18 апрель

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tt">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>ttwiki</dbname>
    <base>https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Махсус</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Бәхәс</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Кулланучы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Кулланучы бәхәсе</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия бәхәсе</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл бәхәсе</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВики бәхәсе</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Калып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Калып бәхәсе</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Ярдәм</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Ярдәм бәхәсе</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Төркем</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Төркем бәхәсе</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал бәхәсе</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>18 апрель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18235</id>
    <revision>
      <id>5794723</id>
      <parentid>4417043</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T05:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21991-09</username>
        <id>60323</id>
      </contributor>
      <comment>/* {{Вафатлар}} */</comment>
      <origin>5794723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12615" sha1="sbscm29aevwfol12h5xg2gffpm2zoak" xml:space="preserve">'''18 апрель''' — [[Милади тәкъвиме]]ндә дүртенче айның унсигезенче көне. Ел ахырына кадәр 257 көн кала.
{{Апрель тәкъвиме}}{{Шулай ук карагыз/Көн}}
{{Тарихта бу көн}}
=={{Бәйрәмнәр һәм вакыйгалар}}==
[[File:Monteiro Lobato.jpg|thumb|{{BRA}}ның иң мәшһүр балалар өчен китаплар язучысы [[Монтейро Лобато]] ([[:pt:Monteiro Lobato|pt]], [[1882]]-[[1948]]) туган көне ''Милли балалар әдәбияты көне'' буларак билгеләнә.]]
[[File:Kana ii Qana massacre.jpg|thumb| {{ISR}} гаскәрләренең Хезболлаһ'га каршы [[1996]] елгы &quot;Газап йөземнәре&quot; һөҗүм операциясе чикләрендә Кана бомбалавында {{LBN}}дагы {{UN}} лагерендәге качакларны үтерә һәм яралый.]]
[[File:Facial Chronicle — b.06, page 085 — Battle of the Ice.jpg|thumb|[[1242 ел]]гы рус князе [[Александр Невский]] җитәкләгән [[гаскәр]]нең [[Чудское күле]] бозындагы [[Боз сугышы|бәрелеше]].]]
==={{Халыкара истәлекле период}}===
* {{Байрак/ЮНЕСКО}} [[ЮНЕСКО]] — '''''Халыкара [[һәйкәл]]ләр һәм тарихи урыннар көне''''' &lt;small&gt;({{lang-en|[[:en:International Day For Monuments and Sites|International Day For Monuments and Sites]]}})&lt;/small&gt;.
* [[File:IARU Logo (cleaned up).png|20px]] [[Халыкара үзешчән радио берлеге]] ''&lt;small&gt;([[:en:International Amateur Radio Union|en]])&lt;/small&gt;'' — '''''Бөтендөнья үзеэшчән [[радио]] көне''''' &lt;small&gt;({{lang-ru|[[:ru:Всемирный день радиолюбителя|Всемирный день радиолюбителя]]}})&lt;/small&gt;.

==={{Илләр буенча бәйрәмнәр}}===
* {{Байрак/Зимбабве}} [[Зимбабве]] — '''''Бәйсезлек көне''''' &lt;small&gt;({{lang-en|[[:en:Public holidays in Zimbabwe|Independence Day]]}})&lt;/small&gt;.
&lt;!--* {{Байрак/Кирибати}} [[Кирибати]] — Сәламәтлек көне. http://www.mfed.gov.ki/sample-page/statistic-division Кирибати хөкүмәте веб-порталында 2014 елда 7 апрель дип күрсәтелгән --&gt;
==={{Һөнәри һәм җәмгыяви бәйрәмнәр}}===
* {{BRA}}: 
** '''''Милли балалар [[әдәбият]]ы көне''''' &lt;small&gt;({{lang-pt|Dia Nacional do Livro Infantil}})&lt;/small&gt;, иң мәшһүр балалар өчен китаплар язучылары ''Монтейро Лобато'' &lt;small&gt;([[:pt:Monteiro Lobato|pt]], [[1882]]-[[1948]])&lt;/small&gt; туган көне хакына.&lt;ref&gt;{{ref-pt}} [http://www.brasil.gov.br/cultura/2013/04/o-dia-18-de-abril-e-lembrado-como-dia-nacional-do-livro-infantil Dia 18 de abril é lembrado como Dia Nacional do Livro Infantil]&lt;/ref&gt;
** '''''[[Рух]]лар көне''''' &lt;small&gt;({{lang-pt|Dia do [[:pt:Espiritismo|Espírita]]}})&lt;/small&gt;.&lt;ref&gt;{{ref-pt}} [http://www.calendariobr.com.br/dia-do-espirita Dia do Espírita] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140412212956/http://www.calendariobr.com.br/dia-do-espirita |date=2014-04-12 }}&lt;/ref&gt;
* {{IRN}} — '''''[[әрме|Армия]] көне''''' &lt;small&gt;({{lang-en|[[:en:Armed Forces Day#Iran|Armed Forces Day]]}}, {{lang-fr|[[:fr:Jour des forces armées#Iran|Jour des forces armées]]}})&lt;/small&gt;, яки ''Руз-э Артеш''.
* {{LBN}} — '''''Кайгы көне''''' &lt;small&gt;({{lang-en|Day of mourning}})&lt;/small&gt;.&lt;ref&gt;{{ref-en}} [http://electronicintifada.net/content/they-have-no-wine/6265 They Have No Wine]&lt;/ref&gt;

::[[1996]] елгы {{ISR}} гаскәрләренең [[File:Hezbollah Flag.jpg|20px|ссылка=Special:FilePath/Hezbollah_Flag.jpg]] Хезболлаһ &lt;small&gt;([[:en:Hezbollah|en]])&lt;/small&gt; оешмасына каршы оештырылган &lt;u&gt;&quot;Газап йөземнәре&quot;  һөҗүм операциясе&lt;/u&gt; &lt;small&gt;({{lang-en|[[:en:Operation Grapes of Wrath|Operation Grapes of Wrath]]}})&lt;/small&gt; чикләрендә [[Кананы бомбалау]] &lt;small&gt;([[:en:1996 shelling of Qana|en]])&lt;/small&gt; заманында имин дип саналган {{UN}} качаклар лагерендә яшәгән 800 кешедән 106сы һәлак, 116 ярланган.
* {{RUS}} — '''''Россия хәрби даны көне''''' &lt;small&gt;({{lang-ru|[[:ru:Дни воинской славы России#Дни воинской славы России|День воинской славы России]]}})&lt;/small&gt;.
::[[1242 ел]]да [[Новгород җөмһүрияте]] князе [[Александр Невский]] җитәкләгән [[гаскәр]]нең [[Чудское күле]] бозында &lt;small&gt;([[:ru:Чудское озеро|ru]])&lt;/small&gt; алман рыцарьләре белән [[Боз сугышы|бәрелешендә]] [[җиңү көне]].
* {{UKR}} — '''''[[Тарих]]и һәм [[мәдәни мирас|мәдәни һәйкәлләр]] көне''''' &lt;small&gt;({{lang-uk|[[:uk:День пам'яток історії та культури|День пам'яток історії та культури]]}})&lt;/small&gt;.
* {{JPN}} — '''''[[Кәшеф]] көне''''' &lt;small&gt;({{lang-ja|[[:ja:発明の日|発明の日]]}}, {{lang-en|[[:en:Japanese patent law#History|Invention Day]]}})&lt;/small&gt;.
==== Киң вакытлы халыкара чаралар ====

=={{Вакыйгалар}}==
[[Рәсем:Natural History Museum London Jan 2006.jpg|right|150px|Лондонда табигать белеме музее]]
* [[1881 ел|1881]] — {{Лондон гербы}}да үз вакыты өчен иң зур булган табигать белеме музее ачыла.
* [[1902 ел|1902]] — җинаятьчене табу өчен беренче тапкыр [[дактилоскопия]] кулланыла.
* [[1922 ел|1922]] — {{Мәскәү гербы}}дә беренче автобус йөри башлый.
* [[1946 ел|1946]] — {{UN}} барлыкка килү сәбәпле {{Женева гербы}}да {{LON}}н бетерү турында игълан ителә.
* [[1949 ел|1949]] — {{IRL}}  [[Британ Дуслыгы]]ннан чыга һәм үзен җөмһүрият булып игълан итә.

=={{Туулар}}==
{{Шулай ук карагыз|:Төркем:18 апрель көнне туганнар}} 
* [[1590 ел|1590]] — [[I Әхмәт]], 
* [[1841 ел|1841]] — [[Виктор Пасхалов]], 
* [[1844 ел|1844]] — [[Пётр Кузнецкий]], 
* 1844 — [[Фёдор Курганов]], 
* [[1879 ел|1879]] — [[Анатолий Бржезовский]], 
* [[1900 ел|1900]] — [[Данила Волкович]], 
* [[1901 ел|1901]] — [[Александр Алексеев (1910)|Александр Алексеев]], 
* [[1906 ел|1906]] — [[Алексей Исаев (1906)|Алексей Исаев]], 
* [[1907 ел|1907]] — [[Мидхәт Булатов]], архитектор.
* [[1910 ел|1910]] — [[Леонид Агаков]], 
* [[1923 ел|1923]] — [[Ибраһим Нуруллин]], язучы, әдәбият галиме.
* [[1928 ел|1928]] — [[Алла Щербо]], 
* [[1931 ел|1931]] — [[Морат Кәримов]], физиолог-онколог, медицина фәннәре докторы (''[[Алматы]]'').
* [[1933 ел|1933]] — [[Ирина Коновалова]], 
* [[1937 ел|1937]] — [[Светлана Немоляева]], РСФСР халык артисты.
* [[1939 ел|1939]] — [[Альберт Гаделшин]], 
* 1939 — [[Юрий Акатьев]], 
* [[1940 ел|1940]] — [[Валерий Фомин]], 
* 1940 — [[Нәҗип Сөнәгатов]], татар [[уйлап табучы]]сы.
* 1940 — [[Элеонора Ишмаева]], 
* [[1942 ел|1942]] — [[Шамил Галиев (1942)|Шамил Галиев]], 
* [[1946 ел|1946]] — [[Вячеслав Булавин]], 
* 1946 — [[Георгий Кубатьян]], 
* [[1949 ел|1949]] — [[Беңт Һолмстрөм]], 
* [[1951 ел|1951]] — [[Валерий Выжутович]], 
* [[1953 ел|1953]] — [[Исмәгыйль Шәрәфиев]], [[«Татарстан яшьләре»]] гәзитенең баш мөхәррире (1990-2017). 
* [[1959 ел|1959]] — [[Фирая Бәдретдинова]], 
* [[1961 ел|1961]] — [[Светлана Дёмина]], 
* [[1965 ел|1965]] — [[Әлфинур Галиәкбәрова]], [[ЯЧДПУ]] ректоры (2018 елдан).
* [[1974 ел|1974]] — [[Лилия Хәйбуллина]],
* [[1980 ел|1980]] — [[Фирдүс Гыймалтдинов]],
* [[1982 ел|1982]] — [[Сергей Масленников]],
* [[1987 ел|1987]] — [[Мәттью Андерсон]],
* [[1991 ел|1991]] — [[Ришат Әхмәдуллин]],
* [[1996 ел|1996]] — [[Алексей Жигалкович]], җырчы.
* [[1997 ел|1997]] — [[Роберт Глинцэ]],

=={{Вафатлар}}==
{{Шулай ук карагыз|:Төркем:18 апрель көнне вафатлар}}
* [[1737 ел|1737]] — [[Абраһам Кретаци]], әрмән католикосы, тарихчы.
* [[1889 ел|1889]] — [[Шиһабетдин Мәрҗани]], мәшһүр татар мәгърифәтчесе, фәлсәфәчесе, тарихчысы, дин әһеле, педагог, археолог, этнограф, көнчыгыш халыклар белгече 
* [[1907 ел|1907]] — [[Георгий Габричевский]], 
* [[1920 ел|1920]] — [[Габделрәүф Ниязбаев]], татар драматургы. 
* [[1930 ел|1930]] — [[Владимир Золотницкий]], 
* [[1933 ел|1933]] — [[Сергей Глинка]], 
* [[1941 ел|1941]] — [[Сергей Хованский]], 
* [[1944 ел|1944]] — [[Габделәхәт Вәлиев]], Советлар берлеге Каһарманы.
* [[1955 ел|1955]] — [[Альберт Эйнштейн]], алман физик-теоретигы.
* [[1956 ел|1956]] — [[Шәфыйка Котдусова]], җырчы, пианиночы, [[ТАССР атказанган артисты]].
* [[1959 ел|1959]] — [[Төхфәт Ченәкәй]], 
* [[1973 ел|1973]] — [[Валентин Урдаш]], чуаш язучысы, тәрҗемәче.
* 1973 — [[Сабит Моканов]], казакъ язучысы.
* [[1983 ел|1983]] — [[Мисбах Хәлиуллин]], [[Бөек Ватан сугышы]] чоры [[Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре|Кызыл Гаскәре]] авиацион эскадрильясе командиры, [[Советлар Берлеге каһарманы]].
* [[1986 ел|1986]] — [[Әминә Бикчәнтәева]], татар балалар язучысы.
* [[1992 ел|1992]] — [[Агния Десницкая]], 
* [[1995 ел|1995]] — [[Владислав Петров (1929)|Владислав Петров]], 
* 1995 — [[Роза Макагонова]], кино актрисасы, РСФСР атказанган артисты.
* [[1996 ел|1996]] — [[Наил Бикбулатов]], 
* [[2000 ел|2000]] — [[Вера Лаврова]], 
* [[2002 ел|2002]] — [[Гаврил Шарков]],
* 2002 — [[Тур Хейердал]], [[Норвегия]] сәяхәтчесе.
* [[2006 ел|2006]] — [[Виктор Воробьёв]], 
* [[2014 ел|2014]] — [[Надя Ножарова]], 
* [[2019 ел|2019]] — [[Айрат Ибраһимов]], татар җәмәгать эшлеклесе, журналист, публицист ([[Сембер]]).
* 2019 — [[Всеволод Васильев]], 
* [[2021 ел|2021]] — [[Азамат Гыйләҗев]],
* [[2025 ел|2025]] — [[Марсель Әхмәтҗанов]], әдәбият галиме, археограф, текстолог.

=={{Дини бәйрәмнәр}}==
===={{Исем бәйрәмнәре}}====
== Шулай ук карагыз ==
== Искәрмәләр ==
{{commonscat|18 April}}
{{искәрмәләр}}
{{Rq|stub}}

{{Тәкъвим}}

[[Төркем:Ел көннәре]]
[[Төркем:18 апрель|*]]</text>
      <sha1>sbscm29aevwfol12h5xg2gffpm2zoak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Баш бит/Вакыйгалар/18 апрель</title>
    <ns>10</ns>
    <id>18236</id>
    <revision>
      <id>5794725</id>
      <parentid>2992202</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T05:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21991-09</username>
        <id>60323</id>
      </contributor>
      <origin>5794725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2323" sha1="a6br7fzrpn8bk0z89otjfeb6cupydz7" xml:space="preserve">''Бөтендөнья үзешчән радио көне'', {{BRA}}дә — ''Милли балалар әдәбияты'', {{Байрак/Зимбабве}} [[Зимбабве]]да — ''Бәйсезлек'', {{IRN}}да — ''Армия'', {{RUS}}ндә — ''Русия хәрби даны'', {{JPN}}дә — ''Кәшеф'', {{Байрак/ЮНЕСКО}} [[ЮНЕСКО]]да — ''Халыкара һәйкәлләр һәм тарихи урыннар көне'', һ.б.

* [[1881 ел|1881]] — {{Лондон гербы}}да үз заманы өчен иң зур табигать белеме музее ачыла.
[[Рәсем:Shihabetdin Marcani.jpg|right|100px|link=Шиһабетдин Мәрҗани]]
* [[1889 ел|1889]] — бөек татар мәгърифәтчесе '''''[[Шиһабетдин Мәрҗани]]''''' вафат.
* [[1902 ел|1902]] — җинаятьчене табу өчен беренче тапкыр [[дактилоскопия]] кулланыла.
* [[1920 ел|1920]] — татар драматургы [[Габделрәүф Ниязбаев]] бакыйлыкка күчә. 
* [[1922 ел|1922]] — {{Мәскәү гербы}}дә беренче [[автобус]] йөри башлый.
* [[1923 ел|1923]] — татар язучысы, әдәбият галиме [[Ибраһим Нуруллин]] туа.
* [[1946 ел|1946]] — {{Женева гербы}} каласында {{LON}}н бетерү турында игълан ителә.
* [[1949 ел|1949]] — {{IRL}} [[Британ Дуслыгы]]ннан чыга һәм үзен җөмһүрият итеп игълан итә.
* [[1953 ел|1953]] — [[«Татарстан яшьләре»]]нең 1990-2017 еллардагы баш мөхәррире [[Исмәгыйль Шәрәфиев]] дөньяга килә. 
* [[1955 ел|1955]] — алман физик-теоретигы [[Альберт Эйнштейн]] дөнья куя.
* [[2002 ел|2002]] — [[Норвегия]] сәяхәтчесе [[Тур Хейердал]] вафат.
* [[2025 ел|2025]] — әдәбият галиме, археограф, текстолог [[Марсель Әхмәтҗанов]] дөнья куя.

&lt;noinclude&gt;[[Төркем:Калыплар:Көннәрнең вакыйгалары]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a6br7fzrpn8bk0z89otjfeb6cupydz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ботаника</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21272</id>
    <revision>
      <id>5794715</id>
      <parentid>5506058</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T21:58:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5794715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12520" sha1="bebeu651qoct7u04drpe71tb9x5g6r3" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Бота́ника''' (''нәбатат гыйлеме'', {{lang-grc|βοτανικός}} — «үсемлеккә илтүче», шулай ук {{lang-grc|βοτάνη}} — «үсемлек, [[үлән]]») — [[үсемлекләр]] турындагы [[фән]], [[биология]]ең бер [[тармак|тармагы]].

== Тикшерү җисемнәре ==
[[Файл:Beli-hibiskus.jpg|thumb|250px|[[Гибискус]]]]
Ботаника үсемлекләр турында булган барлык [[мәгълүмат]]ны да үз эченә ала, ''([[Морфология (биология)|морфология]] һәм [[анатомия]])'' үсемлекләрнең [[систематика]]сын,  [[геология|геологик]] [[вакыт]] ''([[эволюция]])'' [[барыш]]ындагы [[үсеш]]ен,  үзара [[бәйләнеш]]ен ''([[филогенез]])'', элеккеге һәм [[хәзер]]ге [[таралу]] [[мәйдан]]нарын ([[үсемлек географиясе]]), [[әйләнә-тирәлек]] белә бәйләнешен ([[үсемлек экологиясе]]), үсемлек [[катлам]]ының үзара [[кушылу]]ын ''([[фитоценология]], яки [[геоботаника]])'', үсемлекләрнең [[хуҗалык]]та [[файдалану]] [[мөмкинлек|мөмкинлеге]] ''([[ботаник байлыклар]], яки экономик ботаника)''.

Ботаникада үсемлекләрне [[тикшерү]] буенча фикологияне һәм ([[альгология]]не) — [[суүсем]]нәр турындагы фән, [[микология]]не — [[гөмбә]]ләр турындагы фән, [[лихенология]]не — [[лишайник]]лар, [[бриология]]не — [[мүк]]ләр турындагы фәннәрне аерып алырга кирәк. Шулай ук бер [[күзәнәк]]ле үсемлекләрне [[өйрәнү]]че фән буларак — [[микробиология]] һәм үсемлекләрнең [[вирус]]лар, [[бактерия]]ләр белән бәйләнешен өйрәнүче фән — [[фитопатология]]не ботаниканың бер тармакларны кертергә мөмкин.

== Тарихы ==
{{seealso|Төркем:Ботаника тарихы|en:Category:History of botany|ru:Категория:История ботаники}}

== Бүлекләре ==
{{seealso|Төркем:Ботаника бүлекләре|en:Category:Branches of botany|ru:Категория:Разделы ботаники}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q17002728 }
|section=
|sort=label
|columns=label:исем,description:тасвир,p2578}}
{| class='wikitable sortable'
! исем
! тасвир
! өйрәнелгән тармак
|-
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135898514|descriptive botany]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134880060|sphagnology]]''
| 
| ''[[:d:Q30019|сфагнум]]''
|-
| ''[[:d:Q135898529|structural botany]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2715465|агростология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4671902|акантохронология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q188391|альгология]]''
| 
| [[суүсемнәр]]
|-
| ''[[:d:Q574323|антракология]]''
| 
| ''[[:d:Q65158341|charred wood]]''
|-
| ''[[:d:Q6018089|аэропалинология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20730570|батология]]''
| 
| ''[[:d:Q602740|рубус]]''
|-
| ''[[:d:Q63368312|ботаник историография]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q899719|бриология]]''
| 
| ''[[:d:Q29993|мүксыманнар]]''
|-
| ''[[:d:Q1456948|геоботаника]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134805772|гепатикология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9295368|гидроботаника]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q192658|дендрология]]''
| 
| [[агач]]&lt;br/&gt;[[куак]]
|-
| ''[[:d:Q131344606|десмидиология]]''
| 
| ''[[:d:Q199077|Desmidiales]]''
|-
| ''[[:d:Q1098746|карпология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107547967|орлык экологиясе]]''
| орлыклар экологиясе
| 
|-
| ''[[:d:Q16911243|орхидология]]''
| 
| ''[[:d:Q25308|Orchid]]''
|-
| ''[[:d:Q192694|палеоботаника]]''
| 
| ''[[:d:Q3391551|prehistoric plant]]''
|-
| ''[[:d:Q636481|палеоэтноботаника]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11830794|птеридология]]''
| 
| ''[[:d:Q178249|Pteridophyta]]''
|-
| ''[[:d:Q9311551|родология]]''
| 
| [[гөлҗимеш]]
|-
| ''[[:d:Q14829679|синантерология]]''
| 
| ''[[:d:Q14847254|Compositae]]''&lt;br/&gt;[[Оешма чәчәклеләр|кашкарыйчалар]]
|-
| ''[[:d:Q5469188|урман патологиясе]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133501250|фитология]]''
| 
| [[югары төзелешле үсемлекләр]]
|-
| ''[[:d:Q188956|фитопатология]]''
| 
| ''[[:d:Q2662845|үсемлекләр авырулары]]''
|-
| ''[[:d:Q130253346|фитосерология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q130253279|фитотератология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99658977|фитотөрлелек]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q130253639|фитофенология]]''
| үсемлекләр фенологиясе
| 
|-
| ''[[:d:Q1138244|фитоценология]]''
| 
| [[фитоценоз]]
|-
| ''[[:d:Q1372905|флористика]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30594891|чәчәк ату биологиясе]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7201518|үсемлекләр генетикасы]]''
| 
| [[үсемлекләр]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16335078|үсемлекләр геномы]]''&lt;br/&gt;[[хлоропласт]]
|-
| ''[[:d:Q771220|үсемлекләр географиясе]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100985929|үсемлекләр молекуляр биологиясе]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1795341|үсемлекләр стрессы физиологиясе]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106604818|үсемлекләр эволюцион биологиясе]]''
| 
| ''[[:d:Q7201511|үсемлекләр эволюциясе]]''
|-
| ''[[:d:Q100913396|үсемлекләр экологик физиологиясе]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1387972|үсемлекләр экологиясе]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Оешмалары ==
{{seealso|Төркем:Ботаника оешмалары|en:Category:Botany organizations|ru:Категория:Ботанические организации}}

== Һөнәри әдәбият ==
{{seealso|Төркем:Ботаника әдәбияты|en:Category:Botanical literature|ar:تصنيف:أدبيات علم النبات}}

=== Әһәмиятле фәнни китаплар ===
{{seealso|Төркем:Ботаника китаплары|en:Category:Botany books|ru:Категория:Книги по ботанике}}

=== Фәнни журналлар ===
{{seealso|Төркем:Ботаника журналлары|en:Category:Botany journals|ru:Категория:Ботанические журналы}}

== Һөнәри бүләкләр ==
{{seealso|Төркем:Ботаника өлкәсендә бүләкләр|de:Kategorie:Botanikpreis|ru:Категория:Ботанические награды}}

== Аерым танылган галимнәр ==
{{seealso|Төркем:Ботаниклар|en:Category:Botanists|ru:Категория:Ботаники}}

== Аерым кулланылган терминнар ==
{{seealso|Төркем:Ботаника терминологиясе|en:Category:Botanical terminology|ru:Категория:Ботаническая терминология}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q27494256}
|section=
|sort=label
|columns=label:исем,description:тасвир,p279,p361}}
{| class='wikitable sortable'
! исем
! тасвир
! нәрсәнең ассыйныфы
! моның өлеше
|-
| ''[[:d:Q2650823|Alpenschwemmling]]''
| 
| ''[[:d:Q1065449|introduced species]]''&lt;br/&gt;[[үсемлекләр]]
| ''[[:d:Q1412527|flora of the Alps]]''
|-
| ''[[:d:Q1633543|Cenelle]]''
| 
| ''[[:d:Q24060707|үсемлек органы]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q97359799|Contortae]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5871755|Funicle]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q380138|ovule]]''
|-
| ''[[:d:Q12371906|Paljasvili]]''
| 
| ''[[:d:Q24060707|үсемлек органы]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11565604|acuminate]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110728187|bosflora]]''
| 
| ''[[:d:Q131449|флора]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q42303703|bur]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5166600|convolute]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5370234|embryonated]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19597487|heteroblasty]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137486572|heterotonie]]''
| 
| ''[[:d:Q937228|үзлек]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q137384983|homotonie]]''
| 
| ''[[:d:Q937228|үзлек]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q119696300|phenological optimum]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6494294|pseudostem]]''
| 
| ''[[:d:Q20011319|үсемлек өлеше]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q887261|scape]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2266119|segetal flora]]''
| 
| ''[[:d:Q131449|флора]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q101879|weed]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2410438|stroomdalflora]]''
| 
| ''[[:d:Q131449|флора]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q130494306|successierelict]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10385038|trophophyll]]''
| 
| ''[[:d:Q24060707|үсемлек органы]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7845709|trophophyte]]''
| 
| [[үсемлекләр]]
| 
|-
| ''[[:d:Q735700|vegetation aspect]]''
| 
| ''[[:d:Q186081|вакыт интервалы]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116026826|vegetation zonation]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131438743|vicinism]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1138244|фитоценология]]''
|-
| ''[[:d:Q137840971|vleugel]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13184|җиләк]]''
| 
| ''[[:d:Q15197056|сусыл җимеш]]''
| 
|-
| [[җимеш]]
| 
| ''[[:d:Q24060707|үсемлек органы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q148515|җимшән]]''
| [[чәчәкле үсемлекләр]]
|-
| ''[[:d:Q148515|җимшән]]''
| Чәчәкнең ана җенес әгъзасы - җимешлекнең киңәйгән өлеше, аның эчендә орлык бөреләре саклана. Җимешкә әверелә.
| ''[[:d:Q20011319|үсемлек өлеше]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24060707|үсемлек органы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21087275|reproductive organ]]''
| ''[[:d:Q588964|gynoecium]]''
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{тышкы сылтамалар}}
* [http://sbio.info/list.php?c=orgbiol Портал «Бөтен Биология» : Организмнарның күптөрлелеге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140416091018/http://sbio.info/list.php?c=orgbiol |date=2014-04-16 }} {{ref-ru}}
* [http://zoomet.ru/metod_sreda.html Электрон ботаник китапханә] {{ref-ru}}

== Шулай ук карагыз ==
{{Портал|Агачлар|Үсемлекләр|Биология|Фән}}
* [[Юлиан Шелль]] (1846-1881) — ботаника буенча махсус мәкаләләр һәм тикшеренүләр авторы һәм Казан университетының Ботаника кафедрасы ассистенты.
* [[Ботаник бакчасы]]
* [[Флора]]
* [[Гербарий]]

{{Фәннәр}}

[[Төркем:Ботаника| ]][[Төркем:Әлифба буенча фәннәр]]</text>
      <sha1>bebeu651qoct7u04drpe71tb9x5g6r3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татарстанның административ-территориаль бүленеше</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21860</id>
    <revision>
      <id>5794651</id>
      <parentid>5792763</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:33:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5794651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49168" sha1="fhjnxehi8jmha6ja382kcsswypw5d8h" xml:space="preserve">__NOTOC__
'''Татарстан Республикасы муниципаль берәмлекләре''' — республиканың [[шәһәр бүлгесе|шәһәр округлары]], [[муниципаль район]]нары һәм районнар эчендәге [[шәһәр җирлеге|шәһәр]] ([[шәһәр]]ләр, [[шәһәр тибындагы поселок]]лар) һәм [[авыл җирлеге|авыл җирлекләре]].

Республика территориясе 43 административ районга бүленә. Аларның үзәкләре булып республика карамагындагы — 13, районнар карамагындагы 6 шәһәр, шәһәр тибындагы 8 поселок һәм 16 авыл тора (8 нче кушымтаны һәм 127 нче биттәге картаны карагыз).

Республика карамагындагы шәһәрләр, район үзәкләре булып торсалар да, районнар составына кермиләр, алар турыдан-туры республика хакимияте тарафыннан идарә ителәләр һәм мөстәкыйль административ берәмлекне тәшкил итәләр. Алардан башка ике шәһәр — [[Казан]] һәм [[Яр Чаллы|Чаллы]] — шәһәр районнарына бүленәләр.

[[Рәсем:Coat of Arms of Tatarstan.svg|center|100px]] [[Рәсем:Татарстан харитасы.gif|center|400px]]

== Шәһәр округлары ==
* ''' [[Казан шәһәре]]''' 
* ''' [[Чаллы шәһәре]]'''

== Муниципаль районнары ==
=== [[Рәсем:Coat of Arms of Agryz rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Әгерҗе муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item (wdt:P31/wdt:P279*) wd:Q1849719.
  ?item wdt:P131 wd:Q518958.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
}|columns=p31,label,p36
}}
{| class='wikitable sortable'
! нинди төшенчәнең аерым очрагы
! label
! башкала
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| [[Әзи авыл җирлеге]]
| [[Әзи (Татарстан)|Азево]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q4242997|Крындинское сельское поселение]]''
| [[Кырынды]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| [[Көчек авыл җирлеге]]
| [[Көчек]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| [[Бимә авыл җирлеге]]
| [[Бимә (Әгерҗе районы)]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| [[Девәтернә авыл җирлеге]]
| [[Девәтернә]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21194360|Иж-Бобьинское сельское поселение]]''
| [[Иж-Бубый]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| [[Исәнбай авыл җирлеге]]
| [[Исәнбай]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| [[Кадрәк авыл җирлеге (Әгерҗе районы)]]
| [[Кадрәк (Әгерҗе районы)]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| [[Кадыбаш авыл җирлеге]]
| [[Кадыбаш]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21194547|Кичкетаң авыл җирлеге]]''
| [[Кичке-Таң|Кичкетаң]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21194635|Красноборское сельское поселение]]''
| [[Пәнҗәр]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21194703|Кудашевское сельское поселение]]''
| [[Кодаш (Әгерҗе районы)|Кодаш]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| [[Күләгәш авыл җирлеге]]
| [[Күләгәш (авыл)|Күләгәш]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21195345|Новобизякинское сельское поселение]]''
| [[Яңа Авыл (Әгерҗе районы)]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21196046|Салагыш авыл җирлеге]]''
| [[Салагыш]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21196059|Сарсак-Омгинское сельское поселение]]''
| [[Сарсак-Умга]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21196134|Старосляковское сельское поселение]]''
| [[Иске Эсләк]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| [[Иске Чыкалды авыл җирлеге]]
| [[Иске Чыкалды|Иске Чекалда]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21196152|Табарлинское сельское поселение]]''
| [[Тәбәрле]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21196182|Терсинское сельское поселение]]''
| [[Тирсә]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21196470|Шаршадинское сельское поселение]]''
| [[Шаршады]]
|-
| [[Шәһәр җирлеге|Русиядәге шәһәр җирлеге]]
| ''[[:d:Q21195079|«Әгерҗе шәһәре» муниципаль берәмлеге]]''
| [[Әгерҗе]]
|}
{{Wikidata list end}}

