Vikipedija tlywiki https://tly.wikipedia.org/wiki/S%C9%99rlovh%C9%99 MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Medja Xususi No-pegət Okoədə Okoədə no-pegət Vikipedija Vikipedija no-pegət Fajl Fajli no-pegət MediaWiki MediaWiki no-pegət Šablon Šabloni no-pegət Dastək Dastəki no-pegət Kategorijə Kategorijə no-pegət TimedText TimedText talk Modul Moduli no-pegət Event Event talk 0 5610 125805 124510 2026-08-19T08:27:53Z Kaduser 426 /* */ 125805 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[Fajl:Portrait of a Persian lady in Iran, 10-08-2006.jpg|thumb|Cy farson kinə]] '''Farson''' ja '''Parson''' — ašmardyš 55-60 miljone. Zyvonyšon [[Farsi]]je. [[Iron]]ədə žijedən. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Xəlǧon]] [[Tispir:Iron]] [[Tispir:Pakiston]] [[Tispir:Əfǧanistan]] kvhymq17rzr8wbxqnv0a4n9ne89if6m 0 6131 125790 124913 2026-08-18T18:51:39Z Kaduser 426 /* */ 125790 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Michelangelo's Pieta 5450 cut out black.jpg|thumb|Mikelanželo. Ce Intiboh Dovri Byrhoz]] '''Renesans''' (fr. Renaissanče, ital. Rinasčimento — «Tožə bə cahon ome») — ce [[Avropə]] fərhəngi tarixədə, ce mijonə sasor ijən nujə dovri fərhəngi mijonədə gylə mərhələ bə Həšinyštə de Dylə Avropə XIV sasori syftədə XVI sasori oxo əhotə kardejdə. Intiboh syxani ce italjənon humaniston nyvyštəšone (Čorčio Vazari). Bəj ysətnə məhnə XIX sasori fransyz tarixəkə Žul Mišle doəše. Adam Mets ǧejd kardəšbe bəpe ce Avropə Intibah Dovr syxan de Mysylmonon Intiboh Dovri syxani i vyrədə bynyvyšton. ==Xysusijəton == Ce Intibah Devri ovaxtə čəhət ce fərhəngi nujə dynjo məhnə səj odəmi bə nav dənoje. Bə antik mədənijjəti həvs ve bedə žogo byzyn əcəj «Tožə bə dynjo ome») bedə. Hežo yvrəjku — «Perəse» termin ofajə bedə. Tikəjən sərost – ijən bə dynjo omə junan de [[Romə]] fikron bə elmi, čəmijjəti, fərhəngi insonon ce Mijonə Sasoronədə bə sosial žimoniku ocke ro bə proses be. Ym tožə fərhəng Avropədə bə sosial proseson goməki ofajə bə. Ce šəhəron jol be ce feodalizmədə nybə tačiron, sənətkoon əhəmijjəti veš kardəšbe. Əcəj bəpeštə insoni ozodəti əsas pegətətožə fəlsəfi ro — humanizm fəlsəfə ofajə be ro imkan bə məjdon oməj. Šəhəronədə ce kilsə təsirədə nybə elmi vyron obedən. Nujə dynjo fikr ve šejon ce Antik devri fəlsəfəku pegətedə. Əjo humanizmi vinde bedə. Ce XV sasori mijondə kitob bekaj pəjdo kaj ce antik devriku mandə zynəjon Avropədə rə məšhur betəkon dojdə. [[Fyrəngyston]]i, [[Almanijə]] čo Avropə kišvəronədə ym proses di be. Ce XV sasori oxojdə əv, yštə ən məšhurə mərhələ dəšedə. Ce XVI sasorədə Intibah devri idejon problemonyš bedə. Cymi bəpeštə ce Avropə fərhəngədə manjerizm de barokko ofajə bedən. == Əcəj rišə == Veni tarixəkon hisobkardedən ce Intibah devri idejon yštə bynə XIII sasori oxojəd ce Florensijaku Dante Olivjeri (1265-1321) de Francesko Petrarka (1304-1374) nyvyštəjonədə, Čotto di Bondone (1267-1337) šikonədə pegətəše. Intibahi byci ə devrədə yštənən Italjadə ofajə be səbəb zyne bedəni. Bycimi goroš ve fikron hestin. === Junan de ərəbon zynəjon istifadə karde === Kali aliomon iddia kardedən, bə Intibahi ro katalizator Həšinyštədə joddədə ve vaxte bekardə Bizansədə, Islam dynjoədə, kali kilsə kitobxanonədə mandəǧədimə nyvyštəjon pəjdo be junan de ərəbə zyvononədə bə kitobon bə latini pegordone ve təsir kardəše. Junan de ərəbi elmi zynəjon i gylə Ispanjadə ne, həmən ərəb de junan dynjo əlaǧon goməki umutedəbin. Mijonə Həšipemədə hisob elmi ve inkišafyš kardəšbe ijən ym hisob zynəjon XIII əsasorədə Xac čangoništirakkardəkəson bə Avropə vardəšone.. ce Bizans Imperija 1204-inə sorədə səlibəkon de 1453-inə sorədə ce Osmanli Davləti išǧal karde, əjo bə universiteton dəvase əjo bə ce junanon alimon bə Italja še səbəb be. Im alimon klassik junan zynəjon, nyvyštəjon dyšdə bardšone. Det ym ružnə mandə klassik junan ədəbijjat ce Romə hugug de Bizansi koməgi mandə. === Ce Italijə sosial-sijosi sərostəti === [[Fajl:Italy 1494 AD.png|thumb|200px|right|Apennin 1494]] Ce [[Italijə]] oxonnə Mijonə Sasoronədə sijasi vəzijjət žəgo fikri bə məjdon bekardedə , davlətədə bə sosial-sijasi həvo bə inkišafi təkon doaše. Syftənə Italjadə i gylə sosial-sijasi sərrostəti nybe. Əv ve ašmardədə gədə davləton čo bəbe. Neapol kraləti ce davləti čənubi, Florensija Respublika Papa vilajəti dylə, Genuja Respublika de Milan Hersogəti šimal de həšinyštə, Venesija Respublikajən ce davləti həšipemə idarə kardedəbe. Italja ym devrədə yštə de dyjo tičorəti məšǧul bə davləton Florensija de Venesija Respublika məšhur be. Im davlətonədə bə ozodəti bə inkišafi koməg bedəbe. Bəcəj goroš bənə Venesija jolə tičorət šəhəron ce Avropə intellektual mərkəz bəbin. Tačiron dynjo ve vyrəku, ən vejən Levanteniku (Mijonə Həšipemə nome) nujə idejon, elmizynəjon ,nyvyštəjon vardedəbin, Venesija de həšipemə tičorətədə ce Avropə kəjbə bedə həmən əj bənə šišə vadoəvyrə zyndəbin, Florensija ipəg de čəvahirəti mərkəz hisob kardedəbin. Im ərbobəti ičtimai. Fərhəng kon karde. əjo žimon kardə odəmon hande imkanon ve kardedəbe. === Sijo marde === Versijonədə gyləjən yme Florensija de ce Avropə čo davləton dəmon ve kam be «Sijo marde» votə bə taun noxəši gətə be XIV sasori ce Italja odəmon fikron ovaxte səbəb be. Insonon bə dini vəjnə bin bə Zəmini žimoni. Ce rufon dynjoku, mardə bəpeštə žimoniku ve fikr došone. Žəgojən votəkəson hestin «Sijo marde» dini əsəron malijjəkarde təkon doše. Imon Intibahi byci Italjadə ofajə be izah karde zynedəni. «Sijo marde» pandemija be i gylə Italja ne həmmə Avropə gətəšbe. Əv bej bəzne Intibahi Italjadə ofajə be ym məsəlon həmmə təsiršon bə. [[Tispir:Mədənijət]] [[Tispir:Taryx]] tqb8nmk7qedexqscr1n0xgd9yixl6as 125793 125790 2026-08-18T18:54:11Z Kaduser 426 /* Sijo marde */ 125793 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Michelangelo's Pieta 5450 cut out black.jpg|thumb|Mikelanželo. Ce Intiboh Dovri Byrhoz]] '''Renesans''' (fr. Renaissanče, ital. Rinasčimento — «Tožə bə cahon ome») — ce [[Avropə]] fərhəngi tarixədə, ce mijonə sasor ijən nujə dovri fərhəngi mijonədə gylə mərhələ bə Həšinyštə de Dylə Avropə XIV sasori syftədə XVI sasori oxo əhotə kardejdə. Intiboh syxani ce italjənon humaniston nyvyštəšone (Čorčio Vazari). Bəj ysətnə məhnə XIX sasori fransyz tarixəkə Žul Mišle doəše. Adam Mets ǧejd kardəšbe bəpe ce Avropə Intibah Dovr syxan de Mysylmonon Intiboh Dovri syxani i vyrədə bynyvyšton. ==Xysusijəton == Ce Intibah Devri ovaxtə čəhət ce fərhəngi nujə dynjo məhnə səj odəmi bə nav dənoje. Bə antik mədənijjəti həvs ve bedə žogo byzyn əcəj «Tožə bə dynjo ome») bedə. Hežo yvrəjku — «Perəse» termin ofajə bedə. Tikəjən sərost – ijən bə dynjo omə junan de [[Romə]] fikron bə