Wikipedia tswiki https://ts.wikipedia.org/wiki/Tlukankulu MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk User:Zeeluna/Draft 4 2 7859 41581 41311 2026-05-14T23:17:20Z Zeeluna 12489 41581 wikitext text/x-wiki [[File:Shangaan.jpg|thumb|448x448px|Xifaniso xa Vatsonga va karhi va cina]] Ririmi ra Xitsonga na vutitivisi bya ndhavuko. '''Xitsonga''' i rin'wana ra tindzimi ta ximfumu ta le [[Afrika-Dzonga|Afrika Dzonga.]]<ref>{{Cite web |title=South Africa (Republic) - Constitution &amp; Politics |url=https://doi.org/10.1163/2213-2996_flg_com_172034 |access-date=2026-03-01 |website=Foreign Law Guide}}</ref> Ri vulavuriwa ngopfu hi Vatsonga lava va tshamaka etindhawini ta le n'wlungini ni le vuxeni bya tiko, ngopfu-ngopfu e[[Limpopo]] na le [[Mpumalanga]], naswona ri tlhela ri vulavulariwa eka tindhawu tin'wana ta Mozambique na Zimbabwe.<ref>{{Cite journal |last=Mojela |first=Dr.VM |date=2012-07-09 |title=Critical analysis of the role played by PanSALB in the Lexicography development of the South African official languages |url=https://doi.org/10.5176/2251-3566_l31258 |journal=1st Annual International Conference on Language, Literature &amp; Linguistics (L3 2012) |publisher=Global Science & Technology Forum (GSTF) |doi=10.5176/2251-3566_l31258}}</ref> Ririmi ri na xiave xa nkoka swinene eku tumbuluxeni ka vutititvisi bya ndhavuko, hikuva Xitsonga i xikombiso xa nkoka xa ndhavuko, mikhuva na maendlelo ya vutomi bya Vatsonga. Xitsonga i xiphemu xa tindzimi ta [[Bantu.]] Vatsonga va rhurhele eAfrika Dzonga khale swinene, va tisa ririmi ra vona ni mikhuvaya vona. Hi nkarhi wa vulawuri bya makoloniyali na xihlawuhlawu, tindzimi ta vantima at nyenyeteriwa naswona a ti nga tekiwi tiri ta nkoka, kambe ririmi ra Xitsonga ri hlayisekile hi ku tirhisa [[mintsheketo,]] vunanga, na vutomi bya miganga. <ref>{{Cite journal |last=Govender |first=Radhamoney |last2=Hugo |first2=Anna |date=2018-08 |title=Educators' perceptions of the Foundation Phase English Home Language Curriculum and Assessment Policy Statement |url=https://doi.org/10.5785/34-1-767 |journal=Per Linguam |doi=10.5785/34-1-767 |issn=2224-0012}}</ref> Namuntlha, Xitsonga xi dyondzisiwa eswikolweni, xi tirhisiwa eka vuhangalasi bya mahungu naswona ri amukeriwile hi Vimbiwa (Constitution) ya 1996.<ref name=":0">{{Cite web |title=South Africa (Republic) - Constitution &amp; Politics |url=https://doi.org/10.1163/2213-2996_flg_com_172034 |access-date=2026-03-01 |website=Foreign Law Guide}}</ref> Ririmi ri kombisa mikhuva ni ripfumelo, maendleloya mindyangu, vurhangeri bya ndhavuko, ni ndlela ya xichavo ni vuxaka exikarhi ka vanhu. Ririm ra Xitsonga ri na swivuriso, swivulavulelo na swiphato leswi kombisaka vutlhari ni miehleketo ya aVatsonga. Hi xikombiso, ndlela leyi ku xeweta ni rirmi leri hlantswekeke swi endliwaka ha yona yi kombisa nkoka wa la vakulu eka ndhavuko wa Vatsonga. Ku vulavula Xitsonga swi tiyisa ku titwa uri wa ndhawu yin'we, ku tinyungubyisa hi ndhavuko wa wena , ni ku tiyisa vuxaka exikarhi ka vantshwa ni vakokwana.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Mojela |first=Dr.VM |date=2012-07-09 |title=Critical analysis of the role played by PanSALB in the Lexicography development of the South African official languages |url=https://doi.org/10.5176/2251-3566_l31258 |journal=1st Annual International Conference on Language, Literature &amp; Linguistics (L3 2012) |publisher=Global Science & Technology Forum (GSTF) |doi=10.5176/2251-3566_l31258}}</ref> Ririmi ra Xitsonga ri fambisana swinene na vunanga bya ndhavuko byo ni mcino yo fana na [[xibelani]], [[makhwaya]], nasw.nasw. Ri tlhela ri fambisana na mintsheketo leyi vakokwana va hina ava yi hlaya loko vari eku xuxeni loko va karhi va orha ndzilu. Ririmi leri ri fambisana na ku ya engomeni swingakhataleki leswaku i ngoma ya rimbewu rihi kume rihi, nakambe yi fambisana ni ku phata xixvongo xa ka n'wina. Eminkarhini ley hi hanyaka eka yona sweswi ririmi leri ri langutane na swphiqo swo hlayanyana, swo fana na nkucetelo wa Xinghezi tanihi hi ririmi leri lawulaka, ku rhurha ka vanhu vaya emadorobeni ku ya lava madyelo ya rihlaza. Ri tlhela ri langutana na swiphiqo swa vantshwa loko va tirhisa rirmi leri hlanganisiweke ni tindzimi tin'wana. Hambiswiritano, vuhangalasi bya mahungu, switirhisiwa swa dijithali ni tibuku swi ya emahlweni swi tlakusa ririmi.<ref>{{Cite web |title=South Africa (Republic) - Census, Standards &amp; Statistics |url=https://doi.org/10.1163/2213-2996_flg_com_172160 |access-date=2026-03-01 |website=Foreign Law Guide}}</ref> Xitsonga a hi ririmi ntsena ro vulavirisana, kambe i xikombiso xa vutititvisi bya ndhavuko wa Vatsonga. Ku hlayisa niku tlakusa ririmiswi pfuna ku hlayisa mikhuva, milawu, matimu ni mpimanyeto wa vutomi bya rixaka ra Vatsonga. <ref name=":1">{{Cite journal |last=Mojela |first=Dr.VM |date=2012-07-09 |title=Critical analysis of the role played by PanSALB in the Lexicography development of the South African official languages |url=https://doi.org/10.5176/2251-3566_l31258 |journal=1st Annual International Conference on Language, Literature &amp; Linguistics (L3 2012) |publisher=Global Science & Technology Forum (GSTF) |doi=10.5176/2251-3566_l31258}}</ref> == Swihlovo leswi tirhisiweke == <references /> [[Category:Xibelani]] [[Category:Makhw]] [[Category:Ngoma]] [[Category:Xicayicayi]] fgwbhf7t5lv3opg10mezp2qnvsez1rs