=== [[Рәсем:Aznakeevskii rayon gerb.png|30px|left]] [[Азнакай муниципаль районы]] === 
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Азнакай шәһәре]]
* [[Актүбә шәһәр тибындагы поселогы]]
* [[Әгерҗе авыл җирлеге]]
* [[Әлкәй авыл җирлеге]]
* [[Әсәй авыл җирлеге]]
* [[Балтач авыл җирлеге]]
* [[Бирючевка авыл җирлеге]]
* [[Вахитов авыл җирлеге]]
* [[Югары Стәрле авыл җирлеге]]
* [[Илбәк авыл җирлеге]]
* [[Кәкре Елга авыл җирлеге]]
* [[Карамалы авыл җирлеге]]
* [[Мәлбагыш авыл җирлеге]]
* [[Мәсгут авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Микулино авыл җирлеге]]
* [[Сәпәй авыл җирлеге]]
* [[Сарлы авыл җирлеге]]
* [[Сукаеш авыл җирлеге]]
* [[Татар Шуганы авыл җирлеге]]
* [[Туйкә авыл җирлеге]]
* [[Тымытык авыл җирлеге]]
* [[Уразай авыл җирлеге]]
* [[Урманай авыл җирлеге]]
* [[Урсай авыл җирлеге]]
* [[Үчәлле авыл җирлеге]]
* [[Чалпы авыл җирлеге]]
* [[Чемодурово авыл җирлеге]]
* [[Чубар Абдул авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Aksubayevsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Аксубай муниципаль районы]] === 
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Аксубай шәһәр тибындагы поселогы]]
* [[Беловка авыл җирлеге]]
* [[Емелькино авыл җирлеге]]
* [[Карасу авыл җирлеге]]
* [[Кәкрекүл авыл җирлеге]]
* [[«МЮД» авыл җирлеге]]
* [[Яңа Аксубай авыл җирлеге]]
* [[Яңа Ибрай авыл җирлеге]]
* [[Яңа Кармәт авыл җирлеге]]
* [[Савруш авыл җирлеге]]
* [[Иске Ибрай авыл җирлеге]] 
{{col-2}}
* [[Иске Илтерәк авыл җирлеге]]
* [[Иске Кармәт авыл җирлеге]]
* [[Иске Кыязлы авыл җирлеге]]
* [[Иске Татар Әдәмсуы авыл җирлеге]] 
* [[Иске Тимошкино авыл җирлеге]]
* [[Иске Үзи авыл җирлеге]]
* [[Сөнчәле авыл җирлеге]]
* [[Трудолюбово авыл җирлеге]]
* [[Урмандәй авыл җирлеге]]
* [[Шәрбән авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Aktanyshsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Актаныш муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item (wdt:P31/wdt:P279*) wd:Q1849719.
  ?item wdt:P131 wd:Q621068.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
}
|section=
|sort=p31
|columns=p31,label/tt,p36
}}
{| class='wikitable sortable'
! нинди төшенчәнең аерым очрагы
! label/tt
! башкала
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Татар Ямалысы авыл җирлеге
| [[Татар Ямалысы]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Чуракай авыл җирлеге
| [[Чуракай]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Чалманарат авыл җирлеге
| [[Чалманарат]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Усы авыл җирлеге
| [[Качкын]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Уразай авыл җирлеге
| [[Уразай (Актаныш районы)|Уразай]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Түке авыл җирлеге
| [[Түке]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Теләкәй авыл җирлеге
| [[Иске Теләкәй]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Татар Суыксуы авыл җирлеге
| [[Татар Суыксуы (Актаныш районы)|Татар Суыксуы]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Такталачык авыл җирлеге
| [[Такталачык (Актаныш районы)|Такталачык]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Иске Сәфәр авыл җирлеге
| [[Иске Сәфәр]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Иске Кормаш авыл җирлеге
| [[Иске Кормаш (Татарстан)|Иске Кормаш]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Иске Богады авыл җирлеге
| [[Иске Богады (Татарстан)|Иске Богады]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Иске Байсар авыл җирлеге
| [[Иске Байсар]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Иске Айман авыл җирлеге
| [[Иске Айман]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Пучы авыл җирлеге
| [[Пучы]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Яңа Әлем авыл җирлеге
| [[Яңа Әлем]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Мәсәде авыл җирлеге
| [[Мәсәде]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Күҗәкә авыл җирлеге
| [[Күҗәкә]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Киров авыл җирлеге
| [[Киров исемендәге совхоз бистәсе|Киров совхозы]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Кәзкәй авыл җирлеге
| [[Кәзкәй]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Югары Яхшый авыл җирлеге
| [[Югары Яхшый]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Әтәс авыл җирлеге
| [[Әтәс]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Актаныш авыл җирлеге
| [[Актаныш]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Актанышбаш авыл җирлеге
| [[Актанышбаш]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Аккүз авыл җирлеге
| [[Аккүз (Актаныш районы)]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Аеш авыл җирлеге
| [[Аеш]]
|}
{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Flag of Alekseevsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Алексеевск муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2603517.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
===[[Рәсем:Flag of Alkeevsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Әлки муниципаль районы]] === 
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Аппак авыл җирлеге]]
* [[Базарлы Матак авыл җирлеге]]
* [[Борискино авыл җирлеге]]
* [[Югары Колчура авыл җирлеге]]
* [[Каргалы авыл җирлеге]]
* [[Кошки авыл җирлеге]]
* [[Түбән Әлки авыл җирлеге]]
* [[Түбән Кәчи авыл җирлеге]]
* [[Яңа Үргәагар авыл җирлеге]]
* [[Салман авыл җирлеге]]
* [[Иске Алпар авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Иске Камка авыл җирлеге]]
* [[Иске Матак авыл җирлеге]]
* [[Иске Салман авыл җирлеге]] 
* [[Иске Карата авыл җирлеге]]
* [[Иске Чаллы авыл җирлеге]]
* [[Ташбилге авыл җирлеге]] 
* [[Чуаш Кичүе авыл җирлеге]]
* [[Чуаш Борнае авыл җирлеге]]
* [[Чиябаш авыл җирлеге]]
* [[Юхмачы авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Almetyevsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Әлмәт муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q1849719.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Flag of Apastovsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Апас муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2220531.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Arsk rayon flag.gif|30px|left]] [[Арча муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Арча шәһәре]]
* [[Апаз авыл җирлеге]]
* [[Венета авыл җирлеге]]
* [[Казанбаш авыл җирлеге]]
* [[Кәче авыл җирлеге]]
* [[Кушлавыч авыл җирлеге]]
* [[Күпербаш авыл җирлеге]]
* [[Наласа авыл җирлеге]]
* [[Яңа Кенәр авыл җирлеге]]
* [[Яңа Кишет авыл җирлеге]]
* [[Яңа Кырлай авыл җирлеге]]
* [[Носы авыл җирлеге]]
* [[Сеҗе авыл җирлеге]]
* [[Сикертән авыл җирлеге]]
* [[Курса-Почмак авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Урта Аты авыл җирлеге]]
* [[Урта Курса авыл җирлеге]]
* [[Урта Пошалым авыл җирлеге]]
* [[Иске Ашыт авыл җирлеге]]
* [[Иске Кырлай авыл җирлеге]]
* [[Иске Чүриле авыл җирлеге]]
* [[Сөрде авыл җирлеге]]
* [[Ташкичү авыл җирлеге]]
* [[Үрнәк авыл җирлеге]]
* [[Утар Аты авыл җирлеге]]
* [[Өчиле авыл җирлеге]]
* [[Шурабаш авыл җирлеге]]
* [[Шушмабаш авыл җирлеге]]
* [[Яңасала авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Atninsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Әтнә муниципаль районы]] === 
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Олы Әтнә авыл җирлеге]]
* [[Олы Мәңгәр авыл җирлеге]]
* [[Югары Сәрдә авыл җирлеге]]
* [[Комыргуҗа авыл җирлеге]]
* [[Күәм авыл җирлеге]]
* [[Күлле Киме авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Күңгәр авыл җирлеге]]
* [[Кышлау авыл җирлеге]]
* [[Түбән Бәрәскә авыл җирлеге]]
* [[Түбән Көек авыл җирлеге]]
* [[Яңа Шашы авыл җирлеге]]
* [[Өҗем авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Bavly (Tatarstan).png|30px|left]] [[Баулы муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Баулы шәһәре]]
* [[Александровка авыл җирлеге]]
* [[Исергәп авыл җирлеге]]
* [[Кызылъяр авыл җирлеге]]
* [[Кырым-Сарай авыл җирлеге]]
* [[Яңа Зареченский авыл җирлеге]]
* [[Покровский Урустамак авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Поповка авыл җирлеге]]
* [[Потапово-Томбарлы авыл җирлеге]]
* [[Салих авыл җирлеге]]
* [[Татар Кандызы авыл җирлеге]]
* [[Томбарлы авыл җирлеге]]
* [[Удмурт Ташлысы авыл җирлеге]]
* [[Шалты авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Baltasinsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Балтач муниципаль районы]] ===
=== [[Рәсем:Flag of Apastovsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Апас муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2670313.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Flag of Bugulminsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Бөгелмә муниципаль районы]] === 
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Бөгелмә шәһәре]]
* [[Карабаш шәһәр тибындагы поселогы]]
* [[Акбаш авыл җирлеге]]
* [[Березовка авыл җирлеге]]
* [[Зур Федоровка авыл җирлеге]]
* [[Восточный авыл җирлеге]]
* [[Вязовка авыл җирлеге]]
* [[Зеленая Роща авыл җирлеге]]
* [[Ключи авыл җирлеге]]
* [[Кодаш авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Кече Бөгелмә авыл җирлеге]]
* [[Наратлы авыл җирлеге]]
* [[Яңа Александровка авыл җирлеге]]
* [[Яңа Сумароков авыл җирлеге]]
* [[Петровка авыл җирлеге]]
* [[Подгорный авыл җирлеге]]
* [[Спас авыл җирлеге]]
* [[Иске Исаково авыл җирлеге]]
* [[Татар Димескәе авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Buinsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Буа муниципаль районы]] === 
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Буа шәһәре]]
* [[Адав-Толымбай авыл җирлеге]]
* [[Аксу авыл җирлеге]]
* [[Әлши авыл җирлеге]]
* [[Алших авыл җирлеге]]
* [[Бик-Үти авыл җирлеге]]
* [[Зур Фролово авыл җирлеге]]
* [[Боерган авыл җирлеге]]
* [[Югары Лашчы авыл җирлеге]]
* [[Исәк авыл җирлеге]]
* [[Кайбыч авыл җирлеге]]
* [[Кыят авыл җирлеге]]
* [[Күшке авыл җирлеге]]
* [[Шәмәк авыл җирлеге]]
* [[Татар Буасы авыл җирлеге]]
* [[Карлы авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Мөкерле авыл җирлеге]]
* [[Түбән Наратбаш авыл җирлеге]]
* [[Яңа Тинчәле авыл җирлеге]]
* [[Яңа Чәчкап авыл җирлеге]]
* [[Норлат авыл җирлеге]]
* [[Ырынгы авыл җирлеге]]
* [[Кырык Садак авыл җирлеге]]
* [[Иске Суыксу авыл җирлеге]]
* [[Иске Тинчәле авыл җирлеге]]
* [[Тимбай авыл җирлеге]]
* [[Күл Черкене авыл җирлеге]]
* [[Килдураз авыл җирлеге]]
* [[Чуаш Киштәге авыл җирлеге]]
* [[Янтуган авыл җирлеге]]
* [[Яшевка авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Verhneuslonsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Югары Ослан районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2220436.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Flag of Vysokogorsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Биектау муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Айбаш авыл җирлеге]] 
* [[Алан-Бәксәр авыл җирлеге]] 
* [[Әлдермеш авыл җирлеге]] 
* [[Каенлык авыл җирлеге]] 
* [[Бөреле авыл җирлеге]] 
* [[Олы Битаман авыл җирлеге]] 
* [[Олы Кавал авыл җирлеге]] 
* [[Биектау авыл җирлеге]] 
* [[Дөбъяз авыл җирлеге]] 
* [[Казаклар авыл җирлеге]] 
* [[Константиновка авыл җирлеге]] 
* [[Коркачык авыл җирлеге]] 
* [[Мәмдәл авыл җирлеге]] 
* [[Мүлмә авыл җирлеге]] 
* [[Ташлы Кавал авыл җирлеге]] 
* [[Усад авыл җирлеге]] 
{{col-2}}
* [[Чыпчык авыл җирлеге]] 
* [[Пермяк авыл җирлеге]] 
* [[Алат авыл җирлеге]] 
* [[Семиозерка авыл җирлеге]] 
* [[Красносельский авыл җирлеге]] 
* [[Сосновка авыл җирлеге]] 
* [[Суыксу авыл җирлеге]] 
* [[Шәпше авыл җирлеге]] 
* [[Шуман авыл җирлеге]] 
* [[Ямаширмә авыл җирлеге]] 
* [[Дачный авыл җирлеге]] 
* [[Иске Казан авыл җирлеге]] 
* [[Чернышевка авыл җирлеге]] 
* [[Чыршы авыл җирлеге]] 
* [[Татарстан Республикасы җирләренең дәүләт резервы составына керүче җир кишәрлекләре]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Drozhzhanovsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Чүпрәле муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Алешкин-Саплык авыл җирлеге]]
* [[Зур Аксу авыл җирлеге]]
* [[Зур Чынлы авыл җирлеге]]
* [[Городище авыл җирлеге]]
* [[Звезда авыл җирлеге]]
* [[Кече Чынлы авыл җирлеге]] 
* [[Марс авыл җирлеге]]
* [[Матак авыл җирлеге]]
* [[Түбән Чәке авыл җирлеге]]
* [[Яңа Борындык авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Яңа Әлмәле авыл җирлеге]]
* [[Яңа Ишле авыл җирлеге]]
* [[Үби авыл җирлеге]]
* [[Иске Чүпрәле авыл җирлеге]]
* [[Иске Кәкерле авыл җирлеге]]
* [[Иске Чокалы авыл җирлеге]]
* [[Иске Шәйморза авыл җирлеге]]
* [[Чуаш Чүпрәлесе авыл җирлеге]]
* [[Шланга авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Elabuzhsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Алабуга муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Алабуга шәһәре]]
* [[Илмәт авыл җирлеге]]
* [[Бехтерев авыл җирлеге]]
* [[Олы Елово авыл җирлеге]]
* [[Олы Качык авыл җирлеге]]
* [[Олы Шүрнәк авыл җирлеге]]
* [[Костенеево авыл җирлеге]]
* [[Лекарево авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Морт авыл җирлеге]]
* [[Мурзиха авыл җирлеге]]
* [[Поспелово авыл җирлеге]]
* [[Иске Күклек авыл җирлеге]]
* [[Иске Юраш авыл җирлеге]]
* [[Танай авыл җирлеге]]
* [[Татар Дөм-Дөме авыл җирлеге]]
* [[Яковлево авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Zainsk rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Зәй муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2719249.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Flag of Zelenodolsk (Tatarstan).gif|30px|left]] [[Яшел Үзән муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2220520.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Flag of Kaibitsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Кайбыч муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q517512.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Gerb-Kamsko-Ustinsky-region.gif|30px|left]] [[Кама Тамагы муниципаль районы]] === 
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Кама Тамагы шәһәр тибындагы поселогы]]
* [[Затун шәһәр тибындагы поселогы]] 
* [[Тенеш шәһәр тибындагы поселогы]]
* [[Балтач авыл җирлеге]]
* [[Олы Бортас авыл җирлеге]]
* [[Олы Карамалы авыл җирлеге]]
* [[Олы Кариле авыл җирлеге]]
* [[Олы Салтык авыл җирлеге]]
* [[Варварино авыл җирлеге]]
* [[Кирельский авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Келәнче авыл җирлеге]]
* [[Красновидово авыл җирлеге]]
* [[Кече Салтык авыл җирлеге]]
* [[Осинники авыл җирлеге]]
* [[Иске Барыш авыл җирлеге]]
* [[Иске Казиле авыл җирлеге]]
* [[Сөйки авыл җирлеге]]
* [[Тәмте авыл җирлеге]]
* [[Уразлы авыл җирлеге]]
* [[Яңасала авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Gerb-Kukmorsky-region.gif|30px|left]] [[Кукмара муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2670304.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Coat of Arms of Laishev rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Лаеш муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Лаеш шәһәре]]
* [[Александровка авыл җирлеге]]
* [[Атабай авыл җирлеге]]
* [[Олы Кабан авыл җирлеге]]
* [[Габишев авыл җирлеге]]
* [[Державино авыл җирлеге]]
* [[Егорьево авыл җирлеге]]
* [[Хәерби авыл җирлеге]]
* [[Көек авыл җирлеге]]
* [[Макаровка авыл җирлеге]]
* [[Кече Елга авыл җирлеге]]
* [[Матюшино авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Нармонка авыл җирлеге]]
* [[Никольский авыл җирлеге]]
* [[Орел авыл җирлеге]]
* [[Пәрәү авыл җирлеге]]
* [[Комлы Кавал авыл җирлеге]]
* [[Рождествено авыл җирлеге]]
* [[Сокуры авыл җирлеге]]
* [[Урта Девятово авыл җирлеге]]
* [[Сталбишчы авыл җирлеге]]
* [[Татар Сараланы авыл җирлеге]]
* [[Татар Янтыгы авыл җирлеге]]
* [[Чырпы авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Coat of Arms of Leninogorsk (Tatarstan).png|30px|left]] [[Лениногорск муниципаль районы]] === 
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Лениногорск шәһәре]]
* [[Глазово авыл җирлеге]]
* [[Зәй-Каратай авыл җирлеге]]
* [[Зеленая Роща авыл җирлеге]]
* [[Ивановка авыл җирлеге]]
* [[Керкәле авыл җирлеге]]
* [[Кармалка авыл җирлеге]]
* [[Кирлегәч авыл җирлеге]]
* [[Куакбаш авыл җирлеге]]
* [[Мичурин авыл җирлеге]]
* [[Мөэмин-Каратай авыл җирлеге]]
* [[Түбән Чыршылы авыл җирлеге]]
* [[Яңа Иштирәк авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Яңа Чыршылы авыл җирлеге]]
* [[Писмән авыл җирлеге]]
* [[Сарабиккол авыл җирлеге]]
* [[Иске Иштирәк авыл җирлеге]]
* [[Иске Куак авыл җирлеге]]
* [[Иске Шөгер авыл җирлеге]]
* [[Сугышлы авыл җирлеге]]
* [[Тимәш авыл җирлеге]]
* [[Туктар Урдаласы авыл җирлеге]]
* [[Ормышлы авыл җирлеге]]
* [[Аланлык авыл җирлеге]]
* [[Шөгер авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Coat of Arms of Mamadysh rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Мамадыш муниципаль районы]] === 
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Мамадыш шәһәре]]
* [[Албай авыл җирлеге]]
* [[Югары Ушма авыл җирлеге]]
* [[Дегетле авыл җирлеге]]
* [[Дүсмәт авыл җирлеге]]
* [[Ишки авыл җирлеге]]
* [[Катмыш авыл җирлеге]]
* [[Көмешкүл авыл җирлеге]]
* [[Келәүш авыл җирлеге]]
* [[Красная Горка авыл җирлеге]]
* [[Керәшен Пакшины авыл җирлеге]]
* [[Көек-Ерыкса авыл җирлеге]]
* [[Малмыж авыл җирлеге]]
* [[Кече Кирмән авыл җирлеге]]
* [[Түбән Ушма авыл җирлеге]]
* [[Түбән Сон авыл җирлеге]]
* [[Түбән Тәкәнеш авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Түбән Шүләңгер авыл җирлеге]]
* [[Никифорово авыл җирлеге]]
* [[Олыяз авыл җирлеге]]
* [[Омар авыл җирлеге]]
* [[Отарка авыл җирлеге]]
* [[Рагозино авыл җирлеге]]
* [[Сикәнәс авыл җирлеге]]
* [[Соколка авыл җирлеге]]
* [[Урта Кирмән авыл җирлеге]]
* [[Сон авыл җирлеге]]
* [[Тауиле авыл җирлеге]]
* [[Уразбахты авыл җирлеге]]
* [[Урманчы авыл җирлеге]]
* [[Усали авыл җирлеге]]
* [[Шәдче авыл җирлеге]]
* [[Шәмәк авыл җирлеге]]
* [[Яке авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Менделеевск муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q620746.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Coat of Arms of Menzelinsk rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Минзәлә муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2220351.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Coat of Arms of Muslyumovsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Мөслим муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Минзәлә шәһәре]]
* [[Әтрәкле авыл җирлеге]]
* [[Аю авыл җирлеге]]
* [[Бикбау авыл җирлеге]]
* [[Югары Тәкермән авыл җирлеге]]
* [[Воровский исемендәге авыл җирлеге]]
* [[Иркәнәш авыл җирлеге]]
* [[Кадрәк авыл җирлеге]]
* [[Коноваловка авыл җирлеге]]
* [[Хуҗамәт авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Наратлы Кичү авыл җирлеге]]
* [[Николаевка авыл җирлеге]]
* [[Яңа Маҗын авыл җирлеге]]
* [[Яңа Мәлкән авыл җирлеге]]
* [[Тауасты Байлар авыл җирлеге]]
* [[Иске Маҗын авыл җирлеге]]
* [[Иске Матвеевка авыл җирлеге]]
* [[Ырыс авыл җирлеге]]
* [[Юртово авыл җирлеге]]
* [[Юшады авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Coat of Arms of Nizhnekamsk rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Түбән Кама муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Түбән Кама шәһәре]]
* [[Кама Аланы шәһәр тибындагы поселогы]]
* [[Афанас авыл җирлеге]]
* [[Ялантау авыл җирлеге]]
* [[Каенлы авыл җирлеге]]
* [[Кармалы авыл җирлеге]]
* [[Кызыл Чапчак авыл җирлеге]]
* [[Красный Ключ авыл җирлеге]]
* [[Майская Горка авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Макаровка авыл җирлеге]]
* [[Түбән Уратма авыл җирлеге]]
* [[Прости авыл җирлеге]]
* [[Сосновка авыл җирлеге]]
* [[Иске Чишмә авыл җирлеге]]
* [[Сухарево авыл җирлеге]]
* [[Ширәмәт авыл җирлеге]]
* [[Шәңгәлче авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Novosheshminsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Яңа Чишмә муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Акъяр авыл җирлеге]]
* [[Акбүре авыл җирлеге]]
* [[Архангел авыл җирлеге]]
* [[Буревестниковский авыл җирлеге]]
* [[Екатерина авыл җирлеге]]
* [[Зирекле авыл җирлеге]]
* [[Красный Октябрь авыл җирлеге]]
* [[Ленино авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Яңа Чишмә авыл җирлеге]]
* [[Петропавел авыл җирлеге]]
* [[Тубылгытау авыл җирлеге]]
* [[Әдәмсә авыл җирлеге]]
* [[Чабаксар авыл җирлеге]]
* [[Черемухово авыл җирлеге]]
* [[Шахмай авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:NurlatCoa2006.gif|30px|left]] [[Нурлат муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Нурлат шәһәре]]
* [[Әмзә авыл җирлеге]]
* [[Андреевка авыл җирлеге]]
* [[Әхмәт авыл җирлеге]]
* [[Биккол авыл җирлеге]]
* [[Биләркүл авыл җирлеге]]
* [[Богдашкино авыл җирлеге]]
* [[Киекле авыл җирлеге]]
* [[Гәйтән авыл җирлеге]]
* [[Егоркино авыл җирлеге]]
* [[Ялаур авыл җирлеге]]
* [[Заречный авыл җирлеге]]
* [[Кычытканлы авыл җирлеге]]
* [[Колбай-Мораса авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Мамык авыл җирлеге]]
* [[Яңа Иглай авыл җирлеге]]
* [[Яңа Тумба авыл җирлеге]]
* [[Сәләнгеш авыл җирлеге]]
* [[Урта Камышлы авыл җирлеге]]
* [[Иске Әлмәт авыл җирлеге]]
* [[Иске Чаллы авыл җирлеге]]
* [[Би Күле авыл җирлеге]]
* [[Тимерлек авыл җирлеге]]
* [[Төрнәс авыл җирлеге]]
* [[Фома авыл җирлеге]]
* [[Чулпан авыл җирлеге]]
* [[Якушкино авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Pestrechinsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Питрәч муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2657859.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Gerb-Ribnoslobodsky-region.jpg|30px|left]] [[Балык Бистәсе муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Балык Бистәсе шәһәр тибындагы поселогы]]
* [[Анатыш авыл җирлеге]]
* [[Балыклы Чүкәй авыл җирлеге]]
* [[Бәтке авыл җирлеге]]
* [[Биектау авыл җирлеге]]
* [[Олы Елга авыл җирлеге]]
* [[Олы Кульга авыл җирлеге]]
* [[Зур Мәшләк авыл җирлеге]]
* [[Олы Әшнәк авыл җирлеге]]
* [[Олы Солтан авыл җирлеге]]
* [[Казак Чаллысы авыл җирлеге]]
* [[Корноухово авыл җирлеге]]
* [[Күгәрчен авыл җирлеге]]
* [[Күки авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Котлы Бөкәш авыл җирлеге]]
* [[Масловка авыл җирлеге]]
* [[Түбән Тегермәнлек авыл җирлеге]]
* [[Яңа Арыш авыл җирлеге]]
* [[Полянка авыл җирлеге]]
* [[Рус Әшнәге авыл җирлеге]]
* [[Сорочьи Горы авыл җирлеге]]
* [[Троицкий Урай авыл җирлеге]]
* [[Уракчы авыл җирлеге]]
* [[Шомарбаш авыл җирлеге]]
* [[Югары Ырга авыл җирлеге]]
* [[Шумбут авыл җирлеге]]
* [[Шумково авыл җирлеге]]
* [[Балтач авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Coat of Arms of Saby rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Саба муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Байлар Сабасы шәһәр тибындагы поселогы]]
* [[Арташ авыл җирлеге]]
* [[Олы Кибәче авыл җирлеге]]
* [[Олы Нырты авыл җирлеге]]
* [[Олы Шыңар авыл җирлеге]]
* [[Югары Симет авыл җирлеге]]
* [[Яулаштау авыл җирлеге]]
* [[Эзмә авыл җирлеге]]
* [[Иштуган авыл җирлеге]]
* [[Килдебәк авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Курсабаш авыл җирлеге]]
* [[Мишә авыл җирлеге]]
* [[Мичән авыл җирлеге]]
* [[Түбән Шытсу авыл җирлеге]]
* [[Сатыш авыл җирлеге]]
* [[Иске Икшермә авыл җирлеге]]
* [[Тимершык авыл җирлеге]]
* [[Шәмәрдән авыл җирлеге]]
* [[Шекше авыл җирлеге]]
* [[Юлбат авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Gerb-Sarmanovsky-region.gif|30px|left]] [[Сарман муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2219972.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Coat of Arms of Spassky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Спас муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Болгар шәһәре]]
* [[Аграмак авыл җирлеге]]
* [[Антоновка авыл җирлеге]]
* [[Бураково авыл җирлеге]]
* [[Иж-Борискино авыл җирлеге]]
* [[Әҗмәр авыл җирлеге]]
* [[Иске Рәҗәп авыл җирлеге]]
* [[«КИМ» авыл җирлеге]]
* [[Кызыл Бистә авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Кузнечиха авыл җирлеге]]
* [[Куралово авыл җирлеге]]
* [[Никольский авыл җирлеге]]
* [[Полянка авыл җирлеге]]
* [[Приволжский авыл җирлеге]] 
* [[Урта Йорткүл авыл җирлеге]]
* [[Өчкүл авыл җирлеге]]
* [[Чәчәкле авыл җирлеге]]
* [[Ямбакты авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Gerb-Tetushsky-region.jpg|30px|left]] [[Тәтеш муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Тәтеш шәһәре]]
* [[Алабирде авыл җирлеге]]
* [[Байраш авыл җирлеге]]
* [[Бакырчы авыл җирлеге]]
* [[Бидәңге авыл җирлеге]]
* [[Бессоново авыл җирлеге]]
* [[Богдашкино авыл җирлеге]]
* [[Зур Әтрәч авыл җирлеге]]
* [[Олы Тархан авыл җирлеге]]
* [[Олы Тормы авыл җирлеге]]
* [[Олы Шәмәк авыл җирлеге]]
* [[Жуково авыл җирлеге]]
* [[Ивановка авыл җирлеге]]
* [[Килдеш авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Киртәле авыл җирлеге]]
* [[Келәш авыл җирлеге]]
* [[Кошки-Новотимбаево авыл җирлеге]]
* [[Лаптевка авыл җирлеге]]
* [[Льяшево авыл җирлеге]]
* [[Кече Шәмәк авыл җирлеге]]
* [[Монастырский авыл җирлеге]]
* [[Нармонка авыл җирлеге]]
* [[Сөендек авыл җирлеге]]
* [[Тоншерма авыл җирлеге]]
* [[Урюм авыл җирлеге]]
* [[Федоровка авыл җирлеге]]
* [[Чинчурино авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Tukaevsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Тукай муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Әҗмәкәй авыл җирлеге]]
* [[Бәтке авыл җирлеге]]
* [[Биклән авыл җирлеге]]
* [[Боерган авыл җирлеге]]
* [[Борды авыл җирлеге]]
* [[Иштирәк авыл җирлеге]]
* [[Калмаш авыл җирлеге]]
* [[Калмия авыл җирлеге]]
* [[Князево авыл җирлеге]]
* [[Комсомолец авыл җирлеге]]
* [[Круглое Поле авыл җирлеге]]
* [[Күзкәй авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Кече Шилнә авыл җирлеге]]
* [[Мәләкәс авыл җирлеге]]
* [[Мусабай-Завод авыл җирлеге]]
* [[Түбән Суыксу авыл җирлеге]]
* [[Яңа Троицкий авыл җирлеге]]
* [[Сәмәкәй авыл җирлеге]]
* [[Иске Абдул авыл җирлеге]]
* [[Иске Дөреш авыл җирлеге]]
* [[Теләнче-Тамак авыл җирлеге]]
* [[Шилнәбаш авыл җирлеге]]
* [[Яңа Бүләк авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Tyulyachinsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Теләче муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Әбде авыл җирлеге]]
* [[Айдар авыл җирлеге]]
* [[Алан авыл җирлеге]]
* [[Баландыш авыл җирлеге]]
* [[Олы Мәтәскә авыл җирлеге]]
* [[Олы Мишә авыл җирлеге]]
* [[Олы Нырсы авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Югары Кибәхуҗа авыл җирлеге]]
* [[Кече Кибәхуҗа авыл җирлеге]]
* [[Иске Җөри авыл җирлеге]]
* [[Теләче авыл җирлеге]]
* [[Үзәк авыл җирлеге]]
* [[Шәдке авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Gerb-Cheremshansky-region.jpg|30px|left]] [[Чирмешән муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Бәркәтә авыл җирлеге]]
* [[Югары Кәминкә авыл җирлеге]]
* [[Ивашкино авыл җирлеге]]
* [[Кармыш авыл җирлеге]]
* [[Күтәмә авыл җирлеге]]
* [[Лашман авыл җирлеге]]
* [[Мордва Афонькәсе авыл җирлеге]]
* [[Түбән Кәминкә авыл җирлеге]]
* [[Түбән Кармалка авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Яңа Әлмәле авыл җирлеге]]
* [[Яңа Кади авыл җирлеге]]
* [[Иске Кади авыл җирлеге]]
* [[Иске Котыш авыл җирлеге]]
* [[Иске Үтәмеш авыл җирлеге]]
* [[Туймәт авыл җирлеге]]
* [[Ульяновка авыл җирлеге]]
* [[Чирмешән авыл җирлеге]]
* [[Шешминка авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Gerb-Chistopolsky-region.gif|30px|left]] [[Чистай муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2670318.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Ютазы муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Урыссу шәһәр тибындагы поселогы]] 
* [[Әбсәләм авыл җирлеге]]
* [[Акбаш авыл җирлеге]]
* [[Бәйрәкә авыл җирлеге]]
* [[Бәйрәкәтамак авыл җирлеге]]
* [[Димтамак авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Кәрәкәшле авыл җирлеге]]
* [[Иске Каразирек авыл җирлеге]]
* [[Ташкичү авыл җирлеге]]
* [[Урыссу авыл җирлеге]]
* [[Ютазы авыл җирлеге]]
{{col-end}}

== Моны да карагыз ==
* [[Татарстанның административ-территориаль бүленеше (1948)]]

== Сылтамалар ==
* [http://tatar.ru/?DNSID=52291724e5de814e6e8745275438fe3e&amp;node_id=3920&amp;id=43166 2006 елның 17 мартындагы 21-ТРЗ № Татарстан Республикасы Законы]{{Deadlink|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Татарстан}}
{{Татарстан темаларда}}
{{Сайланган исемлек}}

[[Төркем:Татарстан]]
[[Төркем:Исемлекләр:География]]
[[Төркем:Россия Федерациясе субъектлары исемлекләре]]</text>
      <sha1>fhjnxehi8jmha6ja382kcsswypw5d8h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794655</id>
      <parentid>5794651</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:38:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5794655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49168" sha1="4ixyg6pf15mwax5h4gmao88blldwv9j" xml:space="preserve">__NOTOC__
'''Татарстан Республикасы муниципаль берәмлекләре''' — республиканың [[шәһәр бүлгесе|шәһәр округлары]], [[муниципаль район]]нары һәм районнар эчендәге [[шәһәр җирлеге|шәһәр]] ([[шәһәр]]ләр, [[шәһәр тибындагы поселок]]лар) һәм [[авыл җирлеге|авыл җирлекләре]].

Республика территориясе 43 административ районга бүленә. Аларның үзәкләре булып республика карамагындагы — 13, районнар карамагындагы 6 шәһәр, шәһәр тибындагы 8 поселок һәм 16 авыл тора (8 нче кушымтаны һәм 127 нче биттәге картаны карагыз).

Республика карамагындагы шәһәрләр, район үзәкләре булып торсалар да, районнар составына кермиләр, алар турыдан-туры республика хакимияте тарафыннан идарә ителәләр һәм мөстәкыйль административ берәмлекне тәшкил итәләр. Алардан башка ике шәһәр — [[Казан]] һәм [[Яр Чаллы|Чаллы]] — шәһәр районнарына бүленәләр.

[[Рәсем:Coat of Arms of Tatarstan.svg|center|100px]] [[Рәсем:Татарстан харитасы.gif|center|400px]]

== Шәһәр округлары ==
* ''' [[Казан шәһәре]]''' 
* ''' [[Чаллы шәһәре]]'''

== Муниципаль районнары ==
=== [[Рәсем:Coat of Arms of Agryz rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Әгерҗе муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item (wdt:P31/wdt:P279*) wd:Q1849719.
  ?item wdt:P131 wd:Q518958.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
}|columns=p31,label,p36
}}
{| class='wikitable sortable'
! нинди төшенчәнең аерым очрагы
! label
! башкала
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| [[Әзи авыл җирлеге]]
| [[Әзи (Татарстан)|Азево]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| [[Девәтернә авыл җирлеге]]
| [[Девәтернә]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| [[Бимә авыл җирлеге]]
| [[Бимә (Әгерҗе районы)]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q4242997|Крындинское сельское поселение]]''
| [[Кырынды]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| [[Көчек авыл җирлеге]]
| [[Көчек]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21196046|Салагыш авыл җирлеге]]''
| [[Салагыш]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21196059|Сарсак-Омгинское сельское поселение]]''
| [[Сарсак-Умга]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21196134|Старосляковское сельское поселение]]''
| [[Иске Эсләк]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| [[Иске Чыкалды авыл җирлеге]]
| [[Иске Чыкалды|Иске Чекалда]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21196152|Табарлинское сельское поселение]]''
| [[Тәбәрле]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21196182|Терсинское сельское поселение]]''
| [[Тирсә]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21194360|Иж-Бобьинское сельское поселение]]''
| [[Иж-Бубый]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| [[Исәнбай авыл җирлеге]]
| [[Исәнбай]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| [[Кадрәк авыл җирлеге (Әгерҗе районы)]]
| [[Кадрәк (Әгерҗе районы)]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| [[Кадыбаш авыл җирлеге]]
| [[Кадыбаш]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21194547|Кичкетаң авыл җирлеге]]''
| [[Кичке-Таң|Кичкетаң]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21194635|Красноборское сельское поселение]]''
| [[Пәнҗәр]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21194703|Кудашевское сельское поселение]]''
| [[Кодаш (Әгерҗе районы)|Кодаш]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| [[Күләгәш авыл җирлеге]]
| [[Күләгәш (авыл)|Күләгәш]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21195345|Новобизякинское сельское поселение]]''
| [[Яңа Авыл (Әгерҗе районы)]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| ''[[:d:Q21196470|Шаршадинское сельское поселение]]''
| [[Шаршады]]
|-
| [[Шәһәр җирлеге|Русиядәге шәһәр җирлеге]]
| ''[[:d:Q21195079|«Әгерҗе шәһәре» муниципаль берәмлеге]]''
| [[Әгерҗе]]
|}
{{Wikidata list end}}

=== [[Рәсем:Aznakeevskii rayon gerb.png|30px|left]] [[Азнакай муниципаль районы]] === 
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Азнакай шәһәре]]
* [[Актүбә шәһәр тибындагы поселогы]]
* [[Әгерҗе авыл җирлеге]]
* [[Әлкәй авыл җирлеге]]
* [[Әсәй авыл җирлеге]]
* [[Балтач авыл җирлеге]]
* [[Бирючевка авыл җирлеге]]
* [[Вахитов авыл җирлеге]]
* [[Югары Стәрле авыл җирлеге]]
* [[Илбәк авыл җирлеге]]
* [[Кәкре Елга авыл җирлеге]]
* [[Карамалы авыл җирлеге]]
* [[Мәлбагыш авыл җирлеге]]
* [[Мәсгут авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Микулино авыл җирлеге]]
* [[Сәпәй авыл җирлеге]]
* [[Сарлы авыл җирлеге]]
* [[Сукаеш авыл җирлеге]]
* [[Татар Шуганы авыл җирлеге]]
* [[Туйкә авыл җирлеге]]
* [[Тымытык авыл җирлеге]]
* [[Уразай авыл җирлеге]]
* [[Урманай авыл җирлеге]]
* [[Урсай авыл җирлеге]]
* [[Үчәлле авыл җирлеге]]
* [[Чалпы авыл җирлеге]]
* [[Чемодурово авыл җирлеге]]
* [[Чубар Абдул авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Aksubayevsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Аксубай муниципаль районы]] === 
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Аксубай шәһәр тибындагы поселогы]]
* [[Беловка авыл җирлеге]]
* [[Емелькино авыл җирлеге]]
* [[Карасу авыл җирлеге]]
* [[Кәкрекүл авыл җирлеге]]
* [[«МЮД» авыл җирлеге]]
* [[Яңа Аксубай авыл җирлеге]]
* [[Яңа Ибрай авыл җирлеге]]
* [[Яңа Кармәт авыл җирлеге]]
* [[Савруш авыл җирлеге]]
* [[Иске Ибрай авыл җирлеге]] 
{{col-2}}
* [[Иске Илтерәк авыл җирлеге]]
* [[Иске Кармәт авыл җирлеге]]
* [[Иске Кыязлы авыл җирлеге]]
* [[Иске Татар Әдәмсуы авыл җирлеге]] 
* [[Иске Тимошкино авыл җирлеге]]
* [[Иске Үзи авыл җирлеге]]
* [[Сөнчәле авыл җирлеге]]
* [[Трудолюбово авыл җирлеге]]
* [[Урмандәй авыл җирлеге]]
* [[Шәрбән авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Aktanyshsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Актаныш муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item (wdt:P31/wdt:P279*) wd:Q1849719.
  ?item wdt:P131 wd:Q621068.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
}
|section=
|sort=p31
|columns=p31,label/tt,p36
}}
{| class='wikitable sortable'
! нинди төшенчәнең аерым очрагы
! label/tt
! башкала
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Татар Ямалысы авыл җирлеге
| [[Татар Ямалысы]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Чуракай авыл җирлеге
| [[Чуракай]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Чалманарат авыл җирлеге
| [[Чалманарат]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Усы авыл җирлеге
| [[Качкын]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Уразай авыл җирлеге
| [[Уразай (Актаныш районы)|Уразай]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Түке авыл җирлеге
| [[Түке]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Теләкәй авыл җирлеге
| [[Иске Теләкәй]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Татар Суыксуы авыл җирлеге
| [[Татар Суыксуы (Актаныш районы)|Татар Суыксуы]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Такталачык авыл җирлеге
| [[Такталачык (Актаныш районы)|Такталачык]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Иске Сәфәр авыл җирлеге
| [[Иске Сәфәр]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Иске Кормаш авыл җирлеге
| [[Иске Кормаш (Татарстан)|Иске Кормаш]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Иске Богады авыл җирлеге
| [[Иске Богады (Татарстан)|Иске Богады]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Иске Байсар авыл җирлеге
| [[Иске Байсар]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Иске Айман авыл җирлеге
| [[Иске Айман]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Пучы авыл җирлеге
| [[Пучы]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Яңа Әлем авыл җирлеге
| [[Яңа Әлем]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Мәсәде авыл җирлеге
| [[Мәсәде]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Күҗәкә авыл җирлеге
| [[Күҗәкә]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Киров авыл җирлеге
| [[Киров исемендәге совхоз бистәсе|Киров совхозы]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Кәзкәй авыл җирлеге
| [[Кәзкәй]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Югары Яхшый авыл җирлеге
| [[Югары Яхшый]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Әтәс авыл җирлеге
| [[Әтәс]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Актаныш авыл җирлеге
| [[Актаныш]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Актанышбаш авыл җирлеге
| [[Актанышбаш]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Аккүз авыл җирлеге
| [[Аккүз (Актаныш районы)]]
|-
| [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]]
| Аеш авыл җирлеге
| [[Аеш]]
|}
{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Flag of Alekseevsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Алексеевск муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2603517.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
===[[Рәсем:Flag of Alkeevsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Әлки муниципаль районы]] === 
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Аппак авыл җирлеге]]
* [[Базарлы Матак авыл җирлеге]]
* [[Борискино авыл җирлеге]]
* [[Югары Колчура авыл җирлеге]]
* [[Каргалы авыл җирлеге]]
* [[Кошки авыл җирлеге]]
* [[Түбән Әлки авыл җирлеге]]
* [[Түбән Кәчи авыл җирлеге]]
* [[Яңа Үргәагар авыл җирлеге]]
* [[Салман авыл җирлеге]]
* [[Иске Алпар авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Иске Камка авыл җирлеге]]
* [[Иске Матак авыл җирлеге]]
* [[Иске Салман авыл җирлеге]] 
* [[Иске Карата авыл җирлеге]]
* [[Иске Чаллы авыл җирлеге]]
* [[Ташбилге авыл җирлеге]] 
* [[Чуаш Кичүе авыл җирлеге]]
* [[Чуаш Борнае авыл җирлеге]]
* [[Чиябаш авыл җирлеге]]
* [[Юхмачы авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Almetyevsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Әлмәт муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q1849719.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Flag of Apastovsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Апас муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2220531.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Arsk rayon flag.gif|30px|left]] [[Арча муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Арча шәһәре]]
* [[Апаз авыл җирлеге]]
* [[Венета авыл җирлеге]]
* [[Казанбаш авыл җирлеге]]
* [[Кәче авыл җирлеге]]
* [[Кушлавыч авыл җирлеге]]
* [[Күпербаш авыл җирлеге]]
* [[Наласа авыл җирлеге]]
* [[Яңа Кенәр авыл җирлеге]]
* [[Яңа Кишет авыл җирлеге]]
* [[Яңа Кырлай авыл җирлеге]]
* [[Носы авыл җирлеге]]
* [[Сеҗе авыл җирлеге]]
* [[Сикертән авыл җирлеге]]
* [[Курса-Почмак авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Урта Аты авыл җирлеге]]
* [[Урта Курса авыл җирлеге]]
* [[Урта Пошалым авыл җирлеге]]
* [[Иске Ашыт авыл җирлеге]]
* [[Иске Кырлай авыл җирлеге]]
* [[Иске Чүриле авыл җирлеге]]
* [[Сөрде авыл җирлеге]]
* [[Ташкичү авыл җирлеге]]
* [[Үрнәк авыл җирлеге]]
* [[Утар Аты авыл җирлеге]]
* [[Өчиле авыл җирлеге]]
* [[Шурабаш авыл җирлеге]]
* [[Шушмабаш авыл җирлеге]]
* [[Яңасала авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Atninsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Әтнә муниципаль районы]] === 
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Олы Әтнә авыл җирлеге]]
* [[Олы Мәңгәр авыл җирлеге]]
* [[Югары Сәрдә авыл җирлеге]]
* [[Комыргуҗа авыл җирлеге]]
* [[Күәм авыл җирлеге]]
* [[Күлле Киме авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Күңгәр авыл җирлеге]]
* [[Кышлау авыл җирлеге]]
* [[Түбән Бәрәскә авыл җирлеге]]
* [[Түбән Көек авыл җирлеге]]
* [[Яңа Шашы авыл җирлеге]]
* [[Өҗем авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Bavly (Tatarstan).png|30px|left]] [[Баулы муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Баулы шәһәре]]
* [[Александровка авыл җирлеге]]
* [[Исергәп авыл җирлеге]]
* [[Кызылъяр авыл җирлеге]]
* [[Кырым-Сарай авыл җирлеге]]
* [[Яңа Зареченский авыл җирлеге]]
* [[Покровский Урустамак авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Поповка авыл җирлеге]]
* [[Потапово-Томбарлы авыл җирлеге]]
* [[Салих авыл җирлеге]]
* [[Татар Кандызы авыл җирлеге]]
* [[Томбарлы авыл җирлеге]]
* [[Удмурт Ташлысы авыл җирлеге]]
* [[Шалты авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Baltasinsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Балтач муниципаль районы]] ===
=== [[Рәсем:Flag of Apastovsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Апас муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2670313.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Flag of Bugulminsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Бөгелмә муниципаль районы]] === 
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Бөгелмә шәһәре]]
* [[Карабаш шәһәр тибындагы поселогы]]
* [[Акбаш авыл җирлеге]]
* [[Березовка авыл җирлеге]]
* [[Зур Федоровка авыл җирлеге]]
* [[Восточный авыл җирлеге]]
* [[Вязовка авыл җирлеге]]
* [[Зеленая Роща авыл җирлеге]]
* [[Ключи авыл җирлеге]]
* [[Кодаш авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Кече Бөгелмә авыл җирлеге]]
* [[Наратлы авыл җирлеге]]
* [[Яңа Александровка авыл җирлеге]]
* [[Яңа Сумароков авыл җирлеге]]
* [[Петровка авыл җирлеге]]
* [[Подгорный авыл җирлеге]]
* [[Спас авыл җирлеге]]
* [[Иске Исаково авыл җирлеге]]
* [[Татар Димескәе авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Buinsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Буа муниципаль районы]] === 
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Буа шәһәре]]
* [[Адав-Толымбай авыл җирлеге]]
* [[Аксу авыл җирлеге]]
* [[Әлши авыл җирлеге]]
* [[Алших авыл җирлеге]]
* [[Бик-Үти авыл җирлеге]]
* [[Зур Фролово авыл җирлеге]]
* [[Боерган авыл җирлеге]]
* [[Югары Лашчы авыл җирлеге]]
* [[Исәк авыл җирлеге]]
* [[Кайбыч авыл җирлеге]]
* [[Кыят авыл җирлеге]]
* [[Күшке авыл җирлеге]]
* [[Шәмәк авыл җирлеге]]
* [[Татар Буасы авыл җирлеге]]
* [[Карлы авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Мөкерле авыл җирлеге]]
* [[Түбән Наратбаш авыл җирлеге]]
* [[Яңа Тинчәле авыл җирлеге]]
* [[Яңа Чәчкап авыл җирлеге]]
* [[Норлат авыл җирлеге]]
* [[Ырынгы авыл җирлеге]]
* [[Кырык Садак авыл җирлеге]]
* [[Иске Суыксу авыл җирлеге]]
* [[Иске Тинчәле авыл җирлеге]]
* [[Тимбай авыл җирлеге]]
* [[Күл Черкене авыл җирлеге]]
* [[Килдураз авыл җирлеге]]
* [[Чуаш Киштәге авыл җирлеге]]
* [[Янтуган авыл җирлеге]]
* [[Яшевка авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Verhneuslonsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Югары Ослан районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2220436.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Flag of Vysokogorsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Биектау муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Айбаш авыл җирлеге]] 
* [[Алан-Бәксәр авыл җирлеге]] 
* [[Әлдермеш авыл җирлеге]] 
* [[Каенлык авыл җирлеге]] 
* [[Бөреле авыл җирлеге]] 
* [[Олы Битаман авыл җирлеге]] 
* [[Олы Кавал авыл җирлеге]] 
* [[Биектау авыл җирлеге]] 
* [[Дөбъяз авыл җирлеге]] 
* [[Казаклар авыл җирлеге]] 
* [[Константиновка авыл җирлеге]] 
* [[Коркачык авыл җирлеге]] 
* [[Мәмдәл авыл җирлеге]] 
* [[Мүлмә авыл җирлеге]] 
* [[Ташлы Кавал авыл җирлеге]] 
* [[Усад авыл җирлеге]] 
{{col-2}}
* [[Чыпчык авыл җирлеге]] 
* [[Пермяк авыл җирлеге]] 
* [[Алат авыл җирлеге]] 
* [[Семиозерка авыл җирлеге]] 
* [[Красносельский авыл җирлеге]] 
* [[Сосновка авыл җирлеге]] 
* [[Суыксу авыл җирлеге]] 
* [[Шәпше авыл җирлеге]] 
* [[Шуман авыл җирлеге]] 
* [[Ямаширмә авыл җирлеге]] 
* [[Дачный авыл җирлеге]] 
* [[Иске Казан авыл җирлеге]] 
* [[Чернышевка авыл җирлеге]] 
* [[Чыршы авыл җирлеге]] 
* [[Татарстан Республикасы җирләренең дәүләт резервы составына керүче җир кишәрлекләре]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Drozhzhanovsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Чүпрәле муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Алешкин-Саплык авыл җирлеге]]
* [[Зур Аксу авыл җирлеге]]
* [[Зур Чынлы авыл җирлеге]]
* [[Городище авыл җирлеге]]
* [[Звезда авыл җирлеге]]
* [[Кече Чынлы авыл җирлеге]] 
* [[Марс авыл җирлеге]]
* [[Матак авыл җирлеге]]
* [[Түбән Чәке авыл җирлеге]]
* [[Яңа Борындык авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Яңа Әлмәле авыл җирлеге]]
* [[Яңа Ишле авыл җирлеге]]
* [[Үби авыл җирлеге]]
* [[Иске Чүпрәле авыл җирлеге]]
* [[Иске Кәкерле авыл җирлеге]]
* [[Иске Чокалы авыл җирлеге]]
* [[Иске Шәйморза авыл җирлеге]]
* [[Чуаш Чүпрәлесе авыл җирлеге]]
* [[Шланга авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Elabuzhsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Алабуга муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Алабуга шәһәре]]
* [[Илмәт авыл җирлеге]]
* [[Бехтерев авыл җирлеге]]
* [[Олы Елово авыл җирлеге]]
* [[Олы Качык авыл җирлеге]]
* [[Олы Шүрнәк авыл җирлеге]]
* [[Костенеево авыл җирлеге]]
* [[Лекарево авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Морт авыл җирлеге]]
* [[Мурзиха авыл җирлеге]]
* [[Поспелово авыл җирлеге]]
* [[Иске Күклек авыл җирлеге]]
* [[Иске Юраш авыл җирлеге]]
* [[Танай авыл җирлеге]]
* [[Татар Дөм-Дөме авыл җирлеге]]
* [[Яковлево авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Zainsk rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Зәй муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2719249.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Flag of Zelenodolsk (Tatarstan).gif|30px|left]] [[Яшел Үзән муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2220520.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Flag of Kaibitsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Кайбыч муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q517512.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Gerb-Kamsko-Ustinsky-region.gif|30px|left]] [[Кама Тамагы муниципаль районы]] === 
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Кама Тамагы шәһәр тибындагы поселогы]]
* [[Затун шәһәр тибындагы поселогы]] 
* [[Тенеш шәһәр тибындагы поселогы]]
* [[Балтач авыл җирлеге]]
* [[Олы Бортас авыл җирлеге]]
* [[Олы Карамалы авыл җирлеге]]
* [[Олы Кариле авыл җирлеге]]
* [[Олы Салтык авыл җирлеге]]
* [[Варварино авыл җирлеге]]
* [[Кирельский авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Келәнче авыл җирлеге]]
* [[Красновидово авыл җирлеге]]
* [[Кече Салтык авыл җирлеге]]
* [[Осинники авыл җирлеге]]
* [[Иске Барыш авыл җирлеге]]
* [[Иске Казиле авыл җирлеге]]
* [[Сөйки авыл җирлеге]]
* [[Тәмте авыл җирлеге]]
* [[Уразлы авыл җирлеге]]
* [[Яңасала авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Gerb-Kukmorsky-region.gif|30px|left]] [[Кукмара муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2670304.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Coat of Arms of Laishev rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Лаеш муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Лаеш шәһәре]]
* [[Александровка авыл җирлеге]]
* [[Атабай авыл җирлеге]]
* [[Олы Кабан авыл җирлеге]]
* [[Габишев авыл җирлеге]]
* [[Державино авыл җирлеге]]
* [[Егорьево авыл җирлеге]]
* [[Хәерби авыл җирлеге]]
* [[Көек авыл җирлеге]]
* [[Макаровка авыл җирлеге]]
* [[Кече Елга авыл җирлеге]]
* [[Матюшино авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Нармонка авыл җирлеге]]
* [[Никольский авыл җирлеге]]
* [[Орел авыл җирлеге]]
* [[Пәрәү авыл җирлеге]]
* [[Комлы Кавал авыл җирлеге]]
* [[Рождествено авыл җирлеге]]
* [[Сокуры авыл җирлеге]]
* [[Урта Девятово авыл җирлеге]]
* [[Сталбишчы авыл җирлеге]]
* [[Татар Сараланы авыл җирлеге]]
* [[Татар Янтыгы авыл җирлеге]]
* [[Чырпы авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Coat of Arms of Leninogorsk (Tatarstan).png|30px|left]] [[Лениногорск муниципаль районы]] === 
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Лениногорск шәһәре]]
* [[Глазово авыл җирлеге]]
* [[Зәй-Каратай авыл җирлеге]]
* [[Зеленая Роща авыл җирлеге]]
* [[Ивановка авыл җирлеге]]
* [[Керкәле авыл җирлеге]]
* [[Кармалка авыл җирлеге]]
* [[Кирлегәч авыл җирлеге]]
* [[Куакбаш авыл җирлеге]]
* [[Мичурин авыл җирлеге]]
* [[Мөэмин-Каратай авыл җирлеге]]
* [[Түбән Чыршылы авыл җирлеге]]
* [[Яңа Иштирәк авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Яңа Чыршылы авыл җирлеге]]
* [[Писмән авыл җирлеге]]
* [[Сарабиккол авыл җирлеге]]
* [[Иске Иштирәк авыл җирлеге]]
* [[Иске Куак авыл җирлеге]]
* [[Иске Шөгер авыл җирлеге]]
* [[Сугышлы авыл җирлеге]]
* [[Тимәш авыл җирлеге]]
* [[Туктар Урдаласы авыл җирлеге]]
* [[Ормышлы авыл җирлеге]]
* [[Аланлык авыл җирлеге]]
* [[Шөгер авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Coat of Arms of Mamadysh rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Мамадыш муниципаль районы]] === 
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Мамадыш шәһәре]]
* [[Албай авыл җирлеге]]
* [[Югары Ушма авыл җирлеге]]
* [[Дегетле авыл җирлеге]]
* [[Дүсмәт авыл җирлеге]]
* [[Ишки авыл җирлеге]]
* [[Катмыш авыл җирлеге]]
* [[Көмешкүл авыл җирлеге]]
* [[Келәүш авыл җирлеге]]
* [[Красная Горка авыл җирлеге]]
* [[Керәшен Пакшины авыл җирлеге]]
* [[Көек-Ерыкса авыл җирлеге]]
* [[Малмыж авыл җирлеге]]
* [[Кече Кирмән авыл җирлеге]]
* [[Түбән Ушма авыл җирлеге]]
* [[Түбән Сон авыл җирлеге]]
* [[Түбән Тәкәнеш авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Түбән Шүләңгер авыл җирлеге]]
* [[Никифорово авыл җирлеге]]
* [[Олыяз авыл җирлеге]]
* [[Омар авыл җирлеге]]
* [[Отарка авыл җирлеге]]
* [[Рагозино авыл җирлеге]]
* [[Сикәнәс авыл җирлеге]]
* [[Соколка авыл җирлеге]]
* [[Урта Кирмән авыл җирлеге]]
* [[Сон авыл җирлеге]]
* [[Тауиле авыл җирлеге]]
* [[Уразбахты авыл җирлеге]]
* [[Урманчы авыл җирлеге]]
* [[Усали авыл җирлеге]]
* [[Шәдче авыл җирлеге]]
* [[Шәмәк авыл җирлеге]]
* [[Яке авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Менделеевск муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q620746.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Coat of Arms of Menzelinsk rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Минзәлә муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2220351.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Coat of Arms of Muslyumovsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Мөслим муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Минзәлә шәһәре]]
* [[Әтрәкле авыл җирлеге]]
* [[Аю авыл җирлеге]]
* [[Бикбау авыл җирлеге]]
* [[Югары Тәкермән авыл җирлеге]]
* [[Воровский исемендәге авыл җирлеге]]
* [[Иркәнәш авыл җирлеге]]
* [[Кадрәк авыл җирлеге]]
* [[Коноваловка авыл җирлеге]]
* [[Хуҗамәт авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Наратлы Кичү авыл җирлеге]]
* [[Николаевка авыл җирлеге]]
* [[Яңа Маҗын авыл җирлеге]]
* [[Яңа Мәлкән авыл җирлеге]]
* [[Тауасты Байлар авыл җирлеге]]
* [[Иске Маҗын авыл җирлеге]]
* [[Иске Матвеевка авыл җирлеге]]
* [[Ырыс авыл җирлеге]]
* [[Юртово авыл җирлеге]]
* [[Юшады авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Coat of Arms of Nizhnekamsk rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Түбән Кама муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Түбән Кама шәһәре]]
* [[Кама Аланы шәһәр тибындагы поселогы]]
* [[Афанас авыл җирлеге]]
* [[Ялантау авыл җирлеге]]
* [[Каенлы авыл җирлеге]]
* [[Кармалы авыл җирлеге]]
* [[Кызыл Чапчак авыл җирлеге]]
* [[Красный Ключ авыл җирлеге]]
* [[Майская Горка авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Макаровка авыл җирлеге]]
* [[Түбән Уратма авыл җирлеге]]
* [[Прости авыл җирлеге]]
* [[Сосновка авыл җирлеге]]
* [[Иске Чишмә авыл җирлеге]]
* [[Сухарево авыл җирлеге]]
* [[Ширәмәт авыл җирлеге]]
* [[Шәңгәлче авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Novosheshminsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Яңа Чишмә муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Акъяр авыл җирлеге]]
* [[Акбүре авыл җирлеге]]
* [[Архангел авыл җирлеге]]
* [[Буревестниковский авыл җирлеге]]
* [[Екатерина авыл җирлеге]]
* [[Зирекле авыл җирлеге]]
* [[Красный Октябрь авыл җирлеге]]
* [[Ленино авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Яңа Чишмә авыл җирлеге]]
* [[Петропавел авыл җирлеге]]
* [[Тубылгытау авыл җирлеге]]
* [[Әдәмсә авыл җирлеге]]
* [[Чабаксар авыл җирлеге]]
* [[Черемухово авыл җирлеге]]
* [[Шахмай авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:NurlatCoa2006.gif|30px|left]] [[Нурлат муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Нурлат шәһәре]]
* [[Әмзә авыл җирлеге]]
* [[Андреевка авыл җирлеге]]
* [[Әхмәт авыл җирлеге]]
* [[Биккол авыл җирлеге]]
* [[Биләркүл авыл җирлеге]]
* [[Богдашкино авыл җирлеге]]
* [[Киекле авыл җирлеге]]
* [[Гәйтән авыл җирлеге]]
* [[Егоркино авыл җирлеге]]
* [[Ялаур авыл җирлеге]]
* [[Заречный авыл җирлеге]]
* [[Кычытканлы авыл җирлеге]]
* [[Колбай-Мораса авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Мамык авыл җирлеге]]
* [[Яңа Иглай авыл җирлеге]]
* [[Яңа Тумба авыл җирлеге]]
* [[Сәләнгеш авыл җирлеге]]
* [[Урта Камышлы авыл җирлеге]]
* [[Иске Әлмәт авыл җирлеге]]
* [[Иске Чаллы авыл җирлеге]]
* [[Би Күле авыл җирлеге]]
* [[Тимерлек авыл җирлеге]]
* [[Төрнәс авыл җирлеге]]
* [[Фома авыл җирлеге]]
* [[Чулпан авыл җирлеге]]
* [[Якушкино авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Pestrechinsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Питрәч муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2657859.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Gerb-Ribnoslobodsky-region.jpg|30px|left]] [[Балык Бистәсе муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Балык Бистәсе шәһәр тибындагы поселогы]]
* [[Анатыш авыл җирлеге]]
* [[Балыклы Чүкәй авыл җирлеге]]
* [[Бәтке авыл җирлеге]]
* [[Биектау авыл җирлеге]]
* [[Олы Елга авыл җирлеге]]
* [[Олы Кульга авыл җирлеге]]
* [[Зур Мәшләк авыл җирлеге]]
* [[Олы Әшнәк авыл җирлеге]]
* [[Олы Солтан авыл җирлеге]]
* [[Казак Чаллысы авыл җирлеге]]
* [[Корноухово авыл җирлеге]]
* [[Күгәрчен авыл җирлеге]]
* [[Күки авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Котлы Бөкәш авыл җирлеге]]
* [[Масловка авыл җирлеге]]
* [[Түбән Тегермәнлек авыл җирлеге]]
* [[Яңа Арыш авыл җирлеге]]
* [[Полянка авыл җирлеге]]
* [[Рус Әшнәге авыл җирлеге]]
* [[Сорочьи Горы авыл җирлеге]]
* [[Троицкий Урай авыл җирлеге]]
* [[Уракчы авыл җирлеге]]
* [[Шомарбаш авыл җирлеге]]
* [[Югары Ырга авыл җирлеге]]
* [[Шумбут авыл җирлеге]]
* [[Шумково авыл җирлеге]]
* [[Балтач авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Coat of Arms of Saby rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Саба муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Байлар Сабасы шәһәр тибындагы поселогы]]
* [[Арташ авыл җирлеге]]
* [[Олы Кибәче авыл җирлеге]]
* [[Олы Нырты авыл җирлеге]]
* [[Олы Шыңар авыл җирлеге]]
* [[Югары Симет авыл җирлеге]]
* [[Яулаштау авыл җирлеге]]
* [[Эзмә авыл җирлеге]]
* [[Иштуган авыл җирлеге]]
* [[Килдебәк авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Курсабаш авыл җирлеге]]
* [[Мишә авыл җирлеге]]
* [[Мичән авыл җирлеге]]
* [[Түбән Шытсу авыл җирлеге]]
* [[Сатыш авыл җирлеге]]
* [[Иске Икшермә авыл җирлеге]]
* [[Тимершык авыл җирлеге]]
* [[Шәмәрдән авыл җирлеге]]
* [[Шекше авыл җирлеге]]
* [[Юлбат авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Gerb-Sarmanovsky-region.gif|30px|left]] [[Сарман муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2219972.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Рәсем:Coat of Arms of Spassky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Спас муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Болгар шәһәре]]
* [[Аграмак авыл җирлеге]]
* [[Антоновка авыл җирлеге]]
* [[Бураково авыл җирлеге]]
* [[Иж-Борискино авыл җирлеге]]
* [[Әҗмәр авыл җирлеге]]
* [[Иске Рәҗәп авыл җирлеге]]
* [[«КИМ» авыл җирлеге]]
* [[Кызыл Бистә авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Кузнечиха авыл җирлеге]]
* [[Куралово авыл җирлеге]]
* [[Никольский авыл җирлеге]]
* [[Полянка авыл җирлеге]]
* [[Приволжский авыл җирлеге]] 
* [[Урта Йорткүл авыл җирлеге]]
* [[Өчкүл авыл җирлеге]]
* [[Чәчәкле авыл җирлеге]]
* [[Ямбакты авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Gerb-Tetushsky-region.jpg|30px|left]] [[Тәтеш муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Тәтеш шәһәре]]
* [[Алабирде авыл җирлеге]]
* [[Байраш авыл җирлеге]]
* [[Бакырчы авыл җирлеге]]
* [[Бидәңге авыл җирлеге]]
* [[Бессоново авыл җирлеге]]
* [[Богдашкино авыл җирлеге]]
* [[Зур Әтрәч авыл җирлеге]]
* [[Олы Тархан авыл җирлеге]]
* [[Олы Тормы авыл җирлеге]]
* [[Олы Шәмәк авыл җирлеге]]
* [[Жуково авыл җирлеге]]
* [[Ивановка авыл җирлеге]]
* [[Килдеш авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Киртәле авыл җирлеге]]
* [[Келәш авыл җирлеге]]
* [[Кошки-Новотимбаево авыл җирлеге]]
* [[Лаптевка авыл җирлеге]]
* [[Льяшево авыл җирлеге]]
* [[Кече Шәмәк авыл җирлеге]]
* [[Монастырский авыл җирлеге]]
* [[Нармонка авыл җирлеге]]
* [[Сөендек авыл җирлеге]]
* [[Тоншерма авыл җирлеге]]
* [[Урюм авыл җирлеге]]
* [[Федоровка авыл җирлеге]]
* [[Чинчурино авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Tukaevsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Тукай муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Әҗмәкәй авыл җирлеге]]
* [[Бәтке авыл җирлеге]]
* [[Биклән авыл җирлеге]]
* [[Боерган авыл җирлеге]]
* [[Борды авыл җирлеге]]
* [[Иштирәк авыл җирлеге]]
* [[Калмаш авыл җирлеге]]
* [[Калмия авыл җирлеге]]
* [[Князево авыл җирлеге]]
* [[Комсомолец авыл җирлеге]]
* [[Круглое Поле авыл җирлеге]]
* [[Күзкәй авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Кече Шилнә авыл җирлеге]]
* [[Мәләкәс авыл җирлеге]]
* [[Мусабай-Завод авыл җирлеге]]
* [[Түбән Суыксу авыл җирлеге]]
* [[Яңа Троицкий авыл җирлеге]]
* [[Сәмәкәй авыл җирлеге]]
* [[Иске Абдул авыл җирлеге]]
* [[Иске Дөреш авыл җирлеге]]
* [[Теләнче-Тамак авыл җирлеге]]
* [[Шилнәбаш авыл җирлеге]]
* [[Яңа Бүләк авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Flag of Tyulyachinsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Теләче муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Әбде авыл җирлеге]]
* [[Айдар авыл җирлеге]]
* [[Алан авыл җирлеге]]
* [[Баландыш авыл җирлеге]]
* [[Олы Мәтәскә авыл җирлеге]]
* [[Олы Мишә авыл җирлеге]]
* [[Олы Нырсы авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Югары Кибәхуҗа авыл җирлеге]]
* [[Кече Кибәхуҗа авыл җирлеге]]
* [[Иске Җөри авыл җирлеге]]
* [[Теләче авыл җирлеге]]
* [[Үзәк авыл җирлеге]]
* [[Шәдке авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Gerb-Cheremshansky-region.jpg|30px|left]] [[Чирмешән муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Бәркәтә авыл җирлеге]]
* [[Югары Кәминкә авыл җирлеге]]
* [[Ивашкино авыл җирлеге]]
* [[Кармыш авыл җирлеге]]
* [[Күтәмә авыл җирлеге]]
* [[Лашман авыл җирлеге]]
* [[Мордва Афонькәсе авыл җирлеге]]
* [[Түбән Кәминкә авыл җирлеге]]
* [[Түбән Кармалка авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Яңа Әлмәле авыл җирлеге]]
* [[Яңа Кади авыл җирлеге]]
* [[Иске Кади авыл җирлеге]]
* [[Иске Котыш авыл җирлеге]]
* [[Иске Үтәмеш авыл җирлеге]]
* [[Туймәт авыл җирлеге]]
* [[Ульяновка авыл җирлеге]]
* [[Чирмешән авыл җирлеге]]
* [[Шешминка авыл җирлеге]]
{{col-end}}

