Wikipedia
tpiwiki
https://tpi.wikipedia.org/wiki/Fran_pes
MediaWiki 1.47.0-wmf.6
first-letter
Media
Sipesol
Toktok
Yusa
Toktok bilong yusa
Wikipedia
Wikipedia toktok
Fail
Toktok bilong fail
MediaWiki
Toktok bilong mediawiki
Templet
Toktok bilong templet
Halivim
Toktok bilong halivim
Grup
Toktok bilong grup
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Papua Niugini
0
613
89826
88791
2026-06-13T05:54:46Z
Kwamikagami
8832
/* Ol provins */
89826
wikitext
text/x-wiki
{{Infobokis_Kantri
|native_name = Independent State of Papua New Guinea
|conventional_long_name = Independen Stet bilong Papua Niugini
|common_name = Papua Niugini
|image_flag = Flag of Papua New Guinea.svg
|image_coat = National Emblem of Papua New Guinea.svg
|image_map = Papua New Guinea (orthographic projection).svg
|national_motto =''Unity in diversity''<ref>{{cite web | title=Stable Government, Investment Initiatives, and Economic Growth | work=Keynote address to the 8th Papua New Guinea Mining and Petroleum Conference (Google cache) | date=2004-12-06 | author=Sir Michael Somare | url=http://web.archive.org/web/20060628014059/http://www.pm.gov.pg/pmsoffice/PMsoffice.nsf/pages/B6475E51C894229B4A256F6900141A4B?OpenDocument
| accessdate= 2007-08-09}}</ref>
|official_languages =[[Tok Inglis]], [[Tok Pisin]], [[Hiri Motu]]
|capital =[[Pot Mosbi]]
|latd=9|latm=30|latNS=S|longd=147|longm=07|longEW=E
|largest_city=[[Pot Mosbi]]
|government_type=[[Constitutional monarchy]]
|leader_title1 = [[Monarch of Papua New Guinea|King]]
|leader_title2 = [[Governor-General of Papua New Guinea|Gavana-Jenerel]]
|leader_title3 = [[List of Prime Ministers of Papua New Guinea|Praim Minista]]
|leader_name1 = [[Charles 3 bilong Yunaitet Kingdem|Charles 3]]
|leader_name2 = [[Bob Dadae]]
|leader_name3 = [[James Marape]]
|area_rank=54th
|area_magnitude=1_E12
|area_km2=462,840
|area_sq_mi= 178,703<!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] -->
|percent_water=2
|population_estimate = 8,935,000
|population_estimate_year = 2020
|population_estimate_rank = 98th
|population_census =7,275,324
|population_census_year =2011
|population_density_km2 = 15
|population_density_sq_mi= 38.8<!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] -->
|population_density_rank = 201st
|sovereignty_type=[[Independens]]
|established_event1= Ikam long [[Ostrelia]]
|established_date1 = [[Septemba 16]] [[1975]]
|currency=[[Kina]]
|currency_code=PGK
|time_zone=[[Australian Eastern Standard Time|AEST]]
|utc_offset=+10
|time_zone_DST=''not observed ([[as of 2005]])''
|utc_offset_DST=+10
|national_anthem=''[[O Arise, All You Sons]]''<ref>{{cite web | title=Never more to rise | work=The National (February 6, 2006) | url=http://www.thenational.com.pg/020606/w5.htm | accessdate= 2005-01-19}}</ref>
|cctld=[[.pg]]
|calling_code=[[+675]]
|GDP_PPP_year=2019
|GDP_PPP= $32.382 billion <!--IMF-->
|GDP_PPP_rank=124th
|GDP_PPP_per_capita=$3,764
|GDP_PPP_per_capita_rank=159th
|HDI_year = 2019
|HDI = 0.555
|HDI_rank = 155th
|HDI_category = <font color="#FFCC00">medium</font>
|footnotes=
}}
[[File:PNG Tok Pisin map.jpg|250px|right|thumb|Wanpela map bilong Papua Niugini, insait long Tok Pisin.]]
'''Papua Niugini''' em i wanpela kantri long rijen [[Melanesia]] long [[Pasifik]]. Giraun bilong kantri i stap long isten hap bilong [[Niugini Ailan]] na tu long ol narapela ailan olsem [[Niu Briten]], [[Niu Ailan|Niu Aialan]], [[Bogenvil]], [[Manus]], na planti moa.
== Stori bilong kantri ==
: ''[[Histori long Papua Niugini]]''
Sampela manmeri ikam long Niugini Ailan long nambawan taim long faivpela ten tausen (50,000) yia i go pinis. Ol pipol bilong [[Hailans Rijen|Hailans]] i wokim gaden long nain tausen (9,000) yia i go pinis - em i klostu nambawan taim long wol long wokim gaden.
Olsem fopela tausen (4,000) yia i go pinis, ol lain oli kolim [[Ostronisien]] i kamap long Papua Niugini, na oli bringim ol pik, pasin bilong hukim pis, pasin bilong wokim pot, na ol nupela tokples i kam.
Olsem tri handet (300) yia i go pinis, [[kaukau]] i kam long [[Saut Amerika]]. Kaukau i winim [[taro]] long karim planti kaikai, na nau namba bilong ol manmeri i go antap long [[Hailans Rijen|Hailans]] na sampela ol narapela hap.
Dispela nem "Papua Niugini" i kamap long tok "Papua", hap tok bilong [[Malesia]] long kain gras bilong ol manmeri bilong Melanesia, na tok "Niu Gini", i kam long wanpela man bilong [[Spen]], [[Yñigo Ortiz de Retez]], husait i tingim lukluk bilong ol manmeri bilong Niugini i wankain ol manmeri bilong hap [[Gini]] long [[Afrika]].
Long yia 1883, kantri [[Briten]] i kam long [[Sauten Rijen]] na tokaut olsem em i giraun bilong ol nau. Ol i kirapim gavman bilong dispela hap na givim nem "British New Guinea", o "Niugini bilong Briten". Kapitol bilong dispela gavman em i Pot Mosbi.
