple ang papel ng diwata sa katutubong pananaw bilang mga tagapamagitan ng tao at ng daigdig ng espiritu.&lt;ref name=&quot;Magos1992&quot;&gt;{{cite book |last=Magos |first=Alicia P. |title=The Enduring Ma-aram Tradition: An Ethnography of a Kinaray-a Village in Antique |publisher=New Day Publishers |year=1992 |pages=55–57}}&lt;/ref&gt;

== Mga Pagkakaibang Panrehiyon ==
Ang konsepto ng ''divata'' ay konektado sa mas malawak na tradisyon sa Timog-Silangang Asya ng mga espiritu ng kalikasan at diyos na may mga pangalang nagmula sa Sanskrit:

Sa [[Indonesia]], ang ''Dewata'' ay mga diyos at espiritu sa Hinduismong Balinese, tinatawag sa mga ritwal at iniuugnay sa mga likas na pook.&lt;ref name=&quot;Covarrubias1937&quot;&gt;{{cite book |last=Covarrubias |first=Miguel |title=Island of Bali |publisher=Alfred A. Knopf |year=1937 |pages=220–225}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Java]] naman, ang mga ''Dewi'' ay mga diyosa (hal., si Dewi Sri, diyosa ng palay) na kaugnay ng kasaganaan at agrikultura.&lt;ref name=&quot;Geertz1960&quot;&gt;{{cite book |last=Geertz |first=Clifford |title=The Religion of Java |publisher=University of Chicago Press |year=1960 |pages=30–35}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Malaysia]] at Brunei, ang kaugnay na salitang ''Dewa'' ay tumutukoy sa mga diyos at sobrenatural na nilalang, na madalas kaugnay ng pre-Islamikong animismo at impluwensyang Hindu-Budista.&lt;ref name=&quot;Endicott1992&quot;&gt;{{cite book |last=Endicott |first=Kirk |title=An Analysis of Malay Magic |publisher=Oxford University Press |year=1992 |pages=55–60}}&lt;/ref&gt;

Ipinapakita ng mga pagkakahawang ito ang magkakaparehong ugat na Austronesyano at Indic ng mga Pilipinong ''divata'', habang binibigyang-diin ang kanilang natatanging pag-unlad sa mga lokal na mitolohiya.

== Pagsasanib ng Paniniwala ==
Sa pagdating ng mga ideya mula Hindu-Budismo sa sinaunang Pilipinas, inangkin ng salitang ''divata'' ang mga kosmolohiyang impluwensya mula sa Timog at Timog-Silangang Asya.&lt;ref name=&quot;Junker1999&quot; /&gt;

Kasunod ng pagpapakilala ng Islam sa Mindanao at Kristiyanismo noong panahong Kastila, maraming ''diwata/divata'' ang muling binigyang-kahulugan, ipininta bilang masasama, o isinama sa mga Katolikong santo at mga gawi ng relihiyong bayan.&lt;ref name=&quot;Rafael1988&quot; /&gt;

Noong panahong Kastila, ang ''diwata'' ay [[Religious syncretism|isinanib]] sa mga [[elf|duwende]] at [[fairy|engkantada]] sa mitolohiyang Europeo, at binigyan ng mga katawagan gaya ng ''[[duende]]'' (duwende o lamang-lupa), ''encantador'' o ''[[Engkanto|encanto]]'' (“[[Spell (paranormal)|manggagaway]]”), ''hechicero'' (“mangkukulam”), ''sirena'' (“[[mermaid|sirena]]”), o ''maligno'' (“masamang espiritu”).&lt;ref name=&quot;Scott1994&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tan&quot;&gt;{{cite book|author=Michael L. Tan|title =Revisiting Usog, Pasma, Kulam|publisher =University of the Philippines Press|year =2008|isbn =9789715425704|url =https://books.google.com/books?id=EktzHrfup1UC}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;strong&quot;&gt;{{cite book|author=Cynthia A. Strong &amp; David K. Strong|editor =Gailyn Van Rheenen|title =Contextualization and Syncretism: Navigating Cultural Currents|chapter =Dwarves, Elves, and Vampires: An Exploration of Syncretism in Metro Manila|publisher =William Carey Library|series =Evangelical Missiological Society No. 13|year =2006|isbn =9780878083879|chapter-url =https://books.google.com/books?id=E84GB2f2a9QC}}
&lt;/ref&gt;

Sa mga [[Moro people|Islamisadong pangkat-etniko]] ng Pilipinas, karaniwang tinatawag ang mga espiritu ng kalikasan na ''[[jinn]]'' o ''[[shaitan|saitan]]'', bunga ng impluwensiya ng [[Islamic mythology|mitolohiyang Islamiko]].&lt;ref name=&quot;tan&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sather&quot;&gt;{{cite book|author=Clifford Sather|editor1=Peter Bellwood |editor2=James J. Fox |editor3=Darrell Tryon |title =The Austronesians: Historical and Comparative Perspectives|chapter =Sea Nomads and Rainforest Hunter-Gatherers: Foraging Adaptations in the Indo-Malaysian Archipelago – The Sama-Bajau|publisher =ANU E Press|year =2006|pages=257–264|isbn = 9781920942854|chapter-url =http://press.anu.edu.au/austronesians/austronesians/mobile_devices/ch13s04.html}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oceans&quot;&gt;{{cite book|author =Hanafi Hussin|editor1 =Birgit Abels|editor2 =Morag Josephine Grant|editor3 =Andreas Waczkat|title =Oceans of Sound: Sama Dilaut Performing Arts|chapter =Balancing the Spiritual and Physical Worlds: Memory, Responsibility, and Survival in the Rituals of the Sama Dilaut (Bajau laut) in Sitangkai, Tawi-Tawi, Southern Philippines and Semporna, Sabah, Malaysia|series =Göttinger Studien zur Musikwissenschaft Volume 3|year =2010|chapter-url =http://eprints.um.edu.my/11446/1/balancing_th_the_spiritual.pdf|access-date =2025-10-06|archive-date =2025-09-04|archive-url =https://web.archive.org/web/20250904012021/https://eprints.um.edu.my/11446/1/balancing_th_the_spiritual.pdf|url-status =dead}}&lt;/ref&gt;

== Sa kulturang popular ==

====Pelikula at telebisyon====
*''[[Amaya (TV series)|Amaya]]'', isang makasaysayang serye sa telebisyon tungkol sa prekolonyal na Pilipinas. Ipinapakita rito ang mga ''diwata'' bilang mga diyosa.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Amaya |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/tv/amaya/about/ |website=GMA Entertainment |access-date=February 9, 2020}}&lt;/ref&gt;
*''[[Okay Ka, Fairy Ko!]]'', isang pantasyang serye sa telebisyon na [[sitcom|komedyang situwasyonal]] (may mga adaptasyong pelikula) tungkol sa isang mortal na lalaki na napangasawa ang prinsesa ng mga engkantada – isang ''diwata''.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Okay ka, fairy ko! |url=https://www.imdb.com/title/tt0344696/ |website=IMDb |access-date=February 9, 2020}}&lt;/ref&gt;
*'''''[[Super Ma'am]]''''' (pandaigdigang pamagat: ''My Teacher, My Hero'') ay isang [[Philippine television drama]] [[Action film|aksiyon]] [[fantasy|pantasya]] na serye na tampok ang isang diwata na dating diyosa na naging engkantada at tagapaggabay ng pangunahing tauhan.
*Ang [[Juan dela Cruz (TV series)]] ay nagpapakita ng anito bilang masamang diyos at ang mga diwata bilang mabubuting engkantada. [https://www.abs-cbn.com/videos/juan-dela-cruz-juan-nahawakan-ang-pekeng-anito-ng-saragnayan-episode-136-346575]
*''Diwata'' (1987), isang pelikulang idinirek ni Tata Esteban at isinulat ni Rei Nicandro, ay nagpapakita ng mahiwagang buhay ng mga diyos. Gumanap si Olga Miranda bilang pangunahing tauhan, kasama sina Lala Montelibano, Dick Israel at George Estregan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Diwata (1987)|url=https://www.imdb.com/title/tt0467176/fullcredits?ref_=tt_ov_st_sm |website=IMDb |access-date=February 9, 2020}}&lt;/ref&gt;
*''[[Encantadia]]'' at ''[[Mulawin]]'', dalawang serye sa telebisyon (may mga adaptasyong pelikula) sa iisang uniberso na nagpapakita ng mga diwata bilang isang lahi ng mga engkantada at supernatural na nilalang na naninirahan sa Encantadia, isang dimensyong lampas sa mundo ng tao.&lt;ref&gt;{{cite web|title='I Juander': Naniniwala pa ba sa diwata si Juan? |publisher=GMA News |date=July 15, 2013 |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/317550/newstv/ijuander/i-juander-naniniwala-pa-ba-sa-diwata-si-juan}}&lt;/ref&gt;
*''Faraway'' (2014), isang independent film na tumatalakay sa isang babae at ang kaniyang paghahanap sa tribong Diwata.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Faraway (2014) |url=https://www.imdb.com/title/tt2447338/ |website=IMDb |access-date=February 9, 2020}}&lt;/ref&gt;
*''[[Indio (TV series)|Indio]]'', isang serye sa telebisyon kung saan ang pangunahing tauhan ay anak ng isang mortal na lalaki at isang babaeng ''diwata''.&lt;ref&gt;{{cite web |date=January 27, 2013 |title=Bong proud to be called 'Indio' |url=https://manilastandardtoday.com/showbitz/75737/bong-proud-to-be-called-indio.html |website=Manila Standard |access-date=February 9, 2020 |archive-date=Abril 10, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410095613/http://manilastandardtoday.com/showbitz/75737/bong-proud-to-be-called-indio.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*''One Day Isang Araw'', isang pantasyang antolohiya sa telebisyon ay tampok ang isang episode na pinamagatang *Ang Huling Diwata*, tungkol sa isang diyosang naging engkantada at tagapangalaga ng isang lawa.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=One Day Isang Araw: Ang Huling Diwata |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/tv/one_day_isang_araw/25780/one-day-isang-araw-ang-huling-diwata/evideo |access-date=2024-12-15 |website=www.gmanetwork.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
*[[Elemento]], isang dokudramang antolohiya sa telebisyon na tumatalakay sa isang diwata ng ilog na isinumpa dahil sa pag-ibig sa isang mortal na lalaki.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014-07-31 |title='Elemento': new GMA original series, premieres this October |url=https://www.gmanetwork.com/news/publicaffairs/gma7specials/372757/elemento-new-gma-original-series-premieres-this-october/story/ |access-date=2024-12-15 |website=GMA News Online |language=en}}&lt;/ref&gt;
*''[[Wansapanataym]]'', isang pantasyang antolohiya sa telebisyon, ay tampok sa isang episode na pinamagatang *Enchanted Trees* ang mga diwata bilang mga engkantada at tagapangalaga ng mga puno.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=PvWLi-NoTyc |title=Wansapanataym: Enchanted Trees feat. Angel Aquino (Full Episode 186) {{!}} Jeepney TV |date=2022-07-01 |last=Jeepney TV |access-date=2024-12-15 |via=YouTube}}&lt;/ref&gt;
==Sanggunian==</text>
      <sha1>ljeyosf0g4j90y4xwuhyn7bxhbg9x9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edward Keller Phils Inc.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>337205</id>
    <revision>
      <id>2212050</id>
      <parentid>2211770</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:19:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ivan P. Clarin</username>
        <id>84769</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2212050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2542" sha1="m30247uv6qsp4tk5mak26g30m1u0i5z" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name= {{Color|gold|ekpi}}
| logo = 
| traded_as = ({{Color|red|EKPI DKSH}})
| logo_size = 
| caption = 
| image  = 
| image_caption = 
| foundation =  [[Zurich]], {{flag|Switzerland}}&lt;br&gt;({{start date|1887}})
| key_people = Edward Anton Keller 
| area_served = [[Zenith Foods Corporation|Zenith Foods: C3 &amp; CBF]]
| industry = [[Pagkain]], Food &amp; beverages
| products = [[Sustansyang kemikal]], [[harina]]
| homepage = Ekpi Philippines, Inc.
| divisions = {{Color box|red|{{white|DKSH}}}} Group
| subsid = {{Color box|gold|{{white|ekpi}}}} Productions
| affiliation = DKSH Holdings. Ltd Co.
| revenue = CHF 11.0 bilyon noong 2017
| net_income = ₱10.37 milyon
| num_employees = 500
| tagline = We Share Your Passion to Deliver An Exceptional Taste Experience!
| location_country = [[Pilipinas]]
| location_city = Prosperity Ave. CIP-1, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] (1990)
| website  = {{URL|http://ekpifood.ph/}}
}}

Ang '''{{Color|gold|EDWARD KELLER PHILIPPINES INC.}} ({{Color|yellow|Ekpi}})''', ay isang kompanya ng mga [[pagkain]] na nakabase sa [[Manila]], Pilipinas na itinatag sa [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] na pagmamayari ng Swiss entrepreneur na si Edward Anton Keller.&lt;ref&gt;https://www.dnb.com/business-directory/company-profiles.edward_keller_(philippines)_inc.fb6b40488b77e22d51144e11e215c45a.html&lt;/ref&gt;

==Kompanya==
Ang kompanya ay nagseserbisyo na mga pagkain [[Sustansiyang kimikal]], [[Katas (inumin)]], [[harina]], [[kakaw]], etc.&lt;ref&gt;https://www.dkshdiscover.com/medias/EKPI-Quick-Overview-Introduction.pdf?context=bWFzdGVyfHJvb3R8MTE2OTA0NnxhcHBsaWNhdGlvbi9wZGZ8YURFekwyZzFZeTg1T0RNek9EYzROemd4T1RneUwwVkxVRWtnVVhWcFkyc2dUM1psY25acFpYY2dTVzUwY205a2RXTjBhVzl1TG5Ca1pnfGFmNWViZmJlMGMyY2JjYzA4NThhODA2M2ZlMDQxN2Q1YjY5NjNiZjhmN2QxOWZlOTk4MzE4MDMwZWY2ODE2Y2Y&lt;/ref&gt;

====Direkta====
* DKSH ekpi

====Ahensya at kooperatiba====
* Asiapro Multi-Purpose Cooperative
* Job Clean Inc.
* Megatekton Manufacturing Corporation
* PhilMan Manpower Center., Inc.

==Larawan==
&lt;gallery&gt;
File:Olympus EP3 - Mang Inasal Roasted Chicken (14456257212).jpg|[[Mang Inasal]]
File:KFC Hot Wings Fries.jpg|[[KFC]]
File:Swiss Miss Logo.png|Swiss Miss
File:McDonalds-Chicken-McNuggets.jpg|[[McDonald's]] nuggets
File:Flours.jpg|[[harina]]
&lt;/gallery&gt;

==Tignan ito==
* [[Newly Weds Foods]]
* [[Tolman Manufacturing Inc.]]

{{Mga kompanya sa Laguna}}

==Sanggunian==
{{reflist}}

{{stub|Pagkain|Pilipinas}}
[[Kategorya:Mga kompanya ng pagkain]]
[[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga kompanya sa Aleman]]</text>
      <sha1>m30247uv6qsp4tk5mak26g30m1u0i5z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212051</id>
      <parentid>2212050</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:20:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ivan P. Clarin</username>
        <id>84769</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Larawan */</comment>
      <origin>2212051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2573" sha1="k6xb7jysoesyt8ucmns78641y2877u7" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name= {{Color|gold|ekpi}}
| logo = 
| traded_as = ({{Color|red|EKPI DKSH}})
| logo_size = 
| caption = 
| image  = 
| image_caption = 
| foundation =  [[Zurich]], {{flag|Switzerland}}&lt;br&gt;({{start date|1887}})
| key_people = Edward Anton Keller 
| area_served = [[Zenith Foods Corporation|Zenith Foods: C3 &amp; CBF]]
| industry = [[Pagkain]], Food &amp; beverages
| products = [[Sustansyang kemikal]], [[harina]]
| homepage = Ekpi Philippines, Inc.
| divisions = {{Color box|red|{{white|DKSH}}}} Group
| subsid = {{Color box|gold|{{white|ekpi}}}} Productions
| affiliation = DKSH Holdings. Ltd Co.
| revenue = CHF 11.0 bilyon noong 2017
| net_income = ₱10.37 milyon
| num_employees = 500
| tagline = We Share Your Passion to Deliver An Exceptional Taste Experience!
| location_country = [[Pilipinas]]
| location_city = Prosperity Ave. CIP-1, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] (1990)
| website  = {{URL|http://ekpifood.ph/}}
}}

Ang '''{{Color|gold|EDWARD KELLER PHILIPPINES INC.}} ({{Color|yellow|Ekpi}})''', ay isang kompanya ng mga [[pagkain]] na nakabase sa [[Manila]], Pilipinas na itinatag sa [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] na pagmamayari ng Swiss entrepreneur na si Edward Anton Keller.&lt;ref&gt;https://www.dnb.com/business-directory/company-profiles.edward_keller_(philippines)_inc.fb6b40488b77e22d51144e11e215c45a.html&lt;/ref&gt;

==Kompanya==
Ang kompanya ay nagseserbisyo na mga pagkain [[Sustansiyang kimikal]], [[Katas (inumin)]], [[harina]], [[kakaw]], etc.&lt;ref&gt;https://www.dkshdiscover.com/medias/EKPI-Quick-Overview-Introduction.pdf?context=bWFzdGVyfHJvb3R8MTE2OTA0NnxhcHBsaWNhdGlvbi9wZGZ8YURFekwyZzFZeTg1T0RNek9EYzROemd4T1RneUwwVkxVRWtnVVhWcFkyc2dUM1psY25acFpYY2dTVzUwY205a2RXTjBhVzl1TG5Ca1pnfGFmNWViZmJlMGMyY2JjYzA4NThhODA2M2ZlMDQxN2Q1YjY5NjNiZjhmN2QxOWZlOTk4MzE4MDMwZWY2ODE2Y2Y&lt;/ref&gt;

====Direkta====
* DKSH ekpi

====Ahensya at kooperatiba====
* Asiapro Multi-Purpose Cooperative
* Job Clean Inc.
* Megatekton Manufacturing Corporation
* PhilMan Manpower Center., Inc.

==Larawan==
&lt;gallery&gt;
File:Olympus EP3 - Mang Inasal Roasted Chicken (14456257212).jpg|[[Mang Inasal]]
File:KFC Hot Wings Fries.jpg|[[KFC]]
File:Swiss MIss Chocolate Vanilla Swirl pudding cup.jpg|Swiss Miss
File:McDonalds-Chicken-McNuggets.jpg|[[McDonald's]] nuggets
File:Flours.jpg|[[harina]]
&lt;/gallery&gt;

==Tignan ito==
* [[Newly Weds Foods]]
* [[Tolman Manufacturing Inc.]]

{{Mga kompanya sa Laguna}}

==Sanggunian==
{{reflist}}

{{stub|Pagkain|Pilipinas}}
[[Kategorya:Mga kompanya ng pagkain]]
[[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga kompanya sa Aleman]]</text>
      <sha1>k6xb7jysoesyt8ucmns78641y2877u7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212052</id>
      <parentid>2212051</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ivan P. Clarin</username>
        <id>84769</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Larawan */</comment>
      <origin>2212052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2624" sha1="rv7p13yht8r80hel3g0kyxcua9295k5" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name= {{Color|gold|ekpi}}
| logo = 
| traded_as = ({{Color|red|EKPI DKSH}})
| logo_size = 
| caption = 
| image  = 
| image_caption = 
| foundation =  [[Zurich]], {{flag|Switzerland}}&lt;br&gt;({{start date|1887}})
| key_people = Edward Anton Keller 
| area_served = [[Zenith Foods Corporation|Zenith Foods: C3 &amp; CBF]]
| industry = [[Pagkain]], Food &amp; beverages
| products = [[Sustansyang kemikal]], [[harina]]
| homepage = Ekpi Philippines, Inc.
| divisions = {{Color box|red|{{white|DKSH}}}} Group
| subsid = {{Color box|gold|{{white|ekpi}}}} Productions
| affiliation = DKSH Holdings. Ltd Co.
| revenue = CHF 11.0 bilyon noong 2017
| net_income = ₱10.37 milyon
| num_employees = 500
| tagline = We Share Your Passion to Deliver An Exceptional Taste Experience!
| location_country = [[Pilipinas]]
| location_city = Prosperity Ave. CIP-1, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] (1990)
| website  = {{URL|http://ekpifood.ph/}}
}}

Ang '''{{Color|gold|EDWARD KELLER PHILIPPINES INC.}} ({{Color|yellow|Ekpi}})''', ay isang kompanya ng mga [[pagkain]] na nakabase sa [[Manila]], Pilipinas na itinatag sa [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] na pagmamayari ng Swiss entrepreneur na si Edward Anton Keller.&lt;ref&gt;https://www.dnb.com/business-directory/company-profiles.edward_keller_(philippines)_inc.fb6b40488b77e22d51144e11e215c45a.html&lt;/ref&gt;

==Kompanya==
Ang kompanya ay nagseserbisyo na mga pagkain [[Sustansiyang kimikal]], [[Katas (inumin)]], [[harina]], [[kakaw]], etc.&lt;ref&gt;https://www.dkshdiscover.com/medias/EKPI-Quick-Overview-Introduction.pdf?context=bWFzdGVyfHJvb3R8MTE2OTA0NnxhcHBsaWNhdGlvbi9wZGZ8YURFekwyZzFZeTg1T0RNek9EYzROemd4T1RneUwwVkxVRWtnVVhWcFkyc2dUM1psY25acFpYY2dTVzUwY205a2RXTjBhVzl1TG5Ca1pnfGFmNWViZmJlMGMyY2JjYzA4NThhODA2M2ZlMDQxN2Q1YjY5NjNiZjhmN2QxOWZlOTk4MzE4MDMwZWY2ODE2Y2Y&lt;/ref&gt;

====Direkta====
* DKSH ekpi

====Ahensya at kooperatiba====
* Asiapro Multi-Purpose Cooperative
* Job Clean Inc.
* Megatekton Manufacturing Corporation
* PhilMan Manpower Center., Inc.

==Larawan==
&lt;gallery&gt;
File:Olympus EP3 - Mang Inasal Roasted Chicken (14456257212).jpg|[[Mang Inasal]]
File:KFC Hot Wings Fries.jpg|[[KFC]]
File:Swiss MIss Chocolate Vanilla Swirl pudding cup.jpg|Swiss Miss
File:McDonalds-Chicken-McNuggets.jpg|[[McDonald's]] nuggets
File:2pcs Chicken Joy Bohol.jpg|[[Jollibee]] meals
File:Flours.jpg|[[harina]]
&lt;/gallery&gt;

==Tignan ito==
* [[Newly Weds Foods]]
* [[Tolman Manufacturing Inc.]]

{{Mga kompanya sa Laguna}}

==Sanggunian==
{{reflist}}

{{stub|Pagkain|Pilipinas}}
[[Kategorya:Mga kompanya ng pagkain]]
[[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga kompanya sa Aleman]]</text>
      <sha1>rv7p13yht8r80hel3g0kyxcua9295k5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212058</id>
      <parentid>2212052</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T16:43:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ivan P. Clarin</username>
        <id>84769</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Larawan */</comment>
      <origin>2212058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2624" sha1="1r6yj51vrntew9ck6r2u0zs5hatbern" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name= {{Color|gold|ekpi}}
| logo = 
| traded_as = ({{Color|red|EKPI DKSH}})
| logo_size = 
| caption = 
| image  = 
| image_caption = 
| foundation =  [[Zurich]], {{flag|Switzerland}}&lt;br&gt;({{start date|1887}})
| key_people = Edward Anton Keller 
| area_served = [[Zenith Foods Corporation|Zenith Foods: C3 &amp; CBF]]
| industry = [[Pagkain]], Food &amp; beverages
| products = [[Sustansyang kemikal]], [[harina]]
| homepage = Ekpi Philippines, Inc.
| divisions = {{Color box|red|{{white|DKSH}}}} Group
| subsid = {{Color box|gold|{{white|ekpi}}}} Productions
| affiliation = DKSH Holdings. Ltd Co.
| revenue = CHF 11.0 bilyon noong 2017
| net_income = ₱10.37 milyon
| num_employees = 500
| tagline = We Share Your Passion to Deliver An Exceptional Taste Experience!
| location_country = [[Pilipinas]]
| location_city = Prosperity Ave. CIP-1, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] (1990)
| website  = {{URL|http://ekpifood.ph/}}
}}

Ang '''{{Color|gold|EDWARD KELLER PHILIPPINES INC.}} ({{Color|yellow|Ekpi}})''', ay isang kompanya ng mga [[pagkain]] na nakabase sa [[Manila]], Pilipinas na itinatag sa [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] na pagmamayari ng Swiss entrepreneur na si Edward Anton Keller.&lt;ref&gt;https://www.dnb.com/business-directory/company-profiles.edward_keller_(philippines)_inc.fb6b40488b77e22d51144e11e215c45a.html&lt;/ref&gt;

==Kompanya==
Ang kompanya ay nagseserbisyo na mga pagkain [[Sustansiyang kimikal]], [[Katas (inumin)]], [[harina]], [[kakaw]], etc.&lt;ref&gt;https://www.dkshdiscover.com/medias/EKPI-Quick-Overview-Introduction.pdf?context=bWFzdGVyfHJvb3R8MTE2OTA0NnxhcHBsaWNhdGlvbi9wZGZ8YURFekwyZzFZeTg1T0RNek9EYzROemd4T1RneUwwVkxVRWtnVVhWcFkyc2dUM1psY25acFpYY2dTVzUwY205a2RXTjBhVzl1TG5Ca1pnfGFmNWViZmJlMGMyY2JjYzA4NThhODA2M2ZlMDQxN2Q1YjY5NjNiZjhmN2QxOWZlOTk4MzE4MDMwZWY2ODE2Y2Y&lt;/ref&gt;

====Direkta====
* DKSH ekpi

====Ahensya at kooperatiba====
* Asiapro Multi-Purpose Cooperative
* Job Clean Inc.
* Megatekton Manufacturing Corporation
* PhilMan Manpower Center., Inc.

==Larawan==
&lt;gallery&gt;
File:Flours.jpg|[[harina]]
File:Olympus EP3 - Mang Inasal Roasted Chicken (14456257212).jpg|[[Mang Inasal]]
File:KFC Hot Wings Fries.jpg|[[KFC]]
File:Swiss MIss Chocolate Vanilla Swirl pudding cup.jpg|Swiss Miss
File:McDonalds-Chicken-McNuggets.jpg|[[McDonald's]] nuggets
File:2pcs Chicken Joy Bohol.jpg|[[Jollibee]] meals
&lt;/gallery&gt;

==Tignan ito==
* [[Newly Weds Foods]]
* [[Tolman Manufacturing Inc.]]

{{Mga kompanya sa Laguna}}

==Sanggunian==
{{reflist}}

{{stub|Pagkain|Pilipinas}}
[[Kategorya:Mga kompanya ng pagkain]]
[[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga kompanya sa Aleman]]</text>
      <sha1>1r6yj51vrntew9ck6r2u0zs5hatbern</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tagagamit:SammySong</title>
    <ns>2</ns>
    <id>338478</id>
    <revision>
      <id>2212189</id>
      <parentid>2211475</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SammySong</username>
        <id>161860</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga pahina */</comment>
      <origin>2212189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1781" sha1="g6owb1d1f1hcv80xftwi28a8jawasig" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em;&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; font-size: 120%;&quot; | [[Tagagamit:SammySong]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[File:Wikipe-tan head.png|100px]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background: #eaecf0;&quot; | Wikipedia
|-
! Pangalan
| SammySong
|-
! Pagrehistro
| Mayo 14, 2026
|-
! Edad ng account
| {{#expr: ({{#time: U}} - {{#time: U | 2026-05-14}} ) / 86400 round 0}} araw
|-
! Sa ibang wika
| [[:en:User:SammySong|Ingles]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background: #eaecf0;&quot; | Artikulo
|-
! Nilikhang artikulo
| [[Snowball Earth]] [[Kawaii dake ja Nai Shikimori-san]]
|-
! Napiling artikulo
| Wala pa
|-
! Mabuting artikulo
| Wala pa
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background: #eaecf0;&quot; | Userbox
|-
! Oras
| {{Userbox|border-c = #999999|id = UTC+8|id-c = #efefef|id-fc = black|info = Ang tagagamit na ito ay nasa timezone na '''[[UTC+8]]'''.|info-c = #f9f9f9| info-fc = black}}
|-
! Mga wika
| {{User tl}} {{User en-2}}
|-
! Mga proyekto
| {{User WP Anime}}
|}

== Mga pahina ==
Ang mga pahina nakalagay dito ay ang mga pahina na binigyan kong pansin ng mabuti.

=== Ginawa ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Bilang !! Artikulo !! Artikulo sa ibang wika !! Kalagayan
|-
| 1
| [[Snowball Earth]]
| [[:en:Snowball Earth (manga)]]
| Gawa na
|-
| 2
| [[Kawaii dake ja Nai Shikimori-san]]
| [[:en:Shikimori's Not Just a Cutie]]
| Gawa na
|-
| 3
| [[Ganbare! Nakamura-kun!!]]
| [[:en:Go for It, Nakamura!]]
| Gagawin palang
|-
| 4
| [[Servamp]]
| [[:en:Servamp]]
| Gagawin palang
|-
|}

=== Tinulungan ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Bilang !! Artikulo !! Tinulungan sa
|-
| 1
| [[Ouran High School Host Club]]
| Nagdagdag ng Infobox at iba pa.
|-
|}


[[Kategorya:Mga miyembro ng WikiProyekto ng Anime at manga]]</text>
      <sha1>g6owb1d1f1hcv80xftwi28a8jawasig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kawaii dake ja Nai Shikimori-san</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338497</id>
    <revision>
      <id>2212126</id>
      <parentid>2210927</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:28:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SammySong</username>
        <id>161860</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga sanggunian */</comment>
      <origin>2212126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5061" sha1="mllzcua2n3ezwdrsgjtrtwyzkzsixoq" xml:space="preserve">{{Use dmy dates}}

{{Infobox animanga/Header
| name          = Kawaii dake ja Nai Shikimori-san
| image         =
| caption       =
| ja_kanji      = 可愛いだけじゃない式守さん
| ja_romaji     = 
| genre         = [[Pelikulang romantikong komedya|Romantikong komedya]]&lt;ref name=&quot;released&quot;&gt;{{cite web|last=Loo|first=Egan|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-01-01/shikimori-not-just-a-cutie-romantic-comedy-manga-gets-anime/.168054|website=[[Anime News Network]]|title=Shikimori's Not Just a Cutie Romantic Comedy Manga Gets Anime|language=en|access-date=Hunyo 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
}}
{{Infobox animanga/Print
| type         = manga
| author       = Keigo Maki
| publisher    = [[Kodansha]]
| publisher_en = {{English manga publisher|NA = Kodansha USA}}
| imprint      = Shōnen Magazine Comics
| magazine     = Magazine Pocket
| first        = Pebrero 2, 2019
| last         = Pebrero 18, 2023
| volumes      = 20
}}
{{Infobox animanga/Video
| type         = tv series
| director     = Ryota Itoh
| writer       = Yoshimi Narita
| music        = Hiroaki Tsutsumi
| studio       = Doga Kobo
| licensee     = {{ubl|[[Crunchyroll]]|{{English anime licensee|[[East Asia|EA]]/[[Southeast Asia|SEA]]|Muse Communication}}
}}
| network      = All-Nippon News Network
| first        = Abril 10, 2022
| last         = Hulyo 10, 2022
| episodes     = 12
}}
{{Infobox animanga/Footer}}

Ang '''''Kawaii dake ja Nai Shikimori-san''''' ({{Langx|ja|可愛いだけじゃない式守さん}}, {{Langx|en|Shikimori's Not Just a Cutie}}, {{Literal|Di Lang Basta Cute si Shikimori}}) ay isang serye ng [[manga]] na sinulat at ginuhit ni Keigo Maki. Pumapatungkol ang kuwento kay Yuuki Izumi, isang lalaki na madalas maaksidente, at ang kanyang kasintahan na si Miyako Shikimori, isang astig na babae na madalas lumiligtas sa kanya.

