lipu Wikipesija
tokwiki
https://tok.wikipedia.org/wiki/lipu_open
MediaWiki 1.47.0-wmf.1
case-sensitive
Media
ilo
toki
jan
jan la toki
pali
pali la toki
sitelen
sitelen la toki
MediaWiki
MediaWiki la toki
kipisi
kipisi la toki
nasin ilo
nasin ilo la toki
kulupu
kulupu la toki
nimi
nimi la toki
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
ma Sesesele
0
274
65018
63735
2026-05-11T15:19:34Z
ЯпНик
3069
pona
65018
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona ma
|nimi ma = ma Sesesele
|nimi mama = Советский Союз
(Sovetskij Sojuz)
|len ma = [[sitelen:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|border|130px]]
|sitelen lawa = [[sitelen:Coat_of_arms_of_the_Soviet_Union_1.svg|101x85px]]
|kalama musi ma =
Интернационал <br> ([[kalama musi Intenasijonale]]) <br> (1922-1944) <br> [[sitelen:Internationale-ru.ogg]] <br>
Государственный гимн СССР <br> ([[kalama musi ma pi ma Saweki]]) <br> (1944–1991) <br> [[sitelen:Soviet Union national anthem (instrumental), 1977.oga]]
|sitelen ma = [[sitelen:Union_of_Soviet_Socialist_Republics_(orthographic_projection).svg|220px]]
|ma tomo lawa = [[ma tomo Makuwa]]
|toki lawa = [[toki Losi]]
|mani =[[mani Lupe]] (руб)
|ma=
|toki ante=
|nasin lawa=
|ISO 3166=SU
|mute jan la ma tomo suli=|ma suli=}}
tenpo pini la, {{nimi ijo|'''ma Sesesele'''|Советский Союз|toki Losi}} anu '''ma Saweki''' anu '''ma Sowete''' li [[kulupu ma]] lon [[ma Elasija]]. ona li lon la, ona li suli nanpa wan lon [[ma ale]]. ma Saweki la, [[ma Losi]] li suli nanpa wan. [[nasin lawa]] pi ma Saweki li [[nasin pi esun ala]] li [[nasin lawa jan Maku jan Lenin]]. [[ilo pali en ilo pan]] li sitelen suli pi ma ni.
==lon==
tenpo sike 1917 la, [[kulupu Pasiwi]] li weka e [[kulupu lawa]] pi ma Losi. [[utala insa pi ma Losi]] la, kulupu Pasiwi li utala e kulupu walo. tenpo sike 1922 la ma tu tu li kama wan li kama ma Saweki.
ma Sesesele la lon li ike. jan mute li moli tan lawa pi ma Sesesele. tan li mute. jan li wile ala lukin e lawa li toki ike tan lawa la lawa li moli e ona. ante la lawa li tawa e jan tawa tomo pali.
ma Sesesele la moku li lili. tenpo la jan li moli tan moku ala lon ma ni.
[[utala lete]] la ona li utala e [[ma Mewika]].
tenpo sike 1991 la, ma Sesesele li pakala. ma Sesesele li kama e ma luka luka.
==nimi==
nimi lawa pi ma Saweki li Союз {{nimi ijo|'''kulupu pi ma Lepupi Saweki pi nasin Sosali'''|Союз Советских Социалистических Республик|toki Losi}}. {{nimi ijo|nimi Sawe|совет|toki Losi}} li toki e [[kulupu pi jan toki]]. nimi Sosali li toki e [[nasin pi pali kulupu]].
==ma pi ma Sesesele==
*[[ma Losi]] <!-- Russia -->
*[[ma Ukawina]] <!-- Ukraine -->
*[[ma Pelalusi]] <!-- Belarus -->
*[[ma Opeki]] <!-- Uzbekistan -->
*[[ma Kasatan]] <!-- Kazakhstan -->
*[[ma Katelo]] <!-- Georgia -->
*[[ma Asepajan]] <!-- Azerbaijan -->
*[[ma Lijatuwa]] <!-- Lithuania -->
*[[ma Motowa]] <!-- Moldova -->
*[[ma Lawi]] <!-- Latvia -->
*[[ma Kilisa]] <!-- Kyrgyzstan -->
*[[ma Tosiki]] <!-- Tajikistan -->
*[[ma Aja]] <!-- Armenia -->
*[[ma Sikimen]] <!-- Turkmenistan -->
*[[ma Esi]] <!-- Estonia -->
==len sitelen==
len sitelen pi ma Sesesele li loje. ilo kasi jelo en ilo pali jelo en sitelen mun jelo li lon ona.
== jan lawa ==
jan lawa pi ma Sesesele li:
{| class="sortable wikitable"
! style="width:120px;" |nimi jan
! style="width:120px;" |nimi mama
! style="width:120px;" |tenpo sike lawa
|-
|[[jan Wasimi Lenin]]
|''Владимир Ленин''
|1922 tawa 1924
|-
|[[jan Josi Salin]]
|''Иосиф Сталин''
|1924 tawa 1953
|-
|[[jan Kijoki Malinko]]
|''Георгий Маленков''
|1953
|-
|[[jan Nikita Kuso]]
|''Никита Хрущёв''
|1953 tawa 1964
|-
|[[jan Lijani Peni]]
|''Леонид Брежнев''
|1964 tawa 1982
|-
|[[jan Juli Antopo]]
|''Юрий Андропов''
|1982 tawa 1984
|-
|[[jan Kansansin Sinenka]]
|''Константин Черненко''
|1985 tawa 1985
|-
|[[jan Mikawi Kapaso]]
|''Михаил Горбачёв''
|1985 tawa 1991
|}
[[kulupu:ma pi tenpo pini]]
[[kulupu:ma Asija]]
[[kulupu:ma Elopa]]
[[kulupu:lipu ni li lon lipu Panton kin la o lukin]]
[[kulupu:ma pi nasin loje]]
{{DEFAULTSORT:Sesesele, ma}}
7au5nync19hmusb5xlbpbcnjug8d9ku
kulupu:ma Oselija
14
670
65052
8620
2026-05-12T08:29:30Z
Benscat
3375
65052
wikitext
text/x-wiki
{{lsk}}
[[kulupu:ma Osejanija]]
0mknycpaakx9tir1lhucudqn041zd8t
kulupu jan Tata
0
1008
65020
11097
2026-05-11T20:15:27Z
Двадцать четыре
3056
65020
wikitext
text/x-wiki
{{nimi ijo|'''kulupu jan Tata'''|tatarlar|toki Tata|2b=татарлар}} li jan pi [[kulupu jan Tuki]]. ona li toki kepeken [[toki Tata]]. jan Tata mute li lon ma Tata pi [[ma Lusi]].
[[kulupu:jan|Tata]]
[[kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin]]
amskcpf07ennwok2hjkzu68yrko89ap
ma Kanata
0
1172
65024
64953
2026-05-12T00:20:58Z
Varlaam
6159
65024
wikitext
text/x-wiki
{{tan sona ala}}{{poki sona ma
|nimi ma=ma Kanata
|nimi mama= Canada
|ma=
|len ma=[[sitelen:Flag of Canada (Pantone).svg|border|130px]]
|sitelen lawa=[[sitelen:Coat of arms of Canada rendition.svg|101x85px]]
|kalama musi ma = ''O Canada''<br>(ma Kanata o)<br>[[sitelen:"O Canada", performed by the United States Third Marine Aircraft Wing Band.oga]]
|ma tomo lawa=[[ma tomo Otawa]]
|mute jan la ma tomo suli=[[ma tomo Towano]], [[ma tomo Monkela]], [[ma tomo Wankuwa]]
|toki lawa= [[toki Inli]]<br>[[toki Kanse]]
|toki ante=
|nasin lawa=
|jan lawa=[[jan lawa Sa nanpa tu wan pi ma Juke|jan lawa Sa nanpa tu wan]]<br>[[jan Ma Kani]]
|mani=[[mani Tala pi ma Kanata]] ($) (CAD)
|tenpo=UTC -3.5 tawa -8
|ISO 3166=CA
|lipu ilo=https://www.canada.ca/
|sitelen ma = [[sitelen:CAN_orthographic.svg|220px]]
|ma suli=
}}
'''ma Kanata''' li ma lon [[ma Amelika lete]]. [[toki Inli]] en [[toki Kanse]] la nimi ona li ''Canada'' ([[sitelen IPA|[kænədə]]] anu [[sitelen IPA|[kanada]]]). ona li lon poka pi [[ma Mewika]] pi [[telo suli Pasipi]] pi [[telo suli Alansi]]. ma suli la, ona li ma lawa nanpa tu lon ma ale. toki lawa pi ma Kanata li [[toki Inli]] li [[toki Kanse]].
tenpo pini suli la, [[jan nanpa wan pi ma Amelika|jan nanpa wan pi ma Kanata]] li lon. kulupu pi tenpo sike mute nanpa 16 la, jan pi [[ma Juke]] en jan pi [[ma Kanse]] li kama tawa ma Kanata. pini pi [[tenpo utala|utala mute]] la, ma Juke li kama jo e ma pi ma Kanse lon ma Kanata. ma pi ma Juke lon ma Kanata li kama wan lon tenpo sike nanpa 1867. tenpo mute la, ma Kanata li kama ma lawa sin. tenpo ni la, ma Kanata li jo e jan mute tan kulupu mute tan ma mute.
ma tomo suli pi ma Kanata li [[ma tomo Towano]] li [[ma tomo Monkela]] li [[ma tomo Wankuwa]].
==ma lili==
*[[ma Antewijo]] (ON)
*[[ma Apeta]] (AB)
*[[ma Jukan]] (YT)
*[[ma Kepeke]] (QC)
*[[ma Manitopa]] (MB)
*[[ma Nowasosa]] (NS)
*[[ma Nowetewitowi]] (NT)
*[[ma Nunanu]] (NU)
*[[ma Nupenlan Lapeto]] (NL)
*[[ma Nupansuwi]] (NB)
*[[ma Pinsetewa]] (PE)
*[[ma Pisi lon ma Kanata|ma Pisi]] (BC)
*[[ma Sakasuwan]] (SK)
== tenpo pini pi ma Kanata ==
{{lipu suli|tenpo pini pi ma Kanata}}
{{ma Amelika}}
[[kulupu:ma Kanata|*]]
[[kulupu:ma Amelika lete]]
[[kulupu:ma lawa]]
{{DEFAULTSORT:Kanata, ma}}
77l7uagvkx246xsa4js7mcrpewh7cin
ma Mesiko
0
1213
65053
65004
2026-05-12T08:42:25Z
Benscat
3375
65053
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona ma|
| nimi ma = ma Mesiko
| nimi mama = México
| ma = ma
| sitelen =
| toki pi anpa sitelen =
| len ma = [[sitelen:Flag of Mexico.svg|130px]]
| sitelen lawa = [[sitelen:Coat of arms of Mexico.svg|100px]]
| kalama musi ma = ''Himno Nacional Mexicano''<br>(kalama musi ma pi ma Mesiko) [[File:Himno Nacional Mexicano instrumental.ogg]]
| ma tomo lawa = [[ma tomo Mesiko]]
| ma suli =
| toki lawa = ala (lon lipu lawa)<br>[[toki Epanja]] (lon pali)
| toki ante = [[toki Nawa]]<br>[[toki Maja]]<br>toki ante mute pi [[kulupu jan nanpa wan pi ma Amelika]]
| nasin sewi =
| nasin lawa =
| jan lawa = [[jan Kasija Senpan Pato]]
| mani = [[mani Peso pi ma Mesiko]]
| tenpo = UTC-5 tawa UTC-8
| ISO 3166 = MX
| sitelen ma = [[sitelen:MEX orthographic.svg|200px]]
| toki anpa pi sitelen ma = ma Mesiko (laso)
| lipu ilo = https://www.gob.mx/
| ma lili =
| ma tomo pi mute jan nanpa wan = ma tomo Mesiko
| mute jan = 126 014 024 (lon tenpo sike nanpa 2020)<ref name="lipu pi ma kipisi">{{tan sona|toki tan=toki Epanja|linja=https://www.inegi.org.mx/app/tabulados/interactivos/?pxq=Poblacion_Poblacion_01_e60cd8cf-927f-4b94-823e-972457a12d4b|tan=Población total por entidad federativa y grupo quinquenal de edad según sexo, serie de años censales de 1990 a 2020|ijo pana=INEGI|tenpo=2020-03-15|tenpo lukin=2026-04-22}}
</ref>}}
{{nimi ijo|'''ma Mesiko'''|Mexihco|toki Nawa|ipa=/meˈʃi.ko/}} anu {{nimi ijo|'''ma Mekiko'''|México|toki Epanja|ipa=[ˈmexiko]}} li ma lawa lon [[ma Amelika lete]]. ona li lon poka pi [[ma Mewika]], lon poka pi [[ma Katemala|ma Watemala]], lon poka pi [[ma Peli]]. telo suli la, ma Mesiko li lon poka pi [[telo suli Pasipi]], lon poka pi [[telo suli Kalipi]], lon poka pi [[telo suli Mesiko]]. ma tomo lawa ona li [[ma tomo Mesiko]].<ref>{{tan sona|linja=https://www.scjn.gob.mx/sites/default/files/cpeum/documento/2020-06/CPEUM-044.pdf|tan=Artículo 44 de la Consitución Política de los Estados Unidos Mexicanos|tenpo lukin=2026-05-10|toki tan=toki Epanja|ijo pana=Suprema Corte de la Justicia de la Nación}}</ref> mute jan la, ma tomo ni li nanpa wan lon ma Mesiko. mute jan la, ma Mesiko li nanpa luka luka lon ma ale. suli ma la, ona li nanpa luka luka tu lon ma ale.
nasin kulupu pi ma Mesiko li tan tenpo ona. nasin pi [[ma Mesomelika]] en nasin pi [[ma Epanja]] li wan la, nasin kulupu pi ma Mesiko li kama lon. kin, [[ma Apika|kulupu Apika]] en [[ma Asija|kulupu Asija]] li kipisi tan nasin ma. tenpo pini la, ma Mesiko li lon utala mute. ni li pali kin e ona.
ma Mesiko li mama e soweli, e waso, e akesi, e pipi, e kala, e kasi, e soko. ijo mute ni li lon ma Mesiko taso. kin, ma Mesiko li jo e kule ma mute, li jo e ma pi telo lili, e ma pi kasi suli, e ma pi kasi telo, e kulupu nena, e linja telo, e sike telo, e ma nena, e sijelo ma ante mute.
==nimi==
{{nimi ijo|[[ma Epanja sin]]|Nueva España|toki Epanja}} li pini la, kulupu Mesiko li wile e nimi sin tawa ma ona. ona li wile e nimi ''México''. nimi ni li kama tan {{nimi ijo|[[ma tomo Mesiko-Tenosilan]]|Mexico-Tenochtitlan|toki Nawa}}. ma tomo ni li ma tomo lawa Mesika, li kama [[ma tomo Mesiko]]. taso, kon pi nimi ''México'' li len tawa jan pi tenpo lon.
toki tan {{nimi ijo|jan Penatino Sakakun|Bernardino de Sahagún|toki Epanja}} la, kon pi nimi ''Mexihko'' li "ma pi jan ''Mexih''", li tan nimi tu wan. nimi nanpa wan li nimi ''metl'', li kon e {{lipu li ala|kasi Akawe|Q155874}}. nimi nanpa tu li nimi ''cihtli'', li kon e {{lipu li ala|soweli Lepusu|Q46076}}. nimi nanpa tu wan li nimi ''co'' , li kon e nimi "ma".<ref>{{tan sona|jan=jan Penantino Sajakun|nimi jan kepeken toki tan=Bernardino de Sahagún|toki tan=toki Epanja|toki tan pi nimi jan=toki Epanja|kipisi=592|tan=Historia General de las Cosas de la Nueva España|tenpo=1585-01-01}}</ref> ni la, pilin pi {{nimi ijo|jan Pansiko Kapikelo|Francisco J. Clavijero|toki Epanja}} la, nimi ''Mexihko'' li kon e "ma pi [[jan sewi Wisilopoli|sewi Wisilopoli]]", tan ni: nimi ''Mexih'' anu nimi ''Mexitl'' li nimi ante pi jan sewi ni. kin, ona li suli nanpa wan lon [[kulupu Mesika#nasin sewi|nasin sewi Mesika]].<ref>{{tan sona|jan=jan Pansiko Kapikelo|nimi jan kepeken toki tan=Francisco J. Clavijero|toki tan=toki Epanja|linja=http://cdigital.dgb.uanl.mx/la/1080023605/1080023605.html|tan=Historia antigua de México y de su conquista: sacada de las mejores historiadores españoles|ijo pana=Universidad Autónoma de Nuevo León|tenpo lukin=2026-05-11}}</ref>
{{nimi ijo|jan Aponso Kaso|Alfonso Caso|toki Epanja}} en jan sona ante la, nimi ''México'' li kama tan nimi tu wan. nimi nanpa wan li ''metzli'' li "mun" lon toki pona. nimi nanpa tu li ''xictli'' li "insa" lon toki pona. nimi nanpa tu wan li "-co" li "ma" lon toki pona. nimi ni li wan la, ona li toki e ni: "ma lon insa mun".<ref>{{tan sona|linja=https://mediosyhumanidades.wordpress.com/wp-content/uploads/2020/10/351948155-historia-del-nombre-y-de-la-fundacion-de-mexico-pdf.pdf|tan=Historia del nombre y de la fundación de México|tenpo lukin=2026-05-11|jan=jan Kutijele Sipon|toki tan=toki Epanja|nimi tan kepeken toki tan=Gutierre Tibón}}</ref>
toki Epanja la, nimi lawa suli li {{nimi ijo|''Estados Unidos Mexicanos''|ma mute Mesiko li wan|toki pona}}. [[toki Nawa]] la, ona li ''Mexika Sentik Wexteyowalko''.<ref>{{tan sona|linja=https://constitucion1917.gob.mx/work/models/Constitucion1917/Resource/1067/1/images/GLOSARIO_nahuatl_huasteca_potosina.pdf|tan=Glosario de términos jurídicos empleados en la traducción de la Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos al náhuatl de la Huasteca Potosina|tenpo lukin=2026-05-10|toki tan=toki Epanja|kipisi=41|ijo pana=Constitución 1917}}</ref> [[toki Maja]] la, ona li ''U Múuchꞌ Péetluꞌumiloꞌob México''.<ref>{{tan sona|linja=https://constitucionenlenguas.inali.gob.mx/completa/lang1:es-MX/lang2:maya|tan=Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos|tenpo lukin=2026-05-10|toki tan=toki Epanja|ijo pana=La Consitución en tu Lengua}}</ref> toki ante pi kulupu nanpa wan li jo e nimi ona kin.
==tenpo pini==
[[Image:Mesoamérica.png|left|thumb|248px|ma kipisi pi ma Mesomelika.]]
=== tenpo pi ma Mesomelika ===
tenpo pini mute la [[jan nanpa wan pi ma Amelika|kulupu jan]] li kama lon ma Mesiko. ona li alasa e kasi e soweli. ona li kama sona e pali kasi la, ona li open pali e tomo e ma lawa. ni la, ona li pali e ijo musi, e nasin sewi, e nasin kulupu. tenpo la, [[kulupu Olimeka]] li kama suli nanpa wan lon ma Mesomelika. kulupu ante li kama suli lon, la [[kulupu Maja pi tenpo pini|kulupu Maja]] li kama suli li pali e ma tomo mute, li pali e sitelen toki li sona e nasin mun. tenpo sike nanpa 1300 la, [[kulupu Mesika]] li kama lon li pali e ma suli lawa. ona li utala li anpa e kulupu ante la, ona li lawa e ma mute.
=== ma Elopa li kama lon ma Amelika ===
[[jan Kitopa Kulunpu]] li kama lon [[ma Amelika]] lon tenpo sike nanpa 1492 la, ma Epanja li wile suli e ma lawa ona. ona li tawa ma Amelika li utala e jan la, [[jan Enan Kote]] li utala li anpa e kulupu Mesika lon [[ma tomo Mesiko-Tenosilan]] lon tenpo sike nanpa 1521. ma Epanja li kama lawa e ma ni la, ma ni li kama [[ma Epanja sin]]. ni la, ma tomo Tenosilan li kama ma tomo Mesiko li kama ma tomo lawa. lawa pi kulupu Epanja li ante e toki tawa toki Epanja, li ante e nasin sewi tawa [[kulupu Katolika|nasin sewi Katolika]], li ante e nasin kulupu tawa nasin ona. kulupu pi ma Amelika en kulupu pi ma Elopa li wan lon tenpo ni. taso, jan pi ma Amelika li anpa tawa jan pi ma Elopa.
[[Image:Miguel_Hidalgo.jpg|left|thumb|124px|jan Mike Itako li utala e lawa pi ma Epanja.]]
=== ma Mesiko li kama ma wan ===
tenpo sike nanpa 1810 la, kulupu jan pi ma Epanja sin li open utala e lawa Epanja. [[jan Mike Itako]] en jan ante pi pilin sama li open e utala ni. tenpo mute utala la, ma Epanja sin li weka e ma Epanja, li kama ma Mesiko lon tenpo sike nanpa 1821. ma Mesiko li kama [[ma lawa suli]] li kama {{nimi ijo|[[ma lawa suli Mesiko nanpa wan]]|Primer Imperio Mexicano|toki Epanja}} la, jan lawa nanpa wan li {{nimi ijo|[[jan Akusin Te Itupite]]|Agustín de Iturbide|toki Epanja}}. taso, tenpo sike nanpa 1823 la, jan li weka e jan Akusin tan ma Mesiko. ni la, ma Mesiko li kama e {{lipu li ala|ma lawa pi ma kulupu|Q43702}}. {{nimi ijo|[[jan Watalupe Pitolija]]|Guadalupe Victoria|toki Epanja}} li kama jan lawa lon tenpo ni.
=== weka ma ===
tenpo sike nanpa 1833 la, {{nimi ijo|[[jan Antonjo Lope Te Santa Ana]]|Antonio López de Santa Anna|toki Epanja}} li kama jan lawa pi ma Mesiko la, ona li lawa wawa ike e ma Mesiko. jan lawa nanpa tu li alasa pona e ma li alasa ante e lawa. kulupu mute li pilin ike tawa ni la, ona li utala. kulupu mute li wile weka li alasa weka tan ma Mesiko. ni la, jan pi [[ma Tesa]] li wile [[jo jan|jo e jan]] li wile weka tan ma Mesiko la ona li weka. tenpo sama la, [[ma Kanse]] li utala ma Mesiko tan utala esun.
tenpo sike nanpa 1845 la, ma Mewika li kama jo e ma Tesa. taso, ma Mewika li wile suli mute. ona li utala e ma Mesiko tan ni. ma Mewika li jo e ma tomo Mesiko la, jan lawa pi ma Mesiko li weka e [[ma Kaliponija]], e [[ma Niwata]], e [[ma Juta]], e [[ma Ewisona]], e [[ma Numesiko]], e kipisi pi [[ma Okajoma]], e kipisi pi [[ma Kansa]], e kipisi pi [[ma Kolowato]], e kipisi pi [[ma Wajomin]], tawa ma Mewika. [[sitelen:Photograph of Benito Juarez.jpg|thumb|171x171px|jan Penito Wale li jan lawa pi ma Mesiko.]]