Long yia 1884, kantri [[Jemani]] i kam long [[Ailans Rijen]] na [[Momase Rijen]] na tokaut olsem em i giraun bilong ol nau. Ol i no kirapim gavman tru pastaim, tasol oli tokim Kampani bilong Niugini (Tok Siaman: ''Neuguinea-Kompanie'') long bosim dispela giraun. Nambawan taun bilong dispela kampani oli kolim ''Herbertshöhe'' long Tok Siaman. Nau yumi save long dispela taun long nem [[Kokopo]]. Long yia 1899, gavman bilong Jemani i tokim kampani olsem i mas pinis long bosim giraun, na gavman i kirapim ofis bilong gavman long bosim Niugini bilong Jemani.
Taim wo i stat long 1915, ami bilong [[Ostrelia]] i rausim gavman bilong Jemani na bosim tupela giraun: "Papua" ([[Sauten Rijen]]) na "New Guinea" ([[Ailans Rijen]] na [[Momase Rijen]]). Wo i pinis long 1918, na bihain Ostrelia i kisim tokorait long [[Lig bilong ol Kantri]] (Tok Inglis: ''League of Nations'') long bosim tupela giraun.
Wo i kamap gen long 1941, taim ami bilong [[Siapan]] i kam na holim planti hap long Niugini olsem [[Niu Ailan]], [[Manus]], [[Niu Briten]], [[Bogenvil]], [[Momase Rijen]] na tu [[Oro]] na [[Milen Be]]. Planti pait i kamap long kainkain hap long kantri long dispela taim. Dispela wo i pinis long 1945.
Bihain long wo, Papua na Niugini i pas wantaim olsem wanpela giraun, wantaim nem Papua na Niugini, na Ostrelia i lukautim. Haus bilong Asembli, olsem Palamen, i stat long 1964. Long 1972 nupela ileksen i kamap long Palamen tru, na ol memba i makim [[Michael Somare]] olsem nambawan Praim Minista bilong kantri. Long dispela taim, nem bilong kantri i senis i go long Papua Niugini.
Long yia 1975, long 16 Septemba, Papua Niugini i kisim independens long Ostrelia, na em i sanap olsem wanpela kantri em yet nau. Michael Somare bilong [[Pangu Pati]] i stap olsem Praim Minista inap long yia 1980, na long dispela taim Palamen i vot long rausim em na [[Julius Chan]] i kisim nambawan sia nau.
Long yia 1982, Michael Somare i winim vot na sanap olsem Praim Minista gen, tasol Palamen i rausim em long 1985 na givim dispela posisen i go long [[Paias Wingti]]. Wingti i stap yet olsem Praim Minista bihain long ol ileksen bilong yia 1987, tasol Palamen i rausim em long 1988 na makim [[Rabbie Namaliu]].
Traipela pait long Bogenvil i stat long yia 1988 i go long yia 1997. Klostu tupela ten tausen (20,000) manmeri i dai pinis long dispela pait.
Long yia 1992, [[Sir Julius Chan]] i kisim pawa gen, inap long 1997, taim em i risain bihain long traubel wantaim [[Sandlain]] long [[Bogenvil]]. Palamen i makim Bill Skate olsem Praim Minista long dispela taim. Long 1999, oli rausim em gen, na [[Sir Mekere Morauta]] em i sanap olsem nupela Praim Minista bilong kantri.
Long ileksen bilong yia 2002, nupela pati bilong [[Sir Michael Somare]], [[Nesenel Alains]], i wokim nupela gavman, na long nambawan taim long kantri, dispela gavman istap long faivpela yia inap long ol ileksen long yia 2007.
Long [[Ileksen bilong PNG palamen, 2007|nesenel ileksen bilong yia 2007]], [[Nesenel Alains]] i winim ol narapela pati na kirapim nupela gavman gen.
== Giraun ==
: ''[[Graun bilong Papua Niugini]]''
Hekte bilong kantri em i 452,860 km². Long planti hap long kantri igat ol maunten na bikbus istap. [[Maun Wilhelm]] i winim ol narapela maunten long kantri: antap bilong em em i 4,509 m.
Arere long tupela traipela wara, [[wara Sepik]] na [[wara Flai]], igat ol bigpela hap olsem ples tais.
Papua Niugini i silip antap long [[Raun bilong Paia bilong Pasifik]], na olsem igat planti [[maunten i save pairap]], na tu em i peles bilong [[ol guria]]. Long yia 1994 wanpela pairap bilong [[Tavurvur]] na [[Vulcan]] i bagarapim [[Rabaul taun]] olgeta.
== Ol abus na diwai ==
{{Main|Lukautim gut ol Papua Niugini}}
Bigpela hap bilong ol pisin na abus bilong Niugini Ailan i wanlain long sampela pisin na abus bilong Ostrelia. Ol lain bilong kapul, kaskas na ol narapela abus olsem we ol i save karim pikinini long paus, ol i no save silip long narapela kantri: oli stap long Niugini na Ostrelia tasol.
Long ol ailan bilong Papua Niugini, ol abus i narapela kain gen: i no gat ol kapul, kaskas na narapela abus olsem.
Antap long 700 kain (Tok Inglis: ''species'') bilong pisin istap long Papua Niugini.
Wanpela lain bilong ol pisin igat bigpela nem: ol [[kumul]] (Tok Inglis: ''bird of paradise''). Long [[Hailans Rijen]], planti lain bilong ol pipol save kisim ol kumul long wokim bilas. Long wan handet inap long tri handet yia igo pinis, planti bigmeri long Yurop i laikim tru gras bilong kumul, na baim ol Yurop man long kam sutim ol pisin na salim. Nau kumul em i [[nesenel mak bilong Papua Niugini]], na yumi lukim em long [[Plak bilong Papua Niugini|plak]] bilong kantri.