Nilathala online ang ''Kawaii dake ja Nai Shikimori-san'' sa site at app ng Kodansha na ''Magazine Pocket'' mula Pebrero 2019 hanggang Pebrero 2023,&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://pocket.shonenmagazine.com/episode/10834108156643573186|website=[[Kodasha]]|title=可愛いだけじゃない式守さん - 真木蛍五 / 【1話】|language=ja|access-date=Hunyo 5, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-02-16/shikimori-not-just-a-cutie-manga-ends-serialization-on-saturday/.194946|website=[[Anime News Network]]|title=Shikimori's Not Just a Cutie Manga Ends Serialization on Saturday|language=en|access-date=Hunyo 5, 2026}}&lt;/ref&gt; at nagkaroon ng 20 bolyum na [[tankōbon]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kc.kodansha.co.jp/product?item=0000375578|website=[[Kodansha]]|title=『可愛いだけじゃない式守さん（20）』|language=ja|access-date=Hunyo 5, 2026}}&lt;/ref&gt; Nagkaroon ito ng teleseryeng [[anime]] na ginawa ng [[Doga Kobo]], &lt;ref name=&quot;released&quot; /&gt; at umere mula Abril hanggang Hulyo 2022.

== Mga tauhan ==
;{{nihongo|Yuuki Izumi|和泉 幽希|Izumi Yūki}}
:{{voiced by|Shūichirō Umeda}}&lt;ref name=&quot;Voice&quot;&gt;{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-10-01/shikimori-not-just-a-cutie-anime-reveals-cast-staff-april-2022-tv-debut/.178043|website=[[Anime News Network]]|title=Shikimori's Not Just a Cutie Anime Reveals Cast, Staff, April 2022 TV Debut|language=en|access-date=Hunyo 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
:Isang lalaki na madalas maaksidente, siya ay kasintahan ni Shikimori. Si Izumi ay matalino, siya ay ang ika-5 nangunguna sa klase.
;{{Nihongo|Miyako Shikimori|式守 都|Shikimori Miyako}}
:{{voiced by|Saori Ōnishi}}&lt;ref name=&quot;Voice&quot;/&gt;
:Isang astig na babae, at kasintahan ni Izumi. Si Shikimori ay matalino, siya ay ang ika-11 nangunguna sa klase. 
;{{nihongo|Shu Inuzuka|犬束 秀|Inuzuka Shū}}
:{{voiced by|Nobuhiko Okamoto}}&lt;ref name=&quot;Voice2&quot;&gt;{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-01-04/shikimori-not-just-a-cutie-anime-reveals-more-cast-song-artists-april-2-debut/.181232|website=[[Anime News Network]]|title=Shikimori's Not Just a Cutie Anime Reveals More Cast, Song Artists, April 2 Debut|language=en|access-date=Hunyo 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
:Siya ay matalik na kaibigan ni Izumi. Ang mga kaibigan niya ay tinatawag siyang &quot;Inu&quot; (Salitang aso sa Hapon).
;{{nihongo|Kyo Nekozaki|猫崎 享|Nekozaki Kyō}}
:{{voiced by|Misato Matsuoka}}&lt;ref name=&quot;Voice2&quot;/&gt;
:Kaibigan ni Shikimori, siya ay mahilig sa isport.
;{{nihongo|Yui Hachimitsu|八満 結|Hachimitsu Yui}}
:{{voiced by|Rina Hidaka}}&lt;ref name=&quot;Voice2&quot;/&gt;
:Kaibigan ni Shikimori, siya ay mahinhin.
;{{Nihongo|Ai Kamiya|狼谷 藍|Kamiya Ai}}
:{{voiced by|Ayaka Fukuhara}}&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-03-08/shikimori-not-just-a-cutie-anime-casts-ayaka-fukuhara-as-kamiya/.183381|title=Shikimori's Not Just a Cutie Anime Casts Ayaka Fukuhara as Kamiya|website=[[Anime News Network]]|language=en|access-date=Hunyo 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
:Isang babae na sikat, siya ay nasa volleyball team.

== Mga sanggunian ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorya:Manga]]
[[Kategorya:Shōnen manga]]</text>
      <sha1>mllzcua2n3ezwdrsgjtrtwyzkzsixoq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lindol sa Mindanao (2026)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338534</id>
    <revision>
      <id>2212174</id>
      <parentid>2211923</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LknFenix</username>
        <id>125962</id>
      </contributor>
      <comment>+ Epekto</comment>
      <origin>2212174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11608" sha1="k2ii81haidhpsu9unosyt5t4le4i60r" xml:space="preserve">{{Infobox earthquake
| title = Lindol sa Mindanao (2026)
| local-date = Hunyo 8, 2026
| local-time = 07:37:40 [[Pamantayang Oras ng Pilipinas|PhST]] ([[UTC+8]])
| timestamp = 2026-06-07 23:37:40
| anss-url = us7000srb1
| isc-event = 645871578 
| image = Highway in Glan, Sarangani after the 08 June 2026 M7.8 earthquake.jpg
| image_size  = 230px
| caption = Nasirang bahagi ng isang haywey sa [[Glan, Sarangani|Glan]], [[Sarangani]]
| duration = 70 segundo
| map2 = {{Location map many | Mindanao
 |relief      = yes
 |label       = 
 |lat         = 5.600
 |long        = 125.065
 |mark        = Bullseye1.png
 |marksize    = 55
 |position    = bottom
 |caption     = 
 |label2      = Heneral Santos
 |lat2        = 6.1167
 |long2       = 125.1667
 |mark2       = Red pog.svg
 |mark2size   = 7
 |position2   = left
 |label3      = Lungsod ng Davao
 |lat3        = 7.0661
 |long3       = 125.6094
 |mark3       = Orange pog.svg
 |mark3size   = 7
 |position3   = left
 |label4      = Koronadal
 |lat4        = 6.5006
 |long4       = 124.8432
 |mark4       = Red pog.svg
 |mark4size   = 7
 |position4   = left
 }}
| magnitude = {{M|w|link=y}} 7.8
| depth = {{cvt|55.2|km}}
| type = ''Thrust fault''
| coordinates = {{Coord|5.592|N|125.047|E|region:PH_type:event|display=inline,title}}
| intensity = {{PEIS|8|MMI|8}}
| affected = [[Mindanao]], Pilipinas&lt;br /&gt;Hilagang Sulawesi, Indonesya
| aftershocks = 3,019+&lt;br /&gt;{{M|b|6.5}} noong Hunyo 8, 2026 {{small|(Pinakamalakas)}}
| casualties = 47+ namatay, 688+ nasugatan, 31+ nawawala (Pilipinas)&lt;br /&gt;3 nasugatan (Indonesya)
| damage = {{FXConvert|PHL|1000000000|cursign=₱}}
| fault = Bambang ng Cotabato
| tsunami = {{convert|1.5|m}}
| landslide = Oo
}} Noong Hunyo 8, 2026, alas 07:37:40{{Spaces}}[[Pamantayang Oras ng Pilipinas|PhST]] (UTC+08:00), isang [[lindol]] na may magnitud na 7.8 ang tumama sa katimugang baybayin ng [[Mindanao]] sa [[Pilipinas]]. Ang episentro nito ay nasa karagatan sa tapat ng babayin ng lalawigan ng [[Sarangani]] sa rehiyon ng [[Soccsksargen]], {{Cvt|26|km|mi}} kanluran-timog-kanluran ng [[Glan]].&lt;ref name=&quot;anss&quot;&gt;{{Cite ANSS Comprehensive Earthquake Catalog|M 7.8 – 26 km SW of Kablalan, Philippines|2026|us7000srb1}}&lt;/ref&gt; Ang lindol ay dulot ng [[subduksiyon]] sa kahabaan ng Bambang ng Cotabato, isang pangunahing estrukturang pinagmumulan ng mga lindol.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |date=Hunyo 8, 2026 |title=PRIMER ON THE 08 JUNE 2026 MAGNITUDE (MW) 7.8 OFFSHORE SARANGANI EARTHQUAKE |url=https://www.phivolcs.dost.gov.ph/primer-on-the-08-june-2026-magnitude-mw-7-8-offshore-sarangani-earthquake/ |access-date=Hunyo 9, 2026 |website=Philippine Institute of Volcanology and Seismology|language=en|trans-title=PRIMER SA LINDOL NA MAY MAGNITUD (MW) NA 7.8 SA KARAGATAN SA MAY SARANGANI NOONG 08 HUNYO 2026}}&lt;/ref&gt; Nagpalabas ng mga babala sa [[sunami]] sa katimugang Pilipinas gayundin sa mga bansa sa [[Oseaniya]], [[Silangang Asya|Silangan]] at [[Timog-silangang Asya]]. Ang lindol na ito ang pinakamalakas sa tumama sa Pilipinas mula pa noong [[Lindol sa Golpo ng Moro (1976)|lindol sa Golpo ng Moro noong 1976]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 9, 2026 |title=At least 37 dead as Philippines hit by strongest earthquake in half a century |language=en |trans-title=Hindi bababa sa 37 ang patay sa pagtama ng Pilipinas ng pinakamalakas na lindol sa loob ng kalahating siglo |publisher=[[The Independent]] |url=https://www.independent.co.uk/asia/southeast-asia/philippines-earthquake-magnitude-death-toll-mindanao-island-b2992151.html |access-date=Hunyo 13, 2026}}&lt;/ref&gt;

Hindi bababa sa 78 katao ang namatay, 1,300 ang nasugatan, at 30 ang iniulat na nawawala. Ang lindol ay isa sa mga pinakamapanirang lindol sa bansa sa loob ng limang dekada.&lt;ref&gt;{{Cite tweet |number=2064078783389253979 |user=gmanews |author-link=GMA Network |title=Maituturing na isa sa pinaka mapaminsalang lindol sa pilipinas sa loob ng limang dekada ang lindol nitong Lunes sa Mindanao. Tinukoy ng PHIVOLCS bilang sanhi ng lindol ang aktibidad sa Cotabato Trench. Dito rin nag-ugat ang malakas na lindol sa Moro Gulf noong dekada sitenta, na kumitil ng libo-libo. |trans-title= |date=Hunyo 8, 2026 |access-date=Hunyo 8, 2026 |language=fil}}&lt;/ref&gt; Ang Lungsod ng [[Heneral Santos]] at ang mga lalawigan ng [[Sarangani]] at [[Timog Cotabato]] sa Soccsksargen, gayundin ang [[Davao Occidental]] sa [[Rehiyon ng Davao|Davao]], ang pinakamatinding naapektuhan. Sa buong Mindanao, mahigit sa 82,700 bahay ang nasira o nawasak, gayundin ang maraming gusali at pasilidad. Ang mga bayan ng [[Sarangani, Davao Occidental|Sarangani]], [[Jose Abad Santos, Davao Occidental|Jose Abad Santos]], [[Glan]], at [[Malapatan]] ang nagtala ng pinakamataas na porsyento ng mga naapektuhang tahanan, habang mahigit 20% ng mga tahanan sa Heneral Santos ang nasira. Nagdulot din ang lindol ng matinding pinsala at maraming nasugatan sa mga Pulo ng Sangihe at Talaud sa Hilagang Sulawesi, Indonesya.

==Lindol==
[[Talaksan:2026-06-07 Kablalan, Philippines M7.8 earthquake shakemap (USGS).jpg|thumb|ShakeMap ng USGS na nagpapakita ng tindi ng lindol]]

Una nang iniulat ng [[Surian ng Pilipinas sa Bulkanolohiya at Sismolohiya]] ang magnitud na {{M|w|7.0}},&lt;ref name=&quot;phivolcs&quot;&gt;{{cite web |title=Phivolcs: Tsunami warning out after offshore M7 earthquake in Sarangani |url=https://newsinfo.inquirer.net/2242163/phivolcs-tsunami-warning-out-after-offshore-m7-earthquake-in-sarangani |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=Hunyo 8, 2026 |access-date=Hunyo 8, 2026|language=en|trans-title=Phivolcs: Nagbabala ng sunami matapos ang M7 na lindol sa tapat ng baybayin ng Sarangani}}&lt;/ref&gt; bago rebisahin ito sa 7.8.&lt;ref name=&quot;PHIVOLCSTWITTER&quot;&gt;{{Cite tweet |author=PHIVOLCS |user=@phivolcs_dost |number=2063780683978535398 |title=Earthquake Information No.2|language=en|trans-title=Impormasyon sa Lindol Blg. 2}}&lt;/ref&gt; Tinaya ng United States Geological Survey at European-Mediterranean Seismological Centre ang magnitud ng lindol na {{M|ww|7.8}} at nagtala ng lalim na {{cvt|55.2|km|mi}} at {{cvt|45|km|mi}}, ayon sa pagkakabanggit.&lt;ref name=&quot;anss&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Earthquake information|url=https://www.emsc.eu/Earthquake_information/earthquake.php?id=2006895|publisher=EMSC-CSEM|date=Hunyo 8, 2026|access-date=Hunyo 8, 2026|language=en|trans-title=Impormasyon tungkol sa lindol}}&lt;/ref&gt; Tinaya naman ng Meteorology, Climatology, and Geophysical Agency ng Indonesia ang moment magnitude na 7.7 at lalim na {{cvt|47|km|mi}}.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gempa Bumi M7,7 – 244 km BaratLaut PULAUKARATUNG-SULUT|url=https://www.bmkg.go.id/gempabumi/berpotensi-tsunami/20260608074001|publisher=Meteorology, Climatology, and Geophysical Agency|lang=id|date=Hunyo 8, 2026|access-date=Hunyo 9, 2026}}&lt;/ref&gt; Tinatayang tumagal ang pagyanig nang humigit-kumulang 30 segundo.&lt;ref name=&quot;7.8 quake rocks Mindanao&quot;&gt;{{cite news |title=Magnitude 7.8 quake rocks Mindanao, topples buildings, disrupts classes |url=https://newsinfo.inquirer.net/2242307/magnitude-7-8-quake-rocks-mindanao-topples-buildings-disrupts-classes |access-date=Hunyo 8, 2026 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=Hunyo 8, 2026|language=en|trans-title=Niyanig ng magnitud 7.8 na lindol ang Mindanao, gumuho ang mga gusali, at naantala ang mga klase}}&lt;/ref&gt;
==Epekto==
&lt;!-- Mga nasawi: pagkamatay, pinsala, nawawala, mga indibidwal at pamilyang nawalan ng tahanan --&gt;

Hindi bababa sa 78 katao ang namatay, 1,399 ang nasugatan, at 30 ang nananatiling nawawala noong Hunyo 18. Batay sa lalawigan, may 33 nasawi sa [[Sarangani]]; 24 sa [[Timog Cotabato]], kabilang ang 22 sa [[Heneral Santos]]&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=13 Hunyo 2026|date=13 Hunyo 2026|url=https://www.facebook.com/GMARegionalTVNews/posts/look-news-update-as-of-1116-am-on-saturday-june-13-2026-the-death-toll-from-the-/1471015265038242/|title=News Update|publisher=[[GMA Network (company)|GMA Regional TV News]]|via=[[Facebook]]|language=en|trans-title=Update sa Balita}}&lt;/ref&gt; at 2 sa [[Tupi]]; 20 sa Davao Occidental; at 1 sa [[Davao del Sur]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=Hunyo 18, 2026|title=Mindanao quake death toll rises to 78|url=https://www.philstar.com/headlines/2026/06/19/2536224/mindanao-quake-death-toll-rises-78|access-date=Hunyo 18, 2026 |website=[[The Philippine Star]]|language=en|trans-title=Umakyat na sa 78 ang nasawi sa lindol sa Mindanao}}&lt;/ref&gt; Hindi bababa sa 23 pagkamatay ang iniulat sa [[Glan]], habang 9 na iba pa ang namatay sa [[Malapatan]].&lt;ref name=&quot;saranganireport&quot;&gt;{{cite web|access-date=18 Hunyo 2026|date=18 Hunyo 2026|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1310467437870906|title=Sarangani Earthquake Update - June 18, 2026|publisher=Sarangani Provincial Information Office|via=[[Facebook]]|language=en|trans-title=Update sa Lindol sa Sarangani - Hunyo 18, 2026}}&lt;/ref&gt; Tatlong katao ang namatay matapos gumuho ang pader ng isang bodega ng Century Pacific Food sa Heneral Santos.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hunyo 9, 2026 |title=2 big tuna exporters in General Santos City suspend operations after earthquake |url=https://www.rappler.com/business/tuna-exporters-general-santos-suspend-operations-mindanao-earthquake/ |access-date=Hunyo 11, 2026 |website=Rappler |archive-date=Hunyo 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260610170609/https://www.rappler.com/business/tuna-exporters-general-santos-suspend-operations-mindanao-earthquake/ |url-status=live |language=en|trans-title=2 malaking tagaluwas ng tuna sa Lungosd ng Heneral Santos, nagsuspinde ng operasyon matapos ang lindol}}&lt;/ref&gt; Sa [[Jose Abad Santos, Davao Occidental|Jose Abad Santos]], 7 katao ang namatay at 18 iba pa ang nananatiling nawawala dahil sa dalawang pagguho ng lupa, kung saan nahiwalay sa ibang lugar ang ilang bahagi ng bayan noong Hunyo 10.&lt;ref name=&quot;jas&quot;&gt;{{Cite news |date=Hunyo 10, 2026 |title=Landslides during Mindanao earthquake isolate Davao Occidental barangays |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/991001/mindanao-earthquake-davao-landslides/story/?top_picks&amp;order=1 |access-date=Hunyo 10, 2026 |publisher=[[GMA Network]]|trans-title=Mga pagguho ng lupa sa lindol sa Mindanao, naghiwalay sa mga barangay sa Davao Occidental|language=en}}&lt;/ref&gt; Dalawa pa ang namatay sa [[Tupi]], Timog Cotabato; isa dahil sa pagguho ng isang bahay at isa pa dahil sa biglaang paghinto ng puso.&lt;ref name=&quot;newsinfotupi&quot;&gt;{{Cite news |date=Hunyo 8, 2026 |title=2 dead in South Cotabato after magnitude 7.8 Mindanao quake |url=https://newsinfo.inquirer.net/2242635/2-dead-in-south-cotabato-after-magnitude-7-8-mindanao-quake |access-date=Hunyo 8, 2026 |publisher=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en|trans-title=2 patay sa South Cotabato matapos ang magnitud 7.8 na lindol sa Mindanao}}&lt;/ref&gt; Tatlo ang nasawi at lima ang nasugatan sa Pulo ng Balut,&lt;ref&gt;{{cite news |date=Hunyo 10, 2026 |title=7.8-quake death toll in Davao Region now 4 |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/78-quake-death-toll-in-davao-region-now-4 |access-date=Hunyo 11, 2026 |work=[[Sunstar]]|language=en|trans-title=4 na ngayon ang bilang ng namatay sa 7.8 lindol sa Rehiyon ng Davao}}&lt;/ref&gt; habang tig-iisang pagkamatay ang naitala sa [[Malita]], Davao Occidental at [[Digos]], Davao del Sur.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=Hunyo 11, 2026|title=Death toll from M7.8 Mindanao quake rises to 45|url=https://www.gmanetwork.com/regionaltv/news/114397/death-toll-from-m78-mindanao-quake-rises-to-45/story/ |access-date=Hunyo 11, 2026 |publisher=[[GMA Network]]|language=en|trans-title=Umakyat na sa 45 ang nasawi sa M7.8 na lindol sa Mindanao}}&lt;/ref&gt;

==Mga sanggunian==
{{Reflist}}

[[Kategorya:Lindol sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]</text>
      <sha1>k2ii81haidhpsu9unosyt5t4le4i60r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212175</id>
      <parentid>2212174</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LknFenix</username>
        <id>125962</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Inupdate ang intensidad sa infobox</comment>
      <origin>2212175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11608" sha1="po8e67hsosvg9cq16urcj8jsact202y" xml:space="preserve">{{Infobox earthquake
| title = Lindol sa Mindanao (2026)
| local-date = Hunyo 8, 2026
| local-time = 07:37:40 [[Pamantayang Oras ng Pilipinas|PhST]] ([[UTC+8]])
| timestamp = 2026-06-07 23:37:40
| anss-url = us7000srb1
| isc-event = 645871578 
| image = Highway in Glan, Sarangani after the 08 June 2026 M7.8 earthquake.jpg
| image_size  = 230px
| caption = Nasirang bahagi ng isang haywey sa [[Glan, Sarangani|Glan]], [[Sarangani]]
| duration = 70 segundo
| map2 = {{Location map many | Mindanao
 |relief      = yes
 |label       = 
 |lat         = 5.600
 |long        = 125.065
 |mark        = Bullseye1.png
 |marksize    = 55
 |position    = bottom
 |caption     = 
 |label2      = Heneral Santos
 |lat2        = 6.1167
 |long2       = 125.1667
 |mark2       = Red pog.svg
 |mark2size   = 7
 |position2   = left
 |label3      = Lungsod ng Davao
 |lat3        = 7.0661
 |long3       = 125.6094
 |mark3       = Orange pog.svg
 |mark3size   = 7
 |position3   = left
 |label4      = Koronadal
 |lat4        = 6.5006
 |long4       = 124.8432
 |mark4       = Red pog.svg
 |mark4size   = 7
 |position4   = left
 }}
| magnitude = {{M|w|link=y}} 7.8
| depth = {{cvt|55.2|km}}
| type = ''Thrust fault''
| coordinates = {{Coord|5.592|N|125.047|E|region:PH_type:event|display=inline,title}}
| intensity = {{MMI|9|PEIS|8}}
| affected = [[Mindanao]], Pilipinas&lt;br /&gt;Hilagang Sulawesi, Indonesya
| aftershocks = 3,019+&lt;br /&gt;{{M|b|6.5}} noong Hunyo 8, 2026 {{small|(Pinakamalakas)}}
| casualties = 47+ namatay, 688+ nasugatan, 31+ nawawala (Pilipinas)&lt;br /&gt;3 nasugatan (Indonesya)
| damage = {{FXConvert|PHL|1000000000|cursign=₱}}
| fault = Bambang ng Cotabato
| tsunami = {{convert|1.5|m}}
| landslide = Oo
}} Noong Hunyo 8, 2026, alas 07:37:40{{Spaces}}[[Pamantayang Oras ng Pilipinas|PhST]] (UTC+08:00), isang [[lindol]] na may magnitud na 7.8 ang tumama sa katimugang baybayin ng [[Mindanao]] sa [[Pilipinas]]. Ang episentro nito ay nasa karagatan sa tapat ng babayin ng lalawigan ng [[Sarangani]] sa rehiyon ng [[Soccsksargen]], {{Cvt|26|km|mi}} kanluran-timog-kanluran ng [[Glan]].&lt;ref name=&quot;anss&quot;&gt;{{Cite ANSS Comprehensive Earthquake Catalog|M 7.8 – 26 km SW of Kablalan, Philippines|2026|us7000srb1}}&lt;/ref&gt; Ang lindol ay dulot ng [[subduksiyon]] sa kahabaan ng Bambang ng Cotabato, isang pangunahing estrukturang pinagmumulan ng mga lindol.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |date=Hunyo 8, 2026 |title=PRIMER ON THE 08 JUNE 2026 MAGNITUDE (MW) 7.8 OFFSHORE SARANGANI EARTHQUAKE |url=https://www.phivolcs.dost.gov.ph/primer-on-the-08-june-2026-magnitude-mw-7-8-offshore-sarangani-earthquake/ |access-date=Hunyo 9, 2026 |website=Philippine Institute of Volcanology and Seismology|language=en|trans-title=PRIMER SA LINDOL NA MAY MAGNITUD (MW) NA 7.8 SA KARAGATAN SA MAY SARANGANI NOONG 08 HUNYO 2026}}&lt;/ref&gt; Nagpalabas ng mga babala sa [[sunami]] sa katimugang Pilipinas gayundin sa mga bansa sa [[Oseaniya]], [[Silangang Asya|Silangan]] at [[Timog-silangang Asya]]. Ang lindol na ito ang pinakamalakas sa tumama sa Pilipinas mula pa noong [[Lindol sa Golpo ng Moro (1976)|lindol sa Golpo ng Moro noong 1976]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 9, 2026 |title=At least 37 dead as Philippines hit by strongest earthquake in half a century |language=en |trans-title=Hindi bababa sa 37 ang patay sa pagtama ng Pilipinas ng pinakamalakas na lindol sa loob ng kalahating siglo |publisher=[[The Independent]] |url=https://www.independent.co.uk/asia/southeast-asia/philippines-earthquake-magnitude-death-toll-mindanao-island-b2992151.html |access-date=Hunyo 13, 2026}}&lt;/ref&gt;

Hindi bababa sa 78 katao ang namatay, 1,300 ang nasugatan, at 30 ang iniulat na nawawala. Ang lindol ay isa sa mga pinakamapanirang lindol sa bansa sa loob ng limang dekada.&lt;ref&gt;{{Cite tweet |number=2064078783389253979 |user=gmanews |author-link=GMA Network |title=Maituturing na isa sa pinaka mapaminsalang lindol sa pilipinas sa loob ng limang dekada ang lindol nitong Lunes sa Mindanao. Tinukoy ng PHIVOLCS bilang sanhi ng lindol ang aktibidad sa Cotabato Trench. Dito rin nag-ugat ang malakas na lindol sa Moro Gulf noong dekada sitenta, na kumitil ng libo-libo. |trans-title= |date=Hunyo 8, 2026 |access-date=Hunyo 8, 2026 |language=fil}}&lt;/ref&gt; Ang Lungsod ng [[Heneral Santos]] at ang mga lalawigan ng [[Sarangani]] at [[Timog Cotabato]] sa Soccsksargen, gayundin ang [[Davao Occidental]] sa [[Rehiyon ng Davao|Davao]], ang pinakamatinding naapektuhan. Sa buong Mindanao, mahigit sa 82,700 bahay ang nasira o nawasak, gayundin ang maraming gusali at pasilidad. Ang mga bayan ng [[Sarangani, Davao Occidental|Sarangani]], [[Jose Abad Santos, Davao Occidental|Jose Abad Santos]], [[Glan]], at [[Malapatan]] ang nagtala ng pinakamataas na porsyento ng mga naapektuhang tahanan, habang mahigit 20% ng mga tahanan sa Heneral Santos ang nasira. Nagdulot din ang lindol ng matinding pinsala at maraming nasugatan sa mga Pulo ng Sangihe at Talaud sa Hilagang Sulawesi, Indonesya.

==Lindol==
[[Talaksan:2026-06-07 Kablalan, Philippines M7.8 earthquake shakemap (USGS).jpg|thumb|ShakeMap ng USGS na nagpapakita ng tindi ng lindol]]

Una nang iniulat ng [[Surian ng Pilipinas sa Bulkanolohiya at Sismolohiya]] ang magnitud na {{M|w|7.0}},&lt;ref name=&quot;phivolcs&quot;&gt;{{cite web |title=Phivolcs: Tsunami warning out after offshore M7 earthquake in Sarangani |url=https://newsinfo.inquirer.net/2242163/phivolcs-tsunami-warning-out-after-offshore-m7-earthquake-in-sarangani |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=Hunyo 8, 2026 |access-date=Hunyo 8, 2026|language=en|trans-title=Phivolcs: Nagbabala ng sunami matapos ang M7 na lindol sa tapat ng baybayin ng Sarangani}}&lt;/ref&gt; bago rebisahin ito sa 7.8.&lt;ref name=&quot;PHIVOLCSTWITTER&quot;&gt;{{Cite tweet |author=PHIVOLCS |user=@phivolcs_dost |number=2063780683978535398 |title=Earthquake Information No.2|language=en|trans-title=Impormasyon sa Lindol Blg. 2}}&lt;/ref&gt; Tinaya ng United States Geological Survey at European-Mediterranean Seismological Centre ang magnitud ng lindol na {{M|ww|7.8}} at nagtala ng lalim na {{cvt|55.2|km|mi}} at {{cvt|45|km|mi}}, ayon sa pagkakabanggit.&lt;ref name=&quot;anss&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Earthquake information|url=https://www.emsc.eu/Earthquake_information/earthquake.php?id=2006895|publisher=EMSC-CSEM|date=Hunyo 8, 2026|access-date=Hunyo 8, 2026|language=en|trans-title=Impormasyon tungkol sa lindol}}&lt;/ref&gt; Tinaya naman ng Meteorology, Climatology, and Geophysical Agency ng Indonesia ang moment magnitude na 7.7 at lalim na {{cvt|47|km|mi}}.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gempa Bumi M7,7 – 244 km BaratLaut PULAUKARATUNG-SULUT|url=https://www.bmkg.go.id/gempabumi/berpotensi-tsunami/20260608074001|publisher=Meteorology, Climatology, and Geophysical Agency|lang=id|date=Hunyo 8, 2026|access-date=Hunyo 9, 2026}}&lt;/ref&gt; Tinatayang tumagal ang pagyanig nang humigit-kumulang 30 segundo.&lt;ref name=&quot;7.8 quake rocks Mindanao&quot;&gt;{{cite news |title=Magnitude 7.8 quake rocks Mindanao, topples buildings, disrupts classes |url=https://newsinfo.inquirer.net/2242307/magnitude-7-8-quake-rocks-mindanao-topples-buildings-disrupts-classes |access-date=Hunyo 8, 2026 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=Hunyo 8, 2026|language=en|trans-title=Niyanig ng magnitud 7.8 na lindol ang Mindanao, gumuho ang mga gusali, at naantala ang mga klase}}&lt;/ref&gt;
==Epekto==
&lt;!-- Mga nasawi: pagkamatay, pinsala, nawawala, mga indibidwal at pamilyang nawalan ng tahanan --&gt;