=== utala pi lipu lawa ante ===
utala ni li pini la, utala insa li awen. tenpo sike nanpa 1854 la, kulupu jan pi [[ma Kelelo]] li utala li anpa jan Santa Ana. ni la, jan lawa sin li pali e {{nimi ijo|lipu lawa sin|Leyes de Reforma|toki Epanja}}. lipu lawa ni li ike tawa kulupu pi nasin sewi tan ni: ma Mesiko li pini jo e nasin sewi lawa. {{nimi ijo|kulupu pi lipu lawa sin|Liberales|toki Epanja}} en {{nimi ijo|kulupu pi lipu lawa sin ala|Conservadores|toki Epanja}} li utala tan ni.
utala pini la, [[jan Penito Wale]] li kama jan lawa. ma Elopa li pana e mani tawa ma Mesiko la, ma Mesiko li wile pana e mani sin tawa ma Elopa. taso, ma Mesiko li ken ala pana e mani tan utala ale. ni li ike tawa ma Epanja, tawa [[ma Juke]], tawa ma Kanse. ma Mesiko li toki tawa ale la, ma Epanja en ma Juke li pilin pona. taso ma Kanse li wile utala. kulupu Mesiko li utala li anpa e kulupu Kanse lon [[ma tomo Puwepa]] lon {{ts|1862-05-05}}, taso ma Kanse li kama jo e ma tomo lon tenpo sike nanpa 1863. ni la, ma Mesiko li kama {{nimi ijo|[[ma lawa suli Mesiko nanpa tu]]|Segundo Imperio Mexicano|toki Epanja}}, la {{nimi ijo|[[jan Masimilijen nanpa wan]]|Maximiliano I|toki Epanja}} li kama jan lawa suli ona. kulupu mute li pilin ike tawa lawa ni la, jan Penito Wale en kulupu mute li utala li anpa e jan lawa.
=== utala pi tawa wawa ===
jan Penito Wale li moli lon tenpo sike nanpa 1872, la [[jan Popilijo Sija]] li kama lawa. ona li lawa suli lon ma Mesiko li lawa lon tenpo suli. tenpo lawa ona la, ma Mesiko li suli mani. taso, kulupu lawa taso li jo e mani; kulupu wawa ala li jo e mani ala. kulupu jan li alasa utala e jan lawa la, jan lawa li anpa e ona. tenpo sike 1910 la, jan Popilijo Tija li anpa e {{nimi ijo|[[jan Pansiko Matelo]]|Francisco I. Madero|toki Epanja}} lon wile lawa, li alasa jo e ona. ona li weka tan tomo jo la, ona en kulupu utala ona li utala li anpa e lawa pi jan Popilijo Tija. ni la, kulupu jan li wile lawa li lawa e jan Pansiko Matelo. taso, kulupu mute li awen utala e ona. tenpo sike nanpa 1913 la, {{nimi ijo|[[jan Pitolijano Weta]]|Victoriano Huerta|toki Epanja}} li utala li moli e jan Pansiko Matelo, li kama jan lawa.
{{nimi ijo|[[jan Emilijano Sapata]]|Emiliano Zapata|toki Epanja}} en {{nimi ijo|[[jan Pansiko Pija]]|Francisco Villa|toki Epanja}} en {{nimi ijo|[[jan Penusijano Calansa]]|Venustiano Carranza|toki Epanja}} en {{nimi ijo|[[jan Apalo Opekon]]|Álvaro Obregón|toki Epanja}} li lawa e kulupu utala ante li awen utala e kulupu lawa. ni la, jan Pitolijano Weta li weka. ike la, utala li awen tan ni: kulupu utala ante li pilin ante tawa nasin pi ma Mesiko. tan ni, jan Penusijano Calansa li kama lawa. ona li pali e lipu lawa suli sin lon tenpo sike nanpa 1917. lipu lawa ni li lipu lawa suli pi ma Mesiko lon tenpo lon.
== ijo pilin lon ==
ma Mesiko li ma mama tawa ijo pilin mute. {{lipu li ala|soweli Pantela Onka|Q35694}}, en {{lipu li ala|waso Akila Kisato|Q41181}}, en {{lipu li ala|soweli Atele Jeposi Wejelosu|Q1176401}} en {{lipu li ala|soweli Kani Lupu Paleji|Q531300}} en ijo mute ante li lon ma Mesiko.
<gallery mode="packed">
sitelen:Chapultepec Zoo - Jaguar (02).jpg|soweli Pantela Onka
sitelen:Chrysaetos La Cañada 20120114 1.jpg|waso Akila Kisato
sitelen:Ateles geoffroyi vellerosus -Miami Zoo-8.jpg|soweli Atele Jeposi Wejelosu
sitelen:Mexican wolf lounging.jpg|soweli Kani Lupu Pajeli
</gallery>
ma ale la, ma Mesiko li jo e ijo pilin mute pi ma ona taso, li jo e kasi mute pi ma ni taso. ijo ni li {{lipu li ala|akesi Asolote|Q22718}}, li {{lipu li ala|kala Pakita|Q725493}}, li {{lipu li ala|soweli Tepolinko|Q668030}}, li {{lipu li ala|kala Totowapa|Q1756572}} li ijo mute ante. <ref>{{tan sona|ijo pana=Secretaría de Medio Ambiente y Recursos Naturales|toki tan=toki Epanja|linja=http://www.gob.mx/semarnat/articulos/conoce-10-especies-endemicas-mexicanas-orgullo-nacional?idiom=es|tan=Conoce 8 especies endémicas mexicanas, orgullo nacional|tenpo lukin=2026-04-20}}</ref>
<gallery mode=packed>
Axolotl Ambystoma mexicanum Aquarium Liège 30012016 3.jpg|akesi Asolote pimeja
Vaquita2 Olson NOAA.jpg|kala Pakita
Romerolagus diazi - Zoologico de Chapultepec, Ciudad de México - Cropped2x.jpg|soweli Tepolinko
Totoaba.jpg|kala Totowapa
</gallery>
== ma kipisi ==
<center>
[[sitelen:Lipu ma pi ma kipisi pi ma Mesiko.png|600px]]
{| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;"
! style="width:120px;" |[[ma kipisi]]
! style="width:120px;" |nimi toki Epanja
! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]]
! style="width:85px;" |mute jan<ref name="lipu pi ma kipisi"/>
|-
|[[ma Awakalijente]]
|''Aguascalientes''
|[[ma tomo Awakalijente]]
|1,425,607
|-
|[[ma Kaliponja anpa]]
|''Baja California''
|[[ma tomo Mesikali]]
|3,769,020
|-
|[[ma Kaliponja anpa seli]]
|''Baja California Sur''
|[[ma tomo Pa (ma Mesiko)|ma tomo La Pa]]
|798,447
|-
|[[ma Kanpese]]
|''Campeche''
|[[ma tomo Kanpese]]
|928,363
|-
|[[ma Sijapa]]
|''Chiapas''
|[[ma tomo Tusa Kusijele]]
|5 543 828
|-
|[[ma Siwawa]]
|''Chihuahua''
|[[ma tomo Siwawa]]
|3,741,869
|-
|[[ma Kowawila]]
|''Coahuila''
|[[ma tomo Sasijo]]
|3,146,771
|-
|[[ma Kolima]]
|''Colima''
|[[ma tomo Kolima]]
|731,391
|-
|[[ma Tulanko]]
|''Durango''
|[[ma tomo Tulanko]]
|1,832,650
|-
|[[ma Wanakuwato]]
|''Guanajuato''
|[[ma tomo Wanakuwato]]
|6,166,934
|-
|[[ma Kelelo]]
|''Guerrero''
|[[ma tomo Sipansinko]]
|3,540,685
|-
|[[ma Itako]]
|''Hidalgo''
|[[ma tomo Pasuka]]
|3,082,841
|-
|[[ma Kalisiko]]
|''Jalisco''
|[[ma tomo Watalakala (ma Mesiko)|ma tomo Watalakala]]
|8,348,151
|-
|[[ma kipisi Mesiko|ma kipisi Mesiko]]
|''México''
|[[ma tomo Toluka]]
|16,992,418
|-
|[[ma tomo Mesiko]]
|''Ciudad de México''
|[[ma tomo Mesiko]]
|9,209,944
|-
|[[ma Misowakan]]
|''Michoacán''
|[[ma tomo Molelija]]
|4,748,846
|-
|[[ma Molelo]]
|''Morelos''
|[[ma tomo Kuwenawaka|ma tomo Kuwenapaka]]
|1,971,520
|-
|[[ma Najali]]
|''Nayarit''
|[[ma tomo Tepi]]
|1,235,456
|-
|[[ma Lejon sin]]
|''Nuevo León''
|[[ma tomo Montele]]
|5,784,442
|-
|[[ma Wakaka]]
|''Oaxaca''
|[[ma tomo Wakaka]]
|4,132,148
|-
|[[ma Puwepa]]
|''Puebla''
|[[ma tomo Puwepa]]
|6,583,278
|-
|[[ma Keletalo]]
|''Querétaro''
|[[ma tomo Keletalo]]
|2,368,467
|-
|[[ma Kintana Lo]]
|''Quintana Roo''
|[[ma tomo Setuma]]
|1,857,985
|-
|[[ma San Luwi Potosi]]
|''San Luis Potosí''
|[[ma tomo San Luwi Potosi]]
|2,822,255
|-
|[[ma Sinalowa]]
|''Sinaloa''
|[[ma tomo Kulijakan Losale]]
|3,026,943
|-
|[[ma Sonola]]
|''Sonora''
|[[ma tomo Emosijo]]
|2,944,840
|-
|[[ma Tapako]]
|''Tabasco''
|[[ma tomo Pijalemosa]]
|2,402,598
|-
|[[ma Tamalipa]]
|''Tamaulipas''
|[[ma tomo Witolija (ma Mesiko)|ma tomo Pitolija]]
|3,527,735
|-
|[[ma Tasakala]]
|''Tlaxcala''
|[[ma tomo Tasakala Sikotenka|ma tomo Tasakala]]
|1,342,977
|-
|[[ma Pelaku]]
|''Veracruz''
|[[ma tomo Kalapa]]
|8,062,579
|-
|[[ma Jukatan]]
|''Yucatán''
|[[ma tomo Melita lon ma Mesiko|ma tomo Melita]]
|2,320,898
|-
|[[ma Sakateka]]
|''Zacatecas''
|[[ma tomo Sakateka]]
|1,622,138
|}</center>
== ma poka ==
{{ma lon pi sona ma|poka lete=[[ma Mewika]]|poka seli=[[telo suli Pasipi]]|poka kama suno=[[telo suli Mesiko]]
[[ma Kupa]]|poka weka suno=[[telo suli Pasipi]]|poka kama suno en poka seli=[[telo suli Kalipi]]
[[ma Katemala]] en [[ma Peli]]|poka weka suno en poka seli=[[telo suli Pasipi]]|poka weka suno en poka lete=[[telo suli Pasipi]]|poka kama suno en poka lete=[[ma Mewika]]|insa=ma Mesiko}}
== tan sona ==
<references />
{{ma Amelika}}
[[kulupu:ma Amelika lete]]
[[kulupu:ma Mesiko| ]]
[[kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin]]
{{DEFAULTSORT:Mesiko, ma}}
[[kulupu:ma lawa]]
rtsurrx9bxtypgofht9cnjv17pl20x8
65054
65053
2026-05-12T09:31:47Z
Benscat
3375
/* tenpo pini */ mi weka e kipisi pi wile ala
65054
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona ma|
| nimi ma = ma Mesiko
| nimi mama = México
| ma = ma
| sitelen =
| toki pi anpa sitelen =
| len ma = [[sitelen:Flag of Mexico.svg|130px]]
| sitelen lawa = [[sitelen:Coat of arms of Mexico.svg|100px]]
| kalama musi ma = ''Himno Nacional Mexicano''<br>(kalama musi ma pi ma Mesiko) [[File:Himno Nacional Mexicano instrumental.ogg]]
| ma tomo lawa = [[ma tomo Mesiko]]
| ma suli =
| toki lawa = ala (lon lipu lawa)<br>[[toki Epanja]] (lon pali)
| toki ante = [[toki Nawa]]<br>[[toki Maja]]<br>toki ante mute pi [[kulupu jan nanpa wan pi ma Amelika]]
| nasin sewi =
| nasin lawa =
| jan lawa = [[jan Kasija Senpan Pato]]
| mani = [[mani Peso pi ma Mesiko]]
| tenpo = UTC-5 tawa UTC-8
| ISO 3166 = MX
| sitelen ma = [[sitelen:MEX orthographic.svg|200px]]
| toki anpa pi sitelen ma = ma Mesiko (laso)
| lipu ilo = https://www.gob.mx/
| ma lili =
| ma tomo pi mute jan nanpa wan = ma tomo Mesiko
| mute jan = 126 014 024 (lon tenpo sike nanpa 2020)<ref name="lipu pi ma kipisi">{{tan sona|toki tan=toki Epanja|linja=https://www.inegi.org.mx/app/tabulados/interactivos/?pxq=Poblacion_Poblacion_01_e60cd8cf-927f-4b94-823e-972457a12d4b|tan=Población total por entidad federativa y grupo quinquenal de edad según sexo, serie de años censales de 1990 a 2020|ijo pana=INEGI|tenpo=2020-03-15|tenpo lukin=2026-04-22}}
</ref>}}
{{nimi ijo|'''ma Mesiko'''|Mexihco|toki Nawa|ipa=/meˈʃi.ko/}} anu {{nimi ijo|'''ma Mekiko'''|México|toki Epanja|ipa=[ˈmexiko]}} li ma lawa lon [[ma Amelika lete]]. ona li lon poka pi [[ma Mewika]], lon poka pi [[ma Katemala|ma Watemala]], lon poka pi [[ma Peli]]. telo suli la, ma Mesiko li lon poka pi [[telo suli Pasipi]], lon poka pi [[telo suli Kalipi]], lon poka pi [[telo suli Mesiko]]. ma tomo lawa ona li [[ma tomo Mesiko]].<ref>{{tan sona|linja=https://www.scjn.gob.mx/sites/default/files/cpeum/documento/2020-06/CPEUM-044.pdf|tan=Artículo 44 de la Consitución Política de los Estados Unidos Mexicanos|tenpo lukin=2026-05-10|toki tan=toki Epanja|ijo pana=Suprema Corte de la Justicia de la Nación}}</ref> mute jan la, ma tomo ni li nanpa wan lon ma Mesiko. mute jan la, ma Mesiko li nanpa luka luka lon ma ale. suli ma la, ona li nanpa luka luka tu lon ma ale.
nasin kulupu pi ma Mesiko li tan tenpo ona. nasin pi [[ma Mesomelika]] en nasin pi [[ma Epanja]] li wan la, nasin kulupu pi ma Mesiko li kama lon. kin, [[ma Apika|kulupu Apika]] en [[ma Asija|kulupu Asija]] li kipisi tan nasin ma. tenpo pini la, ma Mesiko li lon utala mute. ni li pali kin e ona.
ma Mesiko li mama e soweli, e waso, e akesi, e pipi, e kala, e kasi, e soko. ijo mute ni li lon ma Mesiko taso. kin, ma Mesiko li jo e kule ma mute, li jo e ma pi telo lili, e ma pi kasi suli, e ma pi kasi telo, e kulupu nena, e linja telo, e sike telo, e ma nena, e sijelo ma ante mute.
==nimi==
{{nimi ijo|[[ma Epanja sin]]|Nueva España|toki Epanja}} li pini la, kulupu Mesiko li wile e nimi sin tawa ma ona. ona li wile e nimi ''México''. nimi ni li kama tan {{nimi ijo|[[ma tomo Mesiko-Tenosilan]]|Mexico-Tenochtitlan|toki Nawa}}. ma tomo ni li ma tomo lawa Mesika, li kama [[ma tomo Mesiko]]. taso, kon pi nimi ''México'' li len tawa jan pi tenpo lon.
toki tan {{nimi ijo|jan Penatino Sakakun|Bernardino de Sahagún|toki Epanja}} la, kon pi nimi ''Mexihko'' li "ma pi jan ''Mexih''", li tan nimi tu wan. nimi nanpa wan li nimi ''metl'', li kon e {{lipu li ala|kasi Akawe|Q155874}}. nimi nanpa tu li nimi ''cihtli'', li kon e {{lipu li ala|soweli Lepusu|Q46076}}. nimi nanpa tu wan li nimi ''co'' , li kon e nimi "ma".<ref>{{tan sona|jan=jan Penantino Sajakun|nimi jan kepeken toki tan=Bernardino de Sahagún|toki tan=toki Epanja|toki tan pi nimi jan=toki Epanja|kipisi=592|tan=Historia General de las Cosas de la Nueva España|tenpo=1585-01-01}}</ref> ni la, pilin pi {{nimi ijo|jan Pansiko Kapikelo|Francisco J. Clavijero|toki Epanja}} la, nimi ''Mexihko'' li kon e "ma pi [[jan sewi Wisilopoli|sewi Wisilopoli]]", tan ni: nimi ''Mexih'' anu nimi ''Mexitl'' li nimi ante pi jan sewi ni. kin, ona li suli nanpa wan lon [[kulupu Mesika#nasin sewi|nasin sewi Mesika]].<ref>{{tan sona|jan=jan Pansiko Kapikelo|nimi jan kepeken toki tan=Francisco J. Clavijero|toki tan=toki Epanja|linja=http://cdigital.dgb.uanl.mx/la/1080023605/1080023605.html|tan=Historia antigua de México y de su conquista: sacada de las mejores historiadores españoles|ijo pana=Universidad Autónoma de Nuevo León|tenpo lukin=2026-05-11}}</ref>
{{nimi ijo|jan Aponso Kaso|Alfonso Caso|toki Epanja}} en jan sona ante la, nimi ''México'' li kama tan nimi tu wan. nimi nanpa wan li ''metzli'' li "mun" lon toki pona. nimi nanpa tu li ''xictli'' li "insa" lon toki pona. nimi nanpa tu wan li "-co" li "ma" lon toki pona. nimi ni li wan la, ona li toki e ni: "ma lon insa mun".<ref>{{tan sona|linja=https://mediosyhumanidades.wordpress.com/wp-content/uploads/2020/10/351948155-historia-del-nombre-y-de-la-fundacion-de-mexico-pdf.pdf|tan=Historia del nombre y de la fundación de México|tenpo lukin=2026-05-11|jan=jan Kutijele Sipon|toki tan=toki Epanja|nimi tan kepeken toki tan=Gutierre Tibón}}</ref>
toki Epanja la, nimi lawa suli li {{nimi ijo|''Estados Unidos Mexicanos''|ma mute Mesiko li wan|toki pona}}. [[toki Nawa]] la, ona li ''Mexika Sentik Wexteyowalko''.<ref>{{tan sona|linja=https://constitucion1917.gob.mx/work/models/Constitucion1917/Resource/1067/1/images/GLOSARIO_nahuatl_huasteca_potosina.pdf|tan=Glosario de términos jurídicos empleados en la traducción de la Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos al náhuatl de la Huasteca Potosina|tenpo lukin=2026-05-10|toki tan=toki Epanja|kipisi=41|ijo pana=Constitución 1917}}</ref> [[toki Maja]] la, ona li ''U Múuchꞌ Péetluꞌumiloꞌob México''.<ref>{{tan sona|linja=https://constitucionenlenguas.inali.gob.mx/completa/lang1:es-MX/lang2:maya|tan=Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos|tenpo lukin=2026-05-10|toki tan=toki Epanja|ijo pana=La Consitución en tu Lengua}}</ref> toki ante pi kulupu nanpa wan li jo e nimi ona kin.
==tenpo pini==
[[Image:Mesoamérica.png|left|thumb|248px|ma kipisi pi ma Mesomelika.]]
=== tenpo pi ma Mesomelika ===
tenpo pini mute la [[jan nanpa wan pi ma Amelika|kulupu jan]] li kama lon ma Mesiko. ona li alasa e kasi e soweli. ona li kama sona e pali kasi la, ona li open pali e tomo e ma lawa. ni la, ona li pali e ijo musi, e nasin sewi, e nasin kulupu. tenpo la, [[kulupu Olimeka]] li kama suli nanpa wan lon ma Mesomelika. kulupu ante li kama suli lon, la [[kulupu Maja pi tenpo pini|kulupu Maja]] li kama suli li pali e ma tomo mute, li pali e sitelen toki li sona e nasin mun. tenpo sike nanpa 1300 la, [[kulupu Mesika]] li kama lon li pali e ma suli lawa. ona li utala li anpa e kulupu ante la, ona li lawa e ma mute.
=== ma Elopa li kama lon ma Amelika ===
[[jan Kitopa Kulunpu]] li kama lon [[ma Amelika]] lon tenpo sike nanpa 1492 la, ma Epanja li wile suli e ma lawa ona. ona li tawa ma Amelika li utala e jan la, [[jan Enan Kote]] li utala li anpa e kulupu Mesika lon [[ma tomo Mesiko-Tenosilan]] lon tenpo sike nanpa 1521. ma Epanja li kama lawa e ma ni la, ma ni li kama [[ma Epanja sin]]. ni la, ma tomo Tenosilan li kama ma tomo Mesiko li kama ma tomo lawa. lawa pi kulupu Epanja li ante e toki tawa toki Epanja, li ante e nasin sewi tawa [[kulupu Katolika|nasin sewi Katolika]], li ante e nasin kulupu tawa nasin ona. kulupu pi ma Amelika en kulupu pi ma Elopa li wan lon tenpo ni. taso, jan pi ma Amelika li anpa tawa jan pi ma Elopa.
[[Image:Miguel_Hidalgo.jpg|left|thumb|124px|jan Mike Itako li utala e lawa pi ma Epanja.]]
=== ma Mesiko li kama ma wan ===
tenpo sike nanpa 1810 la, kulupu jan pi ma Epanja sin li open utala e lawa Epanja. [[jan Mike Itako]] en jan ante pi pilin sama li open e utala ni. tenpo mute utala la, ma Epanja sin li weka e ma Epanja, li kama ma Mesiko lon tenpo sike nanpa 1821. ma Mesiko li kama [[ma lawa suli]] li kama {{nimi ijo|[[ma lawa suli Mesiko nanpa wan]]|Primer Imperio Mexicano|toki Epanja}} la, jan lawa nanpa wan li [[jan Akusin Te Itupite]]. taso, tenpo sike nanpa 1823 la, jan li weka e jan Akusin tan ma Mesiko. ni la, ma Mesiko li kama e {{lipu li ala|ma lawa pi ma kulupu|Q43702}}. {{nimi ijo|[[jan Watalupe Pitolija]]|Guadalupe Victoria|toki Epanja}} li kama jan lawa lon tenpo ni.
=== weka ma ===
tenpo sike nanpa 1833 la, {{nimi ijo|[[jan Antonjo Lope Te Santa Ana]]|Antonio López de Santa Anna|toki Epanja}} li kama jan lawa pi ma Mesiko la, ona li lawa wawa ike e ma Mesiko. jan lawa nanpa tu li alasa pona e ma li alasa ante e lawa. kulupu mute li pilin ike tawa ni la, ona li utala. kulupu mute li wile weka li alasa weka tan ma Mesiko. ni la, jan pi [[ma Tesa]] li wile [[jo jan|jo e jan]] li wile weka tan ma Mesiko la ona li weka. tenpo sama la, [[ma Kanse]] li utala ma Mesiko tan utala esun.
tenpo sike nanpa 1845 la, ma Mewika li kama jo e ma Tesa. taso, ma Mewika li wile suli mute. ona li utala e ma Mesiko tan ni. ma Mewika li jo e ma tomo Mesiko la, jan lawa pi ma Mesiko li weka e [[ma Kaliponija]], e [[ma Niwata]], e [[ma Juta]], e [[ma Ewisona]], e [[ma Numesiko]], e kipisi pi [[ma Okajoma]], e kipisi pi [[ma Kansa]], e kipisi pi [[ma Kolowato]], e kipisi pi [[ma Wajomin]], tawa ma Mewika. [[sitelen:Photograph of Benito Juarez.jpg|thumb|171x171px|jan Penito Wale li jan lawa pi ma Mesiko.]]