=== [[Рәсем:Gerb-Chistopolsky-region.gif|30px|left]] [[Чистай муниципаль районы]] ===
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q1849719.
  OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. }
  ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2670318.
}

|columns=p31,label,p36
}}

{{Wikidata list end}}
=== [[Ютазы муниципаль районы]] ===
{{col-begin-small}}
{{col-2}}
* [[Урыссу шәһәр тибындагы поселогы]] 
* [[Әбсәләм авыл җирлеге]]
* [[Акбаш авыл җирлеге]]
* [[Бәйрәкә авыл җирлеге]]
* [[Бәйрәкәтамак авыл җирлеге]]
* [[Димтамак авыл җирлеге]]
{{col-2}}
* [[Кәрәкәшле авыл җирлеге]]
* [[Иске Каразирек авыл җирлеге]]
* [[Ташкичү авыл җирлеге]]
* [[Урыссу авыл җирлеге]]
* [[Ютазы авыл җирлеге]]
{{col-end}}

== Моны да карагыз ==
* [[Татарстанның административ-территориаль бүленеше (1948)]]

== Сылтамалар ==
* [http://tatar.ru/?DNSID=52291724e5de814e6e8745275438fe3e&amp;node_id=3920&amp;id=43166 2006 елның 17 мартындагы 21-ТРЗ № Татарстан Республикасы Законы]{{Deadlink|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Татарстан}}
{{Татарстан темаларда}}
{{Сайланган исемлек}}

[[Төркем:Татарстан]]
[[Төркем:Исемлекләр:География]]
[[Төркем:Россия Федерациясе субъектлары исемлекләре]]</text>
      <sha1>4ixyg6pf15mwax5h4gmao88blldwv9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Салман (Әлки районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39829</id>
    <revision>
      <id>5794748</id>
      <parentid>4918525</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T08:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5794748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4610" sha1="4aa2tcggl2wr9lkr25y1r5f9wmx6821" xml:space="preserve">{{ТП
|халәт     = село
|татар исеме  = Салман
|чын исем    = Салман
|ил       = Русия
|герб      = 
|байрак     = 
|герб киңлеге  = 
|байрак киңлеге = 
|lat_deg = 54
|lat_min = 58
|lat_sec = 12
|lon_deg = 49
|lon_min = 46
|lon_sec = 48
|CoordAddon   = type:city(17800)_region:RU
|CoordScale   = 250000
|ЯндексХарита = 
|ил харитасы зурлыгы =300
|төбәк харитасы зурлыгы =300
|район харитасы зурлыгы =250
|төбәк төре   = Республика
|төбәк     = Татарстан
|төбәк җәдвәлдә = Татарстан
|район төре   = муниципаль район
|район    = Әлки районы
|район җәдвәлдә= 
|җәмгыять төре=
|җәмгыять    = 
|җәмгыять таблицада    = 
|ил харитасы    = 
|төбәк харитасы  = 
|эчке бүленеш    = 
|башлык төре    = 
|башлык    = 
|нигезләү датасы = 
|беренче телгә алу = 
|элеккеге исемнәр  = 
|мәйдан     = 
|биеклек төре    = 
|ТП мәркәзе биеклеге = 
|климат     = dfb — дымлы континенталь
|рәсми тел   = 
|халык саны   = 206
|исәп елы    = 2010
|халык тыгызлыгы = 
|агломерация   = 
|милли состав   = 
|дини состав   = 
|этнохороним   = 
|сәгать кушагы    = +3
|DST    = 
|телефон коды  = 
|почта индексы = 422884
|почта индекслары    = 
|автомобиль коды    = 16, 116
|Commons-та төркем    = 
|сайт    = 
|сайт теле    = 
|сайт теле2    = 
|сайт теле3    = 
|сайт теле4    = 
|сайт теле5    = 
|add1n     = 
|add1    = 
|add2n    = Русча топонимы
|add2    = Салманы
|add3n    = 
|add3    = 

| add3n = ОКАТО
| add3  = 92207000026

| add4n = ОКТМО
| add4  = 92607444101
}}
{{мәгънәләр|Салман}}
'''Салман''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Әлки районы]]ндагы авыл.
== Климат ==
{{temperatura12-y-cyrillic|-10.3|-10.4|-5.4|5.5|14.3|19|20.9|18.5|12.8|5|-3.9|-9.5|4.7}}
Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb&lt;ref&gt;[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]&lt;/ref&gt;. Уртача еллык һава температурасы 4.7&amp;nbsp;°C.&lt;ref&gt;[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]&lt;/ref&gt;


== Халык саны ==

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 188 кеше яши&lt;ref name=16t&gt;[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[урыслар]] — 52,13%,
[[татарлар]] — 45,21%,
башка халыклар — 2,66%&lt;ref name=16t /&gt;.

== Шәхесләр ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18799862. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 1910
| ''[[:d:Q126284940|Никифор Михайлович Ярыгин]]''
| 
| ''[[:d:Q27849290|экскаватор машинисты]]''
| 
| 1991-07-08
| 
|}
{{Wikidata list end}}
== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}
== Чыганаклар ==
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
{{Әлки районы}}</text>
      <sha1>4aa2tcggl2wr9lkr25y1r5f9wmx6821</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тал Кучкары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42260</id>
    <revision>
      <id>5794702</id>
      <parentid>4714895</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T16:09:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5794702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5316" sha1="tan6ru4pvtuhcfplf22hrts8sa3knc8" xml:space="preserve">{{ТП-Россия
|халәт                   = Авыл
|татар исеме         = Тал Кучкары
|чын исем    = Тал-Кускарово
|чын исем    = 
|герб                     = 
|байрак                     = 
|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ил харитасы              = 
|төбәк харитасы     = 
|район харитасы      = 
|ил харитасы зурлыгы      = 
|төбәк харитасы зурлыгы      = 
|район харитасы зурлыгы      = 
|төбәк                   = Башкортстан 
|төбәк җәдвәлдә         = Башкортстан 
|район төре               = 
|район                    = Әбҗәлил районы{{!}}Башкортстанның Әбҗәлил районы
|район җәдвәлдә          = Әбҗәлил районы
|җирлек төре            = Авыл җирлеге 
|җирлек                =
|җирлек җәдвәлдә      = 
|эчке бүленеш       = 
|башлык                    = 
|нигезләнү елы           = 
|беренче язма искә алу        = 
|элекке исемнәр            = 
|бирле                 = 
|мәйдан                  = 
|ТП үзәге биеклеге        = 
|халык саны = 464
|исәп елы           = 2010
|тыгызлык               = 
|агломерация             = 
|милли состав     = 
|дини состав = 
|этнохороним             = 
|почта индексы          = 453614
|сәгать кушагы          = +6
|почта индекслары         = 
|телефон коды           = 
|санлы идентификатор   = 80201819005
|Commons та төркем      = 
|сайт                     = 
}}
'''Тал Кучкары''' — [[Башкортстан]]ның [[Әбҗәлил районы]]нда урнашкан авыл.
== Демография ==
Халык саны динамикасы:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width:200px;&quot; class=bright; 
|--- class='bright'
! [[2002]]&lt;ref name='белешмә'&gt;Башкортостан Республикасының муниципаль районнары турындагы бердәм электрон белешмәсе — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls  Excel форматындагы кушымта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.&lt;/ref&gt; !! [[2010]]&lt;ref name='башстат'&gt;{{Citation |title=Башкортстан Җөмһүрияте торак нокталары буенча халык саны |url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BF%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BC+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD.pdf |access-date=2013-03-17 |archive-date=2014-08-20 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Rxi3K6iw?url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|--- class='bright'
| 381 || 464
|}
[[Бөтенроссия халык санын алу, 2010|2010 ел]] җанисәбен алу буенча биредә 464 кешенең яшәве мәгълүм.&lt;ref name=&quot;башстат&quot;/&gt;
== Шәхесләр ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1049548. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 1924-12-24
| [[Сәрия Мирҗанова|Сәрия Мирҗәнева]]
| ''[[:d:Q4274100|Магнитогорск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;[[Башкорт дәүләт университеты]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''
| 
| 2000-11-25
| [[Уфа]]
|}
{{Wikidata list end}}
== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [http://www.asmo-rb.ru Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы].
{{Әбҗәлил районы}}
[[Төркем:Башкортстан авыллары]]
{{Bashkir-geo-stub}}</text>
      <sha1>tan6ru4pvtuhcfplf22hrts8sa3knc8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бакалы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47439</id>
    <revision>
      <id>5794714</id>
      <parentid>4684356</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T21:58:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5794714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8720" sha1="cvux36go8py8z73eokh9sqq8w1i8zlk" xml:space="preserve">{{ТП
 |халәт = авыл
 |татар исеме = Бакалы
|рус исеме = {{lang-ru| Бакалы}}
 |ил = Россия
 |герб = 
 |байрак = 
 |герб киңлеге = 
 |байрак киңлеге = 
|lat_deg = 55.176353
 |lon_deg = 53.802647
  |CoordAddon = type:city_region:RU
  |CoordScale = 
 |ЯндексХарита = 
 |ил харитасы зурлыгы = 
 |төбәк харитасы зурлыгы = 
 |район харитасы зурлыгы = 
 |төбәк төре = Җөмһүрият
 |төбәк = Башкортстан
 |төбәк җәдвәлдә = 
 |район төре = район
 |район = Бакалы районы
 |район җәдвәлдә = 
 |җәмгыять төре = Бакалы районы {{!}} Бакалы авыл җирлеге
 |җәмгыять = 
 |җәмгыять таблицада = 
 |ил харитасы =
 |төбәк харитасы = 
 |район харитасы =
 |эчке бүленеш = 
 |башлык төре = 
 |башлык = 
 |нигезләү датасы = 
 |беренче телгә алу = 
 |элеккеге исемнәр = 
 |халәт = 
 |мәйдан = 
 |биеклек төре = 
 |ТП мәркәзе биеклеге = 
 |климат = 
 |рәсми тел = 
  |халык саны = 9568
  |исәп елы = 2010
  |халык тыгызлыгы = 
  |агломерация = 
  |милли состав = [[татарлар]], руслар
  |дини состав = [[Ислам|мөселман-сөнниләр]], христианнар
  |этнохороним = 
 |сәгать кушагы =  +5, 
 |DST = 
 |телефон коды = 
 |почта индексы = 452650
 |почта индекслары = 
 |автомобил коды =  
 |Commons-та төркем = 
 |сайт = 
 }}
{{мәгънәләр|Бакалы (мәгънәләр)}}
'''Бакалы''' — авыл, [[Башкортстан]]ның [[Бакалы районы]] үзәге.

== Тарихы ==
Бакалы 18 гасырда казаклар ныгытмасы буларак төзелгән. Биредән күченгән керәшен казаклары нагайбәкләр буларак билгеле. 1913—1924 елларда шәһәр заштатный статусын йөртә. [[1930 ел]]дан [[Бакалы районы]] үзәге.

Биредә заманча сәламәтлек саклау, мәгариф, мәдәният, спорт, сәүдә учреждениеләре эшли.

== Демография ==

{{ХСВМ||Таблица}}

[[Җанисәп 2002|2002 ел җанисәбе]] буенча авылда татарлар (60,9), руслар (27,7 %), керәшеннәр, башкортлар яши.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4075849. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 1916-06-17
| ''[[:d:Q55085625|Александр Кузнецов]]''
| 
| ''[[:d:Q2095549|очучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212948|партизан]]''
| 
| 1996
| [[Магнитогорск]]
|-
| 1917-10-20
| [[Яков Костин|Җәкәү Костин]]
| 
| 
| 
| 1993-09-20
| Бакалы
|-
| 1919-06-14
| [[Владимир Дьяков]]
| ''[[:d:Q4304158|Мәскәү тарих-архив институты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26709887|археограф]]''
| ''[[:d:Q4201725|РФА славәнбелем институты]]''
| 1995-11-16
| [[Мытищи]]
|-
| 1925-12-08
| ''[[:d:Q109492697|Суханов, Владимир Никифорович]]''
| 
| 
| 
| 1994-09-02
| [[Голубивка|Һолубивка]]
|-
| 1926-01-31
| [[Виктор Зотов]]
| [[Башкорт дәүләт университеты]]
| 
| 
| 1996-07-17
| [[Уфа]]
|-
| 1934-10-27
| ''[[:d:Q112073623|Маҡулов Айрат Һәүбән улы]]''
| [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 2017-07-28
| [[Уфа]]
|-
| 1935-12-02
| [[Нина Антонова]]
| ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]''
| ''[[:d:Q10800557|киноактер]]''
| ''[[:d:Q158478|Ленфильм]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q577589|Dovzhenko Film Studios]]''
| 
| 
|-
| 1947-03-08
| ''[[:d:Q18325097|Barys Bikinin]]''
| ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1957-01-25
| [[Илдар Сәетов|Илдар Сәетев]]
| [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| [[Башкорт дәүләт академия драма театры]]
| 2020-10-14
| 
|-
| 1966-09-17
| ''[[:d:Q47164719|Марк (Дәүләтев)]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 1968-12-01
| ''[[:d:Q56309130|Флүр Галләмев]]''
| [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127489|Бөтенроссия читтән торып уку финанс-икътисад инситуты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1975-05-17
| [[Фәридә Әхмәтшина]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| [[җырчы]]
| [[Казан шәһәр филармониясе]]
| 
| 
|-
| 1998-08-25
| ''[[:d:Q124515162|Азиза Бекманова]]''
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

{{Wikidata list|sparql=SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel WHERE { ?item (wdt:P19|wdt:P551|wdt:P20|wdt:P937) wd:Q4075849. }
|columns=label
|sort=label
|autolist=fallback
|row_template=subst:Wikidata list/Тамгалы исемлек
|skip_table=1
|col_count=3
}}
* ''[[:d:Q18325097|Barys Bikinin]]''
* ''[[:d:Q124515162|Азиза Бекманова]]''
* ''[[:d:Q55085625|Александр Кузнецов]]''
* [[Виктор Зотов]]
* [[Владимир Дьяков]]
* [[Илдар Сәетов|Илдар Сәетев]]
* ''[[:d:Q47164719|Марк (Дәүләтев)]]''
* ''[[:d:Q112073623|Маҡулов Айрат Һәүбән улы]]''
* [[Нина Антонова]]
* ''[[:d:Q109492697|Суханов, Владимир Никифорович]]''
* ''[[:d:Q56309130|Флүр Галләмев]]''
* [[Фәридә Әхмәтшина]]
* ''[[:d:Q107111880|Фәрхетдинов Әнүәр Нуретдин улы]]''
* [[Яков Костин|Җәкәү Костин]]
* [[Евдокия Кириллова|Әүдеки Кириллова]]
{{Wikidata list end}}
* [[Фәридә Әхмәтшина]] (1975), Казан шәһәр филармониясе җырчысы, «Фәридә – Алсу» дуэты солисты, [[Татарстанның халык артисты]] (2025).

== Дин ==
[[Файл:Бакалы мәчете.jpg|200px|thumb|right|[[Бакалы мәчете (Бакалы районы)|Җәмигъ мәчете]]]]
[[Файл:Бакалы чиркәве.jpg|200px|thumb|right|[[Бакалы чиркәве (Бакалы районы)|Изге Троица храмы]]]]
; [[Христианлык]]
* [[Рус православие чиркәве]]
** [[Бакалы чиркәве (Бакалы районы)|Изге Троица храмы]]
* {{comment|Россия Инҗил инануы христианнары чиркәве|Российская церковь христиан веры евангельской}}
** «Яңа тормыш» чиркәве
; [[Ислам]]
* [[Бакалы мәчете (Бакалы районы)|Җәмигъ мәчете]]

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

{{Бакалы районы}}
{{Татарлар саны буенча Россия торак пунктлары}}

[[Төркем:Башкортстанның район үзәкләре]]</text>
      <sha1>cvux36go8py8z73eokh9sqq8w1i8zlk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шәһит Ходайбирдин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157869</id>
    <revision>
      <id>5794692</id>
      <parentid>5550347</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>176</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Шәһит_Хоҙайбирҙинға_һәйкәл.jpg|Шәһит_Хоҙайбирҙинға_һәйкәл.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Шәһит Хоҙайбирҙинға һәйкәл.jpg|]].</comment>
      <origin>5794692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14245" sha1="exfqpl8we6luj0q1n8yzmvryyw05qct" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Шәһит Ходайбирдин
| рәсем = Ш.Ходайбирдин.jpg
| рәсем_зурлыгы = 250px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы =
| тулы исем = Шәһит Әхмәт улы Ходайбирдин 
| һөнәр =
| туу датасы = 9.10.1896
| туу җире = [[Ходайбирде (Күгәрчен районы)|Печәнче]], {{Туу җире|Ырынбур губернасы|Күгәрчен районында}}
| гражданлык = 
| милләт = [[башкортлар|башкорт]]
| үлем датасы = 21.12.1924
| үлем җире = 
| әти =
| әни =
| ир =
| хатын =
| балалар =
| бүләк һәм премияләр =
| сайт =
| башка мәгълүмат =
}}
{{Дәүләт эшлеклесе
 | исем               = Шәһит Ходайбирдин
 | чын исем           = 
 | рәсем              = 
 | автограф           =
 | тәртип             = 
 | титул              = [[Файл:Flag of the Bashkir ASSR.svg|35px]] 2 нче БАССР ҮБК рәисе
 | байрак             = 
 | байрак2            = 
 | чорбаш             =  [[1921 ел]]
 | чоразак            =   [[1922 ел]]
 | вице-президент     = 
 | аңа кадәр          = [[Муса Мортазин]]
 | дәвамчысы          = [[Хафиз Кушаев]]
 | тәртип2           = 
 | титул2            = 
 | байрак2           = 
 | байрак2_2          = 
 | чорбаш2           = 
 | чоразак2          = 
 | аңа кадәр2        = 
 | дәвамчысы2        = 
 | хезмәт еллары      = 
 | иялек              = 
 | дәрәҗә             = 
 | гаскәр төре        = 
 | фирка              = 
 | белем              = 
 | туу датасы         = 
 | туу урыны          = 
 | үлем датасы = 
 | үлем урыны = 
 | дин                = 
 | сайт               = 
 | Commons            = 
}}

'''Шәһит Ходайбирдин''' — инкыйлабчы, язучы, [[ВКП(б)]] эшлеклесе, 2-нче [[БАССР]] ҮБК рәисе.
[[File:Худайдердин ШГ.jpg|thumb|right|200px|[[Республика Йорты|Җөмһүрият йорты]] каршындагы мәйданда [[Уфа]]да Матросов паркында Шәһит Ходайбирдин кабере.]]

==Тәрҗемәи хәл==
Шәһит Ходайбирдин хәзерге Башкортстан Республикасының [[Күгәрчен районы]] Печәнче (хәзер [[Ходайбирде (Күгәрчен районы)|Ходайбирдин]]) авылында 1896 елның 9 (22) октябрендә ярлы крестьян гаиләсендә дөньяга килгән.

1914 елда Ырынбур шәһә­рендәге үзе укыган [[«Хөсәения» мәдрәсәсе]]ннән андагы каты тәртипләргә ризалашмыйча, “Без” дигән сатирик кулъязма гәҗит оештырып, укыту-тәрбия эшлә­рен тәнкыйтьләп язган өчен куылган. Унсигез яшеннән армия сафына алына, кыска вакытлы фельдшерлар курсын тәмамлап, фронтка озатыла. Ике елга якын [[империалистик сугыш]]та катнашып, фронтның алгы сызыгында солдат чыныгуы үтә. 1916 елда Австрия фронтының Санок шәһәре янында яраланып, Уфа госпиталенә китерелә. 1917 елгы [[Февраль революциясе]]н исә 144нче полкның 1нче ротасы составында каршылый.

Февральдән Октябрьгә кадәрге чорда Ходайбирдин Уфа гарнизоны солдатлары, шәһәрдәге эшчеләр, интеллигенция арасында ялкынлы оратор буларак та, матбугатта басылган мәкалә­ләре белән дә тиз арада танылу ала. 1917 елның маенда оештырылган Уфа Мөселман хәрби советының, аның башкарма комитетының һәм президиумы­ның әгъзасы итеп сайлана, хәрби частьларда империалистик сугышны туктату, властьны эшче, солдат һәм крестьян депутатлары Советына бирү өчен агитация алып бара. 1917 елның 29 октябрендә Ходайбирдин рәисле­гендә үткән Мөсел­ман хәрби советы утырышы Советларның II Бөтенрусия съездының Русиядә властьның Советларга күчүе турындагы белдерүен котлап, карар кабул итә. 30 ноябрьдә исә ул эшче, солдат һәм крестьян депутатлары Советының III Уфа губерна съездында делегат булып катнаша, Советларның губерна Башкарма коми­тетының әгъзасы итеп сайлана. 13 декабрь­дә губерна революцион комитеты тарафыннан оештырылган революцион трибунал әгъзасы итеп тәгаенләнә. Шул ук вакытта, аңа Уфа губерна ревкомы кар­шында оештырылган башкорт эш­ләрен башкару комиссариаты рәисе урынбасары вазифасы йөклә­телә. 1918 ел башыннан ул — [[Уфа губернасы]]ның милли эшләр буенча комиссары урынбасары.

1918 елның [[7 март]]ында Шәһит Ходайбирдин РКП (б) әгъзасы итеп сайлана. Шул ук елның 9 июнендә ул Уфа губрев­комының мөселман бүлеге мөдире итеп тәгаенләнә. Тагын бераздан аны Мәскәүдә Үзәк мөселман комисса­риатының комиссия әгъзасы, башкорт бүлеге мөдире итеп билгелиләр. 1918 елның декабреннән — Уфа губернасының [[Минзәлә]] шәһә­рендә өяз хәрби комиссары урын­басары, комиссарның тәэминат бүлеге мөдире.

Башкорт милли хәрәкәтен большевиклар ягына аудару өчен күп көч куя. 1919 елда «[[Кызыл яу]]» гәҗите битләрендә басылган «Башкорт юксылларына» дигән өндәмәсендә ул хәрәкәт юлбашчысы [[Зәки Вәлиди]]не «башкорт ханы» булырга тырышкан [[типтәрләр|типтәр]] дип атаган.&lt;ref&gt;Ш.А. Худайбердин «К башкирской бедноте» // «[[Кызыл яу]]», 19 февраля 1919 г. ПереводЦит. по «Очерки по истории Башкирской АССР». Том 2. Институт историй, языка и литературы (Академия наук СССР. Башкирский научный центр), Васильев, С.М - 1966&lt;/ref&gt;

1919 елның февралендә Шәһит Ходайбирдинны Уфага чакырып алалар. Апрельдә инде ул — Башкорт­станның көнья­гында хәрәкәт итүче башкорт гаскәрләре составында 1нче башкорт кавалерия дивизио­нының, арытаба — 2нче башкорт кавалерия полкының комиссары.

9 июльдә [[Кызыл Армия]] гаскәрләре Уфаны алу белән Шәһит Ходайбирдин Вакытлы Уфа губревкомы әгъзасы һәм аның мөселман бүлеге мөдире итеп билгеләнә. Җиң сызганып, губернада Совет органнарын тергезү эшендә катнаша. Бу чорда ялкынлы мәкаләләр белән халык арасында киң танылу алган Шәһит Ходайбирдин “25нче дивизиянең сәяси шөгъ­бәсе хәбәрләре” һәм “Кызыл юл” дигән гәҗитләр чыгаруны оештыра.

1919 елның декабрендә аны Бөрҗән-Түңгәвер районына җаваплы эшләргә җибәрәләр. Монда аңа берьюлы кантун башкарма комитеты рәисе, РКП(б)­ның кантун комитеты сәркәтибе, кантунның азык-төлек комиссары вазифалары йөкләтелә.

1921 елның мартында Шәһит Ходайбирдин Советларның беренче Бөтен Башкортстан һәм [[Советлар Берлеге коммунистик фиркасе|РКП(б)]]&lt;nowiki/&gt;ның беренче Бөтен Башкортстан конференциясендә катнаша. Аны БашЦИК Президиумы һәм РКП(б)ның Башкортстан Өлкә комитеты әгъзасы итеп сайлыйлар. 1921 елның мартында РКП(б)ның Х съезды Кронштадтта Совет властена каршы баш күтәрүчеләрне бастырырга 300 делегаттан отряд оештыра. [[Кече Башкортстан]] делегатлары арасыннан өч кеше — Н. Алиев, С. Тизанов һәм Ш. Ходайбирдин съезд залыннан туп-туры [[Кронштадт]]ка юнәлә. Кальгәдәге фортларны штурмлаганда каты яраланып, контузия алып, озак кына боз өстендә ятканнан соң [[Петроград]]тагы лазаретка озатыла.

Башкортстанга ул апрель азакларында күкрәгенә Кызыл Байрак ордены тагып кайтып төшә. Шул ук көннәрдә аны Башкортстан Үзәк Башкарма Комитеты рәисе итеп сайлыйлар. Әмма, сәламәтлеге какшау сәбәп­ле, беркадәр вакыттан рәис урынбасары эшенә күчә. Кыска гына вакыт эчендә (1921 елның 9 декабреннән 1922 елның апреленә кадәр) ул республикада иң югары партия җитәкчесе — РКП(б)ның Башкортстан Өлкә Комите­тының җаваплы сәркә­тибе була. 1922 елның сентяб­реннән Шәһит Ходайбирдин — республиканың җир эшләре халык комиссары урынбасары, 1923 елның августыннан гоме­ренең соңгы көннәренә кадәр — Башкорт АССРның эчке эшләр халык комиссары.

[[Башкортстан (гәҗит)|«Башкортстан»]] гәҗитенең редколлегия әгъзасы була. 
Ходайбирдин [[башкорт теле]]н гамәлгә кертү Комиссиясен җитәкли. Ул башкорт әдәби теленең нигезенә [[казакълар]] белән укмашып яшәгән тау башкортлары телен салу фикере белән катгый килешми. Башкорт әдәби телен [[татар теле]]ннән ерагайтмау яклы була.&lt;ref&gt;Ш. А. Ходайбирдин, «Ничек итеп язарга» // «Башкортстан», 1924, 8 февраль.&lt;/ref&gt;

Шәһит Ходайбирдин 1924 елның 21 декабрендә Мәскәүдә авыр операциядән соң вафат була һәм Уфага алып кайтып җирләнә.

==[[Шәһит Ходайбирдин премиясе|Ш. Ходайбирдин премиясе]]==
[[1989 ел]]ның 8 апрелендә Башкортстан Журналистлар берлеге оештырган [[Шәһит Ходайбирдин премиясе|Шәһит Ходайбирдин исемен­дәге премия]] журналистлар хезмәтен бәһаләүче иң югары бүләккә әверелде. [[1996 ел]]да исә аңа, БР Министр­лар кабинеты карарына ярашлы, республика статусы бирелде. [[Башкортстан Хөкүмәте]]нең Шәһит Ходайбирдин исемендәге премиясе ел саен журналистика өлкәсендәге иң яхшы өч хезмәт иясенә тапшырыла.

==Чыганаклар==
* [http://kiziltan.ru/tat/news/tormish/24409.html Төбәк журналистикасы аңа йөз тота!]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}// [[Кызыл таң]]
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
{{СБКФнең Башкортстан ӨК беренче сәркатибләре}}
{{БАССР эчке эшләр министрлары}}

{{DEFAULTSORT:Ходайбирдин, Шәһит}}
[[Төркем:Башкортстан революционерлары]]
[[Төркем:Башкортстан АССР дәүләт эшлеклеләре]]</text>
      <sha1>exfqpl8we6luj0q1n8yzmvryyw05qct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Идел буе спорт һәм туризм академиясе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179032</id>
    <revision>
      <id>5794727</id>
      <parentid>5360855</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T06:08:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5794727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8007" sha1="4g35lkuaugl7rf501rub1wd2lv6m6gg" xml:space="preserve">{{УК}}

'''Идел буе спорт һәм туризм академиясе''' – спорт-туризм профилен үстерүче югары уку йорты. Оештыручысы — Россия Федерациясенең спорт министрлыгы.

==Тарихи белешмә==
* [[1974 ел]]да Волгоград физик культура институтының Казан филиалы буларак ачыла.
* [[1986 ел]]да уку йорты РСФСР Спорткомитеты боерыгы нигезендә Казаннан Брежнев ([[Чаллы]]) шәһәренә күчерелә.
* [[1997 ел]]да мөстәкыйль уку йорты — институт булып китә, үзенең белем бирү программаларын үстерә. Аннары институт академия статусын ала. Академиядә шул вакытта физкультура спорт һәм туристлык юнәлешләре, педагогик һәм психологик белгечлекләр ачыла. Физик культура һәм спорт колледжында урта махсус белем алу мөмкинлеге булдырыла. Диссертация советы спорт фәне буенча эшли башлый. Медика-биологик тикшеренүләр игътибар көчәя. Болар барсы да ил өчен төзелеш чорына туры килә, бу вакытта белем бирү өлкәсендә финанслау азая, базар реформалары белем бирү системасында кризиска китерә.
* [[2010 ел]]га көндезге бүлектә якынча 1 мең, читтән торып уку бүлегендә якынча 500 студент, шул исәптән 400 кеше түләүле формада укый; укытучылар коллективында — 75 кеше, аларның утызы фән кандидаты һәм 5 се фән докторры (ике эштә эшләүчеләр беләнн бергә).
* [[2011 ел]]да вуз Казанга күчерелә һәм хәзерге исеменә ия була.
* Өченче этап [[2013 ел]]да Казанда [[Казан 2013|XXVII Бөтендөнья җәйге студентлар уены]] үткәрелү белән бәйле. Чирек гасыр узуга, академия, иң яхшы традицияләрне саклап, яңа материаль-техник база һәм  югары статус булдырып, Казанга кире кайта – монда академиянең яңа тормышы, миссиясе башлана: милләтара студентлар берләшмәсе файдасына спорт фәнен үстерү, яңа белем бирү  технологияләре булдыру.


== Шәхесләр ==
=== Ректорлар ===
* [[1989 ел|1989]]-[[1999 ел|1999]] — [[Георгий Цыганов]]
* 1999-[[2010 ел|2010]] — [[Габделәхәт Чинкин]]
* 2010-[[2020 ел|2020]] — [[Йосыф Якубов]]
* 2020-әлегә — [[Рафис Борһанов]]

=== Укытучылар ===
{{seealso|Төркем:Идел буе спорт һәм туризм академиясе укытучылары}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q33121793. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569,label:Исем,p69,p106,p373,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! туу датасы
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! Викиҗыентыктагы төркем
! үлем датасы
|-
| 1953-05-30
| ''[[:d:Q74415301|Ренат Нугаев]]''
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4397978|Россия космос системалары]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

=== Тәмамлаучылар ===
{{seealso|Төркем:Идел буе спорт һәм туризм академиясен тәмамлаучылар}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q33121793. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569,label:Исем,p106,p108,p373,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! туу датасы
! Исем
! һөнәр төре
! эш урыны
! Викиҗыентыктагы төркем
! үлем датасы
|-
| 1974-09-29
| [[Камил Нәҗмиев]]
| ''[[:d:Q2462658|менеджер]]''
| [[Минзәлә педагогика көллияте]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q113410736|GridCom RT]]''&lt;br/&gt;[[Татарстан Республикасы Экология һәм табигый байлыклар министрлыгы]]
| 
| 
|-
| 1987-05-20
| ''[[:d:Q123404955|Sergey Mikhaylovskiy]]''
| ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19827985|җиңел атлетика тренеры]]''
| 
| 
| 
|-
| 1989-01-08
| [[Эльдар Хәмитов]]
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| [[Татнефть]]
| 
| 
|-
| 1990-11-04&lt;br/&gt;1990-10-04
| ''[[:d:Q123597301|Vasiliy Permitin]]''
| ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15306067|териятлит]]''
| 
| 
| 
|-
| 1997-10-30
| ''[[:d:Q55685818|Komiljon Tukhtaev]]''
| ''[[:d:Q4144610|тау чаңгычы]]''
| 
| 
| 
|-
| 2004-10-07
| [[Илфат Миңнегалиев (2004)|Илфат Миңнегалиев]]
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q64786156|Anastasia V Shvedko]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

==Чыганаклар==
* http://www.sportacadem.ru/tat/akademia1/istoriya/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160907010406/http://www.sportacadem.ru/tat/akademia1/istoriya/ |date=2016-09-07 }}
* http://tatarile.org/kitap/en/node/8176 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210713031419/http://tatarile.org/kitap/en/node/8176 |date=2021-07-13 }}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан мәгарифе}}

[[Төркем:Әлифба буенча уку йортлары]]
[[Төркем:Татарстан югары уку йортлары]]
[[Төркем:Россия Федерациясе спорт министрлыгы]]
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]</text>
      <sha1>4g35lkuaugl7rf501rub1wd2lv6m6gg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Россия халыклар дуслыгы университеты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179379</id>
    <revision>
      <id>5794703</id>
      <parentid>5792791</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T16:33:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5794703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148455" sha1="9eotxzgyiudzi6vyddxe985aku5j3rj" xml:space="preserve">{{УК}}
'''{{Label|Q839669|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q839669|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q839669|lang=en}}}}, {{lang-fr|{{Label|Q839669|lang=fr}}}}, {{lang-es|{{Label|Q839669|lang=es}}}}, {{lang-zh|{{Label|Q839669|lang=zh}}}}, {{lang-ar|{{Label|Q839669|lang=ar}}}}) — Россия югары уку йорты, төп урнашу җире башкаласы [[Мәскәү]] шәһәре, статусы буенча Федераль дәүләт бюджет автоном югары белем бирү мәгариф учреждениесе. [[Патрис Лумумба]] исемендәге халыклар дуслыгы университеты буларак 1960 елда ачыла.

