Wikipedia tswiki https://ts.wikipedia.org/wiki/Tlukankulu MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Afrika-Dzonga 0 2078 41561 39693 2026-04-23T14:32:50Z KHUTAZA 10536 Edited: in Panslab Orthograph grammatical rule has shown that Afrika-Dzonga must have a hithem 41561 wikitext text/x-wiki {{Tiko |name = Riphabliki ya Afrika Dzonga |mujeko = Flag of South Africa.svg |coa = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg |image = [[File:LocationSouthAfrica.png|250px]] |Ntsindza = Pretoria |official_languages = [[Xitsonga]] |area = 1 219 912 |population = 54 956 900 |year = 2015 |density = 40,4 }} '''Riphabliki ya Afrika-Dzonga''' (leyi tiviwaka hi mavito-ximfumo man'wana) i tiko leri nge Dzongeni ra tikonkulu [[Afrika]]. Ribuwa ra Afrika-Dzonga ri fikela kwalomu ka 2798 km <ref name="samsa-main">{{cite web|url=https://www.samsa.org.za/|title=South African Maritime Safety Authority|publisher=South African Maritime Safety Authority|accessdate=2008-06-16|archive-date=2008-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080511165346/http://www.samsa.org.za/|dead-url=yes}}</ref> <ref name="cia-factbook-coastlines">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html|title=World Factbook - Coastline|publisher=[[CIA]]|accessdate=2008-06-16|archive-date=2017-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170716042040/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html|dead-url=yes}}</ref> hi kuleha naswona ri hambanisa malwandle ya Atlantic na Indian Ocean. <ref name=safacts>{{cite web|url = http://www.southafrica.info/about/facts.htm|title = South Africa Fast Facts|publisher = SouthAfrica.info|date = April 2007|accessdate = 2008-06-14|archive-date = 2008-07-19|archive-url = https://web.archive.org/web/20080719213531/http://www.southafrica.info/about/facts.htm|dead-url = yes}}</ref> Kuya en'walungu wa Afrika-Dzonga laha ku nga na; [[Namibia]], [[Botswana]], [[Zimbabwe]], [[Mozambique|Mozambhiki]] na [[Swaziland]], kasi [[Lesotho|Mfumo wa Lesotho]] i tiko leri ti yimeleka leri rhendzeriweke hi Afrika-Dzonga. Tiko ra Afrika-Dzonga ri na swifundza swa nkaye kunga: [[Limpopo]]; [[Mpumalanga]]; [[Gauteng]]; [[N'walungu-Vupela dyambu]]; [[Kapa-N'walungu]]; [[Kapa-Vupela dyambu]]; [[Kapa-Vuxa dyambu]]; [[Kwazulu Natala]] na [[Frestata]]. <ref name="britannica-lesotho"> {{cite web|url=https://www.britannica.com/eb/article-9113829/LESOTHO |title=Encyclopædia Britannica Online |publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.}}</ref> Vanhu va ake e Afrika-Dzonga ku ringana kwalomu ka malembe ya dzana ra magidi yamalembe (100,000). <ref>{{cite web|url = http://www.southafrica.info/about/history/history.htm|title = A Short History of South Africa|accessdate = 2008-06-14|publisher = SouthAfrica.info|archive-date = 2008-05-17|archive-url = https://web.archive.org/web/20080517150006/http://www.southafrica.info/about/history/history.htm|dead-url = yes}}</ref> Hambiswiritano, ku thumbhiwa ka ntila wa le lwandle lowu hundzaka hi le Kapa, nkomponi ya Madachi na le vuxeni bya [[Indiya]] ma akile xitichi xo wisa endzhawini leyi nga hetelela yi vitiwa Kapa (Cape Town) hi lembe ra 1652. <ref name="wcupa-courses">{{cite web |url=https://courses.wcupa.edu/jones/his311/timeline/t-19saf.htm |title=African History Timeline |publisher=West Chester University of Pennsylvania |access-date=2008-09-01 |archive-date=2009-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090107070748/https://courses.wcupa.edu/jones/his311/timeline/t-19saf.htm |dead-url=yes }}</ref> Kapa rivile e hansi ka vukolonyi bya manghezi hi lembe ra 1806. Vu vutla-tiko by matiko ya yuropa byi sungule ku ndlandlamuka kwalomu ka malembe ya 1820 loko Mabunu <ref> '''In English''':The Boers, lava akuri Madachi(Dutch people), Majarimani(German people) na Mafurhwa(French people) </ref> na manghezi Vavutli va 1820 va koxa tiko ra le nwalungu na le vuxa-dyambu by tiko. Mikwetlembetano e xikarhi ka vaakatiko vosungula, maXhosa na maZulu, na va vutla-tiko va yuropa hi loko yi sungula. Hambiswiritano ku