=== utala pi lipu lawa ante ===
utala ni li pini la, utala insa li awen. tenpo sike nanpa 1854 la, kulupu jan pi [[ma Kelelo]] li utala li anpa jan Santa Ana. ni la, jan lawa sin li pali e {{nimi ijo|lipu lawa sin|Leyes de Reforma|toki Epanja}}. lipu lawa ni li ike tawa kulupu pi nasin sewi tan ni: ma Mesiko li pini jo e nasin sewi lawa. {{nimi ijo|kulupu pi lipu lawa sin|Liberales|toki Epanja}} en {{nimi ijo|kulupu pi lipu lawa sin ala|Conservadores|toki Epanja}} li utala tan ni.
utala pini la, [[jan Penito Wale]] li kama jan lawa. ma Elopa li pana e mani tawa ma Mesiko la, ma Mesiko li wile pana e mani sin tawa ma Elopa. taso, ma Mesiko li ken ala pana e mani tan utala ale. ni li ike tawa ma Epanja, tawa [[ma Juke]], tawa ma Kanse. ma Mesiko li toki tawa ale la, ma Epanja en ma Juke li pilin pona. taso ma Kanse li wile utala. kulupu Mesiko li utala li anpa e kulupu Kanse lon [[ma tomo Puwepa]] lon {{ts|1862-05-05}}, taso ma Kanse li kama jo e ma tomo lon tenpo sike nanpa 1863. ni la, ma Mesiko li kama {{nimi ijo|[[ma lawa suli Mesiko nanpa tu]]|Segundo Imperio Mexicano|toki Epanja}}, la {{nimi ijo|[[jan Masimilijen nanpa wan]]|Maximiliano I|toki Epanja}} li kama jan lawa suli ona. kulupu mute li pilin ike tawa lawa ni la, jan Penito Wale en kulupu mute li utala li anpa e jan lawa.
=== utala pi tawa wawa ===
jan Penito Wale li moli lon tenpo sike nanpa 1872, la [[jan Popilijo Sija]] li kama lawa. ona li lawa suli lon ma Mesiko li lawa lon tenpo suli. tenpo lawa ona la, ma Mesiko li suli mani. taso, kulupu lawa taso li jo e mani; kulupu wawa ala li jo e mani ala. kulupu jan li alasa utala e jan lawa la, jan lawa li anpa e ona. tenpo sike 1910 la, jan Popilijo Tija li anpa e {{nimi ijo|[[jan Pansiko Matelo]]|Francisco I. Madero|toki Epanja}} lon wile lawa, li alasa jo e ona. ona li weka tan tomo jo la, ona en kulupu utala ona li utala li anpa e lawa pi jan Popilijo Tija. ni la, kulupu jan li wile lawa li lawa e jan Pansiko Matelo. taso, kulupu mute li awen utala e ona. tenpo sike nanpa 1913 la, {{nimi ijo|[[jan Pitolijano Weta]]|Victoriano Huerta|toki Epanja}} li utala li moli e jan Pansiko Matelo, li kama jan lawa.
{{nimi ijo|[[jan Emilijano Sapata]]|Emiliano Zapata|toki Epanja}} en {{nimi ijo|[[jan Pansiko Pija]]|Francisco Villa|toki Epanja}} en {{nimi ijo|[[jan Penusijano Calansa]]|Venustiano Carranza|toki Epanja}} en {{nimi ijo|[[jan Apalo Opekon]]|Álvaro Obregón|toki Epanja}} li lawa e kulupu utala ante li awen utala e kulupu lawa. ni la, jan Pitolijano Weta li weka. ike la, utala li awen tan ni: kulupu utala ante li pilin ante tawa nasin pi ma Mesiko. tan ni, jan Penusijano Calansa li kama lawa. ona li pali e lipu lawa suli sin lon tenpo sike nanpa 1917. lipu lawa ni li lipu lawa suli pi ma Mesiko lon tenpo lon.
== ijo pilin lon ==
ma Mesiko li ma mama tawa ijo pilin mute. {{lipu li ala|soweli Pantela Onka|Q35694}}, en {{lipu li ala|waso Akila Kisato|Q41181}}, en {{lipu li ala|soweli Atele Jeposi Wejelosu|Q1176401}} en {{lipu li ala|soweli Kani Lupu Paleji|Q531300}} en ijo mute ante li lon ma Mesiko.
<gallery mode="packed">
sitelen:Chapultepec Zoo - Jaguar (02).jpg|soweli Pantela Onka
sitelen:Chrysaetos La Cañada 20120114 1.jpg|waso Akila Kisato
sitelen:Ateles geoffroyi vellerosus -Miami Zoo-8.jpg|soweli Atele Jeposi Wejelosu
sitelen:Mexican wolf lounging.jpg|soweli Kani Lupu Pajeli
</gallery>
ma ale la, ma Mesiko li jo e ijo pilin mute pi ma ona taso, li jo e kasi mute pi ma ni taso. ijo ni li {{lipu li ala|akesi Asolote|Q22718}}, li {{lipu li ala|kala Pakita|Q725493}}, li {{lipu li ala|soweli Tepolinko|Q668030}}, li {{lipu li ala|kala Totowapa|Q1756572}} li ijo mute ante. <ref>{{tan sona|ijo pana=Secretaría de Medio Ambiente y Recursos Naturales|toki tan=toki Epanja|linja=http://www.gob.mx/semarnat/articulos/conoce-10-especies-endemicas-mexicanas-orgullo-nacional?idiom=es|tan=Conoce 8 especies endémicas mexicanas, orgullo nacional|tenpo lukin=2026-04-20}}</ref>
<gallery mode=packed>
Axolotl Ambystoma mexicanum Aquarium Liège 30012016 3.jpg|akesi Asolote pimeja
Vaquita2 Olson NOAA.jpg|kala Pakita
Romerolagus diazi - Zoologico de Chapultepec, Ciudad de México - Cropped2x.jpg|soweli Tepolinko
Totoaba.jpg|kala Totowapa
</gallery>
== ma kipisi ==
<center>
[[sitelen:Lipu ma pi ma kipisi pi ma Mesiko.png|600px]]
{| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;"
! style="width:120px;" |[[ma kipisi]]
! style="width:120px;" |nimi toki Epanja
! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]]
! style="width:85px;" |mute jan<ref name="lipu pi ma kipisi"/>
|-
|[[ma Awakalijente]]
|''Aguascalientes''
|[[ma tomo Awakalijente]]
|1,425,607
|-
|[[ma Kaliponja anpa]]
|''Baja California''
|[[ma tomo Mesikali]]
|3,769,020
|-
|[[ma Kaliponja anpa seli]]
|''Baja California Sur''
|[[ma tomo Pa (ma Mesiko)|ma tomo La Pa]]
|798,447
|-
|[[ma Kanpese]]
|''Campeche''
|[[ma tomo Kanpese]]
|928,363
|-
|[[ma Sijapa]]
|''Chiapas''
|[[ma tomo Tusa Kusijele]]
|5 543 828
|-
|[[ma Siwawa]]
|''Chihuahua''
|[[ma tomo Siwawa]]
|3,741,869
|-
|[[ma Kowawila]]
|''Coahuila''
|[[ma tomo Sasijo]]
|3,146,771
|-
|[[ma Kolima]]
|''Colima''
|[[ma tomo Kolima]]
|731,391
|-
|[[ma Tulanko]]
|''Durango''
|[[ma tomo Tulanko]]
|1,832,650
|-
|[[ma Wanakuwato]]
|''Guanajuato''
|[[ma tomo Wanakuwato]]
|6,166,934
|-
|[[ma Kelelo]]
|''Guerrero''
|[[ma tomo Sipansinko]]
|3,540,685
|-
|[[ma Itako]]
|''Hidalgo''
|[[ma tomo Pasuka]]
|3,082,841
|-
|[[ma Kalisiko]]
|''Jalisco''
|[[ma tomo Watalakala (ma Mesiko)|ma tomo Watalakala]]
|8,348,151
|-
|[[ma kipisi Mesiko|ma kipisi Mesiko]]
|''México''
|[[ma tomo Toluka]]
|16,992,418
|-
|[[ma tomo Mesiko]]
|''Ciudad de México''
|[[ma tomo Mesiko]]
|9,209,944
|-
|[[ma Misowakan]]
|''Michoacán''
|[[ma tomo Molelija]]
|4,748,846
|-
|[[ma Molelo]]
|''Morelos''
|[[ma tomo Kuwenawaka|ma tomo Kuwenapaka]]
|1,971,520
|-
|[[ma Najali]]
|''Nayarit''
|[[ma tomo Tepi]]
|1,235,456
|-
|[[ma Lejon sin]]
|''Nuevo León''
|[[ma tomo Montele]]
|5,784,442
|-
|[[ma Wakaka]]
|''Oaxaca''
|[[ma tomo Wakaka]]
|4,132,148
|-
|[[ma Puwepa]]
|''Puebla''
|[[ma tomo Puwepa]]
|6,583,278
|-
|[[ma Keletalo]]
|''Querétaro''
|[[ma tomo Keletalo]]
|2,368,467
|-
|[[ma Kintana Lo]]
|''Quintana Roo''
|[[ma tomo Setuma]]
|1,857,985
|-
|[[ma San Luwi Potosi]]
|''San Luis Potosí''
|[[ma tomo San Luwi Potosi]]
|2,822,255
|-
|[[ma Sinalowa]]
|''Sinaloa''
|[[ma tomo Kulijakan Losale]]
|3,026,943
|-
|[[ma Sonola]]
|''Sonora''
|[[ma tomo Emosijo]]
|2,944,840
|-
|[[ma Tapako]]
|''Tabasco''
|[[ma tomo Pijalemosa]]
|2,402,598
|-
|[[ma Tamalipa]]
|''Tamaulipas''
|[[ma tomo Witolija (ma Mesiko)|ma tomo Pitolija]]
|3,527,735
|-
|[[ma Tasakala]]
|''Tlaxcala''
|[[ma tomo Tasakala Sikotenka|ma tomo Tasakala]]
|1,342,977
|-
|[[ma Pelaku]]
|''Veracruz''
|[[ma tomo Kalapa]]
|8,062,579
|-
|[[ma Jukatan]]
|''Yucatán''
|[[ma tomo Melita lon ma Mesiko|ma tomo Melita]]
|2,320,898
|-
|[[ma Sakateka]]
|''Zacatecas''
|[[ma tomo Sakateka]]
|1,622,138
|}</center>
== ma poka ==
{{ma lon pi sona ma|poka lete=[[ma Mewika]]|poka seli=[[telo suli Pasipi]]|poka kama suno=[[telo suli Mesiko]]
[[ma Kupa]]|poka weka suno=[[telo suli Pasipi]]|poka kama suno en poka seli=[[telo suli Kalipi]]
[[ma Katemala]] en [[ma Peli]]|poka weka suno en poka seli=[[telo suli Pasipi]]|poka weka suno en poka lete=[[telo suli Pasipi]]|poka kama suno en poka lete=[[ma Mewika]]|insa=ma Mesiko}}
== tan sona ==
<references />
{{ma Amelika}}
[[kulupu:ma Amelika lete]]
[[kulupu:ma Mesiko| ]]
[[kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin]]
{{DEFAULTSORT:Mesiko, ma}}
[[kulupu:ma lawa]]
qfgycpjtblyzsi1xqtp82xtw978yy7r
tomo suli Epe
0
1627
65058
19912
2026-05-12T11:40:16Z
Jan Ekawi
6104
mi pana e nnp.
65058
wikitext
text/x-wiki
[[sitelen:Photo_of_the_Eiffel_Tower_taken_with_an_iPhone_13_Pro.jpg|300px|thumb|tomo suli Epe]]
{{nimi ijo|'''tomo suli Epe'''|Tour Eiffel|toki Kanse|ipa=[tuʁ ɛfɛl]}} li [[tomo]] lon [[ma tomo Paki]] lon [[ma Kanse]]. sike suno nanpa 1887 <small>(LLLTWAMMMMLT<sup>[[nasin nanpa pona|[nnp]]]</sup>)</small> la kulupu pali pi {{nimi ijo|[[jan Kuta Epe]]|Gustav Eiffel|toki Kanse}} li pali e tomo ni.
[[kulupu:tomo]]
[[kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin]]
hwp6ix5sjjeflk1oxguuuwxrm9kmuef
lawa pi anpa ala
0
2182
65055
22656
2026-05-12T11:24:09Z
Jan Ekawi
6104
mi pana e nnp.
65055
wikitext
text/x-wiki
[[sitelen:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb]]
'''lawa pi anpa ala''' li lon insa ala pi [[lawa kulupu|lawa]] ante.
==toki pi lawa sin==
[[ma lili]] li wile kama anpa ala la, ona li pana e '''toki pi lawa sin'''. toki pi lawa sin la, ma mute li kama. toki pi lawa sin la, [[utala]] li ken kama.
<gallery>
United States Declaration of Independence.jpg|toki pi lawa sin pi ma Mewika.
</gallery>
=== toki ante mute ===
*[[ma Netelan]] - tenpo sike 1581 <small>(LLLAMMMMW<sup>[[nasin nanpa pona|[nnp]]]</sup>)</small>
*[[ma Mewika]] - tenpo sike 1776 <small>(LLLTAMMMLLLW<sup>[[nasin nanpa pona|[nnp]]]</sup>)</small>
*[[ma Mesiko]] - tenpo sike 1821 <small>(LLLTWAMW<sup>[[nasin nanpa pona|[nnp]]]</sup>)</small>
*[[ma Ele]] - tenpo sike 1919 <small>(LLLTTALLLTT<sup>[[nasin nanpa pona|[nnp]]]</sup>)</small>
*[[ma Intonesija]] - tenpo sike 1945 <small>(LLLTTAMML<sup>[[nasin nanpa pona|[nnp]]]</sup>)</small>
*[[ma Panla]] - tenpo sike 1971 <small>(LLLTTAMMMLLW<sup>[[nasin nanpa pona|[nnp]]]</sup>)</small>
*[[ma Kinepisa]] - tenpo sike 1973 <small>(LLLTTAMMMLLTW<sup>[[nasin nanpa pona|[nnp]]]</sup>)</small>
*[[ma Kosowa]] - tenpo sike 2008 <small>(MALTW<sup>[[nasin nanpa pona|[nnp]]]</sup>)</small>
[[kulupu:nasin lawa]]
9jjyiff0uw4599ao6v4m2x3j14g00nu
ma tomo Kanpela
0
2858
65050
63354
2026-05-12T08:27:57Z
Benscat
3375
65050
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona ma|
| nimi ma = ma tomo Kanpela
| nimi mama = Canberra
| ma = ma tomo lawa
| sitelen = [[sitelen:Canberra montage 2.jpg|280px]]
| toki pi anpa sitelen =
| ma suli = [[ma Oselija]]
| tenpo open = tenpo sike 1913
| tenpo pini =
| mani = [[mani Tola pi ma Oselija]]
| tenpo = UTC+10
| sitelen ma = [[sitelen:Free printable and editable vector map of Canberra Australia.svg|250px]]
| toki anpa pi sitelen ma = sitelen ma pi ma tomo Kanpela
| ma lili = [[ma Asete]]
}}
{{nimi ijo|'''ma tomo Kanpela'''|Canberra|toki Inli}} li ma tomo lawa pi [[ma Oselija]] li ma tomo lawa pi kipisi [[ma Asete]]. ma tomo Kanpela li kama lon tan ni: ma tomo Sini en ma tomo Melupin li toki utala. utala li pini la jan li kama pali e ma tomo Kanpela. tenpo sike nanpa 1913 la, ma tomo ni li kama lon.
lon insa pi ma tomo ni la tomo suli pi ma Oselija li lon. ijo pi pana sona la, tomo li lawa e ma Oselija li awen sona e utala suli. tan ni la, ma tomo ni li suli mute.
ma tomo Kanpela li tomo pi nanpa luka tu tu lon ma Oselija. jan mute li lon ona. jan 484,630 li lon ma tomo Kanpela.
nimi "Kanpela" li tan [[toki Nunawa]] (Ngunnawal). jan pi [[ma Inli]] la, ona li toki e nimi "Canberry" anu "Kanberri" anu "Nganbra". tenpo sike 1857 la, nimi "Kanpela" li lon sitelen ma mute.
== kon ma ==
tenpo sike la, kon pi ma tomo ni li ante. tenpo seli la, kon li sama seli 28° C (82° F). taso, tenpo lete la, kon li sama seli 11° C (52° F). tenpo lete la, sewi li ken pana e lete telo tawa ma.
{{DEFAULTSORT:Kanpela}}
[[kulupu:ma tomo pi ma Oselija]]
ba9gixkyrssjmu6q4kgd996zyoh3ynu
ma Monsewa
0
3343
65019
65011
2026-05-11T17:25:27Z
~2026-28500-97
6150
ma li jo ala la mi ante
65019
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona ma|
| nimi ma = ma Monsewa
| nimi mama = Montserrat
| ma = ma weka
| sitelen =
| toki pi anpa sitelen =
| len ma = [[sitelen:Flag of Montserrat.svg|120px]]
| sitelen lawa = [[sitelen:Coat of arms of Montserrat.svg|80px]]
| kalama musi ma =
| ma tomo lawa = [[ma tomo Pima pi ma Monsela|ma tomo Pima]] <small>(lon lipu lawa)</small><br>[[ma tomo Pesi]] <small>(lon pali)</small>
| ma suli = [[ma Juke]]
| toki lawa = [[toki Inli]]
| jan lawa =
| tenpo open =
| tenpo pini =
| mani = [[mani Tola pi telo Kalipi pi open suno]]
| tenpo = UTC-4
| ISO 3166 = MS
| sitelen ma = [[sitelen:Montserrat location detail.svg|250px]]
| toki anpa pi sitelen ma = ma Monsewa lon [[telo Kalipi]] (lon leko)
}}
{{nimi ijo|'''ma Monsewa'''|Montserrat|toki Inli|ipa=/ˈmɒn(t)səɹæt/}} li [[ma lili]] lon [[telo Kalipi]]. [[ma Juke]] li lawa e ona.
[[nena seli]] suli li lon ma Monsewa. tenpo sike nanpa 1995 <small>(LLLTTAMMMMLLL[[nasin nanpa pona|<sup>[nnp]</sup>]])</small> la, nena ni li pakala li pana e seli. ona li pakala e ma tomo lawa Pima. tan ni la, jan li weka wawa tan ma Monsewa. ni li pini la, jan pi nanpa lili li awen.
{{lili ike}}
{{DEFAULTSORT:Monsela}}
[[kulupu:ma Amelika]]
[[kulupu:ma lili]]
[[kulupu:ma Juke]]
[[kulupu:telo suli Kalipi]]
ik05ex1hbnotww3wf78aubndf5m6l29
ma tomo Sini
0
3347
65051
42832
2026-05-12T08:28:38Z
Benscat
3375
65051
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona ma|
| nimi ma = ma tomo Sini
| nimi mama = Sydney
| ma = ma tomo
| sitelen = [[sitelen:Sydney Opera House and Harbour Bridge Dusk 2019-06-21.jpg|280px]]
| toki pi anpa sitelen =
| len ma = [[sitelen:City of Sydney Flag.svg|120px]]
| sitelen lawa =
| ma suli = [[ma Oselija]]
| jan lawa =
| tenpo open =
| tenpo pini =
| mani = [[mani Tola pi ma Oselija]]
| tenpo = UTC+10
| sitelen ma =
| toki anpa pi sitelen ma =
| lipu ilo =
| ma lili = [[ma Niju Sato Weli]]
}}
{{nimi ijo|'''ma tomo Sini'''|Sydney}} li [[ma tomo lawa]] pi [[ma Niju Sato Weli]]. nanpa jan la, ona li ma tomo nanpa wan lon [[ma Oselija]].
{{lili ike}}
{{DEFAULTSORT:Sini}}
[[kulupu:ma tomo lawa]]
[[kulupu:ma tomo pi ma Oselija]]
1hkr09h76s0wamnaq2jxx3pigejke51
telo moku pi lipu kasi
0
4217
65021
59619
2026-05-11T22:08:31Z
Modahabbab
293
nasa ilo li lon
65021
wikitext
text/x-wiki
[[sitelen:Tisane tea bag steeping close-up.jpg|thumb|alt=poki telo tu pi telo kasi loje|poki suli ni li jo e telo kasi e poki lili pi kasi kipisi. telo kasi ni li telo kasi kili.]]
'''telo pi lipu kasi''' li telo moku. jan li pali e ona kepeken kasi kipisi. telo kasi li seli anu lete. taso, ona li wile seli lon tenpo pi pali ona. jan li wile telo kasi lete la, telo kasi li wile ijo lete.
== kulupu ==
jan li wile pali e telo kasi la, ona li wile nasin e lipu kasi. nasin li ante la, telo kasi li lon kulupu ante<ref>tenpo sike nanpa 2005 la, lipu "Chinese tea" tan jan Liju Ton la, lipu nanpa 137. kulupu ISBN la, lipu nanpa [[ilo:BookSources/978-7-5085-0835-1|978-7-5085-0835-1]].</ref>. kulupu luka wan ni li lon tawa jan ale, taso kulupu ante li ken lon tawa jan:
* {{nimi ijo|'''walo'''|白茶|toki Sonko|2b=white tea|3b=toki Inli}} - lipu kasi li sama moli, taso kon li ante ala e kule ona.
** {{nimi ijo|'''jelo'''|黃茶|toki Sonko|2b=yellow tea|3b=toki Inli}} - lipu kasi li sama ala moli, kon li ante ala e kule ona, taso ijo ante li jelo e ona.
* {{nimi ijo|'''laso'''|綠茶|toki Sonko|2b=green tea|3b=toki Inli}} - lipu kasi li sama ala moli, kon li ante ala e kule ona.
* {{nimi ijo|'''loje'''|紅茶|toki Sonko|2b=|3b=}} anu {{nimi ijo|'''pimeja'''|black tea|toki Inli|2b=|3b=}} - lipu kasi li sama moli, kon li ante e kule ona; ken la, jan li kipisi e lipu.
* {{nimi ijo|'''pimeja'''|黑茶|toki Sonko|2b=|3b=}} anu {{nimi ijo|'''pimeja mute'''|dark tea|toki Inli|2b=|3b=}} - jan li pali e telo kasi ni lon ma Junan la ona li {{nimi ijo|'''telo kasi pi nasin Puwa'''|普洱茶, pǔ'ěrchá|toki Sonko|2b=|3b=}}; ni li sama telo laso, taso [[palisa lili|pipi pi lili mute pi ken ala lukin]] li alasa moku e ona li nasa e ona.
* {{nimi ijo|'''nasin pi akesi suli pimeja'''|烏龍茶|toki Sonko|2b=|3b=}} anu {{nimi ijo|'''nasin Ulon'''|烏龍茶, wūlóngchá|toki Sonko|2b=Oolong tea|3b=toki Inli}} - lipu kasi li sama moli li pakala lili, kon li ante lili e ona.
== tenpo ==
telo kasi li tan kasi Kamelija Sinensisu <sub>([[toki Inli]] la: Camellia Sinensis)</sub>. kulupu ante li tan tenpo lon kon. Kamelija Sinensisu li tan ma Sonko li tan ma Pama. nanpa wan la, ma pi kulupu lawa San <sub>([[toki Sonko]] la: 商朝, [[toki Inli]] la: Shang Dynasty)</sub>. li moku e telo kasi. toki lili la, jan lawa suli Sennon li moku e telo pi seli mute tan poki. lipu kasi tan kasi suli li tawa poki telo. jan lawa suli Sennon li moku e telo li pilin wawa tan telo pilin. nanpa wan la, jan li pali e telo kasi kepeken poki. ona li tawa e lipu kasi tawa poki li tawa e telo tan poki tawa poki lili.