== Ol manmeri ==
Igat antap long 5 milien manmeri oli silip long Papua Niugini. Klostu long hap milien i silip long ol bikpela taun olsem [[Pot Mosbi]], [[Lae]], [[Maun Hagen]], [[Madang]], [[Wewak]], [[Goroka]], na [[Kokopo]]. Bigpela hap tru bilong namba bilong ol manmeri bilong kantri i silip long ol peles.
Papua Niugini igat planti manmeri husait i kisim [[sik AIDS]], na namba bilong ol i winim ol narapela kantri long Pasifik. Dispela namba i kamap bikpela kwiktaim nau.
== Ol tokples ==
Papua Niugini igat antap long 800 tokples. Dispela namba em i makim olsem wanpela ten tu pesen (12%) bilong olgeta tokples long [[Graun|wol]], na i no gat narapela kantri long wol i winim dispela namba bilong ol tokples. Igat tupela bigpela lain bilong ol tokples: ol [[tokples Papua]], na ol [[tokples Ostronisia]].
Igat tripela tokples bilong [[Palamen]]: [[Tok Inglis]], [[Tok Pisin]] na [[Hiri Motu]], tasol tokples bilong gavman na bigpela hap bilong ol sikul em i Tok Inglis. Sampela sikul i yusim ol lokol tokples wantaim ol yangpela sumatin long halivim ol long lainim pasin bilong ridim na raitim. Tok Pisin em i nambawan tokples bilong kantri bilong wanem namba bilong ol manmeri i yusim, long ol taun na ol peles, i winim olgeta narapela tokples. Planti lain long [[Sentral Provins]] na [[Gulf Provins]] i save yusim Hiri Motu, na ol i no save yusim Tok Pisin tumas.
Planti manmeri i save long tupela o tripela o moa tokples. Planti ol tokples long kantri igat ananit long faiv tausen (5,000) manmeri tasol i save yusim.
== Ol provins ==
[[File:Papua new guinea provinces (numbers).png|right|400px|thumbnail|[[Ol provins bilong Papua Niugini]]]]
{|border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" {{prettytable}}
|- style="background: #ddf; margin: 10px; vertical-align: bottom;text-align:center;"
! Rijen !! Provins !! Kapitol
|-
| [[Sauten Rijen]] || [[Sentral Provins|Sentrel]] (01) || [[Pot Mosbi]]
|-
| || [[Gulf Provins]] (07) || [[Kerema]]
|-
| || [[Milen Be]] (10) || [[Alotau]]
|-
| || [[Nesenel Kapitol Distrik]] (20) || [[Pot Mosbi]]
|-
| || [[Oro]] (13) || [[Popondetta]]
|-
| || [[Westen Provins|Flai]] (16) || [[Daru]]
|-
| [[Ailans Rijen]] || [[Bogenvil]] (14) || [[Arawa]]
|-
| || [[Is Niu Briten]] (04) || [[Kokopo]]
|-
| || [[Manus]] (09) || [[Lorengau]]
|-
| || [[Niu Ailan]] (12) || [[Kavieng]]
|-
| || [[Wes Niu Briten]] (18) || [[Kimbe]]
|-
| [[Momase Rijen]] || [[Is Sepik]] (05) || [[Wewak]]
|-
| || [[Madang]] (08) || [[Madang (Taun)|Madang]]
|-
| || [[Morobe]] (11) || [[Lae]]
|-
| || [[Sandaun]] (19) || [[Vanimo]]
|-
| [[Hailans Rijen]] || [[Simbu]] (02) || [[Kundiawa]]
|-
| || [[Isten Hailans]] (03) || [[Goroka]]
|-
| || [[Enga]] (06) || [[Wabag]]
|-
| || [[Sauten Hailans]] (15) || [[Mendi]]
|-
| || [[Westen Hailans]] (17) || [[Maun Hagen]]
|}
== Ol kastom ==
Papua Niugini igat antap long wan tausen pasin bilong kastom, wantaim kainkain pasin bilong danis, singsing, katim diwai, wokim bilas, na ol narapela pasin bilong kastom.
Long sampela hap bilong kantri, ol sios i rausim bikpela hap bilong ol kastom pinis, tasol long ol narapela hap, kastom i stap yet na ol manmeri i bihainim kastom wantaim ol pasin bilong sios.