== Факультетлар ==
* Аграр факультет
* Инженер академиясе
* Гуманитар һәм социаль фәннәр
* Рус теле факультеты
* Физика-математика һәм табигый фәннәр факультеты
* Филология факультеты
* Экология факультеты, [[HSE-management]] үзәге бар.
* Икътисад факультеты
* Медицина институты
* Юридик институт
* Чит телләр институты
* Туризм институты

==РФ халыклар дуслыгы университеты филателиядә ==
&lt;gallery perrow=&quot;4&quot; widths=270 heights=200 caption=&gt;
File:2010._Марка_России_1392.jpg|
File:1960 CPA 2493.jpg|
&lt;/gallery&gt;

== Шәхесләр==
=== Ректорлар ===
* [[1960 ел|1960]]-[[???? ел|????]] — 
* 

=== Укытучылар ===
{{seealso|Төркем:Россия халыклар дуслыгы университеты укытучылары}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q839669. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p108/Q839669/p580:башлау,p108/Q839669/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! әлма-матер
! һөнәр төре
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12864518|Vladimir Kreyter]]''
| 1897-10-12
| [[Новокузнецк]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''
| 1966-12-31
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18590198|Vitaliĭ Ivanovich Cherkesov]]''
| 1906-08-03
| 
| ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| [[фәлсәфәче]]
| 1997
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102303131|Lev Ernestovich Elsgol'ts]]''
| 1909-06-05
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 1967-10-24
| [[Бишкәк]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28358968|Nikolay Kolesnitskiy]]''
| 1910-03-18
| ''[[:d:Q4098569|Buki]]''
| ''[[:d:Q4304155|Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты]]''
| [[галим]]
| 1992-12-29
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48799885|Irina Konstantinovna Esipova]]''
| 1916-05-10
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''
| [[галим]]
| 1997-02-28
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16447589|Semjon Ivanovitsj Lvov]]''
| 1917-02-16
| ''[[:d:Q2459293|Одинцово районы]]''
| ''[[:d:Q4174242|Ейск югары хәрби авиация институты]]''
| [[офицер]]
| 1997-07-05
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4266197|Yakov Lomko]]''
| 1917-11-13
| [[Донецк]]
| ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]
| 2018-01-28
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60695139|Панин, Иван Михайлович]]''
| 1918-01-08
| [[Коломна]]
| ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]''
| [[галим]]
| 2015-09-24
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112130699|Любомудрова, Валентина Владимировна]]''
| 1918-02-01
| [[Тула]]
| [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 1999-11-10
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20509842|Marklen Lazarev]]''
| 1920-10-20
| [[Ереван]]
| [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 2006
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19918222|Дерюгин, Лев Николаевич]]''
| 1921-02-02
| 
| 
| [[галим]]
| 1988-09-08
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q54974233|Струков, Николай Андреевич]]''
| 1921-03-22
| [[Воронеж]]
| [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]
| [[галим]]
| 2010-08-22
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112130828|Малинин, Виктор Арсеньевич]]''
| 1921-05-01
| [[Тверь]]
| ''[[:d:Q4304155|Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| 1999-08-21
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4360665|Alexeï Petrov]]''
| 1921-05-21
| ''[[:d:Q4383024|Pskovsky Uyezd]]''
| ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''
| [[офицер]]
| 2015-04-24
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4516628|Yelena Chistyakova]]''
| 1921-11-16
| [[Подольск]]
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56417579|чыганаклар белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 2005-03-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112996403|Леви, Александр Абрамович]]''
| 1922
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[хокук белгече]]
| 
| 
|-
| 1964
| 1972
| ''[[:d:Q16663193|Burkhan Kerimov]]''
| 1922-05-25
| [[Акташ (шәһәр, Азәрбайҗан)|Акташ]]
| [[Бакы дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 2010-12-04
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4151115|Vladimir Gryaznov]]''
| 1922-07-17
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]''
| [[галим]]
| 2001-05-19
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112130783|Протопопов, Анатолий Сергеевич]]''
| 1922-07-27
| ''[[:d:Q27351867|Kokshetau district]]''
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 2018
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115714904|Yuriy Aleksandrovich Ryabov]]''
| 1923-06-15
| [[Харьков]]
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| 2021-05-31
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4194492|Yuri Zubritsky]]''
| 1923-07-08
| [[Бараба]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15319501|social scientist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 2007-03-24
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112206674|Ilya Bulygin]]''
| 1923-08-01
| ''[[:d:Q4390809|Ратово (Нижни Новгородан область)]]''
| ''[[:d:Q4304158|Мәскәү тарих-архив институты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 1996
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112130746|Stepan Mamontov]]''
| 1923-09-20
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4114529|ССРБ Саклану министрлыгының хәрби институты]]''
| ''[[:d:Q19829999|культуролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 2001-04-25
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16323958|Temirbolat Berezov]]''
| 1924-10-19
| ''[[:d:Q3651433|Jimara]]''
| [[Төньяк Осетия дәүләт медицина академиясе]]
| ''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16062369|анкулыг]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 2014-03-10
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15065382|Arkady Glukhov]]''
| 1925-02-24
| ''[[:d:Q4091084|Bolshevo]]''
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 2016-03-19
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28357238|N. N. Molchanov]]''
| 1925-04-18
| [[Киржач]]
| ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''
| [[галим]]
| 1990
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21849379|Mikhail Martynyuk]]''
| 1925-12-20
| [[Лихачы (Пружанский районы)|Лихачы]]
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 2017-09-16
| [[Мәскәү]]
|-
| 1975
| 1996
| ''[[:d:Q7920811|Vera Nikolaevna Maslennikova]]''
| 1926-04-29
| ''[[:d:Q4378575|Прилуки]]''
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''
| [[математик]]
| 2000-08-14
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19908180|Igor Dmitrievitsj Kirpatovskiy]]''
| 1927-06-27
| ''[[:d:Q591872|Мала-Выска]]''
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| [[галим]]
| 2014-06-27
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55107106|Башарин, Гелий Павлович]]''
| 1927-11-01
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''
| [[галим]]
| 2018-04-23
| 
|-
| 
| 
| [[Әхмәд Искәндәров]]
| 1927-11-23
| ''[[:d:Q1026043|Mardakan]]''
| ''[[:d:Q61750959|Military Institute of Foreign Languages]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15991218|Япония белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''
| 2017-10-13
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115784693|Yuri Uvarov]]''
| 1928
| 
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 2003
| 
|-
| 1981
| 
| ''[[:d:Q28125689|Nikolay Agadzhanyan]]''
| 1928-01-28
| [[Хачмас]]
| [[Дагстан дәүләт медицина университеты]]
| ''[[:d:Q2055046|физиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 2014-12-27
| [[Мәскәү]]
|-
| 1966
| 1983
| ''[[:d:Q112603844|Arman Nazaryan]]''
| 1928-06-16
| ''[[:d:Q459|Филибә]]''
| ''[[:d:Q1962291|Ереван лингвистика университеты]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 2007-11-21
| [[Ереван]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21662853|Pyotr Kononkov]]''
| 1928-09-10
| [[Мәскәү]]
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| 2021-03-25
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112995009|Aida Vasilyevna Shirokova]]''
| 1928-09-26
| [[Ногинск]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 2018-04-08
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60695059|Куликов, Лев Васильевич]]''
| 1929-12-05
| [[Вышний Волочёк|Вышний Волочёк шәһәре]]
| ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[галим]]
| 2018-04-27
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4397529|Fjodor Nikolaevitsj Romasjov]]''
| 1929-12-27
| 
| 
| [[галим]]
| 2018-12-14
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120279938|Хавронина, Серафима Алексеевна]]''
| 1930
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
|-
| 1958
| 1988
| ''[[:d:Q15076663|Jurij Ovtsjinnikov]]''
| 1930-01-25
| [[Вышний Волочёк|Вышний Волочёк шәһәре]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| [[галим]]
| 2013-04-25
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21133038|Шишов, Лев Львович]]''
| 1930-07-08
| 
| ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[галим]]
| 2004-06-28
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55107138|Vasilij Aleksandrovič Zabrodin]]''
| 1930-07-30
| ''[[:d:Q832764|Bobrovsky District]]''
| ''[[:d:Q4407660|Санкт-Петербург дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]''
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| 2026-03-12
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4394082|Feliks Reshetnikov]]''
| 1930-12-29
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 1998-05-17
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4245074|Feliks Kuznetsov]]''
| 1931-02-22
| ''[[:d:Q4280830|Manylovitsa]]''
| ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''
| 2016-10-15
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Артур Сәгадиев]]
| 1931-02-24
| [[Казан]]
| ''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]''
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| 1997-01-22
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4322687|Lev Novikov]]''
| 1931-05-22
| ''[[:d:Q1469378|Fryanovo]]''
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| [[галим]]
| 2003-03-18
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4518187|Valeria Churganova]]''
| 1931-07-05
| [[Богородицк|Богородитск]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| [[галим]]
| 1999-04-28
| [[Мытищи]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q6043000|Nikolai Vsévolodovich Mitskievich]]''
| 1931-09-21
| [[Новосибирск]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| 2019-01-01
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4131204|Yury Gavrilov]]''
| 1932-05-19
| ''[[:d:Q2629983|Kesova Gora]]''
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 2010-09-26
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4403480|Lev Sabinin]]''
| 1932-06-21
| [[Воронеж]]
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''
| [[математик]]
| 2004-06-04
| [[Квернавака]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4168261|Leokadiya Drobizheva]]''
| 1933-01-13
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''
| 2021-04-11
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21857201|Lena Silard]]''
| 1933-04-03
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48955146|Abdel Zachra Kadem Eyfari]]''
| 1933-07-01
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120278480|Каримов, Зуфар Фазылович]]''
| 1933-10-15
| [[Түбән Каргавылы]]
| [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4216161|Vladimir Kartashkin]]''
| 1934-03-04
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''
| [[адвокат]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4196063|Vilen Ivanov]]''
| 1934-07-06
| [[Полтава]]
| ''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4225152|Yury Kobishchanov]]''
| 1934-10-08
| [[Харьков]]
| ''[[:d:Q2782141|MSU The Institute of Asian and African Studies]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 2022-07-29
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55653582|Juriy Pavlovitsj Kozlov]]''
| 1935-05-15
| [[Киев]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| 2025-10-15
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28124076|Anatoly Karpov]]''
| 1935-06-07
| [[Волгоград]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| 2021-08-10
| [[Калуга]]
|-
| 1983
| 2017
| ''[[:d:Q60695270|Валентин Сергеевич Моисеев]]''
| 1937-09-09
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| [[галим]]
| 2017-10-07
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4070498|Viada Arutyunova-Fidanyan]]''
| 1937-09-30
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q26132815|византолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21280575|armenologist]]''&lt;br/&gt;[[Гыйльми хезмәткәр]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16669279|Viktor Kutsenko]]''
| 1938-04-17
| [[Бишкәк]]
| 
| ''[[:d:Q15839134|эколог]]''
| 2015-10-08
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1716592|Victor Danilov-Danilyan]]''
| 1938-05-09
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|эколог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3644587|һидрулыг]]''
| 
| 
|-
| 1990
| 1995
| ''[[:d:Q77502112|Yury Maleyev]]''
| 1938-06-11
| [[Петергоф|Петерһоф]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| [[хокук белгече]]
| 2017-12-03
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4064942|Anatoly]]''
| 1938-09-11
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q211346|психиатр]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26452159|Valery Skurlatov]]''
| 1938-12-14
| [[Павлово]]
| ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4100915|Valery Bykov]]''
| 1938-12-19
| [[Самар]]
| ''[[:d:Q4406402|Самар дәүләт техника университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65143203|Mikhail Konstantinov]]''
| 1939-03-06
| 
| ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q131427401|Oktay Efendiev]]''
| 1939-05-18
| [[Бакы]]
| [[Бакы дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]''
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q63677188|хокук укытучысы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56310417|Alexandr Nikolskiy]]''
| 1939-05-25
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q15839134|эколог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112130872|Зубкова, Людмила Георгиевна]]''
| 1939-06-11
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 2021-09-13
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18405598|Z. T. Golenkova]]''
| 1939-09-10
| 
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70253480|Рыбаков, Юрий Петрович]]''
| 1939-09-21
| [[Щёлково]]
| ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4245020|Mikhail Kuznetsov]]''
| 1940-07-27
| [[Осиповичи|Асиповичы]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4465268|Suvorov Military School in Tula]]''
| [[адвокат]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4259109|Vladimir Konstantinovitsj Lepachin]]''
| 1941-02-11
| 
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q2114605|фармаколог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4312713|I. Z. Naletov]]''
| 1941-10-06
| [[Апшеронск]]
| 
| [[укытучы]]
| 2010-05-04
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15061348|Aleksey Jaroslavovitsj Tsjizjov]]''
| 1942-09-23
| [[Әкчин]]
| [[Урал дәүләт медицина университеты]]
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21089390|Pavel Bocharov]]''
| 1943-05-10
| 
| 
| [[галим]]
| 2006-09-20
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q31296724|Fazil Qurbanov]]''
| 1944-02-18
| [[Бакы]]
| ''[[:d:Q2559074|Азәрбайҗан тыйб университеты]]''
| 
| 2020-12-23
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56158790|Sergey Ivanovitsj Resnjanskiy]]''
| 1944-09-26
| [[Воронеж]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4148251|Valery Grebennikov]]''
| 1946-10-14
| [[Минск]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4075081|Evgeny Bazhanov]]''
| 1946-11-06
| [[Львов]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 2023-09-18
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q96902137|Aleksandr Travnikov‏]]''
| 1947-01-21
| [[Южно-Сахалинск]]
| ''[[:d:Q4450887|Tambov Higher Military Aviation Engineering School]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]
| [[офицер]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4387262|Victor Yevseyevich Radzinsky]]''
| 1947-09-08
| [[Киев]]
| 
| ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]''
| 
| 
|-
| 2022-01-01
| 
| ''[[:d:Q55689122|Keith James Topping]]''
| 1947-10-01
| [[Стокпорт]]
| ''[[:d:Q472316|University of Nottingham]]''
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q69520552|Путрик, Юрий Степанович]]''
| 1947-12-16
| [[Калининград]]
| ''[[:d:Q4304073|М.А. Шолохов ис. Мәскәү дәүләт гуманитар университеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q57984319|Кривошапко, Сергей Николаевич]]''
| 1948-07-13
| [[Волгоград]]
| 
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56225466|Aleksandr Petrovitsj Haoestov]]''
| 1948-10-10
| ''[[:d:Q3859659|Mishelyovka]]''
| 
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4269192|Anatoly Lukyanov]]''
| 1948-10-28
| [[Иваново]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| [[галим]]
| 2021-04-23
| 
|-
| 2021-01-14
| 2023-09-15
| ''[[:d:Q26720723|Armando J. L. Pombeiro]]''
| 1949
| [[Порту]]
| ''[[:d:Q1161297|Сассекс университеты]]''
| ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62713765|Yury Tavrovsky]]''
| 1949-08-11
| [[Днипро]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q39390160|Vladimir Stepanov]]''
| 1949-12-13
| [[Белово]]
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4283189|Nikolay Marchuk]]''
| 1949-12-19
| [[Киев]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| [[галим]]
| 2017-07-16
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126122186|Александр Анатольевич Грабельников]]''
| 1950
| [[Чыстякове|Чыстәкове]]
| ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60824804|Матюшок, Владимир Михайлович]]''
| 1950-07-03
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4244953|Vladimir Kuznetsov]]''
| 1950-09-29
| [[Түбән Новгород өлкәсе]]
| ''[[:d:Q4366456|Идел буе дәүләт технология университеты]]''
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109488796|Зеленцов, Александр Борисович]]''
| 1951-02-11
| ''[[:d:Q16695969|Селевкино]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''
| 
| 
|-
| 1979
| 
| ''[[:d:Q2636066|Владимир Филиппов]]''
| 1951-04-15
| [[Урюпинск]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60824788|Irina Aleksandrovna Rodionova]]''
| 1951-08-01
| 
| [[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]]
| ''[[:d:Q901402|географ]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4461402|Vladimir Torshin]]''
| 1951-09-14
| [[Красногорск]]
| ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85327573|Загородний, Николай Васильевич]]''
| 1951-12-18
| ''[[:d:Q2347457|Uman Raion]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q16030727|хирург-ортопед]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17617298|Nur Kirabayev]]''
| 1951-12-19
| [[Алматы]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| ''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q88992947|Natalia V. Varlamova]]''
| 1952
| 
| [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]
| [[хокук белгече]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q92392965|Хохлов, Юрий Степанович]]''
| 1952-03-01
| [[Түбән Новгород]]
| ''[[:d:Q492766|Николай Иванович Лобачевский исемендәге Түбән Новгород дәүләт университеты]]''
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q74566929|Igor Yulievich Lebedenko]]''
| 1952-06-21
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q27349|стоматолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q5859282|Fernando Bruquetas de Castro]]''
| 1953
| ''[[:d:Q929147|Río de Oro]]''
| ''[[:d:Q940302|University of Las Palmas de Gran Canaria]]''
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30345607|Aleksandr Skubachevsky]]''
| 1953-03-25
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4143484|Mikhail Gorbanevsky]]''
| 1953-05-21
| [[Чиләбе]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11424130|toponymist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16314361|лексиколог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 2025-09-20
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85137978|Михайлов, Михаил Иванович]]''
| 1953-08-10
| 
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16720012|Vera Vakhtangovna Shervashidze]]''
| 1953-09-27
| 
| ''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| 2021-09-19
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4298092|Natalya Mikheyeva]]''
| 1954-01-02
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q2992066|Минск дәүләт лингвистика университеты]]''
| ''[[:d:Q15976717|социолингвист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14972848|лексикограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2505739|испанист]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4213271|Anatoly Kapustin]]''
| 1954-01-14
| [[Түбән Новгород өлкәсе]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60830344|Асхат Дивеев]]''
| 1954-02-22
| 
| ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4393205|Konstantin Remchukov]]''
| 1954-11-21
| [[Морозовск]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q116973551|Maytham Janābī]]''
| 1955
| [[Нәҗәф]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 2021
| [[Россия]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30880008|Revaz Sepiashvili]]''
| 1955-01-24
| ''[[:d:Q172415|Кутаиси]]''
| ''[[:d:Q4243512|Кубань дәүләт медицина университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30346119|Michail Nikolajevič Kopylov]]''
| 1955-06-11
| [[Новосибирск]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q59169573|Sergey Preobrazhensky]]''
| 1955-06-16
| [[Мәскәү]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| 2017-06-20
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60824802|Ефремов, Виктор Степанович]]''
| 1955-11-08
| 
| 
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4522685|Fyodor Shelov-Kovedyayev]]''
| 1956-07-15
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22919495|Сахно, Ирина Михайловна]]''
| 1956-10-06
| [[Ставрополь]]
| ''[[:d:Q4439029|Ставрополь дәүләт университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60830348|Александр Дроздов]]''
| 1957-09-22
| [[Мәскәү]]
| [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q59230046|Yury Moseykin]]''
| 1958-01-29
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19742657|Aleksandr Zhuchenko Jr.]]''
| 1958-11-03
| [[Торжок]]
| ''[[:d:Q4693931|Молдова дәүләт аграр университеты]]''
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4054367|Aslan Abashidze]]''
| 1958-11-18
| [[Аҗария Автономияле Республикасы]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126076946|Валерий Леонидович Музыкант]]''
| 1959
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
|-
| 2007
| 
| ''[[:d:Q113700232|Виктор Игоревич Ильгисонис]]''
| 1959-02-08
| 
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60833603|Бахтикиреева, Улданай Максутовна]]''
| 1959-09-27
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q125458628|Виктор Владимирович Барабаш]]''
| 1959-11-08
| [[Свободный (шәһәр)]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60835155|Киличенков, Алексей Алексеевич]]''
| 1960-11-04
| ''[[:d:Q1010136|Karasu District]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65158397|Nigusie Kassaye W. Michael]]''
| 1961-07-31
| [[Хәбәшстан|Эфиопия]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126120159|Galina Trofimova]]''
| 1962-08-17
| [[Мәскәү]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16515000|Vladimir Tsvyk]]''
| 1962-10-23
| [[Рига]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30346481|Ilja W. Viktoriew]]''
| 1962-11-11
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| ''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65128936|Andrey Korolyov]]''
| 1962-12-09
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4138530|Kaptsov Gymnasium № 1520]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Ринат Гыймранов]]
| 1963-05-08
| [[Түбән Новгород өлкәсе]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70251710|Бертовский Лев Владимирович]]''
| 1963-07-14
| [[Сергиев Посад]]
| ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q99767894|Алексей Алексеевич Чистяков]]''
| 1963-12-04
| [[Үскәмән]]
| ''[[:d:Q30532544|Россия җәза үтәтү буенча федераль хезмәтенең Хокук һәм идарә академиясе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4283983|Alexey Maslov]]''
| 1964-10-05
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2782141|MSU The Institute of Asian and African Studies]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q57413972|Andrey Kaprin]]''
| 1966-08-02
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16062369|анкулыг]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q113995748|Георгій Георгіевіч Амельянюк]]''
| 1966-12-10
| [[Кобрын]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
|-
| 1997
| 2000
| ''[[:d:Q114669869|Тимофей Александрович Дмитриев]]''
| 1971-07-22
| 
| ''[[:d:Q2782141|MSU The Institute of Asian and African Studies]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201801|РФА Фәлсәфә институты]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4223993|Andrei Klishas]]''
| 1972-11-09
| [[Екатеринбург]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15088520|Sergey Ryazantsev]]''
| 1973-04-26
| [[Ставрополь крае]]
| ''[[:d:Q4439029|Ставрополь дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97315303|Костин, Андрей Александрович]]''
| 1974
| 
| ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4186115|Nadezhda Zamyatina]]''
| 1974-06-13
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4217699|Кафедра сацыяльна-эканамічнай геаграфіі замежных краін]]''
| ''[[:d:Q901402|географ]]''
| 
| 
|-
| 1999
| 
| ''[[:d:Q126326947|Yuliya Ebzeeva]]''
| 1976-07-29
| [[Орехово-Зуево]]
| ''[[:d:Q4273359|Дәүләт гуманитар-технологик университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90393737|Dmitry Efrosinin]]''
| 1977
| [[Мәскәү]]
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4492958|Evgenia Frolova]]''
| 1977-05-03
| [[Мәскәү]]
| 
| [[укытучы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55103836|Аду Яо Никэз]]''
| 1979-01-01
| [[Кот-д’Ивуар]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15075343|Sergei Nikitin]]''
| 1979-09-12
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[язучы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30344956|Олег Ястребов]]''
| 1981-03-24
| [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''
| 
| 
|-
| 2011
| 2022
| ''[[:d:Q112790078|Oleg K. Petrovich-Belkin]]''
| 1985-09-24
| [[Мәскәү]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 2013-12
| 2014-12
| ''[[:d:Q102984666|Anastasia Golubtsova]]''
| 1986-05-13
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q49479374|Vladimir P. Zaytsev]]''
| 20th century
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4316798|Aleksandr Ilitsj Nelson]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4351496|Академик Е. А. Вагнер исемендәге Пермь дәүләт медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q211346|психиатр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2849224|анестезиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2581971|рияниматулыг]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q7400040|Saiful Hoque]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24034788|Margarita Dmitrievna Lagutkina]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q41050675|Yuriy L. Orlov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q42239051|Igor Nefedov]]''
| 
| 
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-03-01
| 2015-07-31
| ''[[:d:Q42365986|Atash V. Gurbanov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1636837|Instituto Superior Técnico]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q101000296|Baku State University Chair of Organic Chemistry]]''&lt;br/&gt;[[Бакы дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q42365988|Eugeniya V. Nikitina]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q42402601|Sergei V. Jargin]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013
| 2015-04
| ''[[:d:Q43017181|Ospan A. Mynbaev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q612665|Брүсил ирекле үнивирситите]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-09-01
| 2018-07-02
| ''[[:d:Q43044689|Igor V Trushkov]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017-03-01
| 
| ''[[:d:Q50237370|Vladimir A Larionov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4201858|Nesmeyanov Institute of Organoelement Compounds]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-02-20
| 
| ''[[:d:Q50951630|Iakov Karandashev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017-02-06
| 
| ''[[:d:Q51017815|Andrei R Grabeklis]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-03
| 2022-06
| ''[[:d:Q55685947|Aliaksandr Birukou]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-11-01
| 
| ''[[:d:Q56065855|Denis Vinnikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q168756|Берклидәге Калифорния университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1743431|Kyrgyz-Russian Slavic University]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-10
| 2019-02
| ''[[:d:Q56756164|Лука Маркезини]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2003-09-01
| 
| ''[[:d:Q56862950|Elena Kalinina]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2000-09-01
| 
| ''[[:d:Q57018548|Fedor I Zubkov]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1994
| 
| ''[[:d:Q57021786|Elena A Sorokina]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-09-01
| 
| ''[[:d:Q57060186|Margarita G Skalnaya]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-09-01
| 
| ''[[:d:Q57060193|Anatoly V Skalny]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 
| ''[[:d:Q57416758|Yulia Kotovskaya]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-11-23
| 
| ''[[:d:Q57543258|Leonid G Voskressensky]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2001
| 
| ''[[:d:Q57825419|Dmitry Kulyabov]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2020-09-01
| 2022-06-01
| ''[[:d:Q57959074|Alexey V Kletskov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| 
|-
| 2017-04-27
| 
| ''[[:d:Q57995319|Irina Karabulatova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-02-10
| 
| ''[[:d:Q58337618|Victor Khrustalev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2020-05-29
| 
| ''[[:d:Q58683815|Yury Dvornikov]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201551|Earth Cryosphere Institute]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q58957162|Alexey Bilyachenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2012
| 
| ''[[:d:Q59150145|Victor Edneral]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-06
| 2020-11
| ''[[:d:Q59398981|Alexey Tokarev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q609768|Колд-Сприң-Һарбордагы тәҗрибәханә]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018
| 
| ''[[:d:Q59669187|Morteza Yousefi]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2020-05-15
| 
| ''[[:d:Q59698447|Andrey Makarov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60034686|Уладзімір Міхайлавіч Пізенгольц]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 2009-09-01
| 2010-09-01
| ''[[:d:Q60317749|Elena Tsisanova]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-02-18
| 
| ''[[:d:Q60731158|Ilya V Efimov]]''
| 
| 
| [[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60824783|I. V.  Andronova]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60824799|Volgina Natalya Anatolyevna]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60830349|Пугачев, Иван Алексеевич]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60830352|Разумный, Юрий Николаевич]]''
| 
| 
| 
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60830371|Галишникова, Вера Владимировна]]''
| 
| 
| 
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 1999
| 
| ''[[:d:Q62036347|Leonid Sevastianov]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62781058|Roman Konoplya]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017
| 
| ''[[:d:Q64019596|Vadim Pokrovsky]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-09-01
| 
| ''[[:d:Q64240788|Andreii S Kritchenkov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q64465503|Valery Novoselov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q20107384|gerontologist]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65143964|Гавриленко, Наталия Николаевна]]''
| 
| 
| 
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 2016-09-01
| 2017
| ''[[:d:Q67550853|Vadim V. Astashov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1997-11-07
| 
| ''[[:d:Q68493926|Igor Babichenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1983
| 
| ''[[:d:Q68982639|Konstantin Rogov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1993-09-01
| 
| ''[[:d:Q69250788|Andrey Butrov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-09-22
| 
| ''[[:d:Q70739273|Leyla Tskhovrebova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4201632|Vavilov Institute of General Genetics]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2021-11-29
| 
| ''[[:d:Q71127032|Лилия Җиһаншина]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1975
| 
| ''[[:d:Q71604070|Nikolay Chernov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q101013871|Moscow State University Department of General Chemistry]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q73228647|Tatiana Tsekhmistrenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4166242|Донецк милли тыйб университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1980-12-10
| 
| ''[[:d:Q73604397|Tatyana Borisova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-02-16
| 
| ''[[:d:Q73709415|Aleksandr Ignatov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q77389439|Natalia Kozlovskaya]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2022
| 
| ''[[:d:Q78126669|Igor E. Bulyzhenkov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q688932|Россия фәннәр академиясенең Лев Давидович Ландау исемендәге Теоретик физика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1984-09-01
| 
| ''[[:d:Q78315101|Nadezda Khodorovich]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2011-05
| 2021-12
| ''[[:d:Q78559628|Anatoly Kochetov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q79883275|Larisa N Kulikova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-09
| 
| ''[[:d:Q80549036|Sergey V. Popov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-02-16&lt;br/&gt;2013-06-01
| 
| ''[[:d:Q81470179|Mikhail Blagonravov]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q82718749|Elena F Sheka]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2006
| 2017
| ''[[:d:Q82931032|Vinod Kumar]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2008-08
| 
| ''[[:d:Q83096820|Elena Sotnikova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q83188667|Tatyana Zotova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015
| 
| ''[[:d:Q83442837|Maria K. Makeeva]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2008
| 
| ''[[:d:Q83585354|Nadezhda A Popova]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2003
| 
| ''[[:d:Q84069803|Olga Kuznetsova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-02-18
| 
| ''[[:d:Q84737050|Anna Kosyreva]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2021
| 
| ''[[:d:Q84964063|Konstantin B Gordon]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2012-12-13
| 
| ''[[:d:Q85262622|Alexey Molodchenkov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2008-09-01
| 
| ''[[:d:Q85323108|Maria Novichkova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-12-07
| 2020-11-01
| ''[[:d:Q85572376|Fyodor Syomin]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2009-11
| 
| ''[[:d:Q86104192|Vladimir Medvedev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4314607|Mental Health Research Center of Russian Academy of Medical Sciences]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-10
| 
| ''[[:d:Q86522538|Pavel Lazarev]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013
| 
| ''[[:d:Q86570630|Marina Yu Eliseeva]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q21002422|obstetrician-gynecologist]]''
| 
| 
|-
| 2014
| 
| ''[[:d:Q86865017|Vyacheslav Goryachev]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2000-12-25
| 
| ''[[:d:Q86865085|Svetlana Suslina]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-10-01
| 
| ''[[:d:Q86994715|A A Muraev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1982-06-20
| 2019
| ''[[:d:Q87149223|Olga Kovalchukova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-04-14
| 
| ''[[:d:Q87160633|Svetlana Rachina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q15846344|Смоленск дәүләт медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2011-05
| 
| ''[[:d:Q87404511|Olga Lyang]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1987-01-09
| 
| ''[[:d:Q87604952|Nikolai N Lobanov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-07
| 
| ''[[:d:Q87724147|Elisaveta A Kvyatkovskaya]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-01-09&lt;br/&gt;2014-02-02
| 2017-02-17
| ''[[:d:Q87796717|Igor Kastyro]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017-09-01
| 
| ''[[:d:Q88086780|Kristina Goryainova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q88116857|Maxim Chinikov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-04-21
| 2020-11-30
| ''[[:d:Q88172631|Subramani Karthikeyan]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q165053|Анна үнивирситите]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1995-09-01
| 
| ''[[:d:Q88630339|O M Rodionova]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1995-09-01
| 
| ''[[:d:Q88685799|Natalia Yu Chernikova]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-09-02
| 
| ''[[:d:Q88769973|Nina Mikhaylovna Pestereva]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-11
| 2022-09
| ''[[:d:Q88869025|Maria D Matveeva]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q88940551|Dmitry Ovsyannikov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-09-01
| 
| ''[[:d:Q88947591|Anna Borisova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017-09-22
| 
| ''[[:d:Q88990341|Maria M Grishina]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89106013|Konstantin Samouylov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2004-06-01
| 
| ''[[:d:Q89182612|Sergey Voznesenskiy]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-09-01
| 
| ''[[:d:Q89259706|Alexey A Festa]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-04-01
| 
| ''[[:d:Q89259708|Nikita E Golantsov]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-09-11
| 
| ''[[:d:Q89394253|S A Smirnova]]''
| 
| 
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-09
| 2023-08
| ''[[:d:Q89545281|A V Vasilyev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1987-09-01
| 
| ''[[:d:Q89633619|Irina A Novikova]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017-02-01
| 2019-12
| ''[[:d:Q89689321|Lyudmila V Sapronova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017-01-10
| 
| ''[[:d:Q89692263|Svetlana Degtyareva]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2008
| 
| ''[[:d:Q89692413|Valentin Popadyuk]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89702944|Dmitrii Novginov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017-11-20
| 
| ''[[:d:Q90009418|E R Khasanova]]''
| 
| 
| [[Башкорт дәүләт медицина университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2005
| 
| ''[[:d:Q90085559|Roman Borisov]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90102855|Ekaterina V Neborak]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-10-10
| 
| ''[[:d:Q90186597|Maxim S Kobzev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2006-09-01
| 
| ''[[:d:Q90225126|Tamara Kosyreva]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014&lt;br/&gt;2013
| 2016&lt;br/&gt;2014
| ''[[:d:Q90225130|Anna Anurova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90298348|Anastasiya Ignatova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-09
| 
| ''[[:d:Q90304613|Artyom Odnovorov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90589364|Sergei V Goriainov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014
| 
| ''[[:d:Q90666810|Leonid Morgunov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q776223|Монпелье үниверситеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1999-09-01
| 
| ''[[:d:Q90787375|Alexander Simakin]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2008-09-01
| 
| ''[[:d:Q90793513|Anastasia Ivina]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2006-09-01
| 
| ''[[:d:Q90793519|Zurab Khabadze]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90962887|Alexandra Pisaryuk]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-09-17
| 
| ''[[:d:Q91015532|A N Sinel'nikova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017
| 
| ''[[:d:Q91019382|Van D Tran]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1998-09-01
| 
| ''[[:d:Q91019387|Valeria V Dorofeeva]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2000-09-01
| 
| ''[[:d:Q91019388|Ekaterina E Loskutova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-10-01
| 
| ''[[:d:Q91047020|Olga A Storozhenko]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-02-01
| 
| ''[[:d:Q91183517|Yu G Sedov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014
| 
| ''[[:d:Q91308490|Stanislav Strashnov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q91447573|Viacheslav V Zhukov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q91500713|Albina Petrova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2020-10-12
| 2022-01-24
| ''[[:d:Q91657456|Nikolay Boyko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q12132954|National University of Pharmacy]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017-09-01
| 
| ''[[:d:Q91826039|Andrey Smagin]]''
| 
| 
| [[Dartmut kollecı|Дартмут көллияте]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2002-01-09
| 
| ''[[:d:Q91832207|Murat S Gins]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-09-01
| 
| ''[[:d:Q92223896|Elena Golubovskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-09-20
| 
| ''[[:d:Q92482283|Hung M Nguyen]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q5649329|Hanoi National University of Education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10829125|Thai Nguyen University of Education]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018
| 
| ''[[:d:Q92532569|Haydar Barakat]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1351317|Димәшкъ университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q92535549|Maya V Epifanova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1966-09
| 
| ''[[:d:Q92597374|Tatiana Sorokina]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2021-04-01
| 
| ''[[:d:Q92649823|Mikhail E Krasheninnikov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2004&lt;br/&gt;2017-01-31
| 2019-01-30
| ''[[:d:Q92726430|Elena V. Uspenskaya]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2002-04-01
| 
| ''[[:d:Q92768801|Eu Kulikov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2008
| 
| ''[[:d:Q93000215|Tatiana Samatadze]]''
| 
| 
| [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q93093330|Artem A Poromov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-09-01
| 
| ''[[:d:Q93356104|Georgy G Omelyanyuk]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-01
| 
| ''[[:d:Q94581518|Rajesh R Zalte]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q16826239|Ahmednagar College]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 2018
| ''[[:d:Q94601864|Dmitrii Shek]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1141452|Western Sydney University]]''&lt;br/&gt;Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 
| ''[[:d:Q95967501|S G Ivashkevich]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-01-09
| 
| ''[[:d:Q95987736|Marina Petrova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-03
| 
| ''[[:d:Q96069682|Hemender R Chand]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q96096221|Alexander G Tskhovrebov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q262760|Лозанна федераль политехника мәктәбе]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2004-09-01
| 
| ''[[:d:Q96113812|Alla Strutsenko]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2003-09-01
| 
| ''[[:d:Q96139454|Madina Azova]]''
| 
| 
| [[Кубан дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-11
| 
| ''[[:d:Q96151345|Olga Butranova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q3533383|Волгоград дәүләт медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q96173901|Mikhail Frolov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017
| 2018
| ''[[:d:Q96190873|Aleksandr S Oshchepkov]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-09-02
| 
| ''[[:d:Q96196844|Diana Spulber]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q593321|Җенова университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-09
| 
| ''[[:d:Q96771469|Oleg Ivoylov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2007-04-01
| 
| ''[[:d:Q96771481|Olga Tarasova]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017-12-06
| 2019-12-30
| ''[[:d:Q96771548|Roman Plavnik]]''
| 
| 
| [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;Россия халыклар дуслыгы университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97092306|Irina Kirichenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2003-09-01
| 
| ''[[:d:Q97639542|S N Razumova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-02-24
| 
| ''[[:d:Q98166693|Sergey Zyryanov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q98166698|Aleksandr Beryozkin]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q98202102|Alexander M Markin]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q100443539|G E Ivanova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017
| 
| ''[[:d:Q100506055|O V Voeykova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2005-09-01
| 
| ''[[:d:Q100506057|O M Davidian]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q100506098|I Yu Lebedenko]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2000
| 
| ''[[:d:Q100516373|Alexander A Titov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q100527835|N G Kulchenko]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q100544559|G Yu Kudryavtsev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-09-02
| 
| ''[[:d:Q100544564|N A Solovieva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q101053588|Anton P Novikov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015
| 
| ''[[:d:Q101227824|Maria K Makeeva]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102252380|Oleg Ivanovich Pavlov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1075339|Оһайо университеты]]''
| 
| 
| 
|-
| 2007-09-01
| 
| ''[[:d:Q102361507|Anton Yurievich Savin]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2021-07-01
| 
| ''[[:d:Q104067320|A A Odilov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q10872101|анатом]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3368718|патолог]]''
| 
| 
|-
| 2014
| 
| ''[[:d:Q104067321|N S Tsimbalist]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q104176666|Nicholas Olenev]]''
| 
| 
| 
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 2021-02-01
| 
| ''[[:d:Q104514606|Evgenia L Panova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2021-02
| 2023-01-13
| ''[[:d:Q104677652|Yury Blinkov]]''
| 
| 
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108138152|Галина Валерьевна Кузьмина]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q125791817|Данюк Никита Сергеевич]]''
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q131737349|Bulgarova Bella Akhmedovna]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q133083816|Natalya Viktorovna Panasyuk]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 2022
| ''[[:d:Q137452611|Aleksandar Đokić]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;[[Гыйльми хезмәткәр]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q84681895|сәяси аналитик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138721750|Sethlyn Morgan]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