elmi, čəmijjəti, fərhəngi insonon ce Mijonə Sasoronədə bə sosial žimoniku ocke ro bə proses be. Ym tožə fərhəng Avropədə bə sosial proseson goməki ofajə bə. Ce šəhəron jol be ce feodalizmədə nybə tačiron, sənətkoon əhəmijjəti veš kardəšbe. Əcəj bəpeštə insoni ozodəti əsas pegətətožə fəlsəfi ro — humanizm fəlsəfə ofajə be ro imkan bə məjdon oməj. Šəhəronədə ce kilsə təsirədə nybə elmi vyron obedən. Nujə dynjo fikr ve šejon ce Antik devri fəlsəfəku pegətedə. Əjo humanizmi vinde bedə. Ce XV sasori mijondə kitob bekaj pəjdo kaj ce antik devriku mandə zynəjon Avropədə rə məšhur betəkon dojdə. [[Fyrəngyston]]i, [[Almanijə]] čo Avropə kišvəronədə ym proses di be. Ce XV sasori oxojdə əv, yštə ən məšhurə mərhələ dəšedə. Ce XVI sasorədə Intibah devri idejon problemonyš bedə. Cymi bəpeštə ce Avropə fərhəngədə manjerizm de barokko ofajə bedən. == Əcəj rišə == Veni tarixəkon hisobkardedən ce Intibah devri idejon yštə bynə XIII sasori oxojəd ce Florensijaku Dante Olivjeri (1265-1321) de Francesko Petrarka (1304-1374) nyvyštəjonədə, Čotto di Bondone (1267-1337) šikonədə pegətəše. Intibahi byci ə devrədə yštənən Italjadə ofajə be səbəb zyne bedəni. Bycimi goroš ve fikron hestin. === Junan de ərəbon zynəjon istifadə karde === Kali aliomon iddia kardedən, bə Intibahi ro katalizator Həšinyštədə joddədə ve vaxte bekardə Bizansədə, Islam dynjoədə, kali kilsə kitobxanonədə mandəǧədimə nyvyštəjon pəjdo be junan de ərəbə zyvononədə bə kitobon bə latini pegordone ve təsir kardəše. Junan de ərəbi elmi zynəjon i gylə Ispanjadə ne, həmən ərəb de junan dynjo əlaǧon goməki umutedəbin. Mijonə Həšipemədə hisob elmi ve inkišafyš kardəšbe ijən ym hisob zynəjon XIII əsasorədə Xac čangoništirakkardəkəson bə Avropə vardəšone.. ce Bizans Imperija 1204-inə sorədə səlibəkon de 1453-inə sorədə ce Osmanli Davləti išǧal karde, əjo bə universiteton dəvase əjo bə ce junanon alimon bə Italja še səbəb be. Im alimon klassik junan zynəjon, nyvyštəjon dyšdə bardšone. Det ym ružnə mandə klassik junan ədəbijjat ce Romə hugug de Bizansi koməgi mandə. === Ce Italijə sosial-sijosi sərostəti === [[Fajl:Italy 1494 AD.png|thumb|200px|right|Apennin 1494]] Ce [[Italijə]] oxonnə Mijonə Sasoronədə sijasi vəzijjət žəgo fikri bə məjdon bekardedə , davlətədə bə sosial-sijasi həvo bə inkišafi təkon doaše. Syftənə Italjadə i gylə sosial-sijasi sərrostəti nybe. Əv ve ašmardədə gədə davləton čo bəbe. Neapol kraləti ce davləti čənubi, Florensija Respublika Papa vilajəti dylə, Genuja Respublika de Milan Hersogəti šimal de həšinyštə, Venesija Respublikajən ce davləti həšipemə idarə kardedəbe. Italja ym devrədə yštə de dyjo tičorəti məšǧul bə davləton Florensija de Venesija Respublika məšhur be. Im davlətonədə bə ozodəti bə inkišafi koməg bedəbe. Bəcəj goroš bənə Venesija jolə tičorət šəhəron ce Avropə intellektual mərkəz bəbin. Tačiron dynjo ve vyrəku, ən vejən Levanteniku (Mijonə Həšipemə nome) nujə idejon, elmizynəjon ,nyvyštəjon vardedəbin, Venesija de həšipemə tičorətədə ce Avropə kəjbə bedə həmən əj bənə šišə vadoəvyrə zyndəbin, Florensija ipəg de čəvahirəti mərkəz hisob kardedəbin. Im ərbobəti ičtimai. Fərhəng kon karde. əjo žimon kardə odəmon hande imkanon ve kardedəbe. === Sijo mag === Versijonədə gyləjən yme Florensija de ce Avropə čo davləton dəmon ve kam be «Sijo mag» votə bə taun noxəši gətə be XIV sasori ce Italja odəmon fikron ovaxte səbəb be. Insonon bə dini vəjnə bin bə Zəmini žimoni. Ce rufon dynjoku, mardə bəpeštə žimoniku ve fikr došone. Žəgojən votəkəson hestin «Sijo mag» dini əsəron malijjəkarde təkon doše. Imon Intibahi byci Italjadə ofajə be izah karde zynedəni. «Sijo mag» pandemija be i gylə Italja ne həmmə Avropə gətəšbe. Əv bej bəzne Barpo Italjadə ofajə be ym məsəlon həmmə təsiršon bə. [[Tispir:Mədənijət]] [[Tispir:Taryx]] dq8swisjggdac1ela9nrem2v6u35vgs 125798 125793 2026-08-18T19:25:46Z Гусейнага 51 125798 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Michelangelo's Pieta 5450 cut out black.jpg|thumb|Mikelanželo. Ce Intiboh Dovri Byrhoz]] '''Intibohi Dovr''' ja '''Renesans''' (fr. Renaissanče, ital. Rinasčimento — «Tožə bə cahon ome») — ce [[Avropə]] fərhəngi tarixədə, ce mijonə sasor ijən nujə dovri fərhəngi mijonədə gylə mərhələ bə Həšinyštə de Dylə Avropə XIV sasori syftədə XVI sasori oxo əhotə kardejdə. Intiboh syxani ce italjənon humaniston nyvyštəšone (Čorčio Vazari). Bəj ysətnə məhnə XIX sasori fransyz tarixəkə Žul Mišle doəše. Adam Mets ǧejd kardəšbe bəpe ce Avropə Intibah Dovr syxan de Mysylmonon Intiboh Dovri syxani i vyrədə bynyvyšton. ==Xysusijəton == Ce Intibah Devri ovaxtə čəhət ce fərhəngi nujə dynjo məhnə səj odəmi bə nav dənoje. Bə antik mədənijjəti həvs ve bedə žogo byzyn əcəj «Tožə bə dynjo ome») bedə. Hežo yvrəjku — «Perəse» termin ofajə bedə. Tikəjən sərost – ijən bə dynjo omə junan de [[Romə]] fikron bə elmi, čəmijjəti, fərhəngi insonon ce Mijonə Sasoronədə bə sosial žimoniku ocke ro bə proses be. Ym tožə fərhəng Avropədə bə sosial proseson goməki ofajə bə. Ce šəhəron jol be ce feodalizmədə nybə tačiron, sənətkoon əhəmijjəti veš kardəšbe. Əcəj bəpeštə insoni ozodəti əsas pegətətožə fəlsəfi ro — humanizm fəlsəfə ofajə be ro imkan bə məjdon oməj. Šəhəronədə ce kilsə təsirədə nybə elmi vyron obedən. Nujə dynjo fikr ve šejon ce Antik devri fəlsəfəku pegətedə. Əjo humanizmi vinde bedə. Ce XV sasori mijondə kitob bekaj pəjdo kaj ce antik devriku mandə zynəjon Avropədə rə məšhur betəkon dojdə. [[Fyrəngyston]]i, [[Almanijə]] čo Avropə kišvəronədə ym proses di be. Ce XV sasori oxojdə əv, yštə ən məšhurə mərhələ dəšedə. Ce XVI sasorədə Intibah devri idejon problemonyš bedə. Cymi bəpeštə ce Avropə fərhəngədə manjerizm de barokko ofajə bedən. == Əcəj rišə == Veni tarixəkon hisobkardedən ce Intibah devri idejon yštə bynə XIII sasori oxojəd ce Florensijaku Dante Olivjeri (1265-1321) de Francesko Petrarka (1304-1374) nyvyštəjonədə, Čotto di Bondone (1267-1337) šikonədə pegətəše. Intibahi byci ə devrədə yštənən Italjadə ofajə be səbəb zyne bedəni. Bycimi goroš ve fikron hestin. === Junan de ərəbon zynəjon istifadə karde === Kali aliomon iddia kardedən, bə Intibahi ro katalizator Həšinyštədə joddədə ve vaxte bekardə Bizansədə, Islam dynjoədə, kali kilsə kitobxanonədə mandəǧədimə nyvyštəjon pəjdo be junan de ərəbə zyvononədə bə kitobon bə latini pegordone ve təsir kardəše. Junan de ərəbi elmi zynəjon i gylə Ispanjadə ne, həmən ərəb de junan dynjo əlaǧon goməki umutedəbin. Mijonə Həšipemədə hisob elmi ve inkišafyš kardəšbe ijən ym hisob zynəjon XIII əsasorədə Xac čangoništirakkardəkəson bə Avropə vardəšone.. ce Bizans Imperija 1204-inə sorədə səlibəkon de 1453-inə sorədə ce Osmanli Davləti išǧal karde, əjo bə universiteton dəvase əjo bə ce