Hindi bababa sa 78 katao ang namatay, 1,399 ang nasugatan, at 30 ang nananatiling nawawala noong Hunyo 18. Batay sa lalawigan, may 33 nasawi sa [[Sarangani]]; 24 sa [[Timog Cotabato]], kabilang ang 22 sa [[Heneral Santos]]&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=13 Hunyo 2026|date=13 Hunyo 2026|url=https://www.facebook.com/GMARegionalTVNews/posts/look-news-update-as-of-1116-am-on-saturday-june-13-2026-the-death-toll-from-the-/1471015265038242/|title=News Update|publisher=[[GMA Network (company)|GMA Regional TV News]]|via=[[Facebook]]|language=en|trans-title=Update sa Balita}}&lt;/ref&gt; at 2 sa [[Tupi]]; 20 sa Davao Occidental; at 1 sa [[Davao del Sur]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=Hunyo 18, 2026|title=Mindanao quake death toll rises to 78|url=https://www.philstar.com/headlines/2026/06/19/2536224/mindanao-quake-death-toll-rises-78|access-date=Hunyo 18, 2026 |website=[[The Philippine Star]]|language=en|trans-title=Umakyat na sa 78 ang nasawi sa lindol sa Mindanao}}&lt;/ref&gt; Hindi bababa sa 23 pagkamatay ang iniulat sa [[Glan]], habang 9 na iba pa ang namatay sa [[Malapatan]].&lt;ref name=&quot;saranganireport&quot;&gt;{{cite web|access-date=18 Hunyo 2026|date=18 Hunyo 2026|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1310467437870906|title=Sarangani Earthquake Update - June 18, 2026|publisher=Sarangani Provincial Information Office|via=[[Facebook]]|language=en|trans-title=Update sa Lindol sa Sarangani - Hunyo 18, 2026}}&lt;/ref&gt; Tatlong katao ang namatay matapos gumuho ang pader ng isang bodega ng Century Pacific Food sa Heneral Santos.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hunyo 9, 2026 |title=2 big tuna exporters in General Santos City suspend operations after earthquake |url=https://www.rappler.com/business/tuna-exporters-general-santos-suspend-operations-mindanao-earthquake/ |access-date=Hunyo 11, 2026 |website=Rappler |archive-date=Hunyo 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260610170609/https://www.rappler.com/business/tuna-exporters-general-santos-suspend-operations-mindanao-earthquake/ |url-status=live |language=en|trans-title=2 malaking tagaluwas ng tuna sa Lungosd ng Heneral Santos, nagsuspinde ng operasyon matapos ang lindol}}&lt;/ref&gt; Sa [[Jose Abad Santos, Davao Occidental|Jose Abad Santos]], 7 katao ang namatay at 18 iba pa ang nananatiling nawawala dahil sa dalawang pagguho ng lupa, kung saan nahiwalay sa ibang lugar ang ilang bahagi ng bayan noong Hunyo 10.&lt;ref name=&quot;jas&quot;&gt;{{Cite news |date=Hunyo 10, 2026 |title=Landslides during Mindanao earthquake isolate Davao Occidental barangays |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/991001/mindanao-earthquake-davao-landslides/story/?top_picks&amp;order=1 |access-date=Hunyo 10, 2026 |publisher=[[GMA Network]]|trans-title=Mga pagguho ng lupa sa lindol sa Mindanao, naghiwalay sa mga barangay sa Davao Occidental|language=en}}&lt;/ref&gt; Dalawa pa ang namatay sa [[Tupi]], Timog Cotabato; isa dahil sa pagguho ng isang bahay at isa pa dahil sa biglaang paghinto ng puso.&lt;ref name=&quot;newsinfotupi&quot;&gt;{{Cite news |date=Hunyo 8, 2026 |title=2 dead in South Cotabato after magnitude 7.8 Mindanao quake |url=https://newsinfo.inquirer.net/2242635/2-dead-in-south-cotabato-after-magnitude-7-8-mindanao-quake |access-date=Hunyo 8, 2026 |publisher=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en|trans-title=2 patay sa South Cotabato matapos ang magnitud 7.8 na lindol sa Mindanao}}&lt;/ref&gt; Tatlo ang nasawi at lima ang nasugatan sa Pulo ng Balut,&lt;ref&gt;{{cite news |date=Hunyo 10, 2026 |title=7.8-quake death toll in Davao Region now 4 |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/78-quake-death-toll-in-davao-region-now-4 |access-date=Hunyo 11, 2026 |work=[[Sunstar]]|language=en|trans-title=4 na ngayon ang bilang ng namatay sa 7.8 lindol sa Rehiyon ng Davao}}&lt;/ref&gt; habang tig-iisang pagkamatay ang naitala sa [[Malita]], Davao Occidental at [[Digos]], Davao del Sur.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=Hunyo 11, 2026|title=Death toll from M7.8 Mindanao quake rises to 45|url=https://www.gmanetwork.com/regionaltv/news/114397/death-toll-from-m78-mindanao-quake-rises-to-45/story/ |access-date=Hunyo 11, 2026 |publisher=[[GMA Network]]|language=en|trans-title=Umakyat na sa 45 ang nasawi sa M7.8 na lindol sa Mindanao}}&lt;/ref&gt;

==Mga sanggunian==
{{Reflist}}

[[Kategorya:Lindol sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]</text>
      <sha1>po8e67hsosvg9cq16urcj8jsact202y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212181</id>
      <parentid>2212175</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LknFenix</username>
        <id>125962</id>
      </contributor>
      <comment>+ Epekto</comment>
      <origin>2212181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15061" sha1="8knvt44qvc3uyfavedszhpfsuvvyzjz" xml:space="preserve">{{Infobox earthquake
| title = Lindol sa Mindanao (2026)
| local-date = Hunyo 8, 2026
| local-time = 07:37:40 [[Pamantayang Oras ng Pilipinas|PhST]] ([[UTC+8]])
| timestamp = 2026-06-07 23:37:40
| anss-url = us7000srb1
| isc-event = 645871578 
| image = Highway in Glan, Sarangani after the 08 June 2026 M7.8 earthquake.jpg
| image_size  = 230px
| caption = Nasirang bahagi ng isang haywey sa [[Glan, Sarangani|Glan]], [[Sarangani]]
| duration = 70 segundo
| map2 = {{Location map many | Mindanao
 |relief      = yes
 |label       = 
 |lat         = 5.600
 |long        = 125.065
 |mark        = Bullseye1.png
 |marksize    = 55
 |position    = bottom
 |caption     = 
 |label2      = Heneral Santos
 |lat2        = 6.1167
 |long2       = 125.1667
 |mark2       = Red pog.svg
 |mark2size   = 7
 |position2   = left
 |label3      = Lungsod ng Davao
 |lat3        = 7.0661
 |long3       = 125.6094
 |mark3       = Orange pog.svg
 |mark3size   = 7
 |position3   = left
 |label4      = Koronadal
 |lat4        = 6.5006
 |long4       = 124.8432
 |mark4       = Red pog.svg
 |mark4size   = 7
 |position4   = left
 }}
| magnitude = {{M|w|link=y}} 7.8
| depth = {{cvt|55.2|km}}
| type = ''Thrust fault''
| coordinates = {{Coord|5.592|N|125.047|E|region:PH_type:event|display=inline,title}}
| intensity = {{MMI|9|PEIS|8}}
| affected = [[Mindanao]], Pilipinas&lt;br /&gt;Hilagang Sulawesi, Indonesya
| aftershocks = 3,019+&lt;br /&gt;{{M|b|6.5}} noong Hunyo 8, 2026 {{small|(Pinakamalakas)}}
| casualties = 47+ namatay, 688+ nasugatan, 31+ nawawala (Pilipinas)&lt;br /&gt;3 nasugatan (Indonesya)
| damage = {{FXConvert|PHL|1000000000|cursign=₱}}
| fault = Bambang ng Cotabato
| tsunami = {{convert|1.5|m}}
| landslide = Oo
}} Noong Hunyo 8, 2026, alas 07:37:40{{Spaces}}[[Pamantayang Oras ng Pilipinas|PhST]] (UTC+08:00), isang [[lindol]] na may magnitud na 7.8 ang tumama sa katimugang baybayin ng [[Mindanao]] sa [[Pilipinas]]. Ang episentro nito ay nasa karagatan sa tapat ng babayin ng lalawigan ng [[Sarangani]] sa rehiyon ng [[Soccsksargen]], {{Cvt|26|km|mi}} kanluran-timog-kanluran ng [[Glan]].&lt;ref name=&quot;anss&quot;&gt;{{Cite ANSS Comprehensive Earthquake Catalog|M 7.8 – 26 km SW of Kablalan, Philippines|2026|us7000srb1}}&lt;/ref&gt; Ang lindol ay dulot ng [[subduksiyon]] sa kahabaan ng Bambang ng Cotabato, isang pangunahing estrukturang pinagmumulan ng mga lindol.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |date=Hunyo 8, 2026 |title=PRIMER ON THE 08 JUNE 2026 MAGNITUDE (MW) 7.8 OFFSHORE SARANGANI EARTHQUAKE |url=https://www.phivolcs.dost.gov.ph/primer-on-the-08-june-2026-magnitude-mw-7-8-offshore-sarangani-earthquake/ |access-date=Hunyo 9, 2026 |website=Philippine Institute of Volcanology and Seismology|language=en|trans-title=PRIMER SA LINDOL NA MAY MAGNITUD (MW) NA 7.8 SA KARAGATAN SA MAY SARANGANI NOONG 08 HUNYO 2026}}&lt;/ref&gt; Nagpalabas ng mga babala sa [[sunami]] sa katimugang Pilipinas gayundin sa mga bansa sa [[Oseaniya]], [[Silangang Asya|Silangan]] at [[Timog-silangang Asya]]. Ang lindol na ito ang pinakamalakas sa tumama sa Pilipinas mula pa noong [[Lindol sa Golpo ng Moro (1976)|lindol sa Golpo ng Moro noong 1976]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 9, 2026 |title=At least 37 dead as Philippines hit by strongest earthquake in half a century |language=en |trans-title=Hindi bababa sa 37 ang patay sa pagtama ng Pilipinas ng pinakamalakas na lindol sa loob ng kalahating siglo |publisher=[[The Independent]] |url=https://www.independent.co.uk/asia/southeast-asia/philippines-earthquake-magnitude-death-toll-mindanao-island-b2992151.html |access-date=Hunyo 13, 2026}}&lt;/ref&gt;

Hindi bababa sa 78 katao ang namatay, 1,300 ang nasugatan, at 30 ang iniulat na nawawala. Ang lindol ay isa sa mga pinakamapanirang lindol sa bansa sa loob ng limang dekada.&lt;ref&gt;{{Cite tweet |number=2064078783389253979 |user=gmanews |author-link=GMA Network |title=Maituturing na isa sa pinaka mapaminsalang lindol sa pilipinas sa loob ng limang dekada ang lindol nitong Lunes sa Mindanao. Tinukoy ng PHIVOLCS bilang sanhi ng lindol ang aktibidad sa Cotabato Trench. Dito rin nag-ugat ang malakas na lindol sa Moro Gulf noong dekada sitenta, na kumitil ng libo-libo. |trans-title= |date=Hunyo 8, 2026 |access-date=Hunyo 8, 2026 |language=fil}}&lt;/ref&gt; Ang Lungsod ng [[Heneral Santos]] at ang mga lalawigan ng [[Sarangani]] at [[Timog Cotabato]] sa Soccsksargen, gayundin ang [[Davao Occidental]] sa [[Rehiyon ng Davao|Davao]], ang pinakamatinding naapektuhan. Sa buong Mindanao, mahigit sa 82,700 bahay ang nasira o nawasak, gayundin ang maraming gusali at pasilidad. Ang mga bayan ng [[Sarangani, Davao Occidental|Sarangani]], [[Jose Abad Santos, Davao Occidental|Jose Abad Santos]], [[Glan]], at [[Malapatan]] ang nagtala ng pinakamataas na porsyento ng mga naapektuhang tahanan, habang mahigit 20% ng mga tahanan sa Heneral Santos ang nasira. Nagdulot din ang lindol ng matinding pinsala at maraming nasugatan sa mga Pulo ng Sangihe at Talaud sa Hilagang Sulawesi, Indonesya.

==Lindol==
[[Talaksan:2026-06-07 Kablalan, Philippines M7.8 earthquake shakemap (USGS).jpg|thumb|ShakeMap ng USGS na nagpapakita ng tindi ng lindol]]

Una nang iniulat ng [[Surian ng Pilipinas sa Bulkanolohiya at Sismolohiya]] ang magnitud na {{M|w|7.0}},&lt;ref name=&quot;phivolcs&quot;&gt;{{cite web |title=Phivolcs: Tsunami warning out after offshore M7 earthquake in Sarangani |url=https://newsinfo.inquirer.net/2242163/phivolcs-tsunami-warning-out-after-offshore-m7-earthquake-in-sarangani |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=Hunyo 8, 2026 |access-date=Hunyo 8, 2026|language=en|trans-title=Phivolcs: Nagbabala ng sunami matapos ang M7 na lindol sa tapat ng baybayin ng Sarangani}}&lt;/ref&gt; bago rebisahin ito sa 7.8.&lt;ref name=&quot;PHIVOLCSTWITTER&quot;&gt;{{Cite tweet |author=PHIVOLCS |user=@phivolcs_dost |number=2063780683978535398 |title=Earthquake Information No.2|language=en|trans-title=Impormasyon sa Lindol Blg. 2}}&lt;/ref&gt; Tinaya ng United States Geological Survey at European-Mediterranean Seismological Centre ang magnitud ng lindol na {{M|ww|7.8}} at nagtala ng lalim na {{cvt|55.2|km|mi}} at {{cvt|45|km|mi}}, ayon sa pagkakabanggit.&lt;ref name=&quot;anss&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Earthquake information|url=https://www.emsc.eu/Earthquake_information/earthquake.php?id=2006895|publisher=EMSC-CSEM|date=Hunyo 8, 2026|access-date=Hunyo 8, 2026|language=en|trans-title=Impormasyon tungkol sa lindol}}&lt;/ref&gt; Tinaya naman ng Meteorology, Climatology, and Geophysical Agency ng Indonesia ang moment magnitude na 7.7 at lalim na {{cvt|47|km|mi}}.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gempa Bumi M7,7 – 244 km BaratLaut PULAUKARATUNG-SULUT|url=https://www.bmkg.go.id/gempabumi/berpotensi-tsunami/20260608074001|publisher=Meteorology, Climatology, and Geophysical Agency|lang=id|date=Hunyo 8, 2026|access-date=Hunyo 9, 2026}}&lt;/ref&gt; Tinatayang tumagal ang pagyanig nang humigit-kumulang 30 segundo.&lt;ref name=&quot;7.8 quake rocks Mindanao&quot;&gt;{{cite news |title=Magnitude 7.8 quake rocks Mindanao, topples buildings, disrupts classes |url=https://newsinfo.inquirer.net/2242307/magnitude-7-8-quake-rocks-mindanao-topples-buildings-disrupts-classes |access-date=Hunyo 8, 2026 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=Hunyo 8, 2026|language=en|trans-title=Niyanig ng magnitud 7.8 na lindol ang Mindanao, gumuho ang mga gusali, at naantala ang mga klase}}&lt;/ref&gt;
==Epekto==
[[Talaksan:DepEd Mahayahay Elementary School, Malita, Davao Occidental, Mindanao, Philippines - 7.8 Mw Earthquake - 8 June 2026.webm|thumb|School children experiencing the earthquake in [[Malita]], [[Davao Occidental]]]]
[[Talaksan:Matanao National High School - Matanao, Davao del Sur, Mindanao, Philippines - 7.8 Mw Earthquake - 8 June 2026.webm|thumb|Bidyo ng bahagyang pagguho ng isang abandonadong gusali ng paaralan sa [[Matanao]] National High School sa [[Davao del Sur]]]]

&lt;!-- Mga nasawi: pagkamatay, pinsala, nawawala, mga indibidwal at pamilyang nawalan ng tahanan --&gt;

Hindi bababa sa 78 katao ang namatay, 1,399 ang nasugatan, at 30 ang nananatiling nawawala noong Hunyo 18. Batay sa lalawigan, may 33 nasawi sa [[Sarangani]]; 24 sa [[Timog Cotabato]], kabilang ang 22 sa [[Heneral Santos]]&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=13 Hunyo 2026|date=13 Hunyo 2026|url=https://www.facebook.com/GMARegionalTVNews/posts/look-news-update-as-of-1116-am-on-saturday-june-13-2026-the-death-toll-from-the-/1471015265038242/|title=News Update|publisher=[[GMA Network (company)|GMA Regional TV News]]|via=[[Facebook]]|language=en|trans-title=Update sa Balita}}&lt;/ref&gt; at 2 sa [[Tupi]]; 20 sa Davao Occidental; at 1 sa [[Davao del Sur]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=Hunyo 18, 2026|title=Mindanao quake death toll rises to 78|url=https://www.philstar.com/headlines/2026/06/19/2536224/mindanao-quake-death-toll-rises-78|access-date=Hunyo 18, 2026 |website=[[The Philippine Star]]|language=en|trans-title=Umakyat na sa 78 ang nasawi sa lindol sa Mindanao}}&lt;/ref&gt; Hindi bababa sa 23 pagkamatay ang iniulat sa [[Glan]], habang 9 na iba pa ang namatay sa [[Malapatan]].&lt;ref name=&quot;saranganireport&quot;&gt;{{cite web|access-date=18 Hunyo 2026|date=18 Hunyo 2026|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1310467437870906|title=Sarangani Earthquake Update - June 18, 2026|publisher=Sarangani Provincial Information Office|via=[[Facebook]]|language=en|trans-title=Update sa Lindol sa Sarangani - Hunyo 18, 2026}}&lt;/ref&gt; Tatlong katao ang namatay matapos gumuho ang pader ng isang bodega ng Century Pacific Food sa Heneral Santos.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hunyo 9, 2026 |title=2 big tuna exporters in General Santos City suspend operations after earthquake |url=https://www.rappler.com/business/tuna-exporters-general-santos-suspend-operations-mindanao-earthquake/ |access-date=Hunyo 11, 2026 |website=Rappler |archive-date=Hunyo 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260610170609/https://www.rappler.com/business/tuna-exporters-general-santos-suspend-operations-mindanao-earthquake/ |url-status=live |language=en|trans-title=2 malaking tagaluwas ng tuna sa Lungosd ng Heneral Santos, nagsuspinde ng operasyon matapos ang lindol}}&lt;/ref&gt; Sa [[Jose Abad Santos, Davao Occidental|Jose Abad Santos]], 7 katao ang namatay at 18 iba pa ang nananatiling nawawala dahil sa dalawang pagguho ng lupa, kung saan nahiwalay sa ibang lugar ang ilang bahagi ng bayan noong Hunyo 10.&lt;ref name=&quot;jas&quot;&gt;{{Cite news |date=Hunyo 10, 2026 |title=Landslides during Mindanao earthquake isolate Davao Occidental barangays |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/991001/mindanao-earthquake-davao-landslides/story/?top_picks&amp;order=1 |access-date=Hunyo 10, 2026 |publisher=[[GMA Network]]|trans-title=Mga pagguho ng lupa sa lindol sa Mindanao, naghiwalay sa mga barangay sa Davao Occidental|language=en}}&lt;/ref&gt; Dalawa pa ang namatay sa [[Tupi]], Timog Cotabato; isa dahil sa pagguho ng isang bahay at isa pa dahil sa biglaang paghinto ng puso.&lt;ref name=&quot;newsinfotupi&quot;&gt;{{Cite news |date=Hunyo 8, 2026 |title=2 dead in South Cotabato after magnitude 7.8 Mindanao quake |url=https://newsinfo.inquirer.net/2242635/2-dead-in-south-cotabato-after-magnitude-7-8-mindanao-quake |access-date=Hunyo 8, 2026 |publisher=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en|trans-title=2 patay sa South Cotabato matapos ang magnitud 7.8 na lindol sa Mindanao}}&lt;/ref&gt; Tatlo ang nasawi at lima ang nasugatan sa Pulo ng Balut,&lt;ref&gt;{{cite news |date=Hunyo 10, 2026 |title=7.8-quake death toll in Davao Region now 4 |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/78-quake-death-toll-in-davao-region-now-4 |access-date=Hunyo 11, 2026 |work=[[Sunstar]]|language=en|trans-title=4 na ngayon ang bilang ng namatay sa 7.8 lindol sa Rehiyon ng Davao}}&lt;/ref&gt; habang tig-iisang pagkamatay ang naitala sa [[Malita]], Davao Occidental at [[Digos]], Davao del Sur.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=Hunyo 11, 2026|title=Death toll from M7.8 Mindanao quake rises to 45|url=https://www.gmanetwork.com/regionaltv/news/114397/death-toll-from-m78-mindanao-quake-rises-to-45/story/ |access-date=Hunyo 11, 2026 |publisher=[[GMA Network]]|language=en|trans-title=Umakyat na sa 45 ang nasawi sa M7.8 na lindol sa Mindanao}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Pangkalahatang pagtatasa ng pinsala sa mga apektadong lugar --&gt;
[[Talaksan:Collapsed building in General Santos City - DSWD.jpg|thumb|Mga tauhan ng [[Kagawaran ng Kagalingan at Pagpapaunlad Panlipunan|DSWD]], nag-iinspeksyon  sa gumuhong gusaling pangkomersiyo sa Heneral Santos]]
Kinumpirma ng NDRRMC na apektado ng lindol ang mga rehiyon ng [[Tangway ng Zamboanga]], Davao, Soccsksargen, at [[Bangsamoro]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hunyo 8, 2026 |title=Narito ang live update ni Usec. Harold Cabreros ng Office of Civil Defense kaugnay ng magnitude 7.8 na lindol na naitala sa karagatan malapit sa Sarangani.: June 8, 2026 |url=https://www.facebook.com/NDRRMC/videos/1724236438997613/ |access-date=Hunyo 8, 2026 |website=NDRRMC}}&lt;/ref&gt; May kabuuang 75,324 pamilya, o 346,449 indibidwal, ang naapektuhan, kung saan 16,349 katao o 3,515 pamilya ang nanunuluyan sa mga sentro ng paglilikas, habang 29,260 katao o 7,279 pamilya ang pansamantalang nanunuluyan sa ibang mga lokasyon. Tatlumpu't pitong pagguho ng lupa ang naitala. Apatnapu't limang seksyon ng kalsada at walong tulay ang naapektuhan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rita |first=Joviland |date=Hunyo 11, 2026 |title=Mindanao earthquake affected over 346,000 people — NDRRMC |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/991064/mindanao-earthquake-affected-over-346-000-people-ndrrmc/story/ |access-date=Hunyo 11, 2026 |work=[[GMA News]]|language=en|trans-title=Mahigit 346,000 katao ang naapektuhan ng lindol sa Mindanao — NDRRMC}}&lt;/ref&gt; Hindi bababa sa 82,725 bahay ang nasira sa buong Mindanao, kung saan 14,626 ang nawasak.&lt;ref name=&quot;dswd&quot;&gt;{{Cite report |publisher=DSWD |date=Hunyo 18, 2026 |title=DSWD DROMIC Report #20 on the Effects of Mw 7.8 Earthquake Incident in Maasim, Sarangani|url=https://dromic.dswd.gov.ph/mw-7-8-earthquake-incident-in-maasim-sarangani-08-jun-2026/|access-date=Hunyo 18, 2026|lang=en|trans-title=Ulat #20 ng DSWD DROMIC sa Mga Epekto ng Mw 7.8 na Insidente sa Lindol sa Maasim, Sarangani}}&lt;/ref&gt; Naitala rin ng Soccsksargen Police Regional Office ang pinsala sa 20 istruktura sa buong rehiyon, kabilang ang 14 na komersyal na establisimyento, dalawang ospital, at dalawang bahay na tirahan. Dalawampu't anim na lugar ang nakaranas ng pagkawala ng kuryente, at isang lugar ang naapektuhan ng pagguho ng lupa.&lt;ref name=&quot;3dead&quot;&gt;{{Cite news |date=Hunyo 8, 2026 |title=3 reported dead in Soccsksargen after magnitude 7.8 earthquake —PNP |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/990599/3-reported-dead-in-soccsksargen-after-magnitude-7-8-earthquake-pnp/story/ |access-date=Hunyo 8, 2026 |publisher=[[GMA News]] |archive-date=Hunyo 8, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608040636/https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/990599/3-reported-dead-in-soccsksargen-after-magnitude-7-8-earthquake-pnp/story/ |url-status=live |language=en|trans-title=3 ang naiulat na namatay sa Soccsksargen matapos ang magnitud 7.8 na lindol —PNP}}&lt;/ref&gt;

==Mga sanggunian==
{{Reflist}}

[[Kategorya:Lindol sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]</text>
      <sha1>8knvt44qvc3uyfavedszhpfsuvvyzjz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212182</id>
      <parentid>2212181</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LknFenix</username>
        <id>125962</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Isinalin ang kapsiyon ng isang larawan</comment>
      <origin>2212182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15063" sha1="h39tr7tjkuho5xxup3tx0wy6qi27afs" xml:space="preserve">{{Infobox earthquake
| title = Lindol sa Mindanao (2026)
| local-date = Hunyo 8, 2026
| local-time = 07:37:40 [[Pamantayang Oras ng Pilipinas|PhST]] ([[UTC+8]])
| timestamp = 2026-06-07 23:37:40
| anss-url = us7000srb1
| isc-event = 645871578 
| image = Highway in Glan, Sarangani after the 08 June 2026 M7.8 earthquake.jpg
| image_size  = 230px
| caption = Nasirang bahagi ng isang haywey sa [[Glan, Sarangani|Glan]], [[Sarangani]]
| duration = 70 segundo
| map2 = {{Location map many | Mindanao
 |relief      = yes
 |label       = 
 |lat         = 5.600
 |long        = 125.065
 |mark        = Bullseye1.png
 |marksize    = 55
 |position    = bottom
 |caption     = 
 |label2      = Heneral Santos
 |lat2        = 6.1167
 |long2       = 125.1667
 |mark2       = Red pog.svg
 |mark2size   = 7
 |position2   = left
 |label3      = Lungsod ng Davao
 |lat3        = 7.0661
 |long3       = 125.6094
 |mark3       = Orange pog.svg
 |mark3size   = 7
 |position3   = left
 |label4      = Koronadal
 |lat4        = 6.5006
 |long4       = 124.8432
 |mark4       = Red pog.svg
 |mark4size   = 7
 |position4   = left
 }}
| magnitude = {{M|w|link=y}} 7.8
| depth = {{cvt|55.2|km}}
| type = ''Thrust fault''
| coordinates = {{Coord|5.592|N|125.047|E|region:PH_type:event|display=inline,title}}
| intensity = {{MMI|9|PEIS|8}}
| affected = [[Mindanao]], Pilipinas&lt;br /&gt;Hilagang Sulawesi, Indonesya
| aftershocks = 3,019+&lt;br /&gt;{{M|b|6.5}} noong Hunyo 8, 2026 {{small|(Pinakamalakas)}}
| casualties = 47+ namatay, 688+ nasugatan, 31+ nawawala (Pilipinas)&lt;br /&gt;3 nasugatan (Indonesya)
| damage = {{FXConvert|PHL|1000000000|cursign=₱}}
| fault = Bambang ng Cotabato
| tsunami = {{convert|1.5|m}}
| landslide = Oo
}} Noong Hunyo 8, 2026, alas 07:37:40{{Spaces}}[[Pamantayang Oras ng Pilipinas|PhST]] (UTC+08:00), isang [[lindol]] na may magnitud na 7.8 ang tumama sa katimugang baybayin ng [[Mindanao]] sa [[Pilipinas]]. Ang episentro nito ay nasa karagatan sa tapat ng babayin ng lalawigan ng [[Sarangani]] sa rehiyon ng [[Soccsksargen]], {{Cvt|26|km|mi}} kanluran-timog-kanluran ng [[Glan]].&lt;ref name=&quot;anss&quot;&gt;{{Cite ANSS Comprehensive Earthquake Catalog|M 7.8 – 26 km SW of Kablalan, Philippines|2026|us7000srb1}}&lt;/ref&gt; Ang lindol ay dulot ng [[subduksiyon]] sa kahabaan ng Bambang ng Cotabato, isang pangunahing estrukturang pinagmumulan ng mga lindol.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |date=Hunyo 8, 2026 |title=PRIMER ON THE 08 JUNE 2026 MAGNITUDE (MW) 7.8 OFFSHORE SARANGANI EARTHQUAKE |url=https://www.phivolcs.dost.gov.ph/primer-on-the-08-june-2026-magnitude-mw-7-8-offshore-sarangani-earthquake/ |access-date=Hunyo 9, 2026 |website=Philippine Institute of Volcanology and Seismology|language=en|trans-title=PRIMER SA LINDOL NA MAY MAGNITUD (MW) NA 7.8 SA KARAGATAN SA MAY SARANGANI NOONG 08 HUNYO 2026}}&lt;/ref&gt; Nagpalabas ng mga babala sa [[sunami]] sa katimugang Pilipinas gayundin sa mga bansa sa [[Oseaniya]], [[Silangang Asya|Silangan]] at [[Timog-silangang Asya]]. Ang lindol na ito ang pinakamalakas sa tumama sa Pilipinas mula pa noong [[Lindol sa Golpo ng Moro (1976)|lindol sa Golpo ng Moro noong 1976]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 9, 2026 |title=At least 37 dead as Philippines hit by strongest earthquake in half a century |language=en |trans-title=Hindi bababa sa 37 ang patay sa pagtama ng Pilipinas ng pinakamalakas na lindol sa loob ng kalahating siglo |publisher=[[The Independent]] |url=https://www.independent.co.uk/asia/southeast-asia/philippines-earthquake-magnitude-death-toll-mindanao-island-b2992151.html |access-date=Hunyo 13, 2026}}&lt;/ref&gt;

Hindi bababa sa 78 katao ang namatay, 1,300 ang nasugatan, at 30 ang iniulat na nawawala. Ang lindol ay isa sa mga pinakamapanirang lindol sa bansa sa loob ng limang dekada.&lt;ref&gt;{{Cite tweet |number=2064078783389253979 |user=gmanews |author-link=GMA Network |title=Maituturing na isa sa pinaka mapaminsalang lindol sa pilipinas sa loob ng limang dekada ang lindol nitong Lunes sa Mindanao. Tinukoy ng PHIVOLCS bilang sanhi ng lindol ang aktibidad sa Cotabato Trench. Dito rin nag-ugat ang malakas na lindol sa Moro Gulf noong dekada sitenta, na kumitil ng libo-libo. |trans-title= |date=Hunyo 8, 2026 |access-date=Hunyo 8, 2026 |language=fil}}&lt;/ref&gt; Ang Lungsod ng [[Heneral Santos]] at ang mga lalawigan ng [[Sarangani]] at [[Timog Cotabato]] sa Soccsksargen, gayundin ang [[Davao Occidental]] sa [[Rehiyon ng Davao|Davao]], ang pinakamatinding naapektuhan. Sa buong Mindanao, mahigit sa 82,700 bahay ang nasira o nawasak, gayundin ang maraming gusali at pasilidad. Ang mga bayan ng [[Sarangani, Davao Occidental|Sarangani]], [[Jose Abad Santos, Davao Occidental|Jose Abad Santos]], [[Glan]], at [[Malapatan]] ang nagtala ng pinakamataas na porsyento ng mga naapektuhang tahanan, habang mahigit 20% ng mga tahanan sa Heneral Santos ang nasira. Nagdulot din ang lindol ng matinding pinsala at maraming nasugatan sa mga Pulo ng Sangihe at Talaud sa Hilagang Sulawesi, Indonesya.