thumbhiwa, ka dayimani endzhaku nsuku hiswona leswi sunguleke nyimpi ya mabunu na manghezi laha va lweleke ku lawula mfuwo wa swi celwa swa tiko ra Afrika-Dzonga. Hambileswi mabunu ma hluriweke, Afrika-Dzonga yi kumile vutiyimeri byo ringanisela e hansi ka Britaniya hi lembe ra 1910. Mafambisele ya mfumo lawa ama ala manghezi, ma tiyisise vonele ra ku ti yimela loku heleleke loku fikeleriweke hi lembe ra 1961 loko '''Afrika-Dzonga yi endliwa Rhiphabliki'''. Ntlawa lowu rhangeleke wa National Party wu yimise nawu wo yisa emahlweni ku hlawula hi rixaka lowu sunguriweke hi ma Dachi (lowu tiviweke hi ra ''apartheid''), e henhla ka nkaneto lowu veke kona endzeni na le handle ka tiko. Hilembe ra 1990 phresidenti ya nkarhi wolowo F.W. de Klerk yi sungule ku herisa nawu lowu, naswona hi lembe ra 1994 nhlawulo wo sungula wa xi Demokrasi wu endliwile e Afrika-Dzonga. Nhlawulo wolowo wu nyikile [[Nelson Mandela]] na ntlawa lowu fumaka, wa [[African National Congress]] (ANC) matimba yo fuma. Afrika-Dzonga yi tiveka hi ku hambana-hambana ka tinxaka, tindzimi ta khume-nwe ta ximfumo leti tivekaka na [[nawu nkulu wa tiko]]. <ref name="safacts" /> Xinghezi xi vulavuriwa ngopfu eAfrika-Dzonga eka timhaka ta ximfumo na mabinzu, hambiswiri tano i ririmi ra vunthlanu leri vulavuriwaka e mindyangwini. <ref name="safacts" /> Afrika -Dzonga ri ni ku hambanahambana ka tinxaka, laha ku nga ni miganga yo tala ya vanhu va nhlonge ya [[Vantima va Afrika-Dzonga|ntima]], yo [[Vanhu vo Basa va Afrika-Dzonga|Basa]], [[Makula va Afrika-Dzonga|Makula]], na [[Makhaladi]] eAfrika hinkwayo. Hambi leswi kwalomu ka 79.6 wa tiphesete ta nthsungu xa vanhu eAfrika-Dzonga kunga vanhu va ntima, exikarhi ka lembe ra 2015, nstengo wa xitshungu xa Afrika-Dzonga a wuri kwalomu ka 54.9&nbsp;wa&nbsp;timilliyoni. == Swikombo swa le handle == * [[Portal:Africa|Nyangwa-nkulu wa Afrika]] * [http://www.info.gov.za/aboutgovt/symbols/coa/tsonga.htm Tluka ra Hulumende wa Afrika-Dzonga Hi Xitsonga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081203120752/http://www.info.gov.za/aboutgovt/symbols/coa/tsonga.htm |date=2008-12-03 }} == Tibuku leti tirhisiweke == {{reflist|2}} {{Commons}} {{Afrika}} [[Category:Afrika-Dzonga]] [[Category:Afrika]] skjelvttgm7aer2spb85vfp947om3ay Template:Tiko 10 4253 41560 38155 2026-04-23T14:27:31Z KHUTAZA 10536 41560 wikitext text/x-wiki {| align="right" border="0" rules="all" width="250px" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; font-size: 90%; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; background-color: #CEDAF2" ! colspan="2" style="background-color: #003399; color: #FFFFFF; font-size:150%;" align="center" | '''{{{nombre|{{PAGENAME}}}}}''' |- | style="background:#FFFFFF;" align="center" colspan="2" | {| style="background:#FFFFFF; text-align: center;" border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | {{#if:{{{mujeko|}}}|{{canto|[[File:{{{mujeko}}}|130px]]}}}} | {{#if:{{{coa|}}}|{{canto|[[File:{{{coa}}}|90px]]}}}} |} |-class="hiddenStructure{{{image|}}}" | style="background:#FFFFFF;" align="center" colspan="2" | {{{image}}} |-class="hiddenStructure{{{Ntsindza|}}}" | valign="top"| [[Ntsindza-doroba]] || style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{{Ntsindza}}} |-class="hiddenStructure{{{official_languages|}}}" | valign="top"| Tindzimi-Xidzi|| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{{official_languages|}}} |- class="hiddenStructure{{{area|}}}" | valign="top"| [[Vundhzawu]] || style="background: #f7f8ff; text-align:center;"| {{{area|}}} [[Ndhuwu-kuleha|km²]] |- | valign="top"| [[Ntsengo wavanhu]] || style="background: #f7f8ff; text-align:center;"| {{{population|}}} ab.{{#if:{{{year|}}}|<small>&nbsp;([[{{{year|}}}]])</small>}} |- | valign="top"| Kutlimbana kavanhu || style="background: #f7f8ff; text-align:center;"| {{{density|}}} /km² |}<noinclude> <pre> {{Tiko |name = |mujeko = |coa = |image = [[File:|190px]] |Ntsindza = |official_languages = |area = |population = |year = |density = }} </pre> </noinclude> r7ss23ggb6v6yogxp2r0h9xpfnrngpo