Wikipedia tswiki https://ts.wikipedia.org/wiki/Tlukankulu MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Vuvabyi bya Khorona bya 2019 0 6238 41997 40995 2026-08-15T00:55:46Z InternetArchiveBot 7881 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 41997 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{infobox disease | name = Xitsongwatsongwana xa Vuvabyi bya Khorona bya 2019 | image = Symptoms of coronavirus disease 2019 4.0.svg | caption = Xifaniso xa swikombiso swa vuvabyi bya Khorona ya 2019 | DiseasesDB = 60833 | ICD10 = {{ICD10|U|0|7|.|1}} | ICD9 = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = C000657245 }} '''Vuvabyi bya Khorona bya 2019''' ('''COVID-19''') i vuvabyi lebyi tlulelanaka lebyi vangiwaka hi xitsongwatsongwana xa Khorona xa muxaka wa vumbirhi lexi hlaselaka swirho swo hefemula (Hi ku komisa SARS-CoV-2).<ref>{{cite web|url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/coronavirus/symptoms-causes/syc-20479963|title=Coronavirus disease 2019 (COVID-19)—Symptoms and causes|website=Mayo Clinic|access-date=2020-04-14}}</ref> vuvabyi lebyi byi tsumburiwe ro sungula hi N'wendzamhala wa n'wexemo 2019, e dorobheni ra Wuhan, e Chayina, naswona byi hangalake na misava, leswi vangeke ntungu lowu nga kona.<ref name="Hui14Jan2020">{{cite journal | title = The continuing 2019-nCoV epidemic threat of novel coronaviruses to global health - The latest 2019 novel coronavirus outbreak in Wuhan, China | journal = International Journal of Infectious Diseases | volume = 91 | issue = | pages = 264–266 | date = February 2020}}</ref> Hi 23 Mudyaxihi 2020, timhangu to tlula 5.23<nowiki>&</nowiki>nbsp;wa timilliyoni ti vikiwile hi matiko ya188, kuhlanganisa na ntsengo wo hundza 338,000 wa vanhu lava dlaweke hi vuvabyi lebyi. Hambiswiritano, ntsengo wa lava hanyeke endzhaku ko khomiwa hi vuvavbyi lebyi wu le henhla ka 2.07 wa timilliyoni.[9] Swikombiso leswi tolovelekeke swa vuvabyi lebyi swi hlanganisa na dari, khohlokhohlo, kukarhala, ku heleriwa hi moya, na kulahlekeriwa hi vuswikoti byo nuhwela na ku nantswela.<ref name="CDC2020Sym" /><ref name="WHO2020QA" /> Vutalo bya vanhu lava tluleriweke hi vuvabyi lebyi vava na swikombiso swi tsanana, van'wana va weriwa hi nhlaselo wa swirho swo hefemula lowu vangelaka masocha ya miri leswaku mahlasela mahahu, kufa ka swirho swin'wana swa miri, kutiyelela ka ngati.<ref name="auto">{{cite journal| title = Care for Critically Ill Patients With COVID-19 | journal = JAMA | volume = 323 | issue = 15 | pages = 1499 | date = March 2020}}</ref><ref>{{cite book|title=StatPearls|date=2020|publisher=StatPearls Publishing|location=Treasure Island (FL)|chapter=Features, Evaluation and Treatment Coronavirus (COVID-19)|access-date=18 March 2020|chapter-url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554776/}}</ref><ref>{{cite journal | title = COVID-19 and Thrombotic or Thromboembolic Disease: Implications for Prevention, Antithrombotic Therapy, and Follow-up | journal = Journal of the American College of Cardiology | date = April 2020}}</ref> Nkarhi kusukela ka kutluleriwa hi vuvabyi kufikela loko swikombiso swa vuvabyi swi vonakala, i kwalomu ka masiku ya nthlanu, naswona wu nga va e xikarhi ka masiku mambirhi kuya eka mavhiki mambhiri.<ref name="CDC2020Sym"><!-- KEEP THIS NAMED REFERENCE -->{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/symptoms-testing/symptoms.html |title=Symptoms of Coronavirus |date=20 March 2020|website=U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130202038/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/symptoms.html|archive-date=30 January 2020|access-date=}}</ref><ref>{{cite journal | title = The COVID-19 epidemic | journal = Tropical Medicine & International Health | volume = 25 | issue = 3 | pages = 278–280 | date = March 2020}}</ref> Xitsongwatsongwana lexi xi tlulelana exikarhi ka vanhu lava nge kusuhi na kusuhi,<ref name="WHO2020QA">{{cite