== Ol referens ==
{{reflist}}
{{Osenia topic}}
[[Category:Papua Niugini| ]]
3iachc4vge0ncvnq1sqy3gi3gf6q1pa
89827
89826
2026-06-13T05:55:46Z
Kwamikagami
8832
/* Ol provins */
89827
wikitext
text/x-wiki
{{Infobokis_Kantri
|native_name = Independent State of Papua New Guinea
|conventional_long_name = Independen Stet bilong Papua Niugini
|common_name = Papua Niugini
|image_flag = Flag of Papua New Guinea.svg
|image_coat = National Emblem of Papua New Guinea.svg
|image_map = Papua New Guinea (orthographic projection).svg
|national_motto =''Unity in diversity''<ref>{{cite web | title=Stable Government, Investment Initiatives, and Economic Growth | work=Keynote address to the 8th Papua New Guinea Mining and Petroleum Conference (Google cache) | date=2004-12-06 | author=Sir Michael Somare | url=http://web.archive.org/web/20060628014059/http://www.pm.gov.pg/pmsoffice/PMsoffice.nsf/pages/B6475E51C894229B4A256F6900141A4B?OpenDocument
| accessdate= 2007-08-09}}</ref>
|official_languages =[[Tok Inglis]], [[Tok Pisin]], [[Hiri Motu]]
|capital =[[Pot Mosbi]]
|latd=9|latm=30|latNS=S|longd=147|longm=07|longEW=E
|largest_city=[[Pot Mosbi]]
|government_type=[[Constitutional monarchy]]
|leader_title1 = [[Monarch of Papua New Guinea|King]]
|leader_title2 = [[Governor-General of Papua New Guinea|Gavana-Jenerel]]
|leader_title3 = [[List of Prime Ministers of Papua New Guinea|Praim Minista]]
|leader_name1 = [[Charles 3 bilong Yunaitet Kingdem|Charles 3]]
|leader_name2 = [[Bob Dadae]]
|leader_name3 = [[James Marape]]
|area_rank=54th
|area_magnitude=1_E12
|area_km2=462,840
|area_sq_mi= 178,703<!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] -->
|percent_water=2
|population_estimate = 8,935,000
|population_estimate_year = 2020
|population_estimate_rank = 98th
|population_census =7,275,324
|population_census_year =2011
|population_density_km2 = 15
|population_density_sq_mi= 38.8<!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] -->
|population_density_rank = 201st
|sovereignty_type=[[Independens]]
|established_event1= Ikam long [[Ostrelia]]
|established_date1 = [[Septemba 16]] [[1975]]
|currency=[[Kina]]
|currency_code=PGK
|time_zone=[[Australian Eastern Standard Time|AEST]]
|utc_offset=+10
|time_zone_DST=''not observed ([[as of 2005]])''
|utc_offset_DST=+10
|national_anthem=''[[O Arise, All You Sons]]''<ref>{{cite web | title=Never more to rise | work=The National (February 6, 2006) | url=http://www.thenational.com.pg/020606/w5.htm | accessdate= 2005-01-19}}</ref>
|cctld=[[.pg]]
|calling_code=[[+675]]
|GDP_PPP_year=2019
|GDP_PPP= $32.382 billion <!--IMF-->
|GDP_PPP_rank=124th
|GDP_PPP_per_capita=$3,764
|GDP_PPP_per_capita_rank=159th
|HDI_year = 2019
|HDI = 0.555
|HDI_rank = 155th
|HDI_category = <font color="#FFCC00">medium</font>
|footnotes=
}}
[[File:PNG Tok Pisin map.jpg|250px|right|thumb|Wanpela map bilong Papua Niugini, insait long Tok Pisin.]]
'''Papua Niugini''' em i wanpela kantri long rijen [[Melanesia]] long [[Pasifik]]. Giraun bilong kantri i stap long isten hap bilong [[Niugini Ailan]] na tu long ol narapela ailan olsem [[Niu Briten]], [[Niu Ailan|Niu Aialan]], [[Bogenvil]], [[Manus]], na planti moa.
== Stori bilong kantri ==
: ''[[Histori long Papua Niugini]]''
Sampela manmeri ikam long Niugini Ailan long nambawan taim long faivpela ten tausen (50,000) yia i go pinis. Ol pipol bilong [[Hailans Rijen|Hailans]] i wokim gaden long nain tausen (9,000) yia i go pinis - em i klostu nambawan taim long wol long wokim gaden.
Olsem fopela tausen (4,000) yia i go pinis, ol lain oli kolim [[Ostronisien]] i kamap long Papua Niugini, na oli bringim ol pik, pasin bilong hukim pis, pasin bilong wokim pot, na ol nupela tokples i kam.
Olsem tri handet (300) yia i go pinis, [[kaukau]] i kam long [[Saut Amerika]]. Kaukau i winim [[taro]] long karim planti kaikai, na nau namba bilong ol manmeri i go antap long [[Hailans Rijen|Hailans]] na sampela ol narapela hap.
Dispela nem "Papua Niugini" i kamap long tok "Papua", hap tok bilong [[Malesia]] long kain gras bilong ol manmeri bilong Melanesia, na tok "Niu Gini", i kam long wanpela man bilong [[Spen]], [[Yñigo Ortiz de Retez]], husait i tingim lukluk bilong ol manmeri bilong Niugini i wankain ol manmeri bilong hap [[Gini]] long [[Afrika]].
Long yia 1883, kantri [[Briten]] i kam long [[Sauten Rijen]] na tokaut olsem em i giraun bilong ol nau. Ol i kirapim gavman bilong dispela hap na givim nem "British New Guinea", o "Niugini bilong Briten". Kapitol bilong dispela gavman em i Pot Mosbi.
Long yia 1884, kantri [[Jemani]] i kam long [[Ailans Rijen]] na [[Momase Rijen]] na tokaut olsem em i giraun bilong ol nau. Ol i no kirapim gavman tru pastaim, tasol oli tokim Kampani bilong Niugini (Tok Siaman: ''Neuguinea-Kompanie'') long bosim dispela giraun. Nambawan taun bilong dispela kampani oli kolim ''Herbertshöhe'' long Tok Siaman. Nau yumi save long dispela taun long nem [[Kokopo]]. Long yia 1899, gavman bilong Jemani i tokim kampani olsem i mas pinis long bosim giraun, na gavman i kirapim ofis bilong gavman long bosim Niugini bilong Jemani.
Taim wo i stat long 1915, ami bilong [[Ostrelia]] i rausim gavman bilong Jemani na bosim tupela giraun: "Papua" ([[Sauten Rijen]]) na "New Guinea" ([[Ailans Rijen]] na [[Momase Rijen]]). Wo i pinis long 1918, na bihain Ostrelia i kisim tokorait long [[Lig bilong ol Kantri]] (Tok Inglis: ''League of Nations'') long bosim tupela giraun.
Wo i kamap gen long 1941, taim ami bilong [[Siapan]] i kam na holim planti hap long Niugini olsem [[Niu Ailan]], [[Manus]], [[Niu Briten]], [[Bogenvil]], [[Momase Rijen]] na tu [[Oro]] na [[Milen Be]]. Planti pait i kamap long kainkain hap long kantri long dispela taim. Dispela wo i pinis long 1945.