===Тәмамлаучылар===
{{seealso|Төркем:Россия халыклар дуслыгы университетын тәмамлаучылар}}
*[[Алексей Навальный]] – РФ сәясәтчесе, оппозиционер.
*Владимир Филиппов – 1998-2004 елларда РФ Мәгариф һәм Фән Министры
*[[Мәхмүд Аббас]] -(аспирантура) [[Фәләстин]] сәясәтчесе, [[Фәләстин]] президенты.
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q839669. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p69/Q839669/p580:башлау,p69/Q839669/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q7928841|Zuo Quan]]''
| 1905-03-15
| ''[[:d:Q604609|Liling]]''
| [[офицер]]
| 
| 1942-06-02
| ''[[:d:Q230205|Zuoquan County]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136037999|Murad Aidit]]''
| 1927-08-21
| ''[[:d:Q3056359|Tanjungpandan]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 2008-03-29
| [[Депок]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2080890|Abdullah Kassim Hanga]]''
| 1932
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''
| 
| 1960s
| ''[[:d:Q1774|Занзибар]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55656209|Yūzō Tanaka]]''
| 1933
| [[Япония]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48955146|Abdel Zachra Kadem Eyfari]]''
| 1933-07-01
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4505644|Anatoli Tsikounov]]''
| 1933-11-27
| [[Смоленск]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 1991-05-20
| [[Түбән Варта]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q23759198|Koesalah Soebagyo Toer]]''
| 1935-01-27
| ''[[:d:Q3557|Үзәк Ява]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| 2016-03-16
| [[Cakarta|Джакарта]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q57469|Hifikepunye Pohamba]]''
| 1935-08-18
| ''[[:d:Q7081814|Okanghudi]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Мәхмүт Габбәс|Мәхмүд Аббас]]
| 1935-11-15
| ''[[:d:Q188336|Сәфед]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51670295|Kabinet Kanté]]''
| 1936
| [[Гвинея]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51670373|Пабло Марсиаль Армуэльес Кинтеро]]''
| 1937
| [[Панама]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56398964|Soesilo Toer]]''
| 1937-02-17
| ''[[:d:Q10608|Blora]]''
| [[язучы]]
| ''[[:d:Q19730774|Pataba Library]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15064500|Dmitry Bilibin]]''
| 1937-08-02
| [[Тула]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| 2022-03-14
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55104801|Segun Olumuyiwa Odunuga]]''
| 1937-11-30
| ''[[:d:Q1023726|Ijebu Ode]]''
| [[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| 2013-04-13
| ''[[:d:Q1023726|Ijebu Ode]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4413|Alpha Condé]]''
| 1938-03-04
| ''[[:d:Q891240|Boké]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|автор]]''
| ''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 1965
| ''[[:d:Q51670384|Джаянт Хонмоде]]''
| 1938-12-25
| [[Махараштра|Маһараштра]]
| ''[[:d:Q202883|ветеринар]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q9024790|Lucy Seki]]''
| 1939-03-27
| [[Белу-Оризонти]]
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q2060678|University of Campinas]]''
| 2017-06-23
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48644829|Агустин Паладинес]]''
| 1940
| 
| [[галим]]
| 
| 2015-08-15
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4802035|Arul Pragasam]]''
| 1940
| ''[[:d:Q215277|Jaffna]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 2019-12-03
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12561286|Сатыбалды Тілемісұлы Ибрагимов]]''
| 1940
| [[Төркестан өлкәсе]]
| 
| 
| 2019-08-09
| [[Чимкәнт]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q61082229|Esther Mwaikambo]]''
| 1940
| 
| ''[[:d:Q1919436|педиатр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4821269|Augusto Aurelio Fábrega Donado]]''
| 1940-09-10
| ''[[:d:Q397836|Aguadulce]]''
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48955396|Satteeanund Peerthum]]''
| 1941
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18400571|Gennady Sizov]]''
| 1941-09-09
| [[Алексин]]
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 2021-10-14
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28075399|Diofantos Chrysostomou]]''
| 1943
| ''[[:d:Q4796609|Arsos, Limassol]]''
| ''[[:d:Q18245236|рентгенолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51670637|Харис Трассу]]''
| 1943
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55104832|Manuel Maria Difuila]]''
| 1943
| [[Ангола]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4666468|Abed Elrahim Abu Zakrra]]''
| 1943
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 1989-10-16
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55102080|Elías Entralgo Herrero]]''
| 1943-03-08
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 2003-04-05
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111654911|Habib Macki]]''
| 1943-03-23
| ''[[:d:Q3826|Muscat]]''
| ''[[:d:Q26481809|спорт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13582652|төзелеш инженеры]]''
| 
| 2019-04-04
| ''[[:d:Q3826|Muscat]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q3821619|Vladimir Roslik]]''
| 1943-05-14
| ''[[:d:Q518618|San Javier]]''
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| 1984-04-15
| ''[[:d:Q849835|Fray Bentos]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2033511|Rohana Wijeweera]]''
| 1943-07-14
| ''[[:d:Q876308|Көньяк провинциясе]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 1989-11-13
| ''[[:d:Q4944917|Borella]]''
|-
| 
| 1967
| ''[[:d:Q2013243|Oburu Odinga]]''
| 1943-10-15
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48644846|Пьер Туре Пеньуго]]''
| 1944
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 2011-12-24
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q5437818|Fatima Abdel Mahmoud]]''
| 1944-01-01
| ''[[:d:Q180921|Omdurman]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1919436|педиатр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''
| 
| 2018-07-22
| [[Лондон]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q50946617|Сафонов, Валерий Федорович]]''
| 1944-09-30
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q63069725|Luiz Renato Pires de Almeida]]''
| 1944-11-18
| [[Сан-Сепе]]
| ''[[:d:Q48282|укучы]]''
| 
| 1970-10-02
| ''[[:d:Q1014433|Mapiri]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51670139|Ачиенг Онгонг]]''
| 1945
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51670500|Риши С. Радж]]''
| 1945
| [[Һиндстан]]
| 
| ''[[:d:Q762266|City University of New York]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15700904|Maria Mambo Café]]''
| 1945-02-06
| [[Кабинда (Ангола)|Кабинда]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''
| 
| 2013-12-01
| [[Лиссабон]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84721443|チェレウーハン・カッブドゥラフマノフ]]''
| 1945-04-29
| [[Симәй]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q104360570|Пономарёв, Александр Михайлович (политик)]]''
| 1945-05-01
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 2020-02-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q5938422|Sergio Viaggio]]''
| 1945-08-24
| [[Буэнос-Айрес]]
| ''[[:d:Q11085831|сөйләм тәрҗемәчесе]]''
| 
| 2021-03-29
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q57402|Даниэль Ортега]]''
| 1945-11-11
| ''[[:d:Q2606938|La Libertad]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4719791|Alexander P. Yefremov]]''
| 1945-12-02
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115168090|Уладзімір Аляксандравіч Бажанаў]]''
| 1946-02-27
| [[Таганрог]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q98755109|Faculty of Management Technologies and Humanization of BNTU]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65600628|Ntina Akkelidou]]''
| 1946-03-29
| ''[[:d:Q56037497|Nicosia Municipality]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1162163|директор]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4148251|Valery Grebennikov]]''
| 1946-10-14
| [[Минск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111206457|Исаков, Николай Алексеевич]]''
| 1946-11-15
| ''[[:d:Q4328588|Nyukhcha, Arkhangelsk Oblast]]''
| 
| 
| 2021-05-21
| [[Архангельск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55104097|Grigory Balykhin]]''
| 1946-11-19
| ''[[:d:Q4188372|Zatyshne]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4376652|Председатели комитетов Государственной думы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q43424463|Nikolay Vasetsky]]''
| 1946-12-19
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4304093|А. Н. Косыгин исемендәге Мәскәү дәүләт текстиль университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q5982730|Luis Alfredo Herrera Cometta]]''
| 1946-12-20
| [[Каракас]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q936476|Central University of Venezuela]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2093477|Simón Bolívar University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1232428|University of the Basque Country]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16331005|Androula Agrotou]]''
| 1947
| ''[[:d:Q56037497|Nicosia Municipality]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18405632|Leonid Golubev]]''
| 1947-01-06
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1974
| ''[[:d:Q15077265|Yury Smertin]]''
| 1947-09-06
| [[Рига]]
| [[галим]]
| [[Кубан дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30346211|Рубен Амаякович Каламкарян]]''
| 1947-10-08
| [[Харьков]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4737|Porfirio Lobo Sosa]]''
| 1947-12-22
| ''[[:d:Q992173|Trujillo]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131512|фермер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13382533|taekwondo athlete]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51670057|Калумби Шангула]]''
| 1948
| [[Намибия]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q129485144|Saydigʻanixoʻja Ismoilov]]''
| 1948-01-14
| [[Ташкент]]
| ''[[:d:Q4531850|эндокринолог]]''&lt;br/&gt;[[хирург]]&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 2022-10-25
| [[Ташкент]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q118697086|Shinsuke Ishii]]''
| 1948-02-26
| [[Сидзуока (префектура)]]
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q5761037|Hilary Onek]]''
| 1948-05-05
| [[Уганда]]
| [[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q10367020|Salomão Gurgel Pinheiro]]''
| 1948-09-10
| [[Жандуис (Риу-Гранди-ду-Норти)]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16680799|Վյաչեսլավ Նիկիֆորով]]''
| 1948-12-04
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q8202995|Michel Djotodia]]''
| 1949
| ''[[:d:Q848585|Vakaga Prefecture]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q966466|Valeriy Litskai]]''
| 1949-02-13
| [[Тверь]]
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q61473597|Leticia Herrera Sánchez]]''
| 1949-03-11
| ''[[:d:Q502170|Puntarenas Province]]''
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q189010|нотариус]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4297354|Igor Mikhaylov]]''
| 1949-06-12
| [[Красноярск крае]]
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q222831|Carlos the Jackal]]''
| 1949-10-12
| [[Каракас]]
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12414919|террорчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q3095117|Ganesh Shah]]''
| 1949-12-12
| [[Непал]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4283189|Nikolay Marchuk]]''
| 1949-12-19
| [[Киев]]
| [[галим]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 2017-07-16
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q3400152|Nikolai Glushkov]]''
| 1949-12-24
| [[Майкоп]]
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2462658|менеджер]]''
| [[Аэрофлот]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2309|AvtoVAZ]]''
| 2018-03-12
| ''[[:d:Q3054629|New Malden]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48955440|أناستاسيوس كوزاليس]]''
| 1950
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48955571|Dia Nader de El-Andari]]''
| 1950
| [[Бәйрут]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51670004|Хектор Вирасингхе]]''
| 1950
| ''[[:d:Q1295530|Kalutara]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 1979
| ''[[:d:Q107588733|Fayez Rashid]]''
| 1950
| ''[[:d:Q623159|Qalqilya]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| 2023-09-27
| [[Амман]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60824804|Матюшок, Владимир Михайлович]]''
| 1950-07-03
| 
| [[галим]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4280003|Aleksandr Mamontov]]''
| 1950-07-25
| [[Мәскәү]]
| [[язучы]]
| ''[[:d:Q2384139|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Дәүләт рус теле институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1713925|Yuri Korchagin]]''
| 1950-12-28
| [[Воронеж]]
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109488796|Зеленцов, Александр Борисович]]''
| 1951-02-11
| ''[[:d:Q16695969|Селевкино]]''
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18398856|Aleksandr Ratnikov]]''
| 1951-03-16
| ''[[:d:Q4170592|Duminichi (settlement), Kaluga Oblast]]''
| ''[[:d:Q15839134|эколог]]''
| 
| 
| 
|-
| 1968
| 1973
| ''[[:d:Q2636066|Владимир Филиппов]]''
| 1951-04-15
| [[Урюпинск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q240493|Abu Bakarr Gaye]]''
| 1951-09-26
| ''[[:d:Q450062|Barra, the Gambia]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''
| 
| 2010-12-02
| ''[[:d:Q3726|Banjul]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85327573|Загородний, Николай Васильевич]]''
| 1951-12-18
| ''[[:d:Q2347457|Uman Raion]]''
| ''[[:d:Q16030727|хирург-ортопед]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48955391|Leonor Bustinza Cabala]]''
| 1952
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48955400|Mohammad Tarshahani]]''
| 1952
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| ''[[:d:Q24911139|Ministry of Telecommunications and Digital Economy of the State of Palestine]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q7597552|Stan Bharti]]''
| 1952-07-14
| [[Пәнҗаб]]
| [[эшкуар]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 1979
| ''[[:d:Q15088636|Vladimir Razuvayev]]''
| 1952-09-18
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| [[Jurnalist|журналист]]
| [[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q959485|Youssouf Saleh Abbas]]''
| 1953
| ''[[:d:Q242587|Abéché]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138844193|Teyyub Nasirov]]''
| 1953
| [[Җил (Ләнкәран)]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48955373|Merlin Udho]]''
| 1953
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1553123|lector]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1713928|Yuri Shvets]]''
| 1953-05-16
| [[Харьков]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q9352089|разведчик]]''
| ''[[:d:Q2031025|First Chief Directorate]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4143484|Mikhail Gorbanevsky]]''
| 1953-05-21
| [[Чиләбе]]
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11424130|toponymist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16314361|лексиколог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 2025-09-20
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12112980|Arkadiy Kornatskiy]]''
| 1953-07-07
| ''[[:d:Q2384700|Pervomaisk Raion]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q25051158|Edith Sempala]]''
| 1953-12-28
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13582652|төзелеш инженеры]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55104793|Mahmoud al-Hamza]]''
| 1954
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4213271|Anatoly Kapustin]]''
| 1954-01-14
| [[Түбән Новгород өлкәсе]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q554331|Mustafa Barghouti]]''
| 1954-01-15
| [[Иерусалим|Котдус]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| ''[[:d:Q4275561|Makassed Hospital]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2821765|Boubekeur Benbouzid]]''
| 1954-03-20
| ''[[:d:Q2088349|Aïn Beïda]]''
| ''[[:d:Q462390|доцент]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q967964|Jergali Bulegenow]]''
| 1954-10-26
| ''[[:d:Q574486|Sayram District]]''
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4393205|Konstantin Remchukov]]''
| 1954-11-21
| [[Морозовск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4364651|Vladimir Platonov]]''
| 1954-12-24
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51670366|Навин Саксена]]''
| 1955
| 
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q99541339|Luis Nieto Degregori]]''
| 1955
| [[Куско]]
| [[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60734198|Mohammad Sami]]''
| 1955-02-05
| ''[[:d:Q2768828|Muzaffarnagar]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4524853|Tatyana Shishova]]''
| 1955-02-08
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1978
| ''[[:d:Q541213|Irina Khakamada]]''
| 1955-04-13
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3501317|fashion designer]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q4304076|Мәскәү дәүләт индустрия университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4397998|Russian Commodity and Raw Materials Exchange]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q59169573|Sergey Preobrazhensky]]''
| 1955-06-16
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 2017-06-20
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4429672|Nikolay Sosnovsky]]''
| 1955-12-14
| [[Нова Каховка|Нова-Каховка]]
| [[галим]]
| 
| 2016-01-12
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q33069732|Napoleon Abdulai]]''
| 1956
| [[Гана]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51670065|Симон Сева Мбуани]]''
| 1956
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51670290|Гидеон Джума Мохамед Шоо]]''
| 1956
| [[Танзания]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51670626|Салям Фахри Аль-Тваль]]''
| 1956
| [[Үрдүн]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 2011
| ''[[:d:Q1399066|Jiří Maštálka]]''
| 1956-01-03
| ''[[:d:Q1000056|Сушитсе]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16970991|Arjun Bahadur Thapa]]''
| 1956-01-12
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65622091|Yannakis Thoma]]''
| 1956-06-02
| ''[[:d:Q3561641|Pelendri]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 1983
| ''[[:d:Q97275695|Школяр, Николай Андреевич]]''
| 1956-07-27
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q7563914|Sospeter Machage]]''
| 1956-08-10
| [[Кения]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q13031234|Leanid Krupiec]]''
| 1956-11-18
| [[Макашы (Нясвижский районы)|Макашы]]
| ''[[:d:Q1781198|агроном]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q7412785|Samuel Tito Armando]]''
| 1957
| [[Ангола]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 2009-08-06
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 1987
| ''[[:d:Q121537398|Ibrahim Estanbouli]]''
| 1957
| ''[[:d:Q4702205|Al-Annazah]]''
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Илгиз Гыйләҗев]]
| 1957-04-14
| [[Казан]]
| [[хокук белгече]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1257297|Serhii Plokhy]]''
| 1957-05-23
| [[Түбән Новгород]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60825153|Usman Imaev]]''
| 1957-10-14
| ''[[:d:Q1027864|Грозный районы]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 1996-07-07
| ''[[:d:Q4495489|Khankala]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48955493|Pretidev Ramdawon]]''
| 1958
| 
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48955358|Рубен Дарио Флорес Арсила]]''
| 1958
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48955487|Питер Джонсон Куга Мзирай]]''
| 1958
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q59230046|Yury Moseykin]]''
| 1958-01-29
| 
| [[галим]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48955402|Андреев, Алексей Петрович]]''
| 1958-02-17
| 
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q63364292|Elena E Stashenko]]''
| 1958-03-03
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q1053303|Industrial University of Santander]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q124752073|Чеснокова, Ольга Станиславовна]]''
| 1958-08-26
| [[Мәскәү]]
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q47452788|Жанна Давидовна Кобалава]]''
| 1958-10-05
| 
| [[галим]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12130336|Muhammad Al Assad]]''
| 1958-10-10
| [[Бәйрут]]
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4152214|Sudhir Gupta]]''
| 1958-11-12
| [[Yaña Dähli|Яңа Дәһли]]
| [[эшкуар]]&lt;br/&gt;[[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1075179|honorary consul]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4054367|Aslan Abashidze]]''
| 1958-11-18
| [[Аҗария Автономияле Республикасы]]
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 1986
| ''[[:d:Q126076946|Валерий Леонидович Музыкант]]''
| 1959
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1355435|Timoleón Jiménez]]''
| 1959-01-20
| ''[[:d:Q2432300|La Tebaida]]''
| ''[[:d:Q14761450|member of congress]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5615055|Guerrillero]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4106112|Georgi Vekshin]]''
| 1959-03-16
| [[Таллинн]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4304102|Мәскәү дәүләт матбугат университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48955173|Bheri Sygmond Ramsaran]]''
| 1959-03-16
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60833603|Бахтикиреева, Улданай Максутовна]]''
| 1959-09-27
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Сергей Доренко]]
| 1959-10-18
| [[Kireç|Киреч]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1642960|pundit]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| 
| 2019-05-09
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 1986
| ''[[:d:Q125458628|Виктор Владимирович Барабаш]]''
| 1959-11-08
| [[Свободный (шәһәр)]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4401104|Armen Rustamyan]]''
| 1960-03-01
| ''[[:d:Q39560|Artashat]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60835155|Киличенков, Алексей Алексеевич]]''
| 1960-11-04
| ''[[:d:Q1010136|Karasu District]]''
| [[галим]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51670486|Ригоберто Кастильо Гонсалес]]''
| 1961
| [[Панама]]
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111341720|Yusuf Hidar]]''
| 1961
| ''[[:d:Q2915647|I'billin]]''
| ''[[:d:Q2393361|dance teacher]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2462658|менеджер]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Тамара Беручашвили]]
| 1961-04-09
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q599151|вазыйфаи зат]]''
| ''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4242246|Yury Krupnov]]''
| 1961-05-25
| [[Электросталь]]
| [[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65158397|Nigusie Kassaye W. Michael]]''
| 1961-07-31
| [[Хәбәшстан|Эфиопия]]
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q6891387|Mohamed Munavvar]]''
| 1961-12-20
| 
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48955148|Abdramane Sylla]]''
| 1962
| ''[[:d:Q740974|Koulikoro]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q54566083|Adolfo Castillo Meza]]''
| 1962
| [[Лима]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48955162|Antoine Somdah]]''
| 1962-06-12
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1987
| ''[[:d:Q126120159|Galina Trofimova]]''
| 1962-08-17
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70745000|شوقي العيسة]]''
| 1962-11-04
| ''[[:d:Q5776|Бәйтлеһем]]''
| [[адвокат]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q7108193|Oswaldo Luizar]]''
| 1962-11-13
| [[Куско]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18921785|Dieudonné Gnammankou]]''
| 1963
| [[Бенин]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112988744|Юдин Алексей Викторович]]''
| 1963
| [[Мәскәү]]
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48955382|Майе Нсуе Мангуэ Рубен]]''
| 1963
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21154272|Yury Pilipenko]]''
| 1963-02-24
| [[Фокино (Брянск өлкәсе)|Фокино]]
| [[адвокат]]
| [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4208494|Olga Kazmina]]''
| 1963-02-28
| [[Егорьевск]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111019768|Maria Paula Meneses]]''
| 1963-04-08
| ''[[:d:Q3889|Maputo]]''
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| ''[[:d:Q368643|University of Coimbra]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q890884|Eduardo Mondlane University]]''
| 2026-02-08
| [[Коимбра]]
|-
| 
| 1987
| ''[[:d:Q104697074|Dmitry Vlasov]]''
| 1964
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q212760|Bharrat Jagdeo]]''
| 1964-01-23
| ''[[:d:Q7893831|Unity Village]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1984
| ''[[:d:Q115697774|Алена Фёдараўна Кудзіна]]''
| 1964-04-26
| [[Гомель]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21329070|материаллар белеме галиме]]''
| ''[[:d:Q105531852|Faculty of Civil Engineering BelDUT]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30274138|Institute of Mechanics of Metal-Polymer Systems]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16195598|Yevgeni Viktorovich Ivanov]]''
| 1964-08-16
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q27734883|Susan Kolimba]]''
| 1964-12-08
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q6782067|María Luisa Ramos Urzagaste]]''
| 1965-01-21
| ''[[:d:Q2048148|Palmar Chico]]''
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Кәрим Мәсимов]]
| 1965-06-15
| [[Астана]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q5438993|Fayed Mustafa]]''
| 1965-07-23
| ''[[:d:Q2905340|Deir Ballut]]''
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1992
| ''[[:d:Q100259732|Aḥmad Abū Salīm]]''
| 1965-12-14
| ''[[:d:Q148062|Zarqa]]''
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6673651|әдәбиятче]]''
| 
| 2025-06-21
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48955355|Франк Кристофер Станислаус Энтони]]''
| 1967
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16686935|Konstantin Polskov]]''
| 1967-07-19
| [[Балашиха]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4376232|Изге Тихон Православ гуманитар университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48955151|Мустафа Хаммуд Аль-Навайсе]]''
| 1969
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4241278|Christian Ray]]''
| 1969-03-15
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''&lt;br/&gt;[[композитор]]&lt;br/&gt;[[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q131612386|Amna Al-Nasiri]]''
| 1970-01-01
| ''[[:d:Q2125362|Рада шәһәре]]''
| ''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|автор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q3176134|Jeanne d'Arc Mujawamariya]]''
| 1970-03-13
| ''[[:d:Q3859|Kigali]]''
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''
| 
| 
| 
|-
| 1989&lt;br/&gt;1994
| 1994&lt;br/&gt;1996&lt;br/&gt;1999
| ''[[:d:Q109860125|Ghassan Khaled]]''
| 1970-07-27
| ''[[:d:Q2905344|Jayyous]]''
| [[хокук белгече]]
| ''[[:d:Q2096138|An-Najah National University]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q119163909|Anna Tsivilyova]]''
| 1972-05-09
| [[Иваново]]
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4524867|Mikail Shishkhanov]]''
| 1972-08-06
| [[Грозный]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|банкир]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4223993|Andrei Klishas]]''
| 1972-11-09
| [[Екатеринбург]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109770660|Pyotr Aleksandrovich Fadeev]]''
| 1972-11-23
| [[Мәскәү]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''
| ''[[:d:Q1589584|Europa Plus]]''&lt;br/&gt;[[НТВ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1975145|ТНТ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2386094|TV-6]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1971979|Radio Mayak]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60832374|Elena Kizyakova]]''
| 1972-12-18
| [[Волгоград]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''
| 
| 
| 
|-
| 2008-01-01
| 2012-10-31
| ''[[:d:Q47366974|Konstantin Kotliar]]''
| 1973
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1388301|FH Aachen]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q157808|Мюнхен техника университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q45719962|Andrey Boltenko]]''
| 1973-07-14
| [[Нью-Йорк]]
| ''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2059704|телережиссёр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120808015|Yuriy Yuryevich Yevich]]''
| 1973-08-24
| [[Һорливка]]
| ''[[:d:Q8246794|блогер]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4002666|хәрби табиб]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q5687576|Pindi Chana]]''
| 1974-01-24
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4219914|Ararat Keshyan]]''
| 1974-10-19
| [[Гагра]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98925420|KVN actor]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28498401|Глеб Юрьевич Косовский]]''
| 1974-12-18
| [[Белгород]]
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q82736034|Daniil Yegorov]]''
| 1975-09-07
| [[Мәскәү]]
| [[адвокат]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q63977327|Katrin Vares]]''
| 1976-02-07
| [[Таллинн]]
| ''[[:d:Q694748|physiotherapist]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1998
| [[Aleksey Navalnıy|Алексей Навальный]]
| 1976-06-04
| ''[[:d:Q4100377|Butyn]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|активист]]''
| ''[[:d:Q4491663|Anti-Corruption Foundation]]''&lt;br/&gt;[[Аэрофлот]]
| 2024-02-16
| ''[[:d:Q123999876|FKU IK-3, Kharp]]''
|-
| 
| 2000
| ''[[:d:Q4427740|Viktor Viktorovich Solkin]]''
| 1977-01-07
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1350189|египтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|лектор]]''
| ''[[:d:Q19902962|Voloshin's library (Moscow)]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4219916|Ashot Keshchyan]]''
| 1977-07-10
| [[Гагра]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98925420|KVN actor]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138792652|Christian Arnaud Adjélou]]''
| 1977-11-12
| ''[[:d:Q1515|Абиҗан]]''
| [[хокук белгече]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q117193167|Kirill Sakharnov]]''
| 1978-04-01
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7042855|монтажчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65768417|Anastasia Udaltsova]]''
| 1978-09-02
| [[Черкассы|Черкасы]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| ''[[:d:Q106638694|Россия Федерациясе Федераль Мәҗлесенең VIII чакырылыш Дәүләт Думасы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55103836|Аду Яо Никэз]]''
| 1979-01-01
| [[Кот-д’Ивуар]]
| [[галим]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q86828883|Rajesh Rajan]]''
| 1979
| [[Тируванантапурам]]
| ''[[:d:Q3264451|кардиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30280366|Kerala Institute of Medical Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q52856498|Ananthapuri Hospitals and Research Institute]]''
| 
| 
|-
| 
| 2004
| ''[[:d:Q58002138|Oksana Karas]]''
| 1979-06-19
| [[Харьков]]
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7042855|монтажчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4150465|Lyudmila Grudtsyna]]''
| 1979-07-15
| [[Мәскәү]]
| [[адвокат]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4425408|Alexandr Snegiryov]]''
| 1980-01-06
| [[Мәскәү]]
| [[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115868970|Георгий Филимонов]]''
| 1980-02-23
| [[Тум|Томск]]
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q106813149|Fedor Kupriyanov]]''
| 1980-02-29
| [[Мәскәү]]
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| ''[[:d:Q4438810|Sretensky Theological Academy]]''&lt;br/&gt;[[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4376232|Изге Тихон Православ гуманитар университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4500954|Church of Saint Nicholas in Tolmachy]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18246523|Akhmed Musaev]]''
| 1980-04-09
| ''[[:d:Q4063184|Alkhazurovo]]''
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23927336|самбочы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q116193105|hand-to-hand fighter]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30344956|Олег Ястребов]]''
| 1981-03-24
| [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]]
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28954571|Bahman, Shuaib]]''
| 1982
| 
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4397847|Art Rosnovsky]]''
| 1982-01-28
| [[Мәскәү]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q232776|Anna Chapman]]''
| 1982-02-23
| [[Волгоград]]
| ''[[:d:Q4610556|модель]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q134962714|Russian spy]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3501317|fashion designer]]''
| ''[[:d:Q1504132|NetJets]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q245343|Barclays]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1479649|REN TV]]''
| 
| 
|-
| 
| 2005
| ''[[:d:Q4451931|Sangadji Tarbaev]]''
| 1982-04-15
| [[Элиста]]
| ''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98925420|KVN actor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2062919|Irena Ponaroshku]]''
| 1982-10-14
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4610556|модель]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1900657|базарлык белгече]]''
| ''[[:d:Q154008|Vogue]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3552325|Maxim]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q675364|OK!]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110872085|Anna Shafran]]''
| 1982-12-31
| [[Тверь]]
| ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q104785906|Eduard Iloyan]]''
| 1983-01-31
| [[Ереван]]
| ''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q63940599|Valery Yefremov]]''
| 1983-08-04
| [[Мәскәү]]
| [[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2252262|рэп җырчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q234831|Galina Voskoboeva]]''
| 1984-12-18
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q10833314|теннисчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q39889092|Pavel Manyk]]''
| 1985-07-13
| 
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 2008
| ''[[:d:Q112790078|Oleg K. Petrovich-Belkin]]''
| 1985-09-24
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Елена Николаева]]
| 1985-12-25
| [[Ташкент]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4610556|модель]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q22976182|тележурналист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3357567|fashion model]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4444410|Nicolay Struchkov]]''
| 1986-01-06
| [[Покровск (Якутия)|Покровск]]
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 2009-09&lt;br/&gt;2007-07
| 2013-06&lt;br/&gt;2009-07
| ''[[:d:Q102984666|Anastasia Golubtsova]]''
| 1986-05-13
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q87000308|Natalia Afonina]]''
| 1986-10-14
| [[Орёл]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q27929570|Anna Botova]]''
| 1987-03-25
| [[Әстерхан]]
| ''[[:d:Q4610556|модель]]''&lt;br/&gt;[[җырчы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4491724|Alena Fonina]]''
| 1988-02-04
| [[Куровское]]
| ''[[:d:Q4610556|модель]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2133309|interior designer]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15078987|Yulia Parshuta]]''
| 1988-04-23
| [[Сочи]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;[[җырчы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4063793|Alyona Alyokhina]]''
| 1988-06-19
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q15709642|snowboarder]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60827807|Ivan Kunayev]]''
| 1989-09-23
| [[Саранск]]
| ''[[:d:Q2309784|вилаузышчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110878435|Georgiy Li Aleksandrovich]]''
| 1991-03-05
| [[Ташкент]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q106866651|Olga Cebotari]]''
| 1992-01-04
| [[Кишинёв]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138493855|Tatyana Zalevskaya]]''
| 1993-05-30
| ''[[:d:Q1994278|Korotnoye]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1282309|Днестр буе дәүләт университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138898830|David-Viktor Radkin]]''
| 1996-12-20
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499147|сәяси активист]]''
| 
| 
| 
|-
| 1989
| 1990
| ''[[:d:Q47698868|Vsevolod Rozanov]]''
| 20th century
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q49479374|Vladimir P. Zaytsev]]''
| 20th century
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 1991-09-01
| 1998-06-30
| ''[[:d:Q51760839|Valery Melnikov]]''
| 20th century
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2495731|University of Colima]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q134703257|Ксения Александровна Иратова]]''
| 2001-12-07
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q315247|university student]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q7400040|Saiful Hoque]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16745158|Alexander A. Galushkin]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| [[адвокат]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24034788|Margarita Dmitrievna Lagutkina]]''
| 
| 
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q204839|Xinhua News Agency]]''&lt;br/&gt;Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 1983-10-17
| 1986-11-05
| ''[[:d:Q39382919|Vladimir V Kouznetsov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1053303|Industrial University of Santander]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q40694275|Gino Picasso]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q5202403|National University of Engineering]]''
| 
| 
|-
| 2000-10-01
| 
| ''[[:d:Q42365988|Eugeniya V. Nikitina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 2004-09-01
| 2011-06-01
| ''[[:d:Q44058463|Ivan A. Popov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q379848|Los Alamos National Laboratory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1052614|Юта штаты университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48006040|Paulo Cesar Nascimento]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 1976-02-07
| 1979-11-07
| ''[[:d:Q50201880|Ranjith Pathirana]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q16056297|Department of Agriculture]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q101013351|University of Ruhuna Faculty of Agriculture]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7015441|Institute for Crop and Food Research]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15574|University of Adelaide]]''
| 
| 
|-
| 
| 2009
| ''[[:d:Q50289094|Lev V Kalmykov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30265215|Pushchino State Institute of Natural Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201752|Institute of Theoretical and Experimental Biophysics]]''
| 
| 
|-
| 2003-09-01
| 2009-06-30
| ''[[:d:Q51017825|Andrey A. Skalny]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55102489|Родольфо Лопес Замаллоа]]''
| 
| [[Перу]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55104816|Бартека Сакаджа]]''
| 
| [[Уганда]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55104853|Marcelino Nguema Onguene]]''
| 
| [[Экваториаль Гвинея]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55104856|Rubén Maye Nsue Mangue]]''
| 
| [[Экваториаль Гвинея]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55104864|Брейма Думбия]]''
| 
| [[Мали]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55104953|Ротич Дороти Чебет]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55104965|Мохаммед Зейн Ибрагим Шаддад]]''
| 
| [[Судан]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q656871|University of Khartoum]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55104986|Салик Мохиаддин Мохаммад]]''
| 
| [[Сүрия]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56486605|Sandhya Samarasinghe]]''
| 
| 
| [[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''
| ''[[:d:Q1048626|Lincoln University]]''
| 
| 
|-
| 1996-09-01&lt;br/&gt;1990-09-01
| 2000-07-31&lt;br/&gt;1996-07-31
| ''[[:d:Q57018548|Fedor I Zubkov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 2006-07-01
| 2011-07-01
| ''[[:d:Q57069591|Ivan V Bogdanov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201431|Institute of Bioorganic Chemistry]]''
| 
| 
|-
| 1985-09-01
| 1992-07-01
| ''[[:d:Q57416758|Yulia Kotovskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 2003-12-25&lt;br/&gt;2000-12-25
| 2003-12-25
| ''[[:d:Q57420462|Timur Kamalov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304083|Мәскәү политехника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]''
| 
| 
|-
| 2000-01-01
| 
| ''[[:d:Q57543258|Leonid G Voskressensky]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 1987-09-01&lt;br/&gt;1993-09-01&lt;br/&gt;1995-09-01
| 1993-06-01&lt;br/&gt;1995-06-01&lt;br/&gt;2000-06-01
| ''[[:d:Q57825419|Dmitry Kulyabov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''&lt;br/&gt;Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 2009-08-01
| 2016-06-23
| ''[[:d:Q57908180|Диана Игоревна Капарушкина]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q488620|Sun Moon University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q624072|Daejeon University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q624457|Military Manpower Administration]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q625952|Baekseok University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482651|Pai Chai University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6647741|Literature Translation Institute of Korea]]''
| 
| 
|-
| 2003-10-01
| 2008-07-01
| ''[[:d:Q59492146|Ivan Bernal-Villamil]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q836805|Чалмер технология институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30296237|Мадрид материаллар фәне институты]]''
| 
| 
|-
| 2008-09-01
| 2014-06-30
| ''[[:d:Q59563907|Dmitry A Aronov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2013-09-01
| 2016-06-30
| ''[[:d:Q59669187|Morteza Yousefi]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 2003-09-01
| 2009-06-30
| ''[[:d:Q60317749|Elena Tsisanova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q195668|Кыйралбикә Мария Лундын университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q459506|Бристоль университеты]]''&lt;br/&gt;Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 1963-08-01
| 1976-07-21
| ''[[:d:Q60696054|Khosrow Ghavami]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q23069766|Гипроникель]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60824783|I. V.  Andronova]]''
| 
| 
| [[галим]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60830349|Пугачев, Иван Алексеевич]]''
| 
| 
| [[галим]]
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 1997-09
| 2003-06
| ''[[:d:Q61117592|Alexey Mischenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q41568334|Бүкілодақтық Эксперименттік ветеринария институты]]''
| 
| 
|-
| 2016-10-09&lt;br/&gt;2014-06-30
| 2016-06-30
| ''[[:d:Q61161270|Parfait Kezimana]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1994-09-01
| 2001-07-01
| ''[[:d:Q61161748|Konstantin Gudkov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q731938|AstraZeneca]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4303876|Moscow School of Social and Economic Sciences]]''
| 
| 
|-
| 1966-09-01
| 1971-06-30
| ''[[:d:Q62036347|Leonid Sevastianov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 2008-09-01
| 
| ''[[:d:Q64917907|Olga Kulikova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q21643413|Scientific Center of Neurology]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65205948|Djigui Camara]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q72631149|Sergey Popkov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 1977-09-01
| 1998-04-15
| ''[[:d:Q78315101|Nadezda Khodorovich]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 1993-09-01
| 2000-06-30
| ''[[:d:Q81470179|Mikhail Blagonravov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 1974-09-01
| 1985-06-30
| ''[[:d:Q82931032|Vinod Kumar]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 2002
| 2008
| ''[[:d:Q83585354|Nadezhda A Popova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 2004-09&lt;br/&gt;2002-09&lt;br/&gt;1998-09
| 2007-06&lt;br/&gt;2004-07&lt;br/&gt;2002-07
| ''[[:d:Q83976059|Le Tuan Anh]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1076729|Vietnam National University]]''
| 
| 
|-
| 2006-09-01
| 2012-07-30
| ''[[:d:Q84964063|Konstantin B Gordon]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 1983
| 1992
| ''[[:d:Q85199978|Dmitry Lipatov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263227|Эндокринология институты фәнни-тикшеренү үзәге]]''
| 
| 
|-
| 2002-09-01
| 2006-06-14
| ''[[:d:Q86061190|Yazmín M Landeo-Ríos]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q31519|Карл университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q958650|Universidad de Málaga]]''
| 
| 
|-
| 2007-09-01
| 2013-06-30
| ''[[:d:Q86522538|Pavel Lazarev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 2004
| 2009
| ''[[:d:Q86623647|Ekaterina Markelova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30284663|Amphos 21]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1049470|Ватерлоо университеты]]''&lt;br/&gt;[[Академик С. П. Королёв исемендәге Самар илкүләм тикшеренү университеты|Академик С. П. Королёв исемендәге Самар милли тикшеренү университеты]]
| 
| 
|-
| 2012
| 2015
| ''[[:d:Q86865017|Vyacheslav Goryachev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 2013
| 2016
| ''[[:d:Q87425489|Vladimir Druzhinin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;[[Новосибирск дәүләт медицина университеты]]
| 
| 
|-
| 2019-02
| 
| ''[[:d:Q87655032|Kseniya Demyanova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2015-09-01
| 2017-06-30
| ''[[:d:Q87724147|Elisaveta A Kvyatkovskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 2002-08-01
| 2009-06-31
| ''[[:d:Q87796717|Igor Kastyro]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 1999-07-02
| 
| ''[[:d:Q87945440|Natalia Yaglova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2007-09-01
| 2016
| ''[[:d:Q88176968|Maria Ivanova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2000-09-01
| 2006-06-26
| ''[[:d:Q88316352|Anna Ilyash]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q7370051|Ростов дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 1988-09-01
| 1995-06-30
| ''[[:d:Q88630339|O M Rodionova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 2010-09-01
| 2016-07-01
| ''[[:d:Q88643676|Nikita Petrov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4314504|Туклану фәнни-тикшеренү институты]]''
| 
| 
|-
| 2015-09-01
| 2019-09-30
| ''[[:d:Q88869025|Maria D Matveeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201628|РФА Нефтехимия синтезы институты]]''
| 
| 
|-
| 2004-06-01
| 
| ''[[:d:Q89182612|Sergey Voznesenskiy]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 2016-09-01
| 
| ''[[:d:Q89399686|Amina Ibragimova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2008-08-20&lt;br/&gt;2006-09-01&lt;br/&gt;2001-09-01
| 2011-05-31&lt;br/&gt;2008-06-22&lt;br/&gt;2006-06-23
| ''[[:d:Q89597191|Nestor Washington Solís Pinargote]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4304094|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университеты]]''
| 
| 
|-
| 1991-09-01
| 1994-08-31
| ''[[:d:Q89633619|Irina A Novikova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 2006-09-01
| 2011-07-04
| ''[[:d:Q89635068|Sandor Farkasdi]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q277681|Земмелвайс университеты]]''
| 
| 
|-
| 2004-09-01
| 2011-06-24
| ''[[:d:Q89692263|Svetlana Degtyareva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 
| 1990-06-28
| ''[[:d:Q89692413|Valentin Popadyuk]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 2014
| 
| ''[[:d:Q89702941|E S Tokaeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2017-09
| 
| ''[[:d:Q90009415|Vadim Medovchshikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q12532257|West Kazakhstan Marat Ospanov State Medical University]]''
| 
| 
|-
| 2010-06-30&lt;br/&gt;2003-09-01
| 2012-07-01&lt;br/&gt;2010-06-25
| ''[[:d:Q90046662|Anton Dorofeev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2001&lt;br/&gt;1999&lt;br/&gt;1994
| 2005&lt;br/&gt;2001&lt;br/&gt;1999
| ''[[:d:Q90085559|Roman Borisov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201628|РФА Нефтехимия синтезы институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90102855|Ekaterina V Neborak]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 1984-09-01
| 1990-09-01
| ''[[:d:Q90143552|Zoya A Goncharova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q7370051|Ростов дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 1998
| 
| ''[[:d:Q90793519|Zurab Khabadze]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 2016
| 
| ''[[:d:Q91019382|Van D Tran]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q101000031|Can Tho University of Medicine and Pharmacy Hospital]]''
| 
| 
|-
| 2015-09-20
| 2019-09-19
| ''[[:d:Q91047020|Olga A Storozhenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 2007-06-01
| 2013-07-01
| ''[[:d:Q91198362|Ivan Melnikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30281807|Institute of Experimental Cardiology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201586|РФА тыйб һәм биология проблемнары институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q91208437|Yahya Absalan]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q101002275|Ferdowsi University of Mashhad Faculty of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q761534|Җорҗия үнивирситите]]''
| 
| 
|-
| 1964-09-01
| 1970-06-30
| ''[[:d:Q91460337|Nikolay G Kochergin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1999
| 2006
| ''[[:d:Q91715879|Maria Valeryevna Lisitskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q601956|Aalborg University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5069928|Шампалимо фонды]]''
| 
| 
|-
| 2003
| 2009-06-19
| ''[[:d:Q91867836|Mariia Kniazeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201628|РФА Нефтехимия синтезы институты]]''
| 
| 
|-
| 2002-05-20
| 2004-02-10
| ''[[:d:Q92110214|Ivan V Maksimovich]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2017-09-01
| 2019-06-26
| ''[[:d:Q92228186|Alexandra Lavrikova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1983-09-01
| 1990-06-30
| ''[[:d:Q92287994|Supriya Warusavithana]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Бөтендөнья сәламәтлек оешмасы]]
| 
| 
|-
| 2001-09
| 2008-06
| ''[[:d:Q92290246|Marina A Polovkova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q19908085|Frumkin Institute of Physical Chemistry and Electrochemistry]]''
| 
| 
|-
| 2015-09-01
| 2017-09-01
| ''[[:d:Q92468457|Anton A Semenistyy]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2015-09-20
| 2019-09-09
| ''[[:d:Q92482283|Hung M Nguyen]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q10829053|Hung Vuong University]]''
| 
| 
|-
| 1960-09
| 1989-01
| ''[[:d:Q92597374|Tatiana Sorokina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 1993-09-01
| 
| ''[[:d:Q92669667|Angel Villavicencio]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q5397474|Universidad de las Fuerzas Armadas - ESPE]]''
| 
| 
|-
| 2004
| 2007
| ''[[:d:Q92726430|Elena V. Uspenskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 2009
| 2016
| ''[[:d:Q94601864|Dmitrii Shek]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q105169352|Western Sydney Local Health District]]''&lt;br/&gt;Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 2011-10-08
| 2012-06-10
| ''[[:d:Q95306606|Mishel R Markovski]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 2012-10
| 2017-02
| ''[[:d:Q95642870|Mohamed Bahlol]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2597842|Egyptian Russian University]]''
| 
| 
|-
| 2011
| 2017
| ''[[:d:Q95976020|Kseniya K Borisova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2002-02-01
| 2005-02-01
| ''[[:d:Q96139454|Madina Azova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 1995-09-01
| 2007-09-19
| ''[[:d:Q96771481|Olga Tarasova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 2017-03-15
| 
| ''[[:d:Q96771489|Nataliya Malinina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2011-01-27
| 2011-05-26
| ''[[:d:Q96771548|Roman Plavnik]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Россия халыклар дуслыгы университеты
| 
| 
|-
| 2006-09-01
| 2013-06-27
| ''[[:d:Q98770678|Artem Minalyan]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q16868877|Abington Memorial Hospital]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30281168|VA Greater Los Angeles Healthcare System]]''
| 
| 
|-
| 1992-09
| 1999-07
| ''[[:d:Q100443457|T M Uskach]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q19909099|Кардиология милли медицина тикшеренү үзәге]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q100519707|Oybek Turgunkhujaev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1981-04-01
| 
| ''[[:d:Q100527857|E A Ushkalova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2003-09-01
| 2009-08-01
| ''[[:d:Q100558579|O M Andryukhina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102903582|Soroosh Mohammadi Farsani]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 2011-06-01
| 2014-12
| ''[[:d:Q104470057|Ahmed Elkordy]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q7675882|Taibah University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12236159|Faculty of Medicine Sohag University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q781108|University of León]]''
| 
| 
|-
| 2012-09-01
| 2018-06-20
| ''[[:d:Q104512589|A A Petrenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2002-07
| 2008-07
| ''[[:d:Q104517057|Lidiia Samarina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q90902449|Сириус университеты]]''
| 
| 
|-
| 2005-09-01
| 2011-07-01
| ''[[:d:Q104801948|Anna V Kuzmina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1974-07-20
| 1981-06-15
| ''[[:d:Q113283171|Pavel B. Shatalov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1487403|Теоретик һәм эксперименталь физика институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q123345601|Antonio Isaías Rivasplata Mendoza]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q124304929|Djamila Gallegos Espinoza]]''
| 
| 
| [[инженер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q124807799|Natalí Carbo Bustinza]]''
| 
| 
| [[инженер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q125791817|Данюк Никита Сергеевич]]''
| 
| 
| 
| Россия халыклар дуслыгы университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q125791903|Институт стратегических исследований и прогнозов]]''
| 
| 
|-
| 1982-01&lt;br/&gt;1987-01
| 1987&lt;br/&gt;1989
| ''[[:d:Q127748932|Jairo Ernesto Castillo Hernández]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q111972591|Associate Investigator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q3081395|District University of Bogotá]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Портал|Мәскәү|Мәгариф|Россия Федерациясе}}

* [[Россия югары уку йортлары исемлеге]]

[[Төркем:Әлифба буенча университетлар]]
[[Төркем:1960 елда нигезләнгән уку йортлары]]
[[Төркем:Россия университетлары]]
[[Төркем:Мәскәү югары уку йортлары]]</text>
      <sha1>9eotxzgyiudzi6vyddxe985aku5j3rj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аргентина милли футбол җыелмасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>206726</id>
    <revision>
      <id>5794726</id>
      <parentid>5544142</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T06:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5794726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5173" sha1="bptqx0wh57bj2pjwkhb39b2hzg7baa3" xml:space="preserve">{{Футбол җыелмасы}}
[[Файл:Seleccion argentina 1964.jpg|мини|Аргентина милли футбол җыелмасы 1964]]
[[Файл:Argentina team in St. Petersburg.jpg|мини|Аргентина милли футбол җыелмасы 2018]]
'''Аргентина милли футбол җыелмасы''' ({{lang-pt|Selección de fútbol de Argentina}}) — халыкара [[футбол]] ярышларында [[Аргентина]] вәкиле булып торучы [[милләт|милли]] [[такым]]. Гамәлдәге Дөнья чемпионы. Өч тапкыр Дөнья ярышында җиңә (1978, 1986, 2022).
{{ФРВМ||График}}

== Әгъзалар ==
{{Wikidata list|sparql=SELECT ?item ?assumedOffice WHERE {
  ?item p:P54 ?posheld.
  ?posheld ps:P54 wd:Q79800.
  ?posheld pq:P580 ?assumedOffice.
  MINUS { ?posheld pq:P582 ?endTime. }
}
ORDER BY ?assumedOffice
|columns=label,p569
|sort=label
|autolist=fallback
|row_template=subst:Wikidata list/Тамгалы исемлек569
|skip_table=1
|col_count=3
|sort=p569
}}
* ''[[:d:Q131384298|Odilón Lizárraga]]'' (19th century)
* ''[[:d:Q2479934|Agustín Marchesín]]'' (1945-03-16)
* ''[[:d:Q2704899|Rodrigo Braña]]'' (1979-03-07)
* ''[[:d:Q2375001|Alexis Ferrero]]'' (1979-03-31)
* ''[[:d:Q2296852|Sebastián Domínguez]]'' (1980-07-29)
* ''[[:d:Q399379|Agustín Orion]]'' (1981-06-26&lt;br/&gt;1981-07-26)
* ''[[:d:Q950154|Javier Pinola]]'' (1983-02-24)
* ''[[:d:Q441224|Fernando Belluschi]]'' (1983-09-10)
* ''[[:d:Q357766|Nicolás Pareja]]'' (1984-01-19)
* ''[[:d:Q318243|Gonzalo Rodríguez]]'' (1984-04-10)
* ''[[:d:Q1709911|Ignacio Scocco]]'' (1985-05-29)
* ''[[:d:Q2053756|Ariel Rojas]]'' (1986-01-16)
* ''[[:d:Q3869949|Nahuel Guzmán]]'' (1986-02-10)
* ''[[:d:Q2569750|Ignacio Canuto]]'' (1986-02-20)
* ''[[:d:Q545665|Augusto Fernández]]'' (1986-04-10)
* ''[[:d:Q2539757|Iván Pillud]]'' (1986-04-24)
* ''[[:d:Q2325983|Diego Valeri]]'' (1986-05-01)
* ''[[:d:Q1140311|Cristian Manuel Chávez]]'' (1986-06-16)
* ''[[:d:Q5484508|Franco Armani]]'' (1986-10-16)
* ''[[:d:Q2017958|Diego Alberto Morales]]'' (1986-11-29)
* ''[[:d:Q430802|Facundo Roncaglia]]'' (1987-02-10)
* ''[[:d:Q946216|Luciano Román Aue]]'' (1987-03-01)
* ''[[:d:Q2732700|Lucas Viatri]]'' (1987-03-29)
* [[Лионель Месси|Лионел Месси]] (1987-06-24)
* ''[[:d:Q716934|Pablo Mouche]]'' (1987-10-11)
* ''[[:d:Q3750980|Francisco Javier Cerro]]'' (1988-02-09)
* ''[[:d:Q182063|Nicolás Otamendi]]'' (1988-02-12)
* ''[[:d:Q372605|nisola gaitani]]'' (1988-02-23)
* ''[[:d:Q2444870|Sebastián Blanco]]'' (1988-03-15)
* ''[[:d:Q5676549|Milton Casco]]'' (1988-04-11)
* ''[[:d:Q3949436|Santiago Vergini]]'' (1988-08-03)
* ''[[:d:Q9093411|Víctor Leandro Cuesta]]'' (1988-11-19)
* ''[[:d:Q3723830|Emmanuel Mas]]'' (1989-01-15)
* ''[[:d:Q3838363|Lucas Orban]]'' (1989-02-03)
* ''[[:d:Q713501|Federico Fernández]]'' (1989-02-21)
* ''[[:d:Q941296|Héctor Canteiros]]'' (1989-03-15)
* ''[[:d:Q2077454|Federico Mancuello]]'' (1989-03-26)
* ''[[:d:Q319890|Pablo Piatti]]'' (1989-03-31)
* ''[[:d:Q276434|Javier Pastore]]'' (1989-06-20)
* ''[[:d:Q719334|Lisandro Ezequiel López]]'' (1989-09-01)
* ''[[:d:Q3802584|Ismael Quílez]]'' (1989-11-16&lt;br/&gt;1989-11-01)
* ''[[:d:Q5041702|Carlos Alberto Peña]]'' (1990-03-29)
* ''[[:d:Q93504|Roberto Pereyra]]'' (1991-01-07)
* ''[[:d:Q401554|Ramiro Funes Mori]]'' (1991-03-05)
* ''[[:d:Q3838361|Lucas Mugni]]'' (1992-01-12)
* ''[[:d:Q5879014|Gerónimo Rulli]]'' (1992-05-20)
* ''[[:d:Q218561|Gino Peruzzi]]'' (1992-06-09)
* ''[[:d:Q3876530|Nicolás Tagliafico]]'' (1992-08-31)
* ''[[:d:Q3275904|Emiliano Martínez]]'' (1992-09-02)
* ''[[:d:Q3645977|Bruno Zuculini]]'' (1993-04-02)
* ''[[:d:Q3559484|Matías Kranevitter]]'' (1993-05-21)
* ''[[:d:Q5883075|Pity Martínez]]'' (1993-06-13)
* ''[[:d:Q166317|Paulo Dybala]]'' (1993-11-15)
* ''[[:d:Q5951550|Juan Musso]]'' (1994-05-06)
* ''[[:d:Q6110670|Rodrigo De Paul]]'' (1994-05-24)
* ''[[:d:Q630170|Leandro Paredes]]'' (1994-06-29)
* ''[[:d:Q10855654|Ángel Correa]]'' (1995-03-09)
* ''[[:d:Q16297897|Lucas Boyé]]'' (1996-02-28)
* ''[[:d:Q20743436|Giovani Lo Celso]]'' (1996-04-09)
* ''[[:d:Q26255087|Gonzalo Montiel]]'' (1997-01-01)
* ''[[:d:Q21484126|Lautaro Martínez]]'' (1997-08-22)
* ''[[:d:Q30881092|Lisandro Martínez]]'' (1998-01-18)
* ''[[:d:Q22082590|Nahuel Molina]]'' (1998-04-06)
* ''[[:d:Q43381082|Nicolás González]]'' (1998-04-06)
* ''[[:d:Q28058687|Cristian Romero]]'' (1998-04-27)
* ''[[:d:Q59381180|Julián Alvarez]]'' (2000-01-31)
* ''[[:d:Q96105248|Enzo Fernández]]'' (2001-01-17)
* ''[[:d:Q111672750|Giuliano Simeone]]'' (2002-12-18)
* ''[[:d:Q111366053|Alejandro Garnacho]]'' (2004-07-01)
* ''[[:d:Q111336539|Nico Paz]]'' (2004-09-08)
* ''[[:d:Q123289726|Franco Mastantuono]]'' (2007-08-14)
{{Wikidata list end}}
== Сылтамалар ==
* {{wikidata|p856|}} Рәсми сайт
* {{wikidata|p2013|}} [[Facebook]] хисап язмасы
* {{wikidata|p2002|}} [[Twitter]] хисап язмасы

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

{{rq|stub|image}}

[[Төркем:Футбол җыелмалары]]
[[Төркем:Аргентина]]</text>
      <sha1>bptqx0wh57bj2pjwkhb39b2hzg7baa3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bundesliga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>222682</id>
    <revision>
      <id>5794711</id>
      <parentid>4684326</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T20:22:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5794711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6554" sha1="qnv3dq3qziwq1q91y19kp2vzyw5fffd" xml:space="preserve">{{Башлык авышлы}}
'''Бундеслига''' ({{lang-de|Bundesliga}}) – {{#invoke:wd|properties|linked|qualifier|references|P571}} елда нигезләнгән Алманиянең иң югары футбол дивизионы. {{#invoke:wd|properties|linked|qualifier|references|P1132}} такым катнаша; сезон {{#invoke:wd|properties|linked|qualifier|references|P4794}} аенда башлана. Лиганың иң яхшы такымнары [[УЕФА Чемпионнар лигасы]]нда һәм [[УЕФА Европа лигасы]]нда катнашу хокукын ала; иң начар нәтиҗәләр күрсәткән такымнар исә {{#invoke:wd|properties|linked|qualifier|references|P2500}} лигасына төшеп кала.
==Җиңүчеләр==

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label WHERE {
  ?item wdt:P3450 wd:Q82595.
  OPTIONAL { ?item wdt:P1346 ?__________. }
}
|section=
|links=text 
|sort=label
|columns=label:Исем,p1346:Җиңүче,p1350:Уеннар,p1351:Голлар}}
{| class='wikitable sortable'
! Исем
! Җиңүче
! Уеннар
! Голлар
|-
| 1963–64 Fußball-Bundesliga
| 1. FC Köln
| 240
| 857
|-
| 1964–65 Fußball-Bundesliga
| SV Werder Bremen
| 240
| 796
|-
| 1965–66 Fußball-Bundesliga
| TSV 1860 München
| 306
| 987
|-
| 1966–67 Fußball-Bundesliga
| BTSV Eintracht Braunschweig
| 306
| 895
|-
| 1967–68 Fußball-Bundesliga
| 1. FC Nürnberg (football)
| 306
| 993
|-
| 1968–69 Fußball-Bundesliga
| FC Bayern München
| 306
| 873
|-
| 1969–70 Fußball-Bundesliga
| VfL Borussia Mönchengladbach
| 306
| 951
|-
| 1970–71 Fußball-Bundesliga
| VfL Borussia Mönchengladbach
| 306
| 926
|-
| 1971–72 Fußball-Bundesliga
| FC Bayern München
| 306
| 1006
|-
| 1972–73 Fußball-Bundesliga
| FC Bayern München
| 306
| 1045
|-
| 1973–74 Fußball-Bundesliga
| FC Bayern München
| 306
| 1085
|-
| 1974–75 Fußball-Bundesliga
| VfL Borussia Mönchengladbach
| 306
| 1056
|-
| 1975–76 Fußball-Bundesliga
| VfL Borussia Mönchengladbach
| 306
| 1009
|-
| 1976–77 Fußball-Bundesliga
| VfL Borussia Mönchengladbach
| 306
| 1084
|-
| 1977–78 Fußball-Bundesliga
| 1. FC Köln
| 306
| 1014
|-
| 1978–79 Fußball-Bundesliga
| Hamburger SV
| 306
| 963
|-
| 1979–80 Fußball-Bundesliga
| FC Bayern München
| 306
| 1023
|-
| 1980–81 Fußball-Bundesliga
| FC Bayern München
| 306
| 1039
|-
| 1981–82 Fußball-Bundesliga
| Hamburger SV
| 306
| 1081
|-
| 1982–83 Fußball-Bundesliga
| Һамбург
| 306
| 1036
|-
| 1983–84 Fußball-Bundesliga
| Штутгарт
| 306
| 1097
|-
| 1984–85 Fußball-Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 1074
|-
| 1985–86 Fußball-Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 992
|-
| 1986–87 Fußball-Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 990
|-
| 1987–88 Fußball-Bundesliga
| Вердер
| 306
| 962
|-
| 1988–89 Fußball-Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 852
|-
| 1989–90 Fußball-Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 790
|-
| 1990–91 Fußball-Bundesliga
| Кайзерслаутерн
| 306
| 886
|-
| 1991–92 Fußball-Bundesliga
| Штутгарт
| 380
| 994
|-
| 1992–93 Fußball-Bundesliga
| Вердер
| 306
| 893
|-
| 1993–94 Fußball-Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 895
|-
| 1994–95 Fußball-Bundesliga
| [[Borussiä Dortmund futbol taqımı|Боруссия]]
| 306
| 918
|-
| 1995–96 Fußball-Bundesliga
| [[Borussiä Dortmund futbol taqımı|Боруссия]]
| 306
| 831
|-
| 1996–97 Fußball-Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 911
|-
| 1997–98 Fußball-Bundesliga
| Кайзерслаутерн
| 306
| 883
|-
| 1998–99 Fußball-Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 866
|-
| 1999–2000 Fußball-Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 885
|-
| 2000–01 Fußball-Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 897
|-
| 2001–02 Fußball-Bundesliga
| [[Borussiä Dortmund futbol taqımı|Боруссия]]
| 306
| 893
|-
| 2002–03 Fußball-Bundesliga Deutscher meister war tsv baschi
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 821
|-
| 2003–04 Fußball-Bundesliga
| Вердер
| 306
| 909
|-
| 2004–05 Fußball-Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 890
|-
| 2005–06 Fußball-Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 861
|-
| 2006–07 Fußball-Bundesliga
| Штутгарт
| 306
| 837
|-
| 2007–08 Fußball-Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 860
|-
| 2008–09 Fußball-Bundesliga
| Вольфсбург
| 306
| 894
|-
| 2009–10 Fußball-Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 866
|-
| 2010–11 Fußball-Bundesliga
| [[Borussiä Dortmund futbol taqımı|Боруссия]]
| 306
| 894
|-
| 2011–12 Fußball-Bundesliga
| [[Borussiä Dortmund futbol taqımı|Боруссия]]
| 306
| 875
|-
| 2012–13 Fußball-Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 898
|-
| 2013–14 Fußball-Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 967
|-
| 2014–15 Fußball-Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 843
|-
| 2015–16 Fußball-Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 866
|-
| 2016–17 Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 887
|-
| 2017–18 Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 855
|-
| 2018–19 Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 943
|-
| 2019–20 Bundesliga
| [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]
| 306
| 982
|-
| 2020–21 Bundesliga
| FC Bayern München
| 306
| 928
|-
| 2021–22 Bundesliga
| FC Bayern München
| 145
| 458
|-
| 2022–23 Bundesliga
| FC Bayern München
| 63
| 174
|-
| 2023–24 Bundesliga
| Bayer 04 Leverkusen
| 
| 
|-
| 2024–25 Bundesliga
| FC Bayern München
| 
| 
|-
| 2025–26 Bundesliga
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Рәсми сайт ==
* {{#invoke:wd|properties|linked|qualifier|references|P856}}

[[Төркем:УЕФА]]</text>
      <sha1>qnv3dq3qziwq1q91y19kp2vzyw5fffd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>234605</id>
    <revision>
      <id>5794716</id>
      <parentid>5555118</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T22:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5794716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22983" sha1="p07w6gwfab1d1gzm8k7izebjzg32xz0" xml:space="preserve">{{УК}}
{{Оешма
|исем=Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты
|үзәкнең төре=Адрес
|җитәкче вазыйфасы1=Директор
|җитәкче исеме1=[[Радик Салихов (1965)|Радик Салихов]]&lt;ref&gt;[https://www.business-gazeta.ru/news/471486  Институт истории им. Марджани возглавил Радик Салихов.] БИЗНЕС Online, 9.06.2020&lt;/ref&gt;
|җитәкче вазыйфасы2= Фәнни җитәкче
|җитәкче исеме2=[[Рафаил Хәким]]
}}

'''Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты''' ([[1996 ел]]дан алып) — [[Татар тарихы|татар халкы тарихы]]&lt;nowiki/&gt;н өйрәнүгә юнәлтелгән [[ТР ФА]]&lt;nowiki/&gt;се каршындагы фәнни оешма. Татар тарихына багышланган күптомлы энциклопедияләр һәм башка фәнни хезмәтләр булдыру институтның төп вазифалары булып тора.