web|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/question-and-answers-hub/q-a-detail/q-a-coronaviruses|title=Q&A on coronaviruses (COVID-19)|date=17 April 2020|work=World Health Organization (WHO) | archive-url=https://web.archive.org/web/20200514224315/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/question-and-answers-hub/q-a-detail/q-a-coronaviruses | archive-date=14 May 2020 | access-date=14 May 2020}}</ref> hixitalo eka swisa leswi vangiwaka hi ku khohlola ,<ref name="CDCTrans">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/how-covid-spreads.html |title=How COVID-19 Spreads |date=2 April 2020|website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) |archive-url=https://web.archive.org/web/20200403001235/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prepare/transmission.html|archive-date=April 3, 2020|access-date=April 3, 2020}}</ref><ref name="Bourouiba, JAMA, 26 March">{{cite journal | title = Turbulent Gas Clouds and Respiratory Pathogen Emissions: Potential Implications for Reducing Transmission of COVID-19 | journal = JAMA | date = March 2020}}</ref> ku etshemula, na kuvulavula.<ref name="WHO2020QA"/><ref name=CDCTrans/><ref name="ECDCQA">{{cite web|url=https://www.ecdc.europa.eu/en/covid-19/questions-answers|title=Q & A on COVID-19|website=European Centre for Disease Prevention and Control|access-date=30 April 2020}}</ref> Swisa leswi swi tala ku wela ehansi kuri na ku famba mangwa emoyeni.<ref name="WHO2020QA"/><ref name="WHO2020QA"/><ref name=CDCTrans/> Nakambe vanhu vanga thlela va tluleriwa hi xitsongwatsongwana, loko va khoma ndzhawu kumbe xilo lexi suleriweke ivi va tikhoma xikandza. Xitsongwatsongwana lexi xi tlulelana ngopfu e xikarhi ka masiku manharhu endzhaku ko sungula ka swikombiso, hambi leswi byi tlulelanaka naloko swikombiso swi nga si sungula.<ref name="WHO2020QA"/><ref name="CDCTrans" /> Ndlela ya ntolovelo yo hlahluva vuvabyi lebyi i ku teka no xiyisisa marha eka nkolo.<ref name="CDC2020Testing">{{cite web |title=Interim Guidelines for Collecting, Handling, and Testing Clinical Specimens from Persons for Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/lab/guidelines-clinical-specimens.html |website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) |access-date=26 March 2020 |date=11 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304165907/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-nCoV/lab/guidelines-clinical-specimens.html |archive-date=4 March 2020}}</ref> Nhlahluvo wa xifuva na mahahu wu nga pfuna ku vona mahangalele ya vuvabyi e mirini.<section begin="Spread" /><section end="Spread" />Tindlela to sivela vuvabyi lebyi ti hlanganisa na ku hlamba mavoko, ku papalata vanhu (ngopfungopfu lava ngana swikombiso), ku siva ku khohlola, naswona u tlela u papalata ku ti khoma xikandza. Ku engeta kwalano, ku bubabumeriwa tipfala milomo na tinhompfu. Swibumabumelo swo tipfala nomo na nhopfu swa hambanahambana, naswona mifumo yi'wana yi swi endle nawu, kasi yi n'wana ya swisivela. Ku na ku kayivela ka vumbhoni eka matirhele ya ku tipfala nhompfu na nomo ka vanhu lava hanyeke.<ref name=":0">{{cite journal| title = Coronavirus Disease 2019 (COVID-19): A Systematic Review of Imaging Findings in 919 Patients | journal = AJR. American Journal of Roentgenology | pages = 1–7 | date = March 2020}}</ref><ref name="acr.org">{{cite web|url=https://www.acr.org/Advocacy-and-Economics/ACR-Position-Statements/Recommendations-for-Chest-Radiography-and-CT-for-Suspected-COVID19-Infection|title=ACR Recommendations for the use of Chest Radiography and Computed Tomography (CT) for Suspected COVID-19 Infection|date=2020-03-22|website=American College of Radiology|access-date=2020-05-23|archive-date=2020-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328055813/https://www.acr.org/Advocacy-and-Economics/ACR-Position-Statements/Recommendations-for-Chest-Radiography-and-CT-for-Suspected-COVID19-Infection|dead-url=yes}}</ref> Hi kuya hi nhlangano wa Misava wa Swarihanyo (WHO), ku hava nsawuto wa vuvabyi lebyi.