junanon alimon bə Italja še səbəb be. Im alimon klassik junan zynəjon, nyvyštəjon dyšdə bardšone. Det ym ružnə mandə klassik junan ədəbijjat ce Romə hugug de Bizansi koməgi mandə. === Cy Italijə sosial-sijosi sərostəti === [[Fajl:Italy 1494 AD.png|thumb|200px|right|Apennin 1494]] Ce [[Italijə]] oxonnə Mijonə Sasoronədə sijasi vəzijjət žəgo fikri bə məjdon bekardedə , davlətədə bə sosial-sijasi həvo bə inkišafi təkon doaše. Syftənə Italjadə i gylə sosial-sijasi sərrostəti nybe. Əv ve ašmardədə gədə davləton čo bəbe. Neapol kraləti ce davləti čənubi, Florensija Respublika Papa vilajəti dylə, Genuja Respublika de Milan Hersogəti šimal de həšinyštə, Venesija Respublikajən ce davləti həšipemə idarə kardedəbe. Italja ym devrədə yštə de dyjo tičorəti məšǧul bə davləton Florensija de Venesija Respublika məšhur be. Im davlətonədə bə ozodəti bə inkišafi koməg bedəbe. Bəcəj goroš bənə Venesija jolə tičorət šəhəron ce Avropə intellektual mərkəz bəbin. Tačiron dynjo ve vyrəku, ən vejən Levanteniku (Mijonə Həšipemə nome) nujə idejon, elmizynəjon ,nyvyštəjon vardedəbin, Venesija de həšipemə tičorətədə ce Avropə kəjbə bedə həmən əj bənə šišə vadoəvyrə zyndəbin, Florensija ipəg de čəvahirəti mərkəz hisob kardedəbin. Im ərbobəti ičtimai. Fərhəng kon karde. əjo žimon kardə odəmon hande imkanon ve kardedəbe. === Sijo mag === Versijonədə gyləjən yme Florensija de cy Avropə čo davləton dəmon ve kam be «Sijo mag» votə bə taun noxəši gətə be XIV əsri cy Italijə odəmon fikron ovaxte səbəb be. Insonon bə dini vəjnə bin bə Zəmini žimoni. Cy rufon dynjoku, mardə bəpeštə žimoniku ve fikr došone. Žəgojən votəkəson hestin «Sijo mag» dini əsəron malijjəkarde təkon doše. Ymon Intibohi byci Italijədə ofajə be izoh karde zynedəni. «Sijo mag» pandemija be i gylə Italijə ne həmmə Avropə gətəš be. Əv bej bəzyne Intibohi Italijədə ofajə be ym məsəlon həmmə təsiršon byə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Mədənijət]] [[Tispir:Taryx]] b21ukdggysu6i2j84wkdxx8aftlmyik 125799 125798 2026-08-18T19:31:23Z Гусейнага 51 125799 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Michelangelo's Pieta 5450 cut out black.jpg|thumb|Cy Intiboh Dovri Byrhoz. [[Mikelančelo|Mikelanželo]].]] '''Intibohi Dovr''' ja '''Renesans''' ([[Fyrəngi zyvon|fr]]. ''Renaissance'', [[Italijanə zyvon|ital]]. ''Rinascimento'' — «Tožə bə dynjo ome, bərpo be») — cy [[Avropə]] fərhəngi taryxədə, cy mijonə sasor u nujə dovri fərhəngi mijonədə gylə mərhələ byə Həšinyštə de Dylə Avropə XIV əsri syftədə XVI əsri oxoj əhotə kardejdə. Intiboh syxani cy italjənon humaniston nyvyštəšone (Čorčio Vazari). Bəj ysətnə məno XIX əsri fransyz taryxəkə Žul Mišle doəše. Adam Mets ǧejd kardəš be bəpe cy Avropə Intibohi Dovr syxan de Mysylmonon Intibohi Dovri syxani i vyrədə bynyvyšton. ==Xysusijəton == Cy Intiboh Dovri ovaxtə čəhət cy fərhəngi nujə dynjo məhnə səj odəmi bə nav dənoje. Bə antik mədənijjəti həvs ve bedə žogo byzyn əcəj «Tožə bə dynjo ome») bedə. Hežo yvrəjku — «Perəse» termin ofajə bedə. Tikəjən sərost – ijən bə dynjo omə junan de [[Romə]] fikron bə elmi, čəmijjəti, fərhəngi insonon cy Mijonə Sasoronədə bə sosial žimoniku ocke ro bə proses be. Ym tožə fərhəng Avropədə bə sosial proseson goməki ofajə bə. Cy šəhəron jol be cy feodalizmədə nybə tačiron, sənətkoon əhəmijjəti veš kardəšbe. Əcəj bəpeštə insoni ozodəti əsas pegətətožə fəlsəfi ro — humanizm fəlsəfə ofajə be ro imkan bə məjdon oməj. Šəhəronədə cy kilsə təsirədə nybə elmi vyron obedən. Nujə dynjo fikr ve šejon cy Antik devri fəlsəfəku pegətedə. Əjo humanizmi vinde bedə. Cy XV sasori mijondə kitob bekaj pəjdo kaj cy antik devriku mandə zynəjon Avropədə rə məšhur betəkon dojdə. [[Fyrəngyston]]i, [[Almanijə]] čo Avropə kišvəronədə ym proses di be. Cy XV sasori oxojdə əv, yštə ən məšhurə mərhələ dəšedə. Cy XVI sasorədə Intibah devri idejon problemonyš bedə. Cymi bəpeštə cy Avropə fərhəngədə manjerizm de barokko ofajə bedən. == Əcəj rišə == Veni tarixəkon hisobkardedən cy Intibah devri idejon yštə bynə XIII sasori oxojəd cy Florensijaku Dante Olivjeri (1265-1321) de Francesko Petrarka (1304-1374) nyvyštəjonədə, Čotto di Bondone (1267-1337) šikonədə pegətəše. Intibahi byci ə devrədə yštənən Italjadə ofajə be səbəb zyne bedəni. Bycimi goroš ve fikron hestin. === Junan de ərəbon zynəjon istifadə karde === Kali aliomon iddia kardedən, bə Intibahi ro katalizator Həšinyštədə joddədə ve vaxte bekardə Bizansədə, Islam dynjoədə, kali kilsə kitobxanonədə mandəǧədimə nyvyštəjon pəjdo be junan de ərəbə zyvononədə bə kitobon bə latini pegordone ve təsir kardəše. Junan de ərəbi elmi zynəjon i gylə Ispanjadə ne, həmən ərəb de junan dynjo əlaǧon goməki umutedəbin. Mijonə Həšipemədə hisob elmi ve inkišafyš kardəšbe ijən ym hisob zynəjon XIII əsasorədə Xac čangoništirakkardəkəson bə Avropə vardəšone.. cy Bizans Imperija 1204-inə sorədə səlibəkon de 1453-inə sorədə cy Osmanli Davləti išǧal karde, əjo bə universiteton dəvase əjo bə cy junanon alimon bə Italja še səbəb be. Im alimon klassik junan zynəjon, nyvyštəjon dyšdə bardšone. Det ym ružnə mandə klassik junan ədəbijjat cy Romə hugug de Bizansi koməgi mandə. === Cy Italijə sosial-sijosi sərostəti === [[Fajl:Italy 1494 AD.png|thumb|200px|right|Apennin 1494]] Cy [[Italijə]] oxonnə Mijonə Sasoronədə sijasi vəzijjət žəgo fikri bə məjdon bekardedə , davlətədə bə sosial-sijasi həvo bə inkišafi təkon doaše. Syftənə Italjadə i gylə sosial-sijasi sərrostəti nybe. Əv ve ašmardədə gədə davləton čo bəbe. Neapol kraləti cy davləti čənubi, Florensija Respublika Papa vilajəti dylə, Genuja Respublika de Milan Hersogəti šimal de həšinyštə, Venesija Respublikajən cy davləti həšipemə idarə kardedəbe. Italja ym devrədə yštə de dyjo tičorəti məšǧul bə davləton Florensija de Venesija Respublika məšhur be. Im davlətonədə bə ozodəti bə inkišafi koməg bedəbe. Bəcəj goroš bənə Venesija jolə tičorət šəhəron cy Avropə intellektual mərkəz bəbin. Tačiron dynjo ve vyrəku, ən vejən Levanteniku (Mijonə Həšipemə nome) nujə idejon, elmizynəjon ,nyvyštəjon vardedəbin, Venesija de həšipemə tičorətədə cy Avropə kəjbə bedə həmən əj bənə šišə vadoəvyrə zyndəbin, Florensija ipəg de čəvahirəti mərkəz hisob kardedəbin. Im ərbobəti ičtimai. Fərhəng kon karde. əjo žimon kardə odəmon hande imkanon ve kardedəbe. === Sijo mag === Versijonədə gyləjən yme Florensija de cy Avropə čo davləton dəmon ve kam be «Sijo mag» votə bə taun noxəši gətə be XIV əsri cy Italijə odəmon fikron ovaxte səbəb be. Insonon bə dini vəjnə bin bə Zəmini žimoni. Cy rufon dynjoku, mardə bəpeštə žimoniku ve fikr došone. Žəgojən votəkəson hestin «Sijo mag» dini əsəron malijjəkarde təkon doše. Ymon Intibohi byci Italijədə ofajə be izoh karde zynedəni. «Sijo