== Статус ==
[[Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты]]ның 07.11.2023 № 1432 карары белән [[Татарстан Республикасы Фәннәр Академиясе]]нең аерым структура бүлекчәсе итеп үзгәртелә&lt;ref&gt;[https://pravo.tatarstan.ru/npa_kabmin/post/?npa_id=1291711  Постановление Кабинета Министров Республики Татарстан «О реорганизации научных учреждений Республики Татарстан»]{{Deadlink|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/ufada-yugary-uku-iorty-galime-tatar-bulegen-saklau-ukytucynyn-saxsi-esena-averela-bara-5879063 Татарстанда берничә фәнни оешманы Фәннәр академиясенә кушалар.] [[Татар-информ]], 14.11.2023&lt;/ref&gt;.
{{Портал|Татарстан|Татар тарихы|Фән|Татар мәдәнияте}}

== Тарих ==
Институт тарихы [[Тел, әдәбият һәм тарих институты]]&lt;nowiki/&gt;ның [[1939 ел]]да оешуыннан башлана&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://xn--b1amah.xn--80aagie6cnnb.xn--p1ai/data/pdf/Ustav2018.pdf Устав ГБУ «Институт истории им. Ш.Марджани АН РТ»] татаровед.рф&lt;/ref&gt;. [[1939 ел|1939]]-[[1996 ел]]ларда институт тарих бүлеге дәрәҗәсендә генә хезмәтен алып бара, ә [[1996 ел]]&lt;nowiki/&gt;ның [[14 июнь|14 июне]]&lt;nowiki/&gt;ндә [[ТР Президенты]]&lt;nowiki/&gt;ның №VII-354 боерыгы буенча, [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе|ТР ФА]] каршында аерым институт буларак оеша&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8_%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%A8%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B8 Институт истории имени Шигабутдина Марджани] millattashlar.ru&lt;/ref&gt;.
 
[[1997 ел]]ның [[17 февраль|17 февралендә]] [[Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты|ТР Министрлар кабинеты]] карары чыгу белән институт белән бәйле юридик сораулар чишелә, ул гамәлгә куела һәм аның җитәкчесе буларак [[Рафаил Хәким]] билгеләнә&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. [[2002 ел]]ның [[19 февраль|19 февралендә]] институтка мәшһүр татар мәгърифәтчесе, тарихчысы [[Шиһабетдин Мәрҗани]] исеме бирелә&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[http://xn--80aagie6cnnb.xn--p1ai/ Институт истории им. Ш.Марджани Академии наук Республики Татарстан] татаровед.рф&lt;/ref&gt;. [[2014 ел]]дан институт оештыручы вазифасы [[Татарстанның мәгариф министрлыгы]]на, фәнни-методик җитәкчелеге [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе|ТР Фәннәр Академиясенә]] йөкләнә&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
 
[[2014 ел]]да институт Россия ислам университетын һәм [[Татарстан Республикасы Президенты]]ның Геральдика шурасын булдыруга зур өлеш кертә&lt;ref&gt;[https://www.business-gazeta.ru/article/350377 Какие задачи стоят перед Российским исламским институтом сегодня?] business-gazeta.ru&lt;/ref&gt;. Шул ук елда институттан археология бүлеге аерыла һәм А. Х. Халиков исемендәге Археология институт барлыкка килә&lt;ref&gt;[http://archtat.ru/otdel-srednevekovoj-arheologii/ Отдел средневековой археологии] archtat.ru&lt;/ref&gt;. [[2014 ел]]дан институт [[ТӘһСИ]] белән берлектә [[Болгар шәһәре]]ндә ''Төрки-татар язуы музеен'' төзүгә зур элеш кертеп бара&lt;ref&gt;[http://www.antat.ru/ru/activity/scienc-research/otchet2015.pdf Отчёты институтов, центров и отделений Академии наук Республики Татарстан за 2015 год.] — Казань: АН РТ, 2015. — 83 с.&lt;/ref&gt;. [[2014 ел]]да Тарих институтының фәнни үзәге [[Бакчасарай|Бакчасарай шәһәрендә]] ачыла&lt;ref&gt;[http://ft.antat.ru/uploads/749055a21529301033-ФТ-2016-2.pdf Мирхәев Р. Ф. Г. Тукай әсәрләренең теле хакында] ft.antat.ru&lt;/ref&gt;. [[Кырым татарлары|Кырым татар халкы]] мирасын өйрәнү һәм саклау үзәкнең төп вазифасы булып тора. [[2015 ел]]да институтның [[Лев Гумилев|Л. Н. Гумилев]] исемендәге Төньяк-көнбатыш фәнни үзәге [[Петербург|Петербург шәһәрендә]] дә ачыла&lt;ref&gt;[http://татаровед.рф/departments/15 Институт истории им. Ш.Марджани Академии наук Республики Татарстан] татаровед.рф&lt;/ref&gt;.
 
[[2016 ел]]да җидетомлык «Татар тарихы» җыентыгын [[2002 ел|2002]]-[[2013 ел]]ларда нәшер итү өчен институт хезмәткәрләре [[Татарстан|ТРның]] фән һәм техника өлкәләрендәге Дәүләт бүләгенә лаек булалар&lt;ref&gt;[http://tatar-congress.org/yanalyklar/tatar-tarihy-7-tomda/ Татар тарихы — 7 томда] tatar-congress.org&lt;/ref&gt;. [[2020 ел]]ның [[20 февраль|20 февралендә]] институт архивына [[Япония]]нең [[Кобе|Кобе шәһәрендә]] гомер иткән татар вәкилләренең документлары тапшырыла&lt;ref&gt;[http://ga.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/1697938.htm 2020 елның 20 февралендә Татартан Республикасы Фәннәр Академиясенең Ш.Мәрҗани исемендәге Тарих институты Татарстан Республикасының архив эше буенча Дәүләт комитетына Япониянең Кобе шәһәрендә яшәгән татар җәмәгатьчелегенең документларын тапшырды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210429115727/https://ga.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/1697938.htm |date=2021-04-29 }} ga.tatarstan.ru&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Фәннәр_академиясе.jpg|мини|250x250пкс|[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе|ТР Фәннәр академиясенең]] туграсы]]

[[2020 ел]]ның [[май|маенда]] институтны [[Татарстан фәннәр академиясе]]нә кайтарып, [[Альфред Халиков исемендәге Археология институты]] кул астына күчерү турында ТР президенты карары кабул ителгән&lt;ref&gt;[https://www.azatliq.org/a/30642963.html  Рафаил Хәкимов Тарих институтының ябылуы турында хәбәр итте.] [[Азатлык радиосы]], 27.05.2020&lt;/ref&gt;. Институт галимнәре һәм хезмәткәрләре Татарстан президентына ачык хат белән чыккан&lt;ref&gt;[https://www.azatliq.org/a/30642963.html Тарих институты галимнәре Миңнехановтан институтны саклап калуны сорый.] [[Азатлык радиосы]], 30.05.2020&lt;/ref&gt;. Институтны [[ТАССРның төзелүе|ТАССРның 100 еллыгын]] бәйрәм итү көннәрендә ябу аеруча мыскыл итү буларак бәяләнә, диелә ачык хатта.
 

== Тасвирлама ==
[[Файл:Тарих институты 1.jpg|250px|thumb|right|Тарих институты бинасы]]
[[Татар тарихы]] өлкәсендә фәнни тикшеренүләр алып бару һәм [[тарих]] өлкәсендә белгечләр әзерләү институтның беренче көненнән үк төп максатлары булып тора&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Институт татар тарихын өйрәнү эшен [[Шиһабетдин Мәрҗани]], [[Каюм Насыйри]], [[Ризаэддин Фәхреддин]], [[Хәсәнгата Габәши]], [[Һади Атласи]], [[Газиз Гобәйдуллин]] һ.б. галимнәр нигезләгән юнәлештә алып бара.
 
Бүгенге көндә институтта 40 фәннәр кандидаты һәм 10 фәннәр докторы хезмәт итә&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Институтның төзелеше түбәндә китерелгән бүлекләрдән гыйбарәт&lt;ref&gt;[http://татаровед.рф/departments Институт истории им. Ш.Марджани Академии наук Республики Татарстан] татаровед.рф&lt;/ref&gt;:
 
* М. А. Усманов исемендәге Алтын Урда һәм татар ханлыкларын өйрәнү үзәге;
* Яңа заман тарихы бүлеге;
* Иң яңа заман тарихы бүлеге;
* [[Татарстан халкы|ТР халыкларының]] тарихи-мәдәни мирасы бүлеге;
* [[Хөсәен Фәезханов|Х.Фәезханов]] исемендәге Милли мәгариф тарихы һәм теориясе үзәге;
* Этнологик тикшеренүләр бүлеге;
* [[Керәшен татарлары һәм нагайбәкләрнең тарихын һәм мәдәниятен өйрәнү үзәге]]
* [[Яхъя Абдуллин|Я. Г. Абдуллин]] исемендәге иҗтимагый фикер тарихы һәм исламият бүлеге;
* Кырым фәнни үзәге;
* Л.Гумилев исемендәге Төньяк-Көнбатыш фәнни үзәге
* Иранистика үзәге

== Институт журналлары ==
* «[[Золотоордынское обозрение]]» (2013 елдан)
* «[[Крымское историческое обозрение]]» (2014 елдан)
* «[[Историческая этнология]]» (2016 елдан)
* «[[Кряшенское историческое обозрение]]» (2015 елдан)
* «[[Из истории и культуры народов Среднего Поволжья]]» (2016 елдан)

== Төп фәнни хезмәтләр ==
 
* История татар с древнейших времён: В 7 т. — Т. I: Народы степной Евразии в древности. — Казань: Изд-во «Рухият». 2002. — 552 с.
* История татар с древнейших времён: В 7 т. — Т: II. Волжская Булгария и Великая Степь. — Казань: Изд-во «РухИЛ», 2006. — 960 с.
* История татар с древнейших времён: В 7 т. — Т: III. Улус Джучи (Золотая Орда). XIII — середина XV в. — Казань: Институт истории АН РТ, 2009. — 1056 с.
* История татар с древнейших времён: В 7 т. — Т: IV. Татарские государства XV—XVIII вв. — Казань: Институт истории АН РТ, 2014. — 1080 с.
* История татар с древнейших времён: В 7 т. — Т: V. Татарский народ в составе Российского государства (вторая половина XVI—XVIII вв.). — Казань: Институт истории АН РТ, 2014. — 1032 с.
* История татар с древнейших времён: В 7 т. — Т: VI. Формирование татарской нации. XIX — начало XX в. — Казань: Институт истории АН РТ, 2013. — 1172 с.
* История татар с древнейших времён: В 7 т. — Т: VII. Татары и Татарстан в XX — начале XXI в. — Казань: Институт истории АН РТ, 2013. — 1008 с.

== Танылган хезмәткәрләре ==
{{seealso|Төркем:Мәрҗани исемендәге Тарих институты хезмәткәрләре}}
* …
{{notice|Түбәндәге автоматик килеш булдырылган исемлек бөтендөнья [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән шәхесләрнең эш урыннары турында мәгълүматка нигезләнә. Википедия очрагында кебек үк, бусы да хобби буларак үстерүче [[Википедия җәмгыяте|вики-волонтёрлар]]ның кызыгу-игътибарына бәйле, интернеттагы вандализм очраклары максаты да була ала — нәтиҗәдә [[Википедия:Җаваплылыктан баш тарту|тулылыгы һәм дөреслеге өчен җаваплылыгын үзенә алучы юк]]. [[Ярдәм:Башлаучыларга ярдәм|Викины үз кылыгызга алыгыз]], ''җитмәгән мәкаләләрне'' языгыз! Татар телле [[белем]] дөньясын үзләштерү, куллану, [[Википедия:Үстерү планы|баету һәм ныгытуга]] өлешегез өчен рәхмәтләр явып торсын үзегезгә.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q25380781. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p108/Q25380781/p580
|columns=p108/Q25380781/p580:башлау,p108/Q25380781/p582:тәмамлау,label:исем,p569,p19,p69,p373:медиа,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! исем
! туу датасы
! туу урыны
! әлма-матер
! медиа
! үлем датасы
|-
| 1998
| 2012
| [[Рамил Хәйретдинов|Рамил Хәйретдинев]]
| 1964-06-16
| [[Буа районы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Ramil Khairutdinov|Ramil Khairutdinov]]
| 2025-06-20
|-
| 1996
| 2017
| [[Дамир Исхаков]]
| 1951-12-11&lt;br/&gt;1952
| [[Шәмәрдән]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]''
| [[:commons:Category:Damir Iskhakov|Damir Iskhakov]]
| 
|-
| 2004
| 
| [[Гүзәл Вәлиева-Сөләйманова]]
| 1952-01-02
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]
| [[:commons:Category:Guzel Valeeva-Suleymanova|Guzel Valeeva-Suleymanova]]
| 
|-
| 2007
| 2016
| [[Геннадий Макаров (1952)|Геннадий Макаров]]
| 1952-03-21
| [[Әлмәт]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| [[:commons:Category:Gennady Mikhaylovich Makarov|Gennady Mikhaylovich Makarov]]
| 
|-
| 1997
| 
| [[Радик Салихов (1965)|Радик Салихов]]
| 1965-04-10
| [[Мамадыш районы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Radik Salihov|Radik Salihov]]
| 
|-
| 2002
| 
| ''[[:d:Q98051343|Марат Гыйбатдинов]]''
| 1974-10-05
| [[Казан]]
| 
| 
| 
|-
| 2014
| 
| ''[[:d:Q104778290|Андрей Непомнящий]]''
| 1969-03-24&lt;br/&gt;1969
| [[Бобруйск|Бабруйск]]
| ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Илдус Заһидуллин]]
| 1963-01-01
| [[Яңгул (Татарстан)|Яңгул]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 2010
| 
| [[Бәхтияр Измайлов]]
| 1983-05-24
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Bakhtiar Izmaylov|Bakhtiar Izmaylov]]
| 
|-
| 2006
| 2014
| [[Искәндәр Измайлов]]
| 1960-12-12
| ''[[:d:Q1024733|Сеймчан]]''
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Iskander Izmaylov|Iskander Izmaylov]]
| 
|-
| 
| 
| [[Илнур Миргалиев]]
| 1976-10-25
| [[Якуп (Кушнарин районы)|Якуп]]
| [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]]&lt;br/&gt;Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты
| [[:commons:Category:Ilnur Mirgaleev|Ilnur Mirgaleev]]
| 
|-
| 1997
| 2012
| [[Пётр Старостин]]
| 1936-07-24
| ''[[:d:Q24072187|Пӱнчэҥер (Марий Тӱрек кундем)]]''
| ''[[:d:Q24930137|Мари дәүләт педагогия университеты]]''
| 
| 2012-07-03
|-
| 1996
| 
| ''[[:d:Q115211663|Әлфия Галләмова]]''
| 1955-11-09
| [[Дятьково|Дәтково]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Alfiya Gallyamova|Alfiya Gallyamova]]
| 
|-
| 1997
| 
| [[Рөстәм Габәшев]]
| 1941-05-10
| [[Уфа]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 2010-01-02
|-
| No/unknown value
| 2006-10-16
| ''[[:d:Q131036273|Фәридә Гаффарова]]''
| 1951
| 
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 2006-10-16
|-
| 
| 
| [[Луиза Фәсхетдинова]]
| 1968-12-31
| [[Казан]]
| [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q133620039|Айдар Ногманов]]''
| 1965-03-28
| [[Кировград]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Aydar Nogmanov|Aydar Nogmanov]]
| 2025-03-28
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q135458282|Фасхутдинова, Луиза Фагимовна]]''
| 1968-01-31
| [[Казан]]
| [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Luiza Fashutdinova|Luiza Fashutdinova]]
| 
|-
| 
| 
| [[Тәэминә Биктимирова]]
| 1940-10-12
| [[Яңа Шимбер]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138752659|Рауфа Уразманова]]''
| 1936-02-22
| [[Можга|Мәжгә]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* [http://татаровед.рф/ Институт истории им. Ш.Марджани Академии наук Республики Татарстан] татаровед.рф
* [http://вики.татаровед.рф/data/pdf/Ustav2018.pdf Устав ГБУ «Институт истории им. Ш.Марджани АН РТ»] татаровед.рф
* [http://www.millattashlar.ru/index.php/Институт_истории_имени_Шигабутдина_Марджани Институт истории имени Шигабутдина Марджани] millattashlar.ru

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Шулай да карагыз ==
* [[Шиһабетдин Мәрҗани]]
* [[:Төркем:Мәрҗани исемендәге Тарих институты хезмәткәрләре]]

{{Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе}}
{{Туган җир журналы}}

[[Төркем:Казанның фәнни институтлары]]
[[Төркем:Татар тарихы]]
[[Төркем:Шиһабетдин Мәрҗани хөрмәтенә аталган объектлар]]
[[Төркем:Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]]
[[Төркем:Татарстан Фәннәр академиясе институтлары]]</text>
      <sha1>p07w6gwfab1d1gzm8k7izebjzg32xz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрей Кононов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276077</id>
    <revision>
      <id>5794721</id>
      <parentid>5703995</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T05:32:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>176</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:II_All-Union_Conference_for_Türkology_(1976).jpg|II_All-Union_Conference_for_Türkology_(1976).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No license since 10 April 2026.</comment>
      <origin>5794721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14826" sha1="7r4lddl8wp7wljaoqcu6akv7jxmyk61" xml:space="preserve">{{Галим|Известен как=}}
'''Андрей Николаевич Кононов''' ( {{ИС2|27|октября|1906|14}}, [[Санкт-Петербург]] - [[1986 ел|1986]] [[30 октябрь|елның 30 октябре]], [[Санкт-Петербург|Ленинград]] ) - Совет тел белгече - төрколог. Филология фәннәре докторы, профессор. Совет Төркологлар Комитеты Рәисе (1973-1986). СССР Фәннәр академиясе хакыйкый  әгъзасы (1974).

== Биографиясе ==
1930 елда ул Ленинград Көнчыгыш институтының (ЛВИ) төрек бүлеген тәмамлый.

Андрей Николаевичның укытучылары күренекле көнчыгыш белгечләре иде: [[Василий Бартольд|В.]] [[Василий Бартольд|В.]] [[Василий Бартольд|Бартольд]] ,  [[:ru:Бертельс, Евгений Эдуардович|Е. Э. Бертельс]], [[:ru:Дмитриев, Николай Константинович|Н. К. Дмитриев]], [[:ru:Малов, Сергей Ефимович|С. Е. Малов]], [[:ru:Самойлович, Александр Николаевич|А. Н. Самойлович]].

1932-1938 елларда. Андрей Николаевич төрек теле укытучысы булып эшләй, ә 1933-1936 елларда. ЛВИI аспиранты була.

1934 - 1981 елларда, ягъни 48 ел дәвамында, ул [[Петербург дәүләт университеты|Ленинград дәүләт университетының]] Көнчыгыш факультетының төрки филология кафедрасында укыта, аны 24 ел - 1949 - 1972 елларда җитәкләй.   1938 елдан алып гомеренең ахырына кадәр ул СССР Фәннәр академиясенең Көнчыгышны өйрәнү институтының Ленинград филиалы хезмәткәре була.

1953-1954 елларда - Ленинград дәүләт университетының Көнчыгышны өйрәнү факультеты деканы.

1961-1963 елларда - СССР Фәннәр академиясенең Көнчыгышны өйрәнү институтының Ленинград бүлеге мөдире.

Ул 80 яшеннән өч көн үткәч вафат була. Аны Богословское зиратында күмәләр.

== Фәнни һәм оештыру казанышлары ==
А.Н. Кононов гомеренең 55 елын фәнни кадрлар әзерләү өлкәсенә, 250-дән артык басылган әсәрләр формасында фәнни һәм педагогик эшчәнлеккә, тикшеренү эшчәнлегенә багышлай, аеруча [[Төрки телләр|төрек]] [[грамматика]]сы, [[лексикология]], текстология, этимология, [[тарих]], көнчыгышны өйрәнү өлкәсендә зур эз калдыра.

А. Н. Кононовның беренче зур әсәре 1934 елда бастырылган Х.Севдет-заде белән уртак эш, «Грамматика современного [[:ru:Турецкий язык|турецкого языка]]», аннары: 1941 елда - «Грамматика турецкого языка», 1948 елда. — «Грамматика [[:ru:Узбекский язык|узбекского языка]]», 1956 елда — «Грамматика современного турецкого литературного языка» (М.; Л.), 1960  елда — «Грамматика современного узбекского литературного языка» (М.; Л.).

Андрей Николаевич җитәкчелегендә Бөтен Союз Төркологик конференцияләре даими үткәрелә. Аларны оештыруда һәм тормышка ашыруда Ленинград дәүләт университетының Көнчыгыш факультетының төрек филологиясе кафедрасы һәм СССР Фәннәр академиясенең Көнчыгышны өйрәнү институтының Ленинград бүлеге төрки-монгол  кабинеты хезмәткәрләре катнашалар.

Ул 1973-нче елда үзе барлыкка китерү инициаторы булган Совет төркологлар комитетының даими рәисе була, ул элеккеге СССР территориясендә төркология өлкәсендә тикшеренү эшләрен координацияләүдә һәм көчәйтүдә мөһим роль уйнай,. Россия Федерациясе һәм төрөк телендә сөйләшүче союз республикаларының төркологлары якынлашуга һәм хезмәттәшлек итеүенә булышлык итә. 

== Библиография ==

* &lt;small&gt;''Кононов А. Н.'' Грамматика турецкого языка. — М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1941.&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Кононов А. Н.'' Опыт анализа термина ''турк'' // Советская этнография. 1949, № 1.&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Кононов А. Н.'' О семантике слов ''кара'' и ''ак'' в тюркской географической терминологии // Известия Отделения общественных наук Академии наук Таджикской ССР. 1954, вып. 5.&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;Огузский героический эпос и «Книга Коркута» // Книга моего деда Коркута: Огузский героический эпос / Сост. В. М. Жирмунский и А. Н. Кононов. М.; Л., 1962.&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Кононов А. Н.'' Заметки тюрколога на полях «Словаря русских народных говоров». Выпуск первый: А. Составил Ф. П. Филин. М.-Л., 1965, 302 с. // Известия Академии наук СССР. Серия литературы и языка. 1966, т. XXV, вып. 3.&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Кононов А. Н.'' Заметки (II) тюрколога на полях «Словаря русских народных говоров». Выпуск второй: Ба-Блазниться. М.-Л., 1966, 314с; Выпуск третий: Блазнишка-Бяшутка. Л., 1968, 360 с. // Известия Академии наук СССР. Серия литературы и языка. 1969, т. XXVIИ, вып. 6.&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Кононов А. Н.'' Показатели собирательности-множественности в тюркских языках: Сравнительно-исторический этюд. Л., 1969.&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Кононов А. Н.'' Ещё раз об этнониме «кыргыз» // Тюркологические исследования. Сборник статей, посвященный 80-летию академика К. К. Юдахина. Фрунзе, 1970.&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Кононов А. Н.'' Тюркское языкознание в Ленинграде. 1917—1967 // ТС. 1970.&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Кононов А. Н.'' В. В. Бартольд — выдающийся востоковед (К 40-летию со дня смерти) // СТ. 1970, № 6.&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Кононов А. Н.'' История изучения тюркских языков в России. Л., 1972.&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Кононов А. Н.'' От чайки до шайки // Русская речь. 1972, № 2.&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Кононов А. И.'' Ещё раз о «Бабе-яге» // Русская речь. 1973, № 1.&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Кононов А. Н.'' О глаголе карашеваться // Русская речь. 1973, № 1.&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Кононов А. Н.'' Семантика цветообозначений в тюркских языках // Тюркологический сборник. 1975. М., 1978.&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Кононов А. Н.'' К этимологии этнонимов ''кыпчак, куман, кумык'' // Ural-altaische Jahrbucher. Bd. 48. Wiesbaden, 1976.&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Кононов А. Н.'' Тюркско-русские этимологические этюды // Культурное наследие Древней Руси: Истоки. Становление. Традиции. М., 1976.&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Кононов А. Н., Иориш И. И.'' Ленинградский восточный институт. Страница истории советского востоковедения. М, 1977.&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Кононов А. Н.'' Грамматика языка тюркских рунических памятников (VII—IX вв.). М.: Наука, 1980. 256 с. 1700 экз. (в пер.)&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;{{Книга|автор=Кононов А. Н.|заглавие=История изучения тюркских языков в России: Дооктябрьский период|ссылка=|ответственный=|издание=Изд. 2-е, доп. и испр|место=Л.|издательство=Наука. Ленингр. отд-ние|год=1982|страниц=360|DOI=|тираж=1800|ref=}} (в пер.)&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Кононов А. Н.'' Реорганизация Турецкого лингвистического общества. Новое научное общество в Турции // СТ. 1984, № 3.&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Кононов А. Н.'' Биобиблиографический словарь отечественных тюркологов. Дооктябрьский период. 2-е изд., перераб., подготовил А. Н. Кононов. М., 1989.&lt;/small&gt;

== Әдәбият ==

* [http://www.ras.ru/publishing/rasherald/rasherald_articleinfo.aspx?articleid=739d8322-64f4-4304-a36c-dfe171ac61b1 Андрей Николаевич Кононов (некролог)] // «Вестник АН СССР». 1987. № 1. С. 122;
* Андрей Николаевич Кононов. Л., 1980 (Материалы к биобиблиографии учёных СССР. Сер. литературы и языка. Вып. 13);
* ''Векилов А. П., [[Сергей Иванов (1922)|Иванов С. Н.]]'' К шестидесятилетию А. Н. Кононова // «Известия АН СССР. Серия литературы и языка». 1966, т. 25, в. 5;
* ''Векилов А. П.'' Библиография печатных работ члена-корр. АН СССР проф. А. Н. Кононова // Исследования по филологии стран Азии и Африки, Л., 1966.
* Кононов, Андрей Николаевич / Векилов А. П. // Конда — Кун. — М. : Советская энциклопедия, 1973. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 13).
* ''Гузев В. Г.'' А. Н. Кононов — педагог, ученый, историк науки // Востоковедение. 2006. Вып. 27;
* ''Дегтярёв Г. А.'' [http://enc.cap.ru/?t=prsn&amp;lnk=2474 Кононов, Андрей Николаевич] // Чувашская энциклопедия
* ''Иванов С. Н., [[Әдһәм Тенишев|Тенишев Э. Р.]]'' А. Н. Кононов. К 80-летию со дня рождения // Известия АН СССР. Сер. литературы и языка. 1986. Т. 45. № 5;
* ''Петросян Ю. А.'' А. Н. Кононов // Письменные памятники и проблемы истории культуры народов Востока. 1985 год. Ч. 1. М., 1986;
* ''Тенишев Э. Р.'' [http://feb-web.ru/feb/izvest/1981/06/816-548.htm Академик А. Н. Кононов (к 75-летию со дня рождения)] // Известия АН СССР. Сер. литературы и языка. — М.: Наука, 1981. — Т. 40. № 6. — С. 548—549.
* Тюркологический сборник. К шестидесятилетию А. Н. Кононова. М., 1966. 276 с.
* Тюркологический сборник. 2006 (2007). — М.: Восточная литература. 2007. — 366 с. — ISBN 978-5-02-018555-5.
* ''Щербак А. М.'' А. Н. Кононов // «Народы Азии и Африки», 1966, № 5.

== Сылтамалар ==

* Кормушин И. В. Кононов, Андрей Николаевич // Большая российская энциклопедия : электронная версия. — 2016. — Дата обращения: 15.02.2018.
* Профиль Андрея Николаевича Кононова на официальном сайте РАН
* [http://orientalstudies.ru/rus/index.php?option=com_personalities&amp;Itemid=74&amp;person=125 Статья] на сайте ИВР РАН
* [http://isaran.ru/?q=ru/person&amp;guid=124337D9-9325-18CB-CA7F-54EBD0A95F8A Историческая справка] на сайте Архива РАН

[[Төркем:СБКФ әгъзалары]]
[[Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр]]
[[Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары]]
[[Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары]]
[[Төркем:Ленин ордены кавалерлары]]
[[Төркем:Филология фәннәре докторлары]]
[[Төркем:Питырбурда вафатлар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:1986 елда вафатлар]]
[[Төркем:30 октябрь көнне вафатлар]]
[[Төркем:Питырбурда туганнар]]
[[Төркем:1906 елда туганнар]]
[[Төркем:27 октябрь көнне туганнар]]</text>
      <sha1>7r4lddl8wp7wljaoqcu6akv7jxmyk61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әстерхан дәүләт техник университеты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>389330</id>
    <revision>
      <id>5794707</id>
      <parentid>5539379</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T18:48:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5794707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18868" sha1="t29kv88hwchrve8kas9hqpp8w02v8pa" xml:space="preserve">{{УК}}
'''{{Label|Q4071715|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q4071715|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q4071715|lang=en}}}}) — [[Әстерхан]]да урнашкан техник югары уку йорты.

== Тарихы ==
«Әстерхан дәүләт техник университеты» югары һөнәри белем бирү федераль дәүләт бюджет мәгариф учреждениесе СССР тышкы һәм эчке сәүдә халык комиссариатының «Балык югары уку йортлары, техникумнар, балыкчылар һәм курслар турында» 1930 елның 9 Маендагы 695 номерлы боерыгы нигезендә оештырылган Әстерхан балык сәнәгате һәм хуҗалыгы техник институтының хокук варисы.

1930 елның 1 октябрендә Әстерхан балык сәнәгате һәм балык хуҗалыгы институты үз ишекләрен ача. Алдан студентлар аз ьыела, барлыгы 78 — балыкчы, колхозчылар балалары, якын-тирә авылларда яшәүчеләр. Беренче унъеллыкта укытучылар саны 70кә кадәр арта, ә ел саен студентлар җыелмасы 130-200 һәм аннан да күбрәк кеше тәшкил итә башлый. Институт Союз әһәмиятендәге югары уку йортына әверелә һәм Наркомпром карамагына күчә. Институт өчен 1935 ел истәлекле була, бу елны институтта инженер — технологлар, оештыручылар, икътисадчыларның беренче чыгарылышы була. Шул ук вакытта АСТРЫБВТУЗ-га СССР азык-төлек сәнәгате халык комиссары А.И. Микоян да килә. Ул институт эше белән таныша, укытучылар һәм студентлар белән аралаша. А. Микоян ярдәме белән институтка лабораторияләрне җиһазлауга акча бүлеп бирелә.

Институтның укыту-лаборатория базасында беренче булып ике химия лабораториясе, тәҗрибә — укыту җитештерү җайланмасы, ихтиология музее тора. АСТРЫБВТУЗның биш еллыгына кафедра 500 мең сумлык җиһазлар алган.

1931 ел — Дәүләт балык тоту идарәсе белән берлектә &quot;Төньяк Каспиянең Балык индустриясе өчен&quot; журналы нәшер ителә.

1933 ел — профессор К.А. Киселевич җитәкчелегендәге ихтиология кафедрасы ВНИХның Идел-Каспий бүлеге белән килешү нигезендә балык запасларын, йөреш юлларын һәм  Төньяк Каспийдә авыл хуҗалыгы таратуны тикшерә.

1933 ел институтта беренче уйлап табу елы. Технология кафедрасында балык тоту өчен автоматик камера булдырылган.

1935 елда профессор А.С. Шибалов һәм ассистент К. В. Горбунов балык эчләреннән йомшаклагыч ясау ысулы белән авторлык таныклыгын алалар.

1938 ел — технология кафедрасында аспирантура ачыла.

1939 ел — институтта эшләнгән технология буенча азык-төлек балык онын җитештерү җайга салынган.

Икенче бөтендөнья сугышы елларында күп кенә студентлар һәм укытучылар фронтка китә. Сугыштан соң, кыенлыкларга карамастан, уку процессына төп игътибар бирелә. Шәһәрнең эре предприятиеләрендә, өлкә районнарында институтка әзерлек курслары оештырыла. Лаборатория базасы торгызыла һәм ныгыда.

1947 елда студентлар фәнни җәмгыяте оештырыла.

1955 елда ВУЗда беренче чит ил студентлары барлыкка килә.

1960 елда аспирантура өч кафедрада эшли: «суыту машиналары», «сәнәгый балыкчылык», «балык продуктлары технологиясе». Аспирантураны уку елларында ук фәнгә карата кызыксыну белдергән һәм укытучылар җитәкчелегендә фәнни эшләнмәләрне башкаруда катнашкан иң әзерлекле студентлар арасында сайлап алганнар.

1960-80 еллар — вузның актив үсеше вакыты. Яңа уку корпуслары һәм тулай тораклар, студентлар саны артуы, укытучылар составының күп булуы, укытуның сыйфатлы булуы аның дәлиле булып тора. Мәсәлән, балыкчылык кафедрасында Мильштейн В.В. җитәкчелегендә [[мәрсин]] балыгы үрчетүнең фәнни мәктәбе төзелә, анда Идел-Каспий бассейнының мәрсин балыгы үрчетү нигезләре эшләнә. Инде 1985 елга ук институт заман таләпләренә туры китереп тармак ихтыяҗларын канәгатьләндерерлек югары уку йорты булып тора.

1980 нче елларның икенче яртысы СССРда югары белем бирүнең яңа реформасы башлана. Инженерларның һәм укытучыларның социаль яклануын киметү, алга таба интеллектуаль эшчәнлек төрләрендә эшләүчеләрне тулыландыру әлеге һөнәрләрнең һәм югары белемнең абруен киметүгә китерде. Институтка студентлары агыла башлый.

Россия Федерациясе югары белем бирү буенча дәүләт комитетының 1994 елның 3 июнендәге 547 номерлы «Әстерхан балык сәнәгате һәм хуҗалыгы техник институты исемен үзгәртү турында» боерыгы һәм РФ Дәүләт балыкчылыгы министрлыгының «Әстерхан һәм Калининград балык сәнәгате институтларының Дәүләт техник университетларына исемнәрен үзгәртү турында» 1994 елның 8 июлендәге 107 номерлы боерыгы белән Әстерхан дәүләт балык сәнәгате һәм хуҗалыгы техник институты Әстерхан дәүләт техник университеты дип үзгәртелә.&lt;ref&gt;[http://www.intforus.ru/vuz-info.php?id=223 Интеллектуальный фонд России] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090608121846/http://www.intforus.ru/vuz-info.php?id=223 |date=2009-06-08 }}&lt;/ref&gt;

1995 елның гыйнварында вузның яңа уставы кабул ителә,  аның яңа исеме — Әстерхан дәүләт техник университеты була. Шул ук елны Мәскәү өлкәсендә университетның Дмитров филиалы оештырыла. 1997 елның мартында институтның гыйльми советы университет символикасын: герб, флаг һәм АГТУ тамгасын раслый.

2005 елда АГТУ белем бирү процессы сыйфаты менеджменты системасының ISO 9001:2001 халыкара стандартлары таләпләренә туры килү-килмәве IQS uqnet халыкара сертификатларын ала.&lt;ref&gt;[http://www.astu.org/pages/show/136-Istoriya/ Об университете. История.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222113014/http://www.astu.org/pages/show/136-Istoriya/ |date=2015-12-22 }}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery widths=&quot;180px&quot; heights=&quot;150px&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
File:AGTU 5.jpg|Спорткомплекс.
File:AGTU 7.jpg|Стадион.
File:AGTU 4.jpg|Парк.
File:AGTU 2.jpg|Үзәк аллея.
&lt;/gallery&gt;

== Танылган шәхесләр ==
=== Ректорлар ===
=== Укытучылар ===
{{seealso|Төркем:Әстерхан дәүләт техник университеты укытучылары}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q4071715. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p108/Q4071715/p580:башлау,p108/Q4071715/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! әлма-матер
! һөнәр төре
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q130330205|Ценципер Лейба Иоселевич]]''
| 1908
| 
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| 1938
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4222657|Mark Khaimovich Kishinyovsky]]''
| 1917
| ''[[:d:Q192176|Bender]]''
| ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1465448|Politehnica University of Bucharest]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 1993-10-02
| [[Воронеж]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21664093|Мильштейн, Владимир Вольфович]]''
| 1917-10-02
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q652280|Калининград дәүләт техник университеты]]''
| [[галим]]
| 1982
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120280541|Иванов, Владимир Прокофьевич]]''
| 1937-01-08
| ''[[:d:Q24324736|Beryozovskaya]]''
| ''[[:d:Q1614474|Волгоград дәүләт социаль-педагогик университет]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109490096|Алексевнина, Маргарита Степановна]]''
| 1938-05-02
| [[Югары Пышма]]
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21183585|Kirill Nikonov]]''
| 1938-09-04
| [[Әстерхан]]
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 2015-10-11
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15064664|Leonid Botsjkarjov]]''
| 1949-04-29
| [[Әстерхан]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120267253|Александр Невалённый]]''
| 1959-04-27
| 
| 
| [[галим]]
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

=== Тәмамлаучылар === 
{{seealso|Төркем:Әстерхан дәүләт техник университетын тәмамлаучылар}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q4071715. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p69/Q4071715/p580:башлау,p69/Q4071715/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q122648490|Родин, Василий Платонович]]''
| 1911-07-15
| ''[[:d:Q24324385|Kondrashi]]''
| 
| 
| 1966-05
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4087114|Vladimir Biryukov]]''
| 1933-11-19
| [[Әстерхан]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| 2021-01-06
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4143694|Gennady Gorbunov]]''
| 1946-01-01
| [[Нәриман районы|Нариман районы]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 2021-10-17
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4151671|Anatoly Guzhvin]]''
| 1946-03-25
| [[Актүбә (Әстерхан өлкәсе)|Актүбә]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| 2004-08-17
| [[Сочи]]
|-
| 
| 
| [[Юрий Чуйков]]
| 1950-03-30
| [[Дәүләкән]]
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111184433|Бородаев, Валерий Васильевич]]''
| 1951-10-17
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 1974
| ''[[:d:Q139372457|Безрукавников, Игорь Александрович]]''
| 1952-12-07
| ''[[:d:Q11085373|Port Lüshun]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60055530|Aleksandr Klykanov]]''
| 1953-02-05
| [[Әстерхан]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19365917|Симеонова, Елена Ивановна]]''
| 1959-06-20
| [[Әстерхан өлкәсе]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19910730|Oleg Polumordvinov]]''
| 1964-06-19
| [[Әстерхан]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4151668|Pjotr Anatoljewitsch Guschwin]]''
| 1973-08-05
| [[Әстерхан]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q6738666|Makame Mbarawa]]''
| 1976
| ''[[:d:Q208664|Pemba Island]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''
| ''[[:d:Q1147874|Tshwane University of Technology]]''
| 
| 
|-
| 
| 2003
| ''[[:d:Q20355096|Grigory Melkonyants]]''
| 1981-01-23
| [[Әстерхан]]
| ''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| ''[[:d:Q1434266|Golos]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Альберт Җәлилов (1983)|Альберт Җәлилов]]
| 1983-06-30
| [[Әстерхан]]
| ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21952634|Azamat Musagaliev]]''
| 1984-10-25
| [[Камышак]]
| ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98925420|KVN actor]]''&lt;br/&gt;[[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q245068|кәмитче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12406482|юморист]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q81319518|Mohammed Aider]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1067935|Laval University]]''
| 
| 
|-
| 1992-09-01
| 
| ''[[:d:Q84313338|E N Ponomareva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4534163|Southern Scientific Center RAS]]''
| 
| 
|-
| 2000-09-01
| 2006-06-30
| ''[[:d:Q86101799|Maria Belaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2000-09-01
| 2005-07-15
| ''[[:d:Q88069145|Павел Гущин]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]
| 
| 
|-
| 2006-09
| 2010-06
| ''[[:d:Q88456590|Ekaterina A Sosnina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2005-04-30&lt;br/&gt;1999-09-01
| 2007-12-19&lt;br/&gt;2005-08-01
| ''[[:d:Q92165045|Ivan V Smolyaninov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия фәннәр академиясе]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138632381|Francis Donkor]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1791968|Kumasi Technical University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1557172|University of Education, Winneba]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://www.astu.org/ Университет сайты]
* [http://astrakhan3d.ru/obrazovanie/agtu 3D фото главного корпуса АГТУ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126205459/https://astrakhan3d.ru/obrazovanie/agtu |date=2020-11-26 }}

== Шулай ук карагыз ==
{{Портал|Мәгариф|Россия Федерациясе}}
* [[Россия югары уку йортлары исемлеге]]

[[Төркем:Россия университетлары]]
[[Төркем:1930 елда нигезләнгән уку йортлары]]
[[Төркем:Әлифба буенча университетлар]]
[[Төркем:Әстерхан]]
[[Төркем:Техник югары уку йортлары]]</text>
      <sha1>t29kv88hwchrve8kas9hqpp8w02v8pa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Томск дәүләт педагогика университеты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>389591</id>
    <revision>
      <id>5794719</id>
      <parentid>5539389</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T04:00:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5794719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40632" sha1="6s5adyk6jp78antfu6jryeh0fyqpi0n" xml:space="preserve">{{УК}}
'''{{Label|Q1239515|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q1239515|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q1239515|lang=en}}}}) — [[Себер|Себердәге]] борынгы һөнәри-педагогик уку йорты. Ул 1902 елның 1 июлендә Дәүләт Императоры Николай II кушуы буенча гамәлгә куелган Томск укытучылар институтының хокуклы варисы&lt;ref&gt;Решение Арбитражного суда Томской области от 11.04.2000 г. // Войтеховская М. П., Галкина Т.В. Томский педагогический: от института к университету. Томск, 2002.; С. 6&lt;/ref&gt; булып тора.