==Lindol==
[[Talaksan:2026-06-07 Kablalan, Philippines M7.8 earthquake shakemap (USGS).jpg|thumb|ShakeMap ng USGS na nagpapakita ng tindi ng lindol]]

Una nang iniulat ng [[Surian ng Pilipinas sa Bulkanolohiya at Sismolohiya]] ang magnitud na {{M|w|7.0}},&lt;ref name=&quot;phivolcs&quot;&gt;{{cite web |title=Phivolcs: Tsunami warning out after offshore M7 earthquake in Sarangani |url=https://newsinfo.inquirer.net/2242163/phivolcs-tsunami-warning-out-after-offshore-m7-earthquake-in-sarangani |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=Hunyo 8, 2026 |access-date=Hunyo 8, 2026|language=en|trans-title=Phivolcs: Nagbabala ng sunami matapos ang M7 na lindol sa tapat ng baybayin ng Sarangani}}&lt;/ref&gt; bago rebisahin ito sa 7.8.&lt;ref name=&quot;PHIVOLCSTWITTER&quot;&gt;{{Cite tweet |author=PHIVOLCS |user=@phivolcs_dost |number=2063780683978535398 |title=Earthquake Information No.2|language=en|trans-title=Impormasyon sa Lindol Blg. 2}}&lt;/ref&gt; Tinaya ng United States Geological Survey at European-Mediterranean Seismological Centre ang magnitud ng lindol na {{M|ww|7.8}} at nagtala ng lalim na {{cvt|55.2|km|mi}} at {{cvt|45|km|mi}}, ayon sa pagkakabanggit.&lt;ref name=&quot;anss&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Earthquake information|url=https://www.emsc.eu/Earthquake_information/earthquake.php?id=2006895|publisher=EMSC-CSEM|date=Hunyo 8, 2026|access-date=Hunyo 8, 2026|language=en|trans-title=Impormasyon tungkol sa lindol}}&lt;/ref&gt; Tinaya naman ng Meteorology, Climatology, and Geophysical Agency ng Indonesia ang moment magnitude na 7.7 at lalim na {{cvt|47|km|mi}}.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gempa Bumi M7,7 – 244 km BaratLaut PULAUKARATUNG-SULUT|url=https://www.bmkg.go.id/gempabumi/berpotensi-tsunami/20260608074001|publisher=Meteorology, Climatology, and Geophysical Agency|lang=id|date=Hunyo 8, 2026|access-date=Hunyo 9, 2026}}&lt;/ref&gt; Tinatayang tumagal ang pagyanig nang humigit-kumulang 30 segundo.&lt;ref name=&quot;7.8 quake rocks Mindanao&quot;&gt;{{cite news |title=Magnitude 7.8 quake rocks Mindanao, topples buildings, disrupts classes |url=https://newsinfo.inquirer.net/2242307/magnitude-7-8-quake-rocks-mindanao-topples-buildings-disrupts-classes |access-date=Hunyo 8, 2026 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=Hunyo 8, 2026|language=en|trans-title=Niyanig ng magnitud 7.8 na lindol ang Mindanao, gumuho ang mga gusali, at naantala ang mga klase}}&lt;/ref&gt;
==Epekto==
[[Talaksan:DepEd Mahayahay Elementary School, Malita, Davao Occidental, Mindanao, Philippines - 7.8 Mw Earthquake - 8 June 2026.webm|thumb|Mga batang mag-aaral na nakararanas ng lindol sa [[Malita]], [[Davao Occidental]]]]
[[Talaksan:Matanao National High School - Matanao, Davao del Sur, Mindanao, Philippines - 7.8 Mw Earthquake - 8 June 2026.webm|thumb|Bidyo ng bahagyang pagguho ng isang abandonadong gusali ng paaralan sa [[Matanao]] National High School sa [[Davao del Sur]]]]

&lt;!-- Mga nasawi: pagkamatay, pinsala, nawawala, mga indibidwal at pamilyang nawalan ng tahanan --&gt;

Hindi bababa sa 78 katao ang namatay, 1,399 ang nasugatan, at 30 ang nananatiling nawawala noong Hunyo 18. Batay sa lalawigan, may 33 nasawi sa [[Sarangani]]; 24 sa [[Timog Cotabato]], kabilang ang 22 sa [[Heneral Santos]]&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=13 Hunyo 2026|date=13 Hunyo 2026|url=https://www.facebook.com/GMARegionalTVNews/posts/look-news-update-as-of-1116-am-on-saturday-june-13-2026-the-death-toll-from-the-/1471015265038242/|title=News Update|publisher=[[GMA Network (company)|GMA Regional TV News]]|via=[[Facebook]]|language=en|trans-title=Update sa Balita}}&lt;/ref&gt; at 2 sa [[Tupi]]; 20 sa Davao Occidental; at 1 sa [[Davao del Sur]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=Hunyo 18, 2026|title=Mindanao quake death toll rises to 78|url=https://www.philstar.com/headlines/2026/06/19/2536224/mindanao-quake-death-toll-rises-78|access-date=Hunyo 18, 2026 |website=[[The Philippine Star]]|language=en|trans-title=Umakyat na sa 78 ang nasawi sa lindol sa Mindanao}}&lt;/ref&gt; Hindi bababa sa 23 pagkamatay ang iniulat sa [[Glan]], habang 9 na iba pa ang namatay sa [[Malapatan]].&lt;ref name=&quot;saranganireport&quot;&gt;{{cite web|access-date=18 Hunyo 2026|date=18 Hunyo 2026|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1310467437870906|title=Sarangani Earthquake Update - June 18, 2026|publisher=Sarangani Provincial Information Office|via=[[Facebook]]|language=en|trans-title=Update sa Lindol sa Sarangani - Hunyo 18, 2026}}&lt;/ref&gt; Tatlong katao ang namatay matapos gumuho ang pader ng isang bodega ng Century Pacific Food sa Heneral Santos.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hunyo 9, 2026 |title=2 big tuna exporters in General Santos City suspend operations after earthquake |url=https://www.rappler.com/business/tuna-exporters-general-santos-suspend-operations-mindanao-earthquake/ |access-date=Hunyo 11, 2026 |website=Rappler |archive-date=Hunyo 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260610170609/https://www.rappler.com/business/tuna-exporters-general-santos-suspend-operations-mindanao-earthquake/ |url-status=live |language=en|trans-title=2 malaking tagaluwas ng tuna sa Lungosd ng Heneral Santos, nagsuspinde ng operasyon matapos ang lindol}}&lt;/ref&gt; Sa [[Jose Abad Santos, Davao Occidental|Jose Abad Santos]], 7 katao ang namatay at 18 iba pa ang nananatiling nawawala dahil sa dalawang pagguho ng lupa, kung saan nahiwalay sa ibang lugar ang ilang bahagi ng bayan noong Hunyo 10.&lt;ref name=&quot;jas&quot;&gt;{{Cite news |date=Hunyo 10, 2026 |title=Landslides during Mindanao earthquake isolate Davao Occidental barangays |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/991001/mindanao-earthquake-davao-landslides/story/?top_picks&amp;order=1 |access-date=Hunyo 10, 2026 |publisher=[[GMA Network]]|trans-title=Mga pagguho ng lupa sa lindol sa Mindanao, naghiwalay sa mga barangay sa Davao Occidental|language=en}}&lt;/ref&gt; Dalawa pa ang namatay sa [[Tupi]], Timog Cotabato; isa dahil sa pagguho ng isang bahay at isa pa dahil sa biglaang paghinto ng puso.&lt;ref name=&quot;newsinfotupi&quot;&gt;{{Cite news |date=Hunyo 8, 2026 |title=2 dead in South Cotabato after magnitude 7.8 Mindanao quake |url=https://newsinfo.inquirer.net/2242635/2-dead-in-south-cotabato-after-magnitude-7-8-mindanao-quake |access-date=Hunyo 8, 2026 |publisher=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en|trans-title=2 patay sa South Cotabato matapos ang magnitud 7.8 na lindol sa Mindanao}}&lt;/ref&gt; Tatlo ang nasawi at lima ang nasugatan sa Pulo ng Balut,&lt;ref&gt;{{cite news |date=Hunyo 10, 2026 |title=7.8-quake death toll in Davao Region now 4 |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/78-quake-death-toll-in-davao-region-now-4 |access-date=Hunyo 11, 2026 |work=[[Sunstar]]|language=en|trans-title=4 na ngayon ang bilang ng namatay sa 7.8 lindol sa Rehiyon ng Davao}}&lt;/ref&gt; habang tig-iisang pagkamatay ang naitala sa [[Malita]], Davao Occidental at [[Digos]], Davao del Sur.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=Hunyo 11, 2026|title=Death toll from M7.8 Mindanao quake rises to 45|url=https://www.gmanetwork.com/regionaltv/news/114397/death-toll-from-m78-mindanao-quake-rises-to-45/story/ |access-date=Hunyo 11, 2026 |publisher=[[GMA Network]]|language=en|trans-title=Umakyat na sa 45 ang nasawi sa M7.8 na lindol sa Mindanao}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Pangkalahatang pagtatasa ng pinsala sa mga apektadong lugar --&gt;
[[Talaksan:Collapsed building in General Santos City - DSWD.jpg|thumb|Mga tauhan ng [[Kagawaran ng Kagalingan at Pagpapaunlad Panlipunan|DSWD]], nag-iinspeksyon  sa gumuhong gusaling pangkomersiyo sa Heneral Santos]]
Kinumpirma ng NDRRMC na apektado ng lindol ang mga rehiyon ng [[Tangway ng Zamboanga]], Davao, Soccsksargen, at [[Bangsamoro]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hunyo 8, 2026 |title=Narito ang live update ni Usec. Harold Cabreros ng Office of Civil Defense kaugnay ng magnitude 7.8 na lindol na naitala sa karagatan malapit sa Sarangani.: June 8, 2026 |url=https://www.facebook.com/NDRRMC/videos/1724236438997613/ |access-date=Hunyo 8, 2026 |website=NDRRMC}}&lt;/ref&gt; May kabuuang 75,324 pamilya, o 346,449 indibidwal, ang naapektuhan, kung saan 16,349 katao o 3,515 pamilya ang nanunuluyan sa mga sentro ng paglilikas, habang 29,260 katao o 7,279 pamilya ang pansamantalang nanunuluyan sa ibang mga lokasyon. Tatlumpu't pitong pagguho ng lupa ang naitala. Apatnapu't limang seksyon ng kalsada at walong tulay ang naapektuhan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rita |first=Joviland |date=Hunyo 11, 2026 |title=Mindanao earthquake affected over 346,000 people — NDRRMC |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/991064/mindanao-earthquake-affected-over-346-000-people-ndrrmc/story/ |access-date=Hunyo 11, 2026 |work=[[GMA News]]|language=en|trans-title=Mahigit 346,000 katao ang naapektuhan ng lindol sa Mindanao — NDRRMC}}&lt;/ref&gt; Hindi bababa sa 82,725 bahay ang nasira sa buong Mindanao, kung saan 14,626 ang nawasak.&lt;ref name=&quot;dswd&quot;&gt;{{Cite report |publisher=DSWD |date=Hunyo 18, 2026 |title=DSWD DROMIC Report #20 on the Effects of Mw 7.8 Earthquake Incident in Maasim, Sarangani|url=https://dromic.dswd.gov.ph/mw-7-8-earthquake-incident-in-maasim-sarangani-08-jun-2026/|access-date=Hunyo 18, 2026|lang=en|trans-title=Ulat #20 ng DSWD DROMIC sa Mga Epekto ng Mw 7.8 na Insidente sa Lindol sa Maasim, Sarangani}}&lt;/ref&gt; Naitala rin ng Soccsksargen Police Regional Office ang pinsala sa 20 istruktura sa buong rehiyon, kabilang ang 14 na komersyal na establisimyento, dalawang ospital, at dalawang bahay na tirahan. Dalawampu't anim na lugar ang nakaranas ng pagkawala ng kuryente, at isang lugar ang naapektuhan ng pagguho ng lupa.&lt;ref name=&quot;3dead&quot;&gt;{{Cite news |date=Hunyo 8, 2026 |title=3 reported dead in Soccsksargen after magnitude 7.8 earthquake —PNP |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/990599/3-reported-dead-in-soccsksargen-after-magnitude-7-8-earthquake-pnp/story/ |access-date=Hunyo 8, 2026 |publisher=[[GMA News]] |archive-date=Hunyo 8, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608040636/https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/990599/3-reported-dead-in-soccsksargen-after-magnitude-7-8-earthquake-pnp/story/ |url-status=live |language=en|trans-title=3 ang naiulat na namatay sa Soccsksargen matapos ang magnitud 7.8 na lindol —PNP}}&lt;/ref&gt;

==Mga sanggunian==
{{Reflist}}

[[Kategorya:Lindol sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]</text>
      <sha1>h39tr7tjkuho5xxup3tx0wy6qi27afs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212184</id>
      <parentid>2212182</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:13:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LknFenix</username>
        <id>125962</id>
      </contributor>
      <comment>+ Kalagayang tektoniko</comment>
      <origin>2212184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17026" sha1="g8zjsa4bizgcgctqhllaqbnljmpk2e4" xml:space="preserve">{{Infobox earthquake
| title = Lindol sa Mindanao (2026)
| local-date = Hunyo 8, 2026
| local-time = 07:37:40 [[Pamantayang Oras ng Pilipinas|PhST]] ([[UTC+8]])
| timestamp = 2026-06-07 23:37:40
| anss-url = us7000srb1
| isc-event = 645871578 
| image = Highway in Glan, Sarangani after the 08 June 2026 M7.8 earthquake.jpg
| image_size  = 230px
| caption = Nasirang bahagi ng isang haywey sa [[Glan, Sarangani|Glan]], [[Sarangani]]
| duration = 70 segundo
| map2 = {{Location map many | Mindanao
 |relief      = yes
 |label       = 
 |lat         = 5.600
 |long        = 125.065
 |mark        = Bullseye1.png
 |marksize    = 55
 |position    = bottom
 |caption     = 
 |label2      = Heneral Santos
 |lat2        = 6.1167
 |long2       = 125.1667
 |mark2       = Red pog.svg
 |mark2size   = 7
 |position2   = left
 |label3      = Lungsod ng Davao
 |lat3        = 7.0661
 |long3       = 125.6094
 |mark3       = Orange pog.svg
 |mark3size   = 7
 |position3   = left
 |label4      = Koronadal
 |lat4        = 6.5006
 |long4       = 124.8432
 |mark4       = Red pog.svg
 |mark4size   = 7
 |position4   = left
 }}
| magnitude = {{M|w|link=y}} 7.8
| depth = {{cvt|55.2|km}}
| type = ''Thrust fault''
| coordinates = {{Coord|5.592|N|125.047|E|region:PH_type:event|display=inline,title}}
| intensity = {{MMI|9|PEIS|8}}
| affected = [[Mindanao]], Pilipinas&lt;br /&gt;Hilagang Sulawesi, Indonesya
| aftershocks = 3,019+&lt;br /&gt;{{M|b|6.5}} noong Hunyo 8, 2026 {{small|(Pinakamalakas)}}
| casualties = 47+ namatay, 688+ nasugatan, 31+ nawawala (Pilipinas)&lt;br /&gt;3 nasugatan (Indonesya)
| damage = {{FXConvert|PHL|1000000000|cursign=₱}}
| fault = Bambang ng Cotabato
| tsunami = {{convert|1.5|m}}
| landslide = Oo
}} Noong Hunyo 8, 2026, alas 07:37:40{{Spaces}}[[Pamantayang Oras ng Pilipinas|PhST]] (UTC+08:00), isang [[lindol]] na may magnitud na 7.8 ang tumama sa katimugang baybayin ng [[Mindanao]] sa [[Pilipinas]]. Ang episentro nito ay nasa karagatan sa tapat ng babayin ng lalawigan ng [[Sarangani]] sa rehiyon ng [[Soccsksargen]], {{Cvt|26|km|mi}} kanluran-timog-kanluran ng [[Glan]].&lt;ref name=&quot;anss&quot;&gt;{{Cite ANSS Comprehensive Earthquake Catalog|M 7.8 – 26 km SW of Kablalan, Philippines|2026|us7000srb1}}&lt;/ref&gt; Ang lindol ay dulot ng [[subduksiyon]] sa kahabaan ng Bambang ng Cotabato, isang pangunahing estrukturang pinagmumulan ng mga lindol.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |date=Hunyo 8, 2026 |title=PRIMER ON THE 08 JUNE 2026 MAGNITUDE (MW) 7.8 OFFSHORE SARANGANI EARTHQUAKE |url=https://www.phivolcs.dost.gov.ph/primer-on-the-08-june-2026-magnitude-mw-7-8-offshore-sarangani-earthquake/ |access-date=Hunyo 9, 2026 |website=Philippine Institute of Volcanology and Seismology|language=en|trans-title=PRIMER SA LINDOL NA MAY MAGNITUD (MW) NA 7.8 SA KARAGATAN SA MAY SARANGANI NOONG 08 HUNYO 2026}}&lt;/ref&gt; Nagpalabas ng mga babala sa [[sunami]] sa katimugang Pilipinas gayundin sa mga bansa sa [[Oseaniya]], [[Silangang Asya|Silangan]] at [[Timog-silangang Asya]]. Ang lindol na ito ang pinakamalakas sa tumama sa Pilipinas mula pa noong [[Lindol sa Golpo ng Moro (1976)|lindol sa Golpo ng Moro noong 1976]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 9, 2026 |title=At least 37 dead as Philippines hit by strongest earthquake in half a century |language=en |trans-title=Hindi bababa sa 37 ang patay sa pagtama ng Pilipinas ng pinakamalakas na lindol sa loob ng kalahating siglo |publisher=[[The Independent]] |url=https://www.independent.co.uk/asia/southeast-asia/philippines-earthquake-magnitude-death-toll-mindanao-island-b2992151.html |access-date=Hunyo 13, 2026}}&lt;/ref&gt;

Hindi bababa sa 78 katao ang namatay, 1,300 ang nasugatan, at 30 ang iniulat na nawawala. Ang lindol ay isa sa mga pinakamapanirang lindol sa bansa sa loob ng limang dekada.&lt;ref&gt;{{Cite tweet |number=2064078783389253979 |user=gmanews |author-link=GMA Network |title=Maituturing na isa sa pinaka mapaminsalang lindol sa pilipinas sa loob ng limang dekada ang lindol nitong Lunes sa Mindanao. Tinukoy ng PHIVOLCS bilang sanhi ng lindol ang aktibidad sa Cotabato Trench. Dito rin nag-ugat ang malakas na lindol sa Moro Gulf noong dekada sitenta, na kumitil ng libo-libo. |trans-title= |date=Hunyo 8, 2026 |access-date=Hunyo 8, 2026 |language=fil}}&lt;/ref&gt; Ang Lungsod ng [[Heneral Santos]] at ang mga lalawigan ng [[Sarangani]] at [[Timog Cotabato]] sa Soccsksargen, gayundin ang [[Davao Occidental]] sa [[Rehiyon ng Davao|Davao]], ang pinakamatinding naapektuhan. Sa buong Mindanao, mahigit sa 82,700 bahay ang nasira o nawasak, gayundin ang maraming gusali at pasilidad. Ang mga bayan ng [[Sarangani, Davao Occidental|Sarangani]], [[Jose Abad Santos, Davao Occidental|Jose Abad Santos]], [[Glan]], at [[Malapatan]] ang nagtala ng pinakamataas na porsyento ng mga naapektuhang tahanan, habang mahigit 20% ng mga tahanan sa Heneral Santos ang nasira. Nagdulot din ang lindol ng matinding pinsala at maraming nasugatan sa mga Pulo ng Sangihe at Talaud sa Hilagang Sulawesi, Indonesya.

==Kalagayang tektoniko==
Ang Mindanao ay matatagpuan sa kahabaan ng nagsasalubong na hangganan sa pagitan ng plakang Sunda at plakang Dagat Pilipinas. Bahagi ng pahilig na salubungan ng mga plakang ito ay nasasalo ng subduksiyon sa kahabaan ng Bambang ng Cotabato. Ang bahaging ''strike-slip'' ng salubungan ay bahagyang sinasalo ng sistema ng palya ng Pilipinas at bahagyang ng sistema ng palya ng Cotabato, isang ugnayan ng mga sinistral (pakaliwa) na palyang ''strike-slip'' na may hilagang-kanluran–timog-silangang direksiyon, na bumubuo sa hangganan sa pagitan ng Arko ng Cotabato at ng Bulkanikong Sinturon ng Gitnang Mindanao.&lt;ref name=&quot;USGS_2010_5090&quot;&gt;{{Cite web |url=https://pubs.usgs.gov/sir/2010/5090/p/pdf/sir2010-5090-P.pdf |title=Porphyry Copper Assessment of East and Southeast Asia— Philippines, Taiwan (Republic of China), Republic of Korea (South Korea), and Japan |publisher=United States Geological Survey |year=2010 |series=Global Mineral Resource Assessment |pages=3032 |access-date=Nobyembre 18, 2023 |archive-date=Abril 29, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170429120825/https://pubs.usgs.gov/sir/2010/5090/p/pdf/sir2010-5090-P.pdf |url-status=live|language=en|trans-title=Pagtatasa ng Porpiri na Tanso ng Silangan at Timog-silangang Asya— Pilipinas, Taiwan (Republika ng Tsina), Republika ng Korea (Timog Korea), at Hapon}}&lt;/ref&gt; Noong 1976, isang lindol na may magnitud na 8.0 at sunami sa kahabaan ng parehong bambang ang ikinamatay ng 8,000 katao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.abs-cbn.com/news/11/17/23/cotabato-trench-movement-caused-m68-davao-occidental-quake-phivolcs |title=Cotabato Trench movement caused M6.8 Davao Occidental quake: Phivolcs |work=[[ABS-CBN]] |access-date=November 21, 2023 |archive-date=November 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231121074719/https://news.abs-cbn.com/news/11/17/23/cotabato-trench-movement-caused-m68-davao-occidental-quake-phivolcs |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==Lindol==
[[Talaksan:2026-06-07 Kablalan, Philippines M7.8 earthquake shakemap (USGS).jpg|thumb|ShakeMap ng USGS na nagpapakita ng tindi ng lindol]]

Una nang iniulat ng [[Surian ng Pilipinas sa Bulkanolohiya at Sismolohiya]] ang magnitud na {{M|w|7.0}},&lt;ref name=&quot;phivolcs&quot;&gt;{{cite web |title=Phivolcs: Tsunami warning out after offshore M7 earthquake in Sarangani |url=https://newsinfo.inquirer.net/2242163/phivolcs-tsunami-warning-out-after-offshore-m7-earthquake-in-sarangani |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=Hunyo 8, 2026 |access-date=Hunyo 8, 2026|language=en|trans-title=Phivolcs: Nagbabala ng sunami matapos ang M7 na lindol sa tapat ng baybayin ng Sarangani}}&lt;/ref&gt; bago rebisahin ito sa 7.8.&lt;ref name=&quot;PHIVOLCSTWITTER&quot;&gt;{{Cite tweet |author=PHIVOLCS |user=@phivolcs_dost |number=2063780683978535398 |title=Earthquake Information No.2|language=en|trans-title=Impormasyon sa Lindol Blg. 2}}&lt;/ref&gt; Tinaya ng United States Geological Survey at European-Mediterranean Seismological Centre ang magnitud ng lindol na {{M|ww|7.8}} at nagtala ng lalim na {{cvt|55.2|km|mi}} at {{cvt|45|km|mi}}, ayon sa pagkakabanggit.&lt;ref name=&quot;anss&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Earthquake information|url=https://www.emsc.eu/Earthquake_information/earthquake.php?id=2006895|publisher=EMSC-CSEM|date=Hunyo 8, 2026|access-date=Hunyo 8, 2026|language=en|trans-title=Impormasyon tungkol sa lindol}}&lt;/ref&gt; Tinaya naman ng Meteorology, Climatology, and Geophysical Agency ng Indonesia ang moment magnitude na 7.7 at lalim na {{cvt|47|km|mi}}.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gempa Bumi M7,7 – 244 km BaratLaut PULAUKARATUNG-SULUT|url=https://www.bmkg.go.id/gempabumi/berpotensi-tsunami/20260608074001|publisher=Meteorology, Climatology, and Geophysical Agency|lang=id|date=Hunyo 8, 2026|access-date=Hunyo 9, 2026}}&lt;/ref&gt; Tinatayang tumagal ang pagyanig nang humigit-kumulang 30 segundo.&lt;ref name=&quot;7.8 quake rocks Mindanao&quot;&gt;{{cite news |title=Magnitude 7.8 quake rocks Mindanao, topples buildings, disrupts classes |url=https://newsinfo.inquirer.net/2242307/magnitude-7-8-quake-rocks-mindanao-topples-buildings-disrupts-classes |access-date=Hunyo 8, 2026 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=Hunyo 8, 2026|language=en|trans-title=Niyanig ng magnitud 7.8 na lindol ang Mindanao, gumuho ang mga gusali, at naantala ang mga klase}}&lt;/ref&gt;
==Epekto==
[[Talaksan:DepEd Mahayahay Elementary School, Malita, Davao Occidental, Mindanao, Philippines - 7.8 Mw Earthquake - 8 June 2026.webm|thumb|Mga batang mag-aaral na nakararanas ng lindol sa [[Malita]], [[Davao Occidental]]]]
[[Talaksan:Matanao National High School - Matanao, Davao del Sur, Mindanao, Philippines - 7.8 Mw Earthquake - 8 June 2026.webm|thumb|Bidyo ng bahagyang pagguho ng isang abandonadong gusali ng paaralan sa [[Matanao]] National High School sa [[Davao del Sur]]]]

&lt;!-- Mga nasawi: pagkamatay, pinsala, nawawala, mga indibidwal at pamilyang nawalan ng tahanan --&gt;Hindi bababa sa 78 katao ang namatay, 1,399 ang nasugatan, at 30 ang nananatiling nawawala noong Hunyo 18. Batay sa lalawigan, may 33 nasawi sa [[Sarangani]]; 24 sa [[Timog Cotabato]], kabilang ang 22 sa [[Heneral Santos]]&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=13 Hunyo 2026|date=13 Hunyo 2026|url=https://www.facebook.com/GMARegionalTVNews/posts/look-news-update-as-of-1116-am-on-saturday-june-13-2026-the-death-toll-from-the-/1471015265038242/|title=News Update|publisher=[[GMA Network (company)|GMA Regional TV News]]|via=[[Facebook]]|language=en|trans-title=Update sa Balita}}&lt;/ref&gt; at 2 sa [[Tupi]]; 20 sa Davao Occidental; at 1 sa [[Davao del Sur]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=Hunyo 18, 2026|title=Mindanao quake death toll rises to 78|url=https://www.philstar.com/headlines/2026/06/19/2536224/mindanao-quake-death-toll-rises-78|access-date=Hunyo 18, 2026 |website=[[The Philippine Star]]|language=en|trans-title=Umakyat na sa 78 ang nasawi sa lindol sa Mindanao}}&lt;/ref&gt; Hindi bababa sa 23 pagkamatay ang iniulat sa [[Glan]], habang 9 na iba pa ang namatay sa [[Malapatan]].&lt;ref name=&quot;saranganireport&quot;&gt;{{cite web|access-date=18 Hunyo 2026|date=18 Hunyo 2026|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1310467437870906|title=Sarangani Earthquake Update - June 18, 2026|publisher=Sarangani Provincial Information Office|via=[[Facebook]]|language=en|trans-title=Update sa Lindol sa Sarangani - Hunyo 18, 2026}}&lt;/ref&gt; Tatlong katao ang namatay matapos gumuho ang pader ng isang bodega ng Century Pacific Food sa Heneral Santos.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hunyo 9, 2026 |title=2 big tuna exporters in General Santos City suspend operations after earthquake |url=https://www.rappler.com/business/tuna-exporters-general-santos-suspend-operations-mindanao-earthquake/ |access-date=Hunyo 11, 2026 |website=Rappler |archive-date=Hunyo 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260610170609/https://www.rappler.com/business/tuna-exporters-general-santos-suspend-operations-mindanao-earthquake/ |url-status=live |language=en|trans-title=2 malaking tagaluwas ng tuna sa Lungosd ng Heneral Santos, nagsuspinde ng operasyon matapos ang lindol}}&lt;/ref&gt; Sa [[Jose Abad Santos, Davao Occidental|Jose Abad Santos]], 7 katao ang namatay at 18 iba pa ang nananatiling nawawala dahil sa dalawang pagguho ng lupa, kung saan nahiwalay sa ibang lugar ang ilang bahagi ng bayan noong Hunyo 10.&lt;ref name=&quot;jas&quot;&gt;{{Cite news |date=Hunyo 10, 2026 |title=Landslides during Mindanao earthquake isolate Davao Occidental barangays |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/991001/mindanao-earthquake-davao-landslides/story/?top_picks&amp;order=1 |access-date=Hunyo 10, 2026 |publisher=[[GMA Network]]|trans-title=Mga pagguho ng lupa sa lindol sa Mindanao, naghiwalay sa mga barangay sa Davao Occidental|language=en}}&lt;/ref&gt; Dalawa pa ang namatay sa Tupi, Timog Cotabato; isa dahil sa pagguho ng isang bahay at isa pa dahil sa biglaang paghinto ng puso.&lt;ref name=&quot;newsinfotupi&quot;&gt;{{Cite news |date=Hunyo 8, 2026 |title=2 dead in South Cotabato after magnitude 7.8 Mindanao quake |url=https://newsinfo.inquirer.net/2242635/2-dead-in-south-cotabato-after-magnitude-7-8-mindanao-quake |access-date=Hunyo 8, 2026 |publisher=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en|trans-title=2 patay sa South Cotabato matapos ang magnitud 7.8 na lindol sa Mindanao}}&lt;/ref&gt; Tatlo ang nasawi at lima ang nasugatan sa Pulo ng Balut,&lt;ref&gt;{{cite news |date=Hunyo 10, 2026 |title=7.8-quake death toll in Davao Region now 4 |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/78-quake-death-toll-in-davao-region-now-4 |access-date=Hunyo 11, 2026 |work=[[Sunstar]]|language=en|trans-title=4 na ngayon ang bilang ng namatay sa 7.8 lindol sa Rehiyon ng Davao}}&lt;/ref&gt; habang tig-iisang pagkamatay ang naitala sa [[Malita]], Davao Occidental at [[Digos]], Davao del Sur.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=Hunyo 11, 2026|title=Death toll from M7.8 Mindanao quake rises to 45|url=https://www.gmanetwork.com/regionaltv/news/114397/death-toll-from-m78-mindanao-quake-rises-to-45/story/ |access-date=Hunyo 11, 2026 |publisher=[[GMA Network]]|language=en|trans-title=Umakyat na sa 45 ang nasawi sa M7.8 na lindol sa Mindanao}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Pangkalahatang pagtatasa ng pinsala sa mga apektadong lugar --&gt;
[[Talaksan:Collapsed building in General Santos City - DSWD.jpg|thumb|Mga tauhan ng [[Kagawaran ng Kagalingan at Pagpapaunlad Panlipunan|DSWD]], nag-iinspeksyon  sa gumuhong gusaling pangkomersiyo sa Heneral Santos]]
Kinumpirma ng NDRRMC na apektado ng lindol ang mga rehiyon ng [[Tangway ng Zamboanga]], Davao, Soccsksargen, at [[Bangsamoro]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hunyo 8, 2026 |title=Narito ang live update ni Usec. Harold Cabreros ng Office of Civil Defense kaugnay ng magnitude 7.8 na lindol na naitala sa karagatan malapit sa Sarangani.: June 8, 2026 |url=https://www.facebook.com/NDRRMC/videos/1724236438997613/ |access-date=Hunyo 8, 2026 |website=NDRRMC}}&lt;/ref&gt; May kabuuang 75,324 pamilya, o 346,449 indibidwal, ang naapektuhan, kung saan 16,349 katao o 3,515 pamilya ang nanunuluyan sa mga sentro ng paglilikas, habang 29,260 katao o 7,279 pamilya ang pansamantalang nanunuluyan sa ibang mga lokasyon. Tatlumpu't pitong pagguho ng lupa ang naitala. Apatnapu't limang seksyon ng kalsada at walong tulay ang naapektuhan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rita |first=Joviland |date=Hunyo 11, 2026 |title=Mindanao earthquake affected over 346,000 people — NDRRMC |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/991064/mindanao-earthquake-affected-over-346-000-people-ndrrmc/story/ |access-date=Hunyo 11, 2026 |work=[[GMA News]]|language=en|trans-title=Mahigit 346,000 katao ang naapektuhan ng lindol sa Mindanao — NDRRMC}}&lt;/ref&gt; Hindi bababa sa 82,725 bahay ang nasira sa buong Mindanao, kung saan 14,626 ang nawasak.&lt;ref name=&quot;dswd&quot;&gt;{{Cite report |publisher=DSWD |date=Hunyo 18, 2026 |title=DSWD DROMIC Report #20 on the Effects of Mw 7.8 Earthquake Incident in Maasim, Sarangani|url=https://dromic.dswd.gov.ph/mw-7-8-earthquake-incident-in-maasim-sarangani-08-jun-2026/|access-date=Hunyo 18, 2026|lang=en|trans-title=Ulat #20 ng DSWD DROMIC sa Mga Epekto ng Mw 7.8 na Insidente sa Lindol sa Maasim, Sarangani}}&lt;/ref&gt; Naitala rin ng Soccsksargen Police Regional Office ang pinsala sa 20 istruktura sa buong rehiyon, kabilang ang 14 na komersyal na establisimyento, dalawang ospital, at dalawang bahay na tirahan. Dalawampu't anim na lugar ang nakaranas ng pagkawala ng kuryente, at isang lugar ang naapektuhan ng pagguho ng lupa.&lt;ref name=&quot;3dead&quot;&gt;{{Cite news |date=Hunyo 8, 2026 |title=3 reported dead in Soccsksargen after magnitude 7.8 earthquake —PNP |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/990599/3-reported-dead-in-soccsksargen-after-magnitude-7-8-earthquake-pnp/story/ |access-date=Hunyo 8, 2026 |publisher=[[GMA News]] |archive-date=Hunyo 8, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608040636/https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/990599/3-reported-dead-in-soccsksargen-after-magnitude-7-8-earthquake-pnp/story/ |url-status=live |language=en|trans-title=3 ang naiulat na namatay sa Soccsksargen matapos ang magnitud 7.8 na lindol —PNP}}&lt;/ref&gt;

==Mga sanggunian==
{{Reflist}}

[[Kategorya:Lindol sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]</text>
      <sha1>g8zjsa4bizgcgctqhllaqbnljmpk2e4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Buhanginan ng Escoda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338546</id>
    <revision>
      <id>2212110</id>
      <parentid>2211569</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2212110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11002" sha1="cyqi6r6ysd8vhf90anj1wtls88lnpvj" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| disputed                   = yes
| name                       = Buhanginan ng Escoda
| type                       = [[Bahura]]
| other_names                = Bãi Sa Bin ''(Vietnamese)''&lt;br&gt;Buhanginan ng Escoda ''(Filipino)''&lt;br&gt;Escoda Shoal ''(Ingles ng Pilipinas)''&lt;br&gt;仙賓礁 / 仙宾礁 Xiānbīn Jiāo ''(Tsino)''
| image_name                 = 2022-08-28-00 00 2022-08-28-23 59 Sentinel-2 L2A True color.jpg
| image_caption              = Buhanginan ng Escoda
| pushpin_map                = Spratly Islands relief
| location                   = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
| coordinates                = {{coord|9|45|N|116|28|E|name=Sabina Shoal|display=inline,title}}
| archipelago                = [[Kapuluan ng Kalayaan]]
| country                    =
| country_admin_divisions_title =
| country_admin_divisions    =
| country_admin_divisions_title_1 =
| country_admin_divisions_1  =
| country_admin_divisions_title_2 =
| country_admin_divisions_2  =
| country1                   = {{PHI}}
| country2                   = {{CHN}}
| country3                   = {{TWN}}
| country4                   = {{VNM}}
}}

Ang '''Buhanginan ng Escoda''' ({{lang-en|Escoda Shoal}}), o '''Sabina Shoal''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); na kilala rin bilang '''Bãi Sa Bin''' ({{langx|vi|Bãi Sa Bin}}); '''Sabina Shoal'''; at '''Xianbin Jiao''' ({{zh|c=仙賓礁/仙宾礁|p=Xiānbīn Jiāo|s=|t=}}), ay isang pinagtatalunang [[low-tide elevation]]&lt;ref name=&quot;scmp-new-hotspot&quot;&gt;{{cite news |last1=Maitem |first1=Jeoffrey |title=South China Sea: Sabina Shoal may be new hotspot as Philippines, Beijing spar over sovereignty |url=https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3273452/south-china-sea-sabina-shoal-may-be-new-hotspot-philippines-beijing-spar-over-sovereignty |access-date=23 September 2024 |work=South China Morning Post |date=7 Aug 2024 |quote=Manila has had the BRP Teresa Magbanua deployed to the shoal – a low-tide elevation feature that is part of the Spratly Islands|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;amti-map&quot;&gt;{{cite web |title=Rocks, Reefs, Submerged Shoals – Who Claims Or Occupies Them? |url=https://amti.csis.org/scs-features-map/ |publisher=Asia Maritime Transparency Initiative |access-date=23 September 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; na [[karang]]&lt;ref name=&quot;dangerousNewFlashpoint&quot;&gt;{{cite news |last1=Gan |first1=Nectar |title=A dangerous new flashpoint is fast emerging in the South China Sea |url=https://edition.cnn.com/2024/08/27/asia/china-philippines-new-flashpoint-sabina-shoal-intl-hnk/ |publisher=[[CNN]] |date=August 27, 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; na matatagpuan sa hilagang-silangan ng [[Dangerous Ground (South China Sea)|Dangerous Ground]] sa loob ng [[Kapuluan ng Kalayaan]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]].