Bihain long wo, Papua na Niugini i pas wantaim olsem wanpela giraun, wantaim nem Papua na Niugini, na Ostrelia i lukautim. Haus bilong Asembli, olsem Palamen, i stat long 1964. Long 1972 nupela ileksen i kamap long Palamen tru, na ol memba i makim [[Michael Somare]] olsem nambawan Praim Minista bilong kantri. Long dispela taim, nem bilong kantri i senis i go long Papua Niugini.
Long yia 1975, long 16 Septemba, Papua Niugini i kisim independens long Ostrelia, na em i sanap olsem wanpela kantri em yet nau. Michael Somare bilong [[Pangu Pati]] i stap olsem Praim Minista inap long yia 1980, na long dispela taim Palamen i vot long rausim em na [[Julius Chan]] i kisim nambawan sia nau.
Long yia 1982, Michael Somare i winim vot na sanap olsem Praim Minista gen, tasol Palamen i rausim em long 1985 na givim dispela posisen i go long [[Paias Wingti]]. Wingti i stap yet olsem Praim Minista bihain long ol ileksen bilong yia 1987, tasol Palamen i rausim em long 1988 na makim [[Rabbie Namaliu]].
Traipela pait long Bogenvil i stat long yia 1988 i go long yia 1997. Klostu tupela ten tausen (20,000) manmeri i dai pinis long dispela pait.
Long yia 1992, [[Sir Julius Chan]] i kisim pawa gen, inap long 1997, taim em i risain bihain long traubel wantaim [[Sandlain]] long [[Bogenvil]]. Palamen i makim Bill Skate olsem Praim Minista long dispela taim. Long 1999, oli rausim em gen, na [[Sir Mekere Morauta]] em i sanap olsem nupela Praim Minista bilong kantri.
Long ileksen bilong yia 2002, nupela pati bilong [[Sir Michael Somare]], [[Nesenel Alains]], i wokim nupela gavman, na long nambawan taim long kantri, dispela gavman istap long faivpela yia inap long ol ileksen long yia 2007.
Long [[Ileksen bilong PNG palamen, 2007|nesenel ileksen bilong yia 2007]], [[Nesenel Alains]] i winim ol narapela pati na kirapim nupela gavman gen.
== Giraun ==
: ''[[Graun bilong Papua Niugini]]''
Hekte bilong kantri em i 452,860 km². Long planti hap long kantri igat ol maunten na bikbus istap. [[Maun Wilhelm]] i winim ol narapela maunten long kantri: antap bilong em em i 4,509 m.
Arere long tupela traipela wara, [[wara Sepik]] na [[wara Flai]], igat ol bigpela hap olsem ples tais.
Papua Niugini i silip antap long [[Raun bilong Paia bilong Pasifik]], na olsem igat planti [[maunten i save pairap]], na tu em i peles bilong [[ol guria]]. Long yia 1994 wanpela pairap bilong [[Tavurvur]] na [[Vulcan]] i bagarapim [[Rabaul taun]] olgeta.
== Ol abus na diwai ==
{{Main|Lukautim gut ol Papua Niugini}}
Bigpela hap bilong ol pisin na abus bilong Niugini Ailan i wanlain long sampela pisin na abus bilong Ostrelia. Ol lain bilong kapul, kaskas na ol narapela abus olsem we ol i save karim pikinini long paus, ol i no save silip long narapela kantri: oli stap long Niugini na Ostrelia tasol.
Long ol ailan bilong Papua Niugini, ol abus i narapela kain gen: i no gat ol kapul, kaskas na narapela abus olsem.
Antap long 700 kain (Tok Inglis: ''species'') bilong pisin istap long Papua Niugini.
Wanpela lain bilong ol pisin igat bigpela nem: ol [[kumul]] (Tok Inglis: ''bird of paradise''). Long [[Hailans Rijen]], planti lain bilong ol pipol save kisim ol kumul long wokim bilas. Long wan handet inap long tri handet yia igo pinis, planti bigmeri long Yurop i laikim tru gras bilong kumul, na baim ol Yurop man long kam sutim ol pisin na salim. Nau kumul em i [[nesenel mak bilong Papua Niugini]], na yumi lukim em long [[Plak bilong Papua Niugini|plak]] bilong kantri.
== Ol manmeri ==
Igat antap long 5 milien manmeri oli silip long Papua Niugini. Klostu long hap milien i silip long ol bikpela taun olsem [[Pot Mosbi]], [[Lae]], [[Maun Hagen]], [[Madang]], [[Wewak]], [[Goroka]], na [[Kokopo]]. Bigpela hap tru bilong namba bilong ol manmeri bilong kantri i silip long ol peles.
Papua Niugini igat planti manmeri husait i kisim [[sik AIDS]], na namba bilong ol i winim ol narapela kantri long Pasifik. Dispela namba i kamap bikpela kwiktaim nau.
== Ol tokples ==
Papua Niugini igat antap long 800 tokples. Dispela namba em i makim olsem wanpela ten tu pesen (12%) bilong olgeta tokples long [[Graun|wol]], na i no gat narapela kantri long wol i winim dispela namba bilong ol tokples. Igat tupela bigpela lain bilong ol tokples: ol [[tokples Papua]], na ol [[tokples Ostronisia]].
Igat tripela tokples bilong [[Palamen]]: [[Tok Inglis]], [[Tok Pisin]] na [[Hiri Motu]], tasol tokples bilong gavman na bigpela hap bilong ol sikul em i Tok Inglis. Sampela sikul i yusim ol lokol tokples wantaim ol yangpela sumatin long halivim ol long lainim pasin bilong ridim na raitim. Tok Pisin em i nambawan tokples bilong kantri bilong wanem namba bilong ol manmeri i yusim, long ol taun na ol peles, i winim olgeta narapela tokples. Planti lain long [[Sentral Provins]] na [[Gulf Provins]] i save yusim Hiri Motu, na ol i no save yusim Tok Pisin tumas.
Planti manmeri i save long tupela o tripela o moa tokples. Planti ol tokples long kantri igat ananit long faiv tausen (5,000) manmeri tasol i save yusim.