Югары уку йортының тулы исеме — «Томск дәүләт педагогика университеты» федераль дәүләт бюджет югары белем бирү учреждениесе (ТДПУ).

== Тарих ==
Томск дәүләт педагогика университеты үз тарихында берничә этап уза:

* 1902—1920 елларда укучыларга урта һөнәри-педагогик белем бирә торган Томск укытучылар институты була.
* 1917 елның июнендә, [[Вакытлы хөкүмәт]] карары белән, укытучылар институты югары уку йорты статусына ия була, ләкин 1920 елның 1 ноябрендә, Томск губерна халык мәгарифе бүлеге комиссиясе карары буенча, вакытлыча ябыла&lt;ref&gt;Войтеховская М. П., Галкина Т.В. Томский педагогический: от института к университету. Томск, 2002.; С. 5&lt;/ref&gt;.
* 1930 елда РСФСР Халык мәгариф комиссариаты карары буенча Томск дәүләт университетында педагогик факультет ачыла&lt;ref&gt;Войтеховская М. П., Галкина Т.В. Томский педагогический: от института к университету. Томск, 2002.; С. 14&lt;/ref&gt;.
* РСФСР [[Халык комиссарлары шурасы|Халык комиссарлары шурасының]] 1931 елның 13 июлендәге 735 номерлы карары нигезендә Томск дәүләт университетының педагогик факультеты, 1932 елда Укытучылар институтының элеккеге диварына күчерелгән&lt;ref&gt;Войтеховская М. П., Галкина Т.В. Томский педагогический: от института к университету. Томск, 2002.; С. 19&lt;/ref&gt;, Томск индустриаль-педагогика институтына әверелә&lt;ref&gt;Войтеховская М. П., Галкина Т.В. Томский педагогический: от института к университету. Томск, 2002.; С. 17&lt;/ref&gt;. 1933 елның 15 июненнән башлап югары уку йортының барлык документларында «Томск индустриаль-педагогика институты» исеме урынына «Томск дәүләт педагогика институты» атамасы кулланыла башлый&lt;ref&gt;Войтеховская М. П., Галкина Т.В. Томский педагогический: от института к университету. Томск, 2002.; С. 24&lt;/ref&gt;.
* 1968 елның 23 октябрендә институтка [[Комсомол|Ленин Комсомолы]] исеме бирелә&lt;ref&gt;Войтеховская М. П., Галкина Т.В. Томский педагогический: от института к университету. Томск, 2002.; С. 140&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://gato.tomica.ru/publications/month2013/index.html|title=Год в истории: Томский хронограф 2013|date=23 апреля 2013|publisher=ОГКУ «ГАТО»|accessdate=2022-05-23|archivedate=2013-04-23|archiveurl=https://archive.fo/20130423150528/http://gato.tomica.ru/publications/month2013/index.html}}&lt;/ref&gt;.
* 1981 елның 19 ноябрендә ССРБ Югары Советы Президиумы Указы белән югары уку йорты «[[Хөрмәт Билгесе ордены|Хөрмәт Билгесе» ордены]] белән бүләкләнә&lt;ref&gt;Войтеховская М. П., Галкина Т.В. Томский педагогический: от института к университету. Томск, 2002.; С. 146&lt;/ref&gt;.
* 1995 елның 26 июнендә РФ Мәгариф министрлыгының 352 боерыгы белән Томск дәүләт педагогика институтына «университет» статусы бирелә. Шул ук елның 2-4 ноябрендә яңа университетны тәкъдир итү тантанасы уза&lt;ref&gt;Войтеховская М. П., Галкина Т.В. Томский педагогический: от института к университету. Томск, 2002.; С. 166&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Учительский_институт.jpg|альт=|үзәк|мини|550x550пкс| Модерн стилендәге Томск укытучылар институты бинасы 1905 елда танылган Себер архитекторы Ф.Ф. Гут проекты буенча төзелгән (хәзерге вакытта ТДПУның төп корпусы, Киев ур., 60)]]

== Төп структуралар ==

=== Факультетлар ===
{| class=&quot;standard&quot;
!Исем
! Нигезләнү елы
|-
| Биология-химия факультеты
| 1931
|-
| Чит телләр факультеты
| 1936
|-
| Тарих-филология факультеты
| 1931
|-
| Физика-математика факультеты
| 1931
|-
| Физик культура һәм спорт факультеты
| 1949
|-
| Мәктәпкәчә һәм башлангыч белем бирү факультеты 
| 1976
|-
| Икътисад һәм идарә факультеты
| 1997
|-
| Психологик-педагогик һәм махсус белем бирү факультеты
| 1995
|-
| Технология һәм эшмәкәрлек факультеты
| 1983
|-
| Мәдәният һәм сәнгать факультеты
| 2002
|-
| Квалификация күтәрү факультеты
| 1999
|}

=== Фәнни-мәгариф үзәкләр ===

* Теоретик физика фәнни-мәгариф үзәге
* Физика-математика белемендә педагогик тикшеренүләр фәнни-мәгариф үзәге
* Экология һәм табигатьтән рациональ файдалану фәнни-мәгариф үзәге 
* Физиология һәм фундаменталь медицина фәнни-мәгариф үзәге
* Фәнни фундаменталь һәм гамәли филологик тикшеренүләр фәнни-мәгариф үзәге
* Дөньяның фәлсәфи һәм социомәдәни проблемаларын тикшерү фәнни-мәгариф үзәге
* Этноконфессиональ тикшеренүләр фәнни-мәгариф үзәге
* Гуманитар фәнни-мәгариф үзәге

== Фәнни журналлар ==

=== «Вестник ТГПУ» ===
«Томск дәүләт педагогика университеты хәбәрләре» фәнни журналына 1997 елда нигез салына. Журнал табигый, гуманитар, социаль-икътисади һәм иҗтимагый фәннәр буенча фәнни материаллар бастырып чыгара. Басма елына 12 тапкыр чыга (өстәмә махсус чыгарылышлар да булырга мөмкин). «Фәнни журналлар исемлегенә» («ВАК исемлегенә») керә.

=== «Научно-педагогическое обозрение» ===
«Фәнни-педагогик күзәтү» фәнни журналына 2013 елда нигез салына. Басма елына 4 тапкыр чыга (өстәмә махсус чыгарылышлар да булырга мөмкин).

=== «Томский журнал лингвистических и антропологических исследований» ===
«Томск лингвистик һәм антропологик тикшеренүләр җурналы» фәнни журналына 2013 елда нигез салынган. Басма елына 4 тапкыр чыга (өстәмә махсус чыгарылышлар да булырга мөмкин). Web of Science-та индексацияләнә.

=== «ΠΡΑΞΗΜΑ. Проблемы визуальной семиотики» ===
«ΠΡΑΞΗΜΑ. Визуаль семиотика проблемалары» фәнни җурналы 2014 елда барлыкка килә. Басма елына 4 тапкыр чыга. Scopus-та индексацияләнә.

== Китапханә, музейлар, сәнгать галереясе ==

=== Китапханә ===
А.М. Волков исемендәге ТДПУ фәнни китапханәсендә 921,9 меңнән артык саклау берәмлеге исәпләнә (2018 елның 1 гыйнварына мәгълүматлар). Ел саен китапханә университет укытучылар һәм нәшрият тарафыннан басыла торган уку һәм фәнни әдәбият, яңа уку һәм фәнни әдәбиятне сатып алу, шәхси бүләкләр хисабына тулылана. Китапханәнең сирәк китаплар фонды бар. Китапханә структурасына әдәбиятны комплектлау һәм эшкәртү бүлеге, библиографик мәгълүмат үзәге, хезмәт күрсәтү бүлеге, компьютер технологияләре бүлеге керә.

=== Музейлар ===
ТДПУның музей комплексы үз эченә 10 музейны ала&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tspu.edu.ru/museum|title=Музейный комплекс ТГПУ|publisher=www.tspu.edu.ru|accessdate=2020-12-19|archivedate=2020-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407143031/https://www.tspu.edu.ru/museum}}&lt;/ref&gt;:

* Язучы-әкиятче А.М. Волков музее (Томск укытучылар институтын тәмамлаган).
* ТДПУ тарихы музее.
* Мәгълүмати технологияләр музее.
* Уку анатомиясе музее.
* Тарих уку музее.
* Торф уку музее.
* Зоология уку музее.
* Археология һәм этнология уку музее.
* «Русская изба в Сибири» этнолингвистик укыту музее.
* Себер халыкларының декоратив-гамәли сәнгать уку музее.

=== Сәнгать галереясе ===

* ТДПУның сәнгать галереясе 2004 елның 11 мартында ачыла. Башта, 2004—2010 елларда, университетның 8 нче корпусында урнашкан. 2011 елдан университетның 9 нчы корпусында урнаша. Ел дәвамында Себер рәссамнарының сынлы һәм декоратив-гамәли сәнгатьнең (шул исәптән ТДПУ чыгарылыш укучыларының) 4-5 экспозициясе куела.

== Танылган шәхесләр ==
=== Ректорлар ===
=== Укытучылар ===
{{seealso|Төркем:Томск дәүләт педагогия университеты укытучылары}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q1239515. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p108/Q1239515/p580:башлау,p108/Q1239515/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! әлма-матер
! һөнәр төре
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q73461|Theodor Molien]]''
| 1861-08-29&lt;br/&gt;1861-09-10
| [[Рига]]
| ''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q154804|Лейпциг үнивирситите]]''
| [[математик]]
| 1941-12-25
| [[Тум|Томск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4382179|Semyon Prokhorov]]''
| 1873-01-30
| [[Малоярославец]]
| ''[[:d:Q1949325|Мәскәү рәсем сәнгате, һәйкәл ясау һәм мигъмарият укуханәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q59421313|Югары сынлы сәнгать академиясе]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 1948-07-23
| [[Харьков]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4451633|Тарасий (Ливанов)]]''
| 1877-05-30
| ''[[:d:Q4460396|Тум өязе]]''
| 
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| 1933-04-11
| [[Новосибирск]]
|-
| 1934
| 1935
| ''[[:d:Q15061256|Nikolay Pavlovitsj Sjavrov]]''
| 1884-12-02
| ''[[:d:Q4333966|Olovyannaya]]''
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''
| [[галим]]
| 1938-01-13
| ''[[:d:Q1651481|Chebulinsky District]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4088185|Блинков, Георгий Николаевич]]''
| 1897-05-06
| 
| 
| 
| 1984
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4170501|Andreas Dulson]]''
| 1900-01-27
| ''[[:d:Q28667638|Краснополье]]''
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 1973-01-15
| [[Тум|Томск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19907891|Boris Ivanovitsj Bajandoerov]]''
| 1900-10-07
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| [[Бакы дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| 1948-08-20
| [[Тум|Томск]]
|-
| 1964
| 1971
| ''[[:d:Q4202613|Bodo Ioganzen]]''
| 1911-01-22
| [[Тум|Томск]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3644587|һидрулыг]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|эколог]]''
| 1996-09-23
| [[Тум|Томск]]
|-
| 1940
| 1944
| ''[[:d:Q4123491|Lev Izrailevich Volkovyskiĭ]]''
| 1913-03-18
| [[Бялысток|Белосток]]
| ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''
| [[математик]]
| 1992-05-05
| [[Россия]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4417336|Moeza Pavlovna Serebrjakova]]''
| 1924
| [[Тулун]]
| Томск дәүләт педагогика университеты
| [[галим]]
| 2002
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4399754|Valentin Roudsky]]''
| 1926-08-02
| ''[[:d:Q4344781|Parabel']]''
| Томск дәүләт педагогика университеты
| ''[[:d:Q15839134|эколог]]''
| 2015-04-07
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4320165|Mikhail Nikolayev]]''
| 1926-11-23
| ''[[:d:Q4466428|Turuntaevo]]''
| Томск дәүләт педагогика университеты
| 
| 2014-01-07
| [[Тум|Томск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4337907|Olga Osipova]]''
| 1927-03-02
| [[Тум|Томск]]
| Томск дәүләт педагогика университеты
| [[галим]]
| 2013-04-16&lt;br/&gt;2013-04-23
| [[Тум|Томск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4533812|Erik Yudin]]''
| 1930
| [[Днипро]]
| ''[[:d:Q4304062|В. П. Потёмкин исемендәге Мәскәү шәһәр педагогия институты]]''
| [[фәлсәфәче]]
| 1976-01-15
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q118113894|Heinrich Werner]]''
| 1936-12-02
| ''[[:d:Q4239663|Krasny Yar]]''
| Томск дәүләт педагогика университеты
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q114985154|Святлана Аляксееўна Хорава]]''
| 1943-01-05
| [[Ишем]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120267284|Зеличенко, Владимир Михайлович]]''
| 1944-08-10
| [[Колпашево]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 2021-01-23
| [[Тум|Томск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4079727|Vladimir Bauer]]''
| 1946-04-10
| ''[[:d:Q28520700|Beregaevo]]''
| Томск дәүләт педагогика университеты
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 2007-11-20
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4101034|Valentina Bykonya]]''
| 1947-01-30
| ''[[:d:Q16016915|Krasnyy Yar]]''
| Томск дәүләт педагогика университеты
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 2014-04-17
| [[Тум|Томск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4201088|Инишева, Лидия Ивановна]]''
| 1947-07-10
| ''[[:d:Q1024733|Сеймчан]]''
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 1973
| 1995
| ''[[:d:Q114856854|Валерый Інакенцьевіч Загрэўскі]]''
| 1948-04-30
| [[Тум|Томск]]
| ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4252219|Pyotr Lavrov]]''
| 1948-05-09
| ''[[:d:Q16016876|Kolyvanskoye]]''
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4135118|Гельфман, Эмануила Григорьевна]]''
| 1948-05-19
| ''[[:d:Q20019279|Таволга]]''
| Томск дәүләт педагогика университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4100494|Iosif Bukhbinder]]''
| 1948-07-03
| [[Борисоглебск]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28927880|Raphael Aslanyan]]''
| 1948-07-29
| ''[[:d:Q62337|Vanadzor]]''
| ''[[:d:Q16400364|Vanadzor Art School]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6378860|Ереван дәүләт сәнгать-театр институты]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 2017-03-09
| [[Тум|Томск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4090936|Nina Bolotnova]]''
| 1952-04-03&lt;br/&gt;1952-12-08
| [[Тум|Томск]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4330049|Обухов, Валерий Владимирович]]''
| 1952-06-01
| [[Тум|Томск]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26776767|Elizaveta Kotorova]]''
| 1954-08-21
| [[Тум|Томск]]
| Томск дәүләт педагогика университеты&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4331611|Sergei Odintsov]]''
| 1959-03-02
| [[Щучинск]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4055363|Sergey Avanesov]]''
| 1963-12-19
| [[Искитим]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15222599|Julija Mutsjnik]]''
| 1965-08-29
| [[Тум|Томск]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21092629|Эдуард Владимирович Галажинский]]''
| 1968-07-16
| [[Тум|Томск]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115505|Natalia Baranova-Masalkina]]''
| 1975-02-25
| ''[[:d:Q4240884|Krivosheino]]''
| Томск дәүләт педагогика университеты
| ''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21092528|Вязигин, Алексей Юрьевич]]''
| 1975-09-07
| [[Тум|Томск]]
| Томск дәүләт педагогика университеты
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
|-
| 2005-09-01
| 2008-06-25
| ''[[:d:Q21388271|Pavel S. Nefediev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q27924982|myriapodologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2006-05-01
| 2006-10-01
| ''[[:d:Q56855734|Anastasia Shchegolikhina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q101382333|Ruhr-Universität Bochum Fakultät für Geowissenschaften]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2005-09-01&lt;br/&gt;2000-02-01
| 2016-08-31&lt;br/&gt;2005-09-01
| ''[[:d:Q80589721|Valeriy Tyuterev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1993-10-10
| 
| ''[[:d:Q87157724|Lidia Inisheva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2006-09-01
| 
| ''[[:d:Q87763229|Alexander V Fateev]]''
| 
| 
| Томск дәүләт педагогика университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

=== Тәмамлаучылар === 
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q1239515. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p69/Q1239515/p580:башлау,p69/Q1239515/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 1907
| 1909
| ''[[:d:Q1358834|Alexander Volkov]]''
| 1891-06-14
| [[Үскәмән]]
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[математик]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4146982|Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты]]''
| 1977-07-03&lt;br/&gt;1977-07-01
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4287268|Vasiliy Denisovitsj Medvedev]]''
| 1892-01
| [[Томск губернасы|Тум губернасы]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4239244|Красноярск дәүләт педагогика университеты]]''
| No/unknown value
| [[Красноярск]]
|-
| 
| 
| [[Платон Ойунский]]
| 1893-11-10&lt;br/&gt;1893-10-29
| ''[[:d:Q109887361|Boturus Ulus]]''
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 1939-10-31
| [[Якутск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16668841|Vasily Kupert]]''
| 1906-03-13
| [[Янәсәй губернасы]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 1982
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18043576|Ivan Filippovitsj Beljak]]''
| 1908-01-07
| [[Красноярск крае]]
| 
| 
| 1986-01
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4095539|Zoya Yakovlevna Boyarshinova]]''
| 1909-04-23
| [[Пермь]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| 1986-05-09
| [[Тум|Томск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4517547|Aleksandr Petrovitsj Tsjoegoekov]]''
| 1910-09-06
| [[Камень-на-Оби]]
| 
| 
| 2002-03-11
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 1939
| ''[[:d:Q6539131|Сцяпан Іванавіч Ліхадзіеўскі]]''
| 1911-05-09
| [[Барок (Слуцкий районы)|Барок]]
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q25522033|Низами Гәнҗәви исемендәге Үзбәкстан милли педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40743062|Рэспубліканскі педагагічны інстытут рускай мовы і літаратуры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3919069|Litaratura i mastactva]]''
| 1979-02-13
| [[Ташкент]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15075535|Yury Strekhnin]]''
| 1912-10-11
| [[Тум|Томск]]
| [[язучы]]
| 
| 1996-06-20
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16672419|Nikołaj Łukjanionok]]''
| 1914-05-22
| ''[[:d:Q4324456|Nóvomariïnka]]''
| 
| 
| 1983-05-03
| [[Тум|Томск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4209154|Aleksandr Kalashnikov]]''
| 1914-12-22
| ''[[:d:Q4440052|Staroaleyskoye]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| 1943-10-30
| ''[[:d:Q2637060|Верхнеднепровск районы]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4167022|Roman Dorochow]]''
| 1915-10-15
| [[Алейск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 1964-05-16
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12150279|Michail Vasilevitsj Saltevskiy]]''
| 1917-11-08
| ''[[:d:Q16657051|Kainskiy Uyezd]]''
| ''[[:d:Q1726903|criminalist]]''
| ''[[:d:Q4314896|Ярослав Зирәк ис. милли юридик академия]]''
| 2009-08-23
| [[Харьков]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4189550|Ivan Zverev]]''
| 1918-01-18&lt;br/&gt;1918-01-05
| [[Киреевск районы]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4397941|Россия мәгариф академиясе]]''
| 2001-07-13
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4492921|Ivan Frolov]]''
| 1918-04-19&lt;br/&gt;1918
| ''[[:d:Q1809358|Алтай губернасы]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| 1957-11-05&lt;br/&gt;1957
| [[Барнавыл]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4213016|Nikolay Kapishnikov]]''
| 1919-05-16
| 
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| 2000
| ''[[:d:Q4307096|Mundybash]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4097335|Aleksandr Brykin]]''
| 1920-08-16
| [[Хилок (шәһәр)]]
| ''[[:d:Q1326886|инженер-электрик]]''
| 
| 2021-04-30
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 1943
| ''[[:d:Q111084909|Давидова Ірина Миколаївна]]''
| 1921-05-15
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''
| ''[[:d:Q1515426|Украина милли музыка академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4375825|Pravda Ukrainy]]''
| 2006-01-30
| [[Nürnberg]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4191706|Viktor Zibarev]]''
| 1922
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1736331|Томск дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]''
| 1992
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15070691|Mikhail Kuznetsov]]''
| 1922-01-29
| ''[[:d:Q766730|Kormilovsky District]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| 2015-02-16
| [[Тум|Томск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4417336|Moeza Pavlovna Serebrjakova]]''
| 1924
| [[Тулун]]
| [[галим]]
| Томск дәүләт педагогика университеты
| 2002
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18246829|Fjodor Nikitovitsj Nedelko]]''
| 1924-06-16
| ''[[:d:Q4539336|Ясная Поляна]]''
| 
| 
| 2012-04-03
| ''[[:d:Q951185|Ordynskoye]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16447479|Ilja Dmitrievitsj Limonov]]''
| 1924-07-27
| [[Чуваши (Кирово-Чепецк районы)|Чуваши]]
| 
| 
| 1991-07-04
| [[Северск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4399754|Valentin Roudsky]]''
| 1926-08-02
| ''[[:d:Q4344781|Parabel']]''
| ''[[:d:Q15839134|эколог]]''
| Томск дәүләт педагогика университеты
| 2015-04-07
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4320165|Mikhail Nikolayev]]''
| 1926-11-23
| ''[[:d:Q4466428|Turuntaevo]]''
| 
| Томск дәүләт педагогика университеты
| 2014-01-07
| [[Тум|Томск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4337907|Olga Osipova]]''
| 1927-03-02
| [[Тум|Томск]]
| [[галим]]
| Томск дәүләт педагогика университеты
| 2013-04-16&lt;br/&gt;2013-04-23
| [[Тум|Томск]]
|-
| 
| 
| [[Виль Липатов]]
| 1927-04-10
| [[Чита]]
| ''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q42909|хәбәрче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''
| 
| 1979-05-01
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4129000|Mikhail Vyltsan]]''
| 1928-08-28
| ''[[:d:Q20085096|Борзуновка]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4196097|Gennady Ivanov]]''
| 1929-05-27
| [[Уссурийск]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4408737|Sarov Institute of Physics and Technology]]''
| 
| 
|-
| 
| 1957
| ''[[:d:Q4109247|Boris Vershinin]]''
| 1932-09-24
| 
| ''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''
| 
| 2009-08-30
| [[Тум|Томск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q118113894|Heinrich Werner]]''
| 1936-12-02
| ''[[:d:Q4239663|Krasny Yar]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| Томск дәүләт педагогика университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q152171|Бонн университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4458932|Viktor Tkachenko]]''
| 1939
| [[Асино]]
| ''[[:d:Q41583|тренер]]''
| 
| 2011-07-27
| [[Барнавыл]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4054334|Arif Abasov]]''
| 1945-07-23
| [[Бакы]]
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q859528|футбол хөкемчесе]]''
| 
| 2009-06-14
| [[Находка]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4275334|Alexander Makarov]]''
| 1946-01-04
| [[Славянск-на-Кубани]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4079727|Vladimir Bauer]]''
| 1946-04-10
| ''[[:d:Q28520700|Beregaevo]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| Томск дәүләт педагогика университеты
| 2007-11-20
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4101034|Valentina Bykonya]]''
| 1947-01-30
| ''[[:d:Q16016915|Krasnyy Yar]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| Томск дәүләт педагогика университеты
| 2014-04-17
| [[Тум|Томск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4135118|Гельфман, Эмануила Григорьевна]]''
| 1948-05-19
| ''[[:d:Q20019279|Таволга]]''
| [[галим]]
| Томск дәүләт педагогика университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4533758|Vladimir Yudelson]]''
| 1949-01-01
| [[Кемерово]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16688172|Valery Privalikhin]]''
| 1949
| ''[[:d:Q4453705|Tegul'det]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''
| 
| 2019-11-05
| [[Мәскәү өлкәсе]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26776767|Elizaveta Kotorova]]''
| 1954-08-21
| [[Тум|Томск]]
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q366071|University of Zielona Góra]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]''&lt;br/&gt;Томск дәүләт педагогика университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4405160|Александр Геннадьевич Сайбединов]]''
| 1957
| ''[[:d:Q1655468|Tomsky District]]''
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4383396|Vladimir Puzanov]]''
| 1960-02-22
| [[Тум|Томск]]
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''
| 
| 2006-02-28
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89695920|Елена Ушакова]]''
| 1963-04-09
| [[Яшел Үзән]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q47452796|Vladimir Kravchenko]]''
| 1964-06-12
| ''[[:d:Q4277900|Malinovka]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q239998|Lyubov Yegorova]]''
| 1966-05-05
| [[Северск]]
| ''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]''
| ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115505|Natalia Baranova-Masalkina]]''
| 1975-02-25
| ''[[:d:Q4240884|Krivosheino]]''
| ''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]''
| Томск дәүләт педагогика университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21092528|Вязигин, Алексей Юрьевич]]''
| 1975-09-07
| [[Тум|Томск]]
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| Томск дәүләт педагогика университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138341945|Darya Yegereva]]''
| 1977-04-07
| [[Колпашево]]
| ''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q88202189|language activist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|climate activist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q217105|political prisoner]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28692502|women's rights activist]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4164589|Denis Dolgodvorov]]''
| 1982-05-01
| [[Тверь]]
| ''[[:d:Q18617021|freestyle skier]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111796521|Alexander Borshchenko]]''
| 1982-06-08
| 
| ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1389344|Nastassja Hruschezkaja]]''
| 1984-01-30
| [[Тум|Томск]]
| ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21088371|Андриенко, Елизавета Юрьевна]]''
| 1991-11-09
| [[Тум|Томск]]
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 1998-09-01
| 2003-08-31
| ''[[:d:Q87763229|Alexander V Fateev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;Томск дәүләт педагогика университеты
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==

&lt;references /&gt;

== Әдәбият ==

*''Войтеховская М. П., Кочурина С.А''. Томский учительский институт: возвращённая история. 1902—1920 годы. Томск, 2002. 239 с. ISBN 5-89428-088-5
* ''Войтеховская М. П., Галкина Т.В''. Томский педагогический: от института к университету. Томск, 2002. 268 с. ISBN 5-89428-106-7
* ''Галкина Т. В.'' История создания и функционирования музейного комплекса Томского государственного педагогического университета (2002—2005 гг.) // Вестник ТГПУ. 2007. Выпуск 3 (66). — Томск, ТГПУ, 2007. {{Cite web|url=https://vestnik.tspu.edu.ru/files/vestnik/PDF/articles/galkina_t._v._99_105_3_66_2007.pdf|title=С.99-105|accessdate=2020-12-19|archivedate=2021-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210306022500/https://vestnik.tspu.edu.ru/files/vestnik/PDF/articles/galkina_t._v._99_105_3_66_2007.pdf}}
* ''Галкина Т. В.'' Концепция Томского детского музея «Волшебная страна» им. А. М. Волкова при ТГПУ // XIV Всероссийская научно-практическая конференция «Музей и его партнёры» (2003). Сборник докладов — Рязань, 2003.
* ''Галкина Т. В.'' Поляки в истории Томского государственного педагогического института (1930—1940-е годы) // История и методика преподавания славянских языков и литератур как иностранных с применением технологии диалога культур: Материалы региональной научной конференции «История и методика преподавания славянских языков как иностранных в сибирском регионе» (24-25 марта 2005 г.) / Под ред. В. А. Доманского. Томск: Изд-во ТГПУ, 2005. С. 37-45.
* Профессора Томского государственного педагогического университета: Биографический словарь / Автор-составитель Т. В. Галкина. Томск: Изд-во ТГПУ, 2005. 328 с. ISBN 5-89428-175-X
* Томский государственный педагогический университет // {{Cite web|title=Томск от А до Я: Краткая энциклопедия города|url=https://vivaldi.nlr.ru/bx000007844/details}} / Под ред. д-ра ист. наук Н. М. Дмитриенко. — 1-е изд. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — С. 360-361. — 440 с. — 3000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-89503-211-7&lt;/nowiki&gt;.

== Сылтамалар ==

* [https://www.tspu.edu.ru/ Университетның рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200313024125/https://www.tspu.edu.ru/ |date=2020-03-13 }}

{{Тышкы сылтамалар}}

== Шулай ук карагыз ==
{{Портал|Мәгариф|Россия Федерациясе}}
* [[Россия югары уку йортлары исемлеге]]

[[Төркем:Россия университетлары]]
[[Төркем:1902 елда нигезләнгән уку йортлары]]
[[Төркем:Әлифба буенча университетлар]]
[[Төркем:Россиянең педагогика югары уку йортлары]]
[[Төркем:Томск университетлары]]
[[Төркем:Томск дәүләт педагогика университеты]]</text>
      <sha1>6s5adyk6jp78antfu6jryeh0fyqpi0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кулланучы:Timlesj</title>
    <ns>2</ns>
    <id>389752</id>
    <revision>
      <id>5794652</id>
      <parentid>4420907</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <origin>5794652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2364" sha1="ij7fnlfmtpe8nlndg3su1meqi4uq9y5" xml:space="preserve">[[File:BoNM - Tatarstan Hires Silver.png|60px|left|II дәрәҗә Татарстан ордены]]
{{Вики-Татарстан илчесе}}
{{Вики-татарлар илчесе}}
{{Вики-CEE илчесе 2021}}
{{Татар җирләре җәмгыяте илчесе 2021}}
{{Вики-ФГОС илчесе}}
{{Халык мәдәнияте һәм хатын-кыз 2022 марафоны катнашучысы}}
{{Минем Татарстан 2021-2022 марафоны катнашучысы}}
{{«Минем Татарстан» бәйгесе катнашучысы}}
{{«Татар 4.0» проекты катнашучысы (2021)}}
{{«WikiGap 2021 Russia» бәйгесе катнашучысы}}
{{«WikiGap Challenge» бәйгесе катнашучысы}}
{{«Вики-яз» проекты катнашучысы (2021)}}
{{Төрки марафон 2021 катнашучысы}}
{{Татар җирләре җәмгыяте бәйгесе катнашучысы (2021)}}
{{Россия чыгарылышлары һәм остазлары 2021 бәйгесе катнашучысы}}
{{Вики моданы ярата 2021 бәйгесе катнашучысы}}
{{Вики Кавказны ярата 2021 бәйгесе катнашучысы}}
{{Азия ае 2021 бәйгесе катнашучысы}}
{{Татар 4.0 марафоны катнашучысы (2022)}}
{{WikiGap Challenge катнашучысы|ел=2022}}
{{Вики-яз катнашучысы|ел=2022}}
{{Россия чыгарылышлары һәм остазлары 2022 бәйгесе катнашучысы}} 
{{Белем җәүһәрләре катнашучысы|ел=2022|призёр=[[File:Silver medal icon.svg|20px|link=Википедия:Белем җәүһәрләре/Дан аллеясе]]}}
{{Африка вики-бәйгесе катнашучысы|ел=2022}}
{{Халык мәдәнияте һәм хатын-кыз бәйгесенең катнашучысы|ел=2023}}
{{МинБезТатар катнашучысы | ел=2022-2023 | финалист= 9 }}
{{Вики-яз катнашучысы |ел=2024 }}
{{Вики-яз катнашучысы|ел=2025}}
{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}
{{Вики-яз катнашучысы|ел=2026}}</text>
      <sha1>ij7fnlfmtpe8nlndg3su1meqi4uq9y5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баһчеҗик (Һаймана)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508232</id>
    <revision>
      <id>5794704</id>
      <parentid>4698674</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T16:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5794704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3041" sha1="rqin2tgvsu22sagoegoqdtizwqgq73r" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Баһчеҗик (мәгънәләр)}}

'''Баһчеҗик''' ({{lang-tr|Bahçecik}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анкара иле Һаймана илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4843085. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}

{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Һаймана илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>rqin2tgvsu22sagoegoqdtizwqgq73r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хаҗылар (Егылҗа)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>543122</id>
    <revision>
      <id>5794724</id>
      <parentid>4843131</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T05:43:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5794724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3979" sha1="4m58yo9uaivdkznnyfzovpmy88p4qe5" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Хаҗылар (мәгънәләр)}}

'''Хаҗылар''' ({{lang-tr|Hacılar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Дүзҗе]] иле Егылҗа илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Хаҗылар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 163 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 212 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6677407. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}

{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Егылҗа илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>4m58yo9uaivdkznnyfzovpmy88p4qe5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Смет Кенесбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>815354</id>
    <revision>
      <id>5794722</id>
      <parentid>5514213</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T05:32:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>176</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:II_All-Union_Conference_for_Türkology_(1976).jpg|II_All-Union_Conference_for_Türkology_(1976).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No license since 10 April 2026.</comment>
      <origin>5794722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9466" sha1="bwbco0nfnb0xje92asqc9n6lokss8hx" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Смет Кенесбаев
|рәсем =С.К.Кенесбаев.jpg 
|рәсем_зурлыгы =
|alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
|рәсем язуы = 
|тулы исем = {{lang-kk| Ісмет Кеңесбаев}}
|һөнәр = төрки телләр белгече
|туу датасы = 15.02.1907
|туу җире = {{туу җире|РИ|Казакъстанда}}, [[Казакъстан]]ның хәзерге [[Төркестан өлкәсе]], [[Сузак районы (Төркестан өлкәсе)|Сузак районы]], Жыныс ата
|гражданлык =  {{байраклаштыру|Россия империясе}}&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|РСФСР|1918}}&lt;br/&gt;{{байрак|СССР}} [[СССР]]&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|Казакъстан}}
|милләт = казакъ
|үлем датасы =  16.01.1995
|үлем җире =  {{үлем җире|Казакъстан| Казакъстанда}}, {{үлем җире|Алматы| Алматыда}}
|әти = 
|әни = 
|ир =
|хатын = 
|балалар = 
|бүләк һәм премияләр = {{Ленин ордены}}{{Хезмәт Кызыл Байрагы ордены}}{{Кызыл Йолдыз ордены}} {{Халыклар Дуслыгы ордены}}
|сайт =
|башка мәгълүмат = 
}}
'''Смет Кенесбаев''', Смет Кенесбай улы Кенесбаев ({{lang-kk|Ісмет Кеңесбаев}}, ''[[1907 ел]]ның [[12 февраль|12 феврале]], [[Казакъстан]]ның хәзерге [[Төркестан өлкәсе]], Сузак районы, Жыныс ата ― [[1995 ел]]ның [[16 гыйнвар]]ы, [[Казакъстан]], [[Алматы]]'') ― совет һәм казакъ галиме-тюрколог, казакъ совет тел белеменә нигез салучыларның берсе, Казакъстан ССР Фәннәр Академиясен оештыручыларның берсе&lt;ref&gt;[https://goskatalog.ru/portal/#/collections?id=4989948 Кенесбаев Смет Кенесбаевич-академик Академии наук Каз.ССР.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190622041253/https://goskatalog.ru/portal/#/collections?id=4989948 |date=2019-06-22 }} Минкульт РФ{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Филология фәннәре докторы (1945), профессор (1945), Казакъстан ССР Фәннәр Академиясенең Тел белеме институты директоры (1947―1978), Казакъстан ССР Фәннәр Академиясе академигы (1946), Казакъстан ССР (1946) һәм Каракалпакстан АССР (1977) атказанган фән эшлеклесе, Казакъстан ССР Дәүләт премиясе лауреаты (1978).

== Тәрҗемәи хәле ==
1907 елның 12 февралендә [[Казакъстан]]ның хәзерге [[Төркестан өлкәсе]] Сузак районы Жыныс ата авылында туган. [[Кече Йөз]] [[казакълар]]ының алшын тайфәсе байулы кабиләсе [[Алтын ыруы| алтын]] ыруыннан чыккан&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/30097/|title=Алтын баба ұрпақтары|website=e-history.kz|access-date=2022-02-07|archive-date=2020-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920095147/https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/30097/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
1931 елда [[Ленинград]]та {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Көнчыгышны өйрәнү институты|Көнчыгышны өйрәнү институтын|d|Q4258140}} тәмамлаган. Аннары 1946 елга кадәр [[Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты|Казакъ педагогия институтында]] укыта. Параллель рәвештә 1933―1936 елларда {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Казакъстан милли тыйб университеты|Алма-Ата медицина институтының |d|Q4208094}} телләр кафедрасы мөдире, 1936―1939 елларда [[СССР Фәннәр Академиясе]]нең Казакъстан филиалы тел һәм әдәбият секторының өлкән фәнни хезмәткәре була&lt;ref name=&quot;ЮНЕСКО&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.heritagenet.unesco.kz/kz/participant/scientists/kenesbaev.htm|title= Кенесбаев Смет Кенесбаевич (1907-1995)|website= ЮНЕСКО в Центральной Азии|accessdate= 2020-08-21|deadlink= no|archiveurl= https://web.archive.org/web/20170224155855/http://www.heritagenet.unesco.kz/kz/participant/scientists/kenesbaev.htm|archivedate= 2017-02-24}}&lt;/ref&gt;. 

1946 елда яңа гына оештырылган {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Казакъстан Милли Фәннәр Академиясе|Казакъстан ССР Фәннәр Академиясенең|d|Q1534138}} вице-президенты итеп сайлана һәм 1951 елга кадәр әлеге вазыйфаны башкара. 

1953 елдан 1961 елга кадәр Казакъстан ССР Фәннәр Академиясе Тел һәм әдәбият институтында эзлекле рәвештә: өлкән фәнни хезмәткәр, бүлек мөдире, институт директоры. 1961 елдан 1978 елга кадәр – {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Байтурсынов исемендәге тел белеме институты|Тел белеме институты|d|Q4201880}} директоры. 1985 елдан 1994 елга кадәр ― Казакъстан ССР Фәннәр Академиясенең (СССР таркалганнан соң Казакъстан Республикасы Милли Фәннәр академиясе) президиумында&lt;ref name=&quot;ЮНЕСКО&quot; /&gt;.

1995 елның 16 гыйнварында [[Алматы]]да вафат була.

== Төп хезмәтләре ==
[[Казакъ теле]]нең [[фонетика]]сы, фонологиясе, лексикографиясе, фразеологиясе, [[орфография]]се буенча тикшеренүләр&lt;ref name=&quot;ЮНЕСКО&quot; /&gt;.

[[Төрки телләр]] проблемалар буенча халыкара, бөтенсоюз һәм республика фәнни конференцияләрендә һәм симпозиумнарында катнашучы. 

250 гә якын фәнни басма авторы&lt;ref name=&quot;ЮНЕСКО&quot; /&gt; :
* Казакъ теленең аңлатмалы сүзлеге (төзүчеләрнең берсе һәм җаваплы мөхәррир). Алма-Ата, 1959; 1961.{{ref-kz}}
* Казакъ теленең аңлатмалы сүзлеген төзү тәҗрибәсеннән. Алма-Ата, 1960.{{ref-ru}}
* Хәзерге казакъ теле: лексика, фонетика. Югары уку йортлары өчен дәреслек. Алма-Ата, 1962.{{ref-kk}}
* Хәзерге казакъ теле: фонетика һәм морфология. Алма-Ата, 1962. (автордаш){{ref-ru}}
* Казакъ теленең фразеологик сүзлеге. Алма-Ата, 1977. (автордаш){{ref-kk}}

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* [[Ленин ордены]]
* [[Хезмәт Кызыл Байрагы ордены]]
* [[Кызыл Йолдыз ордены]] &lt;ref name=&quot;ЮНЕСКО&quot; /&gt;
* [[Халыклар Дуслыгы ордены]]
* Казакъстан ССР атказанган фән эшлеклесе (1946) 
* Каракалпакстан АССР атказанган фән эшлеклесе (1977) 
* Казакъстан ССР Дәүләт премиясе лауреаты (1978)

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Әдәбият ==
* [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Kazakhstan_National_encyclopedia_(ru)_-_Vol_3_of_5_(2005).pdf&amp;page=209  Кенесбаев Смет Кенесбаевич.] Национальная энциклопедия Казахстана. Том 3 из 5 (2005).{{ref-ru}}

== Сылтамалар ==
* [https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/30097 Алтын баба ұрпақтары.] Qazaqstan Tarihy порталы{{ref-kk}}
{{Тышкы сылтамалар}}
{{DEFAULTSORT:Кенесбаев, Смет}}
[[Төркем:Ленинград көнчыгыш педагогика институтын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Филология фәннәре докторлары]]
[[Төркем:Казакъстан академиклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча галимнәр]]
[[Төркем:Төрки халыклар белгечләре]]
[[Төркем:СССР тел галимнәре]]
[[Төркем:Казакъстан ССР дәүләт премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:Казакъстан ССР атказанган фән эшлеклеләре]]</text>
      <sha1>bwbco0nfnb0xje92asqc9n6lokss8hx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кулланучы:Марьям Султанбаева</title>
    <ns>2</ns>
    <id>862778</id>
    <revision>
      <id>5794653</id>
      <parentid>5702445</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:34:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <origin>5794653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="372" sha1="nbzyqa397745jjxqcmiinjqd8udb1yw" xml:space="preserve">{{#babel:ba|ru-3|tt-3}}
{{Вики-яз катнашучысы|ел=2025}}{{Татар дөньясы вики-марафоны катнашучысы|чыгарылыш=I}}{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}

Һаумыһығыҙ. Мин [[Ишкол|Ишҡол]] ауылы ҡыҙы Мәрйәм.</text>
      <sha1>nbzyqa397745jjxqcmiinjqd8udb1yw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Россия югары уку йортлары исемлеге</title>
    <ns>0</ns>
    <id>864427</id>
    <revision>
      <id>5794710</id>
      <parentid>5793003</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T19:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5794710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="242640" sha1="g2luqowp99qaqo0y00gkpsfwhefpssa" xml:space="preserve">{{Мәгълүмати исемлек}}
{{УК}}

'''Россия югары уку йортлары исемлеге''' яки ''Россия университетлары исемлеге'' — {{RUS}}ндә эшләүче '''университет''' һәм башка статуслы [[югары уку йорты|югары уку йортлары]] исемлеге.