== tan sona ==
fxitozqp7u3xr5pvrtw1tx4cnl10ww7
toki Siki
0
4422
65027
64900
2026-05-12T03:36:29Z
Jan Imon
5833
mi wan e kalama tu
65027
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona toki|nimi toki= toki Tukisiki
|nimi mama=tuki tiki
|kalama=/tuki' tiki/
| ma =
|mama=jan Tumu|kulupu toki=toki sin
|sitelen=[[sitelen:Kati_tiki_tu_lili_-_sitelen_pi_tuki_tiki.png|100px]]|kulupu toki ante=*[[toki sin tan toki pona|toki pona]]
|ISO 639-1=
|ISO 639-2=
|ISO 639-3=
|nasin sitelen=[[sitelen Lasina]]
[[sitelen pona pi toki sike]]
|sitelen ma=
|toki anpa pi sitelen ma=
|kule kulupu=toki sin
|lipu Wesi=[[https://www.reddit.com/r/tukitiki/]]}}{{nimi ijo|'''toki Tukisiki'''|tuki tiki|toki Tukisiki|toki sike|ipa=/tuki' tiki/}} anu {{nimi ijo|'''toki Tukipuki'''|tuki puki|toki Tukisiki|toki poki|ipa=/tuki' puki/}} li toki sin lili. ona li tan toki pona. {{nimi ijo|jan Tumu|ka Tumu|toki Tukisiki|ipa=/ka' tumu/}} li open pali e ona lon tenpo sike nanpa 2020<ref>[https://database.conlang.org/view/?conlang=716 lipu sona The Conlang Database pi toki sin]</ref>. toki Tukisiki la, nimi mute luka luka luka tu tu en kalama luka tu wan li lon.
toki Tukisiki li lili mute li lili tawa toki pona. toki ante li ken lili tawa toki Tukisiki. taso, toki Tukisiki li ken pona tawa jan. toki pi lili tawa toki Tukisiki li ken ike tawa jan<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20231031091042/https://docs.google.com/document/d/1PIWJFawWtb-BfjWa4YHFYgjeDSpNy3RJVzADH_8fAps/edit?usp=sharing lipu majuna pi toki sike], tan jan Tumu lon tenpo sike nanpa 2021</ref>.
==kalama==
===kalama pi uta pini===
toki Tukisiki li jo e kalama pini luka. kalama pi toki pona la,
*kalama /s/ li kama kalama /t/, taso kalama /ti/ li ken kalama [si] anu [t͡si];<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20250104220851/https://docs.google.com/document/d/1HmgjTEchf4ZT1TCFd9ZauyBsyHfeADAWxxhglIQ_p48/edit?tab=t.0#heading=h.lpq3iv3qjo6z lipu sin pi toki sike], tan jan Tumu lon tenpo sike nanpa 2022</ref>
*kalama /w/ en kalama /j/ li kama kalama /k/;
*kalama /n/ li kama kalama /l/.
{| class="wikitable"
!
!selo uta
!nena sinpin uta
!monsi uta
|-
!tenpo wan
|p
|t
|k
|-
!awen
|m
|l
|}
===kalama pi uta open===
toki Tukisiki li jo e kalama open tu wan. kalama pi toki pona la,
*kalama /e/ li kama kalama /i/;
*kalama /o/ li kama kalama /u/.
{| class="wikitable"
!
!sinpin
!monsi
|-
!sewi
|i
|u
|-
!anpa
| colspan="2" |a
|}
===wawa kalama===
toki pona li sama la, kipisi nanpa wan pi nimi pi toki sike li jo e kalama pi wawa nanpa wan. kulupu nimi la, nimi nanpa tu li wawa.
==nasin==
nasin toki kin la, toki sike li sama toki pona. taso, nimi “pi” li lon ala<ref name=":0" />.
*ka li - jan ni;
*muku pula mi - moku pona mi;
*tuki kiku li - toki pi ma ni.
==sitelen==
[[sitelen:Titi pula.webp|thumb|nimi ale pi toki Tukisiki kepeken sitelen pona ona. sitelen jelo li sama sitelen pona pi toki pona. sitelen pi loje jelo li tan toki pona li ante. sitelen pi loje laso li sin.]]
toki Tukisiki li kepeken {{nimi ijo|[[sitelen Lasina]]|titi Latila|toki Tukisiki|ipa=/titi' latila/}}. kin la, ona li kepeken nasin sin pi {{nimi ijo|[[sitelen pona]]|titi pula|toki Tukisiki|ipa=/titi' pula/}}, la sitelen pona mute li ken kama wan, sitelen sin li lon.
==nimi ale==
nimi ale pi toki Tukisiki li tan toki pona. taso, nimi wan pi toki Tukisiki li ken pana e sona pi nimi mute pi toki pona. wan la, nimi sike “tu” li tan nimi pona “tu”, taso ona li ken pana e sona pi nimi pona “mute”.
ni li nimi ale pi toki Tukisiki<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20241224135702/https://docs.google.com/spreadsheets/d/1XC0_C6riqFJuPdxq6CTOj-5GVjkPi_KwMPPwQv_qyCI/edit lipu "tuki tiki"]. lipu The Conlang Database [https://database.conlang.org/view/?conlang=716 li toki e pona ona].</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20241001142117/https://docs.google.com/spreadsheets/d/1JaaJar8yJ7hEmILzRLhsO0oh4Ycf3mswH4og3etIqIg/edit lipu "tuki tiki pi toki pona"]. [https://docs.google.com/spreadsheets/d/1XC0_C6riqFJuPdxq6CTOj-5GVjkPi_KwMPPwQv_qyCI/edit?gid=814359978#gid=814359978 lipu "tuki tiki"] li toki e pona ona.</ref>:
{| class="wikitable"
!nimi
!kulupu
!sona
!tan
|-
!<bdi>a</bdi>
|nimi ijo
|ale, taso, lon, powe ala, a
|<bdi>a</bdi>
|-
! rowspan="2" |<bdi>ala</bdi>
|nimi ijo
|ala
| rowspan="2" |<bdi>ala</bdi>
|-
|nimi namako
|[X ala X]
|-
!<bdi>i</bdi>
|nimi nasin
|e
|<bdi>e</bdi>
|-
!<bdi>iku</bdi>
|nimi ijo
|ijo
|<bdi>ijo</bdi>
|-
!<bdi>ilu</bdi>
|nimi ijo
|ilo, kepeken, nasin
|<bdi>ilo</bdi>
|-
!<bdi>ka</bdi>
|nimi ijo
|jan, soweli, kala, pipi, akesi, waso, kijetesantakalu
|<bdi>jan</bdi>
|-
!<bdi>kati</bdi>
|nimi ijo
|kasi, soko, lipu
|<bdi>kasi</bdi>
|-
!<bdi>ki</bdi>
|nimi ijo
|ken
|<bdi>ken</bdi>
|-
!<bdi>kiku</bdi>
|nimi ijo
|kiwen, ma
|<bdi>kiwen</bdi>
|-
!<bdi>ku</bdi>
|nimi ijo
|kon, pilin, kalama
|<bdi>kon</bdi>
|-
!<bdi>la</bdi>
|nimi nasin
|la
|<bdi>la</bdi>
|-
!<bdi>lapi</bdi>
|nimi ijo
|lape, lete, moli, pali ala
|<bdi>lape</bdi>
|-
! rowspan="2" |<bdi>li</bdi>
|nimi ijo
|ni, ona
| rowspan="2" |<bdi>li</bdi>, <bdi>ni</bdi>
|-
|nimi nasin
|li, ona
|-
!<bdi>lika</bdi>
|nimi ijo
|linja, palisa, luka, noka
|<bdi>linja</bdi>
|-
!<bdi>lili</bdi>
|nimi ijo
|lili
|<bdi>lili</bdi>
|-
!<bdi>lu</bdi>
|nimi namako
|lon, kepeken, tan, tawa, alu, en
|<bdi>lon</bdi>
|-
!<bdi>lupa</bdi>
|nimi ijo
|lupa, poki, tomo, uta, insa
|<bdi>lupa</bdi>
|-
! rowspan="2" |<bdi>mi</bdi>
|nimi ijo
|mi
| rowspan="2" |<bdi>mi</bdi>
|-
|nimi nasin
|mi
|-
!<bdi>muku</bdi>
|nimi ijo
|moku, suwi, pona pilin
|<bdi>moku</bdi>
|-
!<bdi>muti</bdi>
|nimi ijo
|musi
|<bdi>musi</bdi>
|-
!<bdi>paka</bdi>
|nimi ijo
|pakala, utala
|<bdi>pakala</bdi>
|-
!<bdi>pali</bdi>
|nimi ijo
|pali, nasin sijelo
|<bdi>pali</bdi>
|-
!<bdi>puka</bdi>
|nimi ijo
|poka, monsi, en
|<bdi>poka</bdi>
|-
!<bdi>pula</bdi>
|nimi ijo
|pona
|<bdi>pona</bdi>
|-
!<bdi>taka</bdi>
|nimi ijo
|tawa, ante, tenpo, kama
|<bdi>tawa</bdi>
|-
!<bdi>tama</bdi>
|nimi ijo
|sama, kin, awen
|<bdi>sama</bdi>
|-
!<bdi>tiki</bdi>
|nimi ijo
|sike, sin, tenpo, pali lon tenpo sin, nasin sama lon tenpo mute
|<bdi>sike</bdi>
|-
!<bdi>tiku</bdi>
|nimi ijo
|sewi, supa, suli, lawa, kon sewi mun
|<bdi>sewi</bdi>
|-
! rowspan="2" |<bdi>tila</bdi>
|nimi ijo
|sina
| rowspan="2" |<bdi>sina</bdi>
|-
|nimi nasin
|sina
|-
!<bdi>tilu</bdi>
|nimi ijo
|telo
|<bdi>telo</bdi>
|-
!<bdi>timi</bdi>
|nimi ijo
|seme
|<bdi>seme</bdi>
|-
!<bdi>tipi</bdi>
|nimi ijo
|sinpin, anu
|<bdi>sinpin</bdi>
|-
!<bdi>titi</bdi>
|nimi ijo
|sitelen, kon, nimi, wile pana sona
|<bdi>sitelen</bdi>
|-
!<bdi>tu</bdi>
|nimi ijo
|tu, mute, kulupu
|<bdi>tu</bdi>
|-
!<bdi>tuki</bdi>
|nimi ijo
|toki, kalama, pilin, mu, isipin
|<bdi>toki</bdi>
|-
!<bdi>tula</bdi>
|nimi ijo
|sona, pilin, kama sona, lipu
|<bdi>sona</bdi>
|-
!<bdi>tulu</bdi>
|nimi ijo
|suno, seli, kule, wawa
|<bdi>suno</bdi>
|-
!<bdi>uli</bdi>
|nimi ijo
|wile, wawa, nasin
|<bdi>wile</bdi>
|-
!<bdi>upi</bdi>
|nimi ijo
|sin, open, tan
|<bdi>open</bdi>
|}
=== '''nimi ante pi tenpo pini''' ===
{| class="wikitable"
!nimi
!kulupu
!sona
!tan
|-
!<bdi>liti<ref><nowiki>https://enky.neocities.org/tukitiki</nowiki></ref></bdi>
|nimi majuna
|lete
|<bdi>lete</bdi>
|}
==toki suli==
ni li toki pi [[tomo suli pi ma tomo Papili|tomo Papili]] kepeken toki Tukisiki. jan Tumu li ante e ni<ref>tenpo sike nanpa 2023 la, tenpo mun nanpa 4 la, tenpo suno nanpa 1 la, lipu tenpo la, [https://liputenpo.org/kati-tiki-tu-lili/ lipu "kati tiki tu lili"] la, lipu nanpa 4 la, anpa la, tan jan Tumu la, lipu "lupa tiku lu kiku Papala"</ref>.
{| class="wikitable"
!toki Tukisiki
!toki pona
|-
|ka a li tuki tama. ka li taka lu kiku Tilala li tiki lu li.
tiki la ka li tuki i li: "taka. mi pali i kiku mi tulu i li."
ka li ilu i kiku i tilu. pali kiku la ka li tuki i li: "taka. mi pali i kiku i lupa tiku. mi uli ala taka lu kiku tu, la mi tu mi uli i titi tama."
tuki li la ka tiku li taka lu kiku li tula i kiku i lupa. ka tiku li tuki i li: "ka a li tu tama li tuki tama. li upi a uli ka. uli ka la a li ki. taka. mi taka lu kiku mi tu i tuki ka."
tiku li taka i ka a lu kiku a. ka li ki ala pali i lupa tiku.
kiku li li titi Papala lu upi li: tiku li tu i tuki i ka lu kiku a.
|jan ale li toki sama. jan li tawa kiwen Sinale li awen lon ni.
jan li awen toki e ni: "mi pali e kiwen li seli e ona".
jan li kepeken kiwen li kepeken telo. pali kiwen la jan li toki e ni: "mi pali e kiwen e tomo suli. mi wile ala tawa ma mute, la mi mute li wile e sitelen sama."
toki ni la jan sewi li tawa kiwen li sona e kiwen e tomo. jan sewi li toki e ni: "jan ale li kulupu sama li toki sama. ona li open taso wile jan. wile jan la ale li ken. mi tawa ma li mute e toki jan."
sewi li tawa e jan ale lon ma ale. jan li ken ala pali e tomo suli.
kiwen ona li sitelen Papala lon wile ni: sewi li mute e toki e jan lon ma ale.
|}
toki suli ante li lon [https://web.archive.org/web/20240410052528/https://docs.google.com/document/d/1pUfQSlrt61W2hEWPsjfqG6YafxXyzOciYHnd0vgIEnw/edit lipu "muti tuki tiki"]. lipu "tuki tiki"<ref name=":2" /> li toki e pona ona.
== tan sona ==
<references />
{{toki sin}}
[[kulupu:toki]]
[[kulupu:toki sin]][[kulupu:toki sin tan toki pona]]
cegy2j72upggviznufoiwbc6j8ax5zj
65028
65027
2026-05-12T03:38:45Z
Jan Imon
5833
mi pana e linluwi tawa tan sona nanpa 6
65028
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona toki|nimi toki= toki Tukisiki
|nimi mama=tuki tiki
|kalama=/tuki' tiki/
| ma =
|mama=jan Tumu|kulupu toki=toki sin
|sitelen=[[sitelen:Kati_tiki_tu_lili_-_sitelen_pi_tuki_tiki.png|100px]]|kulupu toki ante=*[[toki sin tan toki pona|toki pona]]
|ISO 639-1=
|ISO 639-2=
|ISO 639-3=
|nasin sitelen=[[sitelen Lasina]]
[[sitelen pona pi toki sike]]
|sitelen ma=
|toki anpa pi sitelen ma=
|kule kulupu=toki sin
|lipu Wesi=[[https://www.reddit.com/r/tukitiki/]]}}{{nimi ijo|'''toki Tukisiki'''|tuki tiki|toki Tukisiki|toki sike|ipa=/tuki' tiki/}} anu {{nimi ijo|'''toki Tukipuki'''|tuki puki|toki Tukisiki|toki poki|ipa=/tuki' puki/}} li toki sin lili. ona li tan toki pona. {{nimi ijo|jan Tumu|ka Tumu|toki Tukisiki|ipa=/ka' tumu/}} li open pali e ona lon tenpo sike nanpa 2020<ref>[https://database.conlang.org/view/?conlang=716 lipu sona The Conlang Database pi toki sin]</ref>. toki Tukisiki la, nimi mute luka luka luka tu tu en kalama luka tu wan li lon.
toki Tukisiki li lili mute li lili tawa toki pona. toki ante li ken lili tawa toki Tukisiki. taso, toki Tukisiki li ken pona tawa jan. toki pi lili tawa toki Tukisiki li ken ike tawa jan<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20231031091042/https://docs.google.com/document/d/1PIWJFawWtb-BfjWa4YHFYgjeDSpNy3RJVzADH_8fAps/edit?usp=sharing lipu majuna pi toki sike], tan jan Tumu lon tenpo sike nanpa 2021</ref>.
==kalama==
===kalama pi uta pini===
toki Tukisiki li jo e kalama pini luka. kalama pi toki pona la,
*kalama /s/ li kama kalama /t/, taso kalama /ti/ li ken kalama [si] anu [t͡si];<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20250104220851/https://docs.google.com/document/d/1HmgjTEchf4ZT1TCFd9ZauyBsyHfeADAWxxhglIQ_p48/edit?tab=t.0#heading=h.lpq3iv3qjo6z lipu sin pi toki sike], tan jan Tumu lon tenpo sike nanpa 2022</ref>
*kalama /w/ en kalama /j/ li kama kalama /k/;
*kalama /n/ li kama kalama /l/.
{| class="wikitable"
!
!selo uta
!nena sinpin uta
!monsi uta
|-
!tenpo wan
|p
|t
|k
|-
!awen
|m
|l
|}
===kalama pi uta open===
toki Tukisiki li jo e kalama open tu wan. kalama pi toki pona la,
*kalama /e/ li kama kalama /i/;
*kalama /o/ li kama kalama /u/.
{| class="wikitable"
!
!sinpin
!monsi
|-
!sewi
|i
|u
|-
!anpa
| colspan="2" |a
|}
===wawa kalama===
toki pona li sama la, kipisi nanpa wan pi nimi pi toki sike li jo e kalama pi wawa nanpa wan. kulupu nimi la, nimi nanpa tu li wawa.
==nasin==
nasin toki kin la, toki sike li sama toki pona. taso, nimi “pi” li lon ala<ref name=":0" />.
*ka li - jan ni;
*muku pula mi - moku pona mi;
*tuki kiku li - toki pi ma ni.
==sitelen==
[[sitelen:Titi pula.webp|thumb|nimi ale pi toki Tukisiki kepeken sitelen pona ona. sitelen jelo li sama sitelen pona pi toki pona. sitelen pi loje jelo li tan toki pona li ante. sitelen pi loje laso li sin.]]
toki Tukisiki li kepeken {{nimi ijo|[[sitelen Lasina]]|titi Latila|toki Tukisiki|ipa=/titi' latila/}}. kin la, ona li kepeken nasin sin pi {{nimi ijo|[[sitelen pona]]|titi pula|toki Tukisiki|ipa=/titi' pula/}}, la sitelen pona mute li ken kama wan, sitelen sin li lon.
==nimi ale==
nimi ale pi toki Tukisiki li tan toki pona. taso, nimi wan pi toki Tukisiki li ken pana e sona pi nimi mute pi toki pona. wan la, nimi sike “tu” li tan nimi pona “tu”, taso ona li ken pana e sona pi nimi pona “mute”.
ni li nimi ale pi toki Tukisiki<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20241224135702/https://docs.google.com/spreadsheets/d/1XC0_C6riqFJuPdxq6CTOj-5GVjkPi_KwMPPwQv_qyCI/edit lipu "tuki tiki"]. lipu The Conlang Database [https://database.conlang.org/view/?conlang=716 li toki e pona ona].</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20241001142117/https://docs.google.com/spreadsheets/d/1JaaJar8yJ7hEmILzRLhsO0oh4Ycf3mswH4og3etIqIg/edit lipu "tuki tiki pi toki pona"]. [https://docs.google.com/spreadsheets/d/1XC0_C6riqFJuPdxq6CTOj-5GVjkPi_KwMPPwQv_qyCI/edit?gid=814359978#gid=814359978 lipu "tuki tiki"] li toki e pona ona.</ref>:
{| class="wikitable"
!nimi
!kulupu
!sona
!tan
|-
!<bdi>a</bdi>
|nimi ijo
|ale, taso, lon, powe ala, a
|<bdi>a</bdi>
|-
! rowspan="2" |<bdi>ala</bdi>
|nimi ijo
|ala
| rowspan="2" |<bdi>ala</bdi>
|-
|nimi namako
|[X ala X]
|-
!<bdi>i</bdi>
|nimi nasin
|e
|<bdi>e</bdi>
|-
!<bdi>iku</bdi>
|nimi ijo
|ijo
|<bdi>ijo</bdi>
|-
!<bdi>ilu</bdi>
|nimi ijo
|ilo, kepeken, nasin
|<bdi>ilo</bdi>
|-
!<bdi>ka</bdi>
|nimi ijo
|jan, soweli, kala, pipi, akesi, waso, kijetesantakalu
|<bdi>jan</bdi>
|-
!<bdi>kati</bdi>
|nimi ijo
|kasi, soko, lipu
|<bdi>kasi</bdi>
|-
!<bdi>ki</bdi>
|nimi ijo
|ken
|<bdi>ken</bdi>
|-
!<bdi>kiku</bdi>
|nimi ijo
|kiwen, ma
|<bdi>kiwen</bdi>
|-
!<bdi>ku</bdi>
|nimi ijo
|kon, pilin, kalama
|<bdi>kon</bdi>
|-
!<bdi>la</bdi>
|nimi nasin
|la
|<bdi>la</bdi>
|-
!<bdi>lapi</bdi>
|nimi ijo
|lape, lete, moli, pali ala
|<bdi>lape</bdi>
|-
! rowspan="2" |<bdi>li</bdi>
|nimi ijo
|ni, ona
| rowspan="2" |<bdi>li</bdi>, <bdi>ni</bdi>
|-
|nimi nasin
|li, ona
|-
!<bdi>lika</bdi>
|nimi ijo
|linja, palisa, luka, noka
|<bdi>linja</bdi>
|-
!<bdi>lili</bdi>
|nimi ijo
|lili
|<bdi>lili</bdi>
|-
!<bdi>lu</bdi>
|nimi namako
|lon, kepeken, tan, tawa, alu, en
|<bdi>lon</bdi>
|-
!<bdi>lupa</bdi>
|nimi ijo
|lupa, poki, tomo, uta, insa
|<bdi>lupa</bdi>
|-
! rowspan="2" |<bdi>mi</bdi>
|nimi ijo
|mi
| rowspan="2" |<bdi>mi</bdi>
|-
|nimi nasin
|mi
|-
!<bdi>muku</bdi>
|nimi ijo
|moku, suwi, pona pilin
|<bdi>moku</bdi>
|-
!<bdi>muti</bdi>
|nimi ijo
|musi
|<bdi>musi</bdi>
|-
!<bdi>paka</bdi>
|nimi ijo
|pakala, utala
|<bdi>pakala</bdi>
|-
!<bdi>pali</bdi>
|nimi ijo
|pali, nasin sijelo
|<bdi>pali</bdi>
|-
!<bdi>puka</bdi>
|nimi ijo
|poka, monsi, en
|<bdi>poka</bdi>
|-
!<bdi>pula</bdi>
|nimi ijo
|pona
|<bdi>pona</bdi>
|-
!<bdi>taka</bdi>
|nimi ijo
|tawa, ante, tenpo, kama
|<bdi>tawa</bdi>
|-
!<bdi>tama</bdi>
|nimi ijo
|sama, kin, awen
|<bdi>sama</bdi>
|-
!<bdi>tiki</bdi>
|nimi ijo
|sike, sin, tenpo, pali lon tenpo sin, nasin sama lon tenpo mute
|<bdi>sike</bdi>
|-
!<bdi>tiku</bdi>
|nimi ijo
|sewi, supa, suli, lawa, kon sewi mun
|<bdi>sewi</bdi>
|-
! rowspan="2" |<bdi>tila</bdi>
|nimi ijo
|sina
| rowspan="2" |<bdi>sina</bdi>
|-
|nimi nasin
|sina
|-
!<bdi>tilu</bdi>
|nimi ijo
|telo
|<bdi>telo</bdi>
|-
!<bdi>timi</bdi>
|nimi ijo
|seme
|<bdi>seme</bdi>
|-
!<bdi>tipi</bdi>
|nimi ijo
|sinpin, anu
|<bdi>sinpin</bdi>
|-
!<bdi>titi</bdi>
|nimi ijo
|sitelen, kon, nimi, wile pana sona
|<bdi>sitelen</bdi>
|-
!<bdi>tu</bdi>
|nimi ijo
|tu, mute, kulupu
|<bdi>tu</bdi>
|-
!<bdi>tuki</bdi>
|nimi ijo
|toki, kalama, pilin, mu, isipin
|<bdi>toki</bdi>
|-
!<bdi>tula</bdi>
|nimi ijo
|sona, pilin, kama sona, lipu
|<bdi>sona</bdi>
|-
!<bdi>tulu</bdi>
|nimi ijo
|suno, seli, kule, wawa
|<bdi>suno</bdi>
|-
!<bdi>uli</bdi>
|nimi ijo
|wile, wawa, nasin
|<bdi>wile</bdi>
|-
!<bdi>upi</bdi>
|nimi ijo
|sin, open, tan
|<bdi>open</bdi>
|}
=== '''nimi ante pi tenpo pini''' ===
{| class="wikitable"
!nimi
!kulupu
!sona
!tan
|-
!<bdi>liti<ref>https://enky.neocities.org/tukitiki</ref></bdi>
|nimi majuna
|lete
|<bdi>lete</bdi>
|}
==toki suli==
ni li toki pi [[tomo suli pi ma tomo Papili|tomo Papili]] kepeken toki Tukisiki. jan Tumu li ante e ni<ref>tenpo sike nanpa 2023 la, tenpo mun nanpa 4 la, tenpo suno nanpa 1 la, lipu tenpo la, [https://liputenpo.org/kati-tiki-tu-lili/ lipu "kati tiki tu lili"] la, lipu nanpa 4 la, anpa la, tan jan Tumu la, lipu "lupa tiku lu kiku Papala"</ref>.