== Ol provins ==
[[File:Papua new guinea provinces (numbers).png|right|400px|thumbnail|[[Ol provins bilong Papua Niugini]]]]
{|border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" {{prettytable}}
|- style="background: #ddf; margin: 10px; vertical-align: bottom;text-align:center;"
! Rijen !! Provins !! Kapitol
|-
| rowspan="6" | [[Sauten Rijen]] || [[Sentral Provins|Sentrel]] (01) || [[Pot Mosbi]]
|-
| [[Gulf Provins]] (07) || [[Kerema]]
|-
| [[Milen Be]] (10) || [[Alotau]]
|-
| [[Nesenel Kapitol Distrik]] (20) || [[Pot Mosbi]]
|-
| [[Oro]] (13) || [[Popondetta]]
|-
| [[Westen Provins|Flai]] (16) || [[Daru]]
|-
| rowspan="5" | [[Ailans Rijen]] || [[Bogenvil]] (14) || [[Arawa]]
|-
| [[Is Niu Briten]] (04) || [[Kokopo]]
|-
| [[Manus]] (09) || [[Lorengau]]
|-
| [[Niu Ailan]] (12) || [[Kavieng]]
|-
| [[Wes Niu Briten]] (18) || [[Kimbe]]
|-
| rowspan="4" | [[Momase Rijen]] || [[Is Sepik]] (05) || [[Wewak]]
|-
| [[Madang]] (08) || [[Madang (Taun)|Madang]]
|-
| [[Morobe]] (11) || [[Lae]]
|-
| [[Sandaun]] (19) || [[Vanimo]]
|-
| rowspan="5" | [[Hailans Rijen]] || [[Simbu]] (02) || [[Kundiawa]]
|-
| [[Isten Hailans]] (03) || [[Goroka]]
|-
| [[Enga]] (06) || [[Wabag]]
|-
| [[Sauten Hailans]] (15) || [[Mendi]]
|-
| [[Westen Hailans]] (17) || [[Maun Hagen]]
|}
== Ol kastom ==
Papua Niugini igat antap long wan tausen pasin bilong kastom, wantaim kainkain pasin bilong danis, singsing, katim diwai, wokim bilas, na ol narapela pasin bilong kastom.
Long sampela hap bilong kantri, ol sios i rausim bikpela hap bilong ol kastom pinis, tasol long ol narapela hap, kastom i stap yet na ol manmeri i bihainim kastom wantaim ol pasin bilong sios.
== Ol referens ==
{{reflist}}
{{Osenia topic}}
[[Category:Papua Niugini| ]]
hro2iadnqtjso4sw3k3rd8xbgth4s72
Bogenvil
0
1178
89824
88323
2026-06-13T05:52:15Z
Kwamikagami
8832
89824
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag of Bougainville.svg|thumb|Plak bilong Bogenvil]]
[[Image:Papua new guinea north salomons province.png|right|thumb|250px|Not Solomons o Bogenvil]]
'''Not Solomons''' o '''Bogenvil''' ({{Tok-en|North Solomons, Bougainville}}) em i wanpela [[provins]] bilong [[Papua Niugini]]. Bogenvil provins nau igat sipesol sindaun olsem ol manmeri bilong provins i bosim sampela ol samting bilong gavman bilong provins ol yet. Igat nem ''otonomos'' provins ({{Tok-en|autonomous province}}) bilong dispela, na nem tru bilong Bogenvil nau emi '''otonomos rijen bilong Bogenvil'''. [[Buka]] em i kapitol na taun bikpela tumas bilong em, tasol pastaim long pait [[Arawa]] emi bin kapitol bilong provins, na nau tu gavman bilong provins itok olsem kapitol bai surik i go long [[Arawa|Arawa]] taun gen.
Long [[1966]], ol i painim planti [[gol]] long [[Panguna]] main, tasol planti manmeri i kamap belhat long wanem kampani i rausim planti gol i go na i no givim planti mani long ol lain bilong ples. Olsem na [[Francis Ona]] i statim [[Bogenvil Revoluseneri Ami]] o BRA, na long [[1988]] ol i kirapim pait wantaim gavman bilong Papua Niugini. Ol i laik lusim PNG na kamap [[kantri]] bilong ol yet. Dispela pait i pinis long [[1997]] tasol samting olsem 20,000 manmeri i dai pinis long dispela pait.
Long yia [[2005]] igat nambawan ileksen long gavman bilong Bogenvil yet. Ileksen i makim [[Joseph Kabui]] olsem nambawan Presiden bilong Bogenvil provins.
Ol distrik bilong Bogenvil: [[Buin]], [[Siwai]], [[Bana]], [[Kieta]], [[Torokina]], [[Wakunai]], [[Tinputz]], [[Weskos]], [[Buka]], [[Atolls]], na [[Nissan]].