Inaangkin ito ng [[Tsina]], [[Pilipinas]], [[Taiwan]] at ng [[Vietnam]]. Inaangkin ng mga bansang ito ang [[Kapuluan ng Kalayaan]] nang buo o bahagi nito.&lt;ref name=&quot;manilaAccusesBeijingOfIslandBuilding&quot;&gt;{{Cite news |title=Manila accuses Beijing of island building in South China Sea |url=https://www.rfa.org/english/news/southchinasea/china-scs-island-building-05132024043146.html |work=RFA|language=en}}&lt;/ref&gt;

Matatagpuan ang bahura sa loob ng [[Eksklusibong sonang ekonomiko ng Pilipinas]]. Gayunman, ang [[Eksklusibong sonang ekonomiko|EEZ]] mismo ay hindi nagbibigay ng aktuwal na [[soberenya]] sa Pilipinas, kundi ng ilang eksklusibong mga karapatan at hurisdiksiyon lamang sa ilalim ng [[United Nations Convention on the Law of the Sea|UNCLOS]].&lt;ref name=&quot;preambleToUNCLOS&quot;&gt;{{cite web |title=PREAMBLE TO THE UNITED NATIONS CONVENTION ON THE LAW OF THE SEA |url=https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/part5.htm |website=[[United Nations]] |publisher=[[United Nations]] |access-date=September 22, 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Iba pang mga pangalan ==
Itinatala rin ng database ng US BGN Advisory Committee on Undersea Features (ACUF) ang iba pang mga pangalan bilang {{langx|fr|Banc Sabina}}, {{langx|ms|Beting Sabina}}, at ang mga alternatibong pangalang [[Wikang Tsino|Tsino]] na Hsien-pin An-sha, Xianbin Ansha, Yulin, 仙濱暗沙, at 鱼鳞.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geonames.nga.mil/geonames/GeographicNamesSearch/|title=Geographic Names Server (GNS) database|access-date=September 11, 2024|publisher=National Geospatial-Intelligence Agency|location=Springfield, Virginia, USA}}&lt;/ref&gt;

== Heograpiya ==
Ang Buhanginan ng Escoda ay bahagi ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa koordinadong 09° 45' H 116° 28' S,&lt;ref&gt;{{cite book |author1=D.J Hancox |author2=John Prescott|title=A Geographical Description of the Spratly Islands|publisher=International Boundaries Research Unit|location=UK|page=28}}&lt;/ref&gt; {{convert|75|nmi|lk=in}} mula sa [[Pulo ng Palawan]], at nasa loob ng {{convert|200|nmi|adj=on}} [[Eksklusibong sonang ekonomiko ng Pilipinas|eksklusibong sonang ekonomiko]] (EEZ) ng Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mirror.pco.gov.ph/news_releases/philippines-condemns-latest-china-coast-guard-aggression/
|title=Philippines condemns latest China Coast Guard aggression
|website = Presidential Communications Office | date = August 31, 2024 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://thediplomat.com/2024/05/philippines-to-take-steps-to-prevent-chinese-reclamation-in-south-china-sea/
|title=Philippines to Take Steps to Prevent Chinese Reclamation in South China Sea
|website=The Diplomat}}&lt;/ref&gt; Matatagpuan ito {{convert|56|nmi}} sa timog-kanluran ng [[Bahura ng Carnatic]] at binubuo ng dalawang pangunahing bahagi na may lawak na {{convert|115|km2|mi2}}.

Ang silangang kalahati ng Buhanginan ng Escoda ay binubuo ng mga bahurang lumilitaw kapag mababa ang tubig, samantalang ang kanlurang kalahati ay binubuo ng mga banlik na may lalim na {{convert|3.7| to |8.3|m|abbr=off}} at mga bahurang pumapalibot sa isang [[Danaw]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Admiralty Sailing Directions - South China Sea |date=2004 |publisher=UKHO - United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |page=64 |url=http://www.timawa.net/forum/index.php?topic=22679.0 }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==Soberenya at mga karapatang soberano==
{{main article|Eksklusibong sonang ekonomiko|UNCLOS|Alitang teritoryal sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas}}
[[File:Maritime Zones under International Law.png|thumb|right|450px|Mga sonang pandagat sa ilalim ng pandaigdigang batas]]

Ang Buhanginan ng Escoda ay isang pinagtatalunang low-tide elevation&lt;ref name=&quot;scmp-new-hotspot&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;amti-map&quot; /&gt; sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] na [[Alitang teritoryal sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas|inaangkin ng maraming estado]]: Tsina, Pilipinas, Taiwan, at Vietnam. Bilang isang low-tide elevation na hindi nasasaklaw ng dagat teritoryal ng isang [[Estadong baybayin|estadong baybayin]], ang Buhanginan ng Escoda mismo ay hindi lumilikha ng sarili nitong [[Dagat teritoryal|dagat teritoryal]] alinsunod sa Artikulo 13 ng UNCLOS.&lt;ref&gt;{{cite web |title=United Nations Convention on the Law of the Sea |url=https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/part2.htm |publisher=[[United Nations]] |access-date=23 September 2024}}&lt;/ref&gt;

May pagkakaiba ang soberenya at mga karapatang soberano ayon sa pandaigdigang batas pandagat.&lt;ref name=&quot;sovereigntyVsSovereignRights&quot;&gt;{{cite news |last1=Basu |first1=Pratnashree |title=Sovereignty Vs. Sovereign Rights: De-escalating Tensions in the South China Sea |url=https://www.orfonline.org/research/sovereignty-vs-sovereign-rights-de-escalating-tensions-in-the-south-china-sea |publisher=[[Observer Research Foundation]] |date=August 14, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;seaDisputeSovereigntyVsSovereignRights&quot;&gt;{{cite news |last1=Alfarsi |first1=Haroun |title=Sea Dispute: Sovereignty vs. Sovereign Rights |url=https://www.profolus.com/topics/sovereignty-vs-sovereign-rights-difference/ |publisher=Profolus |date=April 27, 2024}}&lt;/ref&gt; Ayon kay Propesor Robert Beckman ng [[Pamantasang Panteknolohiya ng Nanyang]], ang pagtukoy sa soberenya ng mga pinagtatalunang katangian ay wala sa hurisdiksiyon ng UNCLOS.&lt;ref name=&quot;beckmanRoleOfUNCLOS&quot;&gt;{{Cite web |first1=Andrea |last1=Ho |date=2021-05-06 |title=Professor Robert Beckman on the Role of UNCLOS in Maritime Disputes |url=https://gjia.georgetown.edu/2021/05/06/professor-robert-beckman-on-the-role-of-unclos-in-maritime-disputes/ |access-date=2024-07-09 |website=Georgetown Journal of International Affairs |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Nakasaad sa [[Arbitrasyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas noong 2016]] ng hukumang arbitral sa [[Permanenteng Hukuman ng Arbitrasyon]] sa [[The Hague]] na wala itong kapangyarihang magpasya sa usapin ng soberenya sa [[Kapuluan ng Kalayaan]].&lt;ref name=&quot;scsArbitration2016&quot;&gt;{{cite web |last1=Mensah |first1=Thomas A. |title=The South China Sea Arbitration Award of 12 July 2016 |url=https://pcacases.com/web/sendAttach/2086 |website=PCA Cases |publisher=[[Permanent Court of Arbitration]] |access-date=September 29, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jurisadmiss&gt;{{cite web |title=Award on Jurisdiction and Admissibility |date=29 October 2015 |publisher=Permanent Court of Arbitration |url=https://pcacases.com/web/sendAttach/2579 |language=en |access-date=30 January 2022 |archive-date=3 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220503202232/https://pcacases.com/web/sendAttach/2579 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Gayunman, tinugunan ng pasya ang mga partikular na usaping iniharap dito, kabilang ang mga pagkakataong nilabag ng iba ang mga karapatang soberano ng Pilipinas sa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito.&lt;ref name=jurisadmiss/&gt; Bagaman hindi partikular na binanggit ang Buhanginan ng Escoda sa pasya ng Permanenteng Hukuman ng Arbitrasyon noong 2016,&lt;ref name=&quot;scsArbitration2016&quot; /&gt; naging mahalagang pasya ito na nagpatibay sa mga karapatan ng Pilipinas sa mga katubigang nakapalibot sa bahura.&lt;ref name=&quot;geostrategicSignificanceSabina&quot;&gt;{{cite web |title=AnalysisThe Geostrategic Significance of Sabina Shoal: A Flashpoint in the South China Sea Dispute |url=https://thepacificreports.com/2024/08/24/the-geostrategic-significance-of-sabina-shoal-a-flashpoint-in-the-south-china-sea-dispute/ |publisher=The Pacific Report |access-date=September 29, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;newFirestormErupts&quot;&gt;{{cite news |last1=Seidel |first1=Jamie |title=New ‘firestorm’ erupts between China and Philippines in South China Sea |url=https://www.news.com.au/technology/innovation/military/new-firestorm-erupts-between-china-and-philippines-in-south-china-sea/news-story/ad4eee1ab3a200f752cbf3ff451b14d8 |publisher=[[News.com.au]] |date=September 5, 2024}}&lt;/ref&gt;{{Better source needed|date=October 2024|reason=maraming kamalian}}

== Silipin din ==
* [[Kapuluan ng Kalayaan]]
* [[Kalayaan, Palawan]]

== Mga Sanggunian ==
{{reflist}}
{{Kapuluan ng Kalayaan}}
{{Lalawigan ng Pilipinas}}

[[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]]
[[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>cyqi6r6ysd8vhf90anj1wtls88lnpvj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Philippine School, Dubai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338600</id>
    <revision>
      <id>2212146</id>
      <parentid>2212014</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T05:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GabFranco938</username>
        <id>149005</id>
      </contributor>
      <comment>binago ko ang &quot;Pilipinong Dayuhan&quot; para maging &quot;Migranteng Pilipino&quot;</comment>
      <origin>2212146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10123" sha1="c7vx85mgtznf6cybuhd1xdz5h5gid2h" xml:space="preserve">{{Infobox school|name=The Philippine School – Dubai|image=The Philippine School, Dubai Front Exterior View.jpg|caption=Tanawin sa harap ng Paaralan|country=United Arab Emirates|address=32nd St (Service Road), Muhaisnah 2, Dubai|established=2008|type=Institusyong Edukasyon|chairman=Ali Mohammad A. H. Ali|director=Leticia Maniaul|principal=Dr. Rommel Pelayo|key_people=|faculty=(tinatayang) 100-200|enrollment=(tinatayang) 3000-3200|language=English, Filipino at Arabe|system=Filipino/Philippine|website=[http://www.tpsdxb.com The Philippine School - Dubai]|free_label1=Katayuan sa DepEd|free_text1=Katanggap-tanggap|free_label2=Katayuan sa KHDA|free_text2=Magaling}}'''The Philippine School''' ( {{Langx|ar|المدرسة الفلبينية -}}   ) o kilala sa pagpapaikli bilang '''TPS''' o '''TPSDXB''' ay isang [[paaralan]] sa [[Dubai]] na nagsisilbi para sa mga anak ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino|Migranteng Pilipino]]  (o kilala rin bilang &quot;Overseas Filipino Worker&quot;) na naninirahan sa [[Emiratos Arabes Unidos|United Arab Emirates]], ang mga estudyante nito ay kilala bilang mga '''TPSIANS''' . Ang Paaralang Pilipino ay sumasaklaw sa mga antas ng baitang mula [[kindergarten]] hanggang sa ika-12 baitang . &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Philippine School Dubai Guide {{!}} Bayut |url=https://www.bayut.com/schools/the-philippine-school-dubai/ |access-date=2021-09-01 |website=Guides for Schools in the UAE {{!}} Bayut |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang Philippine School ay itinatag noong Pebrero 2008 sa lugar ng Al Twar &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; at binuksan ang unang taon akademiko nito noong Setyembre ng sumunod na taon. Noong 2010, lumipat ito sa  Al Rashidiya at pagkatapos sa Taong Akademiko 2016–2017, lumipat ito sa kasalukuyang kampus nito sa Al Muhaisnah 2. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |title=Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024). |language=en |url=https://tpsdxb.com/school-history/}}&lt;/ref&gt; Sa kasalukuyan, ang mga estudyante ng TPS ay nagdala ng karangalan sa paaralan sa pamamagitan ng pakikilahok sa mga akademikong kompetisyon, paligsahan, at mga aktibidad sa pagitan ng mga paaralan. &lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 30, 2021 |title=Philippine School Dubai wins High School Challenge organised by DCT |language=en |work=Gulf News |url=https://gulfnews.com/uae/education/philippine-school-dubai-wins-high-school-challenge-organised-by-dct-1.78209727 |access-date=2021-09-01}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-11-26 |title=Filipino students in UAE win over 90 medals from World Scholar's Cup in Yale University |url=https://filipinotimes.net/feature/2019/11/26/filipino-students-uae-win-90-medals-world-scholars-cup-yale-university/ |access-date=2021-09-01 |website=The Filipino Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |title=The Philippine School Dubai Winners of the DCT High School Challenge |language=en |work=www.hozpitalityplus.com |url=https://www.hozpitalityplus.com/read-article/4580_the-philippine-school-dubai-winners-of-the-dct-high-school-challenge.html |access-date=2021-09-01}}&lt;/ref&gt;


Bilang tugon sa walang katapusang pagsulong ng edukasyon, nagpasa ang TPS ng inspeksyon sa [[Dubai School Inspection Bureau]]. Tapat sa pananaw nito na maging isang ''Nangunguna sa Kahusayan sa Akademiko at Paghubog ng mga Halaga'', ang Paaralang Pilipino ay patuloy na nagbibigay ng natatanging pagsasanay sa akademiko para sa mga bata sa pamamagitan ng karanasan, integratibo, multikultural, at pag-aaral na nakatuon sa mga halaga &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |title=Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024). |language=en |url=https://tpsdxb.com/school-history/}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://tpsdxb.com/school-history/ &quot;Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024)&quot;].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Ang Philippine School, Dubai ay akreditado at awtorisado ng [[Kagawaran ng Edukasyon|Kagawaran ng Edukasyon (DepEd)]] sa ilalim ng mga sumusunod na lisensya &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |title=Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024). |language=en |url=https://tpsdxb.com/school-history/}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://tpsdxb.com/school-history/ &quot;Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024)&quot;].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Unang Yugto - Government Recognition No. 001, Series 2017

Pangalawang Yugto - Government Recognition No. 001, Series 2017

Pangatlong Yugto - Government Recognition No. 001, Series 2017

Pang-apat na Yugto - SHS Permit No. 19, S. 2016&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |title=Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024). |language=en |url=https://tpsdxb.com/school-history/}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://tpsdxb.com/school-history/ &quot;Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024)&quot;].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |title=The Philippine School Dubai Winners of the DCT High School Challenge |language=en |work=www.hozpitalityplus.com |url=https://www.hozpitalityplus.com/read-article/4580_the-philippine-school-dubai-winners-of-the-dct-high-school-challenge.html |access-date=2021-09-01}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.hozpitalityplus.com/read-article/4580_the-philippine-school-dubai-winners-of-the-dct-high-school-challenge.html &quot;The Philippine School Dubai Winners of the DCT High School Challenge&quot;]. ''www.hozpitalityplus.com''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2021-09-01&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
[[Talaksan:The_Philippine_School,_Dubai,_Government_Recognition_No._001,_Series_2017.png|thumb|The Philippine School, Dubai,  Government Recognition No. 001, Series 2017]]

== Kurikulum ==
Ang Philippine School nag-aalok ng Kurikulum ng Pilipinas na ng mga paksa at ang Kurikulumong UAE para mag sumunod sa KHDA at ang  [[Kagawaran ng Edukasyon|DepEd]]. Ang Philippine School iniayon ang kurikulum nito sa kurikulum sa Pilipinas para sa maayos na paglipat ng mga estudyante sa ibang paaralan kung siya na kailangan na umuwi ng Pilipinas. Ang mga sumusunod ay ang mga asignaturang inaalok ng paaralan.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |title=Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024). |language=en |url=https://tpsdxb.com/school-history/}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://tpsdxb.com/school-history/ &quot;Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024)&quot;].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Subject Offerings – TPS Dubai |url=https://tpsdxb.com/subject-offerings/}}&lt;/ref&gt;

* English
* Filipino
* Science
* Mathematics
* ICT (Information and Communications Technology)
* MAPEH (Music, Arts, Physical Education and Health)
* HELE (Para lang sa Elementary, Home Economics and Livelihood Education)
* TLE (Para lang sa High School, Technology and Livelihood Education)
* AP (Araling Panlipunan)
* Makabansa
* EsP (Edukasyon sa Pagkakatao)
* GMRC (Good Manners and Right Conduct)
* MSCS (Moral, Social and Cultural Studies)
* Islamic Education (Para lamang sa estudyanteng muslim sa halip na EsP)

Para sa mga Seniors (Phase 4), Mayroon silang ibang paksa sa halip na mga asignaturang nabanggit sa itaas. Nag-aalok din ang paaralan ng mga interest club upang suportahan ang mga pangunahing asignaturang ibinibigay.

== Pasilidad ng Paaralan ==
Ang Philippine School inialay ng maraming pasilidad na pwedeng gamitin ang mga estudyante. Lahat na inalay na ng pasilidad ay nakalista na sa baba.

* TLE Lab
* ICT Lab
* Covered Court
* Playground
* Music Room
* Arts Room
* Science Laboratory
* Resource Room
* Guidance Office
* School Clinic

== Transportasyon ==
Ang Philippine School ay pwedeng mapuputahan galing sa Dubai Bus alin ang inaalay na ang Road and Transportation Authority (o ang RTA)
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ruta
!Hanggahan A
!Hanggahan B
!Dalas
|- align=&quot;left&quot;
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:blue;color:white&quot; |'''F05'''
|Al Rashidiya Bus Station
|Mizhar 1
|Every 10-15 Minutes
|}
Ang paaralan ay pwedeng mapuputahan sa pamamagitan ng private vehicles, Dubai Bus&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RTA F05 bus - Dubai |url=https://transitapp.com/en/region/dubai/rta/bus-f05 |access-date=2026-06-19 |website=transitapp.com |language=en}}&lt;/ref&gt;, taxis o small vehicles. Pag-order ng pagkain online (ex., Talabat, Noon, Deliveroo, and Keeta) papungtang kampus ay bawal, pero hindi kasama sa mga espesyal na okasyon.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |title=Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024). |language=en |url=https://tpsdxb.com/school-history/}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://tpsdxb.com/school-history/ &quot;Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024)&quot;].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== References ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* [http://www.thephilippineschooldubai.com/ Opisyal na website]
* [https://www.khda.gov.ae/en/search/Details.aspx?InsID=560 Ang Karunungan at Pamamahala sa Pag-unlad ng Tawo (Government of Dubai)]
* Ocon, Benedict M. &quot;Images and Perceptions on ASEAN Identity of Selected Filipino Students&quot; (PDF). Ang Institute of Teacher Education Tuanku Bainun Campus. Mga gawa ng International Conference on The Future of Education (IConFEd) 2018, Institute of Teacher Education Tuanku Bainun Campus, Penang, Malaysia, July 10-12, 2018. p. 728. Pag-aaral ng isang guro sa The Philippine School, Dubai na may kinalaman sa mga estudyante sa paaralan{{Cite web |last=Ocon |first=Benedict M. |title=Images and Perceptions on ASEAN Identity of Selected Filipino Students |url=http://www.ipgktb.edu.my/iconfed/compilation_of_paper_iconfed2018_volum2/Compilation%20of%20Paper%20IConFEd2018_S2/BI/THEMES%20B/B19_Images%20And%20Perceptions%20On%20Asean%20Identity.pdf |website=Institute of Teacher Education Tuanku Bainun Campus |series=Proceedings of International Conference on The Future of Education IConFEd) 2018, Institute of Teacher Education Tuanku Bainun Campus, Penang, Malaysia, 10–12 July 2018 |page=728}}
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Portal bar/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; {{International schools in the United Arab Emirates}}{{Philippine international schools}}
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>c7vx85mgtznf6cybuhd1xdz5h5gid2h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212147</id>
      <parentid>2212146</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T05:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GabFranco938</username>
        <id>149005</id>
      </contributor>
      <comment>binago ko ang Info Box</comment>
      <origin>2212147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10122" sha1="dgve5rvbwicbge5bjvh9xt5901puk5y" xml:space="preserve">{{Infobox school|name=The Philippine School – Dubai|image=The Philippine School, Dubai Front Exterior View.jpg|caption=Tanawin sa harap ng Paaralan|country=United Arab Emirates|address=32nd St (Service Road), Muhaisnah 2, Dubai|established=2008|type=Institusyong Edukasyon|chairman=Ali Mohammad A. H. Ali|director=Leticia Maniaul|principal=Dr. Rommel Pelayo|key_people=|faculty=(tinatayang) 100-200|enrollment=(tinatayang) 3000-3200|language=English, Filipino at Arabe|system=Pilipino/Pilipinas|website=[http://www.tpsdxb.com The Philippine School - Dubai]|free_label1=Katayuan sa DepEd|free_text1=Katanggap-tanggap|free_label2=Katayuan sa KHDA|free_text2=Magaling}}'''The Philippine School''' ( {{Langx|ar|المدرسة الفلبينية -}}   ) o kilala sa pagpapaikli bilang '''TPS''' o '''TPSDXB''' ay isang [[paaralan]] sa [[Dubai]] na nagsisilbi para sa mga anak ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino|Migranteng Pilipino]]  (o kilala rin bilang &quot;Overseas Filipino Worker&quot;) na naninirahan sa [[Emiratos Arabes Unidos|United Arab Emirates]], ang mga estudyante nito ay kilala bilang mga '''TPSIANS''' . Ang Paaralang Pilipino ay sumasaklaw sa mga antas ng baitang mula [[kindergarten]] hanggang sa ika-12 baitang . &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Philippine School Dubai Guide {{!}} Bayut |url=https://www.bayut.com/schools/the-philippine-school-dubai/ |access-date=2021-09-01 |website=Guides for Schools in the UAE {{!}} Bayut |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang Philippine School ay itinatag noong Pebrero 2008 sa lugar ng Al Twar &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; at binuksan ang unang taon akademiko nito noong Setyembre ng sumunod na taon. Noong 2010, lumipat ito sa  Al Rashidiya at pagkatapos sa Taong Akademiko 2016–2017, lumipat ito sa kasalukuyang kampus nito sa Al Muhaisnah 2. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |title=Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024). |language=en |url=https://tpsdxb.com/school-history/}}&lt;/ref&gt; Sa kasalukuyan, ang mga estudyante ng TPS ay nagdala ng karangalan sa paaralan sa pamamagitan ng pakikilahok sa mga akademikong kompetisyon, paligsahan, at mga aktibidad sa pagitan ng mga paaralan. &lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 30, 2021 |title=Philippine School Dubai wins High School Challenge organised by DCT |language=en |work=Gulf News |url=https://gulfnews.com/uae/education/philippine-school-dubai-wins-high-school-challenge-organised-by-dct-1.78209727 |access-date=2021-09-01}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-11-26 |title=Filipino students in UAE win over 90 medals from World Scholar's Cup in Yale University |url=https://filipinotimes.net/feature/2019/11/26/filipino-students-uae-win-90-medals-world-scholars-cup-yale-university/ |access-date=2021-09-01 |website=The Filipino Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |title=The Philippine School Dubai Winners of the DCT High School Challenge |language=en |work=www.hozpitalityplus.com |url=https://www.hozpitalityplus.com/read-article/4580_the-philippine-school-dubai-winners-of-the-dct-high-school-challenge.html |access-date=2021-09-01}}&lt;/ref&gt;


Bilang tugon sa walang katapusang pagsulong ng edukasyon, nagpasa ang TPS ng inspeksyon sa [[Dubai School Inspection Bureau]]. Tapat sa pananaw nito na maging isang ''Nangunguna sa Kahusayan sa Akademiko at Paghubog ng mga Halaga'', ang Paaralang Pilipino ay patuloy na nagbibigay ng natatanging pagsasanay sa akademiko para sa mga bata sa pamamagitan ng karanasan, integratibo, multikultural, at pag-aaral na nakatuon sa mga halaga &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |title=Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024). |language=en |url=https://tpsdxb.com/school-history/}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://tpsdxb.com/school-history/ &quot;Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024)&quot;].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Ang Philippine School, Dubai ay akreditado at awtorisado ng [[Kagawaran ng Edukasyon|Kagawaran ng Edukasyon (DepEd)]] sa ilalim ng mga sumusunod na lisensya &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |title=Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024). |language=en |url=https://tpsdxb.com/school-history/}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://tpsdxb.com/school-history/ &quot;Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024)&quot;].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Unang Yugto - Government Recognition No. 001, Series 2017

Pangalawang Yugto - Government Recognition No. 001, Series 2017

Pangatlong Yugto - Government Recognition No. 001, Series 2017

Pang-apat na Yugto - SHS Permit No. 19, S. 2016&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |title=Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024). |language=en |url=https://tpsdxb.com/school-history/}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://tpsdxb.com/school-history/ &quot;Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024)&quot;].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |title=The Philippine School Dubai Winners of the DCT High School Challenge |language=en |work=www.hozpitalityplus.com |url=https://www.hozpitalityplus.com/read-article/4580_the-philippine-school-dubai-winners-of-the-dct-high-school-challenge.html |access-date=2021-09-01}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.hozpitalityplus.com/read-article/4580_the-philippine-school-dubai-winners-of-the-dct-high-school-challenge.html &quot;The Philippine School Dubai Winners of the DCT High School Challenge&quot;]. ''www.hozpitalityplus.com''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2021-09-01&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
[[Talaksan:The_Philippine_School,_Dubai,_Government_Recognition_No._001,_Series_2017.png|thumb|The Philippine School, Dubai,  Government Recognition No. 001, Series 2017]]

== Kurikulum ==
Ang Philippine School nag-aalok ng Kurikulum ng Pilipinas na ng mga paksa at ang Kurikulumong UAE para mag sumunod sa KHDA at ang  [[Kagawaran ng Edukasyon|DepEd]]. Ang Philippine School iniayon ang kurikulum nito sa kurikulum sa Pilipinas para sa maayos na paglipat ng mga estudyante sa ibang paaralan kung siya na kailangan na umuwi ng Pilipinas. Ang mga sumusunod ay ang mga asignaturang inaalok ng paaralan.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |title=Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024). |language=en |url=https://tpsdxb.com/school-history/}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://tpsdxb.com/school-history/ &quot;Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024)&quot;].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Subject Offerings – TPS Dubai |url=https://tpsdxb.com/subject-offerings/}}&lt;/ref&gt;

* English
* Filipino
* Science
* Mathematics
* ICT (Information and Communications Technology)
* MAPEH (Music, Arts, Physical Education and Health)
* HELE (Para lang sa Elementary, Home Economics and Livelihood Education)
* TLE (Para lang sa High School, Technology and Livelihood Education)
* AP (Araling Panlipunan)
* Makabansa
* EsP (Edukasyon sa Pagkakatao)
* GMRC (Good Manners and Right Conduct)
* MSCS (Moral, Social and Cultural Studies)
* Islamic Education (Para lamang sa estudyanteng muslim sa halip na EsP)

Para sa mga Seniors (Phase 4), Mayroon silang ibang paksa sa halip na mga asignaturang nabanggit sa itaas. Nag-aalok din ang paaralan ng mga interest club upang suportahan ang mga pangunahing asignaturang ibinibigay.

== Pasilidad ng Paaralan ==
Ang Philippine School inialay ng maraming pasilidad na pwedeng gamitin ang mga estudyante. Lahat na inalay na ng pasilidad ay nakalista na sa baba.