mag» pandemija be i gylə Italijə ne həmmə Avropə gətəš be. Əv bej bəzyne Intibohi Italijədə ofajə be ym məsəlon həmmə təsiršon byə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Mədənijət]] [[Tispir:Taryx]] fe27b3dfczbjjewa554e82shk1z2woq 0 7365 125796 124572 2026-08-18T19:19:40Z Гусейнага 51 125796 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Məntyǧ''' ([[Junani zyvon|junan]]. ''λογική'') — «mylohizon həxədə elm», «fikironədə ijən fəolijjətədə pebemonon həxədə elm» — məntyǧijə zyvoni de intellektə fame ǧanunon, metodon ijən formon həxədə elm. Məntyǧi həxədə zynəjon ki de təfəkkuri sə bejdən, əve əj ǧəbul karde bəbe bənə sərostə təfəkkuri həxədə elmi ǧəzinən. Ejni zəmonədə məntyǧi hisob karde bəbe təsdyǧ ijən təkzibi metodon həxədə elmi ǧəzinə. Məntyǧi de ǧəzənč kardə byə təčrubə ijən fame vositə həǧiǧəti bə dast varde elm hisob kardəkəsonən hestin. Məntyǧi ovčədə [[Aristotel]] ijən [[Gottlob Fregen|Gottlob Fregeni]] rol jole. Məntyǧ əsosən baxš bejdə bə dy vyrə. Ənənəvi məntyǧi səpe soxtə byə Formal məntyǧ ijən [[formal məntyǧ]]<nowiki/>i səpe soxtə byə [[rijozi məntyǧ]]. Məntyǧ hisob bejdə həmə elmon instrument. ==Məntyǧi məzmun== Klassik məntyǧi nəzərijə izoh kardə bejdə de xysusi zyvoni, mylohizə bə nav doə bejdə de de maddi nymunon. Səhvon səpe nəzorət hələ soxtə byəni əjo, hələ gyrd forməjn byəni myǧjosinə šyn, hozy kardə byəni ce təsviron məhdudijət i.č.c.[[Fajl:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|311x311px|Aristotel|çəpo]]Ənčəx, demijən bə ičo, sərost mylohizə karde mədənijət ofəje zynəbe detobə məntyǧi elmi bə məjdon beše. Myəjjənkarde, təsnifot, təsdyǧ, təkzib ijən čo məntyǧi əməlijoton bə məjdon bešejdən har gylə odəmi tərəfo fikiri dynjoədə cəj yštəku vəbastə nybyə ijən de myvofiǧə səhvon. əve kali kəson žygo hisob kardejdən ki, šəxsi təfəkkur təbii gyləj prosese ijən cəj niše ehtijoč bə analizi. žygo hisob kardə bejdə ki, gəpžemon – təfəkkuri yštəne ki heste. Əmma ki, təfəkkur yštən-bəštə məntyǧi dumojəndyəti ni. Har gylə məsələ həllədə vočib be zynejdə har cij: dumojəndyəti, təsoduf, intuisijə, emosijə, šəxsi təčrubə, dynjo fame myǧjos i.č.c. Məntyǧi əsos vəzifə ejni byə həmə dovronədə: nətičə bekardej mymkun byə harci tədǧyǧ ijən təhlil kardej. Demijən bə ičo, žygo hisob kardejdən ki, nətičə bə isə bande objekti məzmuniku ne, cəj tədǧyǧi metodonku. əve pijənin byə cij yme ki, tədǧyǧoti metodon rangbərang ijən subjektivə nəzəron vej bybun. Taryxi dyrozi hežo de fatxəši dəgiš byən məntyǧi konkret sahon. == Bə čo elmon cəj mynosibət == Taryxən məntyǧ umutə byə ce fəlsəfə gyləj tərkibi poə ǧəzinə.Halijədə əv ǧəbul kardə bejdə bənə gyləj mystəǧilə elmi. Həmcinin simvolik məntyǧi umutejdən həmən bənə rijozijoti ijən informatikə gyləj tərkibə poə ǧəzinə. ==Məntyǧi elmi əsosə famon== * [[Abstraksijə]] * [[Analogijə]] * [[Antinomijə]] * [[Argument]] * Cy zynəj čuron * Hipotez * [[Deduksijə]] * Təsdyǧ * [[Məntyǧi ǧanunon]] * Həǧiǧət * Təsnifot * Myšohidə * Elmi eksperiment * Umumikarde * Myəjjənkarde * Təkzib * Paradoks * Paralogijə * Fam * Əlomət * Semantikə * Sofizm * Sofistikə * Fame usulon * Fərzijə * Taftalogijə * Nəzərijə * Nətičə * Fakt * Formal zyvon * Formalizm ==Xariči dəvardemonon== == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Məntyǧ]] 1u3tb013zyjlsg6km8zrfsh27jixij6 0 7554 125804 95702 2026-08-18T23:25:37Z ~2026-45366-49 55626 125804 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Mentha sp.001 - A Pobra do Caramiñal.JPG|miniatyur|260x260px|Nənof]] '''Nənof'''<ref>F.F. Əbbaszodə. Urusə-tolyšə luǧət. - Moskva. s 223. - 2011</ref>, '''nənuf'''<ref name=":0">[[Lija Pirejko|Пирейко Л. А.]] «Талышско-русский словарь. Толышә үрүсә лүғәт». 1976, c. 291</ref> — širə i myddət ha kərə 15 g pešomesə, aki gəte və bəste, məse ǧabilijəti vej bakaj. Nənofi ovi itkə syrkə ziod karde bəpeštə pešome, insoni dylədə xunšeon ogətdə. Sədožiku bənə syžyǧi bə təvil noədə doži byridə. Ym syžyǧ čəvi ordədə hozy bansə, təsiryž vey bəbe. Ženon šytədə pandomə sinəsə nənofi syžyǧ noədə,pandom okoridə.Nənof mədə koy zumand kardə, həzmi prosei rə bəsə vardə, hycgyryǧi ogətedə. Dandon dəžə kəs nənof bycuo dandonədož bamande. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Tibb]] akzsa6q8eo00wwar9izpx47g0ic8squ 0 9388 125789 125011 2026-08-18T18:49:00Z Kaduser 426 /* */ 125789 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Junani zyvon''' ja '''Junani''' (Ελληνικά (Elliniká) — [[Junanyston]] u [[Kipr]]i rəsmi [[zyvon]]. Junanystonədə cy kišvəri 99,9% yn zyvonədə syxan kardejdə, Nyso Kiprə kišvəri 82% yn zyvonədə gəp žəjdə. Ǧədimə Junan Əlifboku istifodə kardejdən. [[Fajl:Idioma Griego.PNG|miniatyur|312x312px|Junani zyvoni pevylo kardə byə zəminon|çəpo]] == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Hind-Avropə zyvonon]] [[Tispir:Junanyston]] 2lc6vaweelvjylw9h03zdvdo9cfmdj8 0 9732 125791 123524 2026-08-18T18:52:10Z Kaduser 426 /* */ 125791 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Leonardo da Vinci - The Last Supper high res.jpg|right|278x278px|thumb]]'''Renesansina fəlsəfə''' — fəlsəfə fikri tarixədə intiboh dovri fəlsəfə əsos vyrə gətedə. Ym fəlsəfə ənənəvi čəmijjəti bohrangyləjən iminə sənaje čəmijjəti ofajə be dovrədə (XIV sasor – XVII sasori syftə) [[Avropə|Avropədə]] (ən vejən [[Italijə|Italijədə]]) kilsə de sxolastika vəjnə mybarizədə ofajə byə. Intibah devri fəlsəfə cy Antik devri fəlsəfə əsas pegətedəbe. Cy təbiəti fəlsəvonon sxolastika de sxolastik aristotelvonəti vəjnə bedəbin. Elmədə nujə mejlon [[Leonardo da Vinci]]ni, Nikolaj Koperniki, Iohann Kepleri, Galileo Galileji nyvyštəjonədə vinde bedə. Cy dynjo elm, mədənijjət fəlsəfi fikir tarixədə Leonardo da Vinci (1452-1519) əsas vyrə gətedə. Əv cy intiboh devri rəssam, rijazijjatvon. mexanik be. Leonardo cy dynjo həgigəton de elmi ro bəsə dəše fəlsəfə əsas vəzifə hisob kardedəbe. Əv votedəbe həgigət i gyləj, əvən dini ne elmi əsas pegətedə. Nujə təbiətšunasəti əsas alimonəd gyləjən Nikolaj Kopernik (1473-1543) be. Əcəj ən jolə ko helisentrik sistemi pijədo karde be. «Səma čisimon devrany həggədə» əsərəd ym sistemi əsasonyš izah kardəšbe. Cy italjan fəlsəfə ən jolə filosofonədə. təbiət fəlsəfə ofajə kardəkəsonədə gyləj Bernardo Telezio (1509-1583) bə. Əv votedəbe hər čynəvə čisme, maddij hərəkət de ovaxte bə jəndy vəjnə bə 2 ğuvvon-sard de gami čangədə ofajə bedə. Əcəj fikir žoğo be «cy hərəkəti mənbə təbiətiku kənoadə ni, cy təbiəti yštənədəj». Cy intibah fəsəfə məšğulbəkəsonədə gyləjən Niko­laj Ku­­zanly (1401-1464) bə. Kuzanly bə devri bənə veni filosofon neoplatonizmi əsas pegətedəbe. Cy intibahə dialektika bynəš noaše. Əcəj fikir žoğo be hec ci bə vahidi vəjnə ni vahid hər