jan

lipu Wikipesija tokwiki https://tok.wikipedia.org/wiki/lipu_open MediaWiki 1.46.0-wmf.24 case-sensitive Media ilo toki jan jan la toki pali pali la toki sitelen sitelen la toki MediaWiki MediaWiki la toki kipisi kipisi la toki nasin ilo nasin ilo la toki kulupu kulupu la toki nimi nimi la toki TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk jan 0 203 64087 64006 2026-04-21T02:50:26Z Brabeusa 3661 64087 wikitext text/x-wiki {{o lukin lon nimi|jan}}[[File:Akha_cropped_hires.JPG|thumb|200px|mije en meli]] '''jan''' anu '''soweli Omo Sapijen''' li [[ijo lon]] li ijo [[sona]]. jan ma la nimi ona pi [[nasin sona]] li jan sona {{nimi ijo|||toki Lasina sin|Homo sapiens|ipa=}}. ona li tawa kepeken [[soweli pi noka tu|noka tu]] li kama tan kulupu suli pi [[soweli jan]]. jan li ken [[toki]] li ken pali e [[ilo]] e sona li ken open e [[kulupu jan|kulupu suli]]. [[nasin jan]] li suli mute. jan li jo e lukin tu. == tenpo pini == mama pi jan sona pi tenpo ni li jan ante pi kulupu ''Omo''. jan sona li kama lon ma Apika lon tenpo pini suli. ni li tenpo sike nanpa 300 000 lon tenpo pini. tan ni la, jan li tawa ma ante mute. jan pi tenpo pini la, jan sona li sona mute. == nimi == [[sitelen:Paul Klee WI (In Memoriam) 1938.jpg|thumb|150px|kon pi nimi “jan” li suli.]]{{o lukin|lipu=nimi:jan|nimi=nimi:jan}} kepeken tu pi nimi jan li lon: ijo nimi anu nimi lawa. sina wile toki e jan kepeken toki pona la, sina pana e nimi jan lon sinpin nimi pi jan ni. sina ken ala toki e nimi taso.<blockquote>''jan Sonja li mama pi toki pona.'' ''*Sonja li mama pi toki pona.'' </blockquote>nimi pi toki ante la, sitelen nanpa wan li suli. nimi pi sitelen nanpa wan suli li wile nimi ante lon sinpin ona. sina toki e ni: jan Sonja la, toki sina li sama ni: jan pi jo pi nimi Sonja. sama la sina toki e ni: ma Kanse la, sina toki sama ni: ma pi jo pi nimi Kanse. nimi pi toki ante li jo ala e nimi ante lon sinpin ona la, sona ona li lon ala. == o lukin kin == * [[nimi:jan]] * [[jan lili]] [[kulupu:jan| ]] [[kulupu:lipu ni li lon lipu Panton kin la o lukin]] mw8g8vxgezhjrahr18n4cahwgwtonbk ma Mewika 0 311 64084 63424 2026-04-20T23:55:22Z ~2026-24299-77 5748 nanpa insa pi mute jan la, mi namako e "," lon insa 332,854,719 64084 wikitext text/x-wiki {{wile pali}}{{kon ante|ma lawa|[[ma suli]]|ma Amelika}}{{poki sona ma | nimi ma = ma Mewika | nimi mama = United States of America | ma = | len ma = [[sitelen:Flag_of_the_United_States.svg|150px]] | sitelen lawa = [[sitelen:Greater_coat_of_arms_of_the_United_States.svg|100px]] | kalama musi ma = ''The Star-Spangled Banner'' (len sitelen pi mun suno) [[sitelen:"The Star-Spangled Banner" - Choral with band accompaniment - United States Army Field Band.oga]] | ma tomo lawa = [[ma tomo Wasinton]] | mute jan la ma tomo suli = [[ma tomo Nujo]] | toki lawa = [[toki Inli]] | toki ante = [[toki Epanja]] [[toki Sonko]] | nasin lawa = | ISO 3166 = US | ma suli = [[ma Amelika lete]] | sitelen ma = [[sitelen:USA_orthographic.svg|200px]] | jan lawa = [[jan Tana Tan]] | mani = [[mani Mewika]] ($) (USD) |mute jan = jan {{o nnp|332,854,719}} ({{ts|2022-7-6}})<ref>{{tan sona |jan=United States Census Bureau |linja=https://www.census.gov/popclock/ |tan=Population Clock |tenpo=2020-10-11 }} {{lipu lon tenpo pini |tenpo=20151117025617 |linja=https://www.census.gov/popclock/ |namako=lon }}</ref> }}{{nimi ijo|'''ma Mewika'''|United States of America|toki Inli}} anu {{nimi ijo|'''ma Juwese'''|USA|toki Inli|ipa=/ˌju ˌɛs ˈeɪ/}} li [[ma lawa]] suli lon [[ma Amelika]]. ona li lon poka pi [[ma Kanata]] pi [[ma Mesiko]] pi [[telo Alansi]] pi [[telo Pasipi]]. ona li jo e [[ma Mewika#ma kipisi|ma kipisi mute]] e ma tomo lawa wan e ma lili weka mute e ma lili mute pi [[kulupu nanpa wan pi ma Amelika|kulupu nanpa wan pi ma Mewika]]. [[ma tomo Sisi]] li ma tomo lawa. mute jan la [[ma tomo Nujo]] li nanpa wan. ma en kulupu en mani en wawa la ona li suli mute a. tenpo ni la, ona li [[ma wawa]] suli nanpa wan lon ma ali. jan pi ma Mewika li ken wile e jan lawa pi ma Mewika. ma Mewika li wawa mute li lawa e ijo mute. kulupu mute en nasin mute li lon ma Mewika. jan mute li kama tawa ma Mewika tan ma ante.<ref>[https://www.britannica.com/place/United-States/Native-Americans#ref78004 People of the United States - Immigration] - ''[[lipu sona Pitanika|Encyclopedia Britannica]]''</ref> taso, jan li ante tawa jan pi kulupu ante. ike mute li kama tan ni. jan mute li jo e mani mute. taso jan mute li jo e mani lili.<ref>[https://www.upi.com/Top_News/US/2018/06/22/UN-report-With-40M-in-poverty-US-most-unequal-developed-nation/8671529664548/?spt=su U.N. report: With 40M in poverty, U.S. most unequal developed nation] - ''UPI.com''</ref> ==nimi== toki Inli la, nimi suli pi ma Mewika li {{nimi ijo|"''United States of America''"|wan pi ma mute pi ma Mewika}}. taso, toki Inli la, nimi lili pi ma Mewika li sama {{nimi ijo|[[ma Amelika]]|America}}. ni li tan ni: nimi pi ma lawa Mewika li kama tan [[ma suli]] ona. tenpo mute la, jan li kepeken nimi lili lili tan sitelen open pi nimi suli pi ma Mewika: ''US'' anu ''USA''. [[toki pona]] la, nimi "Juwese" li kama tan nimi lili ni. ==tenpo pini== [[sitelen:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|250px|mama pi ma Mewika li sitelen e [[toki pi lawa sin]].]] tenpo pi pini mute la kulupu nanpa wan pi ma Amelika li kama lon ma Amelika tan [[ma Sipi]]. tenpo pi pini lili la kulupu [[ma Elopa|Elopa]] li kama. ma mute pi ma Elopa li wile lanpan ma lon ma Amelika. [[ma Juke]] li pali e ma sin lon ma Amelika lon poka pi [[telo Alansi]]. ni li ma Mewika sin. taso jan pi kama tawa ma Mewika la ma Juke li lawa ike e ma sin. kulupu Mewika li wile weka tan ma Juke li [[utala pi ante suli pi ma Mewika|utala e ona]]. tenpo sike nanpa 1776 la, jan pi ma Mewika li toki e ni: ona li lawa e ma ona. [[mama pi ma Mewika]] li pali e [[lipu lawa suli pi ma Mewika|lipu lawa suli]] e [[lawa pi ken jan lon ma Mewika|lawa pi ken jan]]. kulupu Mewika li kama suli li tawa e [[telo Pasipi]] li weka e kulupu Mewika Insijan tan tomo ona. tenpo sike nanpa 1861 la, ma Mewika li kama tu. ni li tan ni: jan li ken [[jo jan|poki e jan ante]]. jan mute li pilin ike tawa ni. taso jan mute li pilin pona tawa ni. kulupu tu li utala. ma pi poki ala li anpa e ma poki. jan li ken ala poki e jan. taso lawa li awen ken e poki jan li awen ken e lawa pi pali ona. ma Mewika li utala lon [[utala suli nanpa wan]]. tenpo open pi [[utala suli nanpa tu]] la ma Mewika li utala ala. taso [[ma Nijon]] li pakala e ma tomo utala ona Pearl Harbor. tan ni la, ma Mewika li utala e ma Nijon e [[ma Tosi]] e [[ma Italija]]. ma Mewika en ma ante li anpa e ma Nijon e ma Tosi e ma Italija. kulupu Mewika li pilin ike mute tawa [[ma Sesesele]]. [[utala lete]] la ona li utala e ona. taso ona li kepeken ala ilo utala. ona li lawa e ma ante. ma ni li utala ilo. ma Mewika li utala lon [[ma Anku]] li lon [[ma Wije]] tan ni. jan pi ma Mewika li tawa [[kon mun]] tawa [[mun poka]]. kulupu utala pi ma Mewika li kama suli mute li kama wawa mute li utala e ma ante. utala lete li pini lon tenpo sike nanpa 1991 tan ni: ma Sesesele li pakala. ==nasin lawa== ma Mewika li jo e [[kulupu pi nasin lawa|kulupu suli tu pi nasin lawa]]. ona li {{nimi ijo|[[kulupu Temokasi]]|Democratic Party}} li {{nimi ijo|[[kulupu Wepalikan]]|Republican Party}}. jan lawa pi ma Mewika li [[jan Tana Tun|jan Tana Tan]] li tan kulupu Wepalikan. tenpo pini la [[jan So Paten]] li tan kulupu Temoka. ==esun en mani== {{lipu suli|mani Tala pi ma Mewika}}[[sitelen:United States one dollar bill, obverse.jpg|thumb|lipu mani wan pi mani Mewika]] [[mani Tala pi ma Mewika|mani Tala]] (nimi pi [[toki Inli]]: ''dollar''; sitelen: $; nimi pi [[kulupu ISO|ISO-4217]]: USD) li mani suli taso lon ma Mewika. ona li kama lon tan lipu lawa pi sike mani pi tenpo sike 1972. jan li kipisi e mani Tala tawa {{nimi ijo|mani lili Sen|cent|toki Inli}}. mani lili Sen 100 li mani Tala 1. lipu lawa ni li toki kin e nasin ni: seme la, jan li pali e sike mani pi mani pi ma Mewika? lipu pi mani pi ma Mewika li tan kulupu mani suli pi ma Mewika. tenpo {{nimi|meso}} la, jan li kepeken {{nimi ijo|nimi "monsi laso"|greenback|toki Inli}} tawa lipu pi mani Tala tan ni: ona li laso a. ==jan== ma Mewika li jo e jan mute. kulupu nanpa wan pi ma Mewika li lon ma Mewika tan tenpo pini suli. ona mute li kama tan [[ma Asija]]. tenpo poka la ona mute li suli ala. jan pi selo walo li kama sona e ma Amelika la jan pi selo walo en jan pi selo pimeja li kama. jan mute li kama tan [[ma Elopa]]. nanpa jan la kulupu nanpa tu pi ma Mewika li [[jan Mewika Apika]]. tenpo poka la jan pi ma Asija en jan pi [[ma Sulamelika]] en jan pi [[ma Apika]] li kama lon ni. toki Inli li toki nanpa wan pi ma Mewika. jan mute toki e [[toki Epanja]] kin. jan mute mute lon ma Mewika li alasa e [[nasin sewi Kolisu]]. ===jan lawa=== {{lipu suli|jan lawa pi ma Mewika}} {| class="sortable wikitable" |+ jan lawa pi ma Mewika |- style="font-size:100%; text-align: center;" ! style="width:10px;" | # ! style="width:150px;" | jan lawa ! style="width:150px;" | nimi mama ! style="width:75px;" | tenpo sike ! style="width:150px;" | kulupu ! style="width:200px;" | jan lawa nanpa tu |- ! 1 | [[jan So Wasinton]] | ''George Washington'' | 1789 - 1797 | kulupu ala | [[jan Son Atan]] ''John Adams'' |- ! 2 | [[jan Son Atan]] | ''John Adams'' | 1797 - 1801 | kulupu Petewali | [[jan Toma Sepison]] ''Thomas Jefferson'' |- ! 3 | [[jan Toma Sepison]] | ''Thomas Jefferson'' | 1801 - 1809 | kulupu Temoka-Wepalikan | [[jan Ewan Pa]] ''Aaron Burr'' en [[jan So Linton]] ''George Clinton'' |- ! 4 | [[jan Sen Masison]] | ''James Madison'' | 1809 - 1817 | kulupu Temoka-Wepalikan | [[jan So Linton]] ''George Clinton'' en [[jan Epi Kewi]] ''Elbridge Gerry'' |- ! 5 | [[jan Sen Mono]] | ''James Monroe'' | 1817 - 1825 | kulupu Temoka-Wepalikan | [[jan Tanije Tonkin]] ''Daniel D. Tompkins'' |- ! 6 | [[jan Son Kinsi Atan]] | ''John Quincy Adams'' | 1825 - 1829 | kulupu Temoka-Wepalikan en kulupu Nasona-Wepalikan | [[jan Son Kalun]] ''John C. Calhoun'' |- ! 7 | [[jan Antu Sason]] | ''Andrew Jackson'' | 1829 - 1837 | kulupu Temoka | [[jan Son Kalun]] ''John C. Calhoun'' en [[jan Masin Wan Puwen]] ''Martin Van Buren'' |- ! 8 | [[jan Masin Wan Puwen]] | ''Martin Van Buren'' | 1837 - 1841 | kulupu Temoka | [[jan Wisa Mento Sonson]] ''Richard Mentor Johnson'' |- ! 9 | [[jan Wilijan Enwi Ewison]] | ''William Henry Harrison'' | 1841 | kulupu Wi | [[jan Son Tala]] ''John Tyler'' |- ! 10 | [[jan Son Tala]] | ''John Tyler'' | 1841 - 1845 | kulupu Wi | jan ala |- ! 11 | [[jan Sen Po]] | ''James K. Polk'' | 1845 - 1849 | kulupu Temoka | [[jan So Tala]] ''George M. Dallas'' |- ! 12 | [[jan Sakawi Telo]] | ''Zachary Taylor'' | 1849 - 1850 | kulupu Wi | [[jan Mila Pimo]] ''Millard Fillmore'' |- ! 13 | [[jan Mila Pimo]] | ''Millard Fillmore'' | 1850 - 1853 | kulupu Wi | jan ala |- ! 14 | [[jan Wanlin Pisa]] | ''Franklin Pierce'' | 1853 - 1857 | kulupu Temoka | [[jan Wilijan Kin]] ''William R. King'' |- ! 15 | [[jan Sen Pukanan]] | ''James Buchanan'' | 1857 - 1861 | kulupu Temoka | [[jan Son Wekenwi]] ''John C. Breckinridge'' |- ! 16 | [[jan Epajan Linkon]] | ''Abraham Lincoln'' | 1861 - 1865 | kulupu Wepalikan en kulupu Nasona-Junjon | [[jan Anipa Anlin]] ''Hannibal Hamlin'' en jan Antu Sonson ''Andrew Johnson'' |- ! 17 | [[jan Antu Sonson]] | ''Andrew Johnson'' | 1865 - 1869 | kulupu Nasona-Junjon en kulupu Temoka | jan ala |- ! 18 | [[jan Julisi Wen]] | ''Ulysses S. Grant'' | 1869 - 1877 | kulupu Wepalikan | [[jan Kala Kopa]] ''Schuyler Colfax'' en [[jan Enwi Wison]] ''Henry Wilson'' |- ! 19 | [[jan Usapo E]] | ''Rutherford B. Hayes'' | 1877 - 1881 | kulupu Wepalikan | [[jan Wilijan Wila]] ''William A. Wheeler'' |- ! 20 | [[jan Sen Kapi]] | ''James A. Garfield'' | 1881 | kulupu Wepalikan | jan Sesa Asa ''Chester A. Arthur'' |- ! 21 | [[jan Sesa Asa]] | ''Chester A. Arthur'' | 1881 - 1885 | kulupu Wepalikan | jan ala |- ! 22 | [[jan Owa Lilan]] | ''Grover Cleveland'' | 1885 - 1889 | kulupu Temoka | [[jan Toma Enwi]] ''Thomas A. Hendricks'' |- ! 23 | [[jan Pensamin Ewison]] | ''Benjamin Harrison'' | 1889 - 1893 | kulupu Wepalikan | [[jan Liwa Moton]] ''Levi P. Morton'' |- ! 24 | [[jan Owa Lilan]] | ''Grover Cleveland'' | 1893 - 1897 | kulupu Temoka | [[jan Ale Siwenson nanpa wan]] ''Adlai Stevenson I'' |- ! 25 | [[jan Wilijan Makinli]] | ''William McKinley'' | 1897 - 1901 | kulupu Wepalikan | [[jan Kewe Opa]] ''Garret Hobart'' en [[jan Sijoto Osewe]] ''Theodore Roosevelt'' |- ! 26 | [[jan Sijoto Osewe]] | ''Theodore Roosevelt'' | 1901 - 1909 | kulupu Wepalikan | [[jan Sa Pepen]] ''Charles W. Fairbanks'' |- ! 27 | [[jan Wilijan Awa Ta]] | ''William Howard Taft'' | 1909 - 1913 | kulupu Wepalikan | [[jan Sen Seman]] ''James S. Sherman'' |- ! 28 | [[jan Oto Wison]] | ''Woodrow Wilson'' | 1913 - 1921 | kulupu Temoka | [[jan Toma Masa]] ''Thomas R. Marshall'' |- ! 29 | [[jan Owen Asin]] | ''Warren G. Harding'' | 1921 - 1923 | kulupu Wepalikan | [[jan Kawin Kuwi]] ''Calvin Coolidge'' |- ! 30 | [[jan Kawin Kuwi]] | ''Calvin Coolidge'' | 1923 - 1929 | kulupu Wepalikan | [[jan Sa To]] ''Charles G. Dawes'' |- ! 31 | [[jan Apa Uwa]] | ''Herbert Hoover'' | 1929 - 1933 | kulupu Wepalikan | [[jan Sa Kasi]] ''Charles Curtis'' |- ! 32 | [[jan Wanlin Osewe]] | ''Franklin D. Roosevelt'' | 1933 - 1945 | kulupu Temoka | [[jan Son Nan Kana]] ''John Nance Garner'' en [[jan Enwi Wale]] ''Henry A. Wallace'' en [[jan Ewi Tuman]] ''Harry S. Truman'' |- ! 33 | [[jan Ewi Tuman]] | ''Harry S. Truman'' | 1945 - 1953 | kulupu Temoka | [[jan Apen Pali]] ''Alben W. Barkley'' |- ! 34 | [[jan Tuwa Asenawa]] | ''Dwight D. Eisenhower'' | 1953 - 1961 | kulupu Wepalikan | [[jan Wisa Nison]] ''Richard Nixon'' |- ! 35 | [[jan Son Kenisi]] | ''John F. Kennedy'' | 1961 - 1963 | kulupu Temoka | [[jan Linton Sonson]] ''Lyndon B. Johnson'' |- ! 36 | [[jan Linton Sonson]] | ''Lyndon B. Johnson'' | 1963 - 1969 | kulupu Temoka | [[jan Upa Anpi]] ''Hubert Humphrey'' |- ! 37 | [[jan Wisa Nison]] | ''Richard Nixon'' | 1969 - 1974 | kulupu Wepalikan | [[jan Sipo Anku]] ''Spiro Agnew'' en [[jan Sewa Po]] ''Gerald Ford'' |- ! 38 | [[jan Sele Po]] | ''Gerald Ford'' | 1974 - 1977 | kulupu Wepalikan | [[jan Neson Okepela]] ''Nelson Rockefeller'' |- ! 39 | [[jan Simi Kata]] | ''Jimmy Carter'' | 1977 - 1981 | kulupu Temoka | [[jan Wata Monte]] ''Walter Mondale'' |- ! 40 | [[jan Ona Wekan]] | ''Ronald Reagan'' | 1981 - 1989 | kulupu Wepalikan | [[jan So Apa Waka Pu]] ''George Herbert Walker Bush'' |- ! 41 | [[jan So Apa Waka Pu]] | ''George H. W. Bush'' | 1989 - 1993 | kulupu Wepalikan | [[jan Ten Kuwejo]] ''Dan Quayle'' |- ! 42 | [[jan Pi Linton]] | ''Bill Clinton'' | 1993 - 2001 | kulupu Temoka | [[jan A Ko]] ''Al Gore'' |- ! 43 | [[jan So Waka Pu]] | ''George W. Bush'' | 2001 - 2009 | kulupu Wepalikan | [[jan Si Seni]] ''Dick Cheney'' |- ! 44 | [[jan Pawa Opama]] | ''Barack Obama'' | 2009 - 2017 | kulupu Temoka | [[jan So Paten]] ''Joe Biden'' |- ! 45 | [[jan Tana Tan]] | ''Donald Trump'' | 2017 - 2021 | kulupu Wepalikan | [[jan Maki Pen]] ''Mike Pence'' |- ! 46 | [[jan So Paten]] | ''Joe Biden'' | 2021 - 2025 | kulupu Temoka | [[jan Kamala Ewi]] ''Kamala Harris'' |- ! 47 | [[jan Tana Tan]] | ''Donald Trump'' | 2025 - tenpo ni | kulupu Wepalikan | [[jan Sesi Wan]] ''J.D. Vance'' |} ==ma kipisi== ma Mewika la ma kipisi mute li lon. ma kipisi li ken lawa la, ma kipisi ni li lon. ni li nasin kipisi pi suli nanpa wan. ===nasin kipisi pi suli nanpa wan=== [[sitelen:Map of USA with state names.svg|lang=tok|350px|thumb|sitelen pi ma Mewika]] <div style="column-count: 3;"> * [[sitelen:Flag of Iowa.svg|20px|frameless]] [[ma Ajowa]] (IA) * [[sitelen:Flag of Arkansas.svg|20px|frameless]] [[ma Akanso]] (AR) * [[sitelen:Flag of Alaska.svg|20px|frameless]] [[ma Alaka]] (AK) * [[sitelen:Flag of Alabama.svg|20px|frameless]] [[ma Alapama]] (AL) * [[sitelen:Flag of Idaho.svg|20px|frameless]] [[ma Atajo]] (ID) * [[sitelen:Flag of Hawaii.svg|20px|frameless]] [[ma Awawi]] (HI) * [[sitelen:Flag of Arizona.svg|20px|frameless]] [[ma Ewisona]] (AZ) * [[sitelen:Flag of Illinois.svg|20px|frameless]] [[ma Ilino]] (IL) * [[sitelen:Flag of Indiana.svg|20px|frameless]] [[ma Insijena]] (IN) * [[sitelen:Flag of Utah.svg|20px|frameless]] [[ma Juta]] (UT) * [[sitelen:Flag of California.svg|20px|frameless]] [[ma Kaliponja]] (CA) * [[sitelen:Flag of Connecticut.svg|20px|frameless]] [[ma Kanesika]] (CT) * [[sitelen:Flag of Kansas.svg|20px|frameless]] [[ma Kense]] (KS) * [[sitelen:Flag of Kentucky.svg|20px|frameless]] [[ma Kentaki]] (KY) * [[sitelen:Flag of Colorado.svg|20px|frameless]] [[ma Kalowato]] (CO) * [[sitelen:Flag of Florida.svg|20px|frameless]] [[ma Lowita]] (FL) * [[sitelen:Flag of Louisiana.svg|20px|frameless]] [[ma Luwisijana]] (LA) * [[sitelen:Flag of Massachusetts.svg|20px|frameless]] [[ma Masasusi]] (MA) * [[sitelen:Flag of Maine.svg|20px|frameless]] [[ma Men]] (ME) * [[sitelen:Flag of Maryland.svg|20px|frameless]] [[ma Mewilan]] (MD) * [[sitelen:Flag of Minnesota.svg|20px|frameless]] [[ma Minesota]] (MN) * [[sitelen:Flag of Michigan.svg|20px|frameless]] [[ma Misikan]] (MI) * [[sitelen:Flag of Mississippi.svg|20px|frameless]] [[ma Misisipi]] (MS) * [[sitelen:Flag of Missouri.svg|20px|frameless]] [[ma Misowi]] (MO) * [[sitelen:Flag of Montana.svg|20px|frameless]] [[ma Montana]] (MT) * [[sitelen:Flag of Nebraska.svg|20px|frameless]] [[ma Nepaka]] (NE) * [[sitelen:Flag of Nevada.svg|20px|frameless]] [[ma Niwata]] (NV) * [[sitelen:Flag of North Carolina.svg|20px|frameless]] [[ma Nokewalana]] (NC) * [[sitelen:Flag of North Dakota.svg|20px|frameless]] [[ma Notakota]] (ND) * [[sitelen:Flag of New York.svg|20px|frameless]] [[ma kipisi Nujo|ma Nujo]] (NY) * [[sitelen:Flag of New Mexico.svg|20px|frameless]] [[ma Numesiko]] (NM) * [[sitelen:Flag of New Jersey.svg|20px|frameless]] [[ma Nusesi]] (NJ) * [[sitelen:Flag of New Hampshire.svg|20px|frameless]] [[ma Nuwanse]] (NH) * [[sitelen:Flag of Oklahoma.svg|20px|frameless]] [[ma Okajoma]] (OK) * [[sitelen:Flag of Rhode Island.svg|20px|frameless]] [[ma Otalan]] (RI) * [[sitelen:Flag of Ohio.svg|20px|frameless]] [[ma Owajo]] (OH) * [[sitelen:Flag of Oregon.svg|20px|frameless]] [[ma Owekan]] (OR) * [[sitelen:Flag of Pennsylvania.svg|20px|frameless]] [[ma Pensiwenja]] (PA) * [[sitelen:Flag of South Carolina.svg|20px|frameless]] [[ma Sakewalana]] (SC) * [[sitelen:Flag of South Dakota.svg|20px|frameless]] [[ma Satakota]] (SD) * [[sitelen:Flag of the_State_of_Georgia.svg|20px|frameless]] [[ma Sosa]] (GA) * [[sitelen:Flag of Delaware.svg|20px|frameless]] [[ma Telawe]] (DE) * [[sitelen:Flag of Tennessee.svg|20px|frameless]] [[ma Tenesi]] (TN) * [[sitelen:Flag of Texas.svg|20px|frameless]] [[ma Tesa]] (TX) * [[sitelen:Flag of Wyoming.svg|20px|frameless]] [[ma Wajomin]] (WY) * [[sitelen:Flag of Washington.svg|20px|frameless]] [[ma Wasintan]] (WA) * [[sitelen:Flag of Vermont.svg|20px|frameless]] [[ma Wemon]] (VT) * [[sitelen:Flag of Virginia.svg|20px|frameless]] [[ma Wesinja]] (VA) * [[sitelen:Flag of West Virginia.svg|20px|frameless]] [[ma Wewesinja]] (WV) * [[sitelen:Flag of Wisconsin.svg|20px|frameless]] [[ma Wikonsin]] (WI) </div> ===ma ante=== * [[sitelen:Flag of the Northern Mariana Islands.svg|20px|frameless]] [[kulupu ma Malijana]] (MP) * [[sitelen:Flag of the United States Virgin Islands.svg|20px|frameless]] [[kulupu ma Pisin pi ma Mewika]] (VI) * [[sitelen:Flag of American Samoa.svg|20px|frameless]] [[ma Amelikasamowa]] (AS) * [[sitelen:Flag of Guam.svg|20px|frameless]] [[ma Kawan]] (GU) * [[sitelen:Flag of Puerto Rico.svg|20px|frameless]] [[ma Petoliko]] (PR) * [[sitelen:Flag of Washington, D.C.svg|20px|frameless]] [[ma Sisi]] (DC) ===ma tomo suli === [[sitelen:Luchtfoto van Lower Manhattan.jpg|thumb|ma tomo Nujo li ma tomo suli nanpa wan lon ma Mewika.]] {| class="sortable wikitable" |+ ma tomo suli pi ma Mewika<ref>https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-total-cities-and-towns.html</ref> |- style="font-size:100%; text-align: center;" ! style="width:10px;" | # ! style="width:150px;" | ma tomo ! style="width:75px;" | nimi mama ! style="width:75px;" | ma lili ! style="width:75px;" | nanpa jan |- ! 1 | [[ma tomo Nujo]] | ''New York'' | ''[[ma Nujo]]'' | 8 258 035 |- ! 2 | [[ma tomo Losansele]] anu ma tomo Ele | ''Los Angeles "LA"'' | ''[[ma Kaliponija]]'' | 3 820 914 |- ! 3 | [[ma tomo Sikako]] | ''Chicago'' | ''[[ma Ilino]]'' | 2 664 452 |- ! 4 | [[ma tomo Juson]] | ''Houston'' | ''[[ma Tesa]]'' | 2 314 157 |- ! 5 | [[ma tomo Pinisi]] | ''Phoenix'' | ''[[ma Ewisona]]'' | 1 650 070 |- ! 6 | [[ma tomo Pilatepija]] anu ma tomo Pili | ''Philadelphia "Philly"'' | ''[[ma Pensiwenija]]'' | 1 550 542 |- ! 7 | [[ma tomo San Antonijo]] | ''San Antonio'' | ''[[ma Tesa]]'' | 1 495 295 |- ! 8 | [[ma tomo San Sijeko]] | ''San Diego'' | ''[[ma Kaliponija]]'' | 1 388 320 |- ! 9 | [[ma tomo Tala]] | ''Dallas'' | ''[[ma Tesa]]'' | 1 302 868 |- ! 10 | [[ma tomo Sesonwi]] | ''Jacksonville'' | ''[[ma Lowita]]'' | 985 843 |- ! 11 | [[ma tomo Osin]] | ''Austin'' | ''[[ma Tesa]]'' | 979 882 |- ! 12 | [[ma tomo Poto]] | ''Fort Worth'' | ''[[ma Tesa]]'' | 978 468 |- ! 13 | [[ma tomo San Ose]] | ''San Jose'' | ''[[ma Kaliponija]]'' | 969 655 |- ! 14 | [[ma tomo Kolanpa]] | ''Columbus'' | ''[[ma Owajo]]'' | 913 175 |- ! 15 | [[ma tomo Sale]] | ''Charlotte'' | ''[[ma Nokewalana]]'' | 911 311 |- ! 16 | [[ma tomo Insijenapoli |ma tomo Insijanepoli]] anu ma tomo Insi | ''Indianapolis'' | ''[[ma Insijena]]'' | 879 293 |- ! 17 | [[ma tomo San Pansiko]] | ''San Francisco'' | ''[[ma Kaliponija]]'' | 808 988 |- ! 18 | [[ma tomo Sijato]] | ''Seattle'' | ''[[ma Wasinton|ma Wasintan]]'' | 755 078 |- ! 19 | [[ma tomo Tenwa]] | ''Denver'' | ''[[ma Kolowato|ma Kalowato]]'' | 716 577 |- ! 20 | [[ma tomo Okajoma]] | ''Oklahoma City'' | ''[[ma Okajoma]]'' | 702 767 |} == ma poka == {{ma lon pi sona ma|poka lete=[[ma Kanata]]|poka seli=[[ma Mesiko]]|insa=[[ma Mewika]]}} ==tan sona== <references/> {{ma Mewika}} {{ma Amelika}} [[kulupu:ma Mewika|*]] [[kulupu:lipu ni li lon lipu Panton kin la o lukin]] [[kulupu:ma lawa]] {{DEFAULTSORT:Mewika, ma}} [[kulupu:ma pi ma Amelika]] jb1r8945ufnk27ogf9j4gp0nwmimru6 toki Lasina 0 326 64073 61357 2026-04-20T19:22:41Z Brabeusa 3661 toki Lasina sin 64073 wikitext text/x-wiki {{kon ante|toki pi [[ma Loma pi tenpo pini]]|toki pi [[ma Silo#ma Tensino Ato Asije|ma Tensino Ato Asije]]|toki Lasin}} {{kon ante|toki pi [[ma Loma pi tenpo pini]]|toki pi [[kulupu Sepalasi]]|toki Lasino}} {{poki sona toki |nimi toki=toki Lasina |nimi mama=lingua latīna |sitelen=[[sitelen:Rome Colosseum inscription 2.jpg|200px]] |toki pi anpa sitelen=sitelen pi toki Lasina lon [[tomo Kolosejo]] pi [[ma tomo Loma]] |kulupu toki=Palata Elopa |kulupu toki ante=*[[kulupu toki Italija|Italija]] |kalama=[laˈt̪iːna] |ma=[[ma Loma]] [[ma Wasikano]] |nasin sitelen=[[sitelen Lasina]] |ISO 639-1=la |ISO 639-2=lat |ISO 639-3=lat}} {{nimi ijo|'''toki Lasina'''|lingua latīna|toki Lasina}} li [[toki]] pi [[ma Lasina]] lon tenpo pini li toki pi [[ma Loma pi tenpo pini|ma Loma lon tenpo pini]]. taso ma suli Loma pi pini suno li pakala la, toki Lasina li awen. toki Lasina pi jan mute li ante lon ma ante li kama e toki pi [[kulupu toki Loman|kulupu Loman]]. taso tenpo mute la, jan pi [[ma Elopa]] li kepeken awen e toki ni lon [[nasin lawa|lawa]] lon [[nasin sewi|sewi]] lon [[nasin sona|sona]]. jan suli pi [[toki musi|sitelen musi]] lon toki ni li {{nimi ijo|[[jan Wekiliju]]|Vergilius}} li {{nimi ijo|[[jan Olasiju]]|Horatius}} li {{nimi ijo|[[jan Takitu]]|Tacitus}}. ==tenpo pini== toki Lasina li kama lon ma Lasina lon [[ma Italija]] pi tenpo pini. ma ni la, [[ma tomo Loma]] li kama. ma tomo Loma li [[ma lawa suli|kama lawa e ma mute]]. ma suli ni li awen lon tenpo mute la jan mute pi ma tomo Loma li pana e toki Lasina tawa jan pi ma ante mute la toki sin mute li kama lon li kama [[kulupu toki Loma]]. ===tenpo ni=== tenpo ni la, toki Lasina li [[toki mama]] pi jan ala. taso jan sona li kepeken toki Lasina tan ni: ona li pana e nimi tawa soweli mute tawa ijo ante mute. jan pi [[kulupu sewi Katolika]] li toki kepeken toki Lasina li lukin e lipu pi tenpo ante mute pi toki Lasina. tan ni la, ona li [[toki lawa]] lon [[ma Wasikano]]. == toki Lasina sin == {{nimi ijo|'''toki Lasina sin'''|lingua neolatīna|toki Lasina}} li nasin toki Lasina pi [[nasin sona]]. tenpo sike nanpa 15 ale la nasin ni kama lon. nimi en nasin toki lon toki Lasina sin li ante tawa toki Lasina pi tenpo pini. kalama toki li ante lili kin. === kalama toki === {| class="wikitable" align="center" border="1" ! rowspan="3" align="center" |sitelen toki Loma ! colspan="11" align="center" |kalama toki |- ! rowspan="2" |tenpo pini ! colspan="4" |ma pi suno weka ! colspan="2" |ma pi insa ! colspan="3" |ma pi suno kama lon ! rowspan="2" |toki pona |- !ma Kanse !ma Inli !ma Potuke !ma Epanja !ma Italija !ma Lominija !ma Tosi !ma Netelan !ma Sensa en ma Nosiki en ma Tansi |- align="center" |'''c''' tawa "æ", "e", "i", "œ", "y" |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ θ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |/ t / |- align="center" |'''cc''' tawa "æ", "e", "i", "œ", "y" |{{IPA|/ kː /}} |{{IPA|/ ks /}} |{{IPA|/ ks /}} |{{IPA|/ ss /}} |{{IPA|/ kθ /}} |{{IPA|/ ttʃ /}} |{{IPA|/ ktʃ /}} |{{IPA|/ kts /}} |{{IPA|/ ks /}} |{{IPA|/ ks /}} |/ s / |- align="center" |'''ch''' |{{IPA|/ kʰ /}} |{{IPA|/ ʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}}, {{IPA|/ x /}} |{{IPA|/ x /}} |{{IPA|/ k /}} |/ k / |- align="center" |'''g''' tawa "æ", "e", i", "œ", "y" |{{IPA|/ ɡ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ ʒ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ dʒ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ ʒ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ x /}} |{{IPA|/ dʒ /}} |{{IPA|/ dʒ /}} |{{IPA|/ ɡ /}} |{{IPA|/ ɣ /}} or {{IPA|/ x /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ j /}} |/ s / |- align="center" |'''j''' |{{IPA|/ j /}} |{{IPA|/ j /}} |{{IPA|/ ʒ /}} |{{IPA|/ j /}} |{{IPA|/ j /}} |/ j / |- align="center" |'''qu''' tawa "a", "o", "u" | rowspan="2" |{{IPA|/ kʷ /}} |{{IPA|/ kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kw /}} |{{IPA|/ kw /}} |{{IPA|/ kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kv /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kv /}} | rowspan="2" |{{IPA|/kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kv /}} | rowspan="2" |/ k / anu / kuw / |- align="center" |'''qu''' tawa "æ", "e", "i" |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}} |- align="center" |'''s''' wan insa kalama lili tawa |{{IPA|/ s̠ /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- align="center" |'''sc''' tawa "æ", "e", "i", "œ", "y" |{{IPA|/ sk /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ sθ /}} |{{IPA|/ ʃ /}} |{{IPA|/ stʃ /}}, {{IPA|/ sk /}} (earlier {{IPA|/ ʃt /}}) |{{IPA|/ sts /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- align="center" |'''t''' tawa kalama lili tawa i pi wawa lili + kalama lili tawa ante. |{{IPA|/ t /}} |{{IPA|/ ʃ /}} |{{IPA|/ θ /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |/ s / |- align="center" |'''v''' |{{IPA|/ w /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ b /}} ({{IPA|[β]}}) |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ f /}} or {{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |/ w / |- align="center" |'''z''' |{{IPA|/ zz /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ θ /}} |{{IPA|/ dz /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- |} == sitelen== sitelen pi toki Lasina li lon anpa. toki Lasina li kepeken [[sitelen Lasina]]. === kalama pini=== {| class="wikitable IPA" style="text-align: center;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! rowspan="2" |sinpin ! rowspan="2" | sinpin lili ! rowspan="2" |insa ! colspan="2" |monsi ! rowspan="2" |lupa uta |- !uta ala !uta |- ! rowspan="3" |kon pini !wawa uta |b |d |(dʒ) |ɡ |ɡʷ | |- !wawa uta ala |p |t |(tʃ) |k |kʷ | |- !poka kon |(ph) |(th) | |(kh) |(kwh) | |- ! rowspan="2" |kon pini lili !wawa uta |v | (z) | | | | |- !wawa uta ala |f | s | | | |(h) |- ! colspan="2" |kon nena |m |n | |(ŋ) | | |- ! colspan="2" |kon telo lili | |r | | | | |- ! colspan="2" |kon telo | |l |(j) | |(w) | |} * ph, th, kh, z, y(:) li kama tan nimi pi [[toki Elina|toki Elena]] * kwh li ken kepeken lon /khuV/ * w en j li ante kalama tan i, tan u * tʃ en dʒ li kepeken taso lon toki sewi Lasina ===kalama open=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! !! colspan="4" |sinpin!! colspan="2" |monsi |- !pini |ɪ |i: |(y) |(y:)||ʊ |u: |- !insa | colspan="2" |ɛ | colspan="2" |eː |ɔ |o: |- !open | colspan="4" | a | colspan="2" |aː |} == sitelen pi toki Lasina == {| class="wikitable" !sitelen lipu !a !