* TLE Lab
* ICT Lab
* Covered Court
* Playground
* Music Room
* Arts Room
* Science Laboratory
* Resource Room
* Guidance Office
* School Clinic

== Transportasyon ==
Ang Philippine School ay pwedeng mapuputahan galing sa Dubai Bus alin ang inaalay na ang Road and Transportation Authority (o ang RTA)
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ruta
!Hanggahan A
!Hanggahan B
!Dalas
|- align=&quot;left&quot;
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:blue;color:white&quot; |'''F05'''
|Al Rashidiya Bus Station
|Mizhar 1
|Every 10-15 Minutes
|}
Ang paaralan ay pwedeng mapuputahan sa pamamagitan ng private vehicles, Dubai Bus&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RTA F05 bus - Dubai |url=https://transitapp.com/en/region/dubai/rta/bus-f05 |access-date=2026-06-19 |website=transitapp.com |language=en}}&lt;/ref&gt;, taxis o small vehicles. Pag-order ng pagkain online (ex., Talabat, Noon, Deliveroo, and Keeta) papungtang kampus ay bawal, pero hindi kasama sa mga espesyal na okasyon.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |title=Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024). |language=en |url=https://tpsdxb.com/school-history/}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://tpsdxb.com/school-history/ &quot;Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024)&quot;].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== References ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* [http://www.thephilippineschooldubai.com/ Opisyal na website]
* [https://www.khda.gov.ae/en/search/Details.aspx?InsID=560 Ang Karunungan at Pamamahala sa Pag-unlad ng Tawo (Government of Dubai)]
* Ocon, Benedict M. &quot;Images and Perceptions on ASEAN Identity of Selected Filipino Students&quot; (PDF). Ang Institute of Teacher Education Tuanku Bainun Campus. Mga gawa ng International Conference on The Future of Education (IConFEd) 2018, Institute of Teacher Education Tuanku Bainun Campus, Penang, Malaysia, July 10-12, 2018. p. 728. Pag-aaral ng isang guro sa The Philippine School, Dubai na may kinalaman sa mga estudyante sa paaralan{{Cite web |last=Ocon |first=Benedict M. |title=Images and Perceptions on ASEAN Identity of Selected Filipino Students |url=http://www.ipgktb.edu.my/iconfed/compilation_of_paper_iconfed2018_volum2/Compilation%20of%20Paper%20IConFEd2018_S2/BI/THEMES%20B/B19_Images%20And%20Perceptions%20On%20Asean%20Identity.pdf |website=Institute of Teacher Education Tuanku Bainun Campus |series=Proceedings of International Conference on The Future of Education IConFEd) 2018, Institute of Teacher Education Tuanku Bainun Campus, Penang, Malaysia, 10–12 July 2018 |page=728}}
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Portal bar/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; {{International schools in the United Arab Emirates}}{{Philippine international schools}}
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>dgve5rvbwicbge5bjvh9xt5901puk5y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212150</id>
      <parentid>2212147</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T05:50:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GabFranco938</username>
        <id>149005</id>
      </contributor>
      <comment>ayosin ko ang grammar</comment>
      <origin>2212150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10137" sha1="jlwiyqo36sm2g8zp4ec2wdvhgn4ne58" xml:space="preserve">{{Infobox school|name=The Philippine School – Dubai|image=The Philippine School, Dubai Front Exterior View.jpg|caption=Tanawin sa harap ng Paaralan|country=United Arab Emirates|address=32nd St (Service Road), Muhaisnah 2, Dubai|established=2008|type=Institusyong Edukasyon|chairman=Ali Mohammad A. H. Ali|director=Leticia Maniaul|principal=Dr. Rommel Pelayo|key_people=|faculty=(tinatayang) 100-200|enrollment=(tinatayang) 3000-3200|language=English, Filipino at Arabe|system=Pilipino/Pilipinas|website=[http://www.tpsdxb.com The Philippine School - Dubai]|free_label1=Katayuan sa DepEd|free_text1=Katanggap-tanggap|free_label2=Katayuan sa KHDA|free_text2=Magaling}}'''The Philippine School''' ( {{Langx|ar|المدرسة الفلبينية -}}   ) o kilala sa pagpapaikli bilang '''TPS''' o '''TPSDXB''' ay isang [[paaralan]] sa [[Dubai]] na nagsisilbi para sa mga anak ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino|Migranteng Pilipino]]  (o kilala rin bilang &quot;Overseas Filipino Worker&quot;) na naninirahan sa [[Emiratos Arabes Unidos|United Arab Emirates]], ang mga estudyante nito ay kilala bilang mga '''TPSIANS''' . Ang Philippine School ay sumasaklaw sa mga antas ng baitang mula [[K–12|kindergarten hanggang sa ika-12 baitang]] . &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Philippine School Dubai Guide {{!}} Bayut |url=https://www.bayut.com/schools/the-philippine-school-dubai/ |access-date=2021-09-01 |website=Guides for Schools in the UAE {{!}} Bayut |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang Philippine School ay itinatag noong Pebrero 2008 sa lugar ng Al Twar &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; at binuksan ang unang taon akademiko nito noong Setyembre ng sumunod na taon. Noong 2010, lumipat ang lugar ito sa Al Rashidiya at pagkatapos sa Taong Akademiko 2016–2017, lumipat ito sa kasalukuyang kampus nito sa Al Muhaisnah 2. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |title=Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024). |language=en |url=https://tpsdxb.com/school-history/}}&lt;/ref&gt; Sa kasalukuyan, ang mga estudyante ng TPS ay nagdala ng karangalan sa paaralan sa pamamagitan ng pakikilahok sa mga akademikong kompetisyon, paligsahan, at mga aktibidad sa pagitan ng mga paaralan. &lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 30, 2021 |title=Philippine School Dubai wins High School Challenge organised by DCT |language=en |work=Gulf News |url=https://gulfnews.com/uae/education/philippine-school-dubai-wins-high-school-challenge-organised-by-dct-1.78209727 |access-date=2021-09-01}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-11-26 |title=Filipino students in UAE win over 90 medals from World Scholar's Cup in Yale University |url=https://filipinotimes.net/feature/2019/11/26/filipino-students-uae-win-90-medals-world-scholars-cup-yale-university/ |access-date=2021-09-01 |website=The Filipino Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |title=The Philippine School Dubai Winners of the DCT High School Challenge |language=en |work=www.hozpitalityplus.com |url=https://www.hozpitalityplus.com/read-article/4580_the-philippine-school-dubai-winners-of-the-dct-high-school-challenge.html |access-date=2021-09-01}}&lt;/ref&gt;


Bilang tugon sa walang katapusang pagsulong ng edukasyon, nagpasa ang TPS ng inspeksyon sa [[Dubai School Inspection Bureau]]. Tapat sa pananaw nito na maging isang ''Nangunguna sa Kahusayan sa Akademiko at Paghubog ng mga Halaga'', ang Paaralang Pilipino ay patuloy na nagbibigay ng natatanging pagsasanay sa akademiko para sa mga bata sa pamamagitan ng karanasan, integratibo, multikultural, at pag-aaral na nakatuon sa mga halaga &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |title=Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024). |language=en |url=https://tpsdxb.com/school-history/}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://tpsdxb.com/school-history/ &quot;Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024)&quot;].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Ang Philippine School, Dubai ay akreditado at awtorisado ng [[Kagawaran ng Edukasyon|Kagawaran ng Edukasyon (DepEd)]] sa ilalim ng mga sumusunod na lisensya &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |title=Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024). |language=en |url=https://tpsdxb.com/school-history/}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://tpsdxb.com/school-history/ &quot;Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024)&quot;].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Unang Yugto - Government Recognition No. 001, Series 2017

Pangalawang Yugto - Government Recognition No. 001, Series 2017

Pangatlong Yugto - Government Recognition No. 001, Series 2017

Pang-apat na Yugto - SHS Permit No. 19, S. 2016&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |title=Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024). |language=en |url=https://tpsdxb.com/school-history/}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://tpsdxb.com/school-history/ &quot;Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024)&quot;].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |title=The Philippine School Dubai Winners of the DCT High School Challenge |language=en |work=www.hozpitalityplus.com |url=https://www.hozpitalityplus.com/read-article/4580_the-philippine-school-dubai-winners-of-the-dct-high-school-challenge.html |access-date=2021-09-01}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.hozpitalityplus.com/read-article/4580_the-philippine-school-dubai-winners-of-the-dct-high-school-challenge.html &quot;The Philippine School Dubai Winners of the DCT High School Challenge&quot;]. ''www.hozpitalityplus.com''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2021-09-01&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
[[Talaksan:The_Philippine_School,_Dubai,_Government_Recognition_No._001,_Series_2017.png|thumb|The Philippine School, Dubai,  Government Recognition No. 001, Series 2017]]

== Kurikulum ==
Ang Philippine School nag-aalok ng Kurikulum ng Pilipinas na ng mga paksa at ang Kurikulumong UAE para mag sumunod sa KHDA at ang  [[Kagawaran ng Edukasyon|DepEd]]. Ang Philippine School iniayon ang kurikulum nito sa kurikulum sa Pilipinas para sa maayos na paglipat ng mga estudyante sa ibang paaralan kung siya na kailangan na umuwi ng Pilipinas. Ang mga sumusunod ay ang mga asignaturang inaalok ng paaralan.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |title=Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024). |language=en |url=https://tpsdxb.com/school-history/}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://tpsdxb.com/school-history/ &quot;Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024)&quot;].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Subject Offerings – TPS Dubai |url=https://tpsdxb.com/subject-offerings/}}&lt;/ref&gt;

* English
* Filipino
* Science
* Mathematics
* ICT (Information and Communications Technology)
* MAPEH (Music, Arts, Physical Education and Health)
* HELE (Para lang sa Elementary, Home Economics and Livelihood Education)
* TLE (Para lang sa High School, Technology and Livelihood Education)
* AP (Araling Panlipunan)
* Makabansa
* EsP (Edukasyon sa Pagkakatao)
* GMRC (Good Manners and Right Conduct)
* MSCS (Moral, Social and Cultural Studies)
* Islamic Education (Para lamang sa estudyanteng muslim sa halip na EsP)

Para sa mga Seniors (Phase 4), Mayroon silang ibang paksa sa halip na mga asignaturang nabanggit sa itaas. Nag-aalok din ang paaralan ng mga interest club upang suportahan ang mga pangunahing asignaturang ibinibigay.

== Pasilidad ng Paaralan ==
Ang Philippine School inialay ng maraming pasilidad na pwedeng gamitin ang mga estudyante. Lahat na inalay na ng pasilidad ay nakalista na sa baba.

* TLE Lab
* ICT Lab
* Covered Court
* Playground
* Music Room
* Arts Room
* Science Laboratory
* Resource Room
* Guidance Office
* School Clinic

== Transportasyon ==
Ang Philippine School ay pwedeng mapuputahan galing sa Dubai Bus alin ang inaalay na ang Road and Transportation Authority (o ang RTA)
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ruta
!Hanggahan A
!Hanggahan B
!Dalas
|- align=&quot;left&quot;
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:blue;color:white&quot; |'''F05'''
|Al Rashidiya Bus Station
|Mizhar 1
|Every 10-15 Minutes
|}
Ang paaralan ay pwedeng mapuputahan sa pamamagitan ng private vehicles, Dubai Bus&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RTA F05 bus - Dubai |url=https://transitapp.com/en/region/dubai/rta/bus-f05 |access-date=2026-06-19 |website=transitapp.com |language=en}}&lt;/ref&gt;, taxis o small vehicles. Pag-order ng pagkain online (ex., Talabat, Noon, Deliveroo, and Keeta) papungtang kampus ay bawal, pero hindi kasama sa mga espesyal na okasyon.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |title=Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024). |language=en |url=https://tpsdxb.com/school-history/}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://tpsdxb.com/school-history/ &quot;Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024)&quot;].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== References ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* [http://www.thephilippineschooldubai.com/ Opisyal na website]
* [https://www.khda.gov.ae/en/search/Details.aspx?InsID=560 Ang Karunungan at Pamamahala sa Pag-unlad ng Tawo (Government of Dubai)]
* Ocon, Benedict M. &quot;Images and Perceptions on ASEAN Identity of Selected Filipino Students&quot; (PDF). Ang Institute of Teacher Education Tuanku Bainun Campus. Mga gawa ng International Conference on The Future of Education (IConFEd) 2018, Institute of Teacher Education Tuanku Bainun Campus, Penang, Malaysia, July 10-12, 2018. p. 728. Pag-aaral ng isang guro sa The Philippine School, Dubai na may kinalaman sa mga estudyante sa paaralan{{Cite web |last=Ocon |first=Benedict M. |title=Images and Perceptions on ASEAN Identity of Selected Filipino Students |url=http://www.ipgktb.edu.my/iconfed/compilation_of_paper_iconfed2018_volum2/Compilation%20of%20Paper%20IConFEd2018_S2/BI/THEMES%20B/B19_Images%20And%20Perceptions%20On%20Asean%20Identity.pdf |website=Institute of Teacher Education Tuanku Bainun Campus |series=Proceedings of International Conference on The Future of Education IConFEd) 2018, Institute of Teacher Education Tuanku Bainun Campus, Penang, Malaysia, 10–12 July 2018 |page=728}}
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Portal bar/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; {{International schools in the United Arab Emirates}}{{Philippine international schools}}
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>jlwiyqo36sm2g8zp4ec2wdvhgn4ne58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng potensyal na pangungusap na may petsa - Hunyo 2026</title>
    <ns>14</ns>
    <id>338605</id>
    <revision>
      <id>2212062</id>
      <timestamp>2026-06-19T18:56:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>Bagong pahina: test</comment>
      <origin>2212062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4" sha1="jrwjerxiekdtj9k82lg930wpkr6tq6r" xml:space="preserve">test</text>
      <sha1>jrwjerxiekdtj9k82lg930wpkr6tq6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vyalikaya Byerastavitsa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338606</id>
    <revision>
      <id>2212095</id>
      <timestamp>2026-06-20T00:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TentingZones1</username>
        <id>122212</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2212095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8383" sha1="52p3rzto6qq9a8h4fjc91psf18p99dd" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name            = Vyalikaya Byerastavitsa
| native_name = {{native name|be|Вялікая Бераставіца}}
|settlement_type  = Bayan o [[List of urban-type settlements in Belarus|Pamayanang uri-urbano]]
| image_flag      = BIA_Brzostowica_Wielka_flag.gif
| image_shield    = BIA_Brzostowica_Wielka_COA.jpg
| flag_size       = 150
| shield_size     = 75
| image_skyline   = Vyalikaya Berastavitsa5.JPG
| image_caption   = Liwasan ng bayan
| subdivision_type  = Bansa
| subdivision_name  = [[Belarus]]
| subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Belarus|Rehiyon]]
| subdivision_name1 = [[Rehiyon ng Grodno]]
| subdivision_type2 = [[Mga Distrito ng Belarus|Distrito]]
| subdivision_name2 = [[Distrito ng Byerastavitsa]]
| subdivision_type3 = 
| subdivision_name3 = 
| coordinates       = {{coord|53|11|44|N|24|01|15|E|region:BY|display=inline,title}}
| pushpin_map       = Belarus
| pushpin_label_position = right
| elevation_m       = 161 
|population_as_of = 2025
|population_footnotes = &lt;ref name=&quot;pop&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_148168/|title=Численность населения на 1 января 2025 г. и среднегодовая численность населения за 2024 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа|archive-url=https://web.archive.org/web/20250329210112/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_148168/|archive-date=29 March 2025|website=belsat.gov.by|access-date=8 May 2025}}&lt;/ref&gt;
| population_total  = 5,647
| website           = 
| area_code         = +375 1511
| postal_code_type  = Postal code
| postal_code       = 231778
|timezone = [[Moscow Time|MSK]]
|utc_offset = +3
}}

Ang '''Vyalikaya Byerastavitsa'''{{efn|{{langx|be|Вялікая Бераставіца|Vialikaja Bierastavica}}; {{langx|ru|Большая Берестовица|Bolshaya Berestovitsa}}; {{langx|pl|Brzostowica Wielka}}; {{langx|yi|וויאַליקייַאַ ביעראַסטאַוויצאַ}}.}} ay isang [[pamayanang uri-urbano]] sa [[Rehiyon ng Grodno]], [[Belarus]].&lt;ref name=&quot;pop&quot;/&gt; Ito ang nagsisilbing sentro ng administrasyon ng [[Distrito ng Byerastavitsa]].&lt;ref name=&quot;pop&quot;/&gt; Ito ay matatagpuan malapit sa lungsod ng [[Grodno]]. Noong 2025, ito ay may populasyon na 5,647.&lt;ref name=&quot;pop&quot;/&gt;

==Kasaysayan==
[[File:Bierastavickaja_ratuša._Бераставіцкая_ратуша_(A._Kazarski,_1882).jpg|thumb|left|Bulwagan ng bayan, 1882]]

Ipinagkaloob ito ni Haring [[Alexander Jagiellon]] sa pamilyang [[Chodkiewicz]].&lt;ref name=sgk/&gt; Ito ay isang [[pribadong bayan]] ng mga pamilyang Chodkiewicz, [[Mniszech]], [[Potocki]] at [[Kossakowski]],&lt;ref name=sgk/&gt; na administratibong matatagpuan sa Kondado Grodno sa [[Troki Voivodeship]] ng [[Polish-Lithuanian Commonwealth]].

Sa panahon ng pagitan ng digmaan, ang Brzostowica Wielka, gaya ng pagkakakilala rito sa Polako, ay administratibong matatagpuan sa Kondado ng Grodno sa [[Białystok Voivodeship]] ng Polonya. Sa senso noong 1921, 51.4% ng mga tao ang nagpahayag ng nasyonalidad na Hudyo, 43.5% ang nagpahayag ng nasyonalidad na [[Taong Polako|Polako]] at 5.1% ang nagpahayag ng nasyonalidad na Belarusian.&lt;ref name=gus&gt;{{cite book|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|title=Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom V|year=1924|language=pl|location=Warszawa|publisher=Główny Urząd Statystyczny|page=32}}&lt;/ref&gt;

Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], ang bayan ay unang sinakop ng Unyong Sobyet hanggang 1941, pagkatapos ay ng Nazi Germany hanggang 1944, at muling sinakop ng Unyong Sobyet pagkatapos.

Noong Oktubre 20, 1995, ang mga yunit administratibo ng Distrito ng Byerastavitsa at ang nayon ng Vyalikaya Byerastavitsa, na mayroong isang karaniwang sentro ng administratibo, ay pinagsama sa isang yunit administratibo - ang [[Distrito ng Byerastavitsa]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&amp;q_id=10536748|title=Указ Президента Республики Беларусь от 20 октября 1995 года № 434 &quot;Об объединении административных единиц Республики Беларусь, имеющих общий административный центр&quot;|access-date=2024-04-08|archive-date=2024-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408143508/https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&amp;q_id=10536748|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==Kultura==
[[File:Вялікая Бераставіца. Знак.jpg|thumb|220x220px|Isang monumento na nagpapagunita sa ika-500 anibersaryo ng pagkakatatag ng lungsod – ang Puno ng Buhay]]

*Bahay ng Kultura
*Sentro ng Kultura at Sining ng mga Tao
*Museo ng Belka

==Eskudo de armas==
Ang eskudo at watawat ay itinatag sa pamamagitan ng Atas Blg. 455&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p30600455&amp;q_id=7999878|title=Указ Президента Республики Беларусь от 17 июля 2006 года № 455 &quot;Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных и территориальных единиц Гродненской области&quot;|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ng [[Pangulo ng Republika ng Belarus]] noong Hulyo 17, 2006, at nakarehistro sa Rehistro ng Eskudo de Armas ng Republika ng Belarus noong Agosto 1, 2006, sa ilalim ng Blg. B-86 at Blg. B-87.

Inaprubahan ng desisyon ng Komite Ehekutibo ng Distrito ng Byerastavitsa noong Mayo 24, 2004, Blg. 151, at ng desisyon ng Konseho ng mga Diputado ng Distrito ng Byerastavitsa noong Hunyo 3, 2004, Blg. 47.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gs.archives.gov.by/?page_id=2417|title=Геральдические символы|archive-url=https://web.archive.org/web/20230524183308/https://gs.archives.gov.by/?page_id=2417|archive-date=2023-05-24|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://berestovitsa.grodno-region.by/ru/heraldry-ru/|title=Берестовицкий райисполком. Геральдика|archive-url=https://web.archive.org/web/20230524183306/https://berestovitsa.grodno-region.by/ru/heraldry-ru/|archive-date=2023-05-24|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==Demograpiya==
{{Historical populations|align=left|1878|1694|1921|1371|2023|5665|2024|5728|2025|5647
|source=&lt;ref name=sgk&gt;{{cite book|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |title=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I|year=1880|language=pl|location=Warszawa|page=422}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=gus/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_67469/|title=Численность населения на 1 января 2023 г. и среднегодовая численность населения за 2022 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417144107/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_67469/|archive-date=17 April 2023|website=belsat.gov.by|access-date=5 August 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_89355/|title=Численность населения на 1 января 2024 г. и среднегодовая численность населения за 2023 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа|archive-url=https://web.archive.org/web/20240402055418/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_89355/|archive-date=2 April 2024|website=belsat.gov.by|access-date=13 May 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop&quot;/&gt;}}
{{clear|left}}

==Mga Tala==
{{notelist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}</text>
      <sha1>52p3rzto6qq9a8h4fjc91psf18p99dd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pulo ng Parola</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338607</id>
    <revision>
      <id>2212190</id>
      <timestamp>2026-06-20T09:11:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <comment>Bagong pahina: {{Infobox islands | disputed                        = yes | name                             = Pulo ng Parola | type                             = island | other_names                      = &lt;br/&gt;Northeast Cay ''(Ingles)''&lt;br/&gt;Parola Island ''(Ingles ng Pilipinas)''&lt;br/&gt;Đảo Song Tử Đông ''(Vietnamese)''&lt;br/&gt;北子島 / 北子岛 Běizi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name                       = Northwest Cay.png | image_caption                    = Pulo ng Parola | pushpin_m...</comment>
      <origin>2212190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3098" sha1="jhowuy4duf80yhw7h4eg3hxnd03lbra" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| disputed                        = yes
| name                             = Pulo ng Parola
| type                             = island
| other_names                      = &lt;br/&gt;Northeast Cay ''(Ingles)''&lt;br/&gt;Parola Island ''(Ingles ng Pilipinas)''&lt;br/&gt;Đảo Song Tử Đông ''(Vietnamese)''&lt;br/&gt;北子島 / 北子岛 Běizi Dǎo ''(Tsino)''
| image_name                       = Northwest Cay.png
| image_caption                    = Pulo ng Parola
| pushpin_map                      = Spratly Islands relief
| location                         = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
| coordinates                      = {{coord|11|27|09|N|114|21|16|E|type:isle|display=inline,title}}
| archipelago                      = [[Kapuluan ng Kalayaan]]
| country                          = {{PHI}}
| country_admin_divisions_title    = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]]
| country_admin_divisions          = [[Mimaropa|Timog-kanlurang Rehiyon ng Tagalog]]
| country_admin_divisions_title_1  = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]]
| country_admin_divisions_1        = [[Palawan]]
| country_admin_divisions_title_2  = [[Mga munisipalidad ng Pilipinas|Munisipalidad]]
| country_admin_divisions_2        = [[Kalayaan, Palawan|Kalayaan]]
| country1                         = {{CHN}}
| country2                         = {{PHL}}
| country3                         = {{TWN}}
| country4                         = {{VNM}}
| additional_info                  = {{maplink|frane-align=center|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=13}}
}}
[[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan ng Bahura ng Hilagang Peligro mula sa [[Landsat 7]] (2000) (may mga ulap)]]
[[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat ng Bahura ng Bahura ng Hilagang Peligro (1911)]]

Ang '''Pulo ng Parola''' ({{lang-en|Parola Island}}), o '''Northeast Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Běizǐ Dǎo''' ({{zh|t=|s=|p=Běizǐ Dǎo|c=北子島/北子岛}}); '''Đảo Song Tử Đông''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Đông}}), na may lawak na {{convert|12.7|ha|acre}}, ay ang ikalimang pinaka-malaking likás na pulo&lt;ref&gt;Noong 2014, nagsagawa ang PRC ng ilang proyektong reklamasyon sa [[Kapuluan ng Kalayaan]]. Lumilitaw na ang pinakamalaki sa mga ito, sa [[Bahura ng Kagitingan]], ay may lawak na hindi bababa sa 60 na ektarya at ayon sa ilang mapagkukunang hindi mapatunayan, maaaring umabot sa 150 na ektarya.{{cite web |author=Kristine Kwok and Minnie Chan |date=2014-06-08 |title=China plans artificial island in disputed Spratlys chain in South China Sea |work=South China Morning Post |url=https://www.scmp.com/news/china/article/1527059/china-plans-artificial-island-disputed-spratlys-chain-south-china-sea |access-date=2014-09-28}}&lt;/ref&gt; sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng [[Pilipinas]] sa kapuluan. Bahagi ito ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan sa hilagang-kanluran ng ''[[Dangerous Ground]]''.

== Mga Sanggunian ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>jhowuy4duf80yhw7h4eg3hxnd03lbra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212191</id>
      <parentid>2212190</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2212191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3254" sha1="j86n42o9409t1yqd7gcpjsdlgzdxiso" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| disputed                        = yes
| name                             = Pulo ng Parola
| type                             = island
| other_names                      = &lt;br/&gt;Northeast Cay ''(Ingles)''&lt;br/&gt;Parola Island ''(Ingles ng Pilipinas)''&lt;br/&gt;Đảo Song Tử Đông ''(Vietnamese)''&lt;br/&gt;北子島 / 北子岛 Běizi Dǎo ''(Tsino)''
| image_name                       = Northwest Cay.png
| image_caption                    = Pulo ng Parola
| pushpin_map                      = Spratly Islands relief
| location                         = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
| coordinates                      = {{coord|11|27|09|N|114|21|16|E|type:isle|display=inline,title}}
| archipelago                      = [[Kapuluan ng Kalayaan]]
| country                          = {{PHI}}
| country_admin_divisions_title    = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]]
| country_admin_divisions          = [[Mimaropa|Timog-kanlurang Rehiyon ng Tagalog]]
| country_admin_divisions_title_1  = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]]
| country_admin_divisions_1        = [[Palawan]]
| country_admin_divisions_title_2  = [[Mga munisipalidad ng Pilipinas|Munisipalidad]]
| country_admin_divisions_2        = [[Kalayaan, Palawan|Kalayaan]]
| country1                         = {{CHN}}
| country2                         = {{PHL}}
| country3                         = {{TWN}}
| country4                         = {{VNM}}
| additional_info                  = {{maplink|frane-align=center|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=13}}
}}
[[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan ng Bahura ng Hilagang Peligro mula sa [[Landsat 7]] (2000) (may mga ulap)]]
[[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat ng Bahura ng Bahura ng Hilagang Peligro (1911)]]

Ang '''Pulo ng Parola''' ({{lang-en|Parola Island}}), o '''Northeast Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Běizǐ Dǎo''' ({{zh|t=|s=|p=Běizǐ Dǎo|c=北子島/北子岛}}); '''Đảo Song Tử Đông''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Đông}}), na may lawak na {{convert|12.7|ha|acre}}, ay ang ikalimang pinaka-malaking likás na pulo&lt;ref&gt;Noong 2014, nagsagawa ang PRC ng ilang proyektong reklamasyon sa [[Kapuluan ng Kalayaan]]. Lumilitaw na ang pinakamalaki sa mga ito, sa [[Bahura ng Kagitingan]], ay may lawak na hindi bababa sa 60 na ektarya at ayon sa ilang mapagkukunang hindi mapatunayan, maaaring umabot sa 150 na ektarya.{{cite web |author=Kristine Kwok and Minnie Chan |date=2014-06-08 |title=China plans artificial island in disputed Spratlys chain in South China Sea |work=South China Morning Post |url=https://www.scmp.com/news/china/article/1527059/china-plans-artificial-island-disputed-spratlys-chain-south-china-sea |access-date=2014-09-28}}&lt;/ref&gt; sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng [[Pilipinas]] sa kapuluan. Bahagi ito ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan sa hilagang-kanluran ng ''[[Dangerous Ground]]''.

== Mga Sanggunian ==
{{reflist}}

{{Kapuluan ng Kalayaan}}
[[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]]
[[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>j86n42o9409t1yqd7gcpjsdlgzdxiso</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212192</id>
      <parentid>2212191</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <origin>2212192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3255" sha1="tno6s27sdqpxss779adhoiyju699o2e" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| disputed                        = yes
| name                             = Pulo ng Parola
| type                             = island
| other_names                      = &lt;br/&gt;Northeast Cay ''(Ingles)''&lt;br/&gt;Parola Island ''(Ingles ng Pilipinas)''&lt;br/&gt;Đảo Song Tử Đông ''(Vietnamese)''&lt;br/&gt;北子島 / 北子岛 Běizi Dǎo ''(Tsino)''
| image_name                       = Northwest Cay.png
| image_caption                    = Pulo ng Parola
| pushpin_map                      = Spratly Islands relief
| location                         = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
| coordinates                      = {{coord|11|27|09|N|114|21|16|E|type:isle|display=inline,title}}
| archipelago                      = [[Kapuluan ng Kalayaan]]
| country                          = {{PHI}}
| country_admin_divisions_title    = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]]
| country_admin_divisions          = [[Mimaropa|Timog-kanlurang Rehiyon ng Tagalog]]
| country_admin_divisions_title_1  = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]]
| country_admin_divisions_1        = [[Palawan]]
| country_admin_divisions_title_2  = [[Mga munisipalidad ng Pilipinas|Munisipalidad]]
| country_admin_divisions_2        = [[Kalayaan, Palawan|Kalayaan]]
| country1                         = {{CHN}}
| country2                         = {{PHL}}
| country3                         = {{TWN}}
| country4                         = {{VNM}}
| additional_info                  = {{maplink|frane-align=center|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=13}}
}}
[[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan ng Bahura ng Hilagang Peligro mula sa [[Landsat 7]] (2000) (may mga ulap)]]
[[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat ng Bahura ng Bahura ng Hilagang Peligro (1911)]]

Ang '''Pulo ng Parola''' ({{lang-en|Parola Island}}), o '''Northeast Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Běizǐ Dǎo''' ({{zh|t=|s=|p=Běizǐ Dǎo|c=北子島/北子岛}}); '''Đảo Song Tử Đông''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Đông}}), na may lawak na {{convert|12.7|ha|acre}}, ay ang ikalimang pinaka-malaking likás na pulo&lt;ref&gt;Noong 2014, nagsagawa ang PRC ng ilang proyektong reklamasyon sa [[Kapuluan ng Kalayaan]]. Lumilitaw na ang pinakamalaki sa mga ito, ang [[Bahura ng Kagitingan]], ay may lawak na hindi bababa sa 60 na ektarya at ayon sa ilang mapagkukunang hindi mapatunayan, maaaring umabot sa 150 na ektarya.{{cite web |author=Kristine Kwok and Minnie Chan |date=2014-06-08 |title=China plans artificial island in disputed Spratlys chain in South China Sea |work=South China Morning Post |url=https://www.scmp.com/news/china/article/1527059/china-plans-artificial-island-disputed-spratlys-chain-south-china-sea |access-date=2014-09-28}}&lt;/ref&gt; sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng [[Pilipinas]] sa kapuluan. Bahagi ito ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan sa hilagang-kanluran ng ''[[Dangerous Ground]]''.