čynəvəj. Bə vahidi əks nybeku Kuzanly žogo nətičə bekardəbe vahid hežo be hədde. Be oxo be žəgoj hec gylə čynəvə əcəj sə ve be nibəzne. Bəcəj goroš Kuzanly bəj “maksi­mum” vahidi “mini­mum­” votedəbe. Əv vəjnəti jəndy səpe egynje prinsipyš pijədo kaše. Im prinsip əj nujə Ávropə dialektikonədə gyləj kardedə. Kuzanly vahidi de be oxo bərobər gəte Platon, Aristotel, Ptolomej, Arximedi əsas gətə kosmos mənzərə rynə kardedə. Cy Antik devri filosofon veni ro kosmos ve jol oxo bə čisim be. Kuzanly votedəbe cy kosmosi mərkəz Xydoj, bəcəj goroš dynjo be oxo nybujən bəj oxo bə vyrə vote ros ni. bəcəj goroš əcəj kənoš ni. Kuzanly antik de mijonə sasoron kainati mərkəzdə Zamini be oxo bə vyrə be fikri rynə karde Koperniki fikron hozzo kardedə. Kuzanly panteist be goroš ym fikir omə be. Italjan mutəfəkkir Čordano Bruno (1548-1600) cy intibah devri fəlsəfi fikri tikəjn inkišafyš kardəšbe. Əv «Səbəb, prinsip, vahidon həggədə», «Oxo nybe, Kainat dynjon həggədə » əsəronədə cyaləmi oxo nybe, əcəj dinamik vahidəti hežožije problemyš okardəšbe. cy Kainaty nujə materialist konsepsija ofajə kardəšbe. Bruno fikir žogo bə kainat be oxoj, hežo bəbe, maddij. Əv oxo nybe ğəbul kardəbe votedə be cy kainatiku kənoədə hec ci ni. Əv hežo bəbe, Xydo əj ofasjə kardəše. Əv votedəbe hərəkət zərurəte. Intibah devrədə ve fikron ofajə bən. Ym fikron ofajə bejədə feodalizmi ve jolə təsiryš heste. XVI sasorədə ofajə bə utopik təlimon, syftə, cy ingilison humanist Tomas Mor de italjanon monax -rahib Tommazo Kampanella ofajə kardəšone. Tomas Mor «Utopija səku» əsərəd cy İngistani təgid kardəšbe, nujə žimoni nyvyštəšbe. Əv cy behəggətəti səbəbi mylkədə vindedəbe. Əv žogo hisob kardedəbe həggi goroš xəlgi mylk, davləti rəhbərəti lazime. Tomas Mori fikir žogo be de ağylmandə, cokə rəhbəri koməgi ideal čəmijjət ofajə karde bəbe. Čo gylə utopik sosialist Tomazzi Kampanella bə. Əv cy italjanə təbiət fəlsəfə ofajə kardəkəsonədə gyləj bə. Əcəj fəlsəfi fikron bə čəmijjəti vejən təsir karde nyznəšone. Cy Kampanella sosial idejon «Cy Həjši šəhər», «Xristian monarxija həggədə», «Cy kilsə hakimijjət barədə», «Cy Ispanija monarxija barədə» əsəronədə vinde bedə. Əv kilsə de aristokraton hakimijjəti i be papa həmmə xristianon səpe hakimijjəti tərəfi gətəše. Kampanella čəmijjətə jolə ičtimai ovaxteon lozim be votedəbe, cy Zamini səpe Xydo hakimijjəti ğəbul kaj, šəxsi mylki volo be lozim zynedəbe. Tomas Mori de Kampanella idejon cy Avropə rasional təfəkkuri, maarifəti fəlsəfə mybət təsir kardəše. Cy Intiboh dovri fəlsəfə nujə dovri fəlsəfi ənənon ovašte ro zəmin hozy kardyše. == Səvonon == * [http://runivers.ru/lib/book6227/ Горфункель А. Х. Философия эпохи Возрождения. — М.: Высшая школа, 1980.— 368 с.] на сайте [[Руниверс]] * [https://web.archive.org/web/20130122091426/http://philosophy.mipt.ru/textbooks/frolovintro/chapter1_4.html «Введение в философию». (Под ред. Фролова И. Т.) / ''Гайденко П. П.'' Глава IV Части первой. «Философия эпохи Возрождения: антропоцентризм»] * [https://web.archive.org/web/20180606003812/http://renaissance.rchgi.spb.ru/ Философская библиотека Ренессанса (РХГИ)] * [http://www.renesans.narod.ru Эпоха Возрождения] * [https://web.archive.org/web/20140209034830/http://philosophy.ru/lib/history/ Материалы по истории философии с philosophj.ru] * [http://www.lib.ru/FILOSOF Раздел «Философия» в библиотеке Максима Мошкова] * [https://web.archive.org/web/20061009182635/http://www.philos.msu.ru/library.php?sid=11 Философия эпохи Возрождения в библиотеке философского факультета МГУ] [[Tispir:Fəlsəfə]] n9hwc3f4or52mnm5s9ee2llm0gnwzg6 125792 125791 2026-08-18T18:52:22Z Kaduser 426 /* */ 125792 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Leonardo da Vinci - The Last Supper high res.jpg|right|278x278px|thumb]]'''Renesansi fəlsəfə''' — fəlsəfə fikri tarixədə intiboh dovri fəlsəfə əsos vyrə gətedə. Ym fəlsəfə ənənəvi čəmijjəti bohrangyləjən iminə sənaje čəmijjəti ofajə be dovrədə (XIV sasor – XVII sasori syftə) [[Avropə|Avropədə]] (ən vejən [[Italijə|Italijədə]]) kilsə de sxolastika vəjnə mybarizədə ofajə byə. Intibah devri fəlsəfə cy Antik devri fəlsəfə əsas pegətedəbe. Cy təbiəti fəlsəvonon sxolastika de sxolastik aristotelvonəti vəjnə bedəbin. Elmədə nujə mejlon [[Leonardo da Vinci]]ni, Nikolaj Koperniki, Iohann Kepleri, Galileo Galileji nyvyštəjonədə vinde bedə. Cy dynjo elm, mədənijjət fəlsəfi fikir tarixədə Leonardo da Vinci (1452-1519) əsas vyrə gətedə. Əv cy intiboh devri rəssam, rijazijjatvon. mexanik be. Leonardo cy dynjo həgigəton de elmi ro bəsə dəše fəlsəfə əsas vəzifə hisob kardedəbe. Əv votedəbe həgigət i gyləj, əvən dini ne elmi əsas pegətedə. Nujə təbiətšunasəti əsas alimonəd gyləjən Nikolaj Kopernik (1473-1543) be. Əcəj ən jolə ko helisentrik sistemi pijədo karde be. «Səma čisimon devrany həggədə» əsərəd ym sistemi əsasonyš izah kardəšbe. Cy italjan fəlsəfə ən jolə filosofonədə. təbiət fəlsəfə ofajə kardəkəsonədə gyləj Bernardo Telezio (1509-1583) bə. Əv votedəbe hər čynəvə čisme, maddij hərəkət de ovaxte bə jəndy vəjnə bə 2 ğuvvon-sard de gami čangədə ofajə bedə. Əcəj fikir žoğo be «cy hərəkəti mənbə təbiətiku kənoadə ni, cy təbiəti yštənədəj». Cy intibah fəsəfə məšğulbəkəsonədə gyləjən Niko­laj Ku­­zanly (1401-1464) bə. Kuzanly bə devri bənə veni filosofon neoplatonizmi əsas pegətedəbe. Cy intibahə dialektika bynəš noaše. Əcəj fikir žoğo be hec ci bə vahidi vəjnə ni vahid hər čynəvəj. Bə vahidi əks nybeku Kuzanly žogo nətičə bekardəbe vahid hežo be hədde. Be oxo be žəgoj hec gylə čynəvə əcəj sə ve be nibəzne. Bəcəj goroš Kuzanly bəj “maksi­mum” vahidi “mini­mum­” votedəbe. Əv vəjnəti jəndy səpe egynje prinsipyš pijədo kaše. Im prinsip əj nujə Ávropə dialektikonədə gyləj kardedə. Kuzanly vahidi de be oxo bərobər gəte Platon, Aristotel, Ptolomej, Arximedi əsas gətə kosmos mənzərə rynə kardedə. Cy Antik devri filosofon veni ro kosmos ve jol oxo bə čisim be. Kuzanly votedəbe cy kosmosi mərkəz Xydoj, bəcəj goroš dynjo be oxo nybujən bəj oxo bə vyrə vote ros ni. bəcəj goroš əcəj kənoš ni. Kuzanly antik de mijonə sasoron kainati mərkəzdə Zamini be oxo bə vyrə be fikri rynə karde Koperniki fikron hozzo kardedə. Kuzanly panteist be goroš ym fikir omə be. Italjan mutəfəkkir Čordano Bruno (1548-1600) cy intibah devri fəlsəfi fikri tikəjn inkišafyš kardəšbe. Əv «Səbəb, prinsip, vahidon həggədə», «Oxo nybe, Kainat dynjon həggədə » əsəronədə cyaləmi oxo nybe, əcəj dinamik vahidəti hežožije problemyš okardəšbe. cy Kainaty nujə materialist konsepsija ofajə kardəšbe. Bruno fikir žogo bə kainat be oxoj, hežo bəbe, maddij. Əv oxo nybe ğəbul kardəbe votedə be cy kainatiku kənoədə hec ci ni. Əv hežo bəbe, Xydo əj ofasjə kardəše. Əv votedəbe