{{stub}}
{{PNG}}
[[Category:Ol provins bilong Papua Niugini]]
[[Category:Bogenvil| ]]
kee22d6wtg3rcnl7d84p5zak5n0d777
Rom
0
2206
89831
86819
2026-06-13T06:01:38Z
Kwamikagami
8832
89831
wikitext
text/x-wiki
{{Infobokis Setelmen
|official_name = Comune di Roma
|established_title = Founded
|established_date = [[21 April]], [[753 BC]]
|nickname = "The Eternal City"
|motto = ''"Senatus Populusque Romanus"'' ([[SPQR]]){{spaces|2}}<small>([[Latin]])</small>
|website = http://www.comune.roma.it
|image_skyline = Colosseo 2020.jpg
|image_flag = Flag of Rome.svg
|image_seal = Coat of arms of Rome.png
|image_map = Roma posizione 3.png
|map_caption = Location of the city of Rome (yellow) within the [[Provins bilong Rom]] (retpela) and region of [[Lasio]] (grepela)
|subdivision_type = [[Regions of Italy|Rijen]]
|subdivision_type1 = [[Provinces of Italy|Provins]]
|subdivision_name = [[Lasio]]
|subdivision_name1 = [[Province of Rome]]
|leader_title = [[Mayor of Rome|Mayor]]
|leader_name = [[Walter Veltroni]]
|area_magnitude = 1 E8
|area_total_sq_mi = 580
|area_total_km2 = 1,285
|population_footnotes =<ref>http://demo.istat.it/bilmens2006/index.html- [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]] demographics</ref>
|population_as_of = December 2006
|population_total = 2,705,603
|population_urban = 4,013,057
|area_urban_km2 = 5,352
|area_urban_sq_mi = 2,066
|population_metro = 5,493,308
|population_density_km2 = 2,105.5
|population_density_sq_mi = 4,664.8
|timezone = [[Central European Time|CET]]
|utc_offset = +1
|timezone_DST =
|utc_offset_DST =
|latd=41 |latm=54 |lats= |latNS=N |longd=12 |longm=30 |longs= |longEW=E
|elevation_m = +20
|elevation_ft = 66
|postal_code_type = Postal codes
|postal_code = 00121 to 00199
|area_code = 06
|blank_name =Patron saints
|blank_info =[[Saint Peter]] and [[Paul of Tarsus|Saint Paul]]
|footnotes =
}}
'''Rom''' em i [[kapitol]] bilong [[kantri]] [[Itali]].
== Histri ==
Long olpela taim, Rom i gat bikkantri long saut Yurop na not Aprika, raun long solwara Mediterenean.
== Sompela piksa ==
<br /><gallery mode="packed" heights="90" class="center">
Fail:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg
Fail:Forum romanum 6k (5760x2097).jpg
Fail:Rue Saint-Rome Capitole.jpg
Fail:Arch Titus, Forum Romanum, Rome, Italy.jpg
Fail:Santa Maria in Traspontina (Rome) - Dome and ceiling.jpg
</gallery>
== Referens ==
<references/>
[[Grup:Ol kapitol bilong Yurop]]
6c8tcm5fhigo0ip5a25f31sg3leuuvn
Đồng Hới
0
4471
89829
87492
2026-06-13T05:58:43Z
Kwamikagami
8832
89829
wikitext
text/x-wiki
{| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;"
! align="center" colspan="2" style="color: #FFFFFF; background: #003399; padding: 4px; font-size:170%;" |
'''Đồng Hới'''
|- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999"
| '''Map'''
|style="border-left:1px solid #999"| '''Escudo'''
|- style="background:white"
|rowspan=6| [[Fail:Location of Quang Binh within Vietnam.png|200px]]
|- style="background: white"
|style="border-left:1px solid #999"| [[Fail:Escudo Almazan.jpg|center|80px]]
|- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;"
|style="border-left:1px solid #999"|
|- style="background: #CEDAF2; text-align:center;"
|style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Plak'''
|- style="background: white; border-top:1px solid #999;"
|style="border-left:1px solid #999"| [[Fail:.svg|100px|center]]
|- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;"
|style="border-left:1px solid #999"|
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''Kantri'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Fail:Flag of Vietnam.svg|20px]] [[Vietnam]]
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''Rijen'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Bac Trung Bo]]
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''Provins'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Quảng Bình
|- style="border-top:1px solid #999;"
|-
| '''Taun'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" |
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''Kod bilong pas'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | +84 52
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''Hekte'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 155,54 [[km]]
|-
| '''Antap'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 10 m
|-
| '''Manmeri'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 103 988
|- style="border-top:1px solid #999;"
| - Yia
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | (2006)
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''Web'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://web.archive.org/web/20170505104955/http://www.donghoi.gov.vn/]
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''Hap'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" |
|- style="border-top:1px solid #999;"
|}
[[Fail:Nhat Le River.jpg|thumb|left|200px|Nhật Lệ River]]
'''Đồng Hới''' emi wanpela taun long [[Quảng Bình provins]], [[Bac Trung Bo]], [[Vietnam]].
[[Grup:Quang Binh provins]]
l0uer3591j735jbzu6mq2ldd0yl2tio
Wuje
0
7911
89830
89588
2026-06-13T06:00:01Z
Kwamikagami
8832
89830
wikitext
text/x-wiki
'''Wuje''' ([[Tok Inglis]]: ''Lodz'', [[Tok Polan]]: ''Łódź''), o '''Lodz''', emi bikpeka siti bilong kantri [[Polan]] (rijen sentral). Igat olsem 715 000 (2014) manmeri.{{Stub-Polan}}
[[Grup:Ol siti na taun bilong Polan]]
c2s90ifgz6h3n1pkl2gupqmthm5h2vh
Maikronisia
0
8354
89825
83179
2026-06-13T05:54:28Z
Kwamikagami
8832
89825
wikitext
text/x-wiki
'''Maikronisia''' em i rijen insait long [[Pasifik]]. Tok ''Maikronisia'' i kam long [[Olpela Tok Gris]] μικρός ''mikros'' = liklik na νῆσοι ''nēsoi'' = ailan - "ol liklik ailan").