{| class="wikitable"
!toki Tukisiki
!toki pona
|-
|ka a li tuki tama. ka li taka lu kiku Tilala li tiki lu li.
tiki la ka li tuki i li: "taka. mi pali i kiku mi tulu i li."
ka li ilu i kiku i tilu. pali kiku la ka li tuki i li: "taka. mi pali i kiku i lupa tiku. mi uli ala taka lu kiku tu, la mi tu mi uli i titi tama."
tuki li la ka tiku li taka lu kiku li tula i kiku i lupa. ka tiku li tuki i li: "ka a li tu tama li tuki tama. li upi a uli ka. uli ka la a li ki. taka. mi taka lu kiku mi tu i tuki ka."
tiku li taka i ka a lu kiku a. ka li ki ala pali i lupa tiku.
kiku li li titi Papala lu upi li: tiku li tu i tuki i ka lu kiku a.
|jan ale li toki sama. jan li tawa kiwen Sinale li awen lon ni.
jan li awen toki e ni: "mi pali e kiwen li seli e ona".
jan li kepeken kiwen li kepeken telo. pali kiwen la jan li toki e ni: "mi pali e kiwen e tomo suli. mi wile ala tawa ma mute, la mi mute li wile e sitelen sama."
toki ni la jan sewi li tawa kiwen li sona e kiwen e tomo. jan sewi li toki e ni: "jan ale li kulupu sama li toki sama. ona li open taso wile jan. wile jan la ale li ken. mi tawa ma li mute e toki jan."
sewi li tawa e jan ale lon ma ale. jan li ken ala pali e tomo suli.
kiwen ona li sitelen Papala lon wile ni: sewi li mute e toki e jan lon ma ale.
|}
toki suli ante li lon [https://web.archive.org/web/20240410052528/https://docs.google.com/document/d/1pUfQSlrt61W2hEWPsjfqG6YafxXyzOciYHnd0vgIEnw/edit lipu "muti tuki tiki"]. lipu "tuki tiki"<ref name=":2" /> li toki e pona ona.
== tan sona ==
<references />
{{toki sin}}
[[kulupu:toki]]
[[kulupu:toki sin]][[kulupu:toki sin tan toki pona]]
41bng9klsi5pyv8bn8p19rhv7bejwby
65029
65028
2026-05-12T03:41:58Z
Jan Imon
5833
jan Jan Imon li ante e nimi pi lipu "[[toki Tukisiki]]" tawa lipu "[[toki Tiki]]": tan ante li lon toki:toki_Tiki
65028
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona toki|nimi toki= toki Tukisiki
|nimi mama=tuki tiki
|kalama=/tuki' tiki/
| ma =
|mama=jan Tumu|kulupu toki=toki sin
|sitelen=[[sitelen:Kati_tiki_tu_lili_-_sitelen_pi_tuki_tiki.png|100px]]|kulupu toki ante=*[[toki sin tan toki pona|toki pona]]
|ISO 639-1=
|ISO 639-2=
|ISO 639-3=
|nasin sitelen=[[sitelen Lasina]]
[[sitelen pona pi toki sike]]
|sitelen ma=
|toki anpa pi sitelen ma=
|kule kulupu=toki sin
|lipu Wesi=[[https://www.reddit.com/r/tukitiki/]]}}{{nimi ijo|'''toki Tukisiki'''|tuki tiki|toki Tukisiki|toki sike|ipa=/tuki' tiki/}} anu {{nimi ijo|'''toki Tukipuki'''|tuki puki|toki Tukisiki|toki poki|ipa=/tuki' puki/}} li toki sin lili. ona li tan toki pona. {{nimi ijo|jan Tumu|ka Tumu|toki Tukisiki|ipa=/ka' tumu/}} li open pali e ona lon tenpo sike nanpa 2020<ref>[https://database.conlang.org/view/?conlang=716 lipu sona The Conlang Database pi toki sin]</ref>. toki Tukisiki la, nimi mute luka luka luka tu tu en kalama luka tu wan li lon.
toki Tukisiki li lili mute li lili tawa toki pona. toki ante li ken lili tawa toki Tukisiki. taso, toki Tukisiki li ken pona tawa jan. toki pi lili tawa toki Tukisiki li ken ike tawa jan<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20231031091042/https://docs.google.com/document/d/1PIWJFawWtb-BfjWa4YHFYgjeDSpNy3RJVzADH_8fAps/edit?usp=sharing lipu majuna pi toki sike], tan jan Tumu lon tenpo sike nanpa 2021</ref>.
==kalama==
===kalama pi uta pini===
toki Tukisiki li jo e kalama pini luka. kalama pi toki pona la,
*kalama /s/ li kama kalama /t/, taso kalama /ti/ li ken kalama [si] anu [t͡si];<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20250104220851/https://docs.google.com/document/d/1HmgjTEchf4ZT1TCFd9ZauyBsyHfeADAWxxhglIQ_p48/edit?tab=t.0#heading=h.lpq3iv3qjo6z lipu sin pi toki sike], tan jan Tumu lon tenpo sike nanpa 2022</ref>
*kalama /w/ en kalama /j/ li kama kalama /k/;
*kalama /n/ li kama kalama /l/.
{| class="wikitable"
!
!selo uta
!nena sinpin uta
!monsi uta
|-
!tenpo wan
|p
|t
|k
|-
!awen
|m
|l
|}
===kalama pi uta open===
toki Tukisiki li jo e kalama open tu wan. kalama pi toki pona la,
*kalama /e/ li kama kalama /i/;
*kalama /o/ li kama kalama /u/.
{| class="wikitable"
!
!sinpin
!monsi
|-
!sewi
|i
|u
|-
!anpa
| colspan="2" |a
|}
===wawa kalama===
toki pona li sama la, kipisi nanpa wan pi nimi pi toki sike li jo e kalama pi wawa nanpa wan. kulupu nimi la, nimi nanpa tu li wawa.
==nasin==
nasin toki kin la, toki sike li sama toki pona. taso, nimi “pi” li lon ala<ref name=":0" />.
*ka li - jan ni;
*muku pula mi - moku pona mi;
*tuki kiku li - toki pi ma ni.
==sitelen==
[[sitelen:Titi pula.webp|thumb|nimi ale pi toki Tukisiki kepeken sitelen pona ona. sitelen jelo li sama sitelen pona pi toki pona. sitelen pi loje jelo li tan toki pona li ante. sitelen pi loje laso li sin.]]
toki Tukisiki li kepeken {{nimi ijo|[[sitelen Lasina]]|titi Latila|toki Tukisiki|ipa=/titi' latila/}}. kin la, ona li kepeken nasin sin pi {{nimi ijo|[[sitelen pona]]|titi pula|toki Tukisiki|ipa=/titi' pula/}}, la sitelen pona mute li ken kama wan, sitelen sin li lon.
==nimi ale==
nimi ale pi toki Tukisiki li tan toki pona. taso, nimi wan pi toki Tukisiki li ken pana e sona pi nimi mute pi toki pona. wan la, nimi sike “tu” li tan nimi pona “tu”, taso ona li ken pana e sona pi nimi pona “mute”.
ni li nimi ale pi toki Tukisiki<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20241224135702/https://docs.google.com/spreadsheets/d/1XC0_C6riqFJuPdxq6CTOj-5GVjkPi_KwMPPwQv_qyCI/edit lipu "tuki tiki"]. lipu The Conlang Database [https://database.conlang.org/view/?conlang=716 li toki e pona ona].</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20241001142117/https://docs.google.com/spreadsheets/d/1JaaJar8yJ7hEmILzRLhsO0oh4Ycf3mswH4og3etIqIg/edit lipu "tuki tiki pi toki pona"]. [https://docs.google.com/spreadsheets/d/1XC0_C6riqFJuPdxq6CTOj-5GVjkPi_KwMPPwQv_qyCI/edit?gid=814359978#gid=814359978 lipu "tuki tiki"] li toki e pona ona.</ref>:
{| class="wikitable"
!nimi
!kulupu
!sona
!tan
|-
!<bdi>a</bdi>
|nimi ijo
|ale, taso, lon, powe ala, a
|<bdi>a</bdi>
|-
! rowspan="2" |<bdi>ala</bdi>
|nimi ijo
|ala
| rowspan="2" |<bdi>ala</bdi>
|-
|nimi namako
|[X ala X]
|-
!<bdi>i</bdi>
|nimi nasin
|e
|<bdi>e</bdi>
|-
!<bdi>iku</bdi>
|nimi ijo
|ijo
|<bdi>ijo</bdi>
|-
!<bdi>ilu</bdi>
|nimi ijo
|ilo, kepeken, nasin
|<bdi>ilo</bdi>
|-
!<bdi>ka</bdi>
|nimi ijo
|jan, soweli, kala, pipi, akesi, waso, kijetesantakalu
|<bdi>jan</bdi>
|-
!<bdi>kati</bdi>
|nimi ijo
|kasi, soko, lipu
|<bdi>kasi</bdi>
|-
!<bdi>ki</bdi>
|nimi ijo
|ken
|<bdi>ken</bdi>
|-
!<bdi>kiku</bdi>
|nimi ijo
|kiwen, ma
|<bdi>kiwen</bdi>
|-
!<bdi>ku</bdi>
|nimi ijo
|kon, pilin, kalama
|<bdi>kon</bdi>
|-
!<bdi>la</bdi>
|nimi nasin
|la
|<bdi>la</bdi>
|-
!<bdi>lapi</bdi>
|nimi ijo
|lape, lete, moli, pali ala
|<bdi>lape</bdi>
|-
! rowspan="2" |<bdi>li</bdi>
|nimi ijo
|ni, ona
| rowspan="2" |<bdi>li</bdi>, <bdi>ni</bdi>
|-
|nimi nasin
|li, ona
|-
!<bdi>lika</bdi>
|nimi ijo
|linja, palisa, luka, noka
|<bdi>linja</bdi>
|-
!<bdi>lili</bdi>
|nimi ijo
|lili
|<bdi>lili</bdi>
|-
!<bdi>lu</bdi>
|nimi namako
|lon, kepeken, tan, tawa, alu, en
|<bdi>lon</bdi>
|-
!<bdi>lupa</bdi>
|nimi ijo
|lupa, poki, tomo, uta, insa
|<bdi>lupa</bdi>
|-
! rowspan="2" |<bdi>mi</bdi>
|nimi ijo
|mi
| rowspan="2" |<bdi>mi</bdi>
|-
|nimi nasin
|mi
|-
!<bdi>muku</bdi>
|nimi ijo
|moku, suwi, pona pilin
|<bdi>moku</bdi>
|-
!<bdi>muti</bdi>
|nimi ijo
|musi
|<bdi>musi</bdi>
|-
!<bdi>paka</bdi>
|nimi ijo
|pakala, utala
|<bdi>pakala</bdi>
|-
!<bdi>pali</bdi>
|nimi ijo
|pali, nasin sijelo
|<bdi>pali</bdi>
|-
!<bdi>puka</bdi>
|nimi ijo
|poka, monsi, en
|<bdi>poka</bdi>
|-
!<bdi>pula</bdi>
|nimi ijo
|pona
|<bdi>pona</bdi>
|-
!<bdi>taka</bdi>
|nimi ijo
|tawa, ante, tenpo, kama
|<bdi>tawa</bdi>
|-
!<bdi>tama</bdi>
|nimi ijo
|sama, kin, awen
|<bdi>sama</bdi>
|-
!<bdi>tiki</bdi>
|nimi ijo
|sike, sin, tenpo, pali lon tenpo sin, nasin sama lon tenpo mute
|<bdi>sike</bdi>
|-
!<bdi>tiku</bdi>
|nimi ijo
|sewi, supa, suli, lawa, kon sewi mun
|<bdi>sewi</bdi>
|-
! rowspan="2" |<bdi>tila</bdi>
|nimi ijo
|sina
| rowspan="2" |<bdi>sina</bdi>
|-
|nimi nasin
|sina
|-
!<bdi>tilu</bdi>
|nimi ijo
|telo
|<bdi>telo</bdi>
|-
!<bdi>timi</bdi>
|nimi ijo
|seme
|<bdi>seme</bdi>
|-
!<bdi>tipi</bdi>
|nimi ijo
|sinpin, anu
|<bdi>sinpin</bdi>
|-
!<bdi>titi</bdi>
|nimi ijo
|sitelen, kon, nimi, wile pana sona
|<bdi>sitelen</bdi>
|-
!<bdi>tu</bdi>
|nimi ijo
|tu, mute, kulupu
|<bdi>tu</bdi>
|-
!<bdi>tuki</bdi>
|nimi ijo
|toki, kalama, pilin, mu, isipin
|<bdi>toki</bdi>
|-
!<bdi>tula</bdi>
|nimi ijo
|sona, pilin, kama sona, lipu
|<bdi>sona</bdi>
|-
!<bdi>tulu</bdi>
|nimi ijo
|suno, seli, kule, wawa
|<bdi>suno</bdi>
|-
!<bdi>uli</bdi>
|nimi ijo
|wile, wawa, nasin
|<bdi>wile</bdi>
|-
!<bdi>upi</bdi>
|nimi ijo
|sin, open, tan
|<bdi>open</bdi>
|}
=== '''nimi ante pi tenpo pini''' ===
{| class="wikitable"
!nimi
!kulupu
!sona
!tan
|-
!<bdi>liti<ref>https://enky.neocities.org/tukitiki</ref></bdi>
|nimi majuna
|lete
|<bdi>lete</bdi>
|}
==toki suli==
ni li toki pi [[tomo suli pi ma tomo Papili|tomo Papili]] kepeken toki Tukisiki. jan Tumu li ante e ni<ref>tenpo sike nanpa 2023 la, tenpo mun nanpa 4 la, tenpo suno nanpa 1 la, lipu tenpo la, [https://liputenpo.org/kati-tiki-tu-lili/ lipu "kati tiki tu lili"] la, lipu nanpa 4 la, anpa la, tan jan Tumu la, lipu "lupa tiku lu kiku Papala"</ref>.
{| class="wikitable"
!toki Tukisiki
!toki pona
|-
|ka a li tuki tama. ka li taka lu kiku Tilala li tiki lu li.
tiki la ka li tuki i li: "taka. mi pali i kiku mi tulu i li."
ka li ilu i kiku i tilu. pali kiku la ka li tuki i li: "taka. mi pali i kiku i lupa tiku. mi uli ala taka lu kiku tu, la mi tu mi uli i titi tama."
tuki li la ka tiku li taka lu kiku li tula i kiku i lupa. ka tiku li tuki i li: "ka a li tu tama li tuki tama. li upi a uli ka. uli ka la a li ki. taka. mi taka lu kiku mi tu i tuki ka."
tiku li taka i ka a lu kiku a. ka li ki ala pali i lupa tiku.
kiku li li titi Papala lu upi li: tiku li tu i tuki i ka lu kiku a.
|jan ale li toki sama. jan li tawa kiwen Sinale li awen lon ni.
jan li awen toki e ni: "mi pali e kiwen li seli e ona".
jan li kepeken kiwen li kepeken telo. pali kiwen la jan li toki e ni: "mi pali e kiwen e tomo suli. mi wile ala tawa ma mute, la mi mute li wile e sitelen sama."
toki ni la jan sewi li tawa kiwen li sona e kiwen e tomo. jan sewi li toki e ni: "jan ale li kulupu sama li toki sama. ona li open taso wile jan. wile jan la ale li ken. mi tawa ma li mute e toki jan."
sewi li tawa e jan ale lon ma ale. jan li ken ala pali e tomo suli.
kiwen ona li sitelen Papala lon wile ni: sewi li mute e toki e jan lon ma ale.
|}
toki suli ante li lon [https://web.archive.org/web/20240410052528/https://docs.google.com/document/d/1pUfQSlrt61W2hEWPsjfqG6YafxXyzOciYHnd0vgIEnw/edit lipu "muti tuki tiki"]. lipu "tuki tiki"<ref name=":2" /> li toki e pona ona.
== tan sona ==
<references />
{{toki sin}}
[[kulupu:toki]]
[[kulupu:toki sin]][[kulupu:toki sin tan toki pona]]
41bng9klsi5pyv8bn8p19rhv7bejwby
65033
65029
2026-05-12T03:45:51Z
Jan Imon
5833
jan Jan Imon li ante e nimi pi lipu "[[toki Tiki]]" tawa lipu "[[toki Siki]]": Revert
65028
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona toki|nimi toki= toki Tukisiki
|nimi mama=tuki tiki
|kalama=/tuki' tiki/
| ma =
|mama=jan Tumu|kulupu toki=toki sin
|sitelen=[[sitelen:Kati_tiki_tu_lili_-_sitelen_pi_tuki_tiki.png|100px]]|kulupu toki ante=*[[toki sin tan toki pona|toki pona]]
|ISO 639-1=
|ISO 639-2=
|ISO 639-3=
|nasin sitelen=[[sitelen Lasina]]
[[sitelen pona pi toki sike]]
|sitelen ma=
|toki anpa pi sitelen ma=
|kule kulupu=toki sin
|lipu Wesi=[[https://www.reddit.com/r/tukitiki/]]}}{{nimi ijo|'''toki Tukisiki'''|tuki tiki|toki Tukisiki|toki sike|ipa=/tuki' tiki/}} anu {{nimi ijo|'''toki Tukipuki'''|tuki puki|toki Tukisiki|toki poki|ipa=/tuki' puki/}} li toki sin lili. ona li tan toki pona. {{nimi ijo|jan Tumu|ka Tumu|toki Tukisiki|ipa=/ka' tumu/}} li open pali e ona lon tenpo sike nanpa 2020<ref>[https://database.conlang.org/view/?conlang=716 lipu sona The Conlang Database pi toki sin]</ref>. toki Tukisiki la, nimi mute luka luka luka tu tu en kalama luka tu wan li lon.
toki Tukisiki li lili mute li lili tawa toki pona. toki ante li ken lili tawa toki Tukisiki. taso, toki Tukisiki li ken pona tawa jan. toki pi lili tawa toki Tukisiki li ken ike tawa jan<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20231031091042/https://docs.google.com/document/d/1PIWJFawWtb-BfjWa4YHFYgjeDSpNy3RJVzADH_8fAps/edit?usp=sharing lipu majuna pi toki sike], tan jan Tumu lon tenpo sike nanpa 2021</ref>.
==kalama==
===kalama pi uta pini===
toki Tukisiki li jo e kalama pini luka. kalama pi toki pona la,
*kalama /s/ li kama kalama /t/, taso kalama /ti/ li ken kalama [si] anu [t͡si];<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20250104220851/https://docs.google.com/document/d/1HmgjTEchf4ZT1TCFd9ZauyBsyHfeADAWxxhglIQ_p48/edit?tab=t.0#heading=h.lpq3iv3qjo6z lipu sin pi toki sike], tan jan Tumu lon tenpo sike nanpa 2022</ref>
*kalama /w/ en kalama /j/ li kama kalama /k/;
*kalama /n/ li kama kalama /l/.
{| class="wikitable"
!
!selo uta
!nena sinpin uta
!monsi uta
|-
!tenpo wan
|p
|t
|k
|-
!awen
|m
|l
|}
===kalama pi uta open===
toki Tukisiki li jo e kalama open tu wan. kalama pi toki pona la,
*kalama /e/ li kama kalama /i/;
*kalama /o/ li kama kalama /u/.
{| class="wikitable"
!
!sinpin
!monsi
|-
!sewi
|i
|u
|-
!anpa
| colspan="2" |a
|}
===wawa kalama===
toki pona li sama la, kipisi nanpa wan pi nimi pi toki sike li jo e kalama pi wawa nanpa wan. kulupu nimi la, nimi nanpa tu li wawa.
==nasin==
nasin toki kin la, toki sike li sama toki pona. taso, nimi “pi” li lon ala<ref name=":0" />.
*ka li - jan ni;
*muku pula mi - moku pona mi;
*tuki kiku li - toki pi ma ni.
==sitelen==
[[sitelen:Titi pula.webp|thumb|nimi ale pi toki Tukisiki kepeken sitelen pona ona. sitelen jelo li sama sitelen pona pi toki pona. sitelen pi loje jelo li tan toki pona li ante. sitelen pi loje laso li sin.]]
toki Tukisiki li kepeken {{nimi ijo|[[sitelen Lasina]]|titi Latila|toki Tukisiki|ipa=/titi' latila/}}. kin la, ona li kepeken nasin sin pi {{nimi ijo|[[sitelen pona]]|titi pula|toki Tukisiki|ipa=/titi' pula/}}, la sitelen pona mute li ken kama wan, sitelen sin li lon.