== Mga Sanggunian ==
{{reflist}}

{{Kapuluan ng Kalayaan}}
[[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]]
[[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>tno6s27sdqpxss779adhoiyju699o2e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212193</id>
      <parentid>2212192</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2212193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3832" sha1="o5huek5rohehuuxsf29mfxr6ssghzp1" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| disputed                        = yes
| name                             = Pulo ng Parola
| type                             = island
| other_names                      = &lt;br/&gt;Northeast Cay ''(Ingles)''&lt;br/&gt;Parola Island ''(Ingles ng Pilipinas)''&lt;br/&gt;Đảo Song Tử Đông ''(Vietnamese)''&lt;br/&gt;北子島 / 北子岛 Běizi Dǎo ''(Tsino)''
| image_name                       = Northwest Cay.png
| image_caption                    = Pulo ng Parola
| pushpin_map                      = Spratly Islands relief
| location                         = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
| coordinates                      = {{coord|11|27|09|N|114|21|16|E|type:isle|display=inline,title}}
| archipelago                      = [[Kapuluan ng Kalayaan]]
| country                          = {{PHI}}
| country_admin_divisions_title    = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]]
| country_admin_divisions          = [[Mimaropa|Timog-kanlurang Rehiyon ng Tagalog]]
| country_admin_divisions_title_1  = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]]
| country_admin_divisions_1        = [[Palawan]]
| country_admin_divisions_title_2  = [[Mga munisipalidad ng Pilipinas|Munisipalidad]]
| country_admin_divisions_2        = [[Kalayaan, Palawan|Kalayaan]]
| country1                         = {{CHN}}
| country2                         = {{PHL}}
| country3                         = {{TWN}}
| country4                         = {{VNM}}
| additional_info                  = {{maplink|frane-align=center|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=13}}
}}
[[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan ng Bahura ng Hilagang Peligro mula sa [[Landsat 7]] (2000) (may mga ulap)]]
[[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat ng Bahura ng Bahura ng Hilagang Peligro (1911)]]

Ang '''Pulo ng Parola''' ({{lang-en|Parola Island}}), o '''Northeast Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Běizǐ Dǎo''' ({{zh|t=|s=|p=Běizǐ Dǎo|c=北子島/北子岛}}); '''Đảo Song Tử Đông''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Đông}}), na may lawak na {{convert|12.7|ha|acre}}, ay ang ikalimang pinaka-malaking likás na pulo&lt;ref&gt;Noong 2014, nagsagawa ang PRC ng ilang proyektong reklamasyon sa [[Kapuluan ng Kalayaan]]. Lumilitaw na ang pinakamalaki sa mga ito, ang [[Bahura ng Kagitingan]], ay may lawak na hindi bababa sa 60 na ektarya at ayon sa ilang mapagkukunang hindi mapatunayan, maaaring umabot sa 150 na ektarya.{{cite web |author=Kristine Kwok and Minnie Chan |date=2014-06-08 |title=China plans artificial island in disputed Spratlys chain in South China Sea |work=South China Morning Post |url=https://www.scmp.com/news/china/article/1527059/china-plans-artificial-island-disputed-spratlys-chain-south-china-sea |access-date=2014-09-28}}&lt;/ref&gt; sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng [[Pilipinas]] sa kapuluan. Bahagi ito ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan sa hilagang-kanluran ng ''[[Dangerous Ground]]''.

Matatagpuan ito {{convert|1.75|miles|km}} sa hilaga ng [[Pulo ng Pugad|Pugad]], na pinangangasiwaan ng Vietnam, at tanaw ang dalawang pulo mula sa isa't isa. Matatagpuan din ito {{convert|28|miles|km}} sa hilagang-kanluran ng [[Pulo ng Pag-asa]] ''(Thitu Island)'', na pinangangasiwaan ng Pilipinas,&lt;ref name=ABC&gt;{{cite news |last=Campbell |first=Eric |title=Reef Madness |url=http://www.abc.net.au/foreign/content/2014/s4008035.htm |access-date=23 May 2014 |newspaper=ABC News |date=20 May 2014}}&lt;/ref&gt; at pinamamahalaan ng Pilipinas bilang bahagi ng [[Kalayaan, Palawan]].


== Mga Sanggunian ==
{{reflist}}

{{Kapuluan ng Kalayaan}}
[[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]]
[[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>o5huek5rohehuuxsf29mfxr6ssghzp1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212194</id>
      <parentid>2212193</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:18:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2212194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3830" sha1="njf14p8qlwnvcsqotzdq9t166kafaw8" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| disputed                        = yes
| name                             = Pulo ng Parola
| type                             = island
| other_names                      = &lt;br/&gt;Northeast Cay ''(Ingles)''&lt;br/&gt;Parola Island ''(Ingles ng Pilipinas)''&lt;br/&gt;Đảo Song Tử Đông ''(Vietnamese)''&lt;br/&gt;北子島 / 北子岛 Běizi Dǎo ''(Tsino)''
| image_name                       = Northwest Cay.png
| image_caption                    = Pulo ng Parola
| pushpin_map                      = Spratly Islands relief
| location                         = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
| coordinates                      = {{coord|11|27|09|N|114|21|16|E|type:isle|display=inline,title}}
| archipelago                      = [[Kapuluan ng Kalayaan]]
| country                          = {{PHI}}
| country_admin_divisions_title    = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]]
| country_admin_divisions          = [[Mimaropa|Timog-kanlurang Rehiyon ng Tagalog]]
| country_admin_divisions_title_1  = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]]
| country_admin_divisions_1        = [[Palawan]]
| country_admin_divisions_title_2  = [[Mga munisipalidad ng Pilipinas|Munisipalidad]]
| country_admin_divisions_2        = [[Kalayaan, Palawan|Kalayaan]]
| country1                         = {{CHN}}
| country2                         = {{PHL}}
| country3                         = {{TWN}}
| country4                         = {{VNM}}
| additional_info                  = {{maplink|frane-align=center|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=13}}
}}
[[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan ng Bahura ng Hilagang Peligro mula sa [[Landsat 7]] (2000) (may mga ulap)]]
[[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat ng Bahura ng Bahura ng Hilagang Peligro (1911)]]

Ang '''Pulo ng Parola''' ({{lang-en|Parola Island}}), o '''Northeast Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Běizǐ Dǎo''' ({{zh|t=|s=|p=Běizǐ Dǎo|c=北子島/北子岛}}); '''Đảo Song Tử Đông''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Đông}}), na may lawak na {{convert|12.7|ha|acre}}, ay ang ikalimang pinaka-malaking likás na pulo&lt;ref&gt;Noong 2014, nagsagawa ang PRC ng ilang proyektong reklamasyon sa [[Kapuluan ng Kalayaan]]. Lumilitaw na ang pinakamalaki sa mga ito, ang [[Bahura ng Kagitingan]], ay may lawak na hindi bababa sa 60 na ektarya at ayon sa ilang mapagkukunang hindi mapatunayan, maaaring umabot sa 150 na ektarya.{{cite web |author=Kristine Kwok and Minnie Chan |date=2014-06-08 |title=China plans artificial island in disputed Spratlys chain in South China Sea |work=South China Morning Post |url=https://www.scmp.com/news/china/article/1527059/china-plans-artificial-island-disputed-spratlys-chain-south-china-sea |access-date=2014-09-28}}&lt;/ref&gt; sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng [[Pilipinas]] sa kapuluan. Bahagi ito ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan sa hilagang-kanluran ng ''[[Dangerous Ground]]''.

Matatagpuan ito {{convert|1.75|miles|km}} sa hilaga ng [[Pulo ng Pugad|Pugad]], na pinangangasiwaan ng Vietnam, at tanaw ang dalawang pulo mula sa isa't isa. Matatagpuan din ito {{convert|28|miles|km}} sa hilagang-kanluran ng [[Pulo ng Pag-asa]] ''(Thitu Island)'', na pinangangasiwaan ng Pilipinas,&lt;ref name=ABC&gt;{{cite news |last=Campbell |first=Eric |title=Reef Madness |url=http://www.abc.net.au/foreign/content/2014/s4008035.htm |access-date=23 May 2014 |newspaper=ABC News |date=20 May 2014}}&lt;/ref&gt; at pinamamahalaan ng Pilipinas bilang bahagi ng [[Kalayaan, Palawan]].
== Mga Sanggunian ==
{{reflist}}

{{Kapuluan ng Kalayaan}}
[[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]]
[[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>njf14p8qlwnvcsqotzdq9t166kafaw8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212195</id>
      <parentid>2212194</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:22:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2212195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3950" sha1="9xj9445pzlw30xj03e0bx87imge7bts" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| disputed                        = yes
| name                             = Pulo ng Parola
| type                             = island
| other_names                      = &lt;br/&gt;Northeast Cay ''(Ingles)''&lt;br/&gt;Parola Island ''(Ingles ng Pilipinas)''&lt;br/&gt;Đảo Song Tử Đông ''(Vietnamese)''&lt;br/&gt;北子島 / 北子岛 Běizi Dǎo ''(Tsino)''
| image_name                       = Northwest Cay.png
| image_caption                    = Pulo ng Parola
| pushpin_map                      = Spratly Islands relief
| location                         = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
| coordinates                      = {{coord|11|27|09|N|114|21|16|E|type:isle|display=inline,title}}
| archipelago                      = [[Kapuluan ng Kalayaan]]
| country                          = {{PHI}}
| country_admin_divisions_title    = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]]
| country_admin_divisions          = [[Mimaropa|Timog-kanlurang Rehiyon ng Tagalog]]
| country_admin_divisions_title_1  = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]]
| country_admin_divisions_1        = [[Palawan]]
| country_admin_divisions_title_2  = [[Mga munisipalidad ng Pilipinas|Munisipalidad]]
| country_admin_divisions_2        = [[Kalayaan, Palawan|Kalayaan]]
| country1                         = {{CHN}}
| country2                         = {{PHL}}
| country3                         = {{TWN}}
| country4                         = {{VNM}}
| additional_info                  = {{maplink|frane-align=center|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=13}}
}}
[[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan ng Bahura ng Hilagang Peligro mula sa [[Landsat 7]] (2000) (may mga ulap)]]
[[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat ng Bahura ng Bahura ng Hilagang Peligro (1911)]]

Ang '''Pulo ng Parola''' ({{lang-en|Parola Island}}), o '''Northeast Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Běizǐ Dǎo''' ({{zh|t=|s=|p=Běizǐ Dǎo|c=北子島/北子岛}}); '''Đảo Song Tử Đông''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Đông}}), na may lawak na {{convert|12.7|ha|acre}}, ay ang ikalimang pinaka-malaking likás na pulo&lt;ref&gt;Noong 2014, nagsagawa ang PRC ng ilang proyektong reklamasyon sa [[Kapuluan ng Kalayaan]]. Lumilitaw na ang pinakamalaki sa mga ito, ang [[Bahura ng Kagitingan]], ay may lawak na hindi bababa sa 60 na ektarya at ayon sa ilang mapagkukunang hindi mapatunayan, maaaring umabot sa 150 na ektarya.{{cite web |author=Kristine Kwok and Minnie Chan |date=2014-06-08 |title=China plans artificial island in disputed Spratlys chain in South China Sea |work=South China Morning Post |url=https://www.scmp.com/news/china/article/1527059/china-plans-artificial-island-disputed-spratlys-chain-south-china-sea |access-date=2014-09-28}}&lt;/ref&gt; sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng [[Pilipinas]] sa kapuluan. Bahagi ito ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan sa hilagang-kanluran ng ''[[Dangerous Ground]]''.

Matatagpuan ito {{convert|1.75|miles|km}} sa hilaga ng [[Pulo ng Pugad|Pugad]], na pinangangasiwaan ng Vietnam, at tanaw ang dalawang pulo mula sa isa't isa. Matatagpuan din ito {{convert|28|miles|km}} sa hilagang-kanluran ng [[Pulo ng Pag-asa]] ''(Thitu Island)'', na pinangangasiwaan ng Pilipinas,&lt;ref name=ABC&gt;{{cite news |last=Campbell |first=Eric |title=Reef Madness |url=http://www.abc.net.au/foreign/content/2014/s4008035.htm |access-date=23 May 2014 |newspaper=ABC News |date=20 May 2014}}&lt;/ref&gt; at pinamamahalaan ng Pilipinas bilang bahagi ng [[Kalayaan, Palawan]].

Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (Republikang Bayan ng Tsina), [[Taiwan]] (Republika ng Tsina), at ng [[Vietnam]].

== Mga Sanggunian ==
{{reflist}}

{{Kapuluan ng Kalayaan}}
[[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]]
[[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>9xj9445pzlw30xj03e0bx87imge7bts</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212198</id>
      <parentid>2212195</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2212198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3973" sha1="t384xfho4wvk62268ton47mnssdb39l" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| disputed                        = yes
| name                             = Pulo ng Parola
| type                             = island
| other_names                      = &lt;br/&gt;Northeast Cay ''(Ingles)''&lt;br/&gt;Parola Island ''(Ingles ng Pilipinas)''&lt;br/&gt;Đảo Song Tử Đông ''(Vietnamese)''&lt;br/&gt;北子島 / 北子岛 Běizi Dǎo ''(Tsino)''
| image_name                       = Northwest Cay.png
| image_caption                    = Pulo ng Parola
| pushpin_map                      = Spratly Islands relief
| location                         = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
| coordinates                      = {{coord|11|27|09|N|114|21|16|E|type:isle|display=inline,title}}
| archipelago                      = [[Kapuluan ng Kalayaan]]
| country                          = {{PHI}}
| country_admin_divisions_title    = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]]
| country_admin_divisions          = [[Mimaropa|Timog-kanlurang Rehiyon ng Tagalog]]
| country_admin_divisions_title_1  = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]]
| country_admin_divisions_1        = [[Palawan]]
| country_admin_divisions_title_2  = [[Mga munisipalidad ng Pilipinas|Munisipalidad]]
| country_admin_divisions_2        = [[Kalayaan, Palawan|Kalayaan]]
| country1                         = {{CHN}}
| country2                         = {{PHL}}
| country3                         = {{TWN}}
| country4                         = {{VNM}}
| additional_info                  = {{maplink|frane-align=center|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=13}}
}}
[[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan ng Bahura ng Hilagang Peligro mula sa [[Landsat 7]] (2000) (may mga ulap)]]
[[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat ng Bahura ng Bahura ng Hilagang Peligro (1911)]]

Ang '''Pulo ng Parola''' ({{lang-en|Parola Island}}), o '''Northeast Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Běizǐ Dǎo''' ({{zh|t=|s=|p=Běizǐ Dǎo|c=北子島/北子岛}}); '''Đảo Song Tử Đông''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Đông}}), na may lawak na {{convert|12.7|ha|acre}}, ay ang ikalimang pinaka-malaking likás na pulo&lt;ref&gt;Noong 2014, nagsagawa ang PRC ng ilang proyektong reklamasyon sa [[Kapuluan ng Kalayaan]]. Lumilitaw na ang pinakamalaki sa mga ito, ang [[Bahura ng Kagitingan]], ay may lawak na hindi bababa sa 60 na ektarya at ayon sa ilang mapagkukunang hindi mapatunayan, maaaring umabot sa 150 na ektarya.{{cite web |author=Kristine Kwok and Minnie Chan |date=2014-06-08 |title=China plans artificial island in disputed Spratlys chain in South China Sea |work=South China Morning Post |url=https://www.scmp.com/news/china/article/1527059/china-plans-artificial-island-disputed-spratlys-chain-south-china-sea |access-date=2014-09-28}}&lt;/ref&gt; sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng [[Pilipinas]] sa kapuluan. Bahagi ito ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] ''(Dangerous Ground)''.

Matatagpuan ito {{convert|1.75|miles|km}} sa hilaga ng [[Pulo ng Pugad|Pugad]], na pinangangasiwaan ng Vietnam, at tanaw ang dalawang pulo mula sa isa't isa. Matatagpuan din ito {{convert|28|miles|km}} sa hilagang-kanluran ng [[Pulo ng Pag-asa]] ''(Thitu Island)'', na pinangangasiwaan ng Pilipinas,&lt;ref name=ABC&gt;{{cite news |last=Campbell |first=Eric |title=Reef Madness |url=http://www.abc.net.au/foreign/content/2014/s4008035.htm |access-date=23 May 2014 |newspaper=ABC News |date=20 May 2014}}&lt;/ref&gt; at pinamamahalaan ng Pilipinas bilang bahagi ng [[Kalayaan, Palawan]].

Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (Republikang Bayan ng Tsina), [[Taiwan]] (Republika ng Tsina), at ng [[Vietnam]].

== Mga Sanggunian ==
{{reflist}}

{{Kapuluan ng Kalayaan}}
[[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]]
[[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>t384xfho4wvk62268ton47mnssdb39l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212201</id>
      <parentid>2212198</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2212201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3980" sha1="5vyatrqqdhw26s3qg33qgsh6g2szwv0" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| disputed                        = yes
| name                             = Pulo ng Parola
| type                             = island
| other_names                      = &lt;br/&gt;Northeast Cay ''(Ingles)''&lt;br/&gt;Parola Island ''(Ingles ng Pilipinas)''&lt;br/&gt;Đảo Song Tử Đông ''(Vietnamese)''&lt;br/&gt;北子島 / 北子岛 Běizi Dǎo ''(Tsino)''
| image_name                       = Northwest Cay.png
| image_caption                    = Pulo ng Parola
| pushpin_map                      = Spratly Islands relief
| location                         = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
| coordinates                      = {{coord|11|27|09|N|114|21|16|E|type:isle|display=inline,title}}
| archipelago                      = [[Kapuluan ng Kalayaan]]
| country                          = {{PHI}}
| country_admin_divisions_title    = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]]
| country_admin_divisions          = [[Mimaropa|Timog-kanlurang Rehiyon ng Tagalog]]
| country_admin_divisions_title_1  = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]]
| country_admin_divisions_1        = [[Palawan]]
| country_admin_divisions_title_2  = [[Mga munisipalidad ng Pilipinas|Munisipalidad]]
| country_admin_divisions_2        = [[Kalayaan, Palawan|Kalayaan]]
| country1                         = {{CHN}}
| country2                         = {{PHL}}
| country3                         = {{TWN}}
| country4                         = {{VNM}}
| additional_info                  = &lt;!--{{Maplink|frane-align=center|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=13}}--&gt;
}}
[[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan ng Bahura ng Hilagang Peligro mula sa [[Landsat 7]] (2000) (may mga ulap)]]
[[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat ng Bahura ng Bahura ng Hilagang Peligro (1911)]]

Ang '''Pulo ng Parola''' ({{lang-en|Parola Island}}), o '''Northeast Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Běizǐ Dǎo''' ({{zh|t=|s=|p=Běizǐ Dǎo|c=北子島/北子岛}}); '''Đảo Song Tử Đông''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Đông}}), na may lawak na {{convert|12.7|ha|acre}}, ay ang ikalimang pinaka-malaking likás na pulo&lt;ref&gt;Noong 2014, nagsagawa ang PRC ng ilang proyektong reklamasyon sa [[Kapuluan ng Kalayaan]]. Lumilitaw na ang pinakamalaki sa mga ito, ang [[Bahura ng Kagitingan]], ay may lawak na hindi bababa sa 60 na ektarya at ayon sa ilang mapagkukunang hindi mapatunayan, maaaring umabot sa 150 na ektarya.{{cite web |author=Kristine Kwok and Minnie Chan |date=2014-06-08 |title=China plans artificial island in disputed Spratlys chain in South China Sea |work=South China Morning Post |url=https://www.scmp.com/news/china/article/1527059/china-plans-artificial-island-disputed-spratlys-chain-south-china-sea |access-date=2014-09-28}}&lt;/ref&gt; sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng [[Pilipinas]] sa kapuluan. Bahagi ito ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] ''(Dangerous Ground)''.

Matatagpuan ito {{convert|1.75|miles|km}} sa hilaga ng [[Pulo ng Pugad|Pugad]], na pinangangasiwaan ng Vietnam, at tanaw ang dalawang pulo mula sa isa't isa. Matatagpuan din ito {{convert|28|miles|km}} sa hilagang-kanluran ng [[Pulo ng Pag-asa]] ''(Thitu Island)'', na pinangangasiwaan ng Pilipinas,&lt;ref name=ABC&gt;{{cite news |last=Campbell |first=Eric |title=Reef Madness |url=http://www.abc.net.au/foreign/content/2014/s4008035.htm |access-date=23 May 2014 |newspaper=ABC News |date=20 May 2014}}&lt;/ref&gt; at pinamamahalaan ng Pilipinas bilang bahagi ng [[Kalayaan, Palawan]].

Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (Republikang Bayan ng Tsina), [[Taiwan]] (Republika ng Tsina), at ng [[Vietnam]].

== Mga Sanggunian ==
{{reflist}}

{{Kapuluan ng Kalayaan}}
[[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]]
[[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>5vyatrqqdhw26s3qg33qgsh6g2szwv0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212202</id>
      <parentid>2212201</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:37:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2212202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3975" sha1="6ppdb43k19fdeb4k05216l25hnidrt9" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| disputed                        = yes
| name                             = Pulo ng Parola
| type                             = island
| other_names                      = Northeast Cay ''(Ingles)''&lt;br/&gt;Parola Island ''(Ingles ng Pilipinas)''&lt;br/&gt;Đảo Song Tử Đông ''(Vietnamese)''&lt;br/&gt;北子島 / 北子岛 Běizi Dǎo ''(Tsino)''
| image_name                       = Northwest Cay.png
| image_caption                    = Pulo ng Parola
| pushpin_map                      = Spratly Islands relief
| location                         = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
| coordinates                      = {{coord|11|27|09|N|114|21|16|E|type:isle|display=inline,title}}
| archipelago                      = [[Kapuluan ng Kalayaan]]
| country                          = {{PHI}}
| country_admin_divisions_title    = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]]
| country_admin_divisions          = [[Mimaropa|Timog-kanlurang Rehiyon ng Tagalog]]
| country_admin_divisions_title_1  = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]]
| country_admin_divisions_1        = [[Palawan]]
| country_admin_divisions_title_2  = [[Mga munisipalidad ng Pilipinas|Munisipalidad]]
| country_admin_divisions_2        = [[Kalayaan, Palawan|Kalayaan]]
| country1                         = {{CHN}}
| country2                         = {{PHL}}
| country3                         = {{TWN}}
| country4                         = {{VNM}}
| additional_info                  = &lt;!--{{Maplink|frane-align=center|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=13}}--&gt;
}}
[[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan ng Bahura ng Hilagang Peligro mula sa [[Landsat 7]] (2000) (may mga ulap)]]
[[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat ng Bahura ng Bahura ng Hilagang Peligro (1911)]]

Ang '''Pulo ng Parola''' ({{lang-en|Parola Island}}), o '''Northeast Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Běizǐ Dǎo''' ({{zh|t=|s=|p=Běizǐ Dǎo|c=北子島/北子岛}}); '''Đảo Song Tử Đông''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Đông}}), na may lawak na {{convert|12.7|ha|acre}}, ay ang ikalimang pinaka-malaking likás na pulo&lt;ref&gt;Noong 2014, nagsagawa ang PRC ng ilang proyektong reklamasyon sa [[Kapuluan ng Kalayaan]]. Lumilitaw na ang pinakamalaki sa mga ito, ang [[Bahura ng Kagitingan]], ay may lawak na hindi bababa sa 60 na ektarya at ayon sa ilang mapagkukunang hindi mapatunayan, maaaring umabot sa 150 na ektarya.{{cite web |author=Kristine Kwok and Minnie Chan |date=2014-06-08 |title=China plans artificial island in disputed Spratlys chain in South China Sea |work=South China Morning Post |url=https://www.scmp.com/news/china/article/1527059/china-plans-artificial-island-disputed-spratlys-chain-south-china-sea |access-date=2014-09-28}}&lt;/ref&gt; sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng [[Pilipinas]] sa kapuluan. Bahagi ito ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] ''(Dangerous Ground)''.

Matatagpuan ito {{convert|1.75|miles|km}} sa hilaga ng [[Pulo ng Pugad|Pugad]], na pinangangasiwaan ng Vietnam, at tanaw ang dalawang pulo mula sa isa't isa. Matatagpuan din ito {{convert|28|miles|km}} sa hilagang-kanluran ng [[Pulo ng Pag-asa]] ''(Thitu Island)'', na pinangangasiwaan ng Pilipinas,&lt;ref name=ABC&gt;{{cite news |last=Campbell |first=Eric |title=Reef Madness |url=http://www.abc.net.au/foreign/content/2014/s4008035.htm |access-date=23 May 2014 |newspaper=ABC News |date=20 May 2014}}&lt;/ref&gt; at pinamamahalaan ng Pilipinas bilang bahagi ng [[Kalayaan, Palawan]].

Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (Republikang Bayan ng Tsina), [[Taiwan]] (Republika ng Tsina), at ng [[Vietnam]].

== Mga Sanggunian ==
{{reflist}}

{{Kapuluan ng Kalayaan}}
[[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]]
[[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>6ppdb43k19fdeb4k05216l25hnidrt9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212203</id>
      <parentid>2212202</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2212203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3972" sha1="amzz8e3k8gpooyzh3wfs01khfqb31mm" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| disputed                        = yes
| name                             = Pulo ng Parola
| type                             = island
| other_names                      = Northeast Cay ''(Ingles)''&lt;br/&gt;Parola Island ''(Ingles ng Pilipinas)''&lt;br/&gt;Đảo Song Tử Đông ''(Vietnamese)''&lt;br/&gt;北子島 / 北子岛 Běizi Dǎo ''(Tsino)''
| image_name                       = Northwest Cay.png
| image_caption                    = Pulo ng Parola
| pushpin_map                      = Spratly Islands relief
| location                         = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
| coordinates                      = {{coord|11|27|09|N|114|21|16|E|type:isle|display=inline,title}}
| archipelago                      = [[Kapuluan ng Kalayaan]]
| country                          = {{PHI}}
| country_admin_divisions_title    = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]]
| country_admin_divisions          = [[Mimaropa|Timog-kanlurang Rehiyon ng Tagalog]]
| country_admin_divisions_title_1  = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]]
| country_admin_divisions_1        = [[Palawan]]
| country_admin_divisions_title_2  = [[Mga munisipalidad ng Pilipinas|Munisipalidad]]
| country_admin_divisions_2        = [[Kalayaan, Palawan|Kalayaan]]
| country1                         = {{CHN}}
| country2                         = {{PHL}}
| country3                         = {{TWN}}
| country4                         = {{VNM}}
| additional_info                  = &lt;!--{{Maplink|frane-align=center|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=13}}--&gt;
}}
[[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan ng Bahura ng Hilagang Peligro mula sa [[Landsat 7]] (2000) (may mga ulap)]]
[[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat ng Bahura ng Bahura ng Hilagang Peligro (1911)]]

Ang '''Pulo ng Parola''' ({{lang-en|Parola Island}}), o '''Northeast Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Beizi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Běizǐ Dǎo|c=北子島/北子岛}}); '''Đảo Song Tử Đông''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Đông}}), na may lawak na {{convert|12.7|ha|acre}}, ay ang ikalimang pinaka-malaking likás na pulo&lt;ref&gt;Noong 2014, nagsagawa ang PRC ng ilang proyektong reklamasyon sa [[Kapuluan ng Kalayaan]]. Lumilitaw na ang pinakamalaki sa mga ito, ang [[Bahura ng Kagitingan]], ay may lawak na hindi bababa sa 60 na ektarya at ayon sa ilang mapagkukunang hindi mapatunayan, maaaring umabot sa 150 na ektarya.{{cite web |author=Kristine Kwok and Minnie Chan |date=2014-06-08 |title=China plans artificial island in disputed Spratlys chain in South China Sea |work=South China Morning Post |url=https://www.scmp.com/news/china/article/1527059/china-plans-artificial-island-disputed-spratlys-chain-south-china-sea |access-date=2014-09-28}}&lt;/ref&gt; sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng [[Pilipinas]] sa kapuluan. Bahagi ito ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] ''(Dangerous Ground)''.

Matatagpuan ito {{convert|1.75|miles|km}} sa hilaga ng [[Pulo ng Pugad|Pugad]], na pinangangasiwaan ng Vietnam, at tanaw ang dalawang pulo mula sa isa't isa. Matatagpuan din ito {{convert|28|miles|km}} sa hilagang-kanluran ng [[Pulo ng Pag-asa]] ''(Thitu Island)'', na pinangangasiwaan ng Pilipinas,&lt;ref name=ABC&gt;{{cite news |last=Campbell |first=Eric |title=Reef Madness |url=http://www.abc.net.au/foreign/content/2014/s4008035.htm |access-date=23 May 2014 |newspaper=ABC News |date=20 May 2014}}&lt;/ref&gt; at pinamamahalaan ng Pilipinas bilang bahagi ng [[Kalayaan, Palawan]].

Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (Republikang Bayan ng Tsina), [[Taiwan]] (Republika ng Tsina), at ng [[Vietnam]].

== Mga Sanggunian ==
{{reflist}}

{{Kapuluan ng Kalayaan}}
[[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]]
[[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>amzz8e3k8gpooyzh3wfs01khfqb31mm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Padron:Maplink/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>338608</id>
    <revision>
      <id>2212199</id>
      <timestamp>2026-06-20T09:32:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <comment>Bagong pahina: {{Documentation subpage}} {{High-use}} &lt;includeonly&gt;{{template shortcut|Mapframe}}&lt;/includeonly&gt; {{Lua|Module:Mapframe}} {{Uses Wikidata|P625}} {{Sister project |image=[[File:Openstreetmap logo.svg|40x40px]] |text=This template uses the [[OpenStreetMap]] tag: *'''''[https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Key:wikidata wikidata]''''' (see [https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Talk:Key:wikidata talk]; [https://taginfo.openstreetmap.org/keys/wikidata taginfo]) }} &lt;!--{{High-use|2960}...</comment>
      <origin>2212199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24615" sha1="8qtxyfscxuymiwc9dcione5my48s8ij" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High-use}}
&lt;includeonly&gt;{{template shortcut|Mapframe}}&lt;/includeonly&gt;
{{Lua|Module:Mapframe}}
{{Uses Wikidata|P625}}
{{Sister project
|image=[[File:Openstreetmap logo.svg|40x40px]]
|text=This template uses the [[OpenStreetMap]] tag:
*'''''[https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Key:wikidata wikidata]''''' (see [https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Talk:Key:wikidata talk]; [https://taginfo.openstreetmap.org/keys/wikidata taginfo])
}}
&lt;!--{{High-use|2960}}--&gt;
&lt;!-- PLEASE ADD CATEGORIES WHERE INDICATED AT THE BOTTOM OF THIS PAGE --&gt;

This template adds a link, or frame, which will display a map from OpenStreetMap together with specified map data. The map and data can be viewed in a scrollable and zoomable fullscreen window. The map data can come from:
*data stored in GeoJSON format on Wikipedia or Commons
*line/polygon features in OpenStreetMap.
*coordinates, either supplied or from Wikidata
*raw GeoJSON, preferably transcluded from another page

Note:
*If you have a very large/slow map, you should use the &lt;code&gt;mapframe&lt;/code&gt; extension tag directly instead of this template, as was done in [[Special:Diff/970846012]]. The reason for this is that using the template to call the extension tag will result in the map rendering counting as Lua time, which may result in time exceeded errors.
*GeoJSON files cannot currently be directly uploaded. Instead, on [[c:|Commons]], create a page that is in the &lt;code&gt;Data:&lt;/code&gt; namespace and ends in &lt;code&gt;.map&lt;/code&gt; – see [[mw:Help:Map Data]] for further information.
*To make OpenStreetMap (OSM) features available, add the Wikidata key to the OSM relation (and wait 1 or 2 days) – see [[mw:Help:Extension:Kartographer#External_data]], [[mw:Help:Extension:Kartographer/OSM]] and [[Module talk:mapframe/FAQ]] for further information.

{{notice|You can use {{tlx|Infobox mapframe}} to generate a mapframe map that is suitable for infoboxes, with minimal user input.}}

==Uses==
This template is intended to show points as well as linear or polygon features on a map, including (but not limited to):
*Roads
*Rivers
*Subway or train lines
*Ship courses
*Flight paths
*Explorers journeys
*Animal habitats
*Countries and their subdivisions
and more...
This template can also be used to display point features on a map, i.e. coordinates.