Insait long rijen Maikronisia i gat sampela kantri na teritori olsem:
== Kantri na teritori insait long Maikronisia ==
Mikronesien setzt sich aus diesen Staaten und abhängigen Territorien zusammen:
{| class="wikitable sortable zebra"
|- class=hintergrundfarbe6
! Kantri
![[Kapitol]]
! Eria long km²
!Populesen
|-
|[[Maikronisia|Federated States of Micronesia]]
| [[Palikir]]
| align=right | 702
| align=right | 110,218
|-
|[[Guam]] (USA)
| [[Hagåtña]]
| align=right | 549
| align=right | 168,564
|-
|[[Kiribas]]
| [[South Tarawa]]
| align=right | 811
| align=right | 92,533
|-
|Ol Marshall Ailan
| [[Majuro]]
| align=right | 181
| align=right | 60,422
|-
| [[Nauru]]
|Yaren (peles bilong gavman - Nauru nogat kapitol)
| align=right |21.10
| align=right | 10,084
|-
|Noten Marianas (USA)
| [[Saipan]]
| align=right | 477
| align=right | 82,.459
|-
| [[Palau]]
| [[Melekeok (Stadt)|Melekeok]]
| align=right | 508
| align=right | 19,907
|-
|Wake (USA)
| –
| align=right | 7.37
| align=right | 150 (i gat wokman bilong ami na peles balus tasol)
|}
[[Grup:Osenia]]
1kguz3r27tis0vfoxxvrvg78gv2bkx4
Edirne
0
8642
89828
84827
2026-06-13T05:57:37Z
Kwamikagami
8832
89828
wikitext
text/x-wiki
{{Infobokis Setelmen
<!-- Basic info ---------------->
|name=Edirne
|other_name=Adrianopolis
|official_name= Edirne
|native_name= Hadrianopolis
|native_name_lang= LA
|nickname =
|settlement_type = [[Siti]]
|total_type =
|motto=
<!-- images and maps ----------->
|image_skyline =
|imagesize =
|image_caption =
|image_flag =
|image_shield =
|seal_size =
|image_shield =
|shield_size=
|image_blank_emblem=
|blank_emblem_type=
|blank_emblem_size=
|image_map=
|mapsize= 400px
|map_caption= Map of Turkey
|image_map1=
|mapsize1=
|map_caption1=
|image_dot_map=
|dot_mapsize=
|dot_map_caption=
|dot_x= |dot_y=
|map_caption = Map of Turkey
|pushpin_map = Turkey
|pushpin_map_narrow = yes
|pushpin_label_position=bottom
|pushpin_map_alt= Location in Turkey
|pushpin_map_caption= Location of Edirne in Turkey
|pushpin_mapsize= 400px
|pushpin_relief= 1
<!-- Location ------------------>
|coordinates_display = inline,title
|coordinates_region =TR-22
|subdivision_type =[[Kantri]]
|subdivision_name =[[Teki]]
|subdivision_type1 = [[Rijens bilong Teki|Rijen]]
|subdivision_name1 = [[Marmara Rijen|Marmara]]
|subdivision_type2 = [[Provinses bilong Teki|Provins]]
|subdivision_name2 = [[Edirne Provins|Edirne]]
|subdivision_type3 = [[Distrik bilong Teki|Distrik]]
|subdivision_name3 = [[Edirne Distrik|Edirne]]
|seat_type= Siti Kapitol
|seat= [[Edirne]]
|parts_type= [[Distrik]]
|parts_style= coll
|parts= List
|p1=[[Edirne]]
|p2=[[Enez]]
|p3=[[Havsa]]
|p4=[[İpsala]]
|p5=[[Keşan]]
|p6=[[Lalapaşa]]
|p7=[[Meriç]]
|p8=[[Süloğlu]]
|p9=[[Uzunköprü]]
|area_total_km2 = 44.1
<!-- Politics ----------------->
|established_title = Founded
|established_date = 125 BC
|founder= [[Hadrian]]
|government_footnotes=
|government_type=
|governing_body=
|leader_party= [[Republican People's Party (Teki)|CHP]]
|leader_title =Mayor
|leader_name= [[Recep Gürkan]]
|leader_title1 = Gavna
|leader_name1= [[Dursun Ali Şahin]]
<!-- Area --------------------->
|area_magnitude=
|unit_pref=
|area_total_km2=
|area_footnotes =
|area_land_km2 =
|area_water_km2 =
|area_total_sq_mi=
|area_land_sq_mi=
|area_water_sq_mi=
|area_water_percent=
|area_notes=
<!-- Population ----------------------->
|population_density =196.7
|population_footnotes =
|population_total =165.979
|population_urban=
|population_metro=
|population_as_of =2019
|population_est =400,280
|pop_est_as_of= 2019
|population_density_km2=844
|population_density_sq_mi=2,190
|population_demonym=
<!-- General information --------------->
|timezone =[[Eastern European Time|EET]]
|utc_offset =+2
|timezone_DST =[[Eastern European Summer Time|EEST]]
|utc_offset_DST =+3
|latd=41 |latm=40 |lats=37 |latNS=N
|longd=26 |longm=33 |longs=20 |longEW=E
|coor_pinpoint=
|coordinates_region=TR-22
|coordinates_type=type:city(1600000)_region:TR
|coordinates_display=
|coordinates_format= dms
|coordinates_footnotes=
<!-- Elevation -------------------------->
|elevation_m =42
|elevation_ft =138
|elevation_footnotes=
<!-- Area/postal codes & others -------->
|postal_code_type=Kode pos
|postal_code=22000
|area_code_type= [[Telephone numbering plan|Area code(s)]]
|area_code= (+90) 284
|iso_code= TR-22
|twin1=
|registration_plate = 22
|website =[http://www.edirne.bel.tr/ www.edirne.bel.tr]
|blank_name_sec1=[[ISO 3166-2:TR|ISO 3166-2]]
|blank_info_sec1=TR-22
|footnotes =
}}
[[File:Edirne mosque outside.jpg|thumb|right|400px|Edirne.]]
'''Edirne''' ([[Tok Teki]]: Edirne; [[Tok Gris]]: Αδριανούπολη, ''Adrianoúpoli''; [[Tok Balgeria]]: Одрин, ''Odrin''; [[Tok Latin]]: ''Hadrianopolis''), em i stap long [[siti]] bilong kantri, [[Teki]].
==Referens==
{{reflist}}
<references/>
==Lukim tu==
{{commons|Category:Edirne}}
* [http://www.edirne.bel.tr/ www.edirne.bel.tr]
* [http://www.edirne.gov.tr/ www.edirne.gov.tr]
[[Category:Teki]]
{{stub}}
a6xvkralydoayc82r7ktq3k2jfh867t