==nimi ale==
nimi ale pi toki Tukisiki li tan toki pona. taso, nimi wan pi toki Tukisiki li ken pana e sona pi nimi mute pi toki pona. wan la, nimi sike “tu” li tan nimi pona “tu”, taso ona li ken pana e sona pi nimi pona “mute”.
ni li nimi ale pi toki Tukisiki<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20241224135702/https://docs.google.com/spreadsheets/d/1XC0_C6riqFJuPdxq6CTOj-5GVjkPi_KwMPPwQv_qyCI/edit lipu "tuki tiki"]. lipu The Conlang Database [https://database.conlang.org/view/?conlang=716 li toki e pona ona].</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20241001142117/https://docs.google.com/spreadsheets/d/1JaaJar8yJ7hEmILzRLhsO0oh4Ycf3mswH4og3etIqIg/edit lipu "tuki tiki pi toki pona"]. [https://docs.google.com/spreadsheets/d/1XC0_C6riqFJuPdxq6CTOj-5GVjkPi_KwMPPwQv_qyCI/edit?gid=814359978#gid=814359978 lipu "tuki tiki"] li toki e pona ona.</ref>:
{| class="wikitable"
!nimi
!kulupu
!sona
!tan
|-
!<bdi>a</bdi>
|nimi ijo
|ale, taso, lon, powe ala, a
|<bdi>a</bdi>
|-
! rowspan="2" |<bdi>ala</bdi>
|nimi ijo
|ala
| rowspan="2" |<bdi>ala</bdi>
|-
|nimi namako
|[X ala X]
|-
!<bdi>i</bdi>
|nimi nasin
|e
|<bdi>e</bdi>
|-
!<bdi>iku</bdi>
|nimi ijo
|ijo
|<bdi>ijo</bdi>
|-
!<bdi>ilu</bdi>
|nimi ijo
|ilo, kepeken, nasin
|<bdi>ilo</bdi>
|-
!<bdi>ka</bdi>
|nimi ijo
|jan, soweli, kala, pipi, akesi, waso, kijetesantakalu
|<bdi>jan</bdi>
|-
!<bdi>kati</bdi>
|nimi ijo
|kasi, soko, lipu
|<bdi>kasi</bdi>
|-
!<bdi>ki</bdi>
|nimi ijo
|ken
|<bdi>ken</bdi>
|-
!<bdi>kiku</bdi>
|nimi ijo
|kiwen, ma
|<bdi>kiwen</bdi>
|-
!<bdi>ku</bdi>
|nimi ijo
|kon, pilin, kalama
|<bdi>kon</bdi>
|-
!<bdi>la</bdi>
|nimi nasin
|la
|<bdi>la</bdi>
|-
!<bdi>lapi</bdi>
|nimi ijo
|lape, lete, moli, pali ala
|<bdi>lape</bdi>
|-
! rowspan="2" |<bdi>li</bdi>
|nimi ijo
|ni, ona
| rowspan="2" |<bdi>li</bdi>, <bdi>ni</bdi>
|-
|nimi nasin
|li, ona
|-
!<bdi>lika</bdi>
|nimi ijo
|linja, palisa, luka, noka
|<bdi>linja</bdi>
|-
!<bdi>lili</bdi>
|nimi ijo
|lili
|<bdi>lili</bdi>
|-
!<bdi>lu</bdi>
|nimi namako
|lon, kepeken, tan, tawa, alu, en
|<bdi>lon</bdi>
|-
!<bdi>lupa</bdi>
|nimi ijo
|lupa, poki, tomo, uta, insa
|<bdi>lupa</bdi>
|-
! rowspan="2" |<bdi>mi</bdi>
|nimi ijo
|mi
| rowspan="2" |<bdi>mi</bdi>
|-
|nimi nasin
|mi
|-
!<bdi>muku</bdi>
|nimi ijo
|moku, suwi, pona pilin
|<bdi>moku</bdi>
|-
!<bdi>muti</bdi>
|nimi ijo
|musi
|<bdi>musi</bdi>
|-
!<bdi>paka</bdi>
|nimi ijo
|pakala, utala
|<bdi>pakala</bdi>
|-
!<bdi>pali</bdi>
|nimi ijo
|pali, nasin sijelo
|<bdi>pali</bdi>
|-
!<bdi>puka</bdi>
|nimi ijo
|poka, monsi, en
|<bdi>poka</bdi>
|-
!<bdi>pula</bdi>
|nimi ijo
|pona
|<bdi>pona</bdi>
|-
!<bdi>taka</bdi>
|nimi ijo
|tawa, ante, tenpo, kama
|<bdi>tawa</bdi>
|-
!<bdi>tama</bdi>
|nimi ijo
|sama, kin, awen
|<bdi>sama</bdi>
|-
!<bdi>tiki</bdi>
|nimi ijo
|sike, sin, tenpo, pali lon tenpo sin, nasin sama lon tenpo mute
|<bdi>sike</bdi>
|-
!<bdi>tiku</bdi>
|nimi ijo
|sewi, supa, suli, lawa, kon sewi mun
|<bdi>sewi</bdi>
|-
! rowspan="2" |<bdi>tila</bdi>
|nimi ijo
|sina
| rowspan="2" |<bdi>sina</bdi>
|-
|nimi nasin
|sina
|-
!<bdi>tilu</bdi>
|nimi ijo
|telo
|<bdi>telo</bdi>
|-
!<bdi>timi</bdi>
|nimi ijo
|seme
|<bdi>seme</bdi>
|-
!<bdi>tipi</bdi>
|nimi ijo
|sinpin, anu
|<bdi>sinpin</bdi>
|-
!<bdi>titi</bdi>
|nimi ijo
|sitelen, kon, nimi, wile pana sona
|<bdi>sitelen</bdi>
|-
!<bdi>tu</bdi>
|nimi ijo
|tu, mute, kulupu
|<bdi>tu</bdi>
|-
!<bdi>tuki</bdi>
|nimi ijo
|toki, kalama, pilin, mu, isipin
|<bdi>toki</bdi>
|-
!<bdi>tula</bdi>
|nimi ijo
|sona, pilin, kama sona, lipu
|<bdi>sona</bdi>
|-
!<bdi>tulu</bdi>
|nimi ijo
|suno, seli, kule, wawa
|<bdi>suno</bdi>
|-
!<bdi>uli</bdi>
|nimi ijo
|wile, wawa, nasin
|<bdi>wile</bdi>
|-
!<bdi>upi</bdi>
|nimi ijo
|sin, open, tan
|<bdi>open</bdi>
|}
=== '''nimi ante pi tenpo pini''' ===
{| class="wikitable"
!nimi
!kulupu
!sona
!tan
|-
!<bdi>liti<ref>https://enky.neocities.org/tukitiki</ref></bdi>
|nimi majuna
|lete
|<bdi>lete</bdi>
|}
==toki suli==
ni li toki pi [[tomo suli pi ma tomo Papili|tomo Papili]] kepeken toki Tukisiki. jan Tumu li ante e ni<ref>tenpo sike nanpa 2023 la, tenpo mun nanpa 4 la, tenpo suno nanpa 1 la, lipu tenpo la, [https://liputenpo.org/kati-tiki-tu-lili/ lipu "kati tiki tu lili"] la, lipu nanpa 4 la, anpa la, tan jan Tumu la, lipu "lupa tiku lu kiku Papala"</ref>.
{| class="wikitable"
!toki Tukisiki
!toki pona
|-
|ka a li tuki tama. ka li taka lu kiku Tilala li tiki lu li.
tiki la ka li tuki i li: "taka. mi pali i kiku mi tulu i li."
ka li ilu i kiku i tilu. pali kiku la ka li tuki i li: "taka. mi pali i kiku i lupa tiku. mi uli ala taka lu kiku tu, la mi tu mi uli i titi tama."
tuki li la ka tiku li taka lu kiku li tula i kiku i lupa. ka tiku li tuki i li: "ka a li tu tama li tuki tama. li upi a uli ka. uli ka la a li ki. taka. mi taka lu kiku mi tu i tuki ka."
tiku li taka i ka a lu kiku a. ka li ki ala pali i lupa tiku.
kiku li li titi Papala lu upi li: tiku li tu i tuki i ka lu kiku a.
|jan ale li toki sama. jan li tawa kiwen Sinale li awen lon ni.
jan li awen toki e ni: "mi pali e kiwen li seli e ona".
jan li kepeken kiwen li kepeken telo. pali kiwen la jan li toki e ni: "mi pali e kiwen e tomo suli. mi wile ala tawa ma mute, la mi mute li wile e sitelen sama."
toki ni la jan sewi li tawa kiwen li sona e kiwen e tomo. jan sewi li toki e ni: "jan ale li kulupu sama li toki sama. ona li open taso wile jan. wile jan la ale li ken. mi tawa ma li mute e toki jan."
sewi li tawa e jan ale lon ma ale. jan li ken ala pali e tomo suli.
kiwen ona li sitelen Papala lon wile ni: sewi li mute e toki e jan lon ma ale.
|}
toki suli ante li lon [https://web.archive.org/web/20240410052528/https://docs.google.com/document/d/1pUfQSlrt61W2hEWPsjfqG6YafxXyzOciYHnd0vgIEnw/edit lipu "muti tuki tiki"]. lipu "tuki tiki"<ref name=":2" /> li toki e pona ona.
== tan sona ==
<references />
{{toki sin}}
[[kulupu:toki]]
[[kulupu:toki sin]][[kulupu:toki sin tan toki pona]]
41bng9klsi5pyv8bn8p19rhv7bejwby
kulupu tomo
0
5654
65043
35571
2026-05-12T06:51:36Z
Benscat
3375
mi pona lili e toki, li linja e lipu pi ma Kuma
65043
wikitext
text/x-wiki
[[sitelen:Clash of Civilizations mapn2.png|thumb|kulupu tomo pi tenpo ni]]
'''kulupu tomo''' li [[kulupu jan]] suli. ona li jo e: [[ma lawa]], [[ma tomo]] mute, [[kipisi jan]], [[toki]], [[esun]], [[sona tomo]], [[mani]], [[alasa mani pi kulupu lawa|alasa mani]], [[pali kasi]], [[nasin jan]].
[[tenpo sike]] 11 000 pi [[tenpo pi jan Jesu|tenpo tawa jan Jesu]] (TTJ) la, kulupu tomo li kama lon [[ma Elasija]]. tenpo sike 4000 pi TTJ la, ma tomo li kama lon. kulupu tomo suli li lon [[ma Mesopotamija]], lon [[ma Palata]], lon [[ma Kuma|ma Masu pi tenpo pini]], lon [[ma Mesomelika]], lon ma ante. tenpo sike nanpa 1500 pi tenpo kama jan Jesu la, kulupu tomo li pali e [[nasin sona]]. ken la, kulupu tomo li utala e kulupu tomo lon tenpo kama.
[[kulupu:kulupu tomo]]
[[kulupu:kulupu jan]]
65xudq2w00n51h2xyrw60vtzh13ta0b
utala mun
0
6424
65046
64921
2026-05-12T07:18:57Z
Benscat
3375
mi linja e lipu pi sitelen Anuko
65046
wikitext
text/x-wiki
{{tan sona ala}}
[[sitelen:Star wars2.svg|alt=sitelen nimi pi musi Star Wars|thumb|300x300px|sitelen nimi ona.]]
{{nimi ijo|'''musi Towa'''|Star Wars|toki Inli|utala mun}} li kulupu musi esun tan {{nimi ijo|[[jan So Luka]]|George Lucas|toki Inli}}. [[sitelen Anuko|sitelen tawa Anuko]] li kama lon tenpo sike nanpa 1977, la kulupu musi li open. sitelen tawa mute li kama lon tan ona. kulupu pi sitelen tawa lili, en lipu musi, en lipu sitelen, en ilo musi, en ma musi li kama lon tan ona kin. pali mani la, kulupu esun ni li suli mute lon tenpo ale.
esun en pilin jan la sitelen Anuko li pona mute la, sitelen tawa sin li kama lon tenpo sike nanpa 1980. sitelen ni li {{lipu li ala|sitelen Sijenpatakipa|Q181795}}. ona li pona mute kin la, {{lipu li ala|sitelen Tawetonotejeta|Q181795}} li kama lon tenpo sike nanpa 1983. tenpo kama lon ni la, jan So Luka li pali e sitelen tawa sin. toki pi sitelen tawa nanpa wan la, sitelen tawa ni li lon tenpo pini. sitelen ni li {{lipu li ala|sitelen Tepantomena|Q165713}}, li {{lipu li ala|sitelen Atakotekon|Q181069}}, li {{lipu li ala|sitelen Wewensotesi|Q42051}}.
tenpo sike nanpa 2012 la, jan So Luka li pana esun e {{nimi ijo|kulupu esun ona Lukapin|Lucasfilm|toki Inli}} tawa [[kulupu Sinsi]]. ni la, kulupu Sinsi li pali e sitelen tawa sin. tenpo sike nanpa 2015 la, ona li pana e {{lipu li ala|sitelen Teposaweken|Q6074}}. tenpo sike nanpa 2017 la, ona li pana e {{lipu li ala|sitelen Telaseta|Q18486021}}. tenpo sike nanpa 2019 la, ona li pana e {{lipu li ala|sitelen Tewasokawake|Q20977110}}. toki pi sitelen nanpa wan la, sitelen ni li lon tenpo kama. kin, kulupu Sinsi li pali e sitelen tawa ante. sitelen ni li {{lipu li ala|sitelen Solo|Q27038847}} lon tenpo sike nanpa 2016, li {{lipu li ala|sitelen Lokuwan|Q19590955}} lon tenpo sike nanpa 2018. taso, toki pi sitelen tawa ante la, sitelen ni li suli mute ala.
== lon toki ==
toki pi musi Towa li lon [[kulupu mun suli]] wan, la jan li tawa mun mute kepeken tomo tawa suli. tawa suno la, tomo tawa ni li tawa kepeken tenpo ala. mun ni li ken jo e jan e ijo pilin ante, e ma mute sama ma pi [[sike ma|mun mi]]. kin, kulupu jan ona li ken suli li ken lili.
toki la, [[tenpo utala|utala suli]] li lon [[kon mun]], li lon mun kin. kulupu jan li utala e kulupu ante, e kulupu jan lawa suli, kepeken ilo utala nasa, kepeken e kon wawa nasa. {{nimi ijo|kulupu Seta|Jedi|toki Inli}} en{{nimi ijo| kulupu Si|Sith|toki Inli}} li pilin e kon wawa ni, li utala kepeken ona. kin, ona li utala kepeken palisa utala pi suno kule.
[[kulupu:sitelen tawa]]
19jpqg9bxm4jx13lwqgpnxw7pp68rfy
kulupu toki Tawita
0
6949
65056
40013
2026-05-12T11:35:55Z
Jan Ekawi
6104
mi pana e nasin nanpa pona lon leko "mute jan".
65056
wikitext
text/x-wiki
'''{{PAGENAME}}''' li [[kulupu toki]] li lon [[ma Palata]] pi poka seli lon [[ma Lanka]] pi poka lete pi poka pi kama suno lon [[ma Pakisan]] pi poka pi weka suno pi poka seli lon ma Asija pi poka seli.
{{poki sona pi kulupu toki|kule=Tawita|nimi pi kulupu toki=Tawita|toki Inli la nimi=Dravidian languages|ma=ma Asija lon poka seli|kulupu=kulupu toki suli lon ma ali|toki mama=toki mama Tawita|kipisi=<br>
*[[kulupu toki Tawita lon poka seli]]
*kulupu toki Tawita lon poka insa lon poka seli
*kulupi toki Tawita lon poka insa
*[[kulupu toki Tawita lon poka lete]]|ISO 639-2=dra|sitelen ma=sitelen:Dravidian map.svg}}
== insa ==
{{Tree list}}
* '''[[kulupu toki Tawita pi poka seli]]'''
** [[kulupu toki Tami Kanata|Tami Kanata]]
*** {{Tree list/branching}}
**** {{Tree list/branching}}
***** {{Tree list/branching}}
****** {{Tree list/branching}}
******* {{Tree list/branching}}
******** [[kulupu toki Tami]], [[toki Tami]] li lon
******** [[kulupu toki Malajalan]], [[toki Malajalan]] li lon
******* [[toki Ilula]]
****** [[toki Kotawa (kulupu toki Tawita)|toki Kotawa]]
***** [[toki Tota]]
**** [[toki Kota]]
*** [[kulupu toki Kanata]], [[toki Kanata]] en [[toki Pataka]] li lon
** {{Tree list/branching}}
*** [[toki Kolaka]]
*** [[toki Tulu]]
*** [[toki Kuteja]]
{{Tree list/end}}
{{Tree list}}
* '''kulupu toki Tawita lon poka seli lon poka insa'''
** {{Tree list/branching}}
** [[kulupu toki Teluku]], [[toki Teluku]] li lon
** Konsi-Kuwi
*** [[kulupu toki Konsi]], [[toki Konsi]] li lon
*** {{Tree list/branching}}
**** [[toki Konta]]
**** {{Tree list/branching}}
***** {{Tree list/branching}}
****** [[toki Manta]]
****** [[toki Penko]]
***** {{Tree list/branching}}
****** [[toki Kupi]]
****** [[toki Kuwi]]
{{Tree list/end}}
{{Tree list}}
* ''' kulupu toki Tawita lon poka insa'''
** {{Tree list/branching}}
*** [[toki Kolami]]
*** [[toki Naki]]
** {{Tree list/branching}}
*** Katapa
**** [[toki Olali]]
**** [[toki Konteko]]
*** [[toki Teluwa]]
{{Tree list/end}}
{{Tree list}}
* '''[[kulupu toki Tawita lon poka lete]]'''
** Kulu-Mato
*** [[toki Kuli]]
*** [[toki Mato]]
** [[toki Pawi]]
{{Tree list/end}}
== nimi sama ==
{| class="wikitable"
|+ nimi sama
|- class="hintergrundfarbe8"
!nimi
!kala
!mi
!anpa
!kama
!wan
|-
|toki Tawita majuna || *mīn || *yān || *kīẓ ~ kiẓ || *waru ~ wā|| *onṯu, *oru, *on
|-
|toki Tami || mīṉ || yāṉ, (nāṉ) || kīẓ || varu, vā- || oṉṟu, oru, ōr
|-
|toki Malajalan || mīn || ēṉ, (ñāṉ) || kīẓ, kiẓu || varu, vā- || onnŭ, oru, ōr
|-
|toki Ilula || || (nā(nu)) || kiye || varu || ondu, or-
|-
|toki Kota || mīn || ān || kī, kīṛm || vār-, va- || oḏ,ōr, o
|-
|toki Tota || mīn || ōn || kī || pōr-, pa- || wïd, wïr, oš
|-
|toki Pataka || mīnu || (nā(nu)) || kīe || bā-, bar || ondu
|-
|toki Kanata || mīn || (nānu) || kīẓ, keḷa || ba-, bāru- || ondu, or, ōr
|-
|toki Kotaku || mīnï || (nānï) || kï;, kïlï || bār-, ba- || ondï, orï, ōr, onï
|-
|toki Tulu || mīnɯ || yānu, yēnu ||kīḷɯ || barpini || oñji, or, oru
|-
|toki Tuluku || mīnu || ēnu, (nēnu) || kri, k(r)inda || vaccu, rā- || oṇḍu
|-
|toki Konsi || mīn|| anā, (nanna) || || vaya || undi, or-
|-
|toki Konta || mīn || (nān(u)) || || vā-, ra- || unṟi, or-
|-
|toki Kuwi || mīnu || ānu, (nānu) || || vāva || ro-
|-
|toki Kupi || mīnu || (nānu) || || vā- || ro-
|-
|toki Manta || || ān || || vā- || ru-
|-
|toki Penko || mīn || ān, āneŋ || || vā- || ro-
|-
|toki Kolami || || ān || || var-, vā ||
|-
|toki Paai || mīni || ān || kiṛi || ver- ||
|-
|toki Katapa || mīn || ān || || var- ||
|-
|toki Mato || mīnu || ēn || || bare || ort-, -ond
|-
|toki Kulu || || ēn || kiyyā || barnā- || oṇḍ, ort-, on
|-
|toki Pawi || || ī || ki-, kē- || bar-, ba- || asi(ṭ), on-
|-
|}
=== nanpa ===
{| class="wikitable Unicode"
|-
! rowspan="2" | nanpa
! colspan="7" | poka seli
! colspan="2" | poka insa en poka seli
! Central
! colspan="2" | poka lete
! rowspan="2" | toki Tawita majuna
! toki Palata Ewijan
! toki Ilan
|-
! [[toki Tami]]
! [[toki Malajalan]]
! [[toki Kotawa]]
! [[toki Kanata]]
! [[toki Tulu]]
! [[toki Tota]]
! [[toki Pijali]]
! [[toki Teluku]]
! [[toki Konsi]]
! [[toki Kolami]]
! [[toki Kulu]]
! [[toki Pawi]]
! [[toki Sankita]]
! [[toki Ilan]]
|-
| 1
| oṉṟŭ, oṇṇŭ
| onnŭ
| ondï
| ondu
| onji
| wïd̠
| onnu
| okaṭi
oṇḍu
| undi
| okkod
| oṇḍ
| asiṭ
| *onṯu
| éka
| yek
|-
| 2
| iraṇṭŭ, reṇḍŭ
| raṇḍŭ
| daṇḍï
| eraḍu
| eraḍŭ, iraḍŭ
| ēḍ
| jend
| reṇḍu
| raṇḍ
| irāṭ
| eṇṛ
| irāṭ
| *iraṇṭu
| dvi
| do
|-
| 3
| mūṉṟŭ, mūṇŭ
| mūnnŭ
| mūndï
| mūru
| mūji
| mūd̠
| mūnnu
| mū̃ḍu
| muṇḍ
| mūndiŋ
| mūnd
| musiṭ
| *mūnt̠u
| tri
| seh
|-
| 4
| nāl, nālku, nāṉkŭ, nālŭ
| nālu
| nālï
| nālku
| nālŭ
| nōng
| nāl
| nālugu
| nāluṅg
| nāliŋ
| nāx
| čār (II)
| *nāl, *nālnk(k)V, *nānk(k)V
| catúr
| cahār
|-
| 5
| aintŭ, añjŭ
| añjŭ
| añji
| aidu
| ayinŭ, ainŭ
| üɀ
| añji
| ayidu,
ēnu
| saiyuṅg, hayuṅ
| ayd
| pancē (II)
| panč (II)
| *caymtu
| pañca
| panj
|-
| 6
| āṟŭ
| āṟŭ
| ārï
| āru
| āji
| ōr̠
| ār
| āṟu
| sāruṅg, hāruṅg
| ār
| soy (II)
| šaš (II)
| *cāṯu
| ṣáṣ
| śeś
|-
| 7
| ēḻŭ, yēḷŭ
| ēḻŭ
| ë̄ḷï
| ēḷu
| ēḍŭ, ēlŭ, ēḷŭ
| öw
| ēl
| ēḍu
| yeḍuṅg, ēṛuṅg
| ēḍ <sup>3</sup>
| say (II)
| haft (II)
| *ēẓ
| saptá
| haft
|-
| 8
| eṭṭŭ
| eṭṭŭ
| ëṭṭï
| eṇṭu
| enma, eṇma, eḍma
| öṭ
| ett
| enimidi
| aṛmur
| enumadī
| āx (II)
| hašt (II)
| *eṇṭṭu
| aṣṭá
| haśt
|-
| 9
| oṉpatŭ, ombadŭ
| oṉbadŭ, <br> ombadŭ
| ombay
| ombattu
| ormba
| wïnboθ
| olimbō
| tommidi
| unmāk
| tomdī
| nāy (II)
| nōh (II)
| *toḷ, *toṇ
| náva
| noh
|-
| 10
| pathŭ
| pattŭ
| pattï
| hattu
| pattŭ
| pot
| patt
| padi
| pad
| padī
| doy (II)
| dah (II)
| *paHtu
| dáśa
| dah
|}
*'''(II)''' li lon poka la ona li pana e sona ni: nimi ni li tan toki pi kulupu toki ante.
== mute jan ==
{|class="wikitable"
!toki
!kipisi sama ale
!mute jan (kepeken [[sitelen nanpa Alapi]])
!mute jan (kepeken [[nasin nanpa pona]])
|-
|[[toki Teluku]]
|34.5
|86,250,000
|MMMMLWAMLAA
|-
|[[toki Tami]]
|29
|72,500,000
|MMMLLTAMMLLAA
|-
|[[toki Kanata]]
|15.4
|38,400,000
|MLLTWAMMAA
|-
|[[toki Malajalan]]
|14.4
|36,000,000
|MLLLWAAA
|-
|[[toki Konsi]]
|1.2
|3,000,000
|TWAAA
|-
|[[toki Pawi]]
|0.9
|2,250,000
|TAMLAA
|-
|[[toki Tulu]]
|0.7
|1,750,000
|WAMMMLLLAA
|-
|[[toki Kulu]]
|0.8
|2,000,000
|TAAA
|-
|[[toki Pijali]]
|0.7
|1,750,000
|WAMMMLLLAA
|-
|toki ante
|2.3
|5,750,000
|LAMMMLLLAA
|-style="background-color:#D3D3D3"
|[[kulupu toki Tawita]]
|100
|250,000,000
|TAMMLLAAA
|}
[[kulupu:kulupu mama toki|Tawita]]
[[kulupu:kulupu toki Tawita| ]]
hxq4gkuct52nxkq3k2k4opxmixge86o
toki Ajuwi
0
7231
65057
40756
2026-05-12T11:39:07Z
Jan Ekawi
6104
mi pana e nnp.
65057
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona toki|mama=jan sona W. San Weka|nimi toki=toki Ajuwi|nimi mama=aUI|sitelen=[[sitelen:AUI emblem.png|300px]]|Glottolog=|IETF=art-x-auii|kulupu toki=toki sin|nasin sitelen=[[sitelen Lasina]]}}
{{nimi ijo|'''toki Ajuwi''' anu '''toki Awi'''|aUI|ipa=[auːiː]|4=toki pi pimeja mun}} li [[toki sin#toki sin nasin|toki sin nasin]] li tan ala toki ante. ona li kama lon tenpo sike nanpa 1952 <small>(LLLTTAMMLLT<sup>[[nasin nanpa pona|[nnp]]]</sup>)</small> li tan jan sona W. San Weka. ona li jan pi sona nasin tan [[ma tomo Win]].