ā !æ !ǣ !b ! colspan="2" |c !ch !d !e !ē !f ! colspan="2" |g !gu !h !i !ī !k !l !m !n !o !ō !œ !œ̄ !p !ph !qu !r !s !t !th !u !ū !v !x !y !ȳ !z |- !sitelen kiwen | colspan="2" |A | colspan="2" |Æ |B | colspan="2" |C |CH |D | colspan="2" |E |F | colspan="2" |G |GV |H | colspan="2" |I |K |L |M |N | colspan="2" |O | colspan="2" |Œ |P |PH |QV |R |S |T |TH | colspan="3" |V |X | colspan="2" |Y |Z |- !kalama |a |a: |ae~ɛ |a:e~e: |b |k |(tʃ) |kh |d |ɛ |eː |f |g |(dʒ) |gw | - |ɪ |i: |k |l |m |n |ɔ |o: |oe~ɛ |o:e~e: |p |ph |kʷ |r |s |t |th |ʊ |u: |v |ks |y |y: |z |} == nimi selo pi nimi ijo == == toki pi toki Lasina == * '''toki!''': Salve! * '''suno pona!''': Diem bonam(/bonum)! * '''lape pona!''': Noctem bonam! * '''mi tawa!''' en '''tawa pona!''': Vale! * '''o kute!''': audi! * '''wan, tu, tu wan''': unus, duo, tres ==toki suli== * '''Carpe diem''': o wile e suno. * '''Veni, vidi, vici''': mi tawa li lukin li utala. * '''Alea iacta est''': [[pona nasa]] li lon. * '''Cogito ergo sum''': [[mi pilin la mi lon]]. * '''In vino veritas''': telo nasa la lon li lon. * '''Deus ex machina''': sewi tan ilo. * '''Errare humanum est''': jan ale li pakala. * '''Mens sana in corpore sano''': lawa pona lon sijelo pona. * '''Per aspera ad astra''': nasin pi suwi ala la mi tawa mun. * '''Dura lex, sed lex''': lawa [li] kiwen, taso [ona li] lawa. * '''Memento mori''': o sona e moli. * '''Tempus fugit''': tenpo li waso. * '''Divide et impera''': o kipisi la o lawa. * '''Quid pro quo''': ijo tan ijo. * '''Si vis pacem, para bellum''': sina wile e [[utala ala]] la o awen tawa utala. * '''Plus ultra''': ma sin la ijo li lon. * '''Et cetera''': en ijo ao ante. == linja tawa == {{lipu Wikipesija pi toki ni li lon}} {{DEFAULTSORT:Lasina, toki}} [[kulupu:ma Loma pi tenpo pini]] [[kulupu:toki pi ma Italija]] [[kulupu:toki pi kulupu toki Palata Elopa]] [[kulupu:toki moli]] ok51j8ciaq6m0w9zkxuhba5j6rfkakb 64074 64073 2026-04-20T19:23:01Z Brabeusa 3661 /* kalama toki */ 64074 wikitext text/x-wiki {{kon ante|toki pi [[ma Loma pi tenpo pini]]|toki pi [[ma Silo#ma Tensino Ato Asije|ma Tensino Ato Asije]]|toki Lasin}} {{kon ante|toki pi [[ma Loma pi tenpo pini]]|toki pi [[kulupu Sepalasi]]|toki Lasino}} {{poki sona toki |nimi toki=toki Lasina |nimi mama=lingua latīna |sitelen=[[sitelen:Rome Colosseum inscription 2.jpg|200px]] |toki pi anpa sitelen=sitelen pi toki Lasina lon [[tomo Kolosejo]] pi [[ma tomo Loma]] |kulupu toki=Palata Elopa |kulupu toki ante=*[[kulupu toki Italija|Italija]] |kalama=[laˈt̪iːna] |ma=[[ma Loma]] [[ma Wasikano]] |nasin sitelen=[[sitelen Lasina]] |ISO 639-1=la |ISO 639-2=lat |ISO 639-3=lat}} {{nimi ijo|'''toki Lasina'''|lingua latīna|toki Lasina}} li [[toki]] pi [[ma Lasina]] lon tenpo pini li toki pi [[ma Loma pi tenpo pini|ma Loma lon tenpo pini]]. taso ma suli Loma pi pini suno li pakala la, toki Lasina li awen. toki Lasina pi jan mute li ante lon ma ante li kama e toki pi [[kulupu toki Loman|kulupu Loman]]. taso tenpo mute la, jan pi [[ma Elopa]] li kepeken awen e toki ni lon [[nasin lawa|lawa]] lon [[nasin sewi|sewi]] lon [[nasin sona|sona]]. jan suli pi [[toki musi|sitelen musi]] lon toki ni li {{nimi ijo|[[jan Wekiliju]]|Vergilius}} li {{nimi ijo|[[jan Olasiju]]|Horatius}} li {{nimi ijo|[[jan Takitu]]|Tacitus}}. ==tenpo pini== toki Lasina li kama lon ma Lasina lon [[ma Italija]] pi tenpo pini. ma ni la, [[ma tomo Loma]] li kama. ma tomo Loma li [[ma lawa suli|kama lawa e ma mute]]. ma suli ni li awen lon tenpo mute la jan mute pi ma tomo Loma li pana e toki Lasina tawa jan pi ma ante mute la toki sin mute li kama lon li kama [[kulupu toki Loma]]. ===tenpo ni=== tenpo ni la, toki Lasina li [[toki mama]] pi jan ala. taso jan sona li kepeken toki Lasina tan ni: ona li pana e nimi tawa soweli mute tawa ijo ante mute. jan pi [[kulupu sewi Katolika]] li toki kepeken toki Lasina li lukin e lipu pi tenpo ante mute pi toki Lasina. tan ni la, ona li [[toki lawa]] lon [[ma Wasikano]]. == toki Lasina sin == {{nimi ijo|'''toki Lasina sin'''|lingua neolatīna|toki Lasina}} li nasin toki Lasina pi [[nasin sona]]. tenpo sike nanpa 15 ale la nasin ni kama lon. nimi en nasin toki lon toki Lasina sin li ante tawa toki Lasina pi tenpo pini. kalama toki li ante lili kin. === kalama toki === {| class="wikitable" align="center" border="1" ! rowspan="3" align="center" |sitelen toki Loma ! colspan="11" align="center" |kalama toki |- ! rowspan="2" |tenpo pini ! colspan="4" |ma pi suno weka ! colspan="2" |ma pi insa ! colspan="3" |ma pi suno kama lon ! rowspan="2" |toki pona |- !ma Kanse !ma Inli !ma Potuke !ma Epanja !ma Italija !ma Lominija !ma Tosi !ma Netelan !ma Sensa en ma Nosiki en ma Tansi |- align="center" |'''c''' tawa "æ", "e", "i", "œ", "y" |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ θ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- align="center" |'''cc''' tawa "æ", "e", "i", "œ", "y" |{{IPA|/ kː /}} |{{IPA|/ ks /}} |{{IPA|/ ks /}} |{{IPA|/ ss /}} |{{IPA|/ kθ /}} |{{IPA|/ ttʃ /}} |{{IPA|/ ktʃ /}} |{{IPA|/ kts /}} |{{IPA|/ ks /}} |{{IPA|/ ks /}} |/ s / |- align="center" |'''ch''' |{{IPA|/ kʰ /}} |{{IPA|/ ʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}}, {{IPA|/ x /}} |{{IPA|/ x /}} |{{IPA|/ k /}} |/ k / |- align="center" |'''g''' tawa "æ", "e", i", "œ", "y" |{{IPA|/ ɡ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ ʒ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ dʒ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ ʒ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ x /}} |{{IPA|/ dʒ /}} |{{IPA|/ dʒ /}} |{{IPA|/ ɡ /}} |{{IPA|/ ɣ /}} or {{IPA|/ x /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ j /}} |/ s / |- align="center" |'''j''' |{{IPA|/ j /}} |{{IPA|/ j /}} |{{IPA|/ ʒ /}} |{{IPA|/ j /}} |{{IPA|/ j /}} |/ j / |- align="center" |'''qu''' tawa "a", "o", "u" | rowspan="2" |{{IPA|/ kʷ /}} |{{IPA|/ kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kw /}} |{{IPA|/ kw /}} |{{IPA|/ kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kv /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kv /}} | rowspan="2" |{{IPA|/kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kv /}} | rowspan="2" |/ k / anu / kuw / |- align="center" |'''qu''' tawa "æ", "e", "i" |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}} |- align="center" |'''s''' wan insa kalama lili tawa |{{IPA|/ s̠ /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- align="center" |'''sc''' tawa "æ", "e", "i", "œ", "y" |{{IPA|/ sk /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ sθ /}} |{{IPA|/ ʃ /}} |{{IPA|/ stʃ /}}, {{IPA|/ sk /}} (earlier {{IPA|/ ʃt /}}) |{{IPA|/ sts /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- align="center" |'''t''' tawa kalama lili tawa i pi wawa lili + kalama lili tawa ante. |{{IPA|/ t /}} |{{IPA|/ ʃ /}} |{{IPA|/ θ /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |/ s / |- align="center" |'''v''' |{{IPA|/ w /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ b /}} ({{IPA|[β]}}) |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ f /}} or {{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |/ w / |- align="center" |'''z''' |{{IPA|/ zz /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ θ /}} |{{IPA|/ dz /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- |} == sitelen== sitelen pi toki Lasina li lon anpa. toki Lasina li kepeken [[sitelen Lasina]]. === kalama pini=== {| class="wikitable IPA" style="text-align: center;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! rowspan="2" |sinpin ! rowspan="2" | sinpin lili ! rowspan="2" |insa ! colspan="2" |monsi ! rowspan="2" |lupa uta |- !uta ala !uta |- ! rowspan="3" |kon pini !wawa uta |b |d |(dʒ) |ɡ |ɡʷ | |- !wawa uta ala |p |t |(tʃ) |k |kʷ | |- !poka kon |(ph) |(th) | |(kh) |(kwh) | |- ! rowspan="2" |kon pini lili !wawa uta |v | (z) | | | | |- !wawa uta ala |f | s | | | |(h) |- ! colspan="2" |kon nena |m |n | |(ŋ) | | |- ! colspan="2" |kon telo lili | |r | | | | |- ! colspan="2" |kon telo | |l |(j) | |(w) | |} * ph, th, kh, z, y(:) li kama tan nimi pi [[toki Elina|toki Elena]] * kwh li ken kepeken lon /khuV/ * w en j li ante kalama tan i, tan u * tʃ en dʒ li kepeken taso lon toki sewi Lasina ===kalama open=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! !! colspan="4" |sinpin!! colspan="2" |monsi |- !pini |ɪ |i: |(y) |(y:)||ʊ |u: |- !insa | colspan="2" |ɛ | colspan="2" |eː |ɔ |o: |- !open | colspan="4" | a | colspan="2" |aː |} == sitelen pi toki Lasina == {| class="wikitable" !sitelen lipu !a !ā !æ !ǣ !b ! colspan="2" |c !ch !d !e !ē !f ! colspan="2" |g !gu !h !i !ī !k !l !m !n !o !ō !œ !œ̄ !p !ph !qu !r !s !t !th !u !ū !v !x !y !ȳ !z |- !sitelen kiwen | colspan="2" |A | colspan="2" |Æ |B | colspan="2" |C |CH |D | colspan="2" |E |F | colspan="2" |G |GV |H | colspan="2" |I |K |L |M |N | colspan="2" |O | colspan="2" |Œ |P |PH |QV |R |S |T |TH | colspan="3" |V |X | colspan="2" |Y |Z |- !kalama |a |a: |ae~ɛ |a:e~e: |b |k |(tʃ) |kh |d |ɛ |eː |f |g |(dʒ) |gw | - |ɪ |i: |k |l |m |n |ɔ |o: |oe~ɛ |o:e~e: |p |ph |kʷ |r |s |t |th |ʊ |u: |v |ks |y |y: |z |} == nimi selo pi nimi ijo == == toki pi toki Lasina == * '''toki!''': Salve! * '''suno pona!''': Diem bonam(/bonum)! * '''lape pona!''': Noctem bonam! * '''mi tawa!''' en '''tawa pona!''': Vale! * '''o kute!''': audi! * '''wan, tu, tu wan''': unus, duo, tres ==toki suli== * '''Carpe diem''': o wile e suno. * '''Veni, vidi, vici''': mi tawa li lukin li utala. * '''Alea iacta est''': [[pona nasa]] li lon. * '''Cogito ergo sum''': [[mi pilin la mi lon]]. * '''In vino veritas''': telo nasa la lon li lon. * '''Deus ex machina''': sewi tan ilo. * '''Errare humanum est''': jan ale li pakala. * '''Mens sana in corpore sano''': lawa pona lon sijelo pona. * '''Per aspera ad astra''': nasin pi suwi ala la mi tawa mun. * '''Dura lex, sed lex''': lawa [li] kiwen, taso [ona li] lawa. * '''Memento mori''': o sona e moli. * '''Tempus fugit''': tenpo li waso. * '''Divide et impera''': o kipisi la o lawa. * '''Quid pro quo''': ijo tan ijo. * '''Si vis pacem, para bellum''': sina wile e [[utala ala]] la o awen tawa utala. * '''Plus ultra''': ma sin la ijo li lon. * '''Et cetera''': en ijo ao ante. == linja tawa == {{lipu Wikipesija pi toki ni li lon}} {{DEFAULTSORT:Lasina, toki}} [[kulupu:ma Loma pi tenpo pini]] [[kulupu:toki pi ma Italija]] [[kulupu:toki pi kulupu toki Palata Elopa]] [[kulupu:toki moli]] hhw1ea7abq89tkrr0bou05v7hkg46st 64075 64074 2026-04-20T19:32:46Z Brabeusa 3661 /* kalama toki */ 64075 wikitext text/x-wiki {{kon ante|toki pi [[ma Loma pi tenpo pini]]|toki pi [[ma Silo#ma Tensino Ato Asije|ma Tensino Ato Asije]]|toki Lasin}} {{kon ante|toki pi [[ma Loma pi tenpo pini]]|toki pi [[kulupu Sepalasi]]|toki Lasino}} {{poki sona toki |nimi toki=toki Lasina |nimi mama=lingua latīna |sitelen=[[sitelen:Rome Colosseum inscription 2.jpg|200px]] |toki pi anpa sitelen=sitelen pi toki Lasina lon [[tomo Kolosejo]] pi [[ma tomo Loma]] |kulupu toki=Palata Elopa |kulupu toki ante=*[[kulupu toki Italija|Italija]] |kalama=[laˈt̪iːna] |ma=[[ma Loma]] [[ma Wasikano]] |nasin sitelen=[[sitelen Lasina]] |ISO 639-1=la |ISO 639-2=lat |ISO 639-3=lat}} {{nimi ijo|'''toki Lasina'''|lingua latīna|toki Lasina}} li [[toki]] pi [[ma Lasina]] lon tenpo pini li toki pi [[ma Loma pi tenpo pini|ma Loma lon tenpo pini]]. taso ma suli Loma pi pini suno li pakala la, toki Lasina li awen. toki Lasina pi jan mute li ante lon ma ante li kama e toki pi [[kulupu toki Loman|kulupu Loman]]. taso tenpo mute la, jan pi [[ma Elopa]] li kepeken awen e toki ni lon [[nasin lawa|lawa]] lon [[nasin sewi|sewi]] lon [[nasin sona|sona]]. jan suli pi [[toki musi|sitelen musi]] lon toki ni li {{nimi ijo|[[jan Wekiliju]]|Vergilius}} li {{nimi ijo|[[jan Olasiju]]|Horatius}} li {{nimi ijo|[[jan Takitu]]|Tacitus}}. ==tenpo pini== toki Lasina li kama lon ma Lasina lon [[ma Italija]] pi tenpo pini. ma ni la, [[ma tomo Loma]] li kama. ma tomo Loma li [[ma lawa suli|kama lawa e ma mute]]. ma suli ni li awen lon tenpo mute la jan mute pi ma tomo Loma li pana e toki Lasina tawa jan pi ma ante mute la toki sin mute li kama lon li kama [[kulupu toki Loma]]. ===tenpo ni=== tenpo ni la, toki Lasina li [[toki mama]] pi jan ala. taso jan sona li kepeken toki Lasina tan ni: ona li pana e nimi tawa soweli mute tawa ijo ante mute. jan pi [[kulupu sewi Katolika]] li toki kepeken toki Lasina li lukin e lipu pi tenpo ante mute pi toki Lasina. tan ni la, ona li [[toki lawa]] lon [[ma Wasikano]]. == toki Lasina sin == {{nimi ijo|'''toki Lasina sin'''|lingua neolatina|toki Lasina}} li nasin toki Lasina pi [[nasin sona]]. tenpo sike nanpa 15 ale la nasin ni kama lon. nimi en nasin toki lon toki Lasina sin li ante tawa toki Lasina pi tenpo pini. kalama toki li ante lili kin. === kalama toki === {| class="wikitable" align="center" border="1" ! rowspan="3" align="center" |sitelen toki Loma ! colspan="11" align="center" |kalama toki |- ! rowspan="2" |tenpo pini ! colspan="4" |ma pi suno weka ! colspan="2" |ma pi insa ! colspan="3" |ma pi suno kama lon ! rowspan="2" |toki pona |- !ma Kanse !ma Inli !ma Potuke !ma Epanja !ma Italija !ma Lominija !ma Tosi !ma Netelan !ma palisa Sansinawija |- align="center" |'''c''' tawa "æ", "e", "i", "œ", "y" |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ θ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- align="center" |'''cc''' tawa "æ", "e", "i", "œ", "y" |{{IPA|/ kː /}} |{{IPA|/ ks /}} |{{IPA|/ ks /}} |{{IPA|/ ss /}} |{{IPA|/ kθ /}} |{{IPA|/ ttʃ /}} |{{IPA|/ ktʃ /}} |{{IPA|/ kts /}} |{{IPA|/ ks /}} |{{IPA|/ ks /}} |/ s / |- align="center" |'''ch''' |{{IPA|/ kʰ /}} |{{IPA|/ ʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}}, {{IPA|/ x /}} |{{IPA|/ x /}} |{{IPA|/ k /}} |/ k / |- align="center" |'''g''' tawa "æ", "e", i", "œ", "y" |{{IPA|/ ɡ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ ʒ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ dʒ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ ʒ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ x /}} |{{IPA|/ dʒ /}} |{{IPA|/ dʒ /}} |{{IPA|/ ɡ /}} |{{IPA|/ ɣ /}} or {{IPA|/ x /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ j /}} |/ s / |- align="center" |'''j''' |{{IPA|/ j /}} |{{IPA|/ j /}} |{{IPA|/ ʒ /}} |{{IPA|/ j /}} |{{IPA|/ j /}} |/ j / |- align="center" |'''qu''' tawa "a", "o", "u" | rowspan="2" |{{IPA|/ kʷ /}} |{{IPA|/ kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kw /}} |{{IPA|/ kw /}} |{{IPA|/ kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kv /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kv /}} | rowspan="2" |{{IPA|/kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kv /}} | rowspan="2" |/ k / anu / kuw / |- align="center" |'''qu''' tawa "æ", "e", "i" |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}} |- align="center" |'''s''' wan insa kalama lili tawa |{{IPA|/ s̠ /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- align="center" |'''sc''' tawa "æ", "e", "i", "œ", "y" |{{IPA|/ sk /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ sθ /}} |{{IPA|/ ʃ /}} |{{IPA|/ stʃ /}}, {{IPA|/ sk /}} (earlier {{IPA|/ ʃt /}}) |{{IPA|/ sts /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- align="center" |'''t''' tawa kalama lili tawa i pi wawa lili + kalama lili tawa ante. |{{IPA|/ t /}} |{{IPA|/ ʃ /}} |{{IPA|/ θ /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |/ s / |- align="center" |'''v''' |{{IPA|/ w /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ b /}} ({{IPA|[β]}}) |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ f /}} or {{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |/ w / |- align="center" |'''z''' |{{IPA|/ zz /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ θ /}} |{{IPA|/ dz /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- |} == sitelen== sitelen pi toki Lasina li lon anpa. toki Lasina li kepeken [[sitelen Lasina]]. === kalama pini=== {| class="wikitable IPA" style="text-align: center;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! rowspan="2" |sinpin ! rowspan="2" | sinpin lili ! rowspan="2" |insa ! colspan="2" |monsi ! rowspan="2" |lupa uta |- !uta ala !uta |- ! rowspan="3" |kon pini !wawa uta |b |d |(dʒ) |ɡ |ɡʷ | |- !wawa uta ala |p |t |(tʃ) |k |kʷ | |- !poka kon |(ph) |(th) | |(kh) |(kwh) | |- ! rowspan="2" |kon pini lili !wawa uta |v | (z) | | | | |- !wawa uta ala |f | s | | | |(h) |- ! colspan="2" |kon nena |m |n | |(ŋ) | | |- ! colspan="2" |kon telo lili | |r | | | | |- ! colspan="2" |kon telo | |l |(j) | |(w) | |} * ph, th, kh, z, y(:) li kama tan nimi pi [[toki Elina|toki Elena]] * kwh li ken kepeken lon /khuV/ * w en j li ante kalama tan i, tan u * tʃ en dʒ li kepeken taso lon toki sewi Lasina ===kalama open=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! !! colspan="4" |sinpin!! colspan="2" |monsi |- !pini |ɪ |i: |(y) |(y:)||ʊ |u: |- !insa | colspan="2" |ɛ | colspan="2" |eː |ɔ |o: |- !open | colspan="4" | a | colspan="2" |aː |} == sitelen pi toki Lasina == {| class="wikitable" !sitelen lipu !a !ā !æ !ǣ !b ! colspan="2" |c !ch !d !e !ē !f ! colspan="2" |g !gu !h !i !ī !k !l !m !n !o !ō !œ !œ̄ !p !ph !qu !r !s !t !th !u !ū !v !x !y !ȳ !z |- !sitelen kiwen | colspan="2" |A | colspan="2" |Æ |B | colspan="2" |C |CH |D | colspan="2" |E |F | colspan="2" |G |GV |H | colspan="2" |I |K |L |M |N | colspan="2" |O | colspan="2" |Œ |P |PH |QV |R |S |T |TH | colspan="3" |V |X | colspan="2" |Y |Z |- !kalama |a |a: |ae~ɛ |a:e~e: |b |k |(tʃ) |kh |d |ɛ |eː |f |g |(dʒ) |gw | - |ɪ |i: |k |l |m |n |ɔ |o: |oe~ɛ |o:e~e: |p |ph |kʷ |r |s |t |th |ʊ |u: |v |ks |y |y: |z |} == nimi selo pi nimi ijo == == toki pi toki Lasina == * '''toki!''': Salve! * '''suno pona!''': Diem bonam(/bonum)! * '''lape pona!''': Noctem bonam! * '''mi tawa!''' en '''tawa pona!''': Vale! * '''o kute!''': audi! * '''wan, tu, tu wan''': unus, duo, tres ==toki suli== * '''Carpe diem''': o wile e suno. * '''Veni, vidi, vici''': mi tawa li lukin li utala. * '''Alea iacta est''': [[pona nasa]] li lon. * '''Cogito ergo sum''': [[mi pilin la mi lon]]. * '''In vino veritas''': telo nasa la lon li lon. * '''Deus ex machina''': sewi tan ilo. * '''Errare humanum est''': jan ale li pakala. * '''Mens sana in corpore sano''': lawa pona lon sijelo pona. * '''Per aspera ad astra''': nasin pi suwi ala la mi tawa mun. * '''Dura lex, sed lex''': lawa [li] kiwen, taso [ona li] lawa. * '''Memento mori''': o sona e moli. * '''Tempus fugit''': tenpo li waso. * '''Divide et impera''': o kipisi la o lawa. * '''Quid pro quo''': ijo tan ijo. * '''Si vis pacem, para bellum''': sina wile e [[utala ala]] la o awen tawa utala. * '''Plus ultra''': ma sin la ijo li lon. * '''Et cetera''': en ijo ao ante. == linja tawa == {{lipu Wikipesija pi toki ni li lon}} {{DEFAULTSORT:Lasina, toki}} [[kulupu:ma Loma pi tenpo pini]] [[kulupu:toki pi ma Italija]] [[kulupu:toki pi kulupu toki Palata Elopa]] [[kulupu:toki moli]] 5l1mdyfv39zesknmktamxl7y8t8bx52 64076 64075 2026-04-20T19:33:08Z Brabeusa 3661 /* kalama toki */ 64076 wikitext text/x-wiki {{kon ante|toki pi [[ma Loma pi tenpo pini]]|toki pi [[ma Silo#ma Tensino Ato Asije|ma Tensino Ato Asije]]|toki Lasin}} {{kon ante|toki pi [[ma Loma pi tenpo pini]]|toki pi [[kulupu Sepalasi]]|toki Lasino}} {{poki sona toki |nimi toki=toki Lasina |nimi mama=lingua latīna |sitelen=[[sitelen:Rome Colosseum inscription 2.jpg|200px]] |toki pi anpa sitelen=sitelen pi toki Lasina lon [[tomo Kolosejo]] pi [[ma tomo Loma]] |kulupu toki=Palata Elopa |kulupu toki ante=*[[kulupu toki Italija|Italija]] |kalama=[laˈt̪iːna] |ma=[[ma Loma]] [[ma Wasikano]] |nasin sitelen=[[sitelen Lasina]] |ISO 639-1=la |ISO 639-2=lat |ISO 639-3=lat}} {{nimi ijo|'''toki Lasina'''|lingua latīna|toki Lasina}} li [[toki]] pi [[ma Lasina]] lon tenpo pini li toki pi [[ma Loma pi tenpo pini|ma Loma lon tenpo pini]]. taso ma suli Loma pi pini suno li pakala la, toki Lasina li awen. toki Lasina pi jan mute li ante lon ma ante li kama e toki pi [[kulupu toki Loman|kulupu Loman]]. taso tenpo mute la, jan pi [[ma Elopa]] li kepeken awen e toki ni lon [[nasin lawa|lawa]] lon [[nasin sewi|sewi]] lon [[nasin sona|sona]]. jan suli pi [[toki musi|sitelen musi]] lon toki ni li {{nimi ijo|[[jan Wekiliju]]|Vergilius}} li {{nimi ijo|[[jan Olasiju]]|Horatius}} li {{nimi ijo|[[jan Takitu]]|Tacitus}}. ==tenpo pini== toki Lasina li kama lon ma Lasina lon [[ma Italija]] pi tenpo pini. ma ni la, [[ma tomo Loma]] li kama. ma tomo Loma li [[ma lawa suli|kama lawa e ma mute]]. ma suli ni li awen lon tenpo mute la jan mute pi ma tomo Loma li pana e toki Lasina tawa jan pi ma ante mute la toki sin mute li kama lon li kama [[kulupu toki Loma]]. ===tenpo ni=== tenpo ni la, toki Lasina li [[toki mama]] pi jan ala. taso jan sona li kepeken toki Lasina tan ni: ona li pana e nimi tawa soweli mute tawa ijo ante mute. jan pi [[kulupu sewi Katolika]] li toki kepeken toki Lasina li lukin e lipu pi tenpo ante mute pi toki Lasina. tan ni la, ona li [[toki lawa]] lon [[ma Wasikano]]. == toki Lasina sin == {{nimi ijo|'''toki Lasina sin'''|lingua neolatina|toki Lasina}} li nasin toki Lasina pi [[nasin sona]]. tenpo sike nanpa 15 ale la nasin ni kama lon. nimi en nasin toki lon toki Lasina sin li ante tawa toki Lasina pi tenpo pini. kalama toki li ante lili kin. === kalama toki === {| class="wikitable" align="center" border="1" ! rowspan="3" align="center" |sitelen toki Loma ! colspan="11" align="center" |kalama toki |- ! rowspan="2" |tenpo pini ! colspan="4" |ma pi suno weka ! colspan="2" |ma pi insa ! colspan="3" |ma pi suno kama lon ! rowspan="2" |toki pona |- !ma Kanse !ma Inli !ma Potuke !ma Epanja !ma Italija !ma Lominija !ma Tosi !ma Netelan !ma palisa Sansinawija |- align="center" |'''c''' tawa "æ", "e", "i", "œ", "y" |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ θ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- align="center" |'''cc''' tawa "æ", "e", "i", "œ", "y" |{{IPA|/ kː /}} |{{IPA|/ ks /}} |{{IPA|/ ks /}} |{{IPA|/ ss /}} |{{IPA|/ kθ /}} |{{IPA|/ ttʃ /}} |{{IPA|/ ktʃ /}} |{{IPA|/ kts /}} |{{IPA|/ ks /}} |{{IPA|/ ks /}} |/ s / |- align="center" |'''ch''' |{{IPA|/ kʰ /}} |{{IPA|/ ʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}}, {{IPA|/ x /}} |{{IPA|/ x /}} |{{IPA|/ k /}} |/ k / |- align="center" |'''g''' tawa "æ", "e", i", "œ", "y" |{{IPA|/ ɡ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ ʒ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ dʒ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ ʒ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ x /}} |{{IPA|/ dʒ /}} |{{IPA|/ dʒ /}} |{{IPA|/ ɡ /}} |{{IPA|/ ɣ /}} anu {{IPA|/ x /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ j /}} |/ s / |- align="center" |'''j''' |{{IPA|/ j /}} |{{IPA|/ j /}} |{{IPA|/ ʒ /}} |{{IPA|/ j /}} |{{IPA|/ j /}} |/ j / |- align="center" |'''qu''' tawa "a", "o", "u" | rowspan="2" |{{IPA|/ kʷ /}} |{{IPA|/ kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kw /}} |{{IPA|/ kw /}} |{{IPA|/ kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kv /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kv /}} | rowspan="2" |{{IPA|/kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kv /}} | rowspan="2" |/ k / anu / kuw / |- align="center" |'''qu''' tawa "æ", "e", "i" |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}} |- align="center" |'''s''' wan insa kalama lili tawa |{{IPA|/ s̠ /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- align="center" |'''sc''' tawa "æ", "e", "i", "œ", "y" |{{IPA|/ sk /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ sθ /}} |{{IPA|/ ʃ /}} |{{IPA|/ stʃ /}}, {{IPA|/ sk /}} (earlier {{IPA|/ ʃt /}}) |{{IPA|/ sts /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- align="center" |'''t''' tawa kalama lili tawa i pi wawa lili + kalama lili tawa ante. |{{IPA|/ t /}} |{{IPA|/ ʃ /}} |{{IPA|/ θ /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |/ s / |- align="center" |'''v''' |{{IPA|/ w /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ b /}} ({{IPA|[β]}}) |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ f /}} or {{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |/ w / |- align="center" |'''z''' |{{IPA|/ zz /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ θ /}} |{{IPA|/ dz /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- |} == sitelen== sitelen pi toki Lasina li lon anpa. toki Lasina li kepeken [[sitelen Lasina]]. === kalama pini=== {| class="wikitable IPA" style="text-align: center;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! rowspan="2" |sinpin ! rowspan="2" | sinpin lili ! rowspan="2" |insa ! colspan="2" |monsi ! rowspan="2" |lupa uta |- !uta ala !uta |- ! rowspan="3" |kon pini !wawa uta |b |d |(dʒ) |ɡ |ɡʷ | |- !wawa uta ala |p |t |(tʃ) |k |kʷ | |- !poka kon |(ph) |(th) | |(kh) |(kwh) | |- ! rowspan="2" |kon pini lili !wawa uta |v | (z) | | | | |- !wawa uta ala |f | s | | | |(h) |- ! colspan="2" |kon nena |m |n | |(ŋ) | | |- ! colspan="2" |kon telo lili | |r | | | | |- ! colspan="2" |kon telo | |l |(j) | |(w) | |} * ph, th, kh, z, y(:) li kama tan nimi pi [[toki Elina|toki Elena]] * kwh li ken kepeken lon /khuV/ * w en j li ante kalama tan i, tan u * tʃ en dʒ li kepeken taso lon toki sewi Lasina ===kalama open=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! !! colspan="4" |sinpin!! colspan="2" |monsi |- !pini |ɪ |i: |(y) |(y:)||ʊ |u: |- !insa | colspan="2" |ɛ | colspan="2" |eː |ɔ |o: |- !open | colspan="4" | a | colspan="2" |aː |} == sitelen pi toki Lasina == {| class="wikitable" !sitelen lipu !a !ā !æ !ǣ !b ! colspan="2" |c !ch !d !e !ē !f ! colspan="2" |g !gu !h !i !ī !k !l !m !n !o !ō !œ !œ̄ !p !ph !qu !r !s !t !th !u !ū !v !x !y !