hərəkət zərurəte. Intibah devrədə ve fikron ofajə bən. Ym fikron ofajə bejədə feodalizmi ve jolə təsiryš heste. XVI sasorədə ofajə bə utopik təlimon, syftə, cy ingilison humanist Tomas Mor de italjanon monax -rahib Tommazo Kampanella ofajə kardəšone. Tomas Mor «Utopija səku» əsərəd cy İngistani təgid kardəšbe, nujə žimoni nyvyštəšbe. Əv cy behəggətəti səbəbi mylkədə vindedəbe. Əv žogo hisob kardedəbe həggi goroš xəlgi mylk, davləti rəhbərəti lazime. Tomas Mori fikir žogo be de ağylmandə, cokə rəhbəri koməgi ideal čəmijjət ofajə karde bəbe. Čo gylə utopik sosialist Tomazzi Kampanella bə. Əv cy italjanə təbiət fəlsəfə ofajə kardəkəsonədə gyləj bə. Əcəj fəlsəfi fikron bə čəmijjəti vejən təsir karde nyznəšone. Cy Kampanella sosial idejon «Cy Həjši šəhər», «Xristian monarxija həggədə», «Cy kilsə hakimijjət barədə», «Cy Ispanija monarxija barədə» əsəronədə vinde bedə. Əv kilsə de aristokraton hakimijjəti i be papa həmmə xristianon səpe hakimijjəti tərəfi gətəše. Kampanella čəmijjətə jolə ičtimai ovaxteon lozim be votedəbe, cy Zamini səpe Xydo hakimijjəti ğəbul kaj, šəxsi mylki volo be lozim zynedəbe. Tomas Mori de Kampanella idejon cy Avropə rasional təfəkkuri, maarifəti fəlsəfə mybət təsir kardəše. Cy Intiboh dovri fəlsəfə nujə dovri fəlsəfi ənənon ovašte ro zəmin hozy kardyše. == Səvonon == * [http://runivers.ru/lib/book6227/ Горфункель А. Х. Философия эпохи Возрождения. — М.: Высшая школа, 1980.— 368 с.] на сайте [[Руниверс]] * [https://web.archive.org/web/20130122091426/http://philosophy.mipt.ru/textbooks/frolovintro/chapter1_4.html «Введение в философию». (Под ред. Фролова И. Т.) / ''Гайденко П. П.'' Глава IV Части первой. «Философия эпохи Возрождения: антропоцентризм»] * [https://web.archive.org/web/20180606003812/http://renaissance.rchgi.spb.ru/ Философская библиотека Ренессанса (РХГИ)] * [http://www.renesans.narod.ru Эпоха Возрождения] * [https://web.archive.org/web/20140209034830/http://philosophy.ru/lib/history/ Материалы по истории философии с philosophj.ru] * [http://www.lib.ru/FILOSOF Раздел «Философия» в библиотеке Максима Мошкова] * [https://web.archive.org/web/20061009182635/http://www.philos.msu.ru/library.php?sid=11 Философия эпохи Возрождения в библиотеке философского факультета МГУ] [[Tispir:Fəlsəfə]] 0s6oc1gj45wvvtmwmid3ss11897mii1 125800 125792 2026-08-18T19:31:56Z Гусейнага 51 Reverted edits by [[Special:Contributions/Kaduser|Kaduser]] ([[User talk:Kaduser|talk]]) to last revision by [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 123524 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Leonardo da Vinci - The Last Supper high res.jpg|right|278x278px|thumb]]'''Intiboh dovri fəlsəfə''' — fəlsəfə fikri tarixədə intiboh dovri fəlsəfə əsos vyrə gətedə. Ym fəlsəfə ənənəvi čəmijjəti bohrangyləjən iminə sənaje čəmijjəti ofajə be dovrədə (XIV sasor – XVII sasori syftə) [[Avropə|Avropədə]] (ən vejən [[Italijə|Italijədə]]) kilsə de sxolastika vəjnə mybarizədə ofajə byə. Intibah devri fəlsəfə cy Antik devri fəlsəfə əsas pegətedəbe. Cy təbiəti fəlsəvonon sxolastika de sxolastik aristotelvonəti vəjnə bedəbin. Elmədə nujə mejlon [[Leonardo da Vinci]]ni, Nikolaj Koperniki, Iohann Kepleri, Galileo Galileji nyvyštəjonədə vinde bedə. Cy dynjo elm, mədənijjət fəlsəfi fikir tarixədə Leonardo da Vinci (1452-1519) əsas vyrə gətedə. Əv cy intiboh devri rəssam, rijazijjatvon. mexanik be. Leonardo cy dynjo həgigəton de elmi ro bəsə dəše fəlsəfə əsas vəzifə hisob kardedəbe. Əv votedəbe həgigət i gyləj, əvən dini ne elmi əsas pegətedə. Nujə təbiətšunasəti əsas alimonəd gyləjən Nikolaj Kopernik (1473-1543) be. Əcəj ən jolə ko helisentrik sistemi pijədo karde be. «Səma čisimon devrany həggədə» əsərəd ym sistemi əsasonyš izah kardəšbe. Cy italjan fəlsəfə ən jolə filosofonədə. təbiət fəlsəfə ofajə kardəkəsonədə gyləj Bernardo Telezio (1509-1583) bə. Əv votedəbe hər čynəvə čisme, maddij hərəkət de ovaxte bə jəndy vəjnə bə 2 ğuvvon-sard de gami čangədə ofajə bedə. Əcəj fikir žoğo be «cy hərəkəti mənbə təbiətiku kənoadə ni, cy təbiəti yštənədəj». Cy intibah fəsəfə məšğulbəkəsonədə gyləjən Niko­laj Ku­­zanly (1401-1464) bə. Kuzanly bə devri bənə veni filosofon neoplatonizmi əsas pegətedəbe. Cy intibahə dialektika bynəš noaše. Əcəj fikir žoğo be hec ci bə vahidi vəjnə ni vahid hər čynəvəj. Bə vahidi əks nybeku Kuzanly žogo nətičə bekardəbe vahid hežo be hədde. Be oxo be žəgoj hec gylə čynəvə əcəj sə ve be nibəzne. Bəcəj goroš Kuzanly bəj “maksi­mum” vahidi “mini­mum­” votedəbe. Əv vəjnəti jəndy səpe egynje prinsipyš pijədo kaše. Im prinsip əj nujə Ávropə dialektikonədə gyləj kardedə. Kuzanly vahidi de be oxo bərobər gəte Platon, Aristotel, Ptolomej, Arximedi əsas gətə kosmos mənzərə rynə kardedə. Cy Antik devri filosofon veni ro kosmos ve jol oxo bə čisim be. Kuzanly votedəbe cy kosmosi mərkəz Xydoj, bəcəj goroš dynjo be oxo nybujən bəj oxo bə vyrə vote ros ni. bəcəj goroš əcəj kənoš ni. Kuzanly antik de mijonə sasoron kainati mərkəzdə Zamini be oxo bə vyrə be fikri rynə karde Koperniki fikron hozzo kardedə. Kuzanly panteist be goroš ym fikir omə be. Italjan mutəfəkkir Čordano Bruno (1548-1600) cy intibah devri fəlsəfi fikri tikəjn inkišafyš kardəšbe. Əv «Səbəb, prinsip, vahidon həggədə», «Oxo nybe, Kainat dynjon həggədə » əsəronədə cyaləmi oxo nybe, əcəj dinamik vahidəti hežožije problemyš okardəšbe. cy Kainaty nujə materialist konsepsija ofajə kardəšbe. Bruno fikir žogo bə kainat be oxoj, hežo bəbe, maddij. Əv oxo nybe ğəbul kardəbe votedə be cy kainatiku kənoədə hec ci ni. Əv hežo bəbe, Xydo əj ofasjə kardəše. Əv votedəbe hərəkət zərurəte. Intibah devrədə ve fikron ofajə bən. Ym fikron ofajə bejədə feodalizmi ve jolə təsiryš heste. XVI sasorədə ofajə bə utopik təlimon, syftə, cy ingilison humanist Tomas Mor de italjanon monax -rahib Tommazo Kampanella ofajə kardəšone. Tomas Mor «Utopija səku» əsərəd cy İngistani təgid kardəšbe, nujə žimoni nyvyštəšbe. Əv cy behəggətəti səbəbi mylkədə vindedəbe. Əv žogo hisob kardedəbe həggi goroš xəlgi mylk, davləti rəhbərəti lazime. Tomas Mori fikir žogo be de ağylmandə, cokə rəhbəri koməgi ideal čəmijjət ofajə karde bəbe. Čo gylə utopik sosialist Tomazzi Kampanella bə. Əv cy italjanə təbiət fəlsəfə ofajə kardəkəsonədə gyləj bə. Əcəj fəlsəfi fikron bə čəmijjəti vejən təsir karde nyznəšone. Cy Kampanella sosial idejon «Cy Həjši šəhər», «Xristian monarxija həggədə», «Cy kilsə hakimijjət barədə», «Cy Ispanija monarxija barədə» əsəronədə vinde bedə. Əv kilsə de aristokraton hakimijjəti i be papa həmmə xristianon səpe hakimijjəti tərəfi gətəše. Kampanella čəmijjətə jolə ičtimai ovaxteon lozim be votedəbe, cy Zamini səpe Xydo hakimijjəti ğəbul kaj, šəxsi mylki volo be lozim zynedəbe. Tomas Mori de Kampanella idejon cy Avropə rasional təfəkkuri, maarifəti fəlsəfə mybət təsir kardəše. Cy Intiboh dovri fəlsəfə nujə dovri fəlsəfi ənənon ovašte ro zəmin hozy kardyše. == Səvonon == * [http://runivers.ru/lib/book6227/ Горфункель А. Х. Философия эпохи Возрождения. — М.: Высшая школа, 1980.