==Usage==
Basic usage
*{{maplink|from=ecos.fws.gov/Endangered habitat 58938/Plethodon neomexicanus.map|text=Data page}} on Commons {{small|1=(e.g. [[c:Data:ecos.fws.gov/Endangered habitat 58938/Plethodon neomexicanus.map|Data:ecos.fws.gov/Endangered habitat 58938/Plethodon neomexicanus.map]])}}:
*:{{tlx|maplink|&lt;nowiki&gt;from=&lt;/nowiki&gt;}} (specify .map data page in from=, excluding Data prefix)
*{{maplink|raw={{Wikipedia:Map data/Main Roads Western Australia/Forrest Highway}}|text=Raw GeoJSON data}} {{small|1=(e.g. [[Wikipedia:Map data/Main Roads Western Australia/Forrest Highway]])}}:
*:{{tlx|maplink|&lt;nowiki&gt;raw=&lt;/nowiki&gt;}} (specify raw GeoJSON, preferably transcluded from a subpage of [[Wikipedia:Map data]])
*{{maplink|type=line|id={{get QID|Várkerület}}|text=Line of a border or a linear feature}} from OSM:
*:{{tlx|maplink|&lt;nowiki&gt;type=line|id=&lt;/nowiki&gt;}} (Wikidata id only required if another article's Wikidata page is to be used)
*{{maplink|type=shape|id={{get QID|Várkerület}}|text=Shape}} from OSM:
*:{{tlx|maplink|&lt;nowiki&gt;type=shape|id=&lt;/nowiki&gt;}} (Wikidata id only required if another article's Wikidata page is to be used)
*{{maplink|type=shape-inverse|id={{get QID|Várkerület}}|text=Inverted shape}} from OSM: 
*:{{tlx|maplink|&lt;nowiki&gt;type=shape-inverse|id=&lt;/nowiki&gt;}} (Wikidata id only required if another article's Wikidata page is to be used)
*{{maplink|type=point|id={{get QID|Várkerület}}|text=Point feature}} (coordinates):
*:...from Wikidata:&lt;br/&gt;{{tlx|maplink|&lt;nowiki&gt;type=point|id=&lt;/nowiki&gt;}} (Wikidata id only required if another article's Wikidata page is to be used)
*:...from specified coordinates:&lt;br/&gt;{{tlx|maplink|&lt;nowiki&gt;type=point|coord=&lt;/nowiki&gt;}} (specify coordinates using {{tl|Coord}} template)
*{{maplink|type=named|from=Netherton Tunnel Branch Canal|text=All named coordinates}} from a page or section {{resize|1=({{tlx|coord}} templates using the {{para|name}} parameter)}}
*:...from the current page: {{tlx|maplink|&lt;nowiki&gt;type=named&lt;/nowiki&gt;}} or {{tlx|maplink|&lt;nowiki&gt;type=named|from=#Section&lt;/nowiki&gt;}}
*:...from another page: {{tlx|maplink|&lt;nowiki&gt;type=named|from=Other page&lt;/nowiki&gt;}} or {{tlx|maplink|&lt;nowiki&gt;type=named|from=Other page#Section&lt;/nowiki&gt;}}
*{{maplink|type=circle|radius=1000|id={{get QID|Várkerület}}|text=Circle}} (centred on a point's coordinates):
*:...from Wikidata:&lt;br/&gt;{{tlx|maplink|&lt;nowiki&gt;type=circle|radius=|id=&lt;/nowiki&gt;}} (Wikidata id only required if another article's Wikidata page is to be used)
*:...from specified coordinates:&lt;br/&gt;{{tlx|maplink|&lt;nowiki&gt;type=circle|radius=|coord=&lt;/nowiki&gt;}} (specify coordinates using {{tl|Coord}} template)
*To show in a frame, add the parameter {{para|frame|yes}}: {{tlx|maplink|&lt;nowiki&gt;frame=yes|frame-align=left|type=line|id=Q1094308|text=Mapframe example&lt;/nowiki&gt;}}.&lt;br /&gt;{{maplink|frame=yes|frame-align=left|type=line|id=Q1094308|text=Mapframe example}}
{{Clear}}
*{{Anchor|plain}}Additional parameters are available to customise the displayed map, such as {{para|plain|yes}} to remove the outer frame: {{tlx|maplink|&lt;nowiki&gt;frame=yes|frame-align=left|plain=yes|type=line|id={{get QID|Várkerület}}|frame-width=200|frame-height=250|frame-long=19.1009|frame-lat=47.5001|zoom=9&lt;/nowiki&gt;}}.&lt;br /&gt;{{maplink|frame=yes|frame-align=left|plain=yes|type=line|id={{get QID|Várkerület}}|frame-width=200|frame-height=250|frame-long=19.1009|frame-lat=47.5001|zoom=9}}
{{Clear}}
&lt;!--
*Overlays can also be displayed on top of the map: {{tlx|maplink|&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;frame=yes|frame-align=left|frame-width=400|frame-height=300|type=point|id=Q8688|marker=airport|zoom=12
|text=San Francisco International Airport
|overlay={{Graph:Street map with marks|width=110|height=90|lat=37.8|lon=-121.8|zoom=6|{ &quot;lat&quot;: 37.618, &quot;lon&quot;: -122.375 }| minimap=false}}&lt;/syntaxhighlight&gt;}}&lt;br /&gt;{{maplink|frame=yes|frame-align=left|frame-width=400|frame-height=300|type=point|id=Q8688|marker=airport|zoom=12
|text=San Francisco International Airport
|overlay={{Graph:Street map with marks|width=110|height=90|lat=37.8|lon=-121.8|zoom=6|{ &quot;lat&quot;: 37.618, &quot;lon&quot;: -122.375 }| minimap=false}}
}}
--&gt;
{{Clear}}
Parameter set – data page
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{maplink
|display=
|from=
|zoom=
|text=
|icon=
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Parameter set – raw data
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{maplink
|display=
|raw= &lt;!-- preferably {{Wikipedia:Map data/subpage}} --&gt;
|zoom=
|text=
|icon=
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Parameter set – geoline/geoshape
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{maplink
|display=
|type=
|id=
|title=
|description=
|stroke-color=
|stroke-width=
|zoom=
|text=
|icon=
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Parameter set – point features/coordinates
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{maplink
|display=
|type=point
|id=
|title=
|description=
|coord=
|marker=
|zoom=
|text=
|icon=
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;


Parameter set – circles
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{maplink
|display=
|type=circle
|radius=  &lt;!-- in metres, alternative parameters available for other units --&gt; 
|id=
|title=
|description=
|coord=
|marker=
|zoom=
|text=
|icon=
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Parameters==
===For overall display===
;display
:How the template is displayed. Valid values are:
::&lt;code&gt;inline&lt;/code&gt; - Only displays the inline link (you can forego this, as it is the default)
::&lt;code&gt;title&lt;/code&gt; - Only displays the title link
::&lt;code&gt;inline,title&lt;/code&gt; - Displays the inline link as well as the title link
::&lt;code&gt;title,inline&lt;/code&gt; - Same as above
;text
:Text to display for the link (or caption if using mapframe); default is &quot;Map&quot;
;icon
:Set to &quot;no&quot; to turn off the icon that appears next to the link
;zoom
:Zoom level, from &lt;code&gt;1&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;19&lt;/code&gt; (larger numbers zoom in further); default is automatically determined by the map, unless the only feature is a single point.
Mapframe parameters (only work with inline display)
;frame
:Set to &quot;yes&quot; to show a map frame instead of a link
:;plain
::Set to &quot;yes&quot; to show just the map without the surrounding frame, and without a caption ('''text''' parameter will be ignored)
:;frame-align
::Alignment with respect to the page: &lt;code&gt;left&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;center&lt;/code&gt;, or &lt;code&gt;right&lt;/code&gt;; default is &lt;code&gt;right&lt;/code&gt; 
:;frame-width
::Width of the map frame in pixels, default is &lt;code&gt;300&lt;/code&gt;
:;frame-height
::Height of the map frame in pixels, default is &lt;code&gt;200&lt;/code&gt;
:;frame-coordinates
::''(or '''frame-coord''')''
::Optional - coordinates of the center of the map. Use {{tl|Coord}} template to specify coordinates {{small|1=(e.g. {{para|frame-coordinates|2=&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Coord|12.34|S|56.78|W}}&lt;/syntaxhighlight&gt;}})}}. If not set, coordinates will be retrieved from Wikidata.
:;frame-latitude
::''(or '''frame-lat''')''
::''(ignored if ''{{para|frame-coordinates}}'' or ''{{para|frame-coord}}'' is set)''
::Optional - latitude coordinate for center of the map. 
:;frame-longitude
::''(or '''frame-long''')''
::''(ignored if ''{{para|frame-coordinates}}'' or ''{{para|frame-coord}}'' is set)''
::Optional - longitude coordinate for center of the map.
:{{a note}} If frame latitude and longitude are not set by parameters, then frame coordinates can be determined automatically, either:
:*Based on the line and shape objects (if any have been specified), or
:*From the point feature specified in {{para|[[#coord|coord]]}} (if set), or
:*Retrieved from Wikidata (if available – for either the item specified in {{para|id}} parameter, or for the page the template is placed on)
:;overlay
::An image, or another map, to be displayed on top the map. E.g.
:::{{para|overlay|{{elc|File:Example.svg|140x140px}}}} or
:::{{para|overlay|&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=100|frame-height=100|type=shape|id={{get QID|French submarine Ariane (1914)}}|frame-align=center}}&lt;/syntaxhighlight&gt;}} or
:::{{para|overlay|&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Graph:Street map with marks|width=100|height=100|lat=37.8|lon=-122.4|zoom=6|{ &quot;lat&quot;: 37.8, &quot;lon&quot;: -122.4 }|minimap=false}}&lt;/syntaxhighlight&gt;}}
:::(see [[Template:Maplink/testcases/overlays]] to view examples)
::;overlay-horizontal-alignment
:::Horizontal alignment of overlay, either &lt;code&gt;left&lt;/code&gt; or &lt;code&gt;right&lt;/code&gt;; default is &lt;code&gt;right&lt;/code&gt;
::;overlay-vertical-alignment
:::Vertical alignment of overlay, either &lt;code&gt;top&lt;/code&gt; or &lt;code&gt;bottom&lt;/code&gt;; default is &lt;code&gt;bottom&lt;/code&gt;
::;overlay-horizontal-offset {{nobold|and}} overlay-vertical-offset
:::Optional – number of pixels to offset the overlay in from the edge of the map, e.g. &lt;code&gt;10&lt;/code&gt; for a 10 pixel gap
::;overlay-border
:::CSS style for the border, e.g. &lt;code&gt;3px solid black&lt;/code&gt;; default is &lt;code&gt;1px solid white&lt;/code&gt;. The colour can be any [[web color]] name or hex code.

===Raw GeoJSON===
;raw
:Raw GeoJSON (preferably transcluded from a subpage of [[Wikipedia:Map data]]) as well as &lt;nowiki&gt;&lt;maplink&gt;&lt;/nowiki&gt; functionality not available via the other parameters. [[#The raw parameter|See below]] for more information.

===For each feature===
Multiple features can be displayed on a single map. For each additional feature, add a sequential number to the end of the parameter name. For example, the second uses parameters like {{para|type2}}, {{para|id2}}, etc., the third feature {{para|type3}}, {{para|id3}}, etc., and so on. Higher numbers are drawn on top.
;type
:Type of data. Valid values are:
::&lt;code&gt;line&lt;/code&gt; – a geoline feature from OSM (e.g. a road)
::&lt;code&gt;shape&lt;/code&gt; – a geoshape feature from OSM (e.g. a state or province)
::&lt;code&gt;shape-inverse&lt;/code&gt; – a geomask feature from OSM (the inverse of a geoshape - allows an unobstructed view of the map beneath)
::&lt;code&gt;data&lt;/code&gt; – a geoJSON data page on Commons (parameter is optional in this case)
::&lt;code&gt;point&lt;/code&gt; – a point feature (coordinates)
::&lt;code&gt;named&lt;/code&gt; – all named coordinates in an page or section ({{tlx|coord}} templates with {{para|name}} parameter)
::&lt;code&gt;circle&lt;/code&gt; – a circle centred on a point's coordinates
;id
:''(or '''ids''')''
:Wikidata id (Q-number) of the point feature, Wikidata id that the OSM line/shape feature is tagged with. Separate multiple ids with a comma. Defaults to the current page's Wikidata id (if {{para|from}} not set).
;from
:Source of map data:
:*If '''type''' is &lt;code&gt;data&lt;/code&gt; or omitted: The JSON (.map) file from Commons to display (excluding the &lt;code&gt;Data:&lt;/code&gt; prefix)
:*If '''type''' is &lt;code&gt;named&lt;/code&gt;: Page name, or name#section, to get named coordinates from. If omitted, or specified as just #section, then current page will be used.
;title
:Title of the feature (for features from OSM), displayed when the feature is clicked on; default is the page title
;description
:Description of the feature (for features from OSM), displayed when the feature is clicked on; optional
;stroke-color
:''(or '''stroke-colour''')''
:Color code for the color used to draw the feature (for features from OSM); default is &lt;code&gt;#ff0000&lt;/code&gt; (red)
;stroke-width
:Width for the lines used to draw the feature (for features from OSM); default is &lt;code&gt;6&lt;/code&gt;
;stroke-opacity
:Opacity for the lines used to draw the feature (for features from OSM) – a number between &lt;code&gt;0&lt;/code&gt; (fully transparent) and &lt;code&gt;1&lt;/code&gt; (fully opaque); default is &lt;code&gt;1&lt;/code&gt;
;fill
:Color code for the fill color of the feature (for shape or shape-inverse features from OSM); default is &lt;code&gt;#000000&lt;/code&gt; (black). Note that a semi-transparent version of the specified color will be used by default, allowing the map below to still be seen.
;fill-opacity
:Opacity for the fill color of the feature (for shape or shape-inverse features from OSM) – a number between &lt;code&gt;0&lt;/code&gt; (fully transparent) and &lt;code&gt;1&lt;/code&gt; (fully opaque); default is &lt;code&gt;0.5&lt;/code&gt;
;{{anchor|coord}}coord
:Coordinates to display for a point feature. Use {{tl|Coord}} template to specify coordinates  {{small|1=(e.g. {{para|coord|2=&lt;nowiki&gt;{{Coord|12.34|S|56.78|W}}&lt;/nowiki&gt;}})}}. If not set, coordinates will be retrieved from Wikidata.
;marker
:Name of Maki marker image to display at the point feature. See [[mw:Maps/Icons]] for options. If not set, a plain marker will be shown without an image. 
;marker-color
:''(or '''marker-colour''')''
:Color code ([[Web colors#Hex triplet|Hex triplet]]) specifying marker background color. Default is &lt;code&gt;5E74F3&lt;/code&gt; ({{Color box|#5E74F3}})
;marker-size
:Size of the marker. Can be &lt;code&gt;small&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;medium&lt;/code&gt; (default) or &lt;code&gt;large&lt;/code&gt;.
;radius
:''(or '''radius_m'''), or alternative parameters '''radius_km''', or '''radius_mi''', or '''radius_ft'''''
:Radius of the circle. In metres by default, or in kilometers or  miles or feet if the alternative parameters are used.
;edges
:Number of edges used to construct the circle. Default is &lt;code&gt;32&lt;/code&gt;. Higher numbers will result in a smoother circle but use more Lua processing resources.

===TemplateData===
&lt;!-- Needs more work to fill out --&gt;
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;display&quot;: {
			&quot;description&quot;: &quot;How the template is displayed&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;inline&quot;,
				&quot;title&quot;,
				&quot;inline,title&quot;
			],
			&quot;default&quot;: &quot;inline&quot;
		},
		&quot;text&quot;: {
			&quot;description&quot;: &quot;Text to display for the link (or caption if using mapframe)&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;Map&quot;
		},
		&quot;icon&quot;: {
			&quot;description&quot;: &quot;Set to \&quot;no\&quot; to turn off the icon that appears next to the link&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;boolean&quot;
		},
		&quot;zoom&quot;: {
			&quot;description&quot;: &quot;Zoom level, from 1 to 19 (larger numbers zoom in further); default is automatically determined by the map, unless the only feature is a single point.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;number&quot;
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;Adds a link, or frame, which will display map data&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;

==Multiple map switcher==
An option for [[Template:Switcher]]-style switching of multiple mapframes, where specified parameters like zoom, or frame coordinates, or a shape's item id are switched between different values. When using, ensure the number of values in each list are the same.

Instructions:
# Add parameter '''switch''' to specify labels for the different options: a list separated by either{{code|,}}, or {{code|;}} if the labels contain commas, or {{code|###}} if the labels contain semi-colons. Each label will be displayed with a prefix of &quot;Show &quot;.
#:Example: {{para|switch|zoomed out, zoomed mid, zoomed in}}
# For each parameter that is to be switched, set its value to {{kbd|SWITCH:}} followed by a list of values to switch between, again separated by {{code|,}} or {{code|;}} or {{code|###}}
#:Example: {{para|zoom|SWITCH:4,9,14}}
#:Parameters '''frame''', '''plain''', and '''text''' should not be switched
#Make sure each list has the same number of entries. The position of value in a {{kbd|SWITCH:}} list corresponds to the same position in the list of labels set in {{para|switch}}.
Example: {{mapframe|frame=yes|type=point|id=Q100|text=Boston|zoom=SWITCH:4,9,14|switch=zoomed out, zoomed mid, zoomed in}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;{{mapframe|frame=yes|type=point|id=Q100|text=Boston|zoom=SWITCH:4,9,14|switch=zoomed out, zoomed mid, zoomed in}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Clear}}

==Examples and tips==
===Multiple features===
Multiple features allow you to:
*Use external data from both Wikimedia Commons and OpenStreetMap together
*Apply different styles to different external data features from OpenStreetMap
*Include multiple links to external data from Wikimedia Commons

{{Maplink|frame=yes
|type=shape|id=Q3495894|title=Shape|description=Description of shape
|type2=line|id2=Q1318331|title2=Line|description2=Description of line
|type3=point|coord3={{coord|32|S|116|E}}|title3=Point|description3=Description of point
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;{{Maplink|frame=yes
|type=shape|id=Q3495894|title=Shape|description=Description of shape
|type2=line|id2=Q1318331|title2=Line|description2=Description of line
|type3=point|coord3={{coord|32|S|116|E}}|title3=Point|description3=Description of point
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Clear}}

{{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-height=280|zoom=6|frame-lat=29.185|frame-long=76.225
|type=shape-inverse|id=Q1174|title=Haryana
|type2=point|id2=Q200663|stroke-width=3|title2=Faridabad
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-height=280|zoom=6|frame-lat=29.185|frame-long=76.225
|type=shape-inverse|id=Q1174|title=Haryana
|type2=point|id2=Q200663|stroke-width=3|title2=Faridabad
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Clear}}

===Infoboxes===
Mapframes can be included in infoboxes. Using {{para|plain|yes}} to remove the outer frame is recommended.

For simple cases with a single feature, {{tlx|infobox mapframe}} can be used instead (see that template's documentation for details).
{{Infobox Australian road
| road_name    = Mitchell Freeway
| location     = {{maplink |type=line |frame=yes |plain=yes |frame-align=center |frame-lat=-31.8262 |frame-long=115.7877 |zoom=9 |id=Q1939502}}
| loc_caption  = Map of Perth's northern suburbs with Mitchell Freeway highlighted in red
| type         = freeway
| show_links   = no
}}

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox Australian road
| location = {{maplink |type=line |frame=yes |plain=yes |frame-align=center |frame-lat=-31.8262 |frame-long=115.7877 |zoom=9}}
  ...  (other parameters omitted)  ...
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Clear}}

=== The raw parameter ===
The &quot;raw&quot; parameter allows the same inputs as the full &lt;nowiki&gt;&lt;maplink&gt;&lt;/nowiki&gt; function. It allows you to:
*Use GeoJSON data directly
*Use Wikidata queries to obtain information for the map
*Use templates - if a map includes direct GeoJSON or many components, placing the data in a template will avoid cluttering the article text
See [[mw:Help:Extension:Kartographer]] for instructions.
====Raw GeoJSON example====
{{maplink|raw={{Wikipedia:Map data/Main Roads Western Australia/Forrest Highway}}|text=Route map}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{maplink|raw={{Wikipedia:Map data/Main Roads Western Australia/Forrest Highway}}|text=Route map}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
(Link to GeoJSON data subpage: [[Wikipedia:Map data/Main Roads Western Australia/Forrest Highway]])
====Raw Wikidata query examples====
{{maplink|frame=yes|text=Ten countries|raw={
  &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,
  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,
  &quot;query&quot;: &quot;
SELECT * WHERE {
  ?id wdt:P463 wd:Q1065 .
} LIMIT 10
&quot;}
|frame-width=600|frame-height=400|frame-lat=25|frame-long=10|zoom=1
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;sparql&quot; style=&quot;min-width:30em&quot;&gt;
{{maplink|frame=yes|text=Ten countries|raw={
  &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,
  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,
  &quot;query&quot;: &quot;
SELECT * WHERE {
  ?id wdt:P463 wd:Q1065 .
} LIMIT 10
&quot;}
|frame-width=600|frame-height=400|frame-lat=25|frame-long=10|zoom=1
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Clear}}

{{maplink|frame=yes|raw={
  &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,
  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,
  &quot;query&quot;: &quot;
SELECT ?id ?head
  (SAMPLE(?img) as ?img_) 
  (min(?partyId) as ?party) 
  (if(?party = '0', '#800000', if(?party = '1', '#000080', '#008000')) as ?fill)
  (concat('[[', substr(str(?link),31,500),  '{{!}}', ?headLabel, ']]') as ?title)
  (concat(?stateLabel, '\\n', '[[File:', substr(str(?img_), 52, 500), '{{!}}200px]]') as ?description)
WHERE {  
  ?id wdt:P31 wd:Q35657 .
  ?id wdt:P6 ?head .
  ?head wdt:P102 ?party .
  BIND(if(?party = wd:Q29468, '0', if(?party = wd:Q29552, '1', '2')) as ?partyId) 
  SERVICE wikibase:label {
    bd:serviceParam wikibase:language 'en' .
    ?head rdfs:label ?headLabel .
    ?id rdfs:label ?stateLabel .
  }
  OPTIONAL {
    ?head wdt:P18 ?img .
  }
  ?link schema:about ?head .
  ?link schema:isPartOf &lt;https://en.wikipedia.org/&gt; .
} GROUP BY ?id ?head ?headLabel ?link ?stateLabel
&quot;}|frame-width=600|frame-height=400|frame-lat=52|frame-long=-110|zoom=3}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;sparql&quot; style=&quot;min-width:30em&quot;&gt;
{{maplink|frame=yes|raw={
  &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,
  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,
  &quot;query&quot;: &quot;
SELECT ?id ?head
  (SAMPLE(?img) as ?img_) 
  (min(?partyId) as ?party) 
  (if(?party = '0', '#800000', if(?party = '1', '#000080', '#008000')) as ?fill)
  (concat('[[', substr(str(?link),31,500),  '{{!}}', ?headLabel, ']]') as ?title)
  (concat(?stateLabel, '\\n', '[[File:', substr(str(?img_), 52, 500), '{{!}}200px]]') as ?description)
WHERE {  
  ?id wdt:P31 wd:Q35657 .
  ?id wdt:P6 ?head .
  ?head wdt:P102 ?party .
  BIND(if(?party = wd:Q29468, '0', if(?party = wd:Q29552, '1', '2')) as ?partyId) 
  SERVICE wikibase:label {
    bd:serviceParam wikibase:language 'en' .
    ?head rdfs:label ?headLabel .
    ?id rdfs:label ?stateLabel .
  }
  OPTIONAL {
    ?head wdt:P18 ?img .
  }
  ?link schema:about ?head .
  ?link schema:isPartOf &lt;https://en.wikipedia.org/&gt; .
} GROUP BY ?id ?head ?headLabel ?link ?stateLabel
&quot;}|frame-width=600|frame-height=400|frame-lat=52|frame-long=-110|zoom=3}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Clear}}

===Gotchas===
*When retrieving lines or shapes from OSM, you can't style the fill color or the opacity level of fills or strokes (unless you use the {{para|raw}} parameter)
*The following code utilising the {{para|raw}} parameter won't work because the curly brace to close the GeoJSON is adjacent to the curly braces to close the template: &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;{{Maplink|raw= {&quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,&quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,&quot;ids&quot;: &quot;Q13518258&quot;}}}&lt;/syntaxhighlight&gt; To fix it, put a space before the two template braces or move them to a separate line.

== Tutorials ==
* [[Wikipedia:Creating route maps from OpenStreetMap data]]
* [[Wikipedia:Creating shape maps from OpenStreetMap data]]

==FAQ==
{{Module talk:mapframe/FAQ}}

== Redirects ==
* {{tlf|Map link}}
* {{tlf|Mapframe}}

== See also ==
*[[Wikipedia:Maps for Wikipedia]], a list of mapping tools available on Wikipedia
*[[Wikipedia:Maplink]], an informational page about this and similar templates
*[[Template:Mapbox]] – a derivative of this template that puts the link inside a right-aligned box
*[[Template:Attached KML]]
*[[Template:Rapid transit OSM map]]

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --&gt;
[[Category:Coordinates templates]]
[[Category:Map templates]]

}}&lt;/includeonly&gt;

== Paggamit ==

== Tingnan din ==

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- Pakilagay ang mga kategorya sa ibaba ng linyang ito, at mga interwiki sa Wikidata --&gt;

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>8qtxyfscxuymiwc9dcione5my48s8ij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212200</id>
      <parentid>2212199</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Pinapalitan ang pahina ng '{{Documentation subpage}}  == Paggamit ==  == Tingnan din ==  &lt;includeonly&gt;{{sandbox other|| &lt;!-- Pakilagay ang mga kategorya sa ibaba ng linyang ito, at mga interwiki sa Wikidata --&gt;  }}&lt;/includeonly&gt;'</comment>
      <origin>2212200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="201" sha1="1d7nj1qglfd860s6701wxrny5ggn53w" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}

== Paggamit ==

== Tingnan din ==

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- Pakilagay ang mga kategorya sa ibaba ng linyang ito, at mga interwiki sa Wikidata --&gt;

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>1d7nj1qglfd860s6701wxrny5ggn53w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Northeast Cay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338609</id>
    <redirect title="Pulo ng Parola" />
    <revision>
      <id>2212209</id>
      <timestamp>2026-06-20T09:49:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LknFenix</username>
        <id>125962</id>
      </contributor>
      <comment>Ikinakarga sa [[Pulo ng Parola]]</comment>
      <origin>2212209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="42g9niw8p70a0mtqw4hif2g0untvbhg" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Pulo ng Parola]]</text>
      <sha1>42g9niw8p70a0mtqw4hif2g0untvbhg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Parola Island</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338610</id>
    <redirect title="Pulo ng Parola" />
    <revision>
      <id>2212211</id>
      <timestamp>2026-06-20T09:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LknFenix</username>
        <id>125962</id>
      </contributor>
      <comment>Ikinakarga sa [[Pulo ng Parola]]</comment>
      <origin>2212211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="42g9niw8p70a0mtqw4hif2g0untvbhg" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Pulo ng Parola]]</text>
      <sha1>42g9niw8p70a0mtqw4hif2g0untvbhg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pulo ng Pugad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338611</id>
    <revision>
      <id>2212218</id>
      <timestamp>2026-06-20T10:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <comment>Bagong pahina: {{Infobox islands | disputed                        = yes | name                            = Pulo ng Pugad | type                            = island | other_names                     = Southwest Cay ''(Ingles)''&lt;br/&gt;Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''&lt;br/&gt;Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''&lt;br/&gt;南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name                      = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_capti...</comment>
      <origin>2212218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2905" sha1="gnulm8e7wdutq03srwecrqroo9y2y85" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| disputed                        = yes
| name                            = Pulo ng Pugad
| type                            = island
| other_names                     = Southwest Cay ''(Ingles)''&lt;br/&gt;Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''&lt;br/&gt;Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''&lt;br/&gt;南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)''
| image_name                      = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg
| image_caption                   = Pulo ng Pugad
| pushpin_map                     = Spratly Islands relief
| location                        = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
| coordinates                     = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}}
| archipelago                     = [[Kapuluan ng Kalayaan]]
| area_ha                         = 19
| country                         = {{VNM}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]]
| country_admin_divisions_1       = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]]
| country_admin_divisions_2       = Komuna ng Song Tử Tây
| country1                        = {{CHN}}
| country2                        = {{PHL}}
| country3                        = {{TWN}}
| country4                        = {{VNM}}
| population                      = 32
}}
[[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]]
[[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]]
[[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]]
Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likás na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa &quot;malaking sukat&quot;.&lt;ref name=Gazetteer&gt;{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>gnulm8e7wdutq03srwecrqroo9y2y85</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212219</id>
      <parentid>2212218</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:05:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2212219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2939" sha1="b1j6ioug2dqvszscp09jlkogtvqf0o0" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| disputed                        = yes
| name                            = Pulo ng Pugad
| type                            = island
| other_names                     = Southwest Cay ''(Ingles)''&lt;br/&gt;Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''&lt;br/&gt;Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''&lt;br/&gt;南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)''
| image_name                      = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg
| image_caption                   = Pulo ng Pugad
| pushpin_map                     = Spratly Islands relief
| location                        = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
| coordinates                     = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}}
| archipelago                     = [[Kapuluan ng Kalayaan]]
| area_ha                         = 19
| country                         = {{VNM}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]]
| country_admin_divisions_1       = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]]
| country_admin_divisions_2       = Komuna ng Song Tử Tây
| country1                        = {{CHN}}
| country2                        = {{PHL}}
| country3                        = {{TWN}}
| country4                        = {{VNM}}
| population                      = 32
}}
[[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]]
[[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]]
[[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]]
Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likás na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa &quot;malaking sukat&quot;.&lt;ref name=Gazetteer&gt;{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}&lt;/ref&gt;

== Mga Sanggunian ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>b1j6ioug2dqvszscp09jlkogtvqf0o0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212220</id>
      <parentid>2212219</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:06:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2212220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3022" sha1="bhngwdr2hj5ng9s30yv13lc7nss8o5q" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| disputed                        = yes
| name                            = Pulo ng Pugad
| type                            = island
| other_names                     = Southwest Cay ''(Ingles)''&lt;br/&gt;Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''&lt;br/&gt;Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''&lt;br/&gt;南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)''
| image_name                      = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg
| image_caption                   = Pulo ng Pugad
| pushpin_map                     = Spratly Islands relief
| location                        = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
| coordinates                     = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}}
| archipelago                     = [[Kapuluan ng Kalayaan]]
| area_ha                         = 19
| country                         = {{VNM}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]]
| country_admin_divisions_1       = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]]
| country_admin_divisions_2       = Komuna ng Song Tử Tây
| country1                        = {{CHN}}
| country2                        = {{PHL}}
| country3                        = {{TWN}}
| country4                        = {{VNM}}
| population                      = 32
}}
[[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]]
[[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]]
[[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]]
Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likás na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa &quot;malaking sukat&quot;.&lt;ref name=Gazetteer&gt;{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}&lt;/ref&gt;

Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]].

== Mga Sanggunian ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>bhngwdr2hj5ng9s30yv13lc7nss8o5q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2212221</id>
      <parentid>2212220</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KyutKoTalaga</username>
        <id>152379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2212221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3178" sha1="tcq37ivm2eoy3wnpel19fmji89ewcds" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| disputed                        = yes
| name                            = Pulo ng Pugad
| type                            = island
| other_names                     = Southwest Cay ''(Ingles)''&lt;br/&gt;Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''&lt;br/&gt;Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''&lt;br/&gt;南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)''
| image_name                      = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg
| image_caption                   = Pulo ng Pugad
| pushpin_map                     = Spratly Islands relief
| location                        = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]
| coordinates                     = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}}
| archipelago                     = [[Kapuluan ng Kalayaan]]
| area_ha                         = 19
| country                         = {{VNM}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]]
| country_admin_divisions_1       = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]]
| country_admin_divisions_2       = Komuna ng Song Tử Tây
| country1                        = {{CHN}}
| country2                        = {{PHL}}
| country3                        = {{TWN}}
| country4                        = {{VNM}}
| population                      = 32
}}
[[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]]
[[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]]
[[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]]
Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likás na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa &quot;malaking sukat&quot;.&lt;ref name=Gazetteer&gt;{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}&lt;/ref&gt;

Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]].

== Mga Sanggunian ==
{{reflist}}

{{Kapuluan ng Kalayaan}}
[[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]]
[[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>tcq37ivm2eoy3wnpel19fmji89ewcds</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>