ȳ !z |- !sitelen kiwen | colspan="2" |A | colspan="2" |Æ |B | colspan="2" |C |CH |D | colspan="2" |E |F | colspan="2" |G |GV |H | colspan="2" |I |K |L |M |N | colspan="2" |O | colspan="2" |Œ |P |PH |QV |R |S |T |TH | colspan="3" |V |X | colspan="2" |Y |Z |- !kalama |a |a: |ae~ɛ |a:e~e: |b |k |(tʃ) |kh |d |ɛ |eː |f |g |(dʒ) |gw | - |ɪ |i: |k |l |m |n |ɔ |o: |oe~ɛ |o:e~e: |p |ph |kʷ |r |s |t |th |ʊ |u: |v |ks |y |y: |z |} == nimi selo pi nimi ijo == == toki pi toki Lasina == * '''toki!''': Salve! * '''suno pona!''': Diem bonam(/bonum)! * '''lape pona!''': Noctem bonam! * '''mi tawa!''' en '''tawa pona!''': Vale! * '''o kute!''': audi! * '''wan, tu, tu wan''': unus, duo, tres ==toki suli== * '''Carpe diem''': o wile e suno. * '''Veni, vidi, vici''': mi tawa li lukin li utala. * '''Alea iacta est''': [[pona nasa]] li lon. * '''Cogito ergo sum''': [[mi pilin la mi lon]]. * '''In vino veritas''': telo nasa la lon li lon. * '''Deus ex machina''': sewi tan ilo. * '''Errare humanum est''': jan ale li pakala. * '''Mens sana in corpore sano''': lawa pona lon sijelo pona. * '''Per aspera ad astra''': nasin pi suwi ala la mi tawa mun. * '''Dura lex, sed lex''': lawa [li] kiwen, taso [ona li] lawa. * '''Memento mori''': o sona e moli. * '''Tempus fugit''': tenpo li waso. * '''Divide et impera''': o kipisi la o lawa. * '''Quid pro quo''': ijo tan ijo. * '''Si vis pacem, para bellum''': sina wile e [[utala ala]] la o awen tawa utala. * '''Plus ultra''': ma sin la ijo li lon. * '''Et cetera''': en ijo ao ante. == linja tawa == {{lipu Wikipesija pi toki ni li lon}} {{DEFAULTSORT:Lasina, toki}} [[kulupu:ma Loma pi tenpo pini]] [[kulupu:toki pi ma Italija]] [[kulupu:toki pi kulupu toki Palata Elopa]] [[kulupu:toki moli]] bkos4nhf6v5m64rrhr6cputdc3gpktq 64077 64076 2026-04-20T19:33:24Z Brabeusa 3661 /* kalama toki */ 64077 wikitext text/x-wiki {{kon ante|toki pi [[ma Loma pi tenpo pini]]|toki pi [[ma Silo#ma Tensino Ato Asije|ma Tensino Ato Asije]]|toki Lasin}} {{kon ante|toki pi [[ma Loma pi tenpo pini]]|toki pi [[kulupu Sepalasi]]|toki Lasino}} {{poki sona toki |nimi toki=toki Lasina |nimi mama=lingua latīna |sitelen=[[sitelen:Rome Colosseum inscription 2.jpg|200px]] |toki pi anpa sitelen=sitelen pi toki Lasina lon [[tomo Kolosejo]] pi [[ma tomo Loma]] |kulupu toki=Palata Elopa |kulupu toki ante=*[[kulupu toki Italija|Italija]] |kalama=[laˈt̪iːna] |ma=[[ma Loma]] [[ma Wasikano]] |nasin sitelen=[[sitelen Lasina]] |ISO 639-1=la |ISO 639-2=lat |ISO 639-3=lat}} {{nimi ijo|'''toki Lasina'''|lingua latīna|toki Lasina}} li [[toki]] pi [[ma Lasina]] lon tenpo pini li toki pi [[ma Loma pi tenpo pini|ma Loma lon tenpo pini]]. taso ma suli Loma pi pini suno li pakala la, toki Lasina li awen. toki Lasina pi jan mute li ante lon ma ante li kama e toki pi [[kulupu toki Loman|kulupu Loman]]. taso tenpo mute la, jan pi [[ma Elopa]] li kepeken awen e toki ni lon [[nasin lawa|lawa]] lon [[nasin sewi|sewi]] lon [[nasin sona|sona]]. jan suli pi [[toki musi|sitelen musi]] lon toki ni li {{nimi ijo|[[jan Wekiliju]]|Vergilius}} li {{nimi ijo|[[jan Olasiju]]|Horatius}} li {{nimi ijo|[[jan Takitu]]|Tacitus}}. ==tenpo pini== toki Lasina li kama lon ma Lasina lon [[ma Italija]] pi tenpo pini. ma ni la, [[ma tomo Loma]] li kama. ma tomo Loma li [[ma lawa suli|kama lawa e ma mute]]. ma suli ni li awen lon tenpo mute la jan mute pi ma tomo Loma li pana e toki Lasina tawa jan pi ma ante mute la toki sin mute li kama lon li kama [[kulupu toki Loma]]. ===tenpo ni=== tenpo ni la, toki Lasina li [[toki mama]] pi jan ala. taso jan sona li kepeken toki Lasina tan ni: ona li pana e nimi tawa soweli mute tawa ijo ante mute. jan pi [[kulupu sewi Katolika]] li toki kepeken toki Lasina li lukin e lipu pi tenpo ante mute pi toki Lasina. tan ni la, ona li [[toki lawa]] lon [[ma Wasikano]]. == toki Lasina sin == {{nimi ijo|'''toki Lasina sin'''|lingua neolatina|toki Lasina}} li nasin toki Lasina pi [[nasin sona]]. tenpo sike nanpa 15 ale la nasin ni kama lon. nimi en nasin toki lon toki Lasina sin li ante tawa toki Lasina pi tenpo pini. kalama toki li ante lili kin. === kalama toki === {| class="wikitable" align="center" border="1" ! rowspan="3" align="center" |sitelen toki Loma ! colspan="11" align="center" |kalama toki |- ! rowspan="2" |tenpo pini ! colspan="4" |ma pi suno weka ! colspan="2" |ma pi insa ! colspan="3" |ma pi suno kama lon ! rowspan="2" |toki pona |- !ma Kanse !ma Inli !ma Potuke !ma Epanja !ma Italija !ma Lominija !ma Tosi !ma Netelan !ma palisa Sansinawija |- align="center" |'''c''' tawa "æ", "e", "i", "œ", "y" |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ θ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- align="center" |'''cc''' tawa "æ", "e", "i", "œ", "y" |{{IPA|/ kː /}} |{{IPA|/ ks /}} |{{IPA|/ ks /}} |{{IPA|/ ss /}} |{{IPA|/ kθ /}} |{{IPA|/ ttʃ /}} |{{IPA|/ ktʃ /}} |{{IPA|/ kts /}} |{{IPA|/ ks /}} |{{IPA|/ ks /}} |/ s / |- align="center" |'''ch''' |{{IPA|/ kʰ /}} |{{IPA|/ ʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}}, {{IPA|/ x /}} |{{IPA|/ x /}} |{{IPA|/ k /}} |/ k / |- align="center" |'''g''' tawa "æ", "e", i", "œ", "y" |{{IPA|/ ɡ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ ʒ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ dʒ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ ʒ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ x /}} |{{IPA|/ dʒ /}} |{{IPA|/ dʒ /}} |{{IPA|/ ɡ /}} |{{IPA|/ ɣ /}} anu {{IPA|/ x /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ j /}} |/ s / |- align="center" |'''j''' |{{IPA|/ j /}} |{{IPA|/ j /}} |{{IPA|/ ʒ /}} |{{IPA|/ j /}} |{{IPA|/ j /}} |/ j / |- align="center" |'''qu''' tawa "a", "o", "u" | rowspan="2" |{{IPA|/ kʷ /}} |{{IPA|/ kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kw /}} |{{IPA|/ kw /}} |{{IPA|/ kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kv /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kv /}} | rowspan="2" |{{IPA|/kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kv /}} | rowspan="2" |/ k / anu / kuw / |- align="center" |'''qu''' tawa "æ", "e", "i" |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}} |- align="center" |'''s''' wan insa kalama lili tawa |{{IPA|/ s̠ /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- align="center" |'''sc''' tawa "æ", "e", "i", "œ", "y" |{{IPA|/ sk /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ sθ /}} |{{IPA|/ ʃ /}} |{{IPA|/ stʃ /}}, {{IPA|/ sk /}} (tenpo pini{{IPA|/ ʃt /}}) |{{IPA|/ sts /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- align="center" |'''t''' tawa kalama lili tawa i pi wawa lili + kalama lili tawa ante. |{{IPA|/ t /}} |{{IPA|/ ʃ /}} |{{IPA|/ θ /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |/ s / |- align="center" |'''v''' |{{IPA|/ w /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ b /}} ({{IPA|[β]}}) |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ f /}} or {{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |/ w / |- align="center" |'''z''' |{{IPA|/ zz /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ θ /}} |{{IPA|/ dz /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- |} == sitelen== sitelen pi toki Lasina li lon anpa. toki Lasina li kepeken [[sitelen Lasina]]. === kalama pini=== {| class="wikitable IPA" style="text-align: center;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! rowspan="2" |sinpin ! rowspan="2" | sinpin lili ! rowspan="2" |insa ! colspan="2" |monsi ! rowspan="2" |lupa uta |- !uta ala !uta |- ! rowspan="3" |kon pini !wawa uta |b |d |(dʒ) |ɡ |ɡʷ | |- !wawa uta ala |p |t |(tʃ) |k |kʷ | |- !poka kon |(ph) |(th) | |(kh) |(kwh) | |- ! rowspan="2" |kon pini lili !wawa uta |v | (z) | | | | |- !wawa uta ala |f | s | | | |(h) |- ! colspan="2" |kon nena |m |n | |(ŋ) | | |- ! colspan="2" |kon telo lili | |r | | | | |- ! colspan="2" |kon telo | |l |(j) | |(w) | |} * ph, th, kh, z, y(:) li kama tan nimi pi [[toki Elina|toki Elena]] * kwh li ken kepeken lon /khuV/ * w en j li ante kalama tan i, tan u * tʃ en dʒ li kepeken taso lon toki sewi Lasina ===kalama open=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! !! colspan="4" |sinpin!! colspan="2" |monsi |- !pini |ɪ |i: |(y) |(y:)||ʊ |u: |- !insa | colspan="2" |ɛ | colspan="2" |eː |ɔ |o: |- !open | colspan="4" | a | colspan="2" |aː |} == sitelen pi toki Lasina == {| class="wikitable" !sitelen lipu !a !ā !æ !ǣ !b ! colspan="2" |c !ch !d !e !ē !f ! colspan="2" |g !gu !h !i !ī !k !l !m !n !o !ō !œ !œ̄ !p !ph !qu !r !s !t !th !u !ū !v !x !y !ȳ !z |- !sitelen kiwen | colspan="2" |A | colspan="2" |Æ |B | colspan="2" |C |CH |D | colspan="2" |E |F | colspan="2" |G |GV |H | colspan="2" |I |K |L |M |N | colspan="2" |O | colspan="2" |Œ |P |PH |QV |R |S |T |TH | colspan="3" |V |X | colspan="2" |Y |Z |- !kalama |a |a: |ae~ɛ |a:e~e: |b |k |(tʃ) |kh |d |ɛ |eː |f |g |(dʒ) |gw | - |ɪ |i: |k |l |m |n |ɔ |o: |oe~ɛ |o:e~e: |p |ph |kʷ |r |s |t |th |ʊ |u: |v |ks |y |y: |z |} == nimi selo pi nimi ijo == == toki pi toki Lasina == * '''toki!''': Salve! * '''suno pona!''': Diem bonam(/bonum)! * '''lape pona!''': Noctem bonam! * '''mi tawa!''' en '''tawa pona!''': Vale! * '''o kute!''': audi! * '''wan, tu, tu wan''': unus, duo, tres ==toki suli== * '''Carpe diem''': o wile e suno. * '''Veni, vidi, vici''': mi tawa li lukin li utala. * '''Alea iacta est''': [[pona nasa]] li lon. * '''Cogito ergo sum''': [[mi pilin la mi lon]]. * '''In vino veritas''': telo nasa la lon li lon. * '''Deus ex machina''': sewi tan ilo. * '''Errare humanum est''': jan ale li pakala. * '''Mens sana in corpore sano''': lawa pona lon sijelo pona. * '''Per aspera ad astra''': nasin pi suwi ala la mi tawa mun. * '''Dura lex, sed lex''': lawa [li] kiwen, taso [ona li] lawa. * '''Memento mori''': o sona e moli. * '''Tempus fugit''': tenpo li waso. * '''Divide et impera''': o kipisi la o lawa. * '''Quid pro quo''': ijo tan ijo. * '''Si vis pacem, para bellum''': sina wile e [[utala ala]] la o awen tawa utala. * '''Plus ultra''': ma sin la ijo li lon. * '''Et cetera''': en ijo ao ante. == linja tawa == {{lipu Wikipesija pi toki ni li lon}} {{DEFAULTSORT:Lasina, toki}} [[kulupu:ma Loma pi tenpo pini]] [[kulupu:toki pi ma Italija]] [[kulupu:toki pi kulupu toki Palata Elopa]] [[kulupu:toki moli]] kq6mm6dlvlbcwgwg44hryk2zmzhttkm 64078 64077 2026-04-20T19:34:33Z Brabeusa 3661 /* kalama toki */ 64078 wikitext text/x-wiki {{kon ante|toki pi [[ma Loma pi tenpo pini]]|toki pi [[ma Silo#ma Tensino Ato Asije|ma Tensino Ato Asije]]|toki Lasin}} {{kon ante|toki pi [[ma Loma pi tenpo pini]]|toki pi [[kulupu Sepalasi]]|toki Lasino}} {{poki sona toki |nimi toki=toki Lasina |nimi mama=lingua latīna |sitelen=[[sitelen:Rome Colosseum inscription 2.jpg|200px]] |toki pi anpa sitelen=sitelen pi toki Lasina lon [[tomo Kolosejo]] pi [[ma tomo Loma]] |kulupu toki=Palata Elopa |kulupu toki ante=*[[kulupu toki Italija|Italija]] |kalama=[laˈt̪iːna] |ma=[[ma Loma]] [[ma Wasikano]] |nasin sitelen=[[sitelen Lasina]] |ISO 639-1=la |ISO 639-2=lat |ISO 639-3=lat}} {{nimi ijo|'''toki Lasina'''|lingua latīna|toki Lasina}} li [[toki]] pi [[ma Lasina]] lon tenpo pini li toki pi [[ma Loma pi tenpo pini|ma Loma lon tenpo pini]]. taso ma suli Loma pi pini suno li pakala la, toki Lasina li awen. toki Lasina pi jan mute li ante lon ma ante li kama e toki pi [[kulupu toki Loman|kulupu Loman]]. taso tenpo mute la, jan pi [[ma Elopa]] li kepeken awen e toki ni lon [[nasin lawa|lawa]] lon [[nasin sewi|sewi]] lon [[nasin sona|sona]]. jan suli pi [[toki musi|sitelen musi]] lon toki ni li {{nimi ijo|[[jan Wekiliju]]|Vergilius}} li {{nimi ijo|[[jan Olasiju]]|Horatius}} li {{nimi ijo|[[jan Takitu]]|Tacitus}}. ==tenpo pini== toki Lasina li kama lon ma Lasina lon [[ma Italija]] pi tenpo pini. ma ni la, [[ma tomo Loma]] li kama. ma tomo Loma li [[ma lawa suli|kama lawa e ma mute]]. ma suli ni li awen lon tenpo mute la jan mute pi ma tomo Loma li pana e toki Lasina tawa jan pi ma ante mute la toki sin mute li kama lon li kama [[kulupu toki Loma]]. ===tenpo ni=== tenpo ni la, toki Lasina li [[toki mama]] pi jan ala. taso jan sona li kepeken toki Lasina tan ni: ona li pana e nimi tawa soweli mute tawa ijo ante mute. jan pi [[kulupu sewi Katolika]] li toki kepeken toki Lasina li lukin e lipu pi tenpo ante mute pi toki Lasina. tan ni la, ona li [[toki lawa]] lon [[ma Wasikano]]. == toki Lasina sin == {{nimi ijo|'''toki Lasina sin'''|lingua neolatina|toki Lasina}} li nasin toki Lasina pi [[nasin sona]]. tenpo sike nanpa 15 ale la nasin ni kama lon. nimi en nasin toki lon toki Lasina sin li ante tawa toki Lasina pi tenpo pini. kalama toki li ante lili kin. === kalama toki === {| class="wikitable" align="center" border="1" ! rowspan="3" align="center" |sitelen toki Loma ! colspan="11" align="center" |kalama toki |- ! rowspan="2" |tenpo pini ! colspan="4" |ma pi suno weka ! colspan="2" |ma pi insa ! colspan="3" |ma pi suno kama lon ! rowspan="2" |toki pona |- !ma Kanse !ma Inli !ma Potuke !ma Epanja !ma Italija !ma Lominija !ma Tosi !ma Netelan !ma palisa Sansinawija |- align="center" |'''c''' tawa "æ", "e", "i", "œ", "y" |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ θ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- align="center" |'''cc''' tawa "æ", "e", "i", "œ", "y" |{{IPA|/ kː /}} |{{IPA|/ ks /}} |{{IPA|/ ks /}} |{{IPA|/ ss /}} |{{IPA|/ kθ /}} |{{IPA|/ ttʃ /}} |{{IPA|/ ktʃ /}} |{{IPA|/ kts /}} |{{IPA|/ ks /}} |{{IPA|/ ks /}} |/ s / |- align="center" |'''ch''' |{{IPA|/ kʰ /}} |{{IPA|/ ʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ tʃ /}} |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}}, {{IPA|/ x /}} |{{IPA|/ x /}} |{{IPA|/ k /}} |/ k / |- align="center" |'''g''' tawa "æ", "e", i", "œ", "y" |{{IPA|/ ɡ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ ʒ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ dʒ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ ʒ /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ x /}} |{{IPA|/ dʒ /}} |{{IPA|/ dʒ /}} |{{IPA|/ ɡ /}} |{{IPA|/ ɣ /}} anu {{IPA|/ x /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ j /}} |/ s / |- align="center" |'''j''' |{{IPA|/ j /}} |{{IPA|/ j /}} |{{IPA|/ ʒ /}} |{{IPA|/ j /}} |{{IPA|/ j /}} |/ j / |- align="center" |'''qu''' tawa "a", "o", "u" | rowspan="2" |{{IPA|/ kʷ /}} |{{IPA|/ kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kw /}} |{{IPA|/ kw /}} |{{IPA|/ kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kv /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kv /}} | rowspan="2" |{{IPA|/kw /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ kv /}} | rowspan="2" |/ k / anu / kuw / |- align="center" |'''qu''' tawa "æ", "e", "i" |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}} |{{IPA|/ k /}} |- align="center" |'''s''' wan insa kalama lili tawa |{{IPA|/ s̠ /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- align="center" |'''sc''' tawa "æ", "e", "i", "œ", "y" |{{IPA|/ sk /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} | rowspan="2" |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ sθ /}} |{{IPA|/ ʃ /}} |{{IPA|/ stʃ /}}, {{IPA|/ sk /}} (tenpo pini{{IPA|/ ʃt /}}) |{{IPA|/ sts /}} |{{IPA|/ s /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- align="center" |'''t''' tawa kalama lili tawa i pi wawa lili + kalama lili tawa ante. |{{IPA|/ t /}} |{{IPA|/ ʃ /}} |{{IPA|/ θ /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ ts /}} |/ s / |- align="center" |'''v''' |{{IPA|/ w /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ b /}} ({{IPA|[β]}}) |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ f /}} anu {{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |{{IPA|/ v /}} |/ w / |- align="center" |'''z''' |{{IPA|/ zz /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ θ /}} |{{IPA|/ dz /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ ts /}} |{{IPA|/ z /}} |{{IPA|/ s /}} |/ s / |- |} == sitelen== sitelen pi toki Lasina li lon anpa. toki Lasina li kepeken [[sitelen Lasina]]. === kalama pini=== {| class="wikitable IPA" style="text-align: center;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! rowspan="2" |sinpin ! rowspan="2" | sinpin lili ! rowspan="2" |insa ! colspan="2" |monsi ! rowspan="2" |lupa uta |- !uta ala !uta |- ! rowspan="3" |kon pini !wawa uta |b |d |(dʒ) |ɡ |ɡʷ | |- !wawa uta ala |p |t |(tʃ) |k |kʷ | |- !poka kon |(ph) |(th) | |(kh) |(kwh) | |- ! rowspan="2" |kon pini lili !wawa uta |v | (z) | | | | |- !wawa uta ala |f | s | | | |(h) |- ! colspan="2" |kon nena |m |n | |(ŋ) | | |- ! colspan="2" |kon telo lili | |r | | | | |- ! colspan="2" |kon telo | |l |(j) | |(w) | |} * ph, th, kh, z, y(:) li kama tan nimi pi [[toki Elina|toki Elena]] * kwh li ken kepeken lon /khuV/ * w en j li ante kalama tan i, tan u * tʃ en dʒ li kepeken taso lon toki sewi Lasina ===kalama open=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! !! colspan="4" |sinpin!! colspan="2" |monsi |- !pini |ɪ |i: |(y) |(y:)||ʊ |u: |- !insa | colspan="2" |ɛ | colspan="2" |eː |ɔ |o: |- !open | colspan="4" | a | colspan="2" |aː |} == sitelen pi toki Lasina == {| class="wikitable" !sitelen lipu !a !ā !æ !ǣ !b ! colspan="2" |c !ch !d !e !ē !f ! colspan="2" |g !gu !h !i !ī !k !l !m !n !o !ō !œ !œ̄ !p !ph !qu !r !s !t !th !u !ū !v !x !y !ȳ !z |- !sitelen kiwen | colspan="2" |A | colspan="2" |Æ |B | colspan="2" |C |CH |D | colspan="2" |E |F | colspan="2" |G |GV |H | colspan="2" |I |K |L |M |N | colspan="2" |O | colspan="2" |Œ |P |PH |QV |R |S |T |TH | colspan="3" |V |X | colspan="2" |Y |Z |- !kalama |a |a: |ae~ɛ |a:e~e: |b |k |(tʃ) |kh |d |ɛ |eː |f |g |(dʒ) |gw | - |ɪ |i: |k |l |m |n |ɔ |o: |oe~ɛ |o:e~e: |p |ph |kʷ |r |s |t |th |ʊ |u: |v |ks |y |y: |z |} == nimi selo pi nimi ijo == == toki pi toki Lasina == * '''toki!''': Salve! * '''suno pona!''': Diem bonam(/bonum)! * '''lape pona!''': Noctem bonam! * '''mi tawa!''' en '''tawa pona!''': Vale! * '''o kute!''': audi! * '''wan, tu, tu wan''': unus, duo, tres ==toki suli== * '''Carpe diem''': o wile e suno. * '''Veni, vidi, vici''': mi tawa li lukin li utala. * '''Alea iacta est''': [[pona nasa]] li lon. * '''Cogito ergo sum''': [[mi pilin la mi lon]]. * '''In vino veritas''': telo nasa la lon li lon. * '''Deus ex machina''': sewi tan ilo. * '''Errare humanum est''': jan ale li pakala. * '''Mens sana in corpore sano''': lawa pona lon sijelo pona. * '''Per aspera ad astra''': nasin pi suwi ala la mi tawa mun. * '''Dura lex, sed lex''': lawa [li] kiwen, taso [ona li] lawa. * '''Memento mori''': o sona e moli. * '''Tempus fugit''': tenpo li waso. * '''Divide et impera''': o kipisi la o lawa. * '''Quid pro quo''': ijo tan ijo. * '''Si vis pacem, para bellum''': sina wile e [[utala ala]] la o awen tawa utala. * '''Plus ultra''': ma sin la ijo li lon. * '''Et cetera''': en ijo ao ante. == linja tawa == {{lipu Wikipesija pi toki ni li lon}} {{DEFAULTSORT:Lasina, toki}} [[kulupu:ma Loma pi tenpo pini]] [[kulupu:toki pi ma Italija]] [[kulupu:toki pi kulupu toki Palata Elopa]] [[kulupu:toki moli]] di2m32lxy4rsm8cbo4kry9drcvlr0nw ijo wile 0 703 64040 64019 2026-04-20T14:19:47Z Babelball 517 sona mi la ijo ni ale li ken moli 64040 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Biology-0001.jpg|thumb|sitelen pi ijo lon]] '''ijo lon''' anu '''ijo wile''' anu '''ijo sijelo''' li ijo pi ken [[moli]]. [[soweli]] en [[waso]] en [[akesi]] en [[kala]] en [[pipi]] en [[kasi]] en [[soko]] en [[jan]] li ijo wile. ijo lon ale li jo e [[poki sijelo lili]]. ona li ken jo e poki wan taso (sama kon lon lili) anu poki mute (sama kasi sama soweli). kulupu ale pi ijo lon li ken kama suli li ken mama li ken awen e sijelo ona li ken pali tan ante pi ma poka. ijo lon mute li lon [[ma]] lon tenpo suli. kulupu mute li weka. jan li sona ala e ijo lon pi [[mun]] ante. == nasin pi lon ona == ona li jo e nasin ni: *ken awen e insa *ken jo e kipisi pona *ken kepeken wawa *ken kama suli *ken ante poka tenpo *ken pali tan ante poka *ken mama [[kulupu:ijo lon]] [[kulupu:sona wile]] [[kulupu:nasin sona]] dzb108iucg2bdife1tlg6p9c9johajc 64041 64040 2026-04-20T14:25:17Z Babelball 517 Babelball moved page [[ijo lon]] to [[ijo wile]] over redirect: ijo lon li suli ike 64040 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Biology-0001.jpg|thumb|sitelen pi ijo lon]] '''ijo lon''' anu '''ijo wile''' anu '''ijo sijelo''' li ijo pi ken [[moli]]. [[soweli]] en [[waso]] en [[akesi]] en [[kala]] en [[pipi]] en [[kasi]] en [[soko]] en [[jan]] li ijo wile. ijo lon ale li jo e [[poki sijelo lili]]. ona li ken jo e poki wan taso (sama kon lon lili) anu poki mute (sama kasi sama soweli). kulupu ale pi ijo lon li ken kama suli li ken mama li ken awen e sijelo ona li ken pali tan ante pi ma poka. ijo lon mute li lon [[ma]] lon tenpo suli. kulupu mute li weka. jan li sona ala e ijo lon pi [[mun]] ante. == nasin pi lon ona == ona li jo e nasin ni: *ken awen e insa *ken jo e kipisi pona *ken kepeken wawa *ken kama suli *ken ante poka tenpo *ken pali tan ante poka *ken mama [[kulupu:ijo lon]] [[kulupu:sona wile]] [[kulupu:nasin sona]] dzb108iucg2bdife1tlg6p9c9johajc 64045 64041 2026-04-20T14:28:05Z Babelball 517 mi ante e sitelen 64045 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Biology-0001.jpg|thumb|sitelen pi ijo wile]] '''ijo wile''' anu '''ijo pi ken moli''' li ijo pi ken [[moli]]. [[soweli]] en [[waso]] en [[akesi]] en [[kala]] en [[pipi]] en [[kasi]] en [[soko]] en [[jan]] li ijo wile. ijo wile ale li jo e [[poki sijelo lili]]. ona li ken jo e poki wan taso sama kon wile lili anu poki mute sama kasi anu soweli. kulupu ale pi ijo wile li ken kama suli li ken mama li ken awen e sijelo ona li ken pali tan ante pi ma poka. ijo wile mute li lon [[ma]] lon tenpo suli. kulupu mute li weka. jan li sona ala e ijo wile pi [[mun]] ante. == nasin pi lon ona == jan sona mute la ijo wile ale li jo e nasin ni: *ken awen e insa *ken jo e kipisi pona *ken kepeken wawa *ken kama suli *ken ante poka tenpo *ken pali tan ante poka *ken mama [[kulupu:ijo lon]] [[kulupu:sona wile]] [[kulupu:nasin sona]] ocbds38mz9qmvpp2ihvnxcjdyaouukq 64046 64045 2026-04-20T14:28:48Z Babelball 517 mi ante e nimi 64046 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Biology-0001.jpg|thumb|sitelen pi ijo wile]] '''ijo wile''' anu '''ijo pi ken moli''' li ijo li ken [[moli]]. [[soweli]] en [[waso]] en [[akesi]] en [[kala]] en [[pipi]] en [[kasi]] en [[soko]] en [[jan]] li ijo wile. ijo wile ale li jo e [[poki sijelo lili]]. ona li ken jo e poki wan taso sama kon wile lili anu poki mute sama kasi anu soweli. kulupu ale pi ijo wile li ken kama suli li ken mama li ken awen e sijelo ona li ken pali tan ante pi ma poka. ijo wile mute li lon [[ma]] lon tenpo suli. kulupu mute li weka. jan li sona ala e ijo wile pi [[mun]] ante. == nasin pi lon ona == jan sona mute la ijo wile ale li jo e nasin ni: *ken awen e insa *ken jo e kipisi pona *ken kepeken wawa *ken kama suli *ken ante poka tenpo *ken pali tan ante poka *ken mama [[kulupu:ijo lon]] [[kulupu:sona wile]] [[kulupu:nasin sona]] 1w9vd20pt6pal0kb7piic151sh03ftv jan Misali 0 988 64085 61702 2026-04-21T00:02:00Z ~2026-24299-77 5748 mi pana e toki pi musi malijo 64085 wikitext text/x-wiki {{nimi ijo|'''jan Misali'''|Mitch Halley|toki Inli}} li jan pi [[toki pona]] li pali e [[sitelen tawa]]. ona li tan [[ma Mewika]]. ona li [[tonsi]] (kon pi nasin tu ala). ona li [[jan pi wile unpa ala|wile ala e unpa]]. ona li [[jan pi wile ala e jan olin|wile ala e jan olin]]. ona li jo e [[lawa kule]] (ASD). ona li pana e sitelen tawa lon [[ilo Jutu]]. ona li pali e sitelen tawa pi [[toki sin]]. sitelen mute li lon la nimi pi kulupu sitelen ni li ''"Conlang Critic"''. ona la ona li toki e pona pi toki sin e ike ona. ona la toki pona li toki sin nanpa wan. ona li pali e sitelen tawa ''[https://www.youtube.com/playlist?list=PLuYLhuXt4HrQIv3xnDxZqRaLfmxB2U5rJ 12 Days of sona pi toki pona]''. jan mute li kama sona e toki pona kepeken ona. ona li pali e sitelen tawa pi ijo ante kin. ijo ni wan li musi ''Hangman''. ona li toki e ni: nasin nanpa pi nanpa luka wan li pona mute. ona li toki e ni: nanpa pi nasin lawa pi [[musi pi jan Malijo|musi Mawijo]] li seme?<ref>{{tan sona|nimi jan kepeken toki tan=jan Misali|linja=https://www.youtube.com/watch?v=XejJ6PzPtEw|tan=how many Super Mario games are there?|tenpo=2021-07-30|tenpo lukin=2026-04-21}}</ref> == lipu ante == * [https://youtube.com/c/HBMmaster sitelen tawa pi jan Misali] ([[:wikia:youtube:jan Misali|pi]]) * [https://conlangcritic.bandcamp.com kalama musi pi jan Misali] [[kulupu:jan pi toki pona]] [[kulupu:jan pi ilo Jutu]] {{DEFAULTSORT:Misali, jan}} 6li5vrz0j4n4laj6ymag474gq3b2fjw ma Mesiko 0 1213 64049 64034 2026-04-20T18:47:00Z Benscat 3375 jan Porfirio Diaz li kama lawa 64049 wikitext text/x-wiki {{poki sona ma| | nimi ma = ma Mesiko | nimi mama = México | ma = ma | sitelen = | toki pi anpa sitelen = | len ma = [[sitelen:Flag of Mexico.svg|100px]] | sitelen lawa = [[sitelen:Coat of arms of Mexico.svg|100px]] | kalama musi ma = ''Himno Nacional Mexicano'' (kalama musi ma pi ma Mesiko) [[File:Himno Nacional Mexicano instrumental.ogg]] | ma tomo lawa = [[ma tomo Mesiko]] | ma suli = | toki lawa = ala (lon lipu lawa) [[toki Epanja]] (lon pali) | toki ante = [[toki Nawa]] [[toki Maja]] toki ante mute pi [[kulupu jan nanpa wan pi ma Amelika]] | nasin sewi = | nasin lawa = | jan lawa = [[jan Kasija Senpan Pato]] | mani = mani Peso pi ma Mesiko | tenpo = UTC-5 tawa UTC-8 | ISO 3166 = MX | sitelen ma = [[sitelen:MEX orthographic.svg|200px]] | toki anpa pi sitelen ma = ma Mesiko (laso) | lipu ilo = https://www.gob.mx/ | ma lili = |ma tomo pi mute jan nanpa wan=}} '''ma Mesiko''' li lon [[ma Amelika lete]] li lon poka pi [[ma Mewika]] li lon poka pi [[ma Katemala|ma Watemala]] li lon poka pi [[ma Peli]]. ma Mesiko li lon poka pi [[telo suli Pasipi]] li lon poka pi [[telo suli Kawipen]] li lon poka pi [[telo suli pi ma Mesiko]]. [[ma tomo Mesiko]] li ma tomo lawa. mute jan la, ona li nanpa wan. nasin kulupu pi ma Mesiko li tan tenpo ona. nasin pi [[ma Mesomelika]] en nasin pi [[ma Epanja]] li wan la, nasin kulupu pi ma Mesiko li kama lon. ==nimi== [[ma Epanja sin]] li pini la kulupu Mesiko li pana e nimi sin tawa ma ona. nimi ni li sama nimi pi ma tomo lawa ona. ma tomo lawa ona li [[ma tomo Mesiko|''México'']] lon [[toki Nawa]]. pilin pi jan sona la, nimi "México" li kama tan nimi tu. nimi nanpa wan li tan nimi ''Mexitl''. nimi ''Mexitl'' li nimi ante pi {{nimi ijo|[[jan sewi Wisilopoli]]|Huitzilopochtli|toki Nawa|ipa=[wiːtsiloːˈpoːtʃtɬi]}} pi nasin sewi Mesika. nimi ''-co'' li nimi nanpa tu la, kon ona li "ma". ken la'','' nimi ''México'' li "ma pi jan sewi Wisilopoli" tan ni. pilin pi jan sona ante la, nimi ''México'' li kama tan nimi tu wan. nimi nanpa wan li ''metzli'' li "mun" lon toki pona. nimi nanpa tu li ''xictli'' li "insa" lon toki pona. nimi nanpa tu wan li "-co" li "ma" lon toki pona. nimi ni li wan la, ona li toki e ni: "ma lon insa mun". ==tenpo pini== [[Image:Mesoamérica.png|left|thumb|248px|ma kipisi pi ma Mesomelika.]] tenpo pini mute la [[jan nanpa wan pi ma Amelika|kulupu jan]] li kama lon ma Mesiko. ona li alasa e kasi e soweli. ona li kama sona e pali kasi la, ona li open pali e tomo e ma lawa. ni la, ona li pali e ijo musi, e nasin sewi, e nasin kulupu. tenpo la, [[kulupu Olimeka]] li kama suli nanpa wan lon ma Mesomelika. kulupu ante li kama suli lon, la [[kulupu Maja pi tenpo pini|kulupu Maja]] li kama suli li pali e ma tomo mute, li pali e sitelen toki li sona e nasin mun. tenpo sike nanpa 1300 la, [[kulupu Mesika]] li kama lon li pali e ma suli lawa. ona li utala li anpa e kulupu ante la, ona li lawa e ma mute. [[jan Kitopa Kulunpu]] li kama lon [[ma Amelika]] lon tenpo sike nanpa 1492 la, ma Epanja li wile suli e ma lawa ona. ona li tawa ma Amelika li utala e jan la, {{nimi ijo|jan Enan Kote|Hernán Cortés|toki Epanja}} li utala li anpa e kulupu Mesika lon {{nimi ijo|ma tomo Tenosilan|Tenochtitlan|toki Nawa}} lon tenpo sike nanpa 1521. ma Epanja li kama lawa e ma ni la, ma ni li kama {{nimi ijo|ma Epanja sin|Nueva España|toki Epanja}}. ni la, ma tomo Tenosilan li kama ma tomo Mesiko li kama ma tomo lawa. lawa pi kulupu Epanja li ante e toki tawa toki Epanja, li ante e nasin sewi tawa [[kulupu Katolika|nasin sewi Katolika]], li ante e nasin kulupu tawa nasin ona. kulupu pi ma Amelika en kulupu pi ma Elopa li wan lon tenpo ni. taso, jan pi ma Amelika li anpa tawa jan pi ma Elopa. [[Image:Miguel_Hidalgo.jpg|left|thumb|124px|jan Mike Itako li utala e lawa pi ma Epanja.]] tenpo sike nanpa 1810 la, kulupu jan pi ma Epanja sin li open utala e lawa Epanja. {{nimi ijo|[[jan Mike Itako]]|Miguel Hidalgo y Costilla|toki Epanja}} en jan ante pi pilin sama li open e utala ni. tenpo mute utala la, ma Epanja sin li weka e ma Epanja, li kama ma Mesiko lon tenpo sike nanpa 1821. ma Mesiko li kama [[ma lawa suli]] la, jan lawa nanpa wan li {{nimi ijo|[[jan Akusin Te Itupite]]|Agustín de Iturbide|toki Epanja}}. taso, tenpo sike nanpa 1823 la, jan li weka e jan Akusin tan ma Mesiko. ni la, ma Mesiko li kama e {{lipu li ala|ma lawa pi ma kulupu|Q43702}}. {{nimi ijo|[[jan Watalupe Pitolija]]|Guadalupe Victoria|toki Epanja}} li kama jan lawa lon tenpo ni. tenpo sike nanpa 1833 la, {{nimi ijo|[[jan Antonjo Lope Te Santa Ana]]|Antonio López de Santa Anna|toki Epanja}} li kama jan lawa pi ma Mesiko la, ona li lawa wawa ike e ma Mesiko. jan lawa nanpa tu li alasa pona e ma li alasa ante e lawa. kulupu mute li pilin ike tawa ni la, ona li utala. kulupu mute li wile weka li alasa weka tan ma Mesiko. ni la, jan pi [[ma Tesa]] li wile [[jo jan|jo e jan]] li wile weka tan ma Mesiko la ona li weka tan ma Mesiko. tenpo sama la, [[ma Kanse]] li utala ma Mesiko tan utala esun. tenpo sike nanpa 1845 la, ma Mewika li kama jo e ma Tesa. taso, ma Mewika li wile suli mute. ona li utala e ma Mesiko tan ni. ma Mewika li jo e ma tomo Mesiko la, jan lawa pi ma Mesiko li weka e [[ma Kaliponija]], e [[ma Niwata]], e [[ma Juta]], e [[ma Ewisona]], e [[ma Numesiko]], e kipisi pi [[ma Okajoma]], e kipisi pi [[ma Kansa]], e kipisi pi [[ma Kolowato]], e kipisi pi [[ma Wajomin]], tawa ma Mewika. [[sitelen:Photograph of Benito Juarez.jpg|left|thumb|171x171px|jan Penito Wale li jan lawa pi ma Mesiko.]] utala ni li pini la, utala insa li awen. tenpo sike nanpa 1854 la, kulupu jan pi [[ma Kelelo]] li utala li anpa jan Santa Ana. ni la, jan lawa sin li pali e {{nimi ijo|lipu lawa sin|Leyes de Reforma|toki Epanja}}. lipu lawa ni li ike tawa kulupu pi nasin sewi tan ni: ma Mesiko li pini jo e nasin sewi lawa. {{nimi ijo|kulupu pi lipu lawa sin|Liberales|toki Epanja}} en {{nimi ijo|kulupu pi lipu lawa sin ala|Conservadores|toki Epanja}} li utala tan ni. utala pini la, {{nimi ijo|[[jan Penito Wale]]|Benito Juárez|toki Epanja}} li kama jan lawa. ma Elopa li pana e mani tawa ma Mesiko la, ma Mesiko li wile pana e mani sin tawa ma Elopa. taso, ma Mesiko li ken ala pana e mani tan utala ale. ni li ike tawa ma Epanja, tawa [[ma Juke]], tawa ma Kanse. ma Mesiko li toki tawa ale la, ma Epanja en ma Juke li pilin pona. taso ma Kanse li wile utala. kulupu Mesiko li utala li anpa e kulupu Kanse lon {{nimi ijo|[[ma tomo Puwepa]]|Puebla|toki Epanja}} lon {{ts|1862-05-05}}, taso ma Kanse li kama jo e ma tomo lon tenpo sike nanpa 1863. ni la, ma Mesiko li kama {{nimi ijo|ma lawa suli Mesiko nanpa tu|Segundo Imperio Mexicano|toki Epanja}}, la {{nimi ijo|[[jan Maximilijen nanpa wan]]|Maximiliano I|toki Epanja}} li kama jan lawa suli ona. kulupu mute li pilin ike tawa lawa ni la, jan Penito Wale en kulupu mute li utala li anpa e jan lawa. jan Penito Wale li moli lon tenpo sike nanpa 1872, la {{nimi ijo|jan Polipijo Tija|Porfirio Díaz|toki Epanja}} li kama lawa. == ma kipisi == {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;" ! style="width:120px;" |[[ma kipisi]] ! style="width:120px;" |nimi toki Epanja ! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]] ! style="width:85px;" |nanpa jan |- |[[ma Awakalijente]] |''Aguascalientes'' |[[ma tomo Awakalijente]] |1,49,34,59 |- |[[ma Kaliponja anpa]] |''Baja California'' |[[ma tomo Mesikali]] |3,77,90,50 |- |[[ma Kaliponja anpa seli]] |''Baja California Sur'' |[[ma tomo Pa (ma Mesiko)|ma tomo La Pa]] |87,24,39 |- |[[ma Kanpese]] |''Campeche'' |[[ma tomo Kanpese]] |94,94,81 |- |[[ma Sijapa]] |''Chiapas'' |[[ma tomo Tuta Kusijele]] |5,91,48,79 |- |[[ma Siwawa]] |''Chihuahua'' |[[ma tomo Siwawa]] |3,90,06,29 |- |[[ma Kowawila]] |''Coahuila'' |[[ma tomo Sasijo]] |3,45,75,16 |- |[[ma Kolima]] |''Colima'' |[[ma tomo Kolima]] |71,94,45 |- |[[ma Tulanko]] |''Durango'' |[[ma tomo Tulanko]] |1,89,05,63 |- |[[ma Wanakuwato]] |''Guanajuato'' |[[ma tomo Wanakuwato]] |6,31,35,04 |- |[[ma Kelelo]] |''Guerrero'' |[[ma tomo Sipansinko]] |3,60,31,88 |- |[[ma Itako]] |''Hidalgo'' |[[ma tomo Pasuka]] |3,22,29,94 |- |[[ma Kaliko|ma Kalisiko]] |''Jalisco'' |[[ma tomo Watalakala (ma Mesiko)|ma tomo Watalakala]] |8,73,24,95 |- |[[ma kipisi Mesiko|ma kipisi Mesiko]] |''México'' |[[ma tomo Toluka]] |17,72,82,16 |- |[[ma tomo Mesiko]] |''Ciudad de México'' |[[ma tomo Mesiko]] |9,35,25,17 |- |[[ma Misowakan]] |''Michoacán'' |[[ma tomo Molelija]] |4,94,36,02 |- |[[ma Molelo]] |''Morelos'' |[[ma tomo Kuwenawaka|ma tomo Kuwenapaka]] |1,96,41,64 |- |[[ma Najali]] |''Nayarit'' |[[ma tomo Tepi]] |1,23,72,93 |- |[[ma Lejon sin]] |''Nuevo León'' |[[ma tomo Montele]] |6,13,06,41 |- |[[ma Wakaka]] |''Oaxaca'' |[[ma tomo Wakaka]] |4,24,27,91 |- |[[ma Puwepa]] |''Puebla'' |[[ma tomo Puwepa]] |6,58,68,05 |- |[[ma Keletalo]] |''Querétaro'' |[[ma tomo Keletalo]] |2,53,06,55 |- |[[ma Kintanalo]] |''Quintana Roo'' |[[ma tomo Setuma]] |1,91,72,52 |- |[[ma San Luwi Potosi]] |''San Luis Potosí'' |[[ma tomo San Luwi Potosi]] |2,87,40,10 |- |[[ma Sinalowa]] |''Sinaloa'' |[[ma tomo Kulijakan Losale]] |3,16,97,60 |- |[[ma Sonola]] |''Sonora'' |[[ma tomo Emosijo]] |3,03,99,67 |- |[[ma Tapako]] |''Tabasco'' |[[ma tomo Wijawemosa|ma tomo Pijalemosa]] |2,53,79,61 |- |[[ma Tamalipa]] |''Tamaulipas'' |[[ma tomo Witolija (ma Mesiko)|ma tomo Pikitolija]] |3,57,57,56 |- |[[ma Takala]] |''Tlaxcala'' |[[ma tomo Takala]] |1,46,99,00 |- |[[ma Pelaku]] |''Veracruz'' |[[ma tomo Kalapa]] |8,09,35,17 |- |[[ma Jukatan]] |''Yucatán'' |[[ma tomo Melita]] |2,37,54,03 |- |[[ma Sakateka]] |''Zacatecas'' |[[ma tomo Sakateka]] |1,67,42,27 |} {{ma Amelika}} [[kulupu:ma Amelika lete]] [[kulupu:ma Mesiko| ]] [[kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin]] {{DEFAULTSORT:Mesiko, ma}} [[kulupu:ma lawa]] oxj4ati25x3s2dx2fd838f3rnin1rm1 64072 64049 2026-04-20T19:18:01Z Benscat 3375 mi pana e nimi suli 64072 wikitext text/x-wiki {{poki sona ma| | nimi ma = ma Mesiko | nimi mama = México | ma = ma | sitelen = | toki pi anpa sitelen = | len ma = [[sitelen:Flag of Mexico.svg|100px]] | sitelen lawa = [[sitelen:Coat of arms of Mexico.svg|100px]] | kalama musi ma = ''Himno Nacional Mexicano'' (kalama musi ma pi ma Mesiko) [[File:Himno Nacional Mexicano instrumental.ogg]] | ma tomo lawa = [[ma tomo Mesiko]] | ma suli = | toki lawa = ala (lon lipu lawa) [[toki Epanja]] (lon pali) | toki ante = [[toki Nawa]] [[toki Maja]] toki ante mute pi [[kulupu jan nanpa wan pi ma Amelika]] | nasin sewi = | nasin lawa = | jan lawa = [[jan Kasija Senpan Pato]] | mani = mani Peso pi ma Mesiko | tenpo = UTC-5 tawa UTC-8 | ISO 3166 = MX | sitelen ma = [[sitelen:MEX orthographic.svg|200px]] | toki anpa pi sitelen ma = ma Mesiko (laso) | lipu ilo = https://www.gob.mx/ | ma lili = |ma tomo pi mute jan nanpa wan=}} '''ma Mesiko''' li lon [[ma Amelika lete]] li lon poka pi [[ma Mewika]] li lon poka pi [[ma Katemala|ma Watemala]] li lon poka pi [[ma Peli]]. ma Mesiko li lon poka pi [[telo suli Pasipi]] li lon poka pi [[telo suli Kawipen]] li lon poka pi [[telo suli pi ma Mesiko]]. [[ma tomo Mesiko]] li ma tomo lawa. mute jan la, ona li nanpa wan. nasin kulupu pi ma Mesiko li tan tenpo ona. nasin pi [[ma Mesomelika]] en nasin pi [[ma Epanja]] li wan la, nasin kulupu pi ma Mesiko li kama lon. ==nimi== [[ma Epanja sin]] li pini la kulupu Mesiko li pana e nimi sin tawa ma ona. nimi ni li sama nimi pi ma tomo lawa ona. ma tomo lawa ona li [[ma tomo Mesiko|''México'']] lon [[toki Nawa]]. pilin pi jan sona la, nimi "México" li kama tan nimi tu. nimi nanpa wan li tan nimi ''Mexitl''. nimi ''Mexitl'' li nimi ante pi {{nimi ijo|[[jan sewi Wisilopoli]]|Huitzilopochtli|toki Nawa|ipa=[wiːtsiloːˈpoːtʃtɬi]}} pi nasin sewi Mesika. nimi ''-co'' li nimi nanpa tu la, kon ona li "ma". ken la'','' nimi ''México'' li "ma pi jan sewi Wisilopoli" tan ni. pilin pi jan sona ante la, nimi ''México'' li kama tan nimi tu wan. nimi nanpa wan li ''metzli'' li "mun" lon toki pona. nimi nanpa tu li ''xictli'' li "insa" lon toki pona. nimi nanpa tu wan li "-co" li "ma" lon toki pona. nimi ni li wan la, ona li toki e ni: "ma lon insa mun". ==tenpo pini== [[Image:Mesoamérica.png|left|thumb|248px|ma kipisi pi ma Mesomelika.]] === tenpo pi ma Mesomelika === tenpo pini mute la [[jan nanpa wan pi ma Amelika|kulupu jan]] li kama lon ma Mesiko. ona li alasa e kasi e soweli. ona li kama sona e pali kasi la, ona li open pali e tomo e ma lawa. ni la, ona li pali e ijo musi, e nasin sewi, e nasin kulupu. tenpo la, [[kulupu Olimeka]] li kama suli nanpa wan lon ma Mesomelika. kulupu ante li kama suli lon, la [[kulupu Maja pi tenpo pini|kulupu Maja]] li kama suli li pali e ma tomo mute, li pali e sitelen toki li sona e nasin mun. tenpo sike nanpa 1300 la, [[kulupu Mesika]] li kama lon li pali e ma suli lawa. ona li utala li anpa e kulupu ante la, ona li lawa e ma mute. === ma Elopa li kama lon ma Amelika === [[jan Kitopa Kulunpu]] li kama lon [[ma Amelika]] lon tenpo sike nanpa 1492 la, ma Epanja li wile suli e ma lawa ona. ona li tawa ma Amelika li utala e jan la, {{nimi ijo|[[jan Enan Kote]]|Hernán Cortés|toki Epanja}} li utala li anpa e kulupu Mesika lon {{nimi ijo|[[ma tomo Tenosilan]]|Tenochtitlan|toki Nawa}} lon tenpo sike nanpa 1521. ma Epanja li kama lawa e ma ni la, ma ni li kama {{nimi ijo|ma Epanja sin|Nueva España|toki Epanja}}. ni la, ma tomo Tenosilan li kama ma tomo Mesiko li kama ma tomo lawa. lawa pi kulupu Epanja li ante e toki tawa toki Epanja, li ante e nasin sewi tawa [[kulupu Katolika|nasin sewi Katolika]], li ante e nasin kulupu tawa nasin ona. kulupu pi ma Amelika en kulupu pi ma Elopa li wan lon tenpo ni. taso, jan pi ma Amelika li anpa tawa jan pi ma Elopa. [[Image:Miguel_Hidalgo.jpg|left|thumb|124px|jan Mike Itako li utala e lawa pi ma Epanja.]] === ma Mesiko li kama ma wan === tenpo sike nanpa 1810 la, kulupu jan pi ma Epanja sin li open utala e lawa Epanja. {{nimi ijo|[[jan Mike Itako]]|Miguel Hidalgo y Costilla|toki Epanja}} en jan ante pi pilin sama li open e utala ni. tenpo mute utala la, ma Epanja sin li weka e ma Epanja, li kama ma Mesiko lon tenpo sike nanpa 1821. ma Mesiko li kama [[ma lawa suli]] li kama {{nimi ijo|[[ma lawa suli Mesiko nanpa wan]]|Primer Imperio Mexicano|toki Epanja}} la, jan lawa nanpa wan li {{nimi ijo|[[jan Akusin Te Itupite]]|Agustín de Iturbide|toki Epanja}}. taso, tenpo sike nanpa 1823 la, jan li weka e jan Akusin tan ma Mesiko. ni la, ma Mesiko li kama e {{lipu li ala|ma lawa pi ma kulupu|Q43702}}. {{nimi ijo|[[jan Watalupe Pitolija]]|Guadalupe Victoria|toki Epanja}} li kama jan lawa lon tenpo ni. === ma weka === tenpo sike nanpa 1833 la, {{nimi ijo|[[jan Antonjo Lope Te Santa Ana]]|Antonio López de Santa Anna|toki Epanja}} li kama jan lawa pi ma Mesiko la, ona li lawa wawa ike e ma Mesiko. jan lawa nanpa tu li alasa pona e ma li alasa ante e lawa. kulupu mute li pilin ike tawa ni la, ona li utala. kulupu mute li wile weka li alasa weka tan ma Mesiko. ni la, jan pi [[ma Tesa]] li wile [[jo jan|jo e jan]] li wile weka tan ma Mesiko la ona li weka tan ma Mesiko. tenpo sama la, [[ma Kanse]] li utala ma Mesiko tan utala esun. tenpo sike nanpa 1845 la, ma Mewika li kama jo e ma Tesa. taso, ma Mewika li wile suli mute. ona li utala e ma Mesiko tan ni. ma Mewika li jo e ma tomo Mesiko la, jan lawa pi ma Mesiko li weka e [[ma Kaliponija]], e [[ma Niwata]], e [[ma Juta]], e [[ma Ewisona]], e [[ma Numesiko]], e kipisi pi [[ma Okajoma]], e kipisi pi [[ma Kansa]], e kipisi pi [[ma Kolowato]], e kipisi pi [[ma Wajomin]], tawa ma Mewika. === utala pi lawa ante === [[sitelen:Photograph of Benito Juarez.jpg|thumb|171x171px|jan Penito Wale li jan lawa pi ma Mesiko.]] utala ni li pini la, utala insa li awen. tenpo sike nanpa 1854 la, kulupu jan pi [[ma Kelelo]] li utala li anpa jan Santa Ana. ni la, jan lawa sin li pali e {{nimi ijo|lipu lawa sin|Leyes de Reforma|toki Epanja}}. lipu lawa ni li ike tawa kulupu pi nasin sewi tan ni: ma Mesiko li pini jo e nasin sewi lawa. {{nimi ijo|kulupu pi lipu lawa sin|Liberales|toki Epanja}} en {{nimi ijo|kulupu pi lipu lawa sin ala|Conservadores|toki Epanja}} li utala tan ni. utala pini la, {{nimi ijo|[[jan Penito Wale]]|Benito Juárez|toki Epanja}} li kama jan lawa. ma Elopa li pana e mani tawa ma Mesiko la, ma Mesiko li wile pana e mani sin tawa ma Elopa. taso, ma Mesiko li ken ala pana e mani tan utala ale. ni li ike tawa ma Epanja, tawa [[ma Juke]], tawa ma Kanse. ma Mesiko li toki tawa ale la, ma Epanja en ma Juke li pilin pona. taso ma Kanse li wile utala. kulupu Mesiko li utala li anpa e kulupu Kanse lon {{nimi ijo|[[ma tomo Puwepa]]|Puebla|toki Epanja}} lon {{ts|1862-05-05}}, taso ma Kanse li kama jo e ma tomo lon tenpo sike nanpa 1863. ni la, ma Mesiko li kama {{nimi ijo|[[ma lawa suli Mesiko nanpa tu]]|Segundo Imperio Mexicano|toki Epanja}}, la {{nimi ijo|[[jan Maximilijen nanpa wan]]|Maximiliano I|toki Epanja}} li kama jan lawa suli ona. kulupu mute li pilin ike tawa lawa ni la, jan Penito Wale en kulupu mute li utala li anpa e jan lawa. === lawa pi jan Polipijo Tija en utala pi tawa wawa === jan Penito Wale li moli lon tenpo sike nanpa 1872, la {{nimi ijo|[[jan Polipijo Tija]]|Porfirio Díaz|toki Epanja}} li kama lawa. ona li lawa suli lon ma Mesiko li lawa lon tenpo suli. tenpo lawa ona la, ma Mesiko li suli mani. taso, kulupu lawa taso li jo e mani; kulupu wawa ala li jo e mani ala. kulupu jan li alasa utala e jan lawa la, jan lawa li anpa e ona. tenpo sike 1910 la, jan Polipijo Tija li anpa {{nimi ijo|[[jan Pansiko Matelo]]|Francisco I. Madero|toki Epanja}} lon wile lawa. == ma kipisi == {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;" ! style="width:120px;" |[[ma kipisi]] ! style="width:120px;" |nimi toki Epanja ! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]] ! style="width:85px;" |nanpa jan |- |[[ma Awakalijente]] |''Aguascalientes'' |[[ma tomo Awakalijente]] |1,49,34,59 |- |[[ma Kaliponja anpa]] |''Baja California'' |[[ma tomo Mesikali]] |3,77,90,50 |- |[[ma Kaliponja anpa seli]] |''Baja California Sur'' |[[ma tomo Pa (ma Mesiko)|ma tomo La Pa]] |87,24,39 |- |[[ma Kanpese]] |''Campeche'' |[[ma tomo Kanpese]] |94,94,81 |- |[[ma Sijapa]] |''Chiapas'' |[[ma tomo Tuta Kusijele]] |5,91,48,79 |- |[[ma Siwawa]] |''Chihuahua'' |[[ma tomo Siwawa]] |3,90,06,29 |- |[[ma Kowawila]] |''Coahuila'' |[[ma tomo Sasijo]] |3,45,75,16 |- |[[ma Kolima]] |''Colima'' |[[ma tomo Kolima]] |71,94,45 |- |[[ma Tulanko]] |''Durango'' |[[ma tomo Tulanko]] |1,89,05,63 |- |[[ma Wanakuwato]] |''Guanajuato'' |[[ma tomo Wanakuwato]] |6,31,35,04 |- |[[ma Kelelo]] |''Guerrero'' |[[ma tomo Sipansinko]] |3,60,31,88 |- |[[ma Itako]] |''Hidalgo'' |[[ma tomo Pasuka]] |3,22,29,94 |- |[[ma Kaliko|ma Kalisiko]] |''Jalisco'' |[[ma tomo Watalakala (ma Mesiko)|ma tomo Watalakala]] |8,73,24,95 |- |[[ma kipisi Mesiko|ma kipisi Mesiko]] |''México'' |[[ma tomo Toluka]] |17,72,82,16 |- |[[ma tomo Mesiko]] |''Ciudad de México'' |[[ma tomo Mesiko]] |9,35,25,17 |- |[[ma Misowakan]] |''Michoacán'' |[[ma tomo Molelija]] |4,94,36,02 |- |[[ma Molelo]] |''Morelos'' |[[ma tomo Kuwenawaka|ma tomo Kuwenapaka]] |1,96,41,64 |- |[[ma Najali]] |''Nayarit'' |[[ma tomo Tepi]] |1,23,72,93 |- |[[ma Lejon sin]] |''Nuevo León'' |[[ma tomo Montele]] |6,13,06,41 |- |[[ma Wakaka]] |''Oaxaca'' |[[ma tomo Wakaka]] |4,24,27,91 |- |[[ma Puwepa]] |''Puebla'' |[[ma tomo Puwepa]] |6,58,68,05 |- |[[ma Keletalo]] |''Querétaro'' |[[ma tomo Keletalo]] |2,53,06,55 |- |[[ma Kintanalo]] |''Quintana Roo'' |[[ma tomo Setuma]] |1,91,72,52 |- |[[ma San Luwi Potosi]] |''San Luis Potosí'' |[[ma tomo San Luwi Potosi]] |2,87,40,10 |- |[[ma Sinalowa]] |''Sinaloa'' |[[ma tomo Kulijakan Losale]] |3,16,97,60 |- |[[ma Sonola]] |''Sonora'' |[[ma tomo Emosijo]] |3,03,99,67 |- |[[ma Tapako]] |''Tabasco'' |[[ma tomo Wijawemosa|ma tomo Pijalemosa]] |2,53,79,61 |- |[[ma Tamalipa]] |''Tamaulipas'' |[[ma tomo Witolija (ma Mesiko)|ma tomo Pikitolija]] |3,57,57,56 |- |[[ma Takala]] |''Tlaxcala'' |[[ma tomo Takala]] |1,46,99,00 |- |[[ma Pelaku]] |''Veracruz'' |[[ma tomo Kalapa]] |8,09,35,17 |- |[[ma Jukatan]] |''Yucatán'' |[[ma tomo Melita]] |2,37,54,03 |- |[[ma Sakateka]] |''Zacatecas'' |[[ma tomo Sakateka]] |1,67,42,27 |} {{ma Amelika}} [[kulupu:ma Amelika lete]] [[kulupu:ma Mesiko| ]] [[kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin]] {{DEFAULTSORT:Mesiko, ma}} [[kulupu:ma lawa]] 9bwp9fr7o5siop6nex7ie2byeelve6l 64082 64072 2026-04-20T22:31:40Z Benscat 3375 jan Kalansa li pali e lipu lawa suli 64082 wikitext text/x-wiki {{poki sona ma| | nimi ma = ma Mesiko | nimi mama = México | ma = ma | sitelen = | toki pi anpa sitelen = | len ma = [[sitelen:Flag of Mexico.svg|100px]] | sitelen lawa = [[sitelen:Coat of arms of Mexico.svg|100px]] | kalama musi ma = ''Himno Nacional Mexicano'' (kalama musi ma pi ma Mesiko) [[File:Himno Nacional Mexicano instrumental.ogg]] | ma tomo lawa = [[ma tomo Mesiko]] | ma suli = | toki lawa = ala (lon lipu lawa) [[toki Epanja]] (lon pali) | toki ante = [[toki Nawa]] [[toki Maja]] toki ante mute pi [[kulupu jan nanpa wan pi ma Amelika]] | nasin sewi = | nasin lawa = | jan lawa = [[jan Kasija Senpan Pato]] | mani = mani Peso pi ma Mesiko | tenpo = UTC-5 tawa UTC-8 | ISO 3166 = MX | sitelen ma = [[sitelen:MEX orthographic.svg|200px]] | toki anpa pi sitelen ma = ma Mesiko (laso) | lipu ilo = https://www.gob.mx/ | ma lili = |ma tomo pi mute jan nanpa wan=}} '''ma Mesiko''' li lon [[ma Amelika lete]] li lon poka pi [[ma Mewika]] li lon poka pi [[ma Katemala|ma Watemala]] li lon poka pi [[ma Peli]]. ma Mesiko li lon poka pi [[telo suli Pasipi]] li lon poka pi [[telo suli Kawipen]] li lon poka pi [[telo suli pi ma Mesiko]]. [[ma tomo Mesiko]] li ma tomo lawa. mute jan la, ona li nanpa wan. nasin kulupu pi ma Mesiko li tan tenpo ona. nasin pi [[ma Mesomelika]] en nasin pi [[ma Epanja]] li wan la, nasin kulupu pi ma Mesiko li kama lon. ==nimi== [[ma Epanja sin]] li pini la kulupu Mesiko li pana e nimi sin tawa ma ona. nimi ni li sama nimi pi ma tomo lawa ona. ma tomo lawa ona li [[ma tomo Mesiko|''México'']] lon [[toki Nawa]]. pilin pi jan sona la, nimi "México" li kama tan nimi tu. nimi nanpa wan li tan nimi ''Mexitl''. nimi ''Mexitl'' li nimi ante pi {{nimi ijo|[[jan sewi Wisilopoli]]|Huitzilopochtli|toki Nawa|ipa=[wiːtsiloːˈpoːtʃtɬi]}} pi nasin sewi Mesika. nimi ''-co'' li nimi nanpa tu la, kon ona li "ma". ken la'','' nimi ''México'' li "ma pi jan sewi Wisilopoli" tan ni. pilin pi jan sona ante la, nimi ''México'' li kama tan nimi tu wan. nimi nanpa wan li ''metzli'' li "mun" lon toki pona. nimi nanpa tu li ''xictli'' li "insa" lon toki pona. nimi nanpa tu wan li "-co" li "ma" lon toki pona. nimi ni li wan la, ona li toki e ni: "ma lon insa mun". ==tenpo pini== [[Image:Mesoamérica.png|left|thumb|248px|ma kipisi pi ma Mesomelika.]] === tenpo pi ma Mesomelika === tenpo pini mute la [[jan nanpa wan pi ma Amelika|kulupu jan]] li kama lon ma Mesiko. ona li alasa e kasi e soweli. ona li kama sona e pali kasi la, ona li open pali e tomo e ma lawa. ni la, ona li pali e ijo musi, e nasin sewi, e nasin kulupu. tenpo la, [[kulupu Olimeka]] li kama suli nanpa wan lon ma Mesomelika. kulupu ante li kama suli lon, la [[kulupu Maja pi tenpo pini|kulupu Maja]] li kama suli li pali e ma tomo mute, li pali e sitelen toki li sona e nasin mun. tenpo sike nanpa 1300 la, [[kulupu Mesika]] li kama lon li pali e ma suli lawa. ona li utala li anpa e kulupu ante la, ona li lawa e ma mute. === ma Elopa li kama lon ma Amelika === [[jan Kitopa Kulunpu]] li kama lon [[ma Amelika]] lon tenpo sike nanpa 1492 la, ma Epanja li wile suli e ma lawa ona. ona li tawa ma Amelika li utala e jan la, {{nimi ijo|[[jan Enan Kote]]|Hernán Cortés|toki Epanja}} li utala li anpa e kulupu Mesika lon {{nimi ijo|[[ma tomo Tenosilan]]|Tenochtitlan|toki Nawa}} lon tenpo sike nanpa 1521. ma Epanja li kama lawa e ma ni la, ma ni li kama {{nimi ijo|ma Epanja sin|Nueva España|toki Epanja}}. ni la, ma tomo Tenosilan li kama ma tomo Mesiko li kama ma tomo lawa. lawa pi kulupu Epanja li ante e toki tawa toki Epanja, li ante e nasin sewi tawa [[kulupu Katolika|nasin sewi Katolika]], li ante e nasin kulupu tawa nasin ona. kulupu pi ma Amelika en kulupu pi ma Elopa li wan lon tenpo ni. taso, jan pi ma Amelika li anpa tawa jan pi ma Elopa. [[Image:Miguel_Hidalgo.jpg|left|thumb|124px|jan Mike Itako li utala e lawa pi ma Epanja.]] === ma Mesiko li kama ma wan === tenpo sike nanpa 1810 la, kulupu jan pi ma Epanja sin li open utala e lawa Epanja. {{nimi ijo|[[jan Mike Itako]]|Miguel Hidalgo y Costilla|toki Epanja}} en jan ante pi pilin sama li open e utala ni. tenpo mute utala la, ma Epanja sin li weka e ma Epanja, li kama ma Mesiko lon tenpo sike nanpa 1821. ma Mesiko li kama [[ma lawa suli]] li kama {{nimi ijo|[[ma lawa suli Mesiko nanpa wan]]|Primer Imperio Mexicano|toki Epanja}} la, jan lawa nanpa wan li {{nimi ijo|[[jan Akusin Te Itupite]]|Agustín de Iturbide|toki Epanja}}. taso, tenpo sike nanpa 1823 la, jan li weka e jan Akusin tan ma Mesiko. ni la, ma Mesiko li kama e {{lipu li ala|ma lawa pi ma kulupu|Q43702}}. {{nimi ijo|[[jan Watalupe Pitolija]]|Guadalupe Victoria|toki Epanja}} li kama jan lawa lon tenpo ni. === weka ma === tenpo sike nanpa 1833 la, {{nimi ijo|[[jan Antonjo Lope Te Santa Ana]]|Antonio López de Santa Anna|toki Epanja}} li kama jan lawa pi ma Mesiko la, ona li lawa wawa ike e ma Mesiko. jan lawa nanpa tu li alasa pona e ma li alasa ante e lawa. kulupu mute li pilin ike tawa ni la, ona li utala. kulupu mute li wile weka li alasa weka tan ma Mesiko. ni la, jan pi [[ma Tesa]] li wile [[jo jan|jo e jan]] li wile weka tan ma Mesiko la ona li weka. tenpo sama la, [[ma Kanse]] li utala ma Mesiko tan utala esun. tenpo sike nanpa 1845 la, ma Mewika li kama jo e ma Tesa. taso, ma Mewika li wile suli mute. ona li utala e ma Mesiko tan ni. ma Mewika li jo e ma tomo Mesiko la, jan lawa pi ma Mesiko li weka e [[ma Kaliponija]], e [[ma Niwata]], e [[ma Juta]], e [[ma Ewisona]], e [[ma Numesiko]], e kipisi pi [[ma Okajoma]], e kipisi pi [[ma Kansa]], e kipisi pi [[ma Kolowato]], e kipisi pi [[ma Wajomin]], tawa ma Mewika. [[sitelen:Photograph of Benito Juarez.jpg|thumb|171x171px|jan Penito Wale li jan lawa pi ma Mesiko.]] === utala pi lipu lawa ante === utala ni li pini la, utala insa li awen. tenpo sike nanpa 1854 la, kulupu jan pi [[ma Kelelo]] li utala li anpa jan Santa Ana. ni la, jan lawa sin li pali e {{nimi ijo|lipu lawa sin|Leyes de Reforma|toki Epanja}}. lipu lawa ni li ike tawa kulupu pi nasin sewi tan ni: ma Mesiko li pini jo e nasin sewi lawa. {{nimi ijo|kulupu pi lipu lawa sin|Liberales|toki Epanja}} en {{nimi ijo|kulupu pi lipu lawa sin ala|Conservadores|toki Epanja}} li utala tan ni. utala pini la, {{nimi ijo|[[jan Penito Wale]]|Benito Juárez|toki Epanja}} li kama jan lawa. ma Elopa li pana e mani tawa ma Mesiko la, ma Mesiko li wile pana e mani sin tawa ma Elopa. taso, ma Mesiko li ken ala pana e mani tan utala ale. ni li ike tawa ma Epanja, tawa [[ma Juke]], tawa ma Kanse. ma Mesiko li toki tawa ale la, ma Epanja en ma Juke li pilin pona. taso ma Kanse li wile utala. kulupu Mesiko li utala li anpa e kulupu Kanse lon {{nimi ijo|[[ma tomo Puwepa]]|Puebla|toki Epanja}} lon {{ts|1862-05-05}}, taso ma Kanse li kama jo e ma tomo lon tenpo sike nanpa 1863. ni la, ma Mesiko li kama {{nimi ijo|[[ma lawa suli Mesiko nanpa tu]]|Segundo Imperio Mexicano|toki Epanja}}, la {{nimi ijo|[[jan Masimilijen nanpa wan]]|Maximiliano I|toki Epanja}} li kama jan lawa suli ona. kulupu mute li pilin ike tawa lawa ni la, jan Penito Wale en kulupu mute li utala li anpa e jan lawa. === utala pi tawa wawa === jan Penito Wale li moli lon tenpo sike nanpa 1872, la {{nimi ijo|[[jan Popilijo Tija]]|Porfirio Díaz|toki Epanja}} li kama lawa. ona li lawa suli lon ma Mesiko li lawa lon tenpo suli. tenpo lawa ona la, ma Mesiko li suli mani. taso, kulupu lawa taso li jo e mani; kulupu wawa ala li jo e mani ala. kulupu jan li alasa utala e jan lawa la, jan lawa li anpa e ona. tenpo sike 1910 la, jan Popilijo Tija li anpa e {{nimi ijo|[[jan Pansiko Matelo]]|Francisco I. Madero|toki Epanja}} lon wile lawa, li alasa jo e ona. ona li weka tan tomo jo la, ona en kulupu utala ona li utala li anpa e lawa pi jan Popilijo Tija. ni la, kulupu jan li wile lawa li lawa e jan Pansiko Matelo. taso, kulupu mute li awen utala e ona. tenpo sike nanpa 1913 la, {{nimi ijo|[[jan Pitolijano Weta]]|Victoriano Huerta|toki Epanja}} li utala li moli e jan Pansiko Matelo, li kama jan lawa. {{nimi ijo|[[jan Emilijano Sapata]]|Emiliano Zapata|toki Epanja}} en {{nimi ijo|[[jan Pansiko Pija]]|Francisco Villa|toki Epanja}} en {{nimi ijo|[[jan Penusijano Calansa]]|Venustiano Carranza|toki Epanja}} en {{nimi ijo|[[jan Apalo Opekon]]|Álvaro Obregón|toki Epanja}} li lawa e kulupu utala ante li awen utala e kulupu lawa. ni la, jan Pitolijano Weta li weka. ike la, utala li awen tan ni: kulupu utala ante li pilin ante tawa nasin pi ma Mesiko. tan ni, jan Penusijano Calansa li kama lawa. ona li pali e lipu lawa suli sin lon tenpo sike nanpa 1917. lipu lawa ni li lipu lawa suli pi ma Mesiko lon tenpo lon. == ma kipisi == {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;" ! style="width:120px;" |[[ma kipisi]] ! style="width:120px;" |nimi toki Epanja ! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]] ! style="width:85px;" |nanpa jan |- |[[ma Awakalijente]] |''Aguascalientes'' |[[ma tomo Awakalijente]] |1,49,34,59 |- |[[ma Kaliponja anpa]] |''Baja California'' |[[ma tomo Mesikali]] |3,77,90,50 |- |[[ma Kaliponja anpa seli]] |''Baja California Sur'' |[[ma tomo Pa (ma Mesiko)|ma tomo La Pa]] |87,24,39 |- |[[ma Kanpese]] |''Campeche'' |[[ma tomo Kanpese]] |94,94,81 |- |[[ma Sijapa]] |''Chiapas'' |[[ma tomo Tuta Kusijele]] |5,91,48,79 |- |[[ma Siwawa]] |''Chihuahua'' |[[ma tomo Siwawa]] |3,90,06,29 |- |[[ma Kowawila]] |''Coahuila'' |[[ma tomo Sasijo]] |3,45,75,16 |- |[[ma Kolima]] |''Colima'' |[[ma tomo Kolima]] |71,94,45 |- |[[ma Tulanko]] |''Durango'' |[[ma tomo Tulanko]] |1,89,05,63 |- |[[ma Wanakuwato]] |''Guanajuato'' |[[ma tomo Wanakuwato]] |6,31,35,04 |- |[[ma Kelelo]] |''Guerrero'' |[[ma tomo Sipansinko]] |3,60,31,88 |- |[[ma Itako]] |''Hidalgo'' |[[ma tomo Pasuka]] |3,22,29,94 |- |[[ma Kaliko|ma Kalisiko]] |''Jalisco'' |[[ma tomo Watalakala (ma Mesiko)|ma tomo Watalakala]] |8,73,24,95 |- |[[ma kipisi Mesiko|ma kipisi Mesiko]] |''México'' |[[ma tomo Toluka]] |17,72,82,16 |- |[[ma tomo Mesiko]] |''Ciudad de México'' |[[ma tomo Mesiko]] |9,35,25,17 |- |[[ma Misowakan]] |''Michoacán'' |[[ma tomo Molelija]] |4,94,36,02 |- |[[ma Molelo]] |''Morelos'' |[[ma tomo Kuwenawaka|ma tomo Kuwenapaka]] |1,96,41,64 |- |[[ma Najali]] |''Nayarit'' |[[ma tomo Tepi]] |1,23,72,93 |- |[[ma Lejon sin]] |''Nuevo León'' |[[ma tomo Montele]] |6,13,06,41 |- |[[ma Wakaka]] |''Oaxaca'' |[[ma tomo Wakaka]] |4,24,27,91 |- |[[ma Puwepa]] |''Puebla'' |[[ma tomo Puwepa]] |6,58,68,05 |- |[[ma Keletalo]] |''Querétaro'' |[[ma tomo Keletalo]] |2,53,06,55 |- |[[ma Kintanalo]] |''Quintana Roo'' |[[ma tomo Setuma]] |1,91,72,52 |- |[[ma San Luwi Potosi]] |''San Luis Potosí'' |[[ma tomo San Luwi Potosi]] |2,87,40,10 |- |[[ma Sinalowa]] |''Sinaloa'' |[[ma tomo Kulijakan Losale]] |3,16,97,60 |- |[[ma Sonola]] |''Sonora'' |[[ma tomo Emosijo]] |3,03,99,67 |- |[[ma Tapako]] |''Tabasco'' |[[ma tomo Wijawemosa|ma tomo Pijalemosa]] |2,53,79,61 |- |[[ma Tamalipa]] |''Tamaulipas'' |[[ma tomo Witolija (ma Mesiko)|ma tomo Pikitolija]] |3,57,57,56 |- |[[ma Takala]] |''Tlaxcala'' |[[ma tomo Takala]] |1,46,99,00 |- |[[ma Pelaku]] |''Veracruz'' |[[ma tomo Kalapa]] |8,09,35,17 |- |[[ma Jukatan]] |''Yucatán'' |[[ma tomo Melita]] |2,37,54,03 |- |[[ma Sakateka]] |''Zacatecas'' |[[ma tomo Sakateka]] |1,67,42,27 |} {{ma Amelika}} [[kulupu:ma Amelika lete]] [[kulupu:ma Mesiko| ]] [[kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin]] {{DEFAULTSORT:Mesiko, ma}} [[kulupu:ma lawa]] fkm7tx2eq246vy52k4m20k1tpbq9tqj 64086 64082 2026-04-21T01:51:43Z Benscat 3375 mi pana e soweli pi ma Mesiko 64086 wikitext text/x-wiki {{poki sona ma| | nimi ma = ma Mesiko | nimi mama = México | ma = ma | sitelen = | toki pi anpa sitelen = | len ma = [[sitelen:Flag of Mexico.svg|100px]] | sitelen lawa = [[sitelen:Coat of arms of Mexico.svg|100px]] | kalama musi ma = ''Himno Nacional Mexicano'' (kalama musi ma pi ma Mesiko) [[File:Himno Nacional Mexicano instrumental.ogg]] | ma tomo lawa = [[ma tomo Mesiko]] | ma suli = | toki lawa = ala (lon lipu lawa) [[toki Epanja]] (lon pali) | toki ante = [[toki Nawa]] [[toki Maja]] toki ante mute pi [[kulupu jan nanpa wan pi ma Amelika]] | nasin sewi = | nasin lawa = | jan lawa = [[jan Kasija Senpan Pato]] | mani = mani Peso pi ma Mesiko | tenpo = UTC-5 tawa UTC-8 | ISO 3166 = MX | sitelen ma = [[sitelen:MEX orthographic.svg|200px]] | toki anpa pi sitelen ma = ma Mesiko (laso) | lipu ilo = https://www.gob.mx/ | ma lili = |ma tomo pi mute jan nanpa wan=}} '''ma Mesiko''' li lon [[ma Amelika lete]] li lon poka pi [[ma Mewika]] li lon poka pi [[ma Katemala|ma Watemala]] li lon poka pi [[ma Peli]]. ma Mesiko li lon poka pi [[telo suli Pasipi]] li lon poka pi [[telo suli Kawipen]] li lon poka pi [[telo suli pi ma Mesiko]]. [[ma tomo Mesiko]] li ma tomo lawa. mute jan la, ona li nanpa wan. nasin kulupu pi ma Mesiko li tan tenpo ona. nasin pi [[ma Mesomelika]] en nasin pi [[ma Epanja]] li wan la, nasin kulupu pi ma Mesiko li kama lon. ==nimi== [[ma Epanja sin]] li pini la kulupu Mesiko li pana e nimi sin tawa ma ona. nimi ni li sama nimi pi ma tomo lawa ona. ma tomo lawa ona li [[ma tomo Mesiko|''México'']] lon [[toki Nawa]]. pilin pi jan sona la, nimi "México" li kama tan nimi tu. nimi nanpa wan li tan nimi ''Mexitl''. nimi ''Mexitl'' li nimi ante pi {{nimi ijo|[[jan sewi Wisilopoli]]|Huitzilopochtli|toki Nawa|ipa=[wiːtsiloːˈpoːtʃtɬi]}} pi nasin sewi Mesika. nimi ''-co'' li nimi nanpa tu la, kon ona li "ma". ken la'','' nimi ''México'' li "ma pi jan sewi Wisilopoli" tan ni. pilin pi jan sona ante la, nimi ''México'' li kama tan nimi tu wan. nimi nanpa wan li ''metzli'' li "mun" lon toki pona. nimi nanpa tu li ''xictli'' li "insa" lon toki pona. nimi nanpa tu wan li "-co" li "ma" lon toki pona. nimi ni li wan la, ona li toki e ni: "ma lon insa mun". ==tenpo pini== [[Image:Mesoamérica.png|left|thumb|248px|ma kipisi pi ma Mesomelika.]] === tenpo pi ma Mesomelika === tenpo pini mute la [[jan nanpa wan pi ma Amelika|kulupu jan]] li kama lon ma Mesiko. ona li alasa e kasi e soweli. ona li kama sona e pali kasi la, ona li open pali e tomo e ma lawa. ni la, ona li pali e ijo musi, e nasin sewi, e nasin kulupu. tenpo la, [[kulupu Olimeka]] li kama suli nanpa wan lon ma Mesomelika. kulupu ante li kama suli lon, la [[kulupu Maja pi tenpo pini|kulupu Maja]] li kama suli li pali e ma tomo mute, li pali e sitelen toki li sona e nasin mun. tenpo sike nanpa 1300 la, [[kulupu Mesika]] li kama lon li pali e ma suli lawa. ona li utala li anpa e kulupu ante la, ona li lawa e ma mute. === ma Elopa li kama lon ma Amelika === [[jan Kitopa Kulunpu]] li kama lon [[ma Amelika]] lon tenpo sike nanpa 1492 la, ma Epanja li wile suli e ma lawa ona. ona li tawa ma Amelika li utala e jan la, {{nimi ijo|[[jan Enan Kote]]|Hernán Cortés|toki Epanja}} li utala li anpa e kulupu Mesika lon {{nimi ijo|[[ma tomo Tenosilan]]|Tenochtitlan|toki Nawa}} lon tenpo sike nanpa 1521. ma Epanja li kama lawa e ma ni la, ma ni li kama {{nimi ijo|ma Epanja sin|Nueva España|toki Epanja}}. ni la, ma tomo Tenosilan li kama ma tomo Mesiko li kama ma tomo lawa. lawa pi kulupu Epanja li ante e toki tawa toki Epanja, li ante e nasin sewi tawa [[kulupu Katolika|nasin sewi Katolika]], li ante e nasin kulupu tawa nasin ona. kulupu pi ma Amelika en kulupu pi ma Elopa li wan lon tenpo ni. taso, jan pi ma Amelika li anpa tawa jan pi ma Elopa. [[Image:Miguel_Hidalgo.jpg|left|thumb|124px|jan Mike Itako li utala e lawa pi ma Epanja.]] === ma Mesiko li kama ma wan === tenpo sike nanpa 1810 la, kulupu jan pi ma Epanja sin li open utala e lawa Epanja. {{nimi ijo|[[jan Mike Itako]]|Miguel Hidalgo y Costilla|toki Epanja}} en jan ante pi pilin sama li open e utala ni. tenpo mute utala la, ma Epanja sin li weka e ma Epanja, li kama ma Mesiko lon tenpo sike nanpa 1821. ma Mesiko li kama [[ma lawa suli]] li kama {{nimi ijo|[[ma lawa suli Mesiko nanpa wan]]|Primer Imperio Mexicano|toki Epanja}} la, jan lawa nanpa wan li {{nimi ijo|[[jan Akusin Te Itupite]]|Agustín de Iturbide|toki Epanja}}. taso, tenpo sike nanpa 1823 la, jan li weka e jan Akusin tan ma Mesiko. ni la, ma Mesiko li kama e {{lipu li ala|ma lawa pi ma kulupu|Q43702}}. {{nimi ijo|[[jan Watalupe Pitolija]]|Guadalupe Victoria|toki Epanja}} li kama jan lawa lon tenpo ni. === weka ma === tenpo sike nanpa 1833 la, {{nimi ijo|[[jan Antonjo Lope Te Santa Ana]]|Antonio López de Santa Anna|toki Epanja}} li kama jan lawa pi ma Mesiko la, ona li lawa wawa ike e ma Mesiko. jan lawa nanpa tu li alasa pona e ma li alasa ante e lawa. kulupu mute li pilin ike tawa ni la, ona li utala. kulupu mute li wile weka li alasa weka tan ma Mesiko. ni la, jan pi [[ma Tesa]] li wile [[jo jan|jo e jan]] li wile weka tan ma Mesiko la ona li weka. tenpo sama la, [[ma Kanse]] li utala ma Mesiko tan utala esun. tenpo sike nanpa 1845 la, ma Mewika li kama jo e ma Tesa. taso, ma Mewika li wile suli mute. ona li utala e ma Mesiko tan ni. ma Mewika li jo e ma tomo Mesiko la, jan lawa pi ma Mesiko li weka e [[ma Kaliponija]], e [[ma Niwata]], e [[ma Juta]], e [[ma Ewisona]], e [[ma Numesiko]], e kipisi pi [[ma Okajoma]], e kipisi pi [[ma Kansa]], e kipisi pi [[ma Kolowato]], e kipisi pi [[ma Wajomin]], tawa ma Mewika. [[sitelen:Photograph of Benito Juarez.jpg|thumb|171x171px|jan Penito Wale li jan lawa pi ma Mesiko.]] === utala pi lipu lawa ante === utala ni li pini la, utala insa li awen. tenpo sike nanpa 1854 la, kulupu jan pi [[ma Kelelo]] li utala li anpa jan Santa Ana. ni la, jan lawa sin li pali e {{nimi ijo|lipu lawa sin|Leyes de Reforma|toki Epanja}}. lipu lawa ni li ike tawa kulupu pi nasin sewi tan ni: ma Mesiko li pini jo e nasin sewi lawa. {{nimi ijo|kulupu pi lipu lawa sin|Liberales|toki Epanja}} en {{nimi ijo|kulupu pi lipu lawa sin ala|Conservadores|toki Epanja}} li utala tan ni. utala pini la, {{nimi ijo|[[jan Penito Wale]]|Benito Juárez|toki Epanja}} li kama jan lawa. ma Elopa li pana e mani tawa ma Mesiko la, ma Mesiko li wile pana e mani sin tawa ma Elopa. taso, ma Mesiko li ken ala pana e mani tan utala ale. ni li ike tawa ma Epanja, tawa [[ma Juke]], tawa ma Kanse. ma Mesiko li toki tawa ale la, ma Epanja en ma Juke li pilin pona. taso ma Kanse li wile utala. kulupu Mesiko li utala li anpa e kulupu Kanse lon {{nimi ijo|[[ma tomo Puwepa]]|Puebla|toki Epanja}} lon {{ts|1862-05-05}}, taso ma Kanse li kama jo e ma tomo lon tenpo sike nanpa 1863. ni la, ma Mesiko li kama {{nimi ijo|[[ma lawa suli Mesiko nanpa tu]]|Segundo Imperio Mexicano|toki Epanja}}, la {{nimi ijo|[[jan Masimilijen nanpa wan]]|Maximiliano I|toki Epanja}} li kama jan lawa suli ona. kulupu mute li pilin ike tawa lawa ni la, jan Penito Wale en kulupu mute li utala li anpa e jan lawa. === utala pi tawa wawa === jan Penito Wale li moli lon tenpo sike nanpa 1872, la {{nimi ijo|[[jan Popilijo Tija]]|Porfirio Díaz|toki Epanja}} li kama lawa. ona li lawa suli lon ma Mesiko li lawa lon tenpo suli. tenpo lawa ona la, ma Mesiko li suli mani. taso, kulupu lawa taso li jo e mani; kulupu wawa ala li jo e mani ala. kulupu jan li alasa utala e jan lawa la, jan lawa li anpa e ona. tenpo sike 1910 la, jan Popilijo Tija li anpa e {{nimi ijo|[[jan Pansiko Matelo]]|Francisco I. Madero|toki Epanja}} lon wile lawa, li alasa jo e ona. ona li weka tan tomo jo la, ona en kulupu utala ona li utala li anpa e lawa pi jan Popilijo Tija. ni la, kulupu jan li wile lawa li lawa e jan Pansiko Matelo. taso, kulupu mute li awen utala e ona. tenpo sike nanpa 1913 la, {{nimi ijo|[[jan Pitolijano Weta]]|Victoriano Huerta|toki Epanja}} li utala li moli e jan Pansiko Matelo, li kama jan lawa. {{nimi ijo|[[jan Emilijano Sapata]]|Emiliano Zapata|toki Epanja}} en {{nimi ijo|[[jan Pansiko Pija]]|Francisco Villa|toki Epanja}} en {{nimi ijo|[[jan Penusijano Calansa]]|Venustiano Carranza|toki Epanja}} en {{nimi ijo|[[jan Apalo Opekon]]|Álvaro Obregón|toki Epanja}} li lawa e kulupu utala ante li awen utala e kulupu lawa. ni la, jan Pitolijano Weta li weka. ike la, utala li awen tan ni: kulupu utala ante li pilin ante tawa nasin pi ma Mesiko. tan ni, jan Penusijano Calansa li kama lawa. ona li pali e lipu lawa suli sin lon tenpo sike nanpa 1917. lipu lawa ni li lipu lawa suli pi ma Mesiko lon tenpo lon. == soweli lon == ma Mesiko li ma tomo tawa soweli mute. {{lipu li ala|soweli Pantela Onka|Q35694}}, en {{lipu li ala|waso Akila Kisato|Q41181}}, en {{lipu li ala|Atele Jeposi Wejelosu|Q1176401}} li soweli mute ante li lon ma Mesiko. <gallery mode=packed> Chapultepec Zoo - Jaguar (02).jpg|soweli Pantela Onka Chrysaetos La Cañada 20120114 1.jpg|waso Akila Kisato Ateles_geoffroyi_vellerosus_-Miami_Zoo-8.jpg|soweli Atele Jeposi Wejelosu </gallery> soweli mute li lon ma Mesiko taso. soweli ni li {{lipu li ala|akesi Asolote|Q22718}}, li {{lipu li ala|kala Pakita|Q725493}}, li {{lipu li ala|soweli Tepolinko|Q668030}}, li {{lipu li ala|kala Totowapa|Q1756572}} li soweli mute ante. <ref>{{tan sona|nimi jan kepeken toki tan=Secretaría de Medio Ambiente y Recursos Naturales|toki tan=es|linja=http://www.gob.mx/semarnat/articulos/conoce-10-especies-endemicas-mexicanas-orgullo-nacional?idiom=es|tan=Conoce 8 especies endémicas mexicanas, orgullo nacional|tenpo lukin=2026-04-20}}</ref> <gallery mode=packed> Axolotl Ambystoma mexicanum Aquarium Liège 30012016 3.jpg|akesi Asolote pimeja Vaquita2 Olson NOAA.jpg|kala Pakita Romerolagus diazi - Zoologico de Chapultepec, Ciudad de México - Cropped2x.jpg|soweli Tepolinko Totoaba.jpg|kala Totowapa </gallery> == ma kipisi == {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;" ! style="width:120px;" |[[ma kipisi]] ! style="width:120px;" |nimi toki Epanja ! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]] ! style="width:85px;" |nanpa jan |- |[[ma Awakalijente]] |''Aguascalientes'' |[[ma tomo Awakalijente]] |1,49,34,59 |- |[[ma Kaliponja anpa]] |''Baja California'' |[[ma tomo Mesikali]] |3,77,90,50 |- |[[ma Kaliponja anpa seli]] |''Baja California Sur'' |[[ma tomo Pa (ma Mesiko)|ma tomo La Pa]] |87,24,39 |- |[[ma Kanpese]] |''Campeche'' |[[ma tomo Kanpese]] |94,94,81 |- |[[ma Sijapa]] |''Chiapas'' |[[ma tomo Tuta Kusijele]] |5,91,48,79 |- |[[ma Siwawa]] |''Chihuahua'' |[[ma tomo Siwawa]] |3,90,06,29 |- |[[ma Kowawila]] |''Coahuila'' |[[ma tomo Sasijo]] |3,45,75,16 |- |[[ma Kolima]] |''Colima'' |[[ma tomo Kolima]] |71,94,45 |- |[[ma Tulanko]] |''Durango'' |[[ma tomo Tulanko]] |1,89,05,63 |- |[[ma Wanakuwato]] |''Guanajuato'' |[[ma tomo Wanakuwato]] |6,31,35,04 |- |[[ma Kelelo]] |''Guerrero'' |[[ma tomo Sipansinko]] |3,60,31,88 |- |[[ma Itako]] |''Hidalgo'' |[[ma tomo Pasuka]] |3,22,29,94 |- |[[ma Kaliko|ma Kalisiko]] |''Jalisco'' |[[ma tomo Watalakala (ma Mesiko)|ma tomo Watalakala]] |8,73,24,95 |- |[[ma kipisi Mesiko|ma kipisi Mesiko]] |''México'' |[[ma tomo Toluka]] |17,72,82,16 |- |[[ma tomo Mesiko]] |''Ciudad de México'' |[[ma tomo Mesiko]] |9,35,25,17 |- |[[ma Misowakan]] |''Michoacán'' |[[ma tomo Molelija]] |4,94,36,02 |- |[[ma Molelo]] |''Morelos'' |[[ma tomo Kuwenawaka|ma tomo Kuwenapaka]] |1,96,41,64 |- |[[ma Najali]] |''Nayarit'' |[[ma tomo Tepi]] |1,23,72,93 |- |[[ma Lejon sin]] |''Nuevo León'' |[[ma tomo Montele]] |6,13,06,41 |- |[[ma Wakaka]] |''Oaxaca'' |[[ma tomo Wakaka]] |4,24,27,91 |- |[[ma Puwepa]] |''Puebla'' |[[ma tomo Puwepa]] |6,58,68,05 |- |[[ma Keletalo]] |''Querétaro'' |[[ma tomo Keletalo]] |2,53,06,55 |- |[[ma Kintanalo]] |''Quintana Roo'' |[[ma tomo Setuma]] |1,91,72,52 |- |[[ma San Luwi Potosi]] |''San Luis Potosí'' |[[ma tomo San Luwi Potosi]] |2,87,40,10 |- |[[ma Sinalowa]] |''Sinaloa'' |[[ma tomo Kulijakan Losale]] |3,16,97,60 |- |[[ma Sonola]] |''Sonora'' |[[ma tomo Emosijo]] |3,03,99,67 |- |[[ma Tapako]] |''Tabasco'' |[[ma tomo Wijawemosa|ma tomo Pijalemosa]] |2,53,79,61 |- |[[ma Tamalipa]] |''Tamaulipas'' |[[ma tomo Witolija (ma Mesiko)|ma tomo Pikitolija]] |3,57,57,56 |- |[[ma Takala]] |''Tlaxcala'' |[[ma tomo Takala]] |1,46,99,00 |- |[[ma Pelaku]] |''Veracruz'' |[[ma tomo Kalapa]] |8,09,35,17 |- |[[ma Jukatan]] |''Yucatán'' |[[ma tomo Melita]] |2,37,54,03 |- |[[ma Sakateka]] |''Zacatecas'' |[[ma tomo Sakateka]] |1,67,42,27 |} == tan sona == <references /> {{ma Amelika}} [[kulupu:ma Amelika lete]] [[kulupu:ma Mesiko| ]] [[kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin]] {{DEFAULTSORT:Mesiko, ma}} [[kulupu:ma lawa]] p5ygnz7yc70abvtdlptzyb60nsccqrm ma Numesiko 0 2852 64080 57939 2026-04-20T22:28:01Z Babelball 517 mi pana e kipisi 64080 wikitext text/x-wiki {{poki sona ma|nimi ma=ma Numesiko|nimi mama=New Mexico (toki Inli) Nuevo México (toki Epanja) Yootó Hahoodzo (toki Napijo)|ma=ma kipisi|len ma=[[sitelen:Flag_of_New_Mexico.svg|150px]]|sitelen lawa=[[sitelen:Seal_of_New_Mexico.svg|100px]]|ma tomo lawa=[[ma tomo Santape]]|ma suli=[[ma Mewika]]|toki lawa=''ala''|toki ante=toki Inli toki Epanja toki Napijo toki Keli toki Siwi toki Towa toki Tewa|nasin lawa=|ISO 3166=|sitelen ma=[[sitelen:New_Mexico_in_United_States.svg|250px]]|mute jan la ma tomo suli=[[ma tomo Apekeki]]}} '''ma Numesiko''' anu '''ma Mesiko sin''' li [[ma kipisi]] pi [[ma Mewika]]. poka ona la [[ma Ewisona]] en [[ma Kolowato]] en [[ma Okajoma]] en [[ma Tesa]] en [[ma Siwawa]] en [[ma Sonola]] li lon. ma Siwawa en ma Sonola li lon [[ma Mesiko]]. [[ma tomo Santape]] li [[ma tomo lawa]] pi ma Numesiko. taso, [[ma tomo Apekeki]] li ma tomo pi suli nanpa wan lon ma Numesiko. [[telo nasin Lijokan]] li tawa lon insa ma Numesiko. == ma == [[sitelen:Rio Grande River at Truth or Consequences NM.jpg|left|thumb|200x200px|telo nasin Lijokan lon [[ma tomo Tujokonsekense]] lon ma Numesiko]] [[telo nasin Lijokan]], en [[telo nasin Peko]] li nasin telo suli pi ma Numesiko. [[telo linja Sanwan]], en [[telo linja Kanasijan]], en [[telo linja Kila]] li telo linja ante lon ma Numesiko. ma awen lawa ni tu li lon ma Numesiko: {{nimi ijo|[[ma awen Kapakawen]]|Carlsbad Caverns National Park|toki Inli}} en {{nimi ijo|[[ma awen Wasan]]|White Sands National Park|toki Inli}}. [[kulupu nena Sanketekiso]] li kipisi pi [[kulupu nena Oki]]. ona li lon ma Numesiko, li lon ma Kolowato. suli pi nena ma lon ma Numesiko la [[nena ma Wile]] li nena ma nanpa wan. ma mute lon ma Numesiko li [[ma seli pi telo ala]]. taso, ma kasi en ma sewi li lon ona. [[sitelen:Shiprock.snodgrass3.jpg|thumb|350x350px|kiwen suli Sepitawi lon ma Napijo lon ma Numesiko.]] kipisi pi [[ma Napijo]] li lon ma Numesiko. [[kiwen suli Sepitawi]] li lon ni. [[ma Jikalila]] en [[ma Natajote]] li ma pi [[kulupu Apase]] lon ma Numesiko. === kipisi ma === ma luka luka luka luka luka luka tu wan li kipisi ma pi ma Numesiko. mute jan la [[kipisi ma Penalijo]] li nanpa wan lon ma Numesiko. suli ma la [[kipisi ma Katon]] li nanpa wan. [[sitelen:USA New Mexico location map.svg|thumb|394x394px|sitelen ma pi kipisi ma lon ma Numesiko.]] {| class="wikitable mw-collapsible" |+ kipisi ma ale lon ma Numesiko !nimi ma !nimi mama !ma tomo lawa |- |kipisi ma Penalijo |''Bernalillo County'' |ma tomo Apekeki |- |kipisi ma Tonjajana |''Doña Ana County'' |ma tomo Lasuse |- |kipisi ma Santape |''Santa Fe County'' |ma tomo Santape |- |kipisi ma Santowa |''Sandoval County'' |ma tomo Penalilo |- |kipisi ma Sanwan |''San Juan County'' |ma tomo Ate |- |kipisi ma Walensija |''Valencia County'' |ma tomo Lolunsa |- |kipisi ma Lija |''Lea County'' |ma tomo Lowinton |- |kipisi ma Makinli |''McKinley County'' |ma tomo Kalu |- |kipisi ma Otelo |''Otero County'' |ma tomo Alamokoto |- |kipisi ma Sawe |''Chaves County'' |ma tomo Lowe |- |kipisi ma Esi |''Eddy County'' |ma tomo Kapa |- |kipisi ma Kuwi |''Curry County'' |ma tomo Kowi |- |kipisi ma Wijojawipa |''Rio Arriba County'' |ma tomo Sijelajamalila |- |kipisi ma Tajo |''Taos County'' |ma tomo Tajo |- |kipisi ma Kan |''Grant County'' |ma tomo Siwesisi |- |kipisi ma Sanmike |''San Miguel County'' |ma tomo Laweka |- |kipisi ma Sipola |''Cibola County'' |ma tomo Kan |- |kipisi ma Luna |''Luna County'' |ma tomo Temin |- |kipisi ma Linkon |''Lincoln County'' |ma tomo Kalisoso |- |kipisi ma Losalamo |''Los Alamos County'' |ma tomo Losalamo |- |kipisi ma Osewe |''Roosevelt County'' |ma tomo Potale |- |kipisi ma Sokojo |''Socorro County'' |ma tomo Sokolo |- |kipisi ma Towan |''Torrance County'' |ma tomo Etansija |- |kipisi ma Kopa |''Colfax County'' |ma tomo Laton |- |kipisi ma Sijewa |''Sierra County'' |ma tomo Tujokonsekense |- |kipisi ma Kuwe |''Quay County'' |ma tomo Tukunkali |- |kipisi ma Katelupe |''Guadalupe County'' |ma tomo Santalosa |- |kipisi ma Mowa |''Mora County'' |ma tomo lili Mola |- |kipisi ma Itako |''Hidalgo County'' |ma tomo Lopu |- |kipisi ma Junjan |''Union County'' |ma tomo Kajeton |- |kipisi ma Katon |''Catron County'' |ma tomo lili Wese |- |kipisi ma Tepaka |''De Baca County'' |ma tomo lili Posume |- |kipisi ma Asin |''Harding County'' |ma tomo lili Mokelo |} === ma tomo === [[sitelen:Palace of the Governors, Santa Fe 1991.jpg|left|thumb|tomo suli pi jan lawa tan ma Numesiko. ona li tomo majuna lon ma tomo Santape.]] [[sitelen:Central Campus, Albuquerque, NM, USA - panoramio.jpg|thumb|tomo lon ma tomo Apekeki]] [[ma tomo Santape]] li ma tomo lawa pi ma Numesiko. ona li open lon sike suno nanpa 1610. ona li jo e tomo mute pi sitelen musi. tenpo pini la ona li pini pi nasin Santape. ma tomo Apekeki li ma tomo suli. [[kulupu esun Mikosa]] li open lon ma tomo ni. jan mute li lon ma tomo Apekeki. == toki == jan mute lon ma Numesiko li [[toki Epanja]], li [[toki Inli]]. taso, jan pi mute lili li toki e toki nanpa wan pi ma Mewika. ma Numesiko la ona li toki Napijo, li toki Kele, li toki Siwa, li toki Towa, li toki Siwi. == tenpo pini == [[sitelen:Clovis Point.jpg|left|thumb|125x125px|kiwen alasa pi kulupu Koli]] [[tenpo lete suli]] la kulupu Koli li lon ma Numesiko. ona li pali e kiwen alasa mute. tenpo pini la jan sona tenpo pini li pilin e ni: [[kulupu nanpa wan pi ma Amelika]] la kulupu Koli li nanpa wan. taso, tenpo kama tawa ni la jan sona li alasa li lukin e kiwen lon tenpo pini tawa kulupu koli. tenpo lon la jan sona li sona e ni: tenpo pini pi kulupu Koli la kulupu ante li lon ma Amelika. tenpo kama pi tenpo ni la [[kulupu Mokolon]] en [[kulupu Pelo majuna]] li lon ma Numesiko. kulupu tu ni li pali e ma tomo suli mute kepeken kiwen. kulupu tu li mama majuna pi kulupu Pelo. [[sitelen:Po-Pay cvc 500h 1.jpg|thumb|250x250px|kiwen musi pi jan Pope. utala pi kulupu Pelo la ona li jan lawa.]] sike suno nanpa 1540 la [[jan Pansiko Pake Tekolonato]] tan [[ma Epanja]] li tawa lon ma Numesiko tan ni: ona li alasa e "ma tomo luka tu pi kiwen mani". ma tomo ni li lon ala. taso, jan mute tan ma Epanja li alasa e ma tomo ni. sike suno nanpa 1598 la jan Wan Tejonjate li anpa e ma Numesiko, li pali e ma tomo pi kulupu Epanja nanpa wan lon ma Numesiko. ma Numesiko li kama ma lili pi [[ma Newajepanja]]. sike suno nanpa 1610 la jan Epanja li pali e ma tomo Santape. ona li kama ma tomo lawa pi ma Numesiko. ona li wile e ni: jan tan ma Numesiko li kama jan pi [[nasin sewi Kolisu]]. ni la jan tan ma Epanja li pali e tomo sewi mute lon ma Numesiko. kulupu lawa pi ma Epanja li ike mute tawa kulupu Pelo. ona li alasa weka e nasin sewi pi kulupu Pelo. ni la sike suno nanpa 1680 la [[jan Pope]] li open e [[utala pi kulupu Pelo]], li weka e jan Epanja tan ma ona. utala la ona li moli e jan Epanja pi mute 400. kulupu utala pi kulupu Pelo li pakala e sitelen pi nasin sewi Kolisu, e tomo sewi pi nasin sewi ni. taso, sike suno nanpa 1692 kin la jan utala pi ma Epanja li anpa e ma Numesiko. anpa ni la jan Sijeko Tewaka li lawa e kulupu utala. jan ona li pali e ma tomo Apekeki. tenpo kama tawa ni la kulupu Numunu li esun kin tawa kulupu Epanja. ona li esun e selo soweli, e sijelo soweli, e jan jo. taso, [[kulupu Numunu]] li utala e ma Numesiko, li lanpan e mani tan jan. ona li weka e ma tomo lili mute lon ma Numesiko. kulupu utala pi ma Numesiko li utala e kulupu utala pi ma Numunu. sike suno nanpa 1789 la jan utala tan ma Numesiko li pakala e kulupu utala pi ma Numunu, li moli e jan lawa utala ona. tenpo kama tawa ni la utala pi kulupu Numunu li pini lon ma Numesiko. === tenpo lawa pi ma Mesiko === sike suno nanpa 1810 la ma Mesiko li utala e ma Epanja tan wile pi kama anpa ala. taso, utala ni li kama ala tawa ma Numesiko. ma Mesiko li anpa e kulupu utala pi ma Epanja, li kama ma lawa. sike suno nanpa 1821 la nasin Santape li open. ona li open lon [[ma Misuwi]], li pini lon ma tomo Santape. jan esun tan [[ma Mewika]] li tawa ma Numesiko kepeken nasin ni. sike suno nanpa 1837 la utala insa li open lon ma Numesiko. jan mute li pilin ike tawa jan lawa pi ma Numesiko. jan utala li moli e ona. taso, kulupu utala pi ma Numesiko li moli e jan utala . sike suno nanpa 1841 la jan lawa Milapu Lama tan [[ma Tesa]] li tawa e kulupu utala ona tawa ma Numesiko. ona li wile anpa e ma Numesiko. taso, jan pi ma Numesiko li pilin ike tawa ma Tesa. ona li kama jo e kulupu utala. tenpo ala la ma Tesa li lanpan e ma Numesiko. sike suno nanpa 1846 la ma Mewika li utala e ma Mesiko. kulupu utala pi ma Mewika li anpa e ma Numesiko. [[lipu lawa Katelupewitako]] li pini e utala, li pana e ma Numesiko, e ma Tesa, e ma Ewisona, e [[ma Kaliponja]], e [[ma Newata]] tawa ma Mewika. === tenpo lawa pi ma Mewika === [[utala kipisi pi ma Mewika]] la ma Sikisi li alasa anpa e ma Numesiko. ona li anpa e kipisi pi ma Numesiko, li open e [[ma lawa Ewisona pi ma Sikisi]]. taso, kulupu utala pi ma Mewika li anpa e kulupu utala pi ma Sikisi. sike suno nanpa 1863 la kulupu lawa pi ma Mewika li weka e ma Ewisona tan ma Numesiko. [[sitelen:Geronimo (Goyathlay), a Chiricahua Apache, full-length, kneeling with rifle, 1887 - NARA - 530880.jpg|left|thumb|jan lawa Kojale pi kulupu Apase]] sike suno nanpa 1864 la kulupu lawa pi ma Mewika li weka tan [[ma Napijo]] e [[kulupu Napijo|jan Napijo]] tawa tomo awen lon ma Numesiko. jan Napijo mute li moli. taso tenpo kama tawa ni la kulupu Napijo li tawa [[ma Napijo]]. [[kulupu Apase]] li utala mute e ma Mewika e ma Sikisi lon tenpo mute. [[jan Kojale]] li jan lawa suli pi kulupu Apase. sike suno nanpa 1886 la ma Mewika li anpa e jan Kojale, e kulupu utala nanpa pini pi kulupu Apase. sike suno nanpa 1912 la ma Numesiko li kama ma lili pi ma Mewika. sike suno nanpa 1916 la [[jan Panso Wila]] li tawa utala lon ma Numesiko. == kulupu nanpa wan pi ma Numesiko == === kulupu Pelo === [[sitelen:Flag of Zia Pueblo.svg|thumb|len pi kulupu Sija. sitelen ni li sitelen pi ma Numesiko.]] [[kulupu Pelo]] li tan ma Numesiko. ona li pali e ma tomo suli. ni li ma tomo pi kulupu Pelo: * ma tomo Aku ([[toki Kele]]) * ma tomo Kosi (toki Kele) * ma tomo Siwipa ([[toki Siwa]]) * ma tomo Walatowa ([[toki Towa]]) * ma tomo Kewa (toki Kele) * ma tomo Kawaka (toki Kele) * ma tomo Nanpe (toki Tewa) * ma tomo Okejowinke ([[toki Tewa]]) * ma tomo Piweta (toki Siwa) * ma tomo Posuwakejowinke (toki Tewa) * ma tomo Tusuja (toki Siwa) * ma tomo Kasita (toki Kele) * ma tomo Powokejowinke (toki Tewa) * ma tomo Tamaja (toki Kele) * ma tomo Kapojowinke (toki Tewa) * ma tomo Tato (toki Siwa) * ma tomo Tesukejowinke (toki Tewa) * ma tomo Sija (toki Kele) * ma tomo Alonawisiwanja ([[toki Siwi]]) === kulupu Napijo === jan pi kulupu Napijo en kipisi pi ma Napijo li lon ma Numesiko. ona li [[toki Napijo]]. toki Napijo li lon insa e [[kulupu toki Nateni]]. === kulupu Apase === jan pi kulupu Apase li lon ma Numesiko. [[ma Jikalila]] en [[ma Natajote]] li ma pi kulupu Apase lon ma Numesiko. kulupu Apase li toki e toki mute pi kulupu toki Nateni. == musi kulupu == [[sitelen:Ristras and sacks, Hatch NM.jpg|thumb|300x300px|kili pi namako seli lon ma tomo lili Tasi]] === musi moku === esun pi ma pan li suli mute tawa ma Numesiko. jan mute lon ma Numesiko li pali e [[kili pi namako seli]]. kili pi namako seli mute li tan ma tomo lili Tasi. kili ni li ken loje, li ken laso. jan mute tan ma Mesiko li kama Numesiko, li pana moku ona la moku tan ma Numesiko li sama moku pi Mesiko. jan mute li pali moku kepeken [[pan kili]]. === musi sitelen === [[jan Kosa Oki|jan sitelen Kosa Oki]] li pali sitelen lon [[ma tomo lili Apiku]] lon ma Numesiko. [[sitelen tawa musi Pekinpa]] kin li tan ma Numesiko. == nasin lawa == [[sitelen:New Mexico Presidential Election Results 2020.svg|left|thumb|sitelen ma ni li pana e sona ni: sike suno nanpa 2020 la wile jan pi kipisi ma ni la jan lawa nanpa wan pi ma Mewika o tan kulupu loje anu kulupu laso?]] kulupu lawa pi ma Numesiko la [[kulupu lawa Temoka]] li wawa. kulupu lawa Wepulikan li wawa lili lon ma Numesiko. tenpo lon la jan Mise Lujan Kisan li jan lawa. jan Owi Molali li jan lawa nanpa tu. kulupu lawa ma pi ma Mewika la jan Matin Inli en jan Pen Li Lujan li tan ma Numesiko. jan ale ni li jan pi kulupu lawa Temoka. [[kulupu:ma kipisi pi ma Mewika]] {{kipisi pi ma Mewika}} {{ma Mewika}} {{DEFAULTSORT:Numesiko, ma}} 91nin73yxbnsnz528vnwsrzfa3obdpv 64081 64080 2026-04-20T22:29:27Z Babelball 517 mi pona e open kipisi 64081 wikitext text/x-wiki {{poki sona ma|nimi ma=ma Numesiko|nimi mama=New Mexico ([[toki Inli]]) Nuevo México ([[toki Epanja]]) Yootó Hahoodzo ([[toki Napejo]])|ma=ma kipisi|len ma=[[sitelen:Flag_of_New_Mexico.svg|150px]]|sitelen lawa=[[sitelen:Seal_of_New_Mexico.svg|100px]]|ma tomo lawa=[[ma tomo Santape]]|ma suli=[[ma Mewika]]|toki lawa=''ala''|toki ante=toki Inli toki Epanja toki Napijo toki Keli toki Siwi toki Towa toki Tewa|nasin lawa=|ISO 3166=|sitelen ma=[[sitelen:New_Mexico_in_United_States.svg|250px]]|mute jan la ma tomo suli=[[ma tomo Apekeki]]}} '''ma Numesiko''' anu '''ma Mesiko sin''' li [[ma kipisi]] pi [[ma Mewika]]. poka ona la [[ma Ewisona]] en [[ma Kolowato]] en [[ma Okajoma]] en [[ma Tesa]] en [[ma Siwawa]] en [[ma Sonola]] li lon. ma Siwawa en ma Sonola li lon [[ma Mesiko]]. [[ma tomo Santape]] li [[ma tomo lawa]] pi ma Numesiko. taso, [[ma tomo Apekeki]] li ma tomo pi suli nanpa wan lon ma Numesiko. [[telo nasin Lijokan]] li tawa lon insa ma Numesiko. == ma == [[sitelen:Rio Grande River at Truth or Consequences NM.jpg|left|thumb|200x200px|telo nasin Lijokan lon [[ma tomo Tujokonsekense]] lon ma Numesiko]] [[telo nasin Lijokan]], en [[telo nasin Peko]] li nasin telo suli pi ma Numesiko. [[telo linja Sanwan]], en [[telo linja Kanasijan]], en [[telo linja Kila]] li telo linja ante lon ma Numesiko. ma awen lawa ni tu li lon ma Numesiko: {{nimi ijo|[[ma awen Kapakawen]]|Carlsbad Caverns National Park|toki Inli}} en {{nimi ijo|[[ma awen Wasan]]|White Sands National Park|toki Inli}}. [[kulupu nena Sanketekiso]] li kipisi pi [[kulupu nena Oki]]. ona li lon ma Numesiko, li lon ma Kolowato. suli pi nena ma lon ma Numesiko la [[nena ma Wile]] li nena ma nanpa wan. ma mute lon ma Numesiko li [[ma seli pi telo ala]]. taso, ma kasi en ma sewi li lon ona. [[sitelen:Shiprock.snodgrass3.jpg|thumb|350x350px|kiwen suli Sepitawi lon ma Napijo lon ma Numesiko.]] kipisi pi [[ma Napijo]] li lon ma Numesiko. [[kiwen suli Sepitawi]] li lon ni. [[ma Jikalila]] en [[ma Natajote]] li ma pi [[kulupu