— 368 с.] на сайте [[Руниверс]] * [https://web.archive.org/web/20130122091426/http://philosophy.mipt.ru/textbooks/frolovintro/chapter1_4.html «Введение в философию». (Под ред. Фролова И. Т.) / ''Гайденко П. П.'' Глава IV Части первой. «Философия эпохи Возрождения: антропоцентризм»] * [https://web.archive.org/web/20180606003812/http://renaissance.rchgi.spb.ru/ Философская библиотека Ренессанса (РХГИ)] * [http://www.renesans.narod.ru Эпоха Возрождения] * [https://web.archive.org/web/20140209034830/http://philosophy.ru/lib/history/ Материалы по истории философии с philosophj.ru] * [http://www.lib.ru/FILOSOF Раздел «Философия» в библиотеке Максима Мошкова] * [https://web.archive.org/web/20061009182635/http://www.philos.msu.ru/library.php?sid=11 Философия эпохи Возрождения в библиотеке философского факультета МГУ] [[Tispir:Fəlsəfə]] cs9pzgiyjoq4zt2pqrwhxrgkoioxkdh 0 13739 125788 125486 2026-08-18T18:47:37Z Kaduser 426 /* */ 125788 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Istehsol'''<ref><nowiki>Абосзода Ф.Ф. «Русско-талышский словарь (60 000 слов и выражений)» А-Я. — Москва: ООО МФВТК-пресс, 2011. — 589 с.</nowiki></ref>, '''istehsolət'''<ref>[[Lija Pirejko|<nowiki>Пирейко Л. А.</nowiki>]] <nowiki>«Талышско-русский словарь. Толышә үрүсә лүғәт». 1976, c. 112</nowiki></ref>, '''omyšta''' — iǧtisodijə mənoədə de odəmi zəhməti təsərufotə rifojon ja cijon soxte proses kom xydmət kardə bo odəmon tələboton bə vyrə rosnijero<ref>[https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Производство <nowiki>ЭСБЕ/Производство</nowiki>]. <nowiki>Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона</nowiki></ref>. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Istehsol| ]] r87odbm8xkefq1vftiz2s0h5wvirahj 125797 125788 2026-08-18T19:21:01Z Гусейнага 51 Reverted edit by [[Special:Contributions/Kaduser|Kaduser]] ([[User talk:Kaduser|talk]]) to last revision by [[User:~2026-41398-71|~2026-41398-71]] 125486 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Istehsol'''<ref><nowiki>Абосзода Ф.Ф. «Русско-талышский словарь (60 000 слов и выражений)» А-Я. — Москва: ООО МФВТК-пресс, 2011. — 589 с.</nowiki></ref>, '''istehsolət'''<ref>[[Lija Pirejko|<nowiki>Пирейко Л. А.</nowiki>]] <nowiki>«Талышско-русский словарь. Толышә үрүсә лүғәт». 1976, c. 112</nowiki></ref> — iǧtisodijə mənoədə de odəmi zəhməti təsərufotə rifojon ja cijon soxte proses kom xydmət kardə bo odəmon tələboton bə vyrə rosnijero<ref>[https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Производство <nowiki>ЭСБЕ/Производство</nowiki>]. <nowiki>Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона</nowiki></ref>. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Istehsol| ]] kujmrwb6ybgbpvtbhhsuvlzkg6xtueh 0 14435 125803 94620 2026-08-18T23:24:00Z ~2026-45366-49 55626 /* Səvonon */ 125803 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Desert Electric.jpg|miniatyur|304x304px|Təbijətədə]] '''Təbijət''' (ja ''təbiət'')<ref>[[Lija Pirejko|Пирейко Л. А.]] «Талышско-русский словарь. Толышә үрүсә лүғәт». 1976, c. 209</ref> — Kəinoti maddijə aləm, rostijədə — cy təbii elmon umute əsosə objekte. Žimonədə «təbijət» syxani rəjrə bənə ''žimon karde təbii myhit'' (həmmə cic odəm soxtəniše) oko dojdən. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Təbiət| ]] [[Tispir:Təbii elmon]] ekfuu864o8lvgurmlp5t5en8et4q8ef 0 20479 125786 2026-08-18T12:12:32Z Гусейнага 51 Created page with "{{Databox}} '''Enriko Fermi''' (ital. ''Enrico Fermi''; 29 sentjabr [[1901]] sor, [[Romə]], Italijə kraləti — 28 nojabr 1954 sor, [[Cikago]], [[AIŠ]]) — italijənə u amerikanə fizik-nəzərijəvon, fizikədə Nobel mykoffoti laureat (1938). Vej məšhure bənə dynjoədə iminə nuvə reaktori soxtəkəs, bə nuvə fizikə, sojə hisson fizikə, kvantinə u statistikə mexabiki ozavzije jolə tohfə dəǧandəše. De Roberti Oppengejmeri ičo cy «nuvə bombi p..." 125786 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Enriko Fermi''' (ital. ''Enrico Fermi''; 29 sentjabr [[1901]] sor, [[Romə]], Italijə kraləti — 28 nojabr 1954 sor, [[Cikago]], [[AIŠ]]) — italijənə u amerikanə fizik-nəzərijəvon, fizikədə Nobel mykoffoti laureat (1938). Vej məšhure bənə dynjoədə iminə nuvə reaktori soxtəkəs, bə nuvə fizikə, sojə hisson fizikə, kvantinə u statistikə mexabiki ozavzije jolə tohfə dəǧandəše. De Roberti Oppengejmeri ičo cy «nuvə bombi pyə» hisob bejdə. Yštə žimonədə əv kali patent səše komon de nuvə enerži oko doj əloǧəjn be. Fermi nəzərijə u eksperimentalə fizikədə ovandin be. Əv beta-ləǧv be nəzərijə soxtəše, nejtronon tovi kam karde. 1939 sorədə de [[Albert Ejnštejn]]i ičo silsilə reaksijə termini dəǧandyše u pešo 1942 sorədə Manhetteni nuvə projekrədə ištirok kardyše. Millijə akademijə dei Lincei (1935), [[AIŠ]]i elmon Millijə akademijə (1945) uzv, cy SSRI elmon Akademijə xaričijə uzv-korrespondent (1929), [[Rumynijə]] akademijə xaričijə šohrətinə uzv, Londoni kraləti čəmjəti xaričijə uzv (1950). Əcəj nomi doəšone bə Fermi — Diraka baxšpo kardə be, Tomas — Fermi model, Fermi enerži, Fermi paradoks, fermij kimijə element, u həmən Fermi məsəlon — məsəlo xysusijə sinif komonədə iminəninə məlumoton bej kamin. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Italijə fizikon]] [[Tispir:AIŠi fizikon]] a6a56evghyud4anen5gipyk7tq2nfjg 125787 125786 2026-08-18T12:13:30Z Гусейнага 51 125787 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Enriko Fermi''' ([[Italijanə zyvon|ital]]. ''Enrico Fermi''; [[29 Sentjabr|29 sentjabr]] [[1901]] sor, [[Romə]], Italijə kraləti — [[28 Nojabr|28 nojabr]] 1954 sor, [[Cikago]], [[AIŠ]]) — italijənə u amerikanə fizik-nəzərijəvon, fizikədə Nobel mykoffoti laureat (1938). Vej məšhure bənə dynjoədə iminə nuvə reaktori soxtəkəs, bə nuvə fizikə, sojə hisson fizikə, kvantinə u statistikə mexabiki ozavzije jolə tohfə dəǧandəše. De Roberti Oppengejmeri ičo cy «nuvə bombi pyə» hisob bejdə. Yštə žimonədə əv kali patent səše komon de nuvə enerži oko doj əloǧəjn be. Fermi nəzərijə u eksperimentalə fizikədə ovandin be. Əv beta-ləǧv be nəzərijə soxtəše, nejtronon tovi kam karde. 