== sitelen ==
{| class="wikitable"
!sitelen pi toki Ajuwi
!kon
!sitelen Lasina
!sitelen IPA
|-
|[[sitelen:A Space.jpg|frameless]]
|pimeja mun
|a
|/a/
|-
|[[sitelen:E Movement.jpg|frameless]]
|tawa
|e
|/e/
|-
|[[sitelen:I Light.jpg|frameless]]
|suno
|i
|/ɪ/ or /i/
|-
|[[sitelen:O Life.jpg|frameless]]
|ijo wile
|o
|/o/
|-
|[[sitelen:U Human.jpg|frameless]]
|jan
|u
|/u/
|-
|[[sitelen:A Time.jpg|frameless]]
|tenpo
|A
|/a:/
|-
|[[sitelen:E Matter.jpg|frameless]]
|ijo lon
|E
|/e:/
|-
|[[sitelen:I Sound.jpg|frameless]]
|kalama
|I
|/i:/
|-
|[[sitelen:O Feeling.jpg|frameless]]
|pilin
|O
|/o:/
|-
|[[sitelen:U_Mind-Spirit.jpg|frameless]]
|kon anu lawa
|U
|/u:/
|-
|[[sitelen:Ø Condition.jpg|frameless]]
|ijo ni li lon la, ijo ni li lon kin
|Ø (tenpo pini la, sitelen ni li "Q")
|/œ/ anu /ø:/
|-
|[[sitelen:Y Negation.jpg|frameless]]
|ala
|Y
|/y/ lon monsi pi kalama pini; /j/ lon monsi pi kalama open
|-
|[[sitelen:B Together.jpg|frameless]]
|lon poka
|b
|/b/
|-
|[[sitelen:C Existence.jpg|frameless]]
|lon
|c
|/ʃ/
|-
|[[sitelen:D Through.jpg|frameless]]
|lon lupa
|d
|/d/
|-
|[[sitelen:F This.jpg|frameless]]
|ni
|f
|/f/
|-
|[[sitelen:G Inside.jpg|frameless]]
|insa
|g
|/ɡ/
|-
|[[sitelen:H Question.jpg|frameless]]
|wile sona
|h
|/h/
|-
|[[sitelen:J Equal.jpg|frameless]]
|sama
|j
|/ʒ/
|-
|[[sitelen:K Above.jpg|frameless]]
|lon sewi
|k
|/k/
|-
|[[sitelen:L Round.jpg|frameless]]
|sike e ijo
|L
|/l/
|-
|[[sitelen:M Quality.jpg|frameless]]
|ijo ijo
|m
|/m/
|-
|[[sitelen:N Quantity.jpg|frameless]]
|mute
|n
|/n/
|-
|[[sitelen:P Before.jpg|frameless]]
|tenpo pini ijo
|p
|/p/
|-
|[[sitelen:R Positive.jpg|frameless]]
|pona
|r
|/ʀ/ anu /r/
|-
|[[sitelen:S Thing.jpg|frameless]]
|ijo
|s
|/s/
|-
|[[sitelen:T Toward.jpg|frameless]]
|tawa (ijo)
|t
|/t/
|-
|[[sitelen:V Action.jpg|frameless]]
|lape ala
|v
|/v/
|-
|[[sitelen:W Power.jpg|frameless]]
|linja wawa
|w
|/w/
|-
|[[sitelen:X Relation.jpg|frameless]]
|kon pi ijo tu
|x
|/x/
|-
|[[sitelen:Z Part.jpg|frameless]]
|kipisi
|z
|/z/
|}
== kalama ==
=== kalama pi uta pini ===
{| class="wikitable"
!
! colspan="2" |open uta
! colspan="2" |nena uta
! colspan="2" |monsi nena uta
!sewi kiwen
! colspan="2" |sewi ko
!lupa
|-
!nena sinpin
| colspan="2" |m
| colspan="2" |n
| colspan="2" |
|
| colspan="2" |
|
|-
!pini toki
|p
|b
|t
|d
| colspan="2" |
|
|k
|g
|
|-
!pini lili
|f
|v
|s
|z
|c /ʃ/
|j /ʒ/
|
| colspan="2" |x
|h
|-
!nena lon poka
| colspan="2" |w
| colspan="2" |L /l/
| colspan="2" |
|y /j/
| colspan="2" |(w)
|
|-
!weka mute
| colspan="2" |
| colspan="2" |r
| colspan="2" |
|
| colspan="2" |r /ʀ/
|
|}
=== kalama pi uta open ===
{| class="wikitable"
! colspan="2" |
! colspan="2" |sinpin
!insa
!monsi
|-
! rowspan="2" |sewi
!lili
|i
|Y /y/
|
|u
|-
!suli
|I /iː/
|
|
|U /uː/
|-
! colspan="2" |insa sewi
|i /ɪ/
|
|
|
|-
! rowspan="2" |insa
!lili
|e
|
|
|o
|-
!suli
|E /eː/
|Ø /øː/
|
|O /oː/
|-
! colspan="2" |insa anpa
|
|Ø /œ/
|
|
|-
! rowspan="2" |anpa
!lili
|
|
|a
|
|-
!suli
|
|
|A /aː/
|
|}
== linja tawa ==
[https://auilanguage.org/ lipu pi toki Ajuwi]
[[kulupu:toki sin]]
{{DEFAULTSORT:Awi,toki sin}}
8q9nyuvi5es1v88ar49kgt74f5fyqy0
toki ilo Luwa
0
9208
65022
59665
2026-05-11T22:22:16Z
~2026-28509-28
6156
not kepeken e
65022
wikitext
text/x-wiki
{{lili ike}}
{{poki sona
| nimi suli = Lua
| sitelen = [[File:Lua-Logo.svg|120px]]
| mama
| {{nimi ijo|jan Lopetu Jelusalinki|Roberto Ierusalimschy|toki Potuke}}<br>{{nimi ijo|jan Watima Seli|Waldemar Celes|toki Potuke}}<br>{{nimi ijo|jan Luwi Enkiki Pikuletu|Luiz Henrique Figueiredo|toki Potuke}}
| kama lon
| tenpo sike nanpa 1993
| toki ilo ni la ona li pali
| [[toki ilo Si]]
}}
{{nimi ijo|'''toki ilo Luwa'''|Lua|toki Potuke|mun|ipa=[ˈlu(w)ɐ]}} li wawa ala tawa ilo li toki ilo pi kepeken pona.<ref name="luaspe">{{tan sona|tan=lipu "Lua—An Extensible Extension Language"|linja=https://www.lua.org/spe.html|jan=jan Roberto Ierusalimschy en jan Luiz Henrique de Figueiredo en jan Waldemar Celes Filho}}</ref> jan li ken kepeken pona e ona lon toki ilo ante.
== tenpo pini ==
jan Lopetu Jelusalinki en jan ante li pali e ona lon {{nimi ijo|kulupu Teka|Tecgraf|toki Potuke}} lon tomo sona "PUC-Rio" lon [[ma Pasiju]].
tenpo pini la, lawa pi ma Pasiju li wile e ni: jan li kepeken ala ijo pi ilo sona tan ma ante, li pali e ijo ona. ni la, kulupu Teka o pali e ijo ilo ale.<ref name="hopl20072">{{tan sona|tan=lipu "The evolution of Lua"|linja=https://www.lua.org/doc/hopl.pdf|jan=jan Roberto Ierusalimschy en jan Luiz Henrique Figueiredo en jan Waldemar Celes Filho|kipisi=2–1–2–26|tenpo=2007}}</ref>
open la, ona li pali e toki ilo "Simple Object Language (SOL)" e toki ilo "Data-Entry Language (DEL)" tawa {{nimi ijo|kulupu Petopa|Petrobras|toki Potuke}}.<ref name="luahist20012">{{tan sona|tan=lipu "The evolution of an extension language: a history of Lua"|linja=https://www.lua.org/history.html|tenpo=2008-12-18}}</ref> ni la jan li ken pana e sona tawa ilo. taso kulupu Petopa li wile lawa e ilo kepeken toki ni. ni la kulupu Teka li pali e toki ilo Luwa.
== ken ==
=== nasin nimi ===
[[ilo "toki, ma ale o!"]] li ken kepeken nasin tu:<ref>{{tan sona|tan=lipu "Programming in Lua"|linja=https://www.lua.org/pil/1.html|kipisi=1}}</ref><syntaxhighlight lang="lua">
print("Hello, World!")
</syntaxhighlight><syntaxhighlight lang="lua">
print "Hello, World!"
</syntaxhighlight>
== kepeken ==
[[musi Opo]] en {{nimi ijo|musi Kewimo|Garry's Mod|toki Inli}} en musi ante mute la toki ilo Luwa li lawa lili e musi. [[lipu Wikipesija]] en lipu Wiki ante la toki Luwa li suli.
== tan sona ==
<references />
k8j14facbmu7ehbuz4ljex6sidffrxq
65023
65022
2026-05-11T22:24:14Z
~2026-28509-28
6156
not -ti-...
65023
wikitext
text/x-wiki
{{lili ike}}
{{poki sona
| nimi suli = Lua
| sitelen = [[File:Lua-Logo.svg|120px]]
| mama
| {{nimi ijo|jan Lopetu Jelusalinki|Roberto Ierusalimschy|toki Potuke}}<br>{{nimi ijo|jan Watema Seli|Waldemar Celes|toki Potuke}}<br>{{nimi ijo|jan Luwi Enkiki Pikuletu|Luiz Henrique Figueiredo|toki Potuke}}
| kama lon
| tenpo sike nanpa 1993
| toki ilo ni la ona li pali
| [[toki ilo Si]]
}}
{{nimi ijo|'''toki ilo Luwa'''|Lua|toki Potuke|mun|ipa=[ˈlu(w)ɐ]}} li wawa ala tawa ilo li toki ilo pi kepeken pona.<ref name="luaspe">{{tan sona|tan=lipu "Lua—An Extensible Extension Language"|linja=https://www.lua.org/spe.html|jan=jan Roberto Ierusalimschy en jan Luiz Henrique de Figueiredo en jan Waldemar Celes Filho}}</ref> jan li ken kepeken pona e ona lon toki ilo ante.
== tenpo pini ==
jan Lopetu Jelusalinki en jan ante li pali e ona lon {{nimi ijo|kulupu Teka|Tecgraf|toki Potuke}} lon tomo sona "PUC-Rio" lon [[ma Pasiju]].
tenpo pini la, lawa pi ma Pasiju li wile e ni: jan li kepeken ala ijo pi ilo sona tan ma ante, li pali e ijo ona. ni la, kulupu Teka o pali e ijo ilo ale.<ref name="hopl20072">{{tan sona|tan=lipu "The evolution of Lua"|linja=https://www.lua.org/doc/hopl.pdf|jan=jan Roberto Ierusalimschy en jan Luiz Henrique Figueiredo en jan Waldemar Celes Filho|kipisi=2–1–2–26|tenpo=2007}}</ref>
open la, ona li pali e toki ilo "Simple Object Language (SOL)" e toki ilo "Data-Entry Language (DEL)" tawa {{nimi ijo|kulupu Petopa|Petrobras|toki Potuke}}.<ref name="luahist20012">{{tan sona|tan=lipu "The evolution of an extension language: a history of Lua"|linja=https://www.lua.org/history.html|tenpo=2008-12-18}}</ref> ni la jan li ken pana e sona tawa ilo. taso kulupu Petopa li wile lawa e ilo kepeken toki ni. ni la kulupu Teka li pali e toki ilo Luwa.
== ken ==
=== nasin nimi ===
[[ilo "toki, ma ale o!"]] li ken kepeken nasin tu:<ref>{{tan sona|tan=lipu "Programming in Lua"|linja=https://www.lua.org/pil/1.html|kipisi=1}}</ref><syntaxhighlight lang="lua">
print("Hello, World!")
</syntaxhighlight><syntaxhighlight lang="lua">
print "Hello, World!"
</syntaxhighlight>
== kepeken ==
[[musi Opo]] en {{nimi ijo|musi Kewimo|Garry's Mod|toki Inli}} en musi ante mute la toki ilo Luwa li lawa lili e musi. [[lipu Wikipesija]] en lipu Wiki ante la toki Luwa li suli.
== tan sona ==
<references />
mpz7891iewfakcphdf4bq700x15dl4s
toki:toki Siki
1
10913
65026
63826
2026-05-12T03:31:16Z
Jan Imon
5833
/* mi o ante ala ante e nimi? */ toki sin
65026
wikitext
text/x-wiki
== mi o ante ala ante e nimi? ==
nimi "tuki" li jo e kon "toki". ni la, nimi li "toki Tukisiki" la, nimi li sama "toki (pi) toki sike" li nasa. mi la, nimi "toki Siki" li pona.
<br/><br/>
a. lon. ken la, sina wile toki e wile sona sina ni: [[toki Topisin]] li seme? lon la, mi pilin sama. mi ken ante e ona tawa nimi "toki Pisin". [[jan:Jan Sapilisan|jan Sapilisan]] ([[jan la toki:Jan Sapilisan|toki]]) 2026-04-11T20:16:53 (UTC)
:a! [[ma Tosi]] li sama nimi "Deutschland" taso nimi "land" li sama nimi ma [[jan:Jan Imon|Jan Imon]] ([[jan la toki:Jan Imon|toki]]) 2026-05-12T03:31:16 (UTC)
3fmosjww8q82umo4s6q8d6n4deoalhn
65031
65026
2026-05-12T03:41:58Z
Jan Imon
5833
jan Jan Imon li ante e nimi pi lipu "[[toki:toki Tukisiki]]" tawa lipu "[[toki:toki Tiki]]": tan ante li lon toki:toki_Tiki
65026
wikitext
text/x-wiki
== mi o ante ala ante e nimi? ==
nimi "tuki" li jo e kon "toki". ni la, nimi li "toki Tukisiki" la, nimi li sama "toki (pi) toki sike" li nasa. mi la, nimi "toki Siki" li pona.
<br/><br/>
a. lon. ken la, sina wile toki e wile sona sina ni: [[toki Topisin]] li seme? lon la, mi pilin sama. mi ken ante e ona tawa nimi "toki Pisin". [[jan:Jan Sapilisan|jan Sapilisan]] ([[jan la toki:Jan Sapilisan|toki]]) 2026-04-11T20:16:53 (UTC)
:a! [[ma Tosi]] li sama nimi "Deutschland" taso nimi "land" li sama nimi ma [[jan:Jan Imon|Jan Imon]] ([[jan la toki:Jan Imon|toki]]) 2026-05-12T03:31:16 (UTC)
3fmosjww8q82umo4s6q8d6n4deoalhn
65035
65031
2026-05-12T03:46:51Z
Jan Imon
5833
jan Jan Imon li ante e nimi pi lipu "[[toki:toki Tiki]]" tawa lipu "[[toki:toki Siki]]"
65026
wikitext
text/x-wiki
== mi o ante ala ante e nimi? ==
nimi "tuki" li jo e kon "toki". ni la, nimi li "toki Tukisiki" la, nimi li sama "toki (pi) toki sike" li nasa. mi la, nimi "toki Siki" li pona.
<br/><br/>
a. lon. ken la, sina wile toki e wile sona sina ni: [[toki Topisin]] li seme? lon la, mi pilin sama. mi ken ante e ona tawa nimi "toki Pisin". [[jan:Jan Sapilisan|jan Sapilisan]] ([[jan la toki:Jan Sapilisan|toki]]) 2026-04-11T20:16:53 (UTC)
:a! [[ma Tosi]] li sama nimi "Deutschland" taso nimi "land" li sama nimi ma [[jan:Jan Imon|Jan Imon]] ([[jan la toki:Jan Imon|toki]]) 2026-05-12T03:31:16 (UTC)
3fmosjww8q82umo4s6q8d6n4deoalhn
mani Peso pi ma Mesiko
0
11058
65039
64727
2026-05-12T04:02:43Z
Benscat
3375
65039
wikitext
text/x-wiki
{{nimi ijo|'''mani Peso Mesiko'''|Peso Mexicano|toki Epanja}} li ijo mani pi [[ma Mesiko]]. mani Peso wan li kipisi tawa {{nimi ijo|kipisi ale|Centavo|toki Epanja}}. mani lipu pi tenpo lon li sitelen e ijo suli pi ma Mesiko, e jan suli, e soweli suli e kasi suli.
== ante mani ==
<center>
{{ante mani|MXN|header=|style=h3}}
</center>
== nanpa mani ==
<center>
{| class="wikitable sortable"
|+mani lipu pi mani Peso
! colspan="1" rowspan="2" |nanpa
! colspan="2" rowspan="2" |kule suli
! colspan="2" rowspan="1" |ijo sitelen
|-
!lon sinpin
!lon monsi
|-
|mani Peso mute
| align="center" style="background-color:#fe6048; color: #ffffff;" |
|loje jelo
|ma Mesiko li kama ma wan la, [[jan Akusin Itupite]] en kulupu utala ona li kama lon ma tomo Mesiko.
|akesi suli en kasi suli telo lon telo.
|-
|mani Peso mute mute luka luka
| align="center" style="background-color:#e71881; color: #ffffff;" |
|loje pi laso telo
|tenpo open pi [[ma tomo Mesiko-Tenosilan]].
|{{nimi ijo|[[akesi telo Asolote]]|Axolotl|toki Nawa}} lon telo linja pi {{nimi ijo|[[ma tomo Sosimiko]]|Xochimilco|toki Nawa}}.
|-
|mani Peso ale
| align="center" style="background-color:#cc2e27; color: #ffffff;" |
|loje
|{{nimi ijo|[[jan Wana Ine Telaku]]|Sor Juana Inés de la Cruz|toki Epanja}}.
|{{nimi ijo|pipi kule lawa|Mariposa Monarca|toki Epanja}} lon ma pi kasi suli, lon ma pi kasi suli.
|-
|mani Peso tu ale
| align="center" style="background-color:#008000; color: #ffffff;" |
|laso kasi
|[[jan Mike Itako]] en [[jan Kose Mala Molelo]].
|{{lipu li ala|waso alasa lawa|Q41181}} en kasi pi telo lili lon ma pi telo lili.
|-
|mani Peso luka ale
| align="center" style="background-color:#0000ff; color: #ffffff;" |
|laso telo
|[[jan Penito Wale]].
|kala suli pi pimeja walo lon telo suli.
|-
|mani Peso luka luka ale
| align="center" style="background-color:#979797; color: #ffffff;" |
|pimeja walo
|{{nimi ijo|jan Pansiko Matelo|Francisco I. Madero|toki Epanja}} en {{nimi ijo|jan Emila Kalinto|Hermila Galindo|toki Epanja}} {{nimi ijo|jan Kamen Setan Alasite|Carmén Serdán Alatriste|toki Epanja}}.
|{{nimi ijo|soweli Pantela Onka|Panthera Onca|toki Lasina}} en kasi suli lon {{nimi ijo|[[ma tomo Kalakamu]]|Kaꞌaláakꞌmúul|toki Maja}}.
|}
</center>
{{DEFAULTSORT:Peso pi ma Mesiko, mani}}
[[kulupu:ma Mesiko]]
[[kulupu:mani]]
gtah4xrgkgi83u5ga7sktucxjg2rg29
ma tomo Sataloju
0
11111
65048
64816
2026-05-12T08:05:49Z
Benscat
3375
mi pana e kipisi DEFAULTSORT
65048
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona ma
| nimi ma = ma tomo Sataloju
| nimi mama = Çatalhöyük
| sitelen = [[File:Çatalhöyük, 7400 BC, Konya, Turkey - UNESCO World Heritage Site, 08.jpg|250px]]
[[File:MUFT_-_Catal_Höyük_Modell.jpg|250px]]
| toki pi anpa sitelen = lukin pi tenpo ni (sewi) en tenpo pini (anpa)
| ma suli = [[ma Tuki]]
| tenpo open = lon poka pi sike suno nanpa 7500 BCE
| tenpo pini = lon poka pi sike suno nanpa 5600 BCE
| lipu ilo = http://catalhoyuk.com/
}}
[[tenpo kiwen sin]] en [[tenpo kiwen pi kiwen mani lon]] la, {{nimi ijo|'''ma tomo Sataloju'''|Çatalhöyük|toki Tuki}} li [[ma tomo]] lon [[ma palisa Anatolu]]. ma tomo Sataloju la, [[sinpin lupa]] li lon sinpin ala, li lon sewi tomo.
{{lili ike}}
{{DEFAULTSORT:Sataloju, ma tomo}}
[[kulupu:ma tomo]]
[[kulupu:ma tomo pi tenpo pini]]
jqmdutc5lxb2jd5168c9ib1qm99dxt8
jan Sepawi Tija
0
11139
65015
64989
2026-05-11T12:15:25Z
~2026-28333-80
6148
65015
wikitext
text/x-wiki
'''jan Sepawi Tija''' (<small>[[toki Inli]] la</small>: '''Jeffrey Diaz''') li jan pi pali toki en jan pi [[lipu Wikipesija]]. ona li jan pi pali suli lon [[toki Pasiki]] (<small>[[toki Inli]] la</small>: Fyksian) lon tenpo sike 2026.
== pali lon toki Pasiki ==
jan Sepawi Tija li pali e ijo suli tawa sitelen pi [[toki Pasiki]] lon tenpo suno luka luka wan pi mun nanpa tu tu pi tenpo sike 2026. lon tenpo ni la, ona li ante e nasin pi nanpa sitelen pi toki ni.
== nasin sitelen sin ==
{{lipu suli | tenpo pini pi sitelen pi toki Pasiki}}
ona li reilo e sitelen mute pi toki Pasiki tawa nasin sin pi sitelen tu moku tu tu (24). lon nasin ni la, sitelen pi kule ante li lon nasin ni:
* sitelen '''Åå''' li sitelen pi nanpa tu (2).
* sitelen '''Ää''' li sitelen pi nanpa tu wan (3).
* sitelen '''Öö''' li sitelen pi nanpa luka luka luka luka luka (15).
* sitelen '''Øø''' li sitelen pi nanpa luka luka luka luka luka wan (16).
tan pali ona la, sitelen pi toki Pasiki li lon nasin ni lon tenpo ni:<blockquote>Aa, Ää, Åå, Dd, Ee, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Öö, Øø, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Ææ, Þþ</blockquote>pali ona li suli tawa jan ale pi [[toki Pasiki]], tan ni: ona li pona e nasin pi toki musi ni lon lipu Wikipesija pi toki pona.
752xax3gr8ira7i7mtzlbu7o68u1i9g
65016
65015
2026-05-11T12:17:34Z
BigBoyNewbie67 (The New Account of BigBoyNewbie69)
6036
65016
wikitext
text/x-wiki
'''jan Sepawi Tija''' (<small>[[toki Inli]] la</small>: '''Jeffrey Diaz''') li jan pi pali toki en jan pi [[lipu Wikipesija]]<ref>{{tan sona|linja=https://tok.wikipedia.org/w/index.php?title=jan:Jan_Sepawi_Tija_(Jeffrey_Diaz)&oldid=63896|tan=jan:Jan Sepawi Tija (Jeffrey Diaz)|kulupu toki=lipu Wikipesija|tenpo=2026-04-13|tenpo lukin=2026-05-11}}</ref>. ona li jan pi pali suli lon [[toki Pasiki]] (<small>[[toki Inli]] la</small>: Fyksian) lon tenpo sike 2026.
== pali lon toki Pasiki ==
jan Sepawi Tija li pali e ijo suli tawa sitelen pi [[toki Pasiki]] lon tenpo suno luka luka wan pi mun nanpa tu tu pi tenpo sike 2026. lon tenpo ni la, ona li ante e nasin pi nanpa sitelen pi toki ni.
== nasin sitelen sin ==
{{lipu suli | tenpo pini pi sitelen pi toki Pasiki}}
ona li reilo e sitelen mute pi toki Pasiki tawa nasin sin pi sitelen tu moku tu tu (24). lon nasin ni la, sitelen pi kule ante li lon nasin ni:
* sitelen '''Åå''' li sitelen pi nanpa tu (2).
* sitelen '''Ää''' li sitelen pi nanpa tu wan (3).
* sitelen '''Öö''' li sitelen pi nanpa luka luka luka luka luka (15).