Apase]] lon ma Numesiko. === kipisi ma === ma luka luka luka luka luka luka tu wan li kipisi ma pi ma Numesiko. mute jan la [[kipisi ma Penalijo]] li nanpa wan lon ma Numesiko. suli ma la [[kipisi ma Katon]] li nanpa wan. [[sitelen:USA New Mexico location map.svg|thumb|394x394px|sitelen ma pi kipisi ma lon ma Numesiko.]] {| class="wikitable mw-collapsible" |+ kipisi ma ale lon ma Numesiko !nimi ma !nimi mama !ma tomo lawa |- |kipisi ma Penalijo |''Bernalillo County'' |ma tomo Apekeki |- |kipisi ma Tonjajana |''Doña Ana County'' |ma tomo Lasuse |- |kipisi ma Santape |''Santa Fe County'' |ma tomo Santape |- |kipisi ma Santowa |''Sandoval County'' |ma tomo Penalilo |- |kipisi ma Sanwan |''San Juan County'' |ma tomo Ate |- |kipisi ma Walensija |''Valencia County'' |ma tomo Lolunsa |- |kipisi ma Lija |''Lea County'' |ma tomo Lowinton |- |kipisi ma Makinli |''McKinley County'' |ma tomo Kalu |- |kipisi ma Otelo |''Otero County'' |ma tomo Alamokoto |- |kipisi ma Sawe |''Chaves County'' |ma tomo Lowe |- |kipisi ma Esi |''Eddy County'' |ma tomo Kapa |- |kipisi ma Kuwi |''Curry County'' |ma tomo Kowi |- |kipisi ma Wijojawipa |''Rio Arriba County'' |ma tomo Sijelajamalila |- |kipisi ma Tajo |''Taos County'' |ma tomo Tajo |- |kipisi ma Kan |''Grant County'' |ma tomo Siwesisi |- |kipisi ma Sanmike |''San Miguel County'' |ma tomo Laweka |- |kipisi ma Sipola |''Cibola County'' |ma tomo Kan |- |kipisi ma Luna |''Luna County'' |ma tomo Temin |- |kipisi ma Linkon |''Lincoln County'' |ma tomo Kalisoso |- |kipisi ma Losalamo |''Los Alamos County'' |ma tomo Losalamo |- |kipisi ma Osewe |''Roosevelt County'' |ma tomo Potale |- |kipisi ma Sokojo |''Socorro County'' |ma tomo Sokolo |- |kipisi ma Towan |''Torrance County'' |ma tomo Etansija |- |kipisi ma Kopa |''Colfax County'' |ma tomo Laton |- |kipisi ma Sijewa |''Sierra County'' |ma tomo Tujokonsekense |- |kipisi ma Kuwe |''Quay County'' |ma tomo Tukunkali |- |kipisi ma Katelupe |''Guadalupe County'' |ma tomo Santalosa |- |kipisi ma Mowa |''Mora County'' |ma tomo lili Mola |- |kipisi ma Itako |''Hidalgo County'' |ma tomo Lopu |- |kipisi ma Junjan |''Union County'' |ma tomo Kajeton |- |kipisi ma Katon |''Catron County'' |ma tomo lili Wese |- |kipisi ma Tepaka |''De Baca County'' |ma tomo lili Posume |- |kipisi ma Asin |''Harding County'' |ma tomo lili Mokelo |} === ma tomo === [[sitelen:Palace of the Governors, Santa Fe 1991.jpg|left|thumb|tomo suli pi jan lawa tan ma Numesiko. ona li tomo majuna lon ma tomo Santape.]] [[sitelen:Central Campus, Albuquerque, NM, USA - panoramio.jpg|thumb|tomo lon ma tomo Apekeki]] [[ma tomo Santape]] li ma tomo lawa pi ma Numesiko. ona li open lon sike suno nanpa 1610. ona li jo e tomo mute pi sitelen musi. tenpo pini la ona li pini pi nasin Santape. ma tomo Apekeki li ma tomo suli. [[kulupu esun Mikosa]] li open lon ma tomo ni. jan mute li lon ma tomo Apekeki. == toki == jan mute lon ma Numesiko li [[toki Epanja]], li [[toki Inli]]. taso, jan pi mute lili li toki e toki nanpa wan pi ma Mewika. ma Numesiko la ona li toki Napijo, li toki Kele, li toki Siwa, li toki Towa, li toki Siwi. == tenpo pini == [[sitelen:Clovis Point.jpg|left|thumb|125x125px|kiwen alasa pi kulupu Koli]] [[tenpo lete suli]] la kulupu Koli li lon ma Numesiko. ona li pali e kiwen alasa mute. tenpo pini la jan sona tenpo pini li pilin e ni: [[kulupu nanpa wan pi ma Amelika]] la kulupu Koli li nanpa wan. taso, tenpo kama tawa ni la jan sona li alasa li lukin e kiwen lon tenpo pini tawa kulupu koli. tenpo lon la jan sona li sona e ni: tenpo pini pi kulupu Koli la kulupu ante li lon ma Amelika. tenpo kama pi tenpo ni la [[kulupu Mokolon]] en [[kulupu Pelo majuna]] li lon ma Numesiko. kulupu tu ni li pali e ma tomo suli mute kepeken kiwen. kulupu tu li mama majuna pi kulupu Pelo. [[sitelen:Po-Pay cvc 500h 1.jpg|thumb|250x250px|kiwen musi pi jan Pope. utala pi kulupu Pelo la ona li jan lawa.]] sike suno nanpa 1540 la [[jan Pansiko Pake Tekolonato]] tan [[ma Epanja]] li tawa lon ma Numesiko tan ni: ona li alasa e "ma tomo luka tu pi kiwen mani". ma tomo ni li lon ala. taso, jan mute tan ma Epanja li alasa e ma tomo ni. sike suno nanpa 1598 la jan Wan Tejonjate li anpa e ma Numesiko, li pali e ma tomo pi kulupu Epanja nanpa wan lon ma Numesiko. ma Numesiko li kama ma lili pi [[ma Newajepanja]]. sike suno nanpa 1610 la jan Epanja li pali e ma tomo Santape. ona li kama ma tomo lawa pi ma Numesiko. ona li wile e ni: jan tan ma Numesiko li kama jan pi [[nasin sewi Kolisu]]. ni la jan tan ma Epanja li pali e tomo sewi mute lon ma Numesiko. kulupu lawa pi ma Epanja li ike mute tawa kulupu Pelo. ona li alasa weka e nasin sewi pi kulupu Pelo. ni la sike suno nanpa 1680 la [[jan Pope]] li open e [[utala pi kulupu Pelo]], li weka e jan Epanja tan ma ona. utala la ona li moli e jan Epanja pi mute 400. kulupu utala pi kulupu Pelo li pakala e sitelen pi nasin sewi Kolisu, e tomo sewi pi nasin sewi ni. taso, sike suno nanpa 1692 kin la jan utala pi ma Epanja li anpa e ma Numesiko. anpa ni la jan Sijeko Tewaka li lawa e kulupu utala. jan ona li pali e ma tomo Apekeki. tenpo kama tawa ni la kulupu Numunu li esun kin tawa kulupu Epanja. ona li esun e selo soweli, e sijelo soweli, e jan jo. taso, [[kulupu Numunu]] li utala e ma Numesiko, li lanpan e mani tan jan. ona li weka e ma tomo lili mute lon ma Numesiko. kulupu utala pi ma Numesiko li utala e kulupu utala pi ma Numunu. sike suno nanpa 1789 la jan utala tan ma Numesiko li pakala e kulupu utala pi ma Numunu, li moli e jan lawa utala ona. tenpo kama tawa ni la utala pi kulupu Numunu li pini lon ma Numesiko. === tenpo lawa pi ma Mesiko === sike suno nanpa 1810 la ma Mesiko li utala e ma Epanja tan wile pi kama anpa ala. taso, utala ni li kama ala tawa ma Numesiko. ma Mesiko li anpa e kulupu utala pi ma Epanja, li kama ma lawa. sike suno nanpa 1821 la nasin Santape li open. ona li open lon [[ma Misuwi]], li pini lon ma tomo Santape. jan esun tan [[ma Mewika]] li tawa ma Numesiko kepeken nasin ni. sike suno nanpa 1837 la utala insa li open lon ma Numesiko. jan mute li pilin ike tawa jan lawa pi ma Numesiko. jan utala li moli e ona. taso, kulupu utala pi ma Numesiko li moli e jan utala . sike suno nanpa 1841 la jan lawa Milapu Lama tan [[ma Tesa]] li tawa e kulupu utala ona tawa ma Numesiko. ona li wile anpa e ma Numesiko. taso, jan pi ma Numesiko li pilin ike tawa ma Tesa. ona li kama jo e kulupu utala. tenpo ala la ma Tesa li lanpan e ma Numesiko. sike suno nanpa 1846 la ma Mewika li utala e ma Mesiko. kulupu utala pi ma Mewika li anpa e ma Numesiko. [[lipu lawa Katelupewitako]] li pini e utala, li pana e ma Numesiko, e ma Tesa, e ma Ewisona, e [[ma Kaliponja]], e [[ma Newata]] tawa ma Mewika. === tenpo lawa pi ma Mewika === [[utala kipisi pi ma Mewika]] la ma Sikisi li alasa anpa e ma Numesiko. ona li anpa e kipisi pi ma Numesiko, li open e [[ma lawa Ewisona pi ma Sikisi]]. taso, kulupu utala pi ma Mewika li anpa e kulupu utala pi ma Sikisi. sike suno nanpa 1863 la kulupu lawa pi ma Mewika li weka e ma Ewisona tan ma Numesiko. [[sitelen:Geronimo (Goyathlay), a Chiricahua Apache, full-length, kneeling with rifle, 1887 - NARA - 530880.jpg|left|thumb|jan lawa Kojale pi kulupu Apase]] sike suno nanpa 1864 la kulupu lawa pi ma Mewika li weka tan [[ma Napijo]] e [[kulupu Napijo|jan Napijo]] tawa tomo awen lon ma Numesiko. jan Napijo mute li moli. taso tenpo kama tawa ni la kulupu Napijo li tawa [[ma Napijo]]. [[kulupu Apase]] li utala mute e ma Mewika e ma Sikisi lon tenpo mute. [[jan Kojale]] li jan lawa suli pi kulupu Apase. sike suno nanpa 1886 la ma Mewika li anpa e jan Kojale, e kulupu utala nanpa pini pi kulupu Apase. sike suno nanpa 1912 la ma Numesiko li kama ma lili pi ma Mewika. sike suno nanpa 1916 la [[jan Panso Wila]] li tawa utala lon ma Numesiko. == kulupu nanpa wan pi ma Numesiko == === kulupu Pelo === [[sitelen:Flag of Zia Pueblo.svg|thumb|len pi kulupu Sija. sitelen ni li sitelen pi ma Numesiko.]] [[kulupu Pelo]] li tan ma Numesiko. ona li pali e ma tomo suli. ni li ma tomo pi kulupu Pelo: * ma tomo Aku ([[toki Kele]]) * ma tomo Kosi (toki Kele) * ma tomo Siwipa ([[toki Siwa]]) * ma tomo Walatowa ([[toki Towa]]) * ma tomo Kewa (toki Kele) * ma tomo Kawaka (toki Kele) * ma tomo Nanpe (toki Tewa) * ma tomo Okejowinke ([[toki Tewa]]) * ma tomo Piweta (toki Siwa) * ma tomo Posuwakejowinke (toki Tewa) * ma tomo Tusuja (toki Siwa) * ma tomo Kasita (toki Kele) * ma tomo Powokejowinke (toki Tewa) * ma tomo Tamaja (toki Kele) * ma tomo Kapojowinke (toki Tewa) * ma tomo Tato (toki Siwa) * ma tomo Tesukejowinke (toki Tewa) * ma tomo Sija (toki Kele) * ma tomo Alonawisiwanja ([[toki Siwi]]) === kulupu Napijo === jan pi kulupu Napijo en kipisi pi ma Napijo li lon ma Numesiko. ona li [[toki Napijo]]. toki Napijo li lon insa e [[kulupu toki Nateni]]. === kulupu Apase === jan pi kulupu Apase li lon ma Numesiko. [[ma Jikalila]] en [[ma Natajote]] li ma pi kulupu Apase lon ma Numesiko. kulupu Apase li toki e toki mute pi kulupu toki Nateni. == musi kulupu == [[sitelen:Ristras and sacks, Hatch NM.jpg|thumb|300x300px|kili pi namako seli lon ma tomo lili Tasi]] === musi moku === esun pi ma pan li suli mute tawa ma Numesiko. jan mute lon ma Numesiko li pali e [[kili pi namako seli]]. kili pi namako seli mute li tan ma tomo lili Tasi. kili ni li ken loje, li ken laso. jan mute tan ma Mesiko li kama Numesiko, li pana moku ona la moku tan ma Numesiko li sama moku pi Mesiko. jan mute li pali moku kepeken [[pan kili]]. === musi sitelen === [[jan Kosa Oki|jan sitelen Kosa Oki]] li pali sitelen lon [[ma tomo lili Apiku]] lon ma Numesiko. [[sitelen tawa musi Pekinpa]] kin li tan ma Numesiko. == nasin lawa == [[sitelen:New Mexico Presidential Election Results 2020.svg|left|thumb|sitelen ma ni li pana e sona ni: sike suno nanpa 2020 la wile jan pi kipisi ma ni la jan lawa nanpa wan pi ma Mewika o tan kulupu loje anu kulupu laso?]] kulupu lawa pi ma Numesiko la [[kulupu lawa Temoka]] li wawa. kulupu lawa Wepulikan li wawa lili lon ma Numesiko. tenpo lon la jan Mise Lujan Kisan li jan lawa. jan Owi Molali li jan lawa nanpa tu. kulupu lawa ma pi ma Mewika la jan Matin Inli en jan Pen Li Lujan li tan ma Numesiko. jan ale ni li jan pi kulupu lawa Temoka. [[kulupu:ma kipisi pi ma Mewika]] {{kipisi pi ma Mewika}} {{ma Mewika}} {{DEFAULTSORT:Numesiko, ma}} rjy60sn4dabgd6i9x836o659py7xzy1 64083 64081 2026-04-20T22:33:57Z Babelball 517 /* tenpo pini */ mi pona e sitelen weka 64083 wikitext text/x-wiki {{poki sona ma|nimi ma=ma Numesiko|nimi mama=New Mexico ([[toki Inli]]) Nuevo México ([[toki Epanja]]) Yootó Hahoodzo ([[toki Napejo]])|ma=ma kipisi|len ma=[[sitelen:Flag_of_New_Mexico.svg|150px]]|sitelen lawa=[[sitelen:Seal_of_New_Mexico.svg|100px]]|ma tomo lawa=[[ma tomo Santape]]|ma suli=[[ma Mewika]]|toki lawa=''ala''|toki ante=toki Inli toki Epanja toki Napijo toki Keli toki Siwi toki Towa toki Tewa|nasin lawa=|ISO 3166=|sitelen ma=[[sitelen:New_Mexico_in_United_States.svg|250px]]|mute jan la ma tomo suli=[[ma tomo Apekeki]]}} '''ma Numesiko''' anu '''ma Mesiko sin''' li [[ma kipisi]] pi [[ma Mewika]]. poka ona la [[ma Ewisona]] en [[ma Kolowato]] en [[ma Okajoma]] en [[ma Tesa]] en [[ma Siwawa]] en [[ma Sonola]] li lon. ma Siwawa en ma Sonola li lon [[ma Mesiko]]. [[ma tomo Santape]] li [[ma tomo lawa]] pi ma Numesiko. taso, [[ma tomo Apekeki]] li ma tomo pi suli nanpa wan lon ma Numesiko. [[telo nasin Lijokan]] li tawa lon insa ma Numesiko. == ma == [[sitelen:Rio Grande River at Truth or Consequences NM.jpg|left|thumb|200x200px|telo nasin Lijokan lon [[ma tomo Tujokonsekense]] lon ma Numesiko]] [[telo nasin Lijokan]], en [[telo nasin Peko]] li nasin telo suli pi ma Numesiko. [[telo linja Sanwan]], en [[telo linja Kanasijan]], en [[telo linja Kila]] li telo linja ante lon ma Numesiko. ma awen lawa ni tu li lon ma Numesiko: {{nimi ijo|[[ma awen Kapakawen]]|Carlsbad Caverns National Park|toki Inli}} en {{nimi ijo|[[ma awen Wasan]]|White Sands National Park|toki Inli}}. [[kulupu nena Sanketekiso]] li kipisi pi [[kulupu nena Oki]]. ona li lon ma Numesiko, li lon ma Kolowato. suli pi nena ma lon ma Numesiko la [[nena ma Wile]] li nena ma nanpa wan. ma mute lon ma Numesiko li [[ma seli pi telo ala]]. taso, ma kasi en ma sewi li lon ona. [[sitelen:Shiprock.snodgrass3.jpg|thumb|350x350px|kiwen suli Sepitawi lon ma Napijo lon ma Numesiko.]] kipisi pi [[ma Napijo]] li lon ma Numesiko. [[kiwen suli Sepitawi]] li lon ni. [[ma Jikalila]] en [[ma Natajote]] li ma pi [[kulupu Apase]] lon ma Numesiko. === kipisi ma === ma luka luka luka luka luka luka tu wan li kipisi ma pi ma Numesiko. mute jan la [[kipisi ma Penalijo]] li nanpa wan lon ma Numesiko. suli ma la [[kipisi ma Katon]] li nanpa wan. [[sitelen:USA New Mexico location map.svg|thumb|394x394px|sitelen ma pi kipisi ma lon ma Numesiko.]] {| class="wikitable mw-collapsible" |+ kipisi ma ale lon ma Numesiko !nimi ma !nimi mama !ma tomo lawa |- |kipisi ma Penalijo |''Bernalillo County'' |ma tomo Apekeki |- |kipisi ma Tonjajana |''Doña Ana County'' |ma tomo Lasuse |- |kipisi ma Santape |''Santa Fe County'' |ma tomo Santape |- |kipisi ma Santowa |''Sandoval County'' |ma tomo Penalilo |- |kipisi ma Sanwan |''San Juan County'' |ma tomo Ate |- |kipisi ma Walensija |''Valencia County'' |ma tomo Lolunsa |- |kipisi ma Lija |''Lea County'' |ma tomo Lowinton |- |kipisi ma Makinli |''McKinley County'' |ma tomo Kalu |- |kipisi ma Otelo |''Otero County'' |ma tomo Alamokoto |- |kipisi ma Sawe |''Chaves County'' |ma tomo Lowe |- |kipisi ma Esi |''Eddy County'' |ma tomo Kapa |- |kipisi ma Kuwi |''Curry County'' |ma tomo Kowi |- |kipisi ma Wijojawipa |''Rio Arriba County'' |ma tomo Sijelajamalila |- |kipisi ma Tajo |''Taos County'' |ma tomo Tajo |- |kipisi ma Kan |''Grant County'' |ma tomo Siwesisi |- |kipisi ma Sanmike |''San Miguel County'' |ma tomo Laweka |- |kipisi ma Sipola |''Cibola County'' |ma tomo Kan |- |kipisi ma Luna |''Luna County'' |ma tomo Temin |- |kipisi ma Linkon |''Lincoln County'' |ma tomo Kalisoso |- |kipisi ma Losalamo |''Los Alamos County'' |ma tomo Losalamo |- |kipisi ma Osewe |''Roosevelt County'' |ma tomo Potale |- |kipisi ma Sokojo |''Socorro County'' |ma tomo Sokolo |- |kipisi ma Towan |''Torrance County'' |ma tomo Etansija |- |kipisi ma Kopa |''Colfax County'' |ma tomo Laton |- |kipisi ma Sijewa |''Sierra County'' |ma tomo Tujokonsekense |- |kipisi ma Kuwe |''Quay County'' |ma tomo Tukunkali |- |kipisi ma Katelupe |''Guadalupe County'' |ma tomo Santalosa |- |kipisi ma Mowa |''Mora County'' |ma tomo lili Mola |- |kipisi ma Itako |''Hidalgo County'' |ma tomo Lopu |- |kipisi ma Junjan |''Union County'' |ma tomo Kajeton |- |kipisi ma Katon |''Catron County'' |ma tomo lili Wese |- |kipisi ma Tepaka |''De Baca County'' |ma tomo lili Posume |- |kipisi ma Asin |''Harding County'' |ma tomo lili Mokelo |} === ma tomo === [[sitelen:Palace of the Governors, Santa Fe 1991.jpg|left|thumb|tomo suli pi jan lawa tan ma Numesiko. ona li tomo majuna lon ma tomo Santape.]] [[sitelen:Central Campus, Albuquerque, NM, USA - panoramio.jpg|thumb|tomo lon ma tomo Apekeki]] [[ma tomo Santape]] li ma tomo lawa pi ma Numesiko. ona li open lon sike suno nanpa 1610. ona li jo e tomo mute pi sitelen musi. tenpo pini la ona li pini pi nasin Santape. ma tomo Apekeki li ma tomo suli. [[kulupu esun Mikosa]] li open lon ma tomo ni. jan mute li lon ma tomo Apekeki. == toki == jan mute lon ma Numesiko li [[toki Epanja]], li [[toki Inli]]. taso, jan pi mute lili li toki e toki nanpa wan pi ma Mewika. ma Numesiko la ona li toki Napijo, li toki Kele, li toki Siwa, li toki Towa, li toki Siwi. == tenpo pini == [[sitelen:Clovis Point.jpg|left|thumb|125x125px|kiwen alasa pi kulupu Koli]] [[tenpo lete suli]] la kulupu Koli li lon ma Numesiko. ona li pali e kiwen alasa mute. tenpo pini la jan sona tenpo pini li pilin e ni: [[kulupu nanpa wan pi ma Amelika]] la kulupu Koli li nanpa wan. taso, tenpo kama tawa ni la jan sona li alasa li lukin e kiwen lon tenpo pini tawa kulupu koli. tenpo lon la jan sona li sona e ni: tenpo pini pi kulupu Koli la kulupu ante li lon ma Amelika. tenpo kama pi tenpo ni la [[kulupu Mokolon]] en [[kulupu Pelo majuna]] li lon ma Numesiko. kulupu tu ni li pali e ma tomo suli mute kepeken kiwen. kulupu tu li mama majuna pi kulupu Pelo. [[sitelen:U.S. Capitol Po’pay Statue.jpg|thumb|250x250px|kiwen musi pi jan Pope. utala pi kulupu Pelo la ona li jan lawa.]] sike suno nanpa 1540 la [[jan Pansiko Pake Tekolonato]] tan [[ma Epanja]] li tawa lon ma Numesiko tan ni: ona li alasa e "ma tomo luka tu pi kiwen mani". ma tomo ni li lon ala. taso, jan mute tan ma Epanja li alasa e ma tomo ni. sike suno nanpa 1598 la jan Wan Tejonjate li anpa e ma Numesiko, li pali e ma tomo pi kulupu Epanja nanpa wan lon ma Numesiko. ma Numesiko li kama ma lili pi [[ma Newajepanja]]. sike suno nanpa 1610 la jan Epanja li pali e ma tomo Santape. ona li kama ma tomo lawa pi ma Numesiko. ona li wile e ni: jan tan ma Numesiko li kama jan pi [[nasin sewi Kolisu]]. ni la jan tan ma Epanja li pali e tomo sewi mute lon ma Numesiko. kulupu lawa pi ma Epanja li ike mute tawa kulupu Pelo. ona li alasa weka e nasin sewi pi kulupu Pelo. ni la sike suno nanpa 1680 la [[jan Pope]] li open e [[utala pi kulupu Pelo]], li weka e jan Epanja tan ma ona. utala la ona li moli e jan Epanja pi mute 400. kulupu utala pi kulupu Pelo li pakala e sitelen pi nasin sewi Kolisu, e tomo sewi pi nasin sewi ni. taso, sike suno nanpa 1692 kin la jan utala pi ma Epanja li anpa e ma Numesiko. anpa ni la jan Sijeko Tewaka li lawa e kulupu utala. jan ona li pali e ma tomo Apekeki. tenpo kama tawa ni la kulupu Numunu li esun kin tawa kulupu Epanja. ona li esun e selo soweli, e sijelo soweli, e jan jo. taso, [[kulupu Numunu]] li utala e ma Numesiko, li lanpan e mani tan jan. ona li weka e ma tomo lili mute lon ma Numesiko. kulupu utala pi ma Numesiko li utala e kulupu utala pi ma Numunu. sike suno nanpa 1789 la jan utala tan ma Numesiko li pakala e kulupu utala pi ma Numunu, li moli e jan lawa utala ona. tenpo kama tawa ni la utala pi kulupu Numunu li pini lon ma Numesiko. === tenpo lawa pi ma Mesiko === sike suno nanpa 1810 la ma Mesiko li utala e ma Epanja tan wile pi kama anpa ala. taso, utala ni li kama ala tawa ma Numesiko. ma Mesiko li anpa e kulupu utala pi ma Epanja, li kama ma lawa. sike suno nanpa 1821 la nasin Santape li open. ona li open lon [[ma Misuwi]], li pini lon ma tomo Santape. jan esun tan [[ma Mewika]] li tawa ma Numesiko kepeken nasin ni. sike suno nanpa 1837 la utala insa li open lon ma Numesiko. jan mute li pilin ike tawa jan lawa pi ma Numesiko. jan utala li moli e ona. taso, kulupu utala pi ma Numesiko li moli e jan utala . sike suno nanpa 1841 la jan lawa Milapu Lama tan [[ma Tesa]] li tawa e kulupu utala ona tawa ma Numesiko. ona li wile anpa e ma Numesiko. taso, jan pi ma Numesiko li pilin ike tawa ma Tesa. ona li kama jo e kulupu utala. tenpo ala la ma Tesa li lanpan e ma Numesiko. sike suno nanpa 1846 la ma Mewika li utala e ma Mesiko. kulupu utala pi ma Mewika li anpa e ma Numesiko. [[lipu lawa Katelupewitako]] li pini e utala, li pana e ma Numesiko, e ma Tesa, e ma Ewisona, e [[ma Kaliponja]], e [[ma Newata]] tawa ma Mewika. === tenpo lawa pi ma Mewika === [[utala kipisi pi ma Mewika]] la ma Sikisi li alasa anpa e ma Numesiko. ona li anpa e kipisi pi ma Numesiko, li open e [[ma lawa Ewisona pi ma Sikisi]]. taso, kulupu utala pi ma Mewika li anpa e kulupu utala pi ma Sikisi. sike suno nanpa 1863 la kulupu lawa pi ma Mewika li weka e ma Ewisona tan ma Numesiko. [[sitelen:Geronimo (Goyathlay), a Chiricahua Apache, full-length, kneeling with rifle, 1887 - NARA - 530880.jpg|left|thumb|jan lawa Kojale pi kulupu Apase]] sike suno nanpa 1864 la kulupu lawa pi ma Mewika li weka tan [[ma Napijo]] e [[kulupu Napijo|jan Napijo]] tawa tomo awen lon ma Numesiko. jan Napijo mute li moli. taso tenpo kama tawa ni la kulupu Napijo li tawa [[ma Napijo]]. [[kulupu Apase]] li utala mute e ma Mewika e ma Sikisi lon tenpo mute. [[jan Kojale]] li jan lawa suli pi kulupu Apase. sike suno nanpa 1886 la ma Mewika li anpa e jan Kojale, e kulupu utala nanpa pini pi kulupu Apase. sike suno nanpa 1912 la ma Numesiko li kama ma lili pi ma Mewika. sike suno nanpa 1916 la [[jan Panso Wila]] li tawa utala lon ma Numesiko. == kulupu nanpa wan pi ma Numesiko == === kulupu Pelo === [[sitelen:Flag of Zia Pueblo.svg|thumb|len pi kulupu Sija. sitelen ni li sitelen pi ma Numesiko.]] [[kulupu Pelo]] li tan ma Numesiko. ona li pali e ma tomo suli. ni li ma tomo pi kulupu Pelo: * ma tomo Aku ([[toki Kele]]) * ma tomo Kosi (toki Kele) * ma tomo Siwipa ([[toki Siwa]]) * ma tomo Walatowa ([[toki Towa]]) * ma tomo Kewa (toki Kele) * ma tomo Kawaka (toki Kele) * ma tomo Nanpe (toki Tewa) * ma tomo Okejowinke ([[toki Tewa]]) * ma tomo Piweta (toki Siwa) * ma tomo Posuwakejowinke (toki Tewa) * ma tomo Tusuja (toki Siwa) * ma tomo Kasita (toki Kele) * ma tomo Powokejowinke (toki Tewa) * ma tomo Tamaja (toki Kele) * ma tomo Kapojowinke (toki Tewa) * ma tomo Tato (toki Siwa) * ma tomo Tesukejowinke (toki Tewa) * ma tomo Sija (toki Kele) * ma tomo Alonawisiwanja ([[toki Siwi]]) === kulupu Napijo === jan pi kulupu Napijo en kipisi pi ma Napijo li lon ma Numesiko. ona li [[toki Napijo]]. toki Napijo li lon insa e [[kulupu toki Nateni]]. === kulupu Apase === jan pi kulupu Apase li lon ma Numesiko. [[ma Jikalila]] en [[ma Natajote]] li ma pi kulupu Apase lon ma Numesiko. kulupu Apase li toki e toki mute pi kulupu toki Nateni. == musi kulupu == [[sitelen:Ristras and sacks, Hatch NM.jpg|thumb|300x300px|kili pi namako seli lon ma tomo lili Tasi]] === musi moku === esun pi ma pan li suli mute tawa ma Numesiko. jan mute lon ma Numesiko li pali e [[kili pi namako seli]]. kili pi namako seli mute li tan ma tomo lili Tasi. kili ni li ken loje, li ken laso. jan mute tan ma Mesiko li kama Numesiko, li pana moku ona la moku tan ma Numesiko li sama moku pi Mesiko. jan mute li pali moku kepeken [[pan kili]]. === musi sitelen === [[jan Kosa Oki|jan sitelen Kosa Oki]] li pali sitelen lon [[ma tomo lili Apiku]] lon ma Numesiko. [[sitelen tawa musi Pekinpa]] kin li tan ma Numesiko. == nasin lawa == [[sitelen:New Mexico Presidential Election Results 2020.svg|left|thumb|sitelen ma ni li pana e sona ni: sike suno nanpa 2020 la wile jan pi kipisi ma ni la jan lawa nanpa wan pi ma Mewika o tan kulupu loje anu kulupu laso?]] kulupu lawa pi ma Numesiko la [[kulupu lawa Temoka]] li wawa. kulupu lawa Wepulikan li wawa lili lon ma Numesiko. tenpo lon la jan Mise Lujan Kisan li jan lawa. jan Owi Molali li jan lawa nanpa tu. kulupu lawa ma pi ma Mewika la jan Matin Inli en jan Pen Li Lujan li tan ma Numesiko. jan ale ni li jan pi kulupu lawa Temoka. [[kulupu:ma kipisi pi ma Mewika]] {{kipisi pi ma Mewika}} {{ma Mewika}} {{DEFAULTSORT:Numesiko, ma}} ebpjrqeeiwmjgz2unusftfpi45l48kz sitelen Kililisa 0 3142 64047 26918 2026-04-20T16:57:18Z ЯпНик 3069 pona 64047 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Romanian Traditional Cyrillic - Lord's Prayer text.png|thumb|200px|sitelen kepeken nasin sitelen Kililisa]] '''sitelen Kililisa''' anu '''sitelen Kilisi''' li [[nasin sitelen]] pi toki mute. ona li kama lon [[ma Pokasi]]. tenpo open la, ona li nasin sitelen pi [[toki Lowan majuna sewi]]. tenpo ni la, ona li nasin sitelen pi [[toki Losi]]. toki ante pi sitelen ni li [[toki Pokasi]] li [[toki Sopisi]] li [[toki Maketonija]] li [[toki Ukawina]] li [[toki Pelalusi]] li [[toki Kasasan]] li [[toki Opeki]] li [[toki Kilisa]] li [[toki Monko]] li toki ante mute lon ma sama pi toki ni. ma mute lon [[ma Sesesele]] lon tenpo pini li kepeken sitelen ni. nasin sitelen Kililisa li tan kulupu mama sitelen sama [[sitelen Lasina]]. ==sitelen== sitelen ni li lon toki Kililisa pi [[kulupu toki Lowan]]: А А́ А̀ Б В Г Ґ Д Ђ Ѓ Е Ѐ Ё Є Ж З З́ Ѕ И І Ї И́ Ѝ Й Ј К Л Љ М Н Њ О О̄ П Р С С́ Т Ћ Ќ У Ӯ Ў Ф Х Ц Ч Џ Ш Щ Ъ Ы Ь Э Ю Я taso, toki ali ala pi sitelen Kililisa li kepeken sitelen ali ni. sitelen mute ni lon toki wan taso. toki Kililisa li lon kulupu toki Lowan ala la, sitelen mute ante li lon. = sitelen Kililisa lon toki pona = jan pi mute ala li kepeken e nasin sitelen ni lon toki pona, taso sina ken. {| class="wikitable sortable" |+nasin sitelen ni pi kalama pini<ref>https://sona.pona.la/wiki/sitelen_Kililisa#Consonants</ref> !sitelen Lasina |m |n |p |t |k |s |w |l |j |- !sitelen Kililisa |м |н |п |т |к |с |в anu ў |л |ј anu й |} nimi J li lon la kalama open li jo e sitelen ante {| class="wikitable" |+nasin sitelen ni pi kalama open<ref><nowiki>https://sona.pona.la/wiki/sitelen_Kililisa#Vowels</nowiki></ref> ! colspan="2" |kalama open pi nimi J ala ! colspan="2" |kalama open li jo e nimi J |- !sitelen Lasina !sitelen Kililisa !sitelen Lasina !sitelen Kililisa |- |a |а |ja |я |- |e |е anu э |je |е anu є |- |i |и anu і ! colspan="2" | |- |o |о |jo |ё |- |u |у |ju |ю |} [[kulupu:nasin pi sitelen toki]] od3zkbx8e5e2vyugv4f04jxh2e91fi1 ma palisa Jukatan 0 3224 64109 59758 2026-04-21T05:27:04Z Benscat 3375 mi pona e toki. mi linja e lipu pi ma Jukatan e lipu pi ma Kanpese tawa lipu ni. mi pana e kipisi pi lili ike. 64109 wikitext text/x-wiki {{lili ike}} [[sitelen:Yucatan_peninsula_250m.jpg|alt=|thumb|237x237px|sitelen pi ma Ukata tan sewi]] {{nimi ijo|'''ma Jukatan'''|Yucatán|toki Epanja||ipa=}} li [[ma palisa lon poka telo]] lon [[ma Amelika lete]] ([[ma Amelika insa]]). ona li tu e [[telo suli Kapiki]] e [[telo suli Mesiko]]. [[ma Mesiko]] la, [[ma Jukatan]] en [[ma Kanpese]] en [[ma Kintana Lo]] li lon ma ni. [[ma Katemala|ma Watemala]] en [[ma Peli]] li lon kin ni. [[kulupu jan Maja]] li lon ona. ==nimi== nimi ona li tan [[toki Maja]]: *Ma’anaatik ka t’ann — mi sona ala e toki sina *Uh yu ka t’ann — o kute e toki pi ona mute *Ci u t’ann — mi sona ala *Yuk’al-tan mayab — jan ali li toki kepeken toki Maja [[kulupu:ma Mesiko]] [[kulupu:ma palisa lon poka telo]] 5j99tcsmjhytzjwai305uw1pptekb9z 64112 64109 2026-04-21T07:24:43Z Benscat 3375 ona li lon ala poka pi telo Kapiki. ona li lon poka pi telo Kapisi. 