<ref name="WHO2020QA"/> Hi siku ra 1 Mudyaxihi 2020, tiko ra Amerikha ri nyike mpfumelelo wa xihatla wo nyika vavabyi lava tikiriwaka murhi wa remdesivir. Vu ongori byi hlanganisa na ku tshungula swikombiso, nkatalelo na vuongori, ku papalata vanhu, na vutshunguri byo ringeta. Nhlangano wa Misava wa Swarihanyo wu tivise vuvabyi bya COVID‑19,<ref name="cdc21Jan20202">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/prevention.html |title=How to Protect Yourself & Others |date=8 April 2020|publisher=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226145347/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/prevention-treatment.html|archive-date=26 February 2020|access-date=9 April 2020 }}</ref> kuri mhangu ya xihantla ya misava hi 30 Sunguti 2020<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov)|title=Statement on the second meeting of the International Health Regulations (2005) Emergency Committee regarding the outbreak of novel coronavirus (2019-nCoV)|website=World Health Organization (WHO)|access-date=11 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131005904/https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov)|archive-date=31 January 2020}}</ref><ref>{{cite news | url = https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/coronavirus-china-live-updates/2020/02/05/114ced8a-479c-11ea-bc78-8a18f7afcee7_story.html |title = Hundreds of evacuees to be held on bases in California; Hong Kong and Taiwan restrict travel from mainland China | work = The Washington Post | date = 6 February 2020 | access-date = 11 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200207134650/https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/coronavirus-china-live-updates/2020/02/05/114ced8a-479c-11ea-bc78-8a18f7afcee7_story.html | archive-date = 7 February 2020}}</ref> naswona wuthlela wu tivisa vuvabyi lebyi byiri ntungu hi 11 Nyenyankulu 2020. Ntungu lowu wu hangalake eka matiko yo tala e swi fundzeni hinkaswo swa ntsevu swa nhlangano wa Misava wa Swarihanyo.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200416-sitrep-87-covid-19.pdf?sfvrsn=9523115a_2|title=WHO Situation Report #87 | date=16 April 2020|website=World Health Organization (WHO)}}</ref> == Mintshaho == {{reflist|3}} == Minkombo ya le handle == === Tindzawulo ta Swarihanyo === * [https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019 Coronavirus disease (COVID-19)] by the World Health Organization (WHO) * [https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/index.html Coronavirus 2019 (COVID-19)] by the U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) === Swiyenge === * COVID-19 at Curlie * [https://openmd.com/directory/covid-19 COVID-19 Resource Directory on OpenMD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506183436/https://openmd.com/directory/covid-19 |date=2021-05-06 }} === Matsalwa ya swarihanyo === * [https://jamanetwork.com/journals/jama/pages/coronavirus-alert Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)] by ''JAMA'' * [https://www.bmj.com/coronavirus Coronavirus: News and Resources] by the BMJ Publishing Group * [https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center Novel Coronavirus Information Center] by Elsevier * [https://www.thelancet.com/coronavirus COVID-19 Resource Centre] by ''The Lancet'' * [https://www.springernature.com/gp/researchers/campaigns/coronavirus SARS-CoV-2 and COVID-19] by ''Nature'' * [https://www.nejm.org/coronavirus Coronavirus (Covid-19)] by ''The New England Journal of Medicine'' * [https://novel-coronavirus.onlinelibrary.wiley.com/ Covid-19: Novel Coronavirus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924195411/https://novel-coronavirus.onlinelibrary.wiley.com/ |date=2020-09-24 }} by Wiley Publishing {{Mavabyi}} [[Category:Mavabyi]] ps8jfw0aoyb9aky9g418c08ubi5rcx3 