* sitelen '''Øø''' li sitelen pi nanpa luka luka luka luka luka wan (16).
tan pali ona la, sitelen pi toki Pasiki li lon nasin ni lon tenpo ni:<blockquote>Aa, Ää, Åå, Dd, Ee, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Öö, Øø, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Ææ, Þþ</blockquote>pali ona li suli tawa jan ale pi [[toki Pasiki]], tan ni: ona li pona e nasin pi toki musi ni lon lipu Wikipesija pi toki pona.
r9bwsz45ivodxkhrncfuua647bp55d1
65040
65016
2026-05-12T04:53:42Z
BigBoyNewbie67 (The New Account of BigBoyNewbie69)
6036
65040
wikitext
text/x-wiki
'''jan Sepawi Tija''' (<small>[[toki Inli]] la</small>: '''Jeffrey Diaz''') li jan pi pali toki en jan pi [[lipu Wikipesija]]<ref>{{tan sona|linja=https://tok.wikipedia.org/w/index.php?title=jan:Jan_Sepawi_Tija_(Jeffrey_Diaz)&oldid=63896|tan=jan:Jan Sepawi Tija (Jeffrey Diaz)|kulupu toki=lipu Wikipesija|tenpo=2026-04-13|tenpo lukin=2026-05-11}}</ref>. ona li jan pi pali suli lon [[toki Pasiki]] (<small>[[toki Inli]] la</small>: Fyksian) lon tenpo sike 2026.
== pali lon toki Pasiki ==
jan Sepawi Tija li pali e ijo suli tawa sitelen pi [[toki Pasiki]] lon tenpo suno luka luka wan pi mun nanpa tu tu pi tenpo sike 2026. lon tenpo ni la, ona li ante e nasin pi nanpa sitelen pi toki ni.
== nasin sitelen sin ==
{{lipu suli | tenpo pini pi sitelen pi toki Pasiki}}
ona li reilo e sitelen mute pi toki Pasiki tawa nasin sin pi sitelen tu moku tu tu (24). lon nasin ni la, sitelen pi kule ante li lon nasin ni:
* sitelen '''Åå''' li sitelen pi nanpa tu (2).
* sitelen '''Ää''' li sitelen pi nanpa tu wan (3).
* sitelen '''Öö''' li sitelen pi nanpa luka luka luka luka luka (15).
* sitelen '''Øø''' li sitelen pi nanpa luka luka luka luka luka wan (16).
tan pali ona la, sitelen pi toki Pasiki li lon nasin ni lon tenpo ni:<blockquote>Aa, Ää, Åå, Dd, Ee, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Öö, Øø, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Ææ, Þþ</blockquote>pali ona li suli tawa jan ale pi [[toki Pasiki]], tan ni: ona li pona e nasin pi toki musi ni lon lipu Wikipesija pi toki pona.
== tan sona ==
e4dglfhl3ace1k64bd8icf0my7h9men
tenpo pini pi sitelen pi toki Pasiki
0
11140
65014
64993
2026-05-11T12:12:34Z
~2026-28333-80
6148
/* nasin sitelen nanpa tu wan (tenpo suno pi nanpa 11 pi mun nanpa po pi tenpo suli 2026 tawa tenpo ni) */
65014
wikitext
text/x-wiki
{{lipu suli | toki Pasiki}}[[toki Pasiki]] (<small>[[toki Pasiki]] la</small>: ''Vaijskäskhä'') (<small>[[toki Inli]] la</small>: ''Fyksian'') li open pali e ona lon tenpo suli 1996. lon tenpo ni tawa tenpo ni, nasin sitelen ona li ante mute. sitelen pi toki Pasiki li jo e sitelen tu moku tu tu (24).
== nasin sitelen nanpa wan (tenpo suli 1996 tawa tenpo suno pi nanpa 7 pi mun nanpa luka pi tenpo suli 2013) ==
nasin nanpa wan li lon tan open pi toki Pasiki . ona li jo e sitelen nanpa 18 pi sitelen Lasina. nasin nanpa wan li ni:<ref>{{tan sona|toki tan=en|linja=http://en.wikipedia.org/wiki/Fyksian|tan=Fyksian - Wikipedia, the free encyclopedia|tenpo lukin=2026-05-11|linja sama=https://web.archive.org/web/20040614005741/http://en.wikipedia.org/wiki/Fyksian|tenpo sama=2004-06-14}}</ref><blockquote>Aa, Dd, Ee, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Ææ, Åå, Ää, Öö, Øø, Þþ </blockquote>lon tenpo suno pi nanpa 11 pi mun nanpa po pi tenpo suli 2026, [[jan Sepawi Tija]] (''Jeffrey Diaz'') li open ante e lipu toki Pasiki lon lipu Wikipesija pi toki pona . lon tenpo pini lili pi tenpo suno ni (tan tenpo nanpa 1:10 UTC tawa tenpo nanpa 3:07 UTC), nasin nanpa wan li lon tan pali ona.
== nasin sitelen nanpa tu (tenpo suno pi nanpa 7 pi mun nanpa luka pi tenpo suli 2013 tawa tenpo suno pi nanpa 11 pi mun nanpa po pi tenpo suli 2026) ==
nasin nanpa tu li tan kulupu ''Njødrir Stovning'' ([[toki Inli]] la: ''Njord Institute'') lon [[lipu Facebook|lipu]] [[lipu Facebook|Facebook]]. kulupu ni li ante e nasin pi sitelen pi pini pi kulupu sitelen. nasin nanpa tu li ni:<blockquote>Aa, Dd, Ee, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Þþ, Ææ, Øø, Åå, Ää, Öö </blockquote>
== nasin sitelen nanpa tu wan (tenpo suno pi nanpa 11 pi mun nanpa po pi tenpo suli 2026 tawa tenpo ni) ==
lon tenpo suno sama, jan Sepawi Tija li reilo e sitelen mute tawa nasin sin . ona li pana e sitelen '''Ää''' en '''Åå''' lon open pi kulupu sitelen (sitelen nanpa 2 en nanpa 3) . kin la, ona li pana e sitelen '''Öö''' en '''Øø''' lon insa pi kulupu sitelen (sitelen nanpa 15 en nanpa 16).
tan pali ni la, nasin sitelen pi toki Pasiki li jo e nasin ni lon tenpo ni:<blockquote>Aa, Ää, Åå, Dd, Ee, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Öö, Øø, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Ææ, Þþ</blockquote>
== tan sona ==
762u3xsefro5anp88gcefrkjuqbmirk
65017
65014
2026-05-11T12:18:41Z
BigBoyNewbie67 (The New Account of BigBoyNewbie69)
6036
65017
wikitext
text/x-wiki
{{lipu suli | toki Pasiki}}[[toki Pasiki]] (<small>[[toki Pasiki]] la</small>: ''Vaijskäskhä'') (<small>[[toki Inli]] la</small>: ''Fyksian'') li open pali e ona lon tenpo suli 1996. lon tenpo ni tawa tenpo ni, nasin sitelen ona li ante mute. sitelen pi toki Pasiki li jo e sitelen tu moku tu tu (24).
== nasin sitelen nanpa wan (tenpo suli 1996 tawa tenpo suno pi nanpa 7 pi mun nanpa luka pi tenpo suli 2013) ==
nasin nanpa wan li lon tan open pi toki Pasiki . ona li jo e sitelen nanpa 18 pi sitelen Lasina. nasin nanpa wan li ni:<ref>{{tan sona|toki tan=en|linja=http://en.wikipedia.org/wiki/Fyksian|tan=Fyksian - Wikipedia, the free encyclopedia|tenpo lukin=2026-05-11|linja sama=https://web.archive.org/web/20040614005741/http://en.wikipedia.org/wiki/Fyksian|tenpo sama=2004-06-14}}</ref><blockquote>Aa, Dd, Ee, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Ææ, Åå, Ää, Öö, Øø, Þþ </blockquote>lon tenpo suno pi nanpa 11 pi mun nanpa po pi tenpo suli 2026, [[jan Sepawi Tija]] (''Jeffrey Diaz'') li open ante e lipu toki Pasiki lon lipu Wikipesija pi toki pona . lon tenpo pini lili pi tenpo suno ni (tan tenpo nanpa 01:10 UTC tawa tenpo nanpa 03:07 UTC), nasin nanpa wan li lon tan pali ona.
== nasin sitelen nanpa tu (tenpo suno pi nanpa 7 pi mun nanpa luka pi tenpo suli 2013 tawa tenpo suno pi nanpa 11 pi mun nanpa po pi tenpo suli 2026) ==
nasin nanpa tu li tan kulupu ''Njødrir Stovning'' ([[toki Inli]] la: ''Njord Institute'') lon [[lipu Facebook|lipu]] [[lipu Facebook|Facebook]]. kulupu ni li ante e nasin pi sitelen pi pini pi kulupu sitelen. nasin nanpa tu li ni:<blockquote>Aa, Dd, Ee, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Þþ, Ææ, Øø, Åå, Ää, Öö </blockquote>
== nasin sitelen nanpa tu wan (tenpo suno pi nanpa 11 pi mun nanpa po pi tenpo suli 2026 tawa tenpo ni) ==
lon tenpo suno sama, jan Sepawi Tija li reilo e sitelen mute tawa nasin sin . ona li pana e sitelen '''Ää''' en '''Åå''' lon open pi kulupu sitelen (sitelen nanpa 2 en nanpa 3) . kin la, ona li pana e sitelen '''Öö''' en '''Øø''' lon insa pi kulupu sitelen (sitelen nanpa 15 en nanpa 16).
tan pali ni la, nasin sitelen pi toki Pasiki li jo e nasin ni lon tenpo ni:<blockquote>Aa, Ää, Åå, Dd, Ee, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Öö, Øø, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Ææ, Þþ</blockquote>
== tan sona ==
fpr8tqvxxmy04aqk4k1ozbbkucxwquh
65041
65017
2026-05-12T04:54:41Z
BigBoyNewbie67 (The New Account of BigBoyNewbie69)
6036
65041
wikitext
text/x-wiki
{{lipu suli | toki Pasiki}}'''[[toki Pasiki]]''' (<small>[[toki Pasiki]] la</small>: ''Vaijskäskhä'') (<small>[[toki Inli]] la</small>: ''Fyksian'') li open pali e ona lon tenpo suli 1996. lon tenpo ni tawa tenpo ni, nasin sitelen ona li ante mute. sitelen pi toki Pasiki li jo e sitelen tu moku tu tu (24).
== nasin sitelen nanpa wan (tenpo suli 1996 tawa tenpo suno pi nanpa 7 pi mun nanpa luka pi tenpo suli 2013) ==
nasin nanpa wan li lon tan open pi toki Pasiki . ona li jo e sitelen nanpa 18 pi sitelen Lasina. nasin nanpa wan li ni:<ref>{{tan sona|toki tan=en|linja=http://en.wikipedia.org/wiki/Fyksian|tan=Fyksian - Wikipedia, the free encyclopedia|tenpo lukin=2026-05-11|linja sama=https://web.archive.org/web/20040614005741/http://en.wikipedia.org/wiki/Fyksian|tenpo sama=2004-06-14}}</ref><blockquote>Aa, Dd, Ee, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Ææ, Åå, Ää, Öö, Øø, Þþ </blockquote>lon tenpo suno pi nanpa 11 pi mun nanpa po pi tenpo suli 2026, [[jan Sepawi Tija]] (''Jeffrey Diaz'') li open ante e lipu toki Pasiki lon lipu Wikipesija pi toki pona . lon tenpo pini lili pi tenpo suno ni (tan tenpo nanpa 01:10 UTC tawa tenpo nanpa 03:07 UTC), nasin nanpa wan li lon tan pali ona.
== nasin sitelen nanpa tu (tenpo suno pi nanpa 7 pi mun nanpa luka pi tenpo suli 2013 tawa tenpo suno pi nanpa 11 pi mun nanpa po pi tenpo suli 2026) ==
nasin nanpa tu li tan kulupu ''Njødrir Stovning'' ([[toki Inli]] la: ''Njord Institute'') lon [[lipu Facebook|lipu]] [[lipu Facebook|Facebook]]. kulupu ni li ante e nasin pi sitelen pi pini pi kulupu sitelen. nasin nanpa tu li ni:<blockquote>Aa, Dd, Ee, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Þþ, Ææ, Øø, Åå, Ää, Öö </blockquote>
== nasin sitelen nanpa tu wan (tenpo suno pi nanpa 11 pi mun nanpa po pi tenpo suli 2026 tawa tenpo ni) ==
lon tenpo suno sama, jan Sepawi Tija li reilo e sitelen mute tawa nasin sin . ona li pana e sitelen '''Ää''' en '''Åå''' lon open pi kulupu sitelen (sitelen nanpa 2 en nanpa 3) . kin la, ona li pana e sitelen '''Öö''' en '''Øø''' lon insa pi kulupu sitelen (sitelen nanpa 15 en nanpa 16).
tan pali ni la, nasin sitelen pi toki Pasiki li jo e nasin ni lon tenpo ni:<blockquote>Aa, Ää, Åå, Dd, Ee, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Öö, Øø, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Ææ, Þþ</blockquote>
== tan sona ==
tmqglf9wd2ll0s93qgevykcnduaxekc
jan Popilijo Sija
0
11141
65025
64999
2026-05-12T02:51:30Z
Benscat
3375
65025
wikitext
text/x-wiki
{{lili ike}}{{poki sona jan|nimi jan=jan Popilijo Sija|nimi mama=Porfirio Díaz|sitelen=[[sitelen:Porfirio_Diaz_in_uniform.jpg|160px]]|kalama=[poɾˈfiɾjo ˈd̪ias]|ma=ma Mesiko|toki=toki Epanja, toki Kanse|pali=jan lawa pi ma Mesiko|jan li sona e ona tan=ona li lawa wawa ike e ma Mesiko|ma pi kama lon=ma Mesiko|tenpo pi kama lon=1830-09-30|ma moli=ma Kanse|tenpo moli=1915-07-02|jan olin={{nimi ijo|jan Tepina Oteka Sija|Delfina Ortega Díaz|toki Epanja}} (1867 tawa 1880)
{{nimi ijo|jan Kamen Lomelo Lupijo|Carmen Romero Rubio|toki Epanja}} (1881 tawa 1915)|jan lili=luka tu wan|sitelen nimi=[[ijo:Signature_of_Porfirio_Díaz.svg|100px]]}}
{{nimi ijo|'''jan Popilijo Sija'''|Porfirio Díaz|toki Epanja|ipa=[poɾˈfiɾjo ˈd̪ias]}} li jan lawa, li jan utala, li lawa wawa ike tan [[ma Mesiko]]. tenpo lawa ona li tenpo sike mute luka luka, li suli nanpa wan lon tenpo ale pi ma Mesiko. kulupu Mesiko li weka e ona tan lawa lon tenpo sike nanpa 1911.
{{DEFAULTSORT:Popilijo Sija, jan}}
[[kulupu:jan lawa pi ma Mesiko]]
[[kulupu:jan pi tenpo pini]]
hgbvbn1xrksp4r88uswiici41v4mp6c
toki Tukisiki
0
11143
65030
2026-05-12T03:41:58Z
Jan Imon
5833
jan Jan Imon li ante e nimi pi lipu "[[toki Tukisiki]]" tawa lipu "[[toki Tiki]]": tan ante li lon toki:toki_Tiki
65030
wikitext
text/x-wiki
#TAWA [[toki Tiki]]
eowzig2n6w6camvsytze3wawki1b6s8
toki:toki Tukisiki
1
11144
65032
2026-05-12T03:41:58Z
Jan Imon
5833
jan Jan Imon li ante e nimi pi lipu "[[toki:toki Tukisiki]]" tawa lipu "[[toki:toki Tiki]]": tan ante li lon toki:toki_Tiki
65032
wikitext
text/x-wiki
#TAWA [[toki:toki Tiki]]
sndmbcu78uz9ch2mzkcysq8scubhlu5
toki Tiki
0
11145
65034
2026-05-12T03:45:51Z
Jan Imon
5833
jan Jan Imon li ante e nimi pi lipu "[[toki Tiki]]" tawa lipu "[[toki Siki]]": Revert
65034
wikitext
text/x-wiki
#TAWA [[toki Siki]]
nfsaj5ewly7ggaprv10oaaqjaaxa2ra
toki:toki Tiki
1
11146
65036
2026-05-12T03:46:51Z
Jan Imon
5833
jan Jan Imon li ante e nimi pi lipu "[[toki:toki Tiki]]" tawa lipu "[[toki:toki Siki]]"
65036
wikitext
text/x-wiki
#TAWA [[toki:toki Siki]]
dtz0ujfvg7dkl858088qi5wbhv2t5tn
jan Akusin Itupite
0
11147
65037
2026-05-12T03:59:57Z
Benscat
3375
mi open e lipu
65037
wikitext
text/x-wiki
{{lili ike}}{{poki sona jan|nimi jan=jan Akusin Itupite|nimi mama=Agustín de Iturbide|sitelen=[[sitelen:Agustin_I_of_Mexico.jpg|100px]]|ma=ma Epanja sin|toki=toki Epanja|pali=jan lawa pi ma suli Mesiko nanpa wan|ma pi kama lon=ma Epanja sin|tenpo pi kama lon=1783-09-27|ma moli=ma Mesiko|tenpo moli=1824-06-19|jan olin={{nimi ijo|jan Ana Malija Wate|Ana María Huarte|toki Epanja}}|jan lili=luka luka|sitelen nimi=[[ijo:Agustín_de_Iturbide_signature.svg|100px]]|sitelen utala=[[ijo:Coat_of_arms_of_Mexico_(1821–1823).svg|100px]]}}
{{nimi ijo|'''jan Akusin Itupite'''|Agustín de Iturbide|toki Epanja|ipa=[aɣ̞usˈt̪ĩn d̪e it̪uɾˈβ̞ið̞e]}} li jan utala pi [[ma Epanja sin]], li jan lawa pi [[ma lawa suli Mesiko nanpa wan]].
{{DEFAULTSORT:Akusin Itupite, jan}}
[[kulupu:jan lawa pi ma Mesiko]]
2n664lwazpk1uv8iv3ruife69kcz9yf
65042
65037
2026-05-12T06:43:23Z
Benscat
3375
mi suli e sitelen
65042
wikitext
text/x-wiki
{{lili ike}}{{poki sona jan|nimi jan=jan Akusin Itupite|nimi mama=Agustín de Iturbide|sitelen=[[sitelen:Agustin_I_of_Mexico.jpg|200px]]|ma=ma Epanja sin|toki=toki Epanja|pali=jan lawa pi ma suli Mesiko nanpa wan|ma pi kama lon=ma Epanja sin|tenpo pi kama lon=1783-09-27|ma moli=ma Mesiko|tenpo moli=1824-06-19|jan olin={{nimi ijo|jan Ana Malija Wate|Ana María Huarte|toki Epanja}}|jan lili=luka luka|sitelen nimi=[[ijo:Agustín_de_Iturbide_signature.svg|100px]]|sitelen utala=[[ijo:Coat_of_arms_of_Mexico_(1821–1823).svg|100px]]}}
{{nimi ijo|'''jan Akusin Itupite'''|Agustín de Iturbide|toki Epanja|ipa=[aɣ̞usˈt̪ĩn d̪e it̪uɾˈβ̞ið̞e]}} li jan utala pi [[ma Epanja sin]], li jan lawa pi [[ma lawa suli Mesiko nanpa wan]].
{{DEFAULTSORT:Akusin Itupite, jan}}
[[kulupu:jan lawa pi ma Mesiko]]
4tkpnf7tcmz9cvezvz3j3k945g9wo15
jan Akusin Te Itupite
0
11148
65038
2026-05-12T04:01:50Z
Benscat
3375
mi linja e lipu
65038
wikitext
text/x-wiki
#TAWA [[jan Akusin Itupite]]
qmaiptfjg0sv0956dc241cle75ii30y
sitelen Anuko
0
11149
65044
2026-05-12T07:15:43Z
Benscat
3375
mi open e lipu
65044
wikitext
text/x-wiki
[[sitelen:Star_wars_1977_us.svg|thumb|alt=sitelen nimi pi sitelen Anuko.|sitelen nimi pi sitelen Anuko.]]
{{nimi ijo|'''sitelen Anuko'''|Star Wars: Episode IV - A New Hope|toki Inli}} anu '''sitelen Towa nanpa tu tu''' li sitelen tawa nanpa wan lon [[utala mun|musi Towa]]. tenpo toki la, ona li nanpa tu tu. [[jan So Luka]] en [[kulupu Lukapin]] li pali e ona la, ona li kama lon tenpo sike nanpa 1977. toki ona la, kulupu utala li utala e kulupu lawa ike lon [[kon mun]], li alasa pakala e {{nimi ijo|ma ilo pi pakala mun|Death Star|toki Inli}}, la {{nimi ijo|jan Luke Sawake|Luke Skywalker|toki Inli}} li kama lon poki pi kulupu utala, li alasa awen e {{nimi ijo|jan lawa Leja Okana|Leia Organa|toki Inli}}, li kama sona e {{nimi ijo|kon wawa nasa|The Force|toki Inli}} tan {{nimi ijo|jan Opiwan Kenopi|Obi-Wan Kenobi|toki Inli}}.
8qs6sns2qczappe8wvfnp6njplhwf68
65045
65044
2026-05-12T07:17:11Z
Benscat
3375
mi pana e kulupu
65045
wikitext
text/x-wiki
[[sitelen:Star_wars_1977_us.svg|thumb|alt=sitelen nimi pi sitelen Anuko.|sitelen nimi pi sitelen Anuko.]]
{{nimi ijo|'''sitelen Anuko'''|Star Wars: Episode IV - A New Hope|toki Inli}} anu '''sitelen Towa nanpa tu tu''' li sitelen tawa nanpa wan lon [[utala mun|musi Towa]]. tenpo toki la, ona li nanpa tu tu. [[jan So Luka]] en [[kulupu Lukapin]] li pali e ona la, ona li kama lon tenpo sike nanpa 1977. toki ona la, kulupu utala li utala e kulupu lawa ike lon [[kon mun]], li alasa pakala e {{nimi ijo|ma ilo pi pakala mun|Death Star|toki Inli}}, la {{nimi ijo|jan Luke Sawake|Luke Skywalker|toki Inli}} li kama lon poki pi kulupu utala, li alasa awen e {{nimi ijo|jan lawa Leja Okana|Leia Organa|toki Inli}}, li kama sona e {{nimi ijo|kon wawa nasa|The Force|toki Inli}} tan {{nimi ijo|jan Opiwan Kenopi|Obi-Wan Kenobi|toki Inli}}.
{{DEFAULTSORT:Anuko, sitelen}}
[[kulupu:sitelen tawa]]
n9a5mcduqzvu0c8pmhipzqjf6wplbi3
ma tomo Mesiko-Tenosilan
0
11150
65047
2026-05-12T08:05:05Z
Benscat
3375
mi open e lipu
65047
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona ma|nimi ma=ma tomo Mesiko-Tenosilan|nimi mama=Mēxihco-Tenochtitlan|ma=ma tomo|sitelen lawa=[[sitelen:Tenochtitlan_Glyph_ZP.svg|border|100px]]|ma suli=ma suli Mesika|toki lawa=toki Nawa|nasin lawa=nasin sewi Mesika|sitelen=[[sitelen:Vista_completa_de_Tenochtitlán.jpg|268px]]|tenpo open=tenpo sike nanpa 1325|tenpo pini=tenpo sike nanpa 1521|mute jan=212 500|toki pi anpa sitelen=<small>ma tomo tan lukin sewi. jan Thomas Kole li pali e sitelen ni.</small>}}
{{nimi ijo|'''ma tomo Mesiko-Tenosilan'''|Mēxihco-Tenochtitlan|toki Nawa|ipa=[meːˈʃíʔko tenot͡ʃˈtít͡ɬan̥]}} anu '''ma tomo Tenosilan''' taso, li ma tomo lawa pi [[ma suli Mesika]]. [[kulupu Mesika]] li pali e ona lon [[telo suli Tesekoko]], lon [[ma supa Mesiko]]. tenpo lon la, [[ma tomo Mesiko]] li lon ona.
{{DEFAULTSORT:Mesiko-Tenosilan, ma tomo}}
[[kulupu:ma tomo lawa]][[kulupu:ma tomo pi tenpo pini]]
sapcyxw6bt2neafulgyg5u9q7xqanov
ma tomo Tenosilan
0
11151
65049
2026-05-12T08:07:45Z
Benscat
3375
mi linja e lipu
65049
wikitext
text/x-wiki
#TAWA [[ma tomo Mesiko-Tenosilan]]
n3ftxme0ecgp078hppb3y18d6hja472