64112 wikitext text/x-wiki {{lili ike}} [[sitelen:Yucatan_peninsula_250m.jpg|alt=|thumb|237x237px|sitelen pi ma Ukata tan sewi]] {{nimi ijo|'''ma Jukatan'''|Yucatán|toki Epanja||ipa=}} li [[ma palisa lon poka telo]] lon [[ma Amelika lete]] ([[ma Amelika insa]]). ona li tu e [[telo suli Kapisi]] e [[telo suli Mesiko]]. [[ma Mesiko]] la, [[ma Jukatan]] en [[ma Kanpese]] en [[ma Kintana Lo]] li lon ma ni. [[ma Katemala|ma Watemala]] en [[ma Peli]] li lon kin ni. [[kulupu jan Maja]] li lon ona. ==nimi== nimi ona li tan [[toki Maja]]: *Ma’anaatik ka t’ann — mi sona ala e toki sina *Uh yu ka t’ann — o kute e toki pi ona mute *Ci u t’ann — mi sona ala *Yuk’al-tan mayab — jan ali li toki kepeken toki Maja [[kulupu:ma Mesiko]] [[kulupu:ma palisa lon poka telo]] 4wvkqzpcb7zinmmtn8dah32j6t1kmy8 64113 64112 2026-04-21T07:25:20Z Benscat 3375 telo suli Kalipi 64113 wikitext text/x-wiki {{lili ike}} [[sitelen:Yucatan_peninsula_250m.jpg|alt=|thumb|237x237px|sitelen pi ma Ukata tan sewi]] {{nimi ijo|'''ma Jukatan'''|Yucatán|toki Epanja||ipa=}} li [[ma palisa lon poka telo]] lon [[ma Amelika lete]] ([[ma Amelika insa]]). ona li tu e [[telo suli Kalipi]] e [[telo suli Mesiko]]. [[ma Mesiko]] la, [[ma Jukatan]] en [[ma Kanpese]] en [[ma Kintana Lo]] li lon ma ni. [[ma Katemala|ma Watemala]] en [[ma Peli]] li lon kin ni. [[kulupu jan Maja]] li lon ona. ==nimi== nimi ona li tan [[toki Maja]]: *Ma’anaatik ka t’ann — mi sona ala e toki sina *Uh yu ka t’ann — o kute e toki pi ona mute *Ci u t’ann — mi sona ala *Yuk’al-tan mayab — jan ali li toki kepeken toki Maja [[kulupu:ma Mesiko]] [[kulupu:ma palisa lon poka telo]] 0c6v6cpjltljcrg992m7gbqzyosx3kb akesi Welosilato 0 3973 64063 53860 2026-04-20T18:55:35Z Brabeusa 3661 64063 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Velociraptor Restoration.png|thumb|sitelen pi akesi Welosilato]] {{nimi ijo|'''akesi Welosilato'''|Velociraptor|toki Lasina sin}} li lon kulupu Tomejosalite (''Dromaeosauridae'') pi [[akesi pi tenpo weka]]. ona li lon tenpo sike weka 75,000,000-71,000,000. kulupu ante tu li lon: akesi Welosilato tan ma Monko (''Velociraptor mongoliensis'') en akesi Welosilato pi jan Omoka (''Velociraptor osmolskae''). akesi Welosilato li lili tawa akesi Tomejosalite ante. ona li tawa pi noka tu li jo e noka pi ilo utala. ona li waso li moku e [[soweli]]. akesi Welosilato li ante tawa akesi Tomejosalite ante tan nena suli. kiwen majuna mute pi akesi Welosilato li lon. akesi Welosilato li tan [[ma Monko]] li tan [[ma Sonko]]. [[kulupu:akesi]] [[kulupu:akesi Sinosalija]] lp83aew1xw33po48jj9kv4c24ovmapw 64069 64063 2026-04-20T18:58:18Z Brabeusa 3661 64069 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Velociraptor Restoration.png|thumb|sitelen pi akesi Welosilato]] {{nimi ijo|'''akesi Welosilato'''|Velociraptor|toki Lasina sin}} li lon kulupu Tomejosalite (''Dromaeosauridae'') pi [[akesi pi tenpo weka]]. ona li lon tenpo sike weka 75,000,000-71,000,000. kulupu ante tu li lon: akesi Welosilato tan ma Monko (''Velociraptor mongoliensis'') en akesi Welosilato pi jan Omoka (''Velociraptor osmolskae''). akesi Welosilato li lili tawa akesi Tomejosalite ante. ona li tawa pi noka tu li jo e noka pi ilo utala. ona li waso li moku e [[soweli]]. akesi Welosilato li ante tawa akesi Tomejosalite ante tan nena suli. kiwen majuna mute pi akesi Welosilato li lon. akesi Welosilato li tan [[ma Monko]] li tan [[ma Sonko]]. {{DEFAULTSORT:Welosilato, akesi}} [[kulupu:akesi]] [[kulupu:akesi Sinosalija]] hmz23cuoxxzdumqxvs6piobwhc84g03 akesi pi tenpo weka 0 3978 64055 63414 2026-04-20T18:51:30Z Brabeusa 3661 64055 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Dinosauria diversity.png|thumb|akesi mute pi tenpo weka]] {{nimi ijo|'''akesi pi tenpo weka''' anu '''akesi ike''' anu '''akesi Sinosalija'''|Dinosauria|toki Elena}} li tan tenpo sike weka 243,000,000. [[waso]] li tan akesi ni, taso akesi weka ale ala li waso. kulupu mute pi akesi weka li lon. kiwen majuna pi akesi weka mute li lon ma ale. kulupu suli tu pi akesi weka li lon: akesi ''Ornithischia'' en akesi ''Saurischia''. waso li akesi ''Saurischia''. kiwen suli ''Chicxulub'' li moli e akesi weka mute lon tenpo sike weka 66,000,000. mute lili akesi ni li: * {{nimi ijo|[[akesi Silanosalu]]|Tyrannosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Welosilato]]|Velociraptor|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Siselato]]|Triceratops|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Pinosalu ]]|Spinosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Tekosalu]]|Stegosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Pakijosalu]]|Brachiosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Pontosalu]]|Brontosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Ankilosalu]]|Ankylosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Akejoteli]]|Archaeopteryx|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Alosalu]]|Allosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Kanotalu]]|Carnotaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Sipotoku]]|Diplodocus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Siloposalu]]|Dilophosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Palasalolopu]]|Parasaurolophus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Sinoniku]]|Deinonychus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Ikanoton]]|Iguanodon|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Asensinosalu]]|Argentinosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Pakisepalosalu]]|Pachycephalosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Apatosalu]]|Apatosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Kalimimu]]|Gallimimus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Owilato]]|Oviraptor|toki Lasina sin}} [[kulupu:akesi]] [[kulupu:soweli]] [[kulupu:soweli pi tenpo weka]] sm23twv4txhdsbvf2vefp8pmnv9t56l 64060 64055 2026-04-20T18:54:42Z Brabeusa 3661 64060 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Dinosauria diversity.png|thumb|akesi mute pi tenpo weka]] {{nimi ijo|'''akesi pi tenpo weka''' anu '''akesi ike''' anu '''akesi Sinosalija'''|Dinosauria|toki Elena}} li tan tenpo sike weka 243,000,000. [[waso]] li tan akesi ni, taso akesi weka ale ala li waso. kulupu mute pi akesi weka li lon. kiwen majuna pi akesi weka mute li lon ma ale. kulupu suli tu pi akesi weka li lon: akesi ''Ornithischia'' en akesi ''Saurischia''. waso li akesi ''Saurischia''. kiwen suli ''Chicxulub'' li moli e akesi weka mute lon tenpo sike weka 66,000,000. mute lili akesi ni li: * {{nimi ijo|[[akesi Silanosalu]]|Tyrannosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Welosilato]]|Velociraptor|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Siselato]]|Triceratops|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Pinosalu ]]|Spinosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Tekosalu]]|Stegosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Pakijosalu]]|Brachiosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Pontosalu]]|Brontosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Ankilosalu]]|Ankylosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Akejoteli]]|Archaeopteryx|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Alosalu]]|Allosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Kanotalu]]|Carnotaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Sipotoku]]|Diplodocus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Siloposalu]]|Dilophosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Palasalolopu]]|Parasaurolophus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Sinoniku]]|Deinonychus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Ikanoton]]|Iguanodon|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Asensinosalu]]|Argentinosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Pakisepalosalu]]|Pachycephalosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Apatosalu]]|Apatosaurus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Kalimimu]]|Gallimimus|toki Lasina sin}} * {{nimi ijo|[[akesi Owilato]]|Oviraptor|toki Lasina sin}} [[kulupu:akesi]] [[kulupu:akesi Sinosalija]] [[kulupu:soweli]] [[kulupu:soweli pi tenpo weka]] 4rpxt23cuws3tf3f3qbw3s2wdhx9g9n akesi Silanosalu 0 4005 64062 30614 2026-04-20T18:55:23Z Brabeusa 3661 64062 wikitext text/x-wiki [[sitelen:FMNH SUE Trex.jpg|thumb|kiwen majuna pi akesi Silanosalu]] {{nimi ijo|'''akesi Silanosalu'''|Tyrannosaurus|toki Lasina}} li kulupu pi [[akesi ike]]. ona li tan [[ma Amelika]] tan tenpo sike weka 68,000,000-66,000,000. ona li suli mute li moku e soweli li tawa pi noka tu. akesi ni li jo e luka lili. uta pi akesi Silanosalu li suli mute li wawa mute. kiwen majuna mute pi akesi Silanosalu li lon. jan li sona e sona mute pi akesi ni tan kiwen majuna. jan li sona ala e ni: akesi Silanosalu li jo e waso anu seme? akesi Silanosalu li sama tawa kulupu akesi Silanosalite (''Tyrannosauridae''). kulupu wan pi akesi Silanosalu li lon: akesi Silanosalu Le (''Tyrannosaurus rex''). nimi pi akesi Silanosalu Le li tan nimi "akesi ike lawa" tan toki Lasina. [[kulupu:akesi]] [[kulupu:akesi Sinosalija]] 0v77e20gz9s19jr2op9qee6dl8iq97o 64067 64062 2026-04-20T18:57:53Z Brabeusa 3661 64067 wikitext text/x-wiki [[sitelen:FMNH SUE Trex.jpg|thumb|kiwen majuna pi akesi Silanosalu]] {{nimi ijo|'''akesi Silanosalu'''|Tyrannosaurus|toki Lasina}} li kulupu pi [[akesi ike]]. ona li tan [[ma Amelika]] tan tenpo sike weka 68,000,000-66,000,000. ona li suli mute li moku e soweli li tawa pi noka tu. akesi ni li jo e luka lili. uta pi akesi Silanosalu li suli mute li wawa mute. kiwen majuna mute pi akesi Silanosalu li lon. jan li sona e sona mute pi akesi ni tan kiwen majuna. jan li sona ala e ni: akesi Silanosalu li jo e waso anu seme? akesi Silanosalu li sama tawa kulupu akesi Silanosalite (''Tyrannosauridae''). kulupu wan pi akesi Silanosalu li lon: akesi Silanosalu Le (''Tyrannosaurus rex''). nimi pi akesi Silanosalu Le li tan nimi "akesi ike lawa" tan toki Lasina. {{DEFAULTSORT:Silanosalu, akesi}} [[kulupu:akesi]] [[kulupu:akesi Sinosalija]] 53ec0pmxgff7ant2qipyi269rpbdfcm akesi linja Sitanopowa 0 4113 64056 31038 2026-04-20T18:52:00Z Brabeusa 3661 64056 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Titanoboa_NT.jpg|right|217x217px]] {{nimi ijo|'''akesi linja Sitanopowa'''|Titanoboa cerrejonensis|toki Lasina sin||ipa=}} li [[akesi linja]] moli. [[tenpo pini]] mute la ona li lon. ona li lon ala lon tenpo ni. [[sitelen:Biggest_snakes_comparison_chart.svg|left|thumb|307x307px|akesi linja Sitanapowa en jan]] tenpo sike 2002 la jan Sonatan Plo en jan Karlo Kalamilo li jo lukin e akesi linja Sitanopowa lon [[ma Kolonpija]]. akesi linja Sitanopowa li 12,8―14,3 [[linja Metu]]. ona li 730―1135 [[suli Kilokan]]. akesi linja ali li lili. akesi linja Sitanopowa li suli. akesi linja Sitanopowa li lon ma seli pi ma Kolonpija. ona li moku e [[kala]]. [[kulupu:akesi]] [[kulupu:soweli]] [[kulupu:soweli pi tenpo weka]] mzohf0dqiu43wt90xe3wjqi94ey0pad 64057 64056 2026-04-20T18:52:30Z Brabeusa 3661 64057 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Titanoboa_NT.jpg|right|217x217px]] {{nimi ijo|'''akesi linja Sitanopowa'''|Titanoboa cerrejonensis|toki Lasina sin||ipa=}} li [[akesi linja]] moli. [[tenpo pini]] mute la ona li lon. ona li lon ala lon tenpo ni. [[sitelen:Biggest_snakes_comparison_chart.svg|left|thumb|307x307px|akesi linja Sitanapowa en jan]] tenpo sike 2002 la jan Sonatan Plo en jan Karlo Kalamilo li jo lukin e akesi linja Sitanopowa lon [[ma Kolonpija]]. akesi linja Sitanopowa li 12,8―14,3 [[linja Metu]]. ona li 730―1135 [[suli Kilokan]]. akesi linja ali li lili. akesi linja Sitanopowa li suli. akesi linja li lon ma seli pi ma Kolonpija. ona li moku e [[kala]]. {{DEFAULTSORT:Sitanopowa, akesi linja}} [[kulupu:akesi]] [[kulupu:soweli]] [[kulupu:soweli pi tenpo weka]] g6sngdclrdvjophlvdzrqmtwj6ogj8t toki:ijo wile 1 4556 64043 64017 2026-04-20T14:25:17Z Babelball 517 Babelball moved page [[toki:ijo lon]] to [[toki:ijo wile]] over redirect: ijo lon li suli ike 52791 wikitext text/x-wiki == nimi == mi pilin e ni: nimi "ijo lon" li ike tan ni: soweli taso li ken pilin e lon. ijo ni ante li ken ala. nimi "ijo sijelo" li ike kin tan ni: sijelo li nimi pi toki Inli "shape" kin. nimi "ijo wile" li pona tan ni: ijo ni ale li wile mama li wile awen li wile ijo ante. [[jan:Kijosi~wikipesija.org|Kijosi]] ([[jan la toki:Kijosi~wikipesija.org|toki]]) 2024-10-27T15:27:24 (UTC) 5l3n4pooqxxzzijh6lbdjxyxf98qvyz lipu nimi Opa pi toki Inli 0 6257 64038 64037 2026-04-20T12:49:35Z Babelball 517 mi ante e sitelen 64038 wikitext text/x-wiki {{nimi ijo|lipu nimi Opa pi toki Inli|Oxford English Dictionary；OED|toki Inli}} li [[lipu nimi]] suli li jo e nimi suli 301,100 li jo e sitelen lili 3,50,00,00,00 li jo e nasin ante pi nimi suli en kulupu nimi 15,70,00 li jo e nimi 61,65,00 li jo e kalama 13,70,00 li jo e tan nimi 24,93,00 li jo e o lukin 57,70,00 li jo e kulupu pi nimi mute 2,41,24,00.sijelo nanpa wan li pali kepeken tenpo sike 71 li kepken jan ante suli 4, jan pi pana pona 6 li lon poka pi kan ante suli wan. {{poki sona lipu|nimi=lipu nimi Opo pi toki Inli|nimi mama=Oxford English Dictionary; OED|sitelen=[[File:OED2 volumes.jpg|thumb]]|jan sitelen=[[jan Sen Muwe]]|ma=[[ma Juke]]|toki=[[toki Inli]]|tenpo sike nanpa=tenpo sike nanpa 1884 tawa tenpo sike nanpa 1928 (sijelo nanpa wan) tenpo sike nanpa 1989 (sijelo nanpa tu) ona li lon tenpo ante (sijelo nanpa tu wan)}} [[kulupu:lipu nimi]] qcbgeoq8maq2api32my4rke8mr0jx1o 64039 64038 2026-04-20T12:52:34Z Babelball 517 mi pona e nasin toki 64039 wikitext text/x-wiki {{nimi ijo|lipu nimi Opa pi toki Inli|Oxford English Dictionary; OED|toki Inli}} li [[lipu nimi]] suli li jo e nimi suli 301,100 li jo e sitelen lili 3,50,00,00,00 li jo e nasin ante pi nimi suli e kulupu nimi 15,70,00 li jo e nimi 61,65,00 li jo e kalama 13,70,00 li jo e tan nimi 24,93,00 li jo e lukin 57,70,00 li jo e kulupu pi nimi mute 2,41,24,00. sijelo nanpa wan li pali lon tenpo sike 71 tan jan ante suli 4. jan pi pana pona 6 li lon poka pi ante suli wan. {{poki sona lipu|nimi=lipu nimi Opo pi toki Inli|nimi mama=Oxford English Dictionary; OED|sitelen=[[File:OED2 volumes.jpg|thumb]]|jan sitelen=[[jan Sen Muwe]]|ma=[[ma Juke]]|toki=[[toki Inli]]|tenpo sike nanpa=tenpo sike nanpa 1884 tawa tenpo sike nanpa 1928 (sijelo nanpa wan) tenpo sike nanpa 1989 (sijelo nanpa tu) ona li lon tenpo ante (sijelo nanpa tu wan)}} [[kulupu:lipu nimi]] h76sb9ra1kugy1dtxxvpsqpo848ebth mani Leminpi 0 6568 64048 64032 2026-04-20T17:45:22Z Babelball 517 mi pana e kipisi 64048 wikitext text/x-wiki {{nimi ijo|'''{{PAGENAME}}''' anu '''mani Juwan'''|人民币 rénmínbì|[[toki Sonko]] en [[sitelen Pin In]]|mani jan|weka=lon|2b=CNY|3b=nasin ISO|wekab=lon}}{{nimi ijo||￥|sitelen|weka=lon}} li [[mani|mani lawa]] pi [[ma Sonko]]. [[sitelen:Banknotes YuanRPC.png|thumb|240px|'''kepeken mute mani''': lipu {{kule|red|loje}} li mani Juwan ale lipu {{kule|#008000|laso jelo pimeja}} li mani Juwan mute mute luka luka lipu {{kule|yellow|jelo}} li mani Juwan mute lipu {{kule|blue|laso}} li mani Juwan luka luka lipu {{kule|purple|laso loje}} li mani Juwan luka lipu {{kule|green|laso jelo walo}} li mani Juwan wan]] == nasin mani == mani Juwan la nasin mani tu wan li lon li {{nimi ijo|mani Juwan|元/圆/块}} li {{nimi ijo|mani So|角/毛}} li {{nimi ijo|mani Pun|分}}. tenpo ni la jan li kepeken lili mani Pun kepeken lili mani So. mani Pun luka luka li mani So wan, mani So luka luka li mani Juwan wan. *mani lipu **mani Pun wan ''(kepeken ala)'' **mani Pun tu ''(kepeken ala)'' **mani Pun luka ''(kepeken ala)'' **mani So wan ''(kepeken ala)'' **mani So tu ''(kepeken ala)'' **mani So luka ''(kepeken ala)'' **mani Juwan wan **mani Juwan tu ''(kepeken ala)'' **mani Juwan tu wan ''(kepeken ala)'' **mani Juwan luka **mani Juwan luka luka **mani Juwan mute **mani Juwan mute mute luka luka **mani Juwan ale *sike kiwen **mani Pun wan ''(kepeken ala)'' **mani Pun tu ''(kepeken ala)'' **mani Pun luka ''(kepeken ala)'' **mani So wan **mani So luka **mani Juwan wan ==ante mani== {{ante mani|CNY}} {{DEFAULTSORT:Juwan, mani}} [[kulupu:mani]] [[kulupu:ma Sonko]] h3197omymgq7qq0hwokccb5tll3n4dk anpa ma 0 7598 64118 41471 2026-04-21T10:48:57Z ~2026-24267-18 5757 64118 wikitext text/x-wiki '''anpa ma''' li lon anpa pi [[supa ma]]. ona li jo e [[kiwen]] e [[ko]] e [[kiwen mani]] e [[telo]] e [[telo pimeja pi pali seli]] e [[kon pi pali seli]] e ijo ante. jan li alasa e ijo ni tan anpa ma. ===tomo pi anpa ma=== anpa ma li ken jo e tomo insa ona. [[tenpo pini]] la [[jan]] li lon [[tomo pi anpa ma]]. tomo pi anpa ma li awen e jan tan soweli anu kon lete anu ijo ike ante. jan ni li sitelen e [[sitelen]] lon sinpin pi tomo ni. ===sona pi tenpo pini=== ijo mute pi [[tenpo pini]] li lon anpa ma. ona li [[ilo]] li [[sijelo moli]] li [[poki telo]] pi ko kiwen li [[mani]] li [[tomo]] li ijo ante. [[jan sona pi tenpo pini]] li alasa ijo ni. jan li kama sona e tenpo pini tan nasin ni. arld4e62p0hc2zoldsh05tx6nnc8vba ma tomo Ta Nan 0 8711 64115 62248 2026-04-21T10:05:19Z Jan Majan - Wije 1354 64115 wikitext text/x-wiki {{nimi ijo|'''{{PAGENAME}}'''|Thành phố Đà Nẵng|toki Wije}} li ma tomo suli lon ma Wije. ona li kama tan {{nimi ijo|ma Wan Nan|Tỉnh Quảng Nam|toki Wije}}. ona li lon [[nasin pi pini suno|poka weka suno]] pi [[ma Lajo]]. [[sitelen:Da Nang in Viet Nam.svg|thumb|''ma tomo Ta Nan lon ma Wije'']] {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |'''ma tomo Ta Nan''' '''Thành phố Đà Nẵng''' |- | ma suli || [[ma Wije]] |- | toki lawa || [[toki Wije]] |- |tenpo |UTC+7 |- | ma || km² 11859.59 (WALLLTWAMMLLLTTXMMLLLTT)<ref name=":0" /><ref name=":2">lipu ni li kepeken nanpa lon [[nasin nanpa pona]]</ref> |- | jan || jan 3 065 628 (TWATWALWAMMLLLWAMLTW)<ref name=":0" /><ref name=":2" /> |- | lipu ilo || [https://danang.gov.vn/web/dng danang.gov.vn] |} == nimi == nimi "Ta Nan" li tan {{nimi ijo|[[toki Kema]]|ꨌꩌ|toki Kema}}. nimi li toki lon [[nasin telo]] suli. <ref>https://cttdt.danangportal.gov.vn/vi/web/dng/w/cac-ten-goi-cua-thanh-pho-da-nang-i</ref> == tenpo pini == * tenpo sike nanpa LLLTWAMMMMLTT (1889): [[ma Kanse]] li tu e ma Ta Nan tan ma Wan Nan. <ref name=":0">https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/chi-tiet-34-don-vi-hanh-chinh-cap-tinh-tu-12-6-2025-119250612141845533.htm</ref><ref name=":3">tenpo pi lipu ni li lon kepeken nasin "yyyy/mm/dd" (tenpo sike / tenpo mun / tenpo suno)</ref><ref name=":2" /> * tenpo sike nanpa LLLTTAMMLL (1950): ma Kanse li pana e ma Ta Nan tawa [[ma Wije]]. <ref name=":0" /><ref name=":3" /><ref name=":2" /> * tenpo sike nanpa LLLTTAMMMMLLLW - tenpo mun nanpa luka luka wan - tenpo suno nanpa luka wan (1996/11/06): ma Wije li tu e ma Ta Nan tan ma Wan Nan. <ref name=":0" /><ref name=":3" /><ref name=":2" /> * tenpo sike nanpa mute ale mute luka - tenpo mun nanpa luka wan - tenpo suno nanpa luka luka tu (2025/06/12): ma Wan Nan en ma tomo Ta Nan li kama wan. <ref name=":0" /><ref name=":3" /><ref name=":2" /> == ma == ma tomo Ta Nan li jo km² 11859.59 (WALLLTWAMMLLLTTXMMLLLTT) en jan 3 065 628 (TWATWALWAMMLLLWAMLTW). ma ni li lon poka lete pi [[ma tomo Huế]], lon poka kama suno pi [[telo suli Pasipi]], lon poka seli pi {{nimi ijo|ma Wan Na|Tỉnh Quảng Ngãi|toki Wije}}, lon poka weka suno pi [[ma Lajo]]. ona li ma suli nanpa wan lon kulupu luka wan ma tomo suli pi [[ma Wije]]. <ref name=":1">https://cttdt.danangportal.gov.vn/vi/web/dng/w/tong-quan-ve-thanh-pho-da-nang</ref><ref name=":2" /> === nasin pi ma kipisi === ma tomo Ta Nan li jo ma kipisi pi suli nanpa tu 94 (ma kipisi pi suli nanpa tu MMMMLLTT). <ref name=":1" /><ref name=":2" /> == tan sona == [[kulupu:ma tomo]] [[kulupu:ma tomo pi ma Wije]] <references /> {{ma lon pi sona ma |poka lete=[[ma tomo Huế]] |poka kama suno=[[telo suli Pasipi]] |poka seli=[[ma Wan Na]] |poka weka suno=[[ma Lajo]] |insa=[[ma tomo Ta Nan]]}} tb6mvy894f9xnktinbyl6medzjv3rqw 64116 64115 2026-04-21T10:10:22Z Jan Majan - Wije 1354 64116 wikitext text/x-wiki {{nimi ijo|'''{{PAGENAME}}'''|Thành phố Đà Nẵng|toki Wije}} li ma tomo suli lon ma Wije. ona li kama tan {{nimi ijo|ma Wan Nan|Tỉnh Quảng Nam|toki Wije}}. ona li lon [[nasin pi pini suno|poka weka suno]] pi [[ma Lajo]]. [[sitelen:Da Nang in Viet Nam.svg|thumb|''ma tomo Ta Nan lon ma Wije'']] {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |'''ma tomo Ta Nan''' '''Thành phố Đà Nẵng''' |- | ma suli || [[ma Wije]] |- | toki lawa || [[toki Wije]] |- |tenpo |UTC+7 |- | ma || km² 11859.59 (WALLLTWAMMLLLTTXMMLLLTT)<ref name=":0" /><ref name=":2">lipu ni li kepeken nanpa lon [[nasin nanpa pona]]</ref> |- | jan || jan 3 065 628 (TWATWALWAMMLLLWAMLTW)<ref name=":0" /><ref name=":2" /> |- | lipu ilo || [https://danang.gov.vn/web/dng danang.gov.vn] |} == nimi == nimi "Ta Nan" li tan {{nimi ijo|[[toki Kema]]|ꨌꩌ|toki Kema}}. nimi li toki lon [[nasin telo]] suli. <ref>https://cttdt.danangportal.gov.vn/vi/web/dng/w/cac-ten-goi-cua-thanh-pho-da-nang-i</ref> == tenpo pini == * tenpo sike nanpa LLLTWAMMMMLTT (1889): [[ma Kanse]] li tu e ma Ta Nan tan ma Wan Nan. <ref name=":0">https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/chi-tiet-34-don-vi-hanh-chinh-cap-tinh-tu-12-6-2025-119250612141845533.htm</ref><ref name=":2" /> * tenpo sike nanpa LLLTTAMMLL (1950): ma Kanse li pana e ma Ta Nan tawa [[ma Wije]]. <ref name=":0" /><ref name=":2" /> * tenpo sike nanpa LLLTTAMMMMLLLW - tenpo mun nanpa luka luka wan - tenpo suno nanpa luka wan (1996/11/06): ma Wije li tu e ma Ta Nan tan ma Wan Nan. <ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref name=":3">tenpo pi lipu ni li lon kepeken nasin "yyyy/mm/dd" (tenpo sike / tenpo mun / tenpo suno)</ref> * tenpo sike nanpa mute ale mute luka - tenpo mun nanpa luka wan - tenpo suno nanpa luka luka tu (2025/06/12): ma Wan Nan en ma tomo Ta Nan li kama wan. <ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /> == ma == ma tomo Ta Nan li jo km² 11859.59 (WALLLTWAMMLLLTTXMMLLLTT) en jan 3 065 628 (TWATWALWAMMLLLWAMLTW). ma ni li lon poka lete pi [[ma tomo Huế]], lon poka kama suno pi [[telo suli Pasipi]], lon poka seli pi {{nimi ijo|ma Wan Na|Tỉnh Quảng Ngãi|toki Wije}}, lon poka weka suno pi [[ma Lajo]]. ona li ma suli nanpa wan lon kulupu luka wan ma tomo suli pi [[ma Wije]]. <ref name=":1">https://cttdt.danangportal.gov.vn/vi/web/dng/w/tong-quan-ve-thanh-pho-da-nang</ref><ref name=":2" /> === nasin pi ma kipisi === ma tomo Ta Nan li jo ma kipisi pi suli nanpa tu 94 (ma kipisi pi suli nanpa tu MMMMLLTT). <ref name=":1" /><ref name=":2" /> == tan sona == [[kulupu:ma tomo]] [[kulupu:ma tomo pi ma Wije]] <references /> {{ma lon pi sona ma |poka lete=[[ma tomo Huế]] |poka kama suno=[[telo suli Pasipi]] |poka seli=[[ma Wan Na]] |poka weka suno=[[ma Lajo]] |insa=[[ma tomo Ta Nan]]}} 8qppdhh5djrtrk4k4fkfwblunauptdy 64117 64116 2026-04-21T10:10:51Z Jan Majan - Wije 1354 64117 wikitext text/x-wiki {{nimi ijo|'''{{PAGENAME}}'''|Thành phố Đà Nẵng|toki Wije}} li ma tomo suli lon ma Wije. ona li kama tan {{nimi ijo|ma Wan Nan|Tỉnh Quảng Nam|toki Wije}}. ona li lon [[nasin pi pini suno|poka weka suno]] pi [[ma Lajo]]. [[sitelen:Da Nang in Viet Nam.svg|thumb|''ma tomo Ta Nan lon ma Wije'']] {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |'''ma tomo Ta Nan''' '''Thành phố Đà Nẵng''' |- | ma suli || [[ma Wije]] |- | toki lawa || [[toki Wije]] |- |tenpo |UTC+7 |- | ma || km² 11859.59 (WALLLTWAMMLLLTTXMMLLLTT)<ref name=":0" /><ref name=":2">lipu ni li kepeken nanpa lon [[nasin nanpa pona]]</ref> |- | jan || jan 3 065 628 (TWATWALWAMMLLLWAMLTW)<ref name=":0" /><ref name=":2" /> |- | lipu ilo || [https://danang.gov.vn/web/dng danang.gov.vn] |} == nimi == nimi "Ta Nan" li tan {{nimi ijo|[[toki Kema]]|ꨌꩌ|toki Kema}}. nimi li toki lon [[nasin telo]] suli. <ref>https://cttdt.danangportal.gov.vn/vi/web/dng/w/cac-ten-goi-cua-thanh-pho-da-nang-i</ref> == tenpo pini == * tenpo sike nanpa LLLTWAMMMMLTT (1889): [[ma Kanse]] li tu e ma Ta Nan tan ma Wan Nan. <ref name=":0">https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/chi-tiet-34-don-vi-hanh-chinh-cap-tinh-tu-12-6-2025-119250612141845533.htm</ref><ref name=":2" /> * tenpo sike nanpa LLLTTAMMLL (1950): ma Kanse li pana e ma Ta Nan tawa [[ma Wije]]. <ref name=":0" /><ref name=":2" /> * tenpo sike nanpa LLLTTAMMMMLLLW - tenpo mun nanpa luka luka wan - tenpo suno nanpa luka wan (1996/11/06): ma Wije li tu e ma Ta Nan tan ma Wan Nan. <ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref name=":3">tenpo pi lipu ni li lon kepeken nasin "yyyy/mm/dd" (tenpo sike / tenpo mun / tenpo suno)</ref> * tenpo sike nanpa mute ale mute luka - tenpo mun nanpa luka wan - tenpo suno nanpa luka luka tu (2025/06/12): ma Wan Nan en ma tomo Ta Nan li kama wan. <ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /> == ma == ma tomo Ta Nan li jo km² 11859.59 (WALLLTWAMMLLLTTXMMLLLTT) en jan 3 065 628 (TWATWALWAMMLLLWAMLTW). ma ni li lon poka lete pi [[ma tomo Huế]], lon poka kama suno pi [[telo suli Pasipi]], lon poka seli pi {{nimi ijo|ma Wan Na|Tỉnh Quảng Ngãi|toki Wije}}, lon poka weka suno pi [[ma Lajo]]. ona li ma suli nanpa wan lon kulupu luka wan ma tomo suli pi [[ma Wije]]. <ref name=":2" /><ref name=":1">https://cttdt.danangportal.gov.vn/vi/web/dng/w/tong-quan-ve-thanh-pho-da-nang</ref> === nasin pi ma kipisi === ma tomo Ta Nan li jo ma kipisi pi suli nanpa tu 94 (ma kipisi pi suli nanpa tu MMMMLLTT). <ref name=":2" /><ref name=":1" /> == tan sona == [[kulupu:ma tomo]] [[kulupu:ma tomo pi ma Wije]] <references /> {{ma lon pi sona ma |poka lete=[[ma tomo Huế]] |poka kama suno=[[telo suli Pasipi]] |poka seli=[[ma Wan Na]] |poka weka suno=[[ma Lajo]] |insa=[[ma tomo Ta Nan]]}} 1r2vz7u2gae10pjoye8mo4n2d7xmyzs soweli Didelphidae 0 8790 64050 59670 2026-04-20T18:49:04Z Brabeusa 3661 ti > si 64050 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Didelphis virginiana with young.JPG|thumb|lili pi soweli Titepite li tawa lon [[mama]] ona]] {{nimi ijo|'''soweli Sitepite'''|Didelphidae|toki Lasina sin|ipa=/di.delˈfiː.de/}} anu '''soweli Oposan''' anu '''soweli Posan''' li [[soweli pi nena mama]] li [[soweli pi poki mama]] pi {{nimi ijo|'''kulupu Titemopija'''|Didelmorphia|toki Lasina sin|ipa=/di.delˈmɔr.fi.a/}}. ona li lon [[ma Amelika]] taso. [[ma Mewika]] en [[ma Kanata]] la, soweli Oposan pi [[ma Wesinja]] li soweli Sitepite taso. == tan nimi == nimi Sitemopija li kama tan [[toki Elena majuna]]. ''δι- (di-)'' li sama "tu", ''δελφύς (delphús)'' li sama "insa mama", ''μορφή (morphḗ)'' li sama "sijelo". == sona == [[sitelen:Monodelphis_domestica_skeleton_-_ZooKeys_465-10.png|thumb|kiwen ona]] [[sitelen:Opossum with grapes.jpg|thumb|ona li moku e kili]] soweli Sitemopija li lili sama [[soweli Peli Katu]]. ona li moku e kasi e soweli e akesi e pipi. ona li jo e [[nena kon|nena]] suli e [[lawa]] lili. nanpa pi [[kiwen uta]] ona li {{o nnp|50}}. === nasin === [[sitelen:Opossum playing dead.jpg|left|thumb|ona li ken moli pi lon ala]] soweli Oposan li tawa mute li taso. moku en telo li lon la, ona li awen. pimeja li pona tawa ona. ona li pilin ike anu ona li kama pakala la, ona li moli pi lon ala li sama soweli moli. ni la, ona li pana e kon jaki tan monsi ona. linja monsi ona li sama luka li ken jo e ijo. pilin ike la, ona li kalama kon. lili ona li poka mama ala la, ona li kalama kon kin, ni la, mama li kalama kiki. == moku == [[sitelen:Possum on the Porch - Mid-City New Orleans.jpg|thumb|ona li ken moku e moku pi soweli tomo]] ona li moku e [[pipi]], e soweli lili, [[waso]], e [[sike mama]], e [[akesi]], e [[kasi]], e [[kili]], e [[pan]]. ona li ken moku e [[kiwen insa|kiwen]] pi soweli lili. [[tomo jan]] la, ona li moku e ale. soweli Sitepite mute li moli ala tan [[telo moli]] pi [[akesi linja]] li moku e akesi ni. [[kulupu:soweli pi nena mama]] [[kulupu:soweli]] r506o4nbevie578kfk1wifukf3zlbk7 64051 64050 2026-04-20T18:49:25Z Brabeusa 3661 64051 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Didelphis virginiana with young.JPG|thumb|lili pi soweli Titepite li tawa lon [[mama]] ona]] {{nimi ijo|'''soweli Sitepite'''|Didelphidae|toki Lasina sin|ipa=/di.delˈfiː.de/}} anu '''soweli Oposan''' anu '''soweli Posan''' li [[soweli pi nena mama]] li [[soweli pi poki mama]] pi {{nimi ijo|'''kulupu Sitemopija'''|Didelmorphia|toki Lasina sin|ipa=/di.delˈmɔr.fi.a/}}. ona li lon [[ma Amelika]] taso. [[ma Mewika]] en [[ma Kanata]] la, soweli Oposan pi [[ma Wesinja]] li soweli Sitepite taso. == tan nimi == nimi Sitemopija li kama tan [[toki Elena majuna]]. ''δι- (di-)'' li sama "tu", ''δελφύς (delphús)'' li sama "insa mama", ''μορφή (morphḗ)'' li sama "sijelo". == sona == [[sitelen:Monodelphis_domestica_skeleton_-_ZooKeys_465-10.png|thumb|kiwen ona]] [[sitelen:Opossum with grapes.jpg|thumb|ona li moku e kili]] soweli Sitemopija li lili sama [[soweli Peli Katu]]. ona li moku e kasi e soweli e akesi e pipi. ona li jo e [[nena kon|nena]] suli e [[lawa]] lili. nanpa pi [[kiwen uta]] ona li {{o nnp|50}}. === nasin === [[sitelen:Opossum playing dead.jpg|left|thumb|ona li ken moli pi lon ala]] soweli Oposan li tawa mute li taso. moku en telo li lon la, ona li awen. pimeja li pona tawa ona. ona li pilin ike anu ona li kama pakala la, ona li moli pi lon ala li sama soweli moli. ni la, ona li pana e kon jaki tan monsi ona. linja monsi ona li