User:Nayitisam 2 7615 41998 41935 2026-08-15T11:31:49Z Nayitisam 12493 41998 wikitext text/x-wiki Vito ra mina i Nayitisam [[User:Nayitisam/Draft 1|Draft 1]] [[User:Nayitisam/Draft 2|Draft 2]] [[*Draft 3|Draft 3]] [[Vamakwenu|Draft4]] Xongi Rhangani bny1dy8f795bmferb0qr4gebwih4uv3 41999 41998 2026-08-15T11:34:19Z Nayitisam 12493 41999 wikitext text/x-wiki Vito ra mina i Nayitisam [[User:Nayitisam/Draft 1|Draft 1]] [[User:Nayitisam/Draft 2|Draft 2]] [[*Draft 3|Draft 3]] [[Vamakwenu|Draft4]] Draft5 kk9bh89ecznkp2w3jhvptcfzb8iiq18 42000 41999 2026-08-15T11:35:58Z Nayitisam 12493 42000 wikitext text/x-wiki Vito ra mina i Nayitisam [[User:Nayitisam/Draft 1|Draft 1]] [[User:Nayitisam/Draft 2|Draft 2]] [[*Draft 3|Draft 3]] [[Vamakwenu|Draft4]] [[Draft5]] 45lpex79yrqm6lt74gfipnd1d60foye Nyimpfu 0 7794 41996 41138 2026-08-15T00:45:48Z InternetArchiveBot 7881 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 41996 wikitext text/x-wiki [[File:Yorkshire_dales_sheep.jpg|thumb|xifaniso xa nyimpfu]] '''Nyimpfu''' i xihari lexi fuyiwanga ngopfu ngopfu emapurasini xina voya byo fuwa na swona xi fuyeriwa voya,xikhumba na masi ya xona.<ref>{{Citation|title=sheep, v.|url=https://doi.org/10.1093/oed/3999050642|publisher=Oxford University Press|work=Oxford English Dictionary|date=2023-03-02|access-date=2026-02-28}}</ref> Nyimpfu yina khwiri rinwe leri avanyisiweke ri huma swiphemu swa mune,xiphemu xo sungula xivitaniwa rumen hi laha ku virisiwaka kona swakudya swi thlela swi fayeleriwa,xa vumbirhi kuva reticulum leyi va yi vitanaka xikamarana xa vulombe hi kwalaho ka xivumbeko xa kona rona ri khomelela swakudya leswi nga gayelekangiki,xa vunharhu i omasum yona yi tswonga mati lama humaka eka swakudya leswi gayeriweke,xa vumune i abomasum yona yi tirha ku fana na kwhiri rinene laha yi tirhisaka esidi ku gayela [[swakudya]] swi nga se ya eka marhumbu.<ref>{{Cite web|title=Ruminant animals: Understanding sheep’s digestive system {{!}} Stowag|url=https://www.stowag.com/news/ruminant-animals-understanding-sheeps-digestive-system/|website=www.stowag.com|access-date=2026-02-28|archive-date=2026-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082708/https://www.stowag.com/news/ruminant-animals-understanding-sheeps-digestive-system/|dead-url=yes}}</ref> Nyimpfu i xihandyana lexi dyaka swimilana leswi vulaka leswaku madyelo ma xona ama katsi nyama. Yi kota ku lemuka makume-ntlhanu wa swikandza swa tinyimpfu kuloni ku ringana malembe mambirhi yi thlela yi tsunduka na swa vanhu.Ku fana na mixaka yinwani ku katsa na vanhu nyipfu ya swikota ku tirhisa marito yo hambana hambana ku kombisa matitwelo ma yona.Nyimpfu yina ku vona kahle ka le matlhelo,matihlo ma yona ma xirhendzevutani ma yi pfumelela ku vona kwalomu ka 360 digirisi kahle kahle ya swi kota ku vona ndhaka yona yinga jikisangi nhloko.<ref>{{Cite journal|title=Digitoxin metabolism by rat liver microsomes|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10|journal=Biochemical Pharmacology|date=1975-09-01|issn=1873-2968|pmid=10|pages=1639–1641|volume=24|issue=17|first=A.|last=Schmoldt|first2=H. F.|last2=Benthe|first3=G.|last3=Haberland}}</ref> ndlela yinwani leyi tinyimpfu ti vulavurisanaka hiyona na ndzhawu leyi ti rhendzeleke iku twa ku nuhela lokunene. nyipfu yi na tindhawu to nuhwetela emahlweni ka matihlo nale xikarhi ka swikunhwana. Tinyipfu letikulu ta xisati leti vuriwa ti ewe,ti endla vuxaka lebyi tiyeke na swinyimpfana swa tona endzhakunyana ka aku velekiwa. Ti tshama kusuhi na swinyimpfana swa tona ku swi hlohlotela ku landzelela mahanyelo,lama swinyimpfana swi hatlaku ku makhoma. Tinyimpfu ta kota ku tiva ku xinyimpfani xa tona hi xihi hi mpfumawulo.<ref>{{Cite web|title=10 fun facts about sheep|url=https://spca.bc.ca/news/fun-facts-about-sheep/|website=BC SPCA|access-date=2026-02-28|language=en-CA}}</ref> == swihlovo leswi tirhisiweke == <references /> 1sjqbxbj71m555xiaga2x40yg4f0eua