1939 sorədə de [[Albert Ejnštejn]]i ičo silsilə reaksijə termini dəǧandyše u pešo 1942 sorədə Manhetteni nuvə projekrədə ištirok kardyše. Millijə akademijə dei Lincei (1935), [[AIŠ]]i elmon Millijə akademijə (1945) uzv, cy SSRI elmon Akademijə xaričijə uzv-korrespondent (1929), [[Rumynijə]] akademijə xaričijə šohrətinə uzv, Londoni kraləti čəmjəti xaričijə uzv (1950). Əcəj nomi doəšone bə Fermi — Diraka baxšpo kardə be, Tomas — Fermi model, Fermi enerži, Fermi paradoks, fermij kimijə element, u həmən Fermi məsəlon — məsəlo xysusijə sinif komonədə iminəninə məlumoton bej kamin. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Italijə fizikon]] [[Tispir:AIŠi fizikon]] s47kyqjm88jpwofnmi2b00ikbbr0yeu 0 20480 125794 2026-08-18T18:58:48Z Гусейнага 51 Created page with "{{Databox}} '''Galen''' (junan. ''Γαληνός''; sentjabr 129 sor, Pergam, Asijə vilojət, Romə imperijə — təxminən 216 sor, Romə, Italijə vilojət, Romə imperijə) — ǧədiməromə lyǧmon, čərroh u junanə filosof. Galen jolə tohfə dəǧandəše bə xəjli elmon dərəse, bə anatomijə, fiziologijə, patologijə, farmokologijə u nevrologijə, həmən bə fəlsəfə u məntyǧ. Əcəj nom vejni nyvyštən bənə Klavdij Galen (lat. ''Claudius Galen..." 125794 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Galen''' (junan. ''Γαληνός''; sentjabr 129 sor, Pergam, Asijə vilojət, Romə imperijə — təxminən 216 sor, Romə, Italijə vilojət, Romə imperijə) — ǧədiməromə lyǧmon, čərroh u junanə filosof. Galen jolə tohfə dəǧandəše bə xəjli elmon dərəse, bə anatomijə, fiziologijə, patologijə, farmokologijə u nevrologijə, həmən bə fəlsəfə u məntyǧ. Əcəj nom vejni nyvyštən bənə Klavdij Galen (lat. ''Claudius Galenus'') bə məjdon beše Intibohi dovrədə u nyvyštəjonədə ǧejd bedəni; hisob bejdə ki ym xətoə izohe cy kyrtə nyvyštəjku Cl. (Clarissimus). Ərbobinə memari zoəje, Galen cokə təhsil səše, xəjli səjohət kardyše, cy təbobəti barədə xəjli məlumoti gyrdə kardyše. Romədə bo žije mande bəpeštə cy Romə zadəgon myoličə kardəbe, u pešo cy Romə kali imperatoron xysusijə həkim be. Əcəj nəzərijon avropə təbobətədə dominant bin 1300 sori dylədə. Əcəj anatomijə kom cy məjmunon u xugon bədonon umutej əsosədə, oko dojdə bin tosə 1543 sor kejnə cy Andreas Vezalij «Odəmi bədəni soxtemon» əsər beše, əcəj xuni dovran nəzərijə tosə 1628 sor oko dojdəbin, kejnə Viljəm Garvej yštə «Həjvononku dyli u xuni lyvemon anatomijə tədǧyǧot» əsər edaštyše, končo xuni dovranədə cy dyli vyrə təsvir doše. Tələbon-lyǧmonon Galeni əsəron umutejdəbin tosə XIX əsri. Əcəj nəzərijə končo votə bejdə ki mazg lyvemonon idorə kardejdə de əsvbon sistemi dastəki, ym əsər ysvtən aktuale. Əcəj irsədə xəjli cijon mandən cumcyko bə surijə, ərəbi, jəhudi, latyn u ǧədimə erməni zyvonon pegordynijə byəbin. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Ǧədimə Romə lyǧmonon]] 5jio4ujof3xsi5vflaax8w98w6cgza8 125795 125794 2026-08-18T19:14:55Z Гусейнага 51 125795 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Galen''' (junan. ''Γαληνός''; sentjabr [[129]] sor, Pergam, Asijə vilojət, [[Romə Imperijə|Romə imperijə]] — təxminən [[216]] sor, [[Romə]], Italijə vilojət, Romə imperijə) — ǧədiməromə lyǧmon, čərroh u junanə filosof. Galen jolə tohfə dəǧandəše bə xəjli elmon dərəse, bə anatomijə, fiziologijə, patologijə, farmokologijə u nevrologijə, həmən bə fəlsəfə u məntyǧ. Əcəj nom vejni nyvyštən bənə Klavdij Galen (lat. ''Claudius Galenus'') bə məjdon beše Intibohi dovrədə u nyvyštəjonədə ǧejd bedəni; hisob bejdə ki ym xətoə izohe cy kyrtə nyvyštəjku Cl. (Clarissimus). Ərbobinə memari zoəje, Galen cokə təhsil səše, xəjli səjohət kardyše, cy təbobəti barədə xəjli məlumoti gyrdə kardyše. Romədə bo žije mande bəpeštə cy Romə zadəgon myoličə kardəbe, u pešo cy Romə kali imperatoron xysusijə həkim be. Əcəj nəzərijon avropə təbobətədə dominant bin 1300 sori dylədə. Əcəj anatomijə kom cy məjmunon u xugon bədonon umutej əsosədə, oko dojdə bin tosə 1543 sor kejnə cy Andreas Vezalij «Odəmi bədəni soxtemon» əsər beše, əcəj xuni dovran nəzərijə tosə 1628 sor oko dojdəbin, kejnə Viljəm Garvej yštə «Həjvononku dyli u xuni lyvemon anatomijə tədǧyǧot» əsər edaštyše, končo xuni dovranədə cy dyli vyrə təsvir doše. Tələbon-lyǧmonon Galeni əsəron umutejdəbin tosə XIX əsri. Əcəj nəzərijə končo votə bejdə ki mazg lyvemonon idorə kardejdə de əsvbon sistemi dastəki, ym əsər ysvtən aktuale. Əcəj irsədə xəjli cijon mandən cumcyko bə surijə, ərəbi, jəhudi, latyn u ǧədimə erməni zyvonon pegordynijə byəbin. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Ǧədimə Romə lyǧmonon]] 6dox6zyem2cwbs4fry8ntgdm9jkn40x 0 20481 125801 2026-08-18T23:17:55Z Гусейнага 51 Created page with "{{Databox}} '''Galileo Galilei''' (ital. Galileo Galilei; təmomə nom — '''Galileo di Vincenso Bonajuti de Galilei'''; ''Galileo di Vincenzo Bonaiuti de' Galilei''; [[15 Fevral|15 fevral]] [[1564]] sor, Piza — [[8 Janvar|8 janvar]] [[1642]] sor, Arcetri) — italjanə fizikəvon, mexanik, astronom, filosof, rijozotəvon, bə yštə vaxti elmi vej jolə təsiryš kardə. Iminə odəmonədə be ki bə osmoni objekton de teleskopi dijə jardə be u kali jolə astronom..." 125801 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Galileo Galilei''' (ital. Galileo Galilei; təmomə nom — '''Galileo di Vincenso Bonajuti de Galilei'''; ''Galileo di Vincenzo Bonaiuti de' Galilei''; [[15 Fevral|15 fevral]] [[1564]] sor, Piza — [[8 Janvar|8 janvar]] [[1642]] sor, Arcetri) — italjanə fizikəvon, mexanik, astronom, filosof, rijozotəvon, bə yštə vaxti elmi vej jolə təsiryš kardə. Iminə odəmonədə be ki bə osmoni objekton de teleskopi dijə jardə be u kali jolə astronomijə kəšfon. Galileo — eksperimentalə fizikə banije. De yštə eksperimenton əv ləǧv kardyše cy Aristoteli abstraktə fizikə u klassikə mexanikə bynovrə soxtyše. Žimoni vaxtədə əv zynə bejdə be bənə dynjo heliosentralə sistemi aktivə tərəfdor, kom Galileo vardyše bə jolə mylxətə de katolikə kilsə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Italijə fizikəvonon]] huhw9lm2dfjjc46ny980u7gq9602qvh 125802 125801 2026-08-18T23:19:39Z Гусейнага 51 125802 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Galileo Galilei''' ([[Italijanə zyvon|ital]]. ''Galileo Galilei''; təmomə nom — '''Galileo di Vincenso Bonajuti de Galilei'''; ''Galileo di Vincenzo Bonaiuti de' Galilei''; [[15 Fevral|15 fevral]] [[1564]] sor, Piza — [[8 Janvar|8 janvar]] [[1642]] sor, Arcetri) — italjanə fizikəvon, mexanik, astronom, filosof, rijozotəvon, bə yštə vaxti elmi vej jolə təsiryš kardə. Iminə odəmonədə be ki bə osmoni objekton de teleskopi dijə jardə be u kali jolə astronomijə kəšfon. Galileo — eksperimentalə fizikə banije. De yštə eksperimenton əv ləǧv kardyše cy Aristoteli abstraktə fizikə u klassikə mexanikə bynovrə soxtyše. Žimoni vaxtədə əv zynə bejdə be bənə dynjo heliosentralə sistemi aktivə tərəfdor, kom Galileo vardyše bə jolə mylxətə de katolikə kilsə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Italijə fizikəvonon]] nzg2yl6p37l8v2nrrdh7k3kif5vqwb8