sama luka li ken jo e ijo. pilin ike la, ona li kalama kon. lili ona li poka mama ala la, ona li kalama kon kin, ni la, mama li kalama kiki. == moku == [[sitelen:Possum on the Porch - Mid-City New Orleans.jpg|thumb|ona li ken moku e moku pi soweli tomo]] ona li moku e [[pipi]], e soweli lili, [[waso]], e [[sike mama]], e [[akesi]], e [[kasi]], e [[kili]], e [[pan]]. ona li ken moku e [[kiwen insa|kiwen]] pi soweli lili. [[tomo jan]] la, ona li moku e ale. soweli Sitepite mute li moli ala tan [[telo moli]] pi [[akesi linja]] li moku e akesi ni. [[kulupu:soweli pi nena mama]] [[kulupu:soweli]] 5yzh80i5zr16xib0yk8i2eskg9phxcd 64065 64051 2026-04-20T18:57:05Z Brabeusa 3661 64065 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Didelphis virginiana with young.JPG|thumb|lili pi soweli Titepite li tawa lon [[mama]] ona]] {{nimi ijo|'''soweli Sitepite'''|Didelphidae|toki Lasina sin|ipa=/di.delˈfiː.de/}} anu '''soweli Oposan''' anu '''soweli Posan''' li [[soweli pi nena mama]] li [[soweli pi poki mama]] pi {{nimi ijo|'''kulupu Sitemopija'''|Didelmorphia|toki Lasina sin|ipa=/di.delˈmɔr.fi.a/}}. ona li lon [[ma Amelika]] taso. [[ma Mewika]] en [[ma Kanata]] la, soweli Oposan pi [[ma Wesinja]] li soweli Sitepite taso. == tan nimi == nimi Sitemopija li kama tan [[toki Elena majuna]]. ''δι- (di-)'' li sama "tu", ''δελφύς (delphús)'' li sama "insa mama", ''μορφή (morphḗ)'' li sama "sijelo". == sona == [[sitelen:Monodelphis_domestica_skeleton_-_ZooKeys_465-10.png|thumb|kiwen ona]] [[sitelen:Opossum with grapes.jpg|thumb|ona li moku e kili]] soweli Sitemopija li lili sama [[soweli Peli Katu]]. ona li moku e kasi e soweli e akesi e pipi. ona li jo e [[nena kon|nena]] suli e [[lawa]] lili. nanpa pi [[kiwen uta]] ona li {{o nnp|50}}. === nasin === [[sitelen:Opossum playing dead.jpg|left|thumb|ona li ken moli pi lon ala]] soweli Oposan li tawa mute li taso. moku en telo li lon la, ona li awen. pimeja li pona tawa ona. ona li pilin ike anu ona li kama pakala la, ona li moli pi lon ala li sama soweli moli. ni la, ona li pana e kon jaki tan monsi ona. linja monsi ona li sama luka li ken jo e ijo. pilin ike la, ona li kalama kon. lili ona li poka mama ala la, ona li kalama kon kin, ni la, mama li kalama kiki. == moku == [[sitelen:Possum on the Porch - Mid-City New Orleans.jpg|thumb|ona li ken moku e moku pi soweli tomo]] ona li moku e [[pipi]], e soweli lili, [[waso]], e [[sike mama]], e [[akesi]], e [[kasi]], e [[kili]], e [[pan]]. ona li ken moku e [[kiwen insa|kiwen]] pi soweli lili. [[tomo jan]] la, ona li moku e ale. soweli Sitepite mute li moli ala tan [[telo moli]] pi [[akesi linja]] li moku e akesi ni. {{DEFAULTSORT:Didelphidae, soweli}} [[kulupu:soweli pi nena mama]] [[kulupu:soweli]] qglrvxdt939v49qj3iiy6vbqr3b8ksg ma Jukatan 0 10081 64107 59759 2026-04-21T04:47:16Z Benscat 3375 mi open e lipu. ma palisa Jukatan en ma kipisi Jukatan li sama ala. 64107 wikitext text/x-wiki {{ poki sona ma |nimi ma = ma Jukatan |nimi mama = Yucatán |ma = ma kipisi |len ma = [[File:Flag of Yucatan.svg|100px]] |sitelen lawa = [[File:Coat of arms of Yucatan.svg|100px]] |ma tomo lawa = [[ma tomo Melita]] |ma tomo pi mute jan nanpa wan = ma tomo Melita |ma suli = [[ma Mesiko]] |toki lawa = ala |toki ante = toki Epanja, toki Maja |mute jan = 2,320,898 (lon tenpo sike nanpa 2020)<ref> {{tan sona|nimi jan kepeken toki tan=INEGI|toki tan=es|linja=https://www.inegi.org.mx/app/areasgeograficas/?ag=31#collapse-Resumen|tan=México en cifras|tenpo=2026-02-01|tenpo lukin=2026-04-08}}</ref><ref name="kulupu pi ma kipisi"> INEGI (es) li toki e ni lon [https://www.inegi.org.mx/app/tabulados/interactivos/?pxq=Poblacion_Poblacion_01_e60cd8cf-927f-4b94-823e-972457a12d4b Población total por entidad federativa y grupo quinquenal de edad según sexo, serie de años censales de 1990 a 2020] lon tenpo 2020-03-15. mi lukin e ni lon tenpo 2026-04-08 </ref> |ISO 3166 = MX-YUC |sitelen ma = [[File:Yucatan in Mexico (location map scheme).svg|200px]] |lipu ilo = https://www.yucatan.gob.mx/ }} '''ma Jukatan''' ([[toki Epanja]] en [[toki Maja]] la: Yucatán) li [[ma kipisi]] lon [[ma Mesiko]]. ona li lon [[ma palisa Jukatan]], la ona li lon poka [[ma Kanpese]] li lon poka [[ma Kintana Lo]], li lon poka pi [[telo suli Mesiko]]. [[ma tomo Melita]] li ma tomo lawa ona. mute jan la, ona li nanpa mute tu lon ma Mesiko.<ref name="kulupu pi ma kipisi"/> tenpo pini la, [[kulupu Maja pi tenpo pini]] li lon ma Jukatan, li pali e ma tomo mute lon ma ni. == tan sona == <references /> {{DEFAULTSORT:Jukatan, ma}} hdt9wcjxyzy3y7zr1rm1qhsu1n9tyij ma Pelaku 0 10303 64108 63927 2026-04-21T05:15:09Z Benscat 3375 mi toki lon jan pi tenpo pini, li pana e jan lawa. 64108 wikitext text/x-wiki {{poki sona ma |nimi ma = ma Pelaku |nimi mama = Veracruz |ma = ma kipisi |sitelen lawa = [[File:Coat of arms of Veracruz.svg|border|100px]] |toki lawa = [[toki Epanja]] |toki ante = |jan lawa = {{nimi ijo|jan Losijo Nale Kasija|Rocío Nahle García|toki Epanja}}<ref> {{tan sona|linja=https://www.veracruz.gob.mx/gobiernover/gobernador/|tan=Gobernadora|nimi jan kepeken toki tan=Gobierno del Estado de Veracruz|tenpo lukin=2026-04-20|toki tan=toki Epanja}} </ref> |nasin lawa = |ISO 3166 = MX-VER |mani = |mute jan = 8,062,579 (lon tenpo sike 2020)<ref> {{tan sona|nimi jan kepeken toki tan=INEGI|toki tan=toki Epanja|linja=https://www.inegi.org.mx/app/areasgeograficas/|tan=México en cifras|tenpo=2026-02-01|tenpo lukin=2026-04-08}}</ref><ref name="kulupu pi ma kipisi"> INEGI (toki Epanja) li toki e ni lon [https://www.inegi.org.mx/app/tabulados/interactivos/?pxq=Poblacion_Poblacion_01_e60cd8cf-927f-4b94-823e-972457a12d4b Población total por entidad federativa y grupo quinquenal de edad según sexo, serie de años censales de 1990 a 2020] lon tenpo 2020-03-15. mi lukin e ni lon tenpo 2026-04-08 </ref> |ma tomo lawa = [[ma tomo Kalapa]] |kalama musi ma = ''Himno Veracruzano'' (kalama musi pi ma Pelaku) |sitelen ma = [[sitelen:Veracruz_in_Mexico_(location_map_scheme).svg|300px]] |toki anpa pi sitelen ma = ma Pelaku lon ma Mesiko (loje)|ma suli=[[ma Mesiko]] |mute jan la ma tomo suli=[[ma tomo Pelaku]] }} {{nimi ijo|'''ma Pelaku'''|Veracruz|toki Epanja|palisa moli lon|ipa=/beɾaˈkɾus/}} li [[ma kipisi]] pi [[ma Mesiko]]. ona li lon poki pi [[telo suli Mesiko]], pi [[ma Tamalipa]], pi [[ma San Luwi Potosi]], pi [[ma Itako]], pi [[ma Puwepa]], pi [[ma Wakaka]], pi [[ma Sijapa]], pi [[ma Tapako]]. ma tomo lawa ona li [[ma tomo Kalapa]]. mute jan la, ona li nanpa tu tu lon ma Mesiko.<ref name="kulupu pi ma kipisi"/>. tenpo pi ma Epanja kama ala la, [[kulupu Olimeka]] en {{lipu li ala|kulupu Teneke pi tenpo pini|Q5794608}} en {{lipu li ala|kulupu Tutunaku pi tenpo pini|Q16554429}} li lon ma Pelaku. == tan sona == <references />{{DEFAULTSORT:Pelaku, ma}} la41bw3tnged9bq0mc4ihe98jbhdd74 kalama musi "mama pona Kin Sonun" 0 10414 64088 61563 2026-04-21T04:19:30Z Anywaydun 2798 jan Anywaydun li ante e nimi pi lipu "[[kalama musi Mama Pona Kin Sonun]]" tawa lipu "[[kalama musi "mama pona Kin Sonun"]]": Misspelled title: "Mama Pona Kin Sonun" li seme? ni li ni: jan Sonun li mama pona kin... anu jan Kin Sonun li mama pona... anu seme? 61563 wikitext text/x-wiki '''kalama musi Mama Pona Kin Sonun''' li [[kalama musi]] pi [[ma Soson]]. kalama musi ni li kalama musi pi nasin ma ni li toki pona e [[jan Kin Sonun]]. kalama musi ni li kalama nanpa wan lon [[ma tomo Pijonjan]] tan ni: jan pali tomo li pini pali e tomo sin mute.<ref>{{tan sona|toki tan=en|linja=https://news.sky.com/story/kim-jong-un-releases-new-song-praising-himself-as-north-koreas-friendly-father-13118075|tan=Kim Jong Un releases new song praising himself as North Korea's 'friendly father'|tenpo lukin=2026-02-26}}</ref> 6nflsw25o7kc011yuyasxja15ap3b4a kala Tali 0 10745 64052 63056 2026-04-20T18:50:13Z Brabeusa 3661 64052 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Tullimonstrum gregarium 4334.JPG|thumb|sitelen kiwen pi kala Tali]] {{nimi ijo|'''kala Tali''' anu '''monsuta Tali''' anu '''kala Talimonsun'''|Tullimonstrum|toki Lasina sin}} li kala nasa mute pi tenpo weka. jan li kama lukin e sitelen kiwen ona lon [[ma Ilinowi]]. jan ala li sona e kulupu soweli mama tawa kala Tali. tenpo ona li moli ala la kala Tali li lukin ni: ona li jo e lukin lon linja tu e linja lili mute lon sinpin ona. uta ona li lon linja suli. {{DEFAULTSORT:Tali, kala}} [[kulupu:soweli]] [[kulupu:soweli pi tenpo weka]] fdxrebnnc3p75zvai6yihud7g8wdsu0 jan la toki:Babelball 3 10766 64071 64025 2026-04-20T19:17:55Z Двадцать четыре 3056 /* jan */ toki sin 64071 wikitext text/x-wiki == ni li lipu toki mi! == o toki a. —pona o tawa sina! mi [[jan:Babelball|kisa Papesike]]. o toki tawa mi lon [[jan la toki:Babelball|ni]]. 2026-03-29T21:19:17 (UTC) == jan == toki! sina weka e pali mi tan lipu [[jan]]. ken la mi pali e nasa. tenpo pini la mi kepeken toki pona. tenpo sin la mi kepeken ala toki pona. sina ken ala ken toki e ike mi tawa mi? tenpo pini la mi pali e lipu lon Wikipesija [[jan:Двадцать четыре|Двадцать четыре]] ([[jan la toki:Двадцать четыре|toki]]) 2026-04-19T21:27:03 (UTC) :nanpa wan la <code><nowiki>{{nimi ijo|'''jan'''|Homo sapiens|toki Lasina}}</nowiki></code> li lon ala. nimi li tan toki Lasina ala la o pana ala e nimi pi toki Lasina lon poka ona. nanpa tu la sina pana e linja mute lon lon ike. ni li [https://en.wikipedia.org/wiki/Homo linja ni] li [https://en.wikipedia.org/wiki/Hominidae linja ni] li [https://en.wikipedia.org/wiki/Ape linja ni] li [https://en.wikipedia.org/wiki/Gibbon linja ni] li [https://en.wikipedia.org/wiki/Orangutan linja ni] li [https://en.wikipedia.org/wiki/Gorilla linja ni] li [https://en.wikipedia.org/wiki/Pan_(genus) linja ni]. ni li lipu pi '''toki pona'''. o pana ala e linja tawa lipu pi toki Inli. kin kipisi pi nimi ijo la sina o pana ala e tan sona lon insa kipisi. nanpa tu wan la nimi ''{{toki ante|Ominitae}}'' en nimi ''{{toki ante|Ominoitea}}'' en nimi ''{{toki ante|Ilopatitae}}'' li ken ala lon toki pona. nanpa tu tu la nasin ni li ken ala lon toki pona: <code>jan tan soweli pi kulupu soweli *''Ominoitea''.</code> nimi ''li'' li wile lon monsi pi nimi ''jan'' lon sinpin pi nimi ''tan'' tan open sitelen. kin tenpo mute la nimi ''jan'' li toki ala e soweli pi kulupu Omo ala lon toki pona la nasin sina li nasa lili. :taso sina pana e pona kin. mi lukin e ike ni ale la mi weka e ale pi ante sina. ni li pona tawa sina la sina ken pana sin e ante li pona e ike lon ona. —pona o tawa sina! mi [[jan:Babelball|kisa Papesike]]. o toki tawa mi lon [[jan la toki:Babelball|ni]]. 2026-04-20T00:45:21 (UTC) ::pona. mi pali e nasa. mi ken kepeken e [[kipisi:lipu li ala|kipisi ante]] tawa lipu. taso mi pilin ala e ni: nimi pi kulupu soweli li ken ala lon toki pilona. lipu Wikipesija li ken jo e lipu ali. o lukin e lipu ni: [[soweli Peli Katu]], [[soweli Kani Pamilijali]], [[soweli Primate|soweli Pima]] en [[jan:Двадцать четыре|Двадцать четыре]] ([[jan la toki:Двадцать четыре|toki]]) 2026-04-20T19:17:55 (UTC) 0dpu3hwhzybysgn3quo4xevkbhfrp7e 64079 64071 2026-04-20T21:40:09Z Babelball 517 /* jan */ toki sin 64079 wikitext text/x-wiki == ni li lipu toki mi! == o toki a. —pona o tawa sina! mi [[jan:Babelball|kisa Papesike]]. o toki tawa mi lon [[jan la toki:Babelball|ni]]. 2026-03-29T21:19:17 (UTC) == jan == toki! sina weka e pali mi tan lipu [[jan]]. ken la mi pali e nasa. tenpo pini la mi kepeken toki pona. tenpo sin la mi kepeken ala toki pona. sina ken ala ken toki e ike mi tawa mi? tenpo pini la mi pali e lipu lon Wikipesija [[jan:Двадцать четыре|Двадцать четыре]] ([[jan la toki:Двадцать четыре|toki]]) 2026-04-19T21:27:03 (UTC) :nanpa wan la <code><nowiki>{{nimi ijo|'''jan'''|Homo sapiens|toki Lasina}}</nowiki></code> li lon ala. nimi li tan toki Lasina ala la o pana ala e nimi pi toki Lasina lon poka ona. nanpa tu la sina pana e linja mute lon lon ike. ni li [https://en.wikipedia.org/wiki/Homo linja ni] li [https://en.wikipedia.org/wiki/Hominidae linja ni] li [https://en.wikipedia.org/wiki/Ape linja ni] li [https://en.wikipedia.org/wiki/Gibbon linja ni] li [https://en.wikipedia.org/wiki/Orangutan linja ni] li [https://en.wikipedia.org/wiki/Gorilla linja ni] li [https://en.wikipedia.org/wiki/Pan_(genus) linja ni]. ni li lipu pi '''toki pona'''. o pana ala e linja tawa lipu pi toki Inli. kin kipisi pi nimi ijo la sina o pana ala e tan sona lon insa kipisi. nanpa tu wan la nimi ''{{toki ante|Ominitae}}'' en nimi ''{{toki ante|Ominoitea}}'' en nimi ''{{toki ante|Ilopatitae}}'' li ken ala lon toki pona. nanpa tu tu la nasin ni li ken ala lon toki pona: <code>jan tan soweli pi kulupu soweli *''Ominoitea''.</code> nimi ''li'' li wile lon monsi pi nimi ''jan'' lon sinpin pi nimi ''tan'' tan open sitelen. kin tenpo mute la nimi ''jan'' li toki ala e soweli pi kulupu Omo ala lon toki pona la nasin sina li nasa lili. :taso sina pana e pona kin. mi lukin e ike ni ale la mi weka e ale pi ante sina. ni li pona tawa sina la sina ken pana sin e ante li pona e ike lon ona. —pona o tawa sina! mi [[jan:Babelball|kisa Papesike]]. o toki tawa mi lon [[jan la toki:Babelball|ni]]. 2026-04-20T00:45:21 (UTC) ::pona. mi pali e nasa. mi ken kepeken e [[kipisi:lipu li ala|kipisi ante]] tawa lipu. taso mi pilin ala e ni: nimi pi kulupu soweli li ken ala lon toki pilona. lipu Wikipesija li ken jo e lipu ali. o lukin e lipu ni: [[soweli Peli Katu]], [[soweli Kani Pamilijali]], [[soweli Primate|soweli Pima]] en [[jan:Двадцать четыре|Двадцать четыре]] ([[jan la toki:Двадцать четыре|toki]]) 2026-04-20T19:17:55 (UTC) :::<blockquote>taso mi pilin ala e ni: nimi pi kulupu soweli li ken ala lon toki pilona [''recte'' pona].</blockquote> :::mi toki e ni lon seme a? mi toki e ni: nimi sina pi kulupu ni li ken ala lon toki pona. ni la nasin kalama pi toki pona la nimi ni li ike. o sona: toki pona la kalama insa (/a, e, i, o, u/) li ken ala lon poka pi kalama insa ante. taso nimi ''Ominit'''ae''''' en nimi ''Omin'''oi'''t'''ea''''' en nimi ''Ilopatit'''ae''''' li pakala e lawa ni. kin kulupu kalama /ti/ li ken ala lon toki pona. taso nimi ''Ilopa'''ti'''tae'' li pakala e lawa ni. —pona o tawa sina! mi [[jan:Babelball|kisa Papesike]]. o toki tawa mi lon [[jan la toki:Babelball|ni]]. 2026-04-20T21:40:09 (UTC) 4ap1xns0wha4v212k66dbdaj2uy21t9 akesi Siselato 0 10789 64064 63438 2026-04-20T18:56:01Z Brabeusa 3661 64064 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Triceratops side view.jpg|thumb|kiwen majuna pi akesi Siselato]] {{nimi ijo|akesi Siselato|Triceratops|toki Lasina sin}} li kulupu pi [[akesi pi tenpo weka|akesi ike]]. ona li tan [[ma Nosamelika]]<ref>{{tan sona|toki tan=en|linja=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Triceratops&oldid=1346850134|tan=Triceratops|kulupu toki=Wikipedia|tenpo=2026-04-03|tenpo lukin=2026-04-03}}</ref> tan tenpo sike weka 66,000,000 (MMMLWAAAA)-68,000,000 (MMMLTWAAAA)<ref>{{tan sona|toki tan=en|linja=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Triceratops&oldid=1346850134|tan=Triceratops|kulupu toki=Wikipedia|tenpo=2026-04-03|tenpo lukin=2026-04-05}}</ref>. [[kulupu:akesi]] [[kulupu:akesi Sinosalija]] cqu9ilkqtiryj9wh55i7io5xykpmbza 64068 64064 2026-04-20T18:58:06Z Brabeusa 3661 64068 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Triceratops side view.jpg|thumb|kiwen majuna pi akesi Siselato]] {{nimi ijo|akesi Siselato|Triceratops|toki Lasina sin}} li kulupu pi [[akesi pi tenpo weka|akesi ike]]. ona li tan [[ma Nosamelika]]<ref>{{tan sona|toki tan=en|linja=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Triceratops&oldid=1346850134|tan=Triceratops|kulupu toki=Wikipedia|tenpo=2026-04-03|tenpo lukin=2026-04-03}}</ref> tan tenpo sike weka 66,000,000 (MMMLWAAAA)-68,000,000 (MMMLTWAAAA)<ref>{{tan sona|toki tan=en|linja=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Triceratops&oldid=1346850134|tan=Triceratops|kulupu toki=Wikipedia|tenpo=2026-04-03|tenpo lukin=2026-04-05}}</ref>. {{DEFAULTSORT:Siselato, akesi}} [[kulupu:akesi]] [[kulupu:akesi Sinosalija]] ctisc9gwkicxcqs2zhckxlcxalcw2yp ijo lon 0 10945 64042 2026-04-20T14:25:17Z Babelball 517 Babelball moved page [[ijo lon]] to [[ijo wile]] over redirect: ijo lon li suli ike 64042 wikitext text/x-wiki #TAWA [[ijo wile]] b5syomx1he0q1tbg66q8afmcc5opuz7 toki:ijo lon 1 10946 64044 2026-04-20T14:25:17Z Babelball 517 Babelball moved page [[toki:ijo lon]] to [[toki:ijo wile]] over redirect: ijo lon li suli ike 64044 wikitext text/x-wiki #TAWA [[toki:ijo wile]] ggp7zuhdoyvvv5dg9nap7gqyzthnls6 kulupu:soweli pini 14 10947 64053 2026-04-20T18:50:23Z Brabeusa 3661 mi pana e lipu sin li pana e toki ala 64053 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 64054 64053 2026-04-20T18:51:04Z Brabeusa 3661 64054 wikitext text/x-wiki [[kulupu:soweli]] e2jzy0umhslfp8qicvghbyc6z762a2z akesi Sinosalija 0 10948 64058 2026-04-20T18:53:06Z Brabeusa 3661 lipu ni li tawa [[akesi pi tenpo weka]] 64058 wikitext text/x-wiki #TAWA [[akesi pi tenpo weka]] jjd1h0px35fyuw0xezi1jgg094cmge6 soweli Sitepite 0 10949 64059 2026-04-20T18:53:49Z Brabeusa 3661 lipu ni li tawa [[soweli Didelphidae]] 64059 wikitext text/x-wiki #TAWA [[soweli Didelphidae]] pvn9u2svu7ylt3hb8s3wc2jhnbnl8vy kulupu:akesi Sinosalija 14 10950 64061 2026-04-20T18:55:00Z Brabeusa 3661 mi pali e lipu sin li pana e toki ni: "[[kulupu:akesi]]" 64061 wikitext text/x-wiki [[kulupu:akesi]] 9a6kffvxj6uei9r34yz4a7vy7sqbw59 64066 64061 2026-04-20T18:57:34Z Brabeusa 3661 64066 wikitext text/x-wiki [[kulupu:akesi]] [[kulupu:soweli pi tenpo weka]] e7jrpne1c9pxau81c5is8eru6kmr1nl toki Lasina sin 0 10951 64070 2026-04-20T18:59:40Z Brabeusa 3661 lipu ni li tawa [[toki Lasina#toki Lasina sin]] 64070 wikitext text/x-wiki #TAWA [[toki Lasina#toki Lasina sin]] 1g97m8x94gqjfdafrazhvmctlrosrs4 kalama musi Mama Pona Kin Sonun 0 10952 64089 2026-04-21T04:19:30Z Anywaydun 2798 jan Anywaydun li ante e nimi pi lipu "[[kalama musi Mama Pona Kin Sonun]]" tawa lipu "[[kalama musi "mama pona Kin Sonun"]]": Misspelled title: "Mama Pona Kin Sonun" li seme? ni li ni: jan Sonun li mama pona kin... anu jan Kin Sonun li mama pona... anu seme? 64089 wikitext text/x-wiki #TAWA [[kalama musi "mama pona Kin Sonun"]] 9tcqtz58mbpkz7ihlboivn0z85wj5gz jan:Anywaydun 2 10953 64090 2026-04-21T04:24:32Z Anywaydun 2798 mi pali e lipu sin li pana e toki ni: "{{#babel:en-N|en-GB-N|en-US-4|zh-Hans-2|zh-Hans-SG-2|zh-Hans-CN-2|zh-Hant-1|tok-3|ms-0|ta-0|ru-0|es-0|fr-0|ja-0|eo-0}} ''jan ni li lon [[ma Sinkapo]].'' toki! mi '''leko Leki''' anu '''jan Aniwetan''' a! sina wile lukin e ni lon toki ante la, o tawa [[m:User:Anywaydun]]." 64090 wikitext text/x-wiki {{#babel:en-N|en-GB-N|en-US-4|zh-Hans-2|zh-Hans-SG-2|zh-Hans-CN-2|zh-Hant-1|tok-3|ms-0|ta-0|ru-0|es-0|fr-0|ja-0|eo-0}} ''jan ni li lon [[ma Sinkapo]].'' toki! mi '''leko Leki''' anu '''jan Aniwetan''' a! sina wile lukin e ni lon toki ante la, o tawa [[m:User:Anywaydun]]. rdj0cxxg3xvgyr360f36lexvtw6zdgu 64110 64090 2026-04-21T07:17:00Z Anywaydun 2798 64110 wikitext text/x-wiki {{#babel:en-N|en-GB-N|en-US-4|zh-Hans-2|zh-Hans-SG-2|zh-Hans-CN-2|zh-Hant-1|tok-3|ms-0|ta-0|ru-0|es-0|fr-0|ja-0|eo-0}} ''jan ni li lon [[ma Sinkapo]].'' toki! mi '''leko Leki''' anu '''jan Aniwetan''' a! sina wile lukin e ni lon toki ante la, o tawa [[m:User:Anywaydun]]. [[en:User:Anywaydun]] rieemdqvw587y2eqts3isl2eiwoosx1 64114 64110 2026-04-21T07:31:35Z Anywaydun 2798 64114 wikitext text/x-wiki {{#babel:en-N|en-GB-N|en-US-4|zh-Hans-2|zh-Hans-SG-2|zh-Hans-CN-2|zh-Hant-1|tok-3|ms-0|ta-0|ru-0|es-0|fr-0|ja-0|eo-0|ipa-3|javascript-2}} ''jan ni li lon [[ma Sinkapo]].'' toki! mi '''leko Leki''' anu '''jan Aniwetan''' a! sina wile lukin e ni lon toki ante la, o tawa [[m:User:Anywaydun]]. [[en:User:Anywaydun]] ci9wkc0w0e7pp6g3fw3wc7i2q74tfo4 kulupu:User en-GB 14 10954 64091 2026-04-21T04:24:32Z Babel AutoCreate 1363 ilo [[Project:Babel|Babel]] li lon e lipu kulupu ni 64091 wikitext text/x-wiki jan li lon kulupu ni la ona li sona toki Inli pi ma Juke. [[Category:Babel_-_Users_by_language|en-gb]] pjldv1h2lsfjknurpm7ywot8zdpwfgh kulupu:en-GB-N 14 10955 64092 2026-04-21T04:24:32Z Babel AutoCreate 1363 ilo [[Project:Babel|Babel]] li lon e lipu kulupu ni 64092 wikitext text/x-wiki jan li lon kulupu ni la sona ona pi toki toki Inli pi ma Juke li nanpa N. [[Category:User_en-GB|N]] h11ml05ak1s5zos3ivug5wlj1p1mm2p kulupu:User zh-Hans 14 10956 64093 2026-04-21T04:24:32Z Babel AutoCreate 1363 ilo [[Project:Babel|Babel]] li lon e lipu kulupu ni 64093 wikitext text/x-wiki jan li lon kulupu ni la ona li sona toki Sonko pi linja lili. [[Category:Babel_-_Users_by_language|zh-hans]] cpnzqdlefth6x9p6a0zh54ewjps2lq7 kulupu:zh-Hans-2 14 10957 64094 2026-04-21T04:24:32Z Babel AutoCreate 1363 ilo [[Project:Babel|Babel]] li lon e lipu kulupu ni 64094 wikitext text/x-wiki jan li lon kulupu ni la sona ona pi toki toki Sonko pi linja lili li nanpa 2. [[Category:User_zh-Hans|2]] o3a1dhmk110kw3i3bbgxroa2ebmhl1x kulupu:User zh-Hans-SG 14 10958 64095 2026-04-21T04:24:32Z Babel AutoCreate 1363 ilo [[Project:Babel|Babel]] li lon e lipu kulupu ni 64095 wikitext text/x-wiki jan li lon kulupu ni la ona li sona Chinese (Singapore). [[Category:Babel_-_Users_by_language|zh-sg]] 7hj5ubtc949r1z7fa4kqgab4cmgu8uj kulupu:zh-Hans-SG-2 14 10959 64096 2026-04-21T04:24:32Z Babel AutoCreate 1363 ilo [[Project:Babel|Babel]] li lon e lipu kulupu ni 64096 wikitext text/x-wiki jan li lon kulupu ni la sona ona pi toki Chinese (Singapore) li nanpa 2. [[Category:User_zh-Hans-SG|2]] smb6offcop1fkje0fo2ai86oaoox4uo kulupu:User zh-Hans-CN 14 10960 64097 2026-04-21T04:24:32Z Babel AutoCreate 1363 ilo [[Project:Babel|Babel]] li lon e lipu kulupu ni 64097 wikitext text/x-wiki jan li lon kulupu ni la ona li sona Chinese (China). [[Category:Babel_-_Users_by_language|zh-cn]] lhae0dybal8s5u2p0sj9l2y1c3i3tei kulupu:zh-Hans-CN-2 14 10961 64098 2026-04-21T04:24:32Z Babel AutoCreate 1363 ilo [[Project:Babel|Babel]] li lon e lipu kulupu ni 64098 wikitext text/x-wiki jan li lon kulupu ni la sona ona pi toki Chinese (China) li nanpa 2. [[Category:User_zh-Hans-CN|2]] kiocfagz1axe3tmz8m2h8kff4gojrg5 kulupu:User zh-Hant 14 10962 64099 2026-04-21T04:24:33Z Babel AutoCreate 1363 ilo [[Project:Babel|Babel]] li lon e lipu kulupu ni 64099 wikitext text/x-wiki jan li lon kulupu ni la ona li sona toki Sonko pi linja mute. [[Category:Babel_-_Users_by_language|zh-hant]] qt2z96yz9w1w9googngfc59ee7nsui7 kulupu:zh-Hant-1 14 10963 64100 2026-04-21T04:24:33Z Babel AutoCreate 1363 ilo [[Project:Babel|Babel]] li lon e lipu kulupu ni 64100 wikitext text/x-wiki jan li lon kulupu ni la sona ona pi toki toki Sonko pi linja mute li nanpa 1. [[Category:User_zh-Hant|1]] d94tmq01w8flgt1ea92lrcqjhul4bs0 kulupu:ms-0 14 10964 64101 2026-04-21T04:24:33Z Babel AutoCreate 1363 ilo [[Project:Babel|Babel]] li lon e lipu kulupu ni 64101 wikitext text/x-wiki jan li lon kulupu ni la sona ona pi toki toki Melaju li nanpa 0. l3kcvjf5jxo1tul2jzqgrglggx9pcf5 kulupu:ta-0 14 10965 64102 2026-04-21T04:24:33Z Babel AutoCreate 1363 ilo [[Project:Babel|Babel]] li lon e lipu kulupu ni 64102 wikitext text/x-wiki jan li lon kulupu ni la sona ona pi toki toki Tami li nanpa 0. cys3vriymn7p7lbrzameyzfntn15clg kulupu:ru-0 14 10966 64103 2026-04-21T04:24:33Z Babel AutoCreate 1363 ilo [[Project:Babel|Babel]] li lon e lipu kulupu ni 64103 wikitext text/x-wiki jan li lon kulupu ni la sona ona pi toki toki Lusi li nanpa 0. 4un1vti7p5xjoy2uwmyaiyfc2zhybg8 kulupu:es-0 14 10967 64104 2026-04-21T04:24:33Z Babel AutoCreate 1363 ilo [[Project:Babel|Babel]] li lon e lipu kulupu ni 64104 wikitext text/x-wiki jan li lon kulupu ni la sona ona pi toki toki Epanjo li nanpa 0. 12bnpd0xfarlzs74phcqx9xujyo0cfo kulupu:ja-0 14 10968 64105 2026-04-21T04:24:33Z Babel AutoCreate 1363 ilo [[Project:Babel|Babel]] li lon e lipu kulupu ni 64105 wikitext text/x-wiki jan li lon kulupu ni la sona ona pi toki toki Nijon li nanpa 0. jrc2obwzg4x43m0b5bxygsu7kxnsk59 kulupu:eo-0 14 10969 64106 2026-04-21T04:24:33Z Babel AutoCreate 1363 ilo [[Project:Babel|Babel]] li lon e lipu kulupu ni 64106 wikitext text/x-wiki jan li lon kulupu ni la sona ona pi toki toki Epelanto li nanpa 0. fuj1wfeno3xunhphhhfd7wfsli4icum jan sewi Wisilopoli 0 10970 64111 2026-04-21T07:21:40Z Benscat 3375 mi open e lipu 64111 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Huitzilopochtli_V.png|thumb|jan sewi Wisilopoli.]] {{nimi ijo|'''jan sewi Wisilopoli'''|Huītzilōpōchtli|toki Nawa|ipa=[wiːtsiloːˈpoːtʃtɬi]}} li [[jan sewi]] tan nasin sewi pi [[kulupu Mesika]]. ona li jan sewi pi [[suno#suno_lon_sewi|mun suno]] pi [[tenpo utala]]. {{lipu li ala|kulupu jan sewi Tekalipoka|Q3032299}} la, ona li jan Tekalipoka laso. == toki mama == toki sewi la, {{nimi ijo|[[jan sewi Ometejoli|jan sewi Ometekuli]]|Ometecuhtli|toki Nawa}} en {{nimi ijo|[[jan sewi Ometejoli|jan sewi Omesiwali]]|Omecihuatl|toki Nawa}} li mama e lon. ni la, ona li mama e jan sewi Tekalipoka tutu. jan sewi ni li {{nimi ijo|[[jan sewi Kesakowa]]|Quetzalcōātl|toki Nawa}}, li {{nimi ijo|[[jan sewi Sipe-Tote]]|Xīpe Totēc|toki Nawa}}, li {{nimi ijo|[[jan sewi Tekalipoka]]|Tēzcatlīpohca|toki Nawa}}, li jan sewi Wisilopoli.<ref name=":0">{{tan sona|nimi jan kepeken toki tan=jan Kay Almere Read en jan Jason J. Gonzalez|linja=https://books.google.com.mx/books?id=Y053PeFmS5UC&redir_esc=y|tan=Mesoamerican Mythology: A Guide to the Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs of Mexico and Central America|kulupu toki=Oxford Scholarship Online|ijo pana=Oxford University Press|tenpo=2023|tenpo lukin=}}</ref> toki sewi ante la, {{nimi ijo|[[jan sewi Kojolisajuki]]|Coyolxauqui|toki Nawa}} li jan sewi pi mun. jan sama ona li tu tu ale li mun seli lon sewi. {{nimi ijo|[[jan sewi Kowalikuwe]]|Coatlicue|toki Nawa}} li mama ona. taso, sike pi waso linja li tawa ona tan sewi la, ona li kama jo e jan sewi Wisilopoli lon insa pi sijelo ona. kulupu jan sama ona li wile moli e ona tan ni: {{nimi ijo|[[jan sewi Misikowa]]|Mixcōhuātl|toki Nawa}} li mama mije ona ala. ni la, jan sewi Wisilopoli li kama tan sijelo pi mama ona, li len e ona kepeken utala len, li utala e jan sama ona, li moli e jan sewi Kojolisajuki. ona li pakala e sijelo pi jan sewi Kojolisakuli, li kipisi e noka ona, li weka e ona tan {{nimi ijo|nena ma Kowatepe|Coatepec|toki nawa|nena ma pi akesi linja}}. ni la, jan sewi Wisilopoli li open alasa e jan sama ona. tan ni, mun suno li alasa e mun lon sewi pimeja.<ref name=":0" /> == tan sona == <references /> 0skwww7ay91r95i7m7uqe88agdk53pu nasin tomo sona 0 10971 64119 2026-04-21T11:18:39Z Anywaydun 2798 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1336172344|Data structure]]" 64119 wikitext text/x-wiki [[File:Hash_table_3_1_1_0_1_0_0_SP.svg|thumb|315x315px|sitelen ni li sitelen pi nasin tomo sona, li sitelen e ni: lipu li pana e nanpa tawa nimi. lipu li ken kepeken nanpa. nanpa li ken pana e nimi tawa lipu. ]] '''nasin tomo sona''' li lon [[nasin sona]] pi [[ilo sona]] la, nasin ni li ken pali e ni: ilo sona li ken alasa e nimi kepeken tenpo lili.ni la, nasin tomo sona li jo e poki pi nimi sona, e linja pi nimi sona, e nasin kepeken nimi sona. lxqfjczli1hljssk14rg5useke6g2re 64120 64119 2026-04-21T11:19:45Z Anywaydun 2798 kon 64120 wikitext text/x-wiki [[File:Hash_table_3_1_1_0_1_0_0_SP.svg|thumb|315x315px|sitelen ni li sitelen pi nasin tomo sona, li sitelen e ni: lipu li pana e nanpa tawa nimi. lipu li ken kepeken nanpa. nanpa li ken pana e nimi tawa lipu. ]] '''nasin tomo sona''' li lon [[nasin sona]] pi [[ilo sona]] la, nasin ni li ken pali e ni: ilo sona li ken alasa e nimi kepeken tenpo lili. ni la, nasin tomo sona li jo e poki pi nimi sona, e linja pi nimi sona, e nasin kepeken nimi sona. qhh6fy4pwi220gfqtwinfu61jo1gsa6