== Уникаль статуслы университетлар (2) ==
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! сурәт
! урнашу
! Викиҗыентык
! веб-сайт
|-
| style='text-align:right'| 1
| 1724-01-22
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| [[Файл:Spb 06-2012 University Embankment 06.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State University|Saint Petersburg State University]]
| http://www.spbu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 2
| 1755-01-12
| [[Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[Файл:МГУ, вид с воздуха.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2359096|Раменки]]''
| [[:commons:Category:Moscow State University|Moscow State University]]
| https://www.msu.ru/&lt;br/&gt;https://www.msu.ru/en/&lt;br/&gt;https://www.msu.ru/ch/
|}

== Федераль университетлар (10) ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q4481793 }
|section=
|sort=P571
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! сурәт
! урнашу
! Викиҗыентык
! веб-сайт
|-
| style='text-align:right'| 1
| 1804-11-05
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[Файл:Kazan State University from the 2 Korpus.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]&lt;br/&gt;[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]
| [[:commons:Category:Kazan University|Kazan University]]
| https://kpfu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 2
| 1899
| [[Ерак Көнчыгыш федераль университеты]]
| [[Файл:Far Eastern Federal University 2.JPG|center|128px]]
| [[Диңгез буе крае]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4112963|Владивосток шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15189883|Русский бистәсе]]''
| [[:commons:Category:Far Eastern Federal University|Far Eastern Federal University]]
| https://www.dvfu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 3
| 1915
| ''[[:d:Q2065921|Көньяк федераль университеты]]''
| [[Файл:Rostov-on-Don, Southern Federal University, Russia.jpg|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:Southern Federal University (Rostov-on-Don)|Southern Federal University (Rostov-on-Don)]]
| http://www.sfedu.ru
|-
| style='text-align:right'| 4
| 1920
| [[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]]
| [[Файл:Ural State Technical University (August 2022) - 1.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]&lt;br/&gt;[[Екатеринбурның Киров районы|Киров районы]]&lt;br/&gt;[[Свердловск өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Ural Federal University|Ural Federal University]]
| http://www.ustu.ru/&lt;br/&gt;https://urfu.ru/ru/&lt;br/&gt;https://urfu.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 5
| 1934
| [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]]
| [[Файл:КФЕН СВФУ август 2013.jpg|center|128px]]
| [[Якутия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18405912|Якутск шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Якутск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4333128|Октябрьский округ]]''
| [[:commons:Category:North-Eastern Federal University|North-Eastern Federal University]]
| http://s-vfu.ru
|-
| style='text-align:right'| 6
| 1947
| ''[[:d:Q805777|Иммануил Кант ис. Балтыйк федераль университеты]]''
| [[Файл:101-0160 IMG.JPG|center|128px]]
| [[Калининград]]
| [[:commons:Category:Immanuel Kant Baltic Federal University|Immanuel Kant Baltic Federal University]]
| http://www.kantiana.ru/
|-
| style='text-align:right'| 7
| 2006
| [[Себер федераль университеты]]
| [[Файл:Siberian Federal University (site 4), Krasnoyarsk.JPG|center|128px]]
| [[Красноярск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4333155|Oktyabrsky District]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18405934|Красноярск шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Красноярск крае]]
| [[:commons:Category:Siberian Federal University|Siberian Federal University]]
| https://sfu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 8
| 2010
| ''[[:d:Q4352907|Михаил Ломоносов исемендәге Төньяк (Арктик) федераль университеты]]''
| [[Файл:Arkhangelsk technology university.jpg|center|128px]]
| [[Архангельск]]
| [[:commons:Category:Northern (Arctic) Federal University|Northern (Arctic) Federal University]]
| http://narfu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 9
| 2012
| ''[[:d:Q4412491|Төньяк Кавказ федераль университеты]]''
| [[Файл:Main campus of NCFU.jpg|center|128px]]
| [[Ставрополь]]
| [[:commons:Category:North-Caucasus Federal University|North-Caucasus Federal University]]
| http://www.ncfu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 10
| 2014
| ''[[:d:Q17749157|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Кырым федераль университеты]]''
| [[Файл:ТНУ - panoramio (4).jpg|center|128px]]
| [[Кырым]]
| [[:commons:Category:Crimean Federal University|Crimean Federal University]]
| https://cfuv.ru
|}
{{Wikidata list end}}

== Илкүләм тикшеренү университетлары (29) ==
{{seealso|Россиянең илкүләм тикшеренү университеты}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q4315006 }
|section=
|sort=P571
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! сурәт
! урнашу
! Викиҗыентык
! веб-сайт
|-
| style='text-align:right'| 1
| 1773-11-01
| [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]
| [[Файл:Spb Vasilievsky Island Mining College asv2019-09 img3.jpg|center|128px]]
| [[Василий утравы районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4032432|Municipal Okrug #7]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg Mining University|Saint Petersburg Mining University]]
| http://www.spmi.ru/
|-
| style='text-align:right'| 2
| 1830-07-13
| ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''
| [[Файл:Слободской дворец 003.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Bauman Moscow State Technical University|Bauman Moscow State Technical University]]
| https://bmstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 3
| 1876
| ''[[:d:Q2010483|Белгород дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Belgorod State University in september.jpg|center|128px]]
| [[Белгород]]
| [[:commons:Category:Belgorod State University|Belgorod State University]]
| https://bsuedu.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 4
| 1878
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус ТГУ.jpg|center|128px]]
| [[Тум|Томск]]
| [[:commons:Category:Tomsk State University|Tomsk State University]]
| http://www.tsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 5
| 1890-06-14
| [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]
| [[Файл:Kazan-khti-main.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]
| [[:commons:Category:Kazan National Research Technological University|Kazan National Research Technological University]]
| http://www.kstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 6
| 1896
| ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]''
| [[Файл:Ленина-30-DSN57425.jpg|center|128px]]
| [[Тум|Томск]]
| [[:commons:Category:Tomsk Polytechnical University|Tomsk Polytechnical University]]
| http://www.tpu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 7
| 1899
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| [[Файл:Политехнический институт. Главное здание01.jpg|center|128px]]
| [[Калинин районы (Санкт-Петербург)|Санкт-Петербургның Калинин районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4059198|Академическое муниципаль округы]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg Polytechnical University|Saint Petersburg Polytechnical University]]
| http://www.spbstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 8
| 1900
| ''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''
| [[Файл:ITMO University's main building, August 2016.jpg|center|128px]]
| 
| [[:commons:Category:SPbSU ITMO|SPbSU ITMO]]
| https://itmo.ru/
|-
| style='text-align:right'| 9
| 1906
| ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''
| [[Файл:RGMU.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Russian Medical University|Russian Medical University]]
| https://rsmu.ru
|-
| style='text-align:right'| 10
| 1909
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| [[Файл:Univer saratov.JPG|center|128px]]
| [[Сарытау]]&lt;br/&gt;[[Сарытауның Киров районы]]&lt;br/&gt;[[Сарытау өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Saratov State University|Saratov State University]]
| http://www.sgu.ru/&lt;br/&gt;https://en.sgu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 11
| 1916
| ''[[:d:Q492766|Николай Иванович Лобачевский исемендәге Түбән Новгород дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Lobachevsky University. Faculty of Philology 03.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]
| [[:commons:Category:Lobachevsky State University of Nizhny Novgorod|Lobachevsky State University of Nizhny Novgorod]]
| http://www.unn.ru
|-
| style='text-align:right'| 12
| 1916
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| [[Файл:Пермский государственный университет. Корпус №5.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4160819|Дзержинский районы]]''&lt;br/&gt;[[Пермь]]&lt;br/&gt;[[Пермь крае]]
| [[:commons:Category:Perm State University|Perm State University]]
| http://www.psu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 13
| 1918
| [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]]
| [[Файл:Korpus b.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Institute of Steel and Alloys|Moscow Institute of Steel and Alloys]]
| http://www.misis.ru/
|-
| style='text-align:right'| 14
| 1921-11-22
| [[Мәскәү дәүләт төзелеш университеты]]
| [[Файл:Mgsu.kampus.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]&lt;br/&gt;[[Төньяк-Көнчыгыш административ округ (Мәскәү)|Төньяк-Көнчыгыш административ округ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2367611|Ярославский районы]]''
| [[:commons:Category:Moscow State University of Civil Engineering|Moscow State University of Civil Engineering]]
| https://mgsu.ru
|-
| style='text-align:right'| 15
| 1930
| ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''
| [[Файл:Lefortovo mei.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Power Engineering Institute|Moscow Power Engineering Institute]]
| http://www.mpei.ru/&lt;br/&gt;https://mpei.ru/lang/more/chn/Pages/default.aspx&lt;br/&gt;https://mpei.ru/lang/en/Pages/default.aspx&lt;br/&gt;https://mpei.ru/lang/more/deu/Pages/default.aspx
|-
| style='text-align:right'| 16
| 1930-02-26
| [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]]
| [[Файл:НИ ИрГТУ (ИрНИТУ).jpg|center|128px]]
| [[Иркутск өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Иркутск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4410160|Свердловский округы]]''
| [[:commons:Category:Irkutsk National Research Technical University|Irkutsk National Research Technical University]]
| http://www.istu.edu/cng&lt;br/&gt;http://www.istu.edu/&lt;br/&gt;https://eng.istu.edu/&lt;br/&gt;https://fr.istu.edu/
|-
| style='text-align:right'| 17
| 1930-04-17
| [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]
| [[Файл:Moscow-1254 - 18 Ленинский проспект.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]&lt;br/&gt;[[Көньяк-Көнбатыш административ округ (Мәскәү)|Көньяк-Көнбатыш административ округ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1962831|Вернадский проспекты районы]]''
| [[:commons:Category:Gubkin Russian State University of Oil and Gas|Gubkin Russian State University of Oil and Gas]]
| http://www.gubkin.ru
|-
| style='text-align:right'| 18
| 1930-08-29
| ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''
| [[Файл:MAI-moscow.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Aviation Institute|Moscow Aviation Institute]]
| http://www.mai.ru/
|-
| style='text-align:right'| 19
| 1931-10-01
| [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]]
| [[Файл:Saransk University (42033511865).jpg|center|128px]]
| [[Саранск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q48941175|Ленин районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4145676|Саранск шәһәр бүлгесе]]''&lt;br/&gt;[[Мордовия]]
| [[:commons:Category:Mordovian State University|Mordovian State University]]
| https://mrsu.ru/ru/
|-
| style='text-align:right'| 20
| 1932-03-05
| [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]
| [[Файл:Здание 1-ой мужской гимназии (г. Казань, ул. К.Маркса) - 2.JPG|center|128px]]
| [[Татарстан]]&lt;br/&gt;[[Казан]]&lt;br/&gt;[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]
| [[:commons:Category:Kazan State Technical University named after A. N. Tupolev|Kazan State Technical University named after A. N. Tupolev]]
| http://www.kai.ru/
|-
| style='text-align:right'| 21
| 1942-10-01
| [[Академик С. П. Королёв исемендәге Самар илкүләм тикшеренү университеты|Академик С. П. Королёв исемендәге Самар милли тикшеренү университеты]]
| [[Файл:SSAU.jpg|center|128px]]
| [[Самар өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q27577214|Самар шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Самар]]&lt;br/&gt;[[Самарның Октябрь районы]]
| 
| http://www.ssau.ru
|-
| style='text-align:right'| 22
| 1942-11-22
| ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус МИФИ (21.03.2026).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Engineering Physics Institute|Moscow Engineering Physics Institute]]
| https://www.mephi.ru/
|-
| style='text-align:right'| 23
| 1943-12-15
| ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]''
| [[Файл:South Ural State University (13125656685).jpg|center|128px]]
| [[Чиләбе]]
| [[:commons:Category:South Ural State University|South Ural State University]]
| https://www.susu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 24
| 1946
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| [[Файл:Mipt phystech.jpg|center|128px]]
| [[Долгопрудный]]&lt;br/&gt;[[Жуковский (Мәскәү өлкәсе)|Жуковски (Мәскәү өлкәсе)]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Institute of Physics and Technology|Moscow Institute of Physics and Technology]]
| https://mipt.ru/
|-
| style='text-align:right'| 25
| 1953
| ''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]''
| [[Файл:Пермский национальный исследовательский политехнический университет.jpg|center|128px]]
| [[Пермь]]
| [[:commons:Category:Perm State Technical University (Main Building)|Perm State Technical University (Main Building)]]
| http://pstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 26
| 1959
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Akademgorodok NSU Interweek.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| [[:commons:Category:Novosibirsk State University|Novosibirsk State University]]
| http://www.nsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 27
| 1965
| ''[[:d:Q182118|«МИЭТ» илкүләм тикшеренү университеты]]''
| [[Файл:Zelenograd - MIET.jpg|center|128px]]
| [[Зеленоград административ округы (Мәскәү)|Зеленоград административ округы]]
| [[:commons:Category:National Research University of Electronic Technology|National Research University of Electronic Technology]]
| https://www.miet.ru/
|-
| style='text-align:right'| 28
| 1992-11-20
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| [[Файл:HSE new building (2015-01-22) 01.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]&lt;br/&gt;[[Үзәк административ округ (Мәскәү)|Үзәк административ округ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1669860|Басманный районы]]''
| [[:commons:Category:National Research University Higher School of Economics|National Research University Higher School of Economics]]
| http://www.hse.ru/
|-
| style='text-align:right'| 29
| 1997&lt;br/&gt;2002-10-08
| [[РФА Ж. И. Алферов исемендәге Санкт-Петербург милли тикшеренү академия университеты|Россия фәннәр академиясенең Жорес Иванович Алфёров исемендәге Санкт-Петербург академия университеты]]
| [[Файл:0425Aa1. Saint Petersburg. Alferov University.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]&lt;br/&gt;[[Калинин районы (Санкт-Петербург)|Санкт-Петербургның Калинин районы]]
| 
| http://spbau.ru/
|}
{{Wikidata list end}}

== Төбәк терәк университетлары (33) ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q48940751 }
|section=
|sort=P571
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! сурәт
! урнашу
! Викиҗыентык
! веб-сайт
|-
| style='text-align:right'| 1
| 1888-08-03
| [[Себер дәүләт медицина университеты]]
| [[Файл:Siberian State Medical University.jpg|center|128px]]
| [[Тум|Томск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4221687|Томскның Киров районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24636058|Томск шәһәр бүлгесе]]''&lt;br/&gt;[[Тум өлкәсе|Томск өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Siberian State Medical University|Siberian State Medical University]]
| http://www.ssmu.ru
|-
| style='text-align:right'| 2
| 1914
| ''[[:d:Q4406402|Самар дәүләт техника университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус .jpg|center|128px]]
| [[Самар]]
| [[:commons:Category:Samara State Technical University|Samara State Technical University]]
| http://www.samgtu.ru
|-
| style='text-align:right'| 3
| 1917
| ''[[:d:Q4318652|Ростислав Евгеньевич Алексеев исемендәге Нижгар дәүләт технология университеты]]''
| [[Файл:Nizhny Novgorod Technical University 1st building.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]
| [[:commons:Category:Nizhny Novgorod State Technical University|Nizhny Novgorod State Technical University]]
| http://nntu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 4
| 1919-06-23&lt;br/&gt;1931
| ''[[:d:Q7101513|Иван Сергеевич Тургенев исемендәге Орёл дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус ОГУ (Орёл, Комсомольская, 95) (2).jpg|center|128px]]
| [[Орёл]]
| [[:commons:Category:Oryol State University|Oryol State University]]
| http://www.univ-orel.ru/&lt;br/&gt;http://int.oreluniver.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 5
| 1930
| ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Tula State University (building 1).jpg|center|128px]]
| [[Тула]]
| [[:commons:Category:Tula State University|Tula State University]]
| https://tulsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 6
| 1930
| ''[[:d:Q4122969|Волгоград дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Volgograd State Technical University 001.jpg|center|128px]]
| [[Волгоград]]
| [[:commons:Category:Volgograd State Technical University|Volgograd State Technical University]]
| http://www.vstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 7
| 1930
| ''[[:d:Q4166431|Дон дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Don state technical university.JPG|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:Don State Technical University|Don State Technical University]]
| https://donstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 8
| 1930-10-06&lt;br/&gt;1930
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Саратовский политехнический универ 1.jpg|center|128px]]
| [[Сарытау]]
| [[:commons:Category:Saratov State Technical University|Saratov State Technical University]]
| http://www.sstu.ru&lt;br/&gt;http://en.sstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 9
| 1932
| ''[[:d:Q28656881|Кострома дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус Костромского государственного технологического университета.jpg|center|128px]]
| [[Кострома]]
| [[:commons:Category:Kostroma State University|Kostroma State University]]
| http://kstu.edu.ru
|-
| style='text-align:right'| 10
| 1934-03-22
| [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]]
| [[Файл:Магнитогорский государственный технический университет.jpg|center|128px]]
| [[Чиләбе өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19910636|Магнитогорск шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Магнитогорск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q30891259|Ленинский районы]]''
| [[:commons:Category:Magnitogorsk State Technical University|Magnitogorsk State Technical University]]
| http://www.magtu.ru&lt;br/&gt;https://en.magtu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 11
| 1940
| ''[[:d:Q4361461|Петрозаводск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Petrozavodsk 06-2017 img34 University.jpg|center|128px]]
| [[Петрозаводск]]
| [[:commons:Category:Petrozavodsk State University|Petrozavodsk State University]]
| http://www.petrsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 12
| 1942-11-16
| [[Омск дәүләт техник университеты]]
| 
| [[Омск]]&lt;br/&gt;[[Совет административ округы (Омск)|Совет административ округы]]&lt;br/&gt;[[Омск өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Omsk State Technical University|Omsk State Technical University]]
| http://www.omgtu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 13
| 1948-10-04
| [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]]
| [[Файл:UGNTU (Ufa).jpg|center|128px]]
| [[Уфаның Орджоникидзе районы|Орҗоникидзе районы]]&lt;br/&gt;[[Уфа]]&lt;br/&gt;[[Башкортстан]]
| [[:commons:Category:Ufa State Petroleum Technological University|Ufa State Petroleum Technological University]]
| http://www.rusoil.net/&lt;br/&gt;https://ugntu.ru/&lt;br/&gt;https://ugntu.ru/en
|-
| style='text-align:right'| 14
| 1950
| ''[[:d:Q1467445|Новосибирск дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Nstu-1.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| [[:commons:Category:Novosibirsk State Technical University|Novosibirsk State Technical University]]
| https://www.nstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 15
| 1950-01-11
| [[Мурманск арктик университеты]]
| [[Файл:МГТУ.jpg|center|128px]]
| [[Мурманск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17082747|Pervomaysky District]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17080695|Oktyabrsky District]]''
| [[:commons:Category:Murmansk State Technical University|Murmansk State Technical University]]
| https://mauniver.ru/&lt;br/&gt;https://mauniver.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 16
| 1954-04-29
| [[Белгород дәүләт технология университеты|Владимир Григорьевич Шухов исемендәге Белгород дәүләт технология университеты]]
| [[Файл:Bstu00938.jpg|center|128px]]
| [[Белгород]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q27532780|Белгород шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Белгород өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4126633|Белгородның Көнчыгыш округ районы]]''
| [[:commons:Category:Belgorod University of Technology|Belgorod University of Technology]]
| http://www.bstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 17
| 1956-08-14
| [[Воронеж дәүләт техник университеты|Воронеж дәүләт техника университеты]]
| [[Файл:016. Воронеж. Архитектурно-строительный университет.jpg|center|128px]]
| [[Воронеж]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258358|Ленинский районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27538353|Воронеж шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Воронеж өлкәсе]]
| 
| http://cchgeu.ru/&lt;br/&gt;https://cchgeu.ru/en/&lt;br/&gt;https://cchgeu.ru/fr/&lt;br/&gt;https://cchgeu.ru/de/&lt;br/&gt;https://cchgeu.ru/cn/&lt;br/&gt;https://cchgeu.ru/ar/
|-
| style='text-align:right'| 18
| 1958
| ''[[:d:Q4113278|Александр һәм Николай Григорьевич Столетовлар исемендәге Владимир дәүләт университеты]]''
| [[Файл:ВлГУ.jpg|center|128px]]
| [[Владимир (шәһәр)|Владимир]]
| [[:commons:Category:Vladimir State University|Vladimir State University]]
| http://www.vlsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 19
| 1960
| ''[[:d:Q174220|Академик Михаил Фёдорович Решетнёв исемендәге Себер дәүләт аэро-космос университеты]]''
| [[Файл:Siberian State Aerospace University, Krasnoyarsk.jpg|center|128px]]
| [[Красноярск]]
| [[:commons:Category:Siberian State Aerospace University|Siberian State Aerospace University]]
| http://www.sibsau.ru
|-
| style='text-align:right'| 20
| 1963
| ''[[:d:Q4467498|Төмән индустриаль университеты]]''
| [[Файл:Tyumen Oblast Tyumen Industrial University 2023-06 1687891138.JPG|center|128px]]
| [[Төмән]]
| [[:commons:Category:Tyumen Industrial University|Tyumen Industrial University]]
| https://www.tyuiu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 21
| 1963-03-13
| [[Вятка дәүләт университеты]]
| [[Файл:Главный корпус ВятГУ.png|center|128px]]
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]&lt;br/&gt;[[Кировның Ленин районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4221641|Киров шәһәре муниципалитеты]]''&lt;br/&gt;[[Киров өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Vyatka State University|Vyatka State University]]
| http://www.vyatsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 22
| 1970
| ''[[:d:Q786280|Басан Бадьминович Городовиков исемендәге Калмык дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Kalmuniversitet.jpg|center|128px]]
| [[Элиста]]
| [[:commons:Category:Kalmyk State University|Kalmyk State University]]
| http://www.kalmsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 23
| 1970
| ''[[:d:Q958886|Павел Григорьевич Демидов исемендәге Ярославль дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Yaroslavl State University, 1 corpus.JPG|center|128px]]
| [[Ярославль]]
| [[:commons:Category:Yaroslavl State University|Yaroslavl State University]]
| http://www.uniyar.ac.ru/
|-
| style='text-align:right'| 24
| 1972-01-01
| [[Мари дәүләт университеты]]
| [[Файл:The main building of Mari State University.jpg|center|128px]]
| [[Мари Ил|Мари Иле]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18055588|«Йошкар-Ола каласы» шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Йошкар-Ола]]
| [[:commons:Category:Mari State University|Mari State University]]
| http://www.marsu.ru&lt;br/&gt;https://marsu.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 25
| 1972-02-10
| [[Питирим Сорокин исемендәге Сыктывкар дәүләт университеты]]
| [[Файл:Главный корпус СыктГУ.jpg|center|128px]]
| [[Коми Республикасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3744966|Сыктывкар шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Сыктывкар]]
| [[:commons:Category:Syktyvkar State University|Syktyvkar State University]]
| http://www.syktsu.ru/&lt;br/&gt;https://en.syktsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 26
| 1973
| ''[[:d:Q4062936|Алтай дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Architecture of Barnaul-2021 - 26.jpeg|center|128px]]
| [[Барнавыл]]
| [[:commons:Category:Altai State University|Altai State University]]
| https://www.asu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 27
| 1973-02-22
| [[Кемерово дәүләт университеты]]
| [[Файл:НФИ КемГУ.jpg|center|128px]]
| [[Кемерово]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4183182|Заводский районы]]''&lt;br/&gt;[[Кемерово өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Kemerovo State University|Kemerovo State University]]
| http://www.kemsu.ru&lt;br/&gt;https://en.kemsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 28
| 1988
| [[Сембер дәүләт университеты]]
| [[Файл:Симбирский банк Ульяновск.jpg|center|128px]]
| [[Сембер]]&lt;br/&gt;[[Сембернең Ленин районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4145679|Сембер шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Сембер өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Ulyanovsk State University|Ulyanovsk State University]]
| http://english.ulsu.ru&lt;br/&gt;https://ulsu.ru/en/&lt;br/&gt;https://ulsu.ru/ru/
|-
| style='text-align:right'| 29
| 1989-03-29
| [[Сочи дәүләт университеты]]
| [[Файл:Sochi State University.jpg|center|128px]]
| [[Сочи]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2084341|Центральный районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3085607|Сочи курорт шәһәре муниципаль берәмлеге]]''&lt;br/&gt;[[Краснодар крае]]
| [[:commons:Category:Sochi State University|Sochi State University]]
| https://sutr.ru/&lt;br/&gt;http://en.sutr.ru/
|-
| style='text-align:right'| 30
| 1993-06-30
| ''[[:d:Q4322512|Ярослав Зирәк исемендәге Новгород дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус НовГУ.jpg|center|128px]]
| [[Бөек Новгород]]
| [[:commons:Category:Yaroslav-the-Wise Novgorod State University|Yaroslav-the-Wise Novgorod State University]]
| http://www.novsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 31
| 1996-06-03
| [[Череповец дәүләт университеты]]
| [[Файл:Cherepovets State University (1).jpg|center|128px]]
| [[Вологда өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q27538324|Череповец шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Череповец]]
| 
| https://www.chsu.ru/&lt;br/&gt;https://www.chsu.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 32
| 2001
| ''[[:d:Q4460099|Тольятти дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Togliatti state university 0475.JPG|center|128px]]
| [[Тольятти]]
| 
| http://www.tltsu.ru
|-
| style='text-align:right'| 33
| 2010-12-27
| [[Псков дәүләт университеты]]
| [[Файл:Pskov State University 1.jpg|center|128px]]
| [[Псков]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q127587217|Псков шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Псков өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Pskov State University|Pskov State University]]
| https://www.pskgu.ru/&lt;br/&gt;https://www.pskgu.ru/en/
|}
{{Wikidata list end}}

== Башка университетлар ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q3918 }
|section=
|sort=P571
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! сурәт
! урнашу
! Викиҗыентык
! веб-сайт
|-
| style='text-align:right'| 1
| 1758
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| [[Файл:Научно-исследовательский центр МГМУ (Москва) 003.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:I.M. Sechenov First Moscow State Medical University|I.M. Sechenov First Moscow State Medical University]]
| https://sechenov.ru/
|-
| style='text-align:right'| 2
| 1779-05-27
| [[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]]
| [[Файл:Старый миигаик.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]&lt;br/&gt;[[Үзәк административ округ (Мәскәү)|Үзәк административ округ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1669860|Басманный районы]]''
| [[:commons:Category:Moscow State University of Geodesy and Cartography|Moscow State University of Geodesy and Cartography]]
| http://www.miigaik.ru/
|-
| style='text-align:right'| 3
| 1797
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| [[Файл:Herzen State Pedagogical University of Russia, main building at winter evening.JPG|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Herzen University|Herzen University]]
| http://www.herzen.spb.ru/
|-
| style='text-align:right'| 4
| 1803-05-22
| [[Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты]]
| [[Файл:СПбГЛТУ - главное здание.jpg|center|128px]]
| [[Выборг районы (Санкт-Петербург)|Выборг районы]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State Forestry Academy|Saint Petersburg State Forestry Academy]]
| http://spbftu.ru&lt;br/&gt;https://polyglot.spbftu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 5
| 1804
| ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]''
| [[Файл:Moscow State Linguistic University at Ostozhenka (2013) by shakko 01.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q862100|Хамовники]]''
| [[:commons:Category:Moscow State Linguistic University|Moscow State Linguistic University]]
| http://www.linguanet.ru/
|-
| style='text-align:right'| 6
| 1809
| ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''
| [[Файл:505. Petersburg State Transport University. Main building.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:St. Petersburg State Transport University|St. Petersburg State Transport University]]
| http://www.pgups.ru/
|-
| style='text-align:right'| 7
| 1814-05-14
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| [[Файл:Казань, главный корпус КГМУ.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]&lt;br/&gt;[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]
| [[:commons:Category:Kazan State Medical University|Kazan State Medical University]]
| https://kazangmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 8
| 1825
| ''[[:d:Q2360835|Сергей Григорьевич Строганов исемендәге Россия дәүләт сәнгать-сәнәгать университеты]]''
| [[Файл:Здание МГХПА.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q2704327|Сокол]]''
| [[:commons:Category:Stroganov Moscow State University of Arts and Industry|Stroganov Moscow State University of Arts and Industry]]
| https://rghpu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 9
| 1832-05-09
| [[Санкт-Петербург дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]
| [[Файл:DSC02490 2006 Санкт-Петербург, 2-я Красноармейская улица, 4, Учебный корпус Института гражданских инженеров им. императора Николая I.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]&lt;br/&gt;[[Адмираллык районы|Санкт-Петербургның Адмираллык районы]]
| [[:commons:Category:Saint-Petersburg State University of Architecture and Civil Engineering|Saint-Petersburg State University of Architecture and Civil Engineering]]
| http://spbgasu.ru/&lt;br/&gt;http://spbgasu.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 10
| 1864&lt;br/&gt;1865
| ''[[:d:Q4304083|Мәскәү политехника университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус Московского политехнического университета.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Polytechnic University|Moscow Polytechnic University]]
| https://mospolytech.ru/&lt;br/&gt;http://www.mospolytech.ru/index.php?eng
|-
| style='text-align:right'| 11
| 1870
| ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Tver university.jpg|center|128px]]
| [[Тверь]]
| [[:commons:Category:Tver State University|Tver State University]]
| http://university.tversu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 12
| 1872
| ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| [[Файл:МПГУ 01.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Pedagogical State University|Moscow Pedagogical State University]]
| http://www.mpgu.edu/
|-
| style='text-align:right'| 13
| 1878
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| [[Файл:Gitismoscow.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2320761|Пресненский районы]]''
| [[:commons:Category:Russian Academy of Theatre Arts|Russian Academy of Theatre Arts]]
| http://www.gitis.net/
|-
| style='text-align:right'| 14
| 1880
| ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:D. Mendeleev University of Chemical Technology of Russia|D. Mendeleev University of Chemical Technology of Russia]]
| http://www.muctr.ru/
|-
| style='text-align:right'| 15
| 1886-06-03
| [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]
| [[Файл:Electrotechnical University SPB 01.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]&lt;br/&gt;[[Петроград районы|Санкт-Петербургның Петроград районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4068270|Аптекарский утравы муниципаль округы]]''
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State Electrotechnical University|Saint Petersburg State Electrotechnical University]]
| https://etu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 16
| 1890
| ''[[:d:Q4303364|Адмирал Геннадий Иванович Невельской исемендәге Дәүләт диңгезчелек университеты]]''
| [[Файл:Морской государственный университет, Владивосток.JPG|center|128px]]
| [[Владивосток]]
| [[:commons:Category:G.I. Nevelskoi Maritime State University|G.I. Nevelskoi Maritime State University]]
| http://www.msun.ru/
|-
| style='text-align:right'| 17
| 1896
| ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]''
| [[Файл:Spb 06-2012 Moika various 02.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Lesgaft National State University of Physical Education, Sport and Health, St. Petersburg|Lesgaft National State University of Physical Education, Sport and Health, St. Petersburg]]
| http://www.lesgaft.spb.ru
|-
| style='text-align:right'| 18
| 1896
| ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''
| [[Файл:MIIT.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2622887|Maryina Roshcha District]]''
| [[:commons:Category:Russian University of Transport|Russian University of Transport]]
| http://www.miit.ru/
|-
| style='text-align:right'| 19
| 1900-07-01
| ''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]''
| [[Файл:Институт тонких химических технологий им. Ломоносова.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow State University of Fine Chemical Technologies|Moscow State University of Fine Chemical Technologies]]
| http://www.mitht.ru/
|-
| style='text-align:right'| 20
| 1901
| ''[[:d:Q4130472|Вятка дәүләт агротехнология университеты]]''
| [[Файл:ВГАТУ.jpg|center|128px]]
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
| 
| https://vgatu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 21
| 1902-07-01
| [[Томск дәүләт педагогика университеты]]
| [[Файл:Киевская-60-DSN55737.jpg|center|128px]]
| [[Тум өлкәсе|Томск өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q24636058|Томск шәһәр бүлгесе]]''&lt;br/&gt;[[Тум|Томск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4426470|Советский районы]]''
| [[:commons:Category:Tomsk State Pedagogical University|Tomsk State Pedagogical University]]
| https://tspu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 22
| 1904
| ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Здание Большой оранжереи в Пушкине.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]&lt;br/&gt;[[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State Agricultural University|Saint Petersburg State Agricultural University]]
| http://spbgau.ru/
|-
| style='text-align:right'| 23
| 1906
| ''[[:d:Q3551555|Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисади университеты]]''
| [[Файл:Марата 27 02.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Engineering and Economics|Saint Petersburg State University of Engineering and Economics]]
| http://engec.ru
|-
| style='text-align:right'| 24
| 1907
| ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]''
| [[Файл:Панорама-НПИ-Главный.jpg|center|128px]]
| [[Новочеркасск]]
| [[:commons:Category:South-Russian State Technical University|South-Russian State Technical University]]
| https://www.npi-tu.ru/index.php?id=226
|-
| style='text-align:right'| 25
| 1907
| ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''
| [[Файл:Third housing of Plekhanov University of Economics in Moscow, front view.JPG|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Plekhanov Russian University of Economics|Plekhanov Russian University of Economics]]
| http://www.rea.ru/eng/ginfo.shtml&lt;br/&gt;https://www.rea.ru/
|-
| style='text-align:right'| 26
| 1908
| ''[[:d:Q4538869|К. Д. Ушинский исемендәге Ярославль дәүләт педагогия университеты]]''
| [[Файл:Yaroslavl Respublikanskaya October 001.jpg|center|128px]]
| [[Ярославль]]
| [[:commons:Category:Yaroslavl State Pedagogical University|Yaroslavl State Pedagogical University]]
| http://yspu.org
|-
| style='text-align:right'| 27
| 1909-06-10
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Saratov Regional Basic Medical College.jpg|center|128px]]
| [[Сарытау]]
| [[:commons:Category:Saratov State Medical University|Saratov State Medical University]]
| http://www.sgmu.ru/&lt;br/&gt;http://www.sgmu.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 28
| 1911
| ''[[:d:Q4318650|Нижгар дәүләт педагогия университеты]]''
| [[Файл:NN 28-08-2021 04.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]
| [[:commons:Category:Nizhny Novgorod State Pedagogical University|Nizhny Novgorod State Pedagogical University]]
| http://www.mininuniver.ru
|-
| style='text-align:right'| 29
| 1911-10-16&lt;br/&gt;1911
| ''[[:d:Q4366448|Самар дәүләт социаль-педагогика университеты]]''
| [[Файл:Samara state university of social sciences and education.jpg|center|128px]]
| [[Самар]]
| [[:commons:Category:Samara state university of social sciences and education|Samara state university of social sciences and education]]
| http://pgsga.ru
|-
| style='text-align:right'| 30
| 1912
| ''[[:d:Q137355|Воронеж дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:ВГАУ.jpeg|center|128px]]
| [[Воронеж]]
| [[:commons:Category:Voronezh State Agricultural University|Voronezh State Agricultural University]]
| http://www.vsau.ru/
|-
| style='text-align:right'| 31
| 1912
| ''[[:d:Q4398135|Россия кооперация университеты]]''
| [[Файл:Новый корпус РУК в Мытищах.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Russian University of Cooperation|Russian University of Cooperation]]
| http://www.ruc.su/
|-
| style='text-align:right'| 32
| 1913-09-15
| [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]]
| [[Файл:Buildings in Saratov (July 2025) - 0 10.jpg|center|128px]]
| [[Сарытау]]&lt;br/&gt;[[Сарытауның Фрунзе районы]]&lt;br/&gt;[[Сарытау өлкәсе]]
| 
| https://www.vavilovsar.ru
|-
| style='text-align:right'| 33
| 1914-07-16
| [[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]]
| [[Файл:Женская гимназия Уральский горный университет Екатеринбург Куйбышева 30.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19908245|Центр]]''&lt;br/&gt;[[Екатеринбурның Ленин районы|Екатеринбургның Ленин районы]]&lt;br/&gt;[[Екатеринбург]]&lt;br/&gt;[[Свердловск өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Ural State Mining University|Ural State Mining University]]
| https://www.ursmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 34
| 1915
| ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''
| [[Файл:SFedU.jpg|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:Rostov State University|Rostov State University]]
| http://www.rsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 35
| 1915
| ''[[:d:Q4402655|С.А. Есенин исемендәге Рязань дәүләт университеты]]''
| [[Файл:RGU Ryazan.jpg|center|128px]]
| [[Рязань]]
| [[:commons:Category:Ryazan State University|Ryazan State University]]
| http://www.rsu.edu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 36
| 1916
| ''[[:d:Q4351496|Академик Е. А. Вагнер исемендәге Пермь дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:PermSMA foto1.jpg|center|128px]]
| [[Пермь]]
| [[:commons:Category:Perm State Medical University|Perm State Medical University]]
| http://psma.ru
|-
| style='text-align:right'| 37
| 1917
| ''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]''
| [[Файл:Улица Ярагского, 57.jpg|center|128px]]
| [[Махачкала]]
| 
| https://www.dgpu.net/ru/
|-
| style='text-align:right'| 38
| 1918
| ''[[:d:Q1540876|Санкт-Петербург дәүләт кино һәм телевидение университеты]]''
| [[Файл:Здание с б.церковью Благоверного князя Александра Невского при училищном совете Правительствующего Синода.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://gukit.ru
|-
| style='text-align:right'| 39
| 1918
| ''[[:d:Q4196666|Иваново дәүләт химия-технология университеты]]''
| [[Файл:Ivanovo ISUCT.jpg|center|128px]]
| [[Иваново]]
| [[:commons:Category:Ivanovo State University of Chemistry and Technology|Ivanovo State University of Chemistry and Technology]]
| https://www.isuct.ru/
|-
| style='text-align:right'| 40
| 1918&lt;br/&gt;1974-01-28
| [[Иваново дәүләт университеты]]
| [[Файл:Ивановский государственный университет.jpg|center|128px]]
| [[Иваново өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q27547037|Иваново шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Иваново]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4333152|Октябрьский районы]]''
| [[:commons:Category:Ivanovo State University|Ivanovo State University]]
| https://ivanovo.ac.ru/
|-
| style='text-align:right'| 41
| 1918
| ''[[:d:Q4243515|Кубан дәүләт технология университеты]]''
| [[Файл:2023. Краснодар DSC 0351.jpg|center|128px]]
| [[Краснодар]]
| [[:commons:Category:Kuban State Technological University|Kuban State Technological University]]
| http://kubstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 42
| 1918
| ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]''
| [[Файл:Rgufk.JPG|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Russian State University of Physical Education, Sport, Youth and Tourism|Russian State University of Physical Education, Sport, Youth and Tourism]]
| http://www.sportedu.ru/&lt;br/&gt;https://gtsolifk.ru/
|-
| style='text-align:right'| 43
| 1918
| ''[[:d:Q4406409|Самар дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Samara State University, Main building.jpg|center|128px]]
| [[Самар]]
| [[:commons:Category:Samara State University|Samara State University]]
| http://www.samsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 44
| 1918
| ''[[:d:Q4450873|Гаврила Романович Державин исемендәге Тамбов дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Ул.Интернациональная,33, ТГУ им.Г.Р.Державина, 17.10.2011 - panoramio.jpg|center|128px]]
| [[Тамбов]]
| [[:commons:Category:Tambov State University|Tambov State University]]
| http://www.tsutmb.ru/
|-
| style='text-align:right'| 45
| 1918
| ''[[:d:Q7370051|Ростов дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Rostsmu2.jpg|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:Rostov State Medical University|Rostov State Medical University]]
| http://www.rostgmu.ru
|-
| style='text-align:right'| 46
| 1918
| ''[[:d:Q4424975|Смоленск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Smolensk State University.jpg|center|128px]]
| [[Смоленск]]
| [[:commons:Category:Smolensk State University|Smolensk State University]]
| http://www.smolgu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 47
| 1918-07-01&lt;br/&gt;1930
| ''[[:d:Q4351497|Академик Дмитрий Николаевич Прянишников исемендәге Пермь дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[Файл:Мариинская женская гимназия (Пермь).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4361536|Petropavlovskaya Street (Perm)]]''
| 
| http://pgsha.ru
|-
| style='text-align:right'| 48
| 1918-09-04
| ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]''
| [[Файл:Корпус МГА.gif|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.msmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 49
| 1918-10-05
| ''[[:d:Q4145910|Тау төбәге дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:ГГАУ.jpg|center|128px]]
| [[Владикавказ]]
| 
| http://www.gorskigau.com/
|-
| style='text-align:right'| 50
| 1918-10-27
| [[Иркутск дәүләт университеты]]
| [[Файл:Buildings in Irkutsk (September 2025) - 0 16.jpg|center|128px]]
| [[Иркутск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4376063|Уң яр округы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27551718|Иркутск шәһәр округы]]''
| [[:commons:Category:Irkutsk State University|Irkutsk State University]]
| http://isu.ru/&lt;br/&gt;https://isu.ru/zh/&lt;br/&gt;https://isu.ru/en/&lt;br/&gt;https://isu.ru/mon/&lt;br/&gt;https://isu.ru/fr/
|-
| style='text-align:right'| 51
| 1918-11-07
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]
| [[Файл:АГМУ Новый корпус.jpg|center|128px]]
| [[Әстерхан]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4221671|Киров районы]]''&lt;br/&gt;[[Әстерхан өлкәсе]]
| 
| http://astgmu.ru
|-
| style='text-align:right'| 52
| 1919
| ''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]''
| [[Файл:Management university.JPG|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:State University of Management|State University of Management]]
| http://guu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 53
| 1919
| ''[[:d:Q4113277|Владимир дәүләт гуманитар университеты]]''
| [[Файл:Vladimir asv2019-01 img04 Nikitskaya1.jpg|center|128px]]
| [[Владимир (шәһәр)|Владимир]]
| [[:commons:Category:Vladimir State Humanitarian University|Vladimir State Humanitarian University]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 54
| 1919
| ''[[:d:Q4407665|Санкт-Петербург дәүләт химия-фармацевтика университеты]]''
| [[Файл:Аптекарский 6 и Профессора Попова 4 литера В 02.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://www.spcpa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 55
| 1919-03-01
| [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]
| [[Файл:Finuniver mainbuilding.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]&lt;br/&gt;[[Төньяк административ округ (Мәскәү)|Төньяк административ округ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2366712|Хорошёвский районы]]''
| [[:commons:Category:Finance University|Finance University]]
| https://www.fa.ru/&lt;br/&gt;https://en.fa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 56
| 1919-07-09
| [[Ырынбур дәүләт педагогия университеты]]
| [[Файл:Гимназия мужская (Оренбург). Вид с перекрестка улиц Советская и Правды..jpg|center|128px]]
| [[Ырынбур]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q32362081|Үзәк районы]]''&lt;br/&gt;[[Ырынбур районы]]&lt;br/&gt;[[Ырынбур өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Orenburg State Pedagogical University|Orenburg State Pedagogical University]]
| http://www.ospu.ru
|-
| style='text-align:right'| 57
| 1919-10-27
| [[Иркутск дәүләт медицина университеты]]
| 
| [[Иркутск өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q27551718|Иркутск шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Иркутск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4376063|Уң яр округы]]''
| 
| https://irkgmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 58
| 1920
| ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]''
| [[Файл:Ural State Technical University (August 2022) - 2.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:Ural State Technical University|Ural State Technical University]]
| http://www.ustu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 59
| 1920
| [[Грозный дәүләт нефть техника университеты|Академик М.Д. Миллионщиков исемендәге Грозный дәүләт нефть техник университеты]]
| [[Файл:Grozny Oil University.jpg|center|128px]]
| [[Грозный]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258359|Әхмәт районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4144847|Грозный шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Чечня]]
| [[:commons:Category:Grozny State Oil Technical University|Grozny State Oil Technical University]]
| http://gstou.ru/
|-
| style='text-align:right'| 60
| 1920
| ''[[:d:Q4243512|Кубань дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Кубанский Государственный Медицинский Университет Минздрава России.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q10555398|Kuban]]''&lt;br/&gt;[[Краснодар]]
| [[:commons:Category:Kuban State Medical University|Kuban State Medical University]]
| http://www.ksma.ru/
|-
| style='text-align:right'| 61
| 1920
| ''[[:d:Q4318620|Идел буе тикшеренү медицина университеты]]''
| [[Файл:NN 01-09-2021 08.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]
| [[:commons:Category:Privolzhsky Research Medical University|Privolzhsky Research Medical University]]
| https://pimunn.ru/
|-
| style='text-align:right'| 62
| 1920-08-21
| [[К. Л. Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты|Коста Леванович Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты]]
| [[Файл:Vladikavkaz Universitet.jpg|center|128px]]
| [[Владикавказ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19909744|Иристон районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28589810|Владикавказ шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Төньяк Осетия]]
| 
| http://www.nosu.ru/&lt;br/&gt;https://eng.nosu.ru/&lt;br/&gt;https://oset.nosu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 63
| 1920-09-19
| [[Кубан дәүләт университеты]]
| [[Файл:Кубанский государственный университет (IMG 3253).jpg|center|128px]]
| [[Краснодар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4214245|Карасунский округы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4307501|Краснодар шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Краснодар крае]]
| [[:commons:Category:Kuban State University|Kuban State University]]
| http://www.kubsu.ru/&lt;br/&gt;https://inter.kubsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 64
| 1921
| ''[[:d:Q4304299|Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты]]''
| [[Файл:Moscow Lapina8 6553.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1382617|Lefortovo District]]''
| [[:commons:Category:Moscow Technical University of Communications and Informatics|Moscow Technical University of Communications and Informatics]]
| https://mtuci.ru/
|-
| style='text-align:right'| 65
| 1921
| ''[[:d:Q4334699|Омск дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Дом торговый «Товарищества братьев Овсянниковых и Ганшиных с сыновьями».jpg|center|128px]]
| [[Омск]]
| 
| http://www.omsk-osma.ru
|-
| style='text-align:right'| 66
| 1921-09-09
| [[Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| [[Файл:Perm asv2019-05 img43 Sibirskaya24.jpg|center|128px]]
| [[Пермь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3924191|Ленинский районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q78223868|Пермь шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Пермь крае]]
| [[:commons:Category:Perm State Humanitarian Pedagogical University|Perm State Humanitarian Pedagogical University]]
| https://www.pspu.ru&lt;br/&gt;https://en.pspu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 67
| 1922
| ''[[:d:Q4453264|Тверь дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Tvstu-winter-2024.jpg|center|128px]]
| [[Тверь]]
| [[:commons:Category:Tver State Technical University|Tver State Technical University]]
| http://www.tstu.tver.ru
|-
| style='text-align:right'| 68
| 1922-03-12
| ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:КубГАУ, Кубанский государственный аграрный университет , ЗооФак. - panoramio.jpg|center|128px]]
| [[Краснодар]]
| [[:commons:Category:Kuban Agricultural University|Kuban Agricultural University]]
| http://kubsau.ru
|-
| style='text-align:right'| 69
| 1922-04-02
| ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''
| [[Файл:Долгоруковская ул., 4,г ФГБОУ ВО «Российский университет медицины» Минздрава России.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow State University of Medicine and Dentistry|Moscow State University of Medicine and Dentistry]]
| http://www.msmsu.ru
|-
| style='text-align:right'| 70
| 1923-06-28
| ''[[:d:Q114436530|Луганск дәүләт педагогика университеты]]''
| 
| [[Lugansk Xalıq Respublikası|Луганск халык республикасы]]&lt;br/&gt;[[Луганск]]
| 
| https://lgpu.org/
|-
| style='text-align:right'| 71
| 1925-01-07
| [[Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицина университеты|Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицинасы университеты]]
| [[Файл:Санкт-Петербург, комплекс СПбГПМУ сверху.jpg|center|128px]]
| [[Выборг районы (Санкт-Петербург)|Выборг районы]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg Pediatric Academy|Saint Petersburg Pediatric Academy]]
| https://gpmu.org/
|-
| style='text-align:right'| 72
| 1929
| ''[[:d:Q4097537|Брянск дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Старый корпус БГТУ Брянск.JPG|center|128px]]
| [[Брянск]]
| [[:commons:Category:Bryansk State Technical University|Bryansk State Technical University]]
| https://www.tu-bryansk.ru/&lt;br/&gt;http://www.tu-bryansk.ru/
|-
| style='text-align:right'| 73
| 1929
| ''[[:d:Q4325464|Новосибирск дәүләт икътисад һәм идарә университеты]]''
| [[Файл:Новосибирский государственный университет экономики и управления &quot;НИНХ&quot;.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| [[:commons:Category:Novosibirsk State University of Economics and Management|Novosibirsk State University of Economics and Management]]
| http://nsuem.ru/
|-
| style='text-align:right'| 74
| 1929
| ''[[:d:Q4398496|Ростов дәүләт транспорт университеты]]''
| [[Файл:RSTU 2021-02.jpg|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]&lt;br/&gt;[[Ростов]]
| [[:commons:Category:Rostov State Transport University|Rostov State Transport University]]
| http://www.rgups.ru/
|-
| style='text-align:right'| 75
| 1929-12-07
| ''[[:d:Q4154234|Ерак Көнчыгыш дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:ХГМИ.jpg|center|128px]]
| [[Хабарау|Хабаровск]]
| [[:commons:Category:Far Eastern State Medical University|Far Eastern State Medical University]]
| http://www.fesmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 76
| 1930
| ''[[:d:Q605825|Г. Ф. Морозов исемендәге Воронеж дәүләт урман техник университеты]]''
| [[Файл:Из академии в универсиетет.JPG|center|128px]]
| [[Воронеж]]
| 
| https://vgltu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 77
| 1930
| ''[[:d:Q652280|Калининград дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Kaliningrad 05-2017 img51 Technical University.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]&lt;br/&gt;[[Калининград]]
| 
| http://www.klgtu.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 78
| 1930
| ''[[:d:Q1296887|Новосибирск дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]''
| [[Файл:Новосибирский государственный архитектурно-строительный университет 02.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| 
| http://www.sibstrin.ru/
|-
| style='text-align:right'| 79
| 1930
| ''[[:d:Q4087768|Благовещенск дәүләт педагогика университеты]]''
| [[Файл:Bgpu main building.JPG|center|128px]]
| [[Благовещенск]]
| [[:commons:Category:Blagoveshchensk State Pedagogical University|Blagoveshchensk State Pedagogical University]]
| http://www.bgpu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 80
| 1930
| ''[[:d:Q4097524|Брянск дәүләт инженер-техник университеты]]''
| [[Файл:Dom bankov i promishlennosty.jpg|center|128px]]
| [[Брянск]]
| [[:commons:Category:Bryansk State University of Engineering and Technology|Bryansk State University of Engineering and Technology]]
| http://www.bgita.ru
|-
| style='text-align:right'| 81
| 1930
| ''[[:d:Q4097540|Академик И. Г. Петровский исемендәге Брянск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Брянский государственный университет.JPG|center|128px]]
| [[Брянск]]&lt;br/&gt;[[Яңа Зыбков]]
| [[:commons:Category:Bryansk State University|Bryansk State University]]
| http://www.brgu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 82
| 1930
| ''[[:d:Q4125386|Воронеж дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:ВГМУ (ВГМИ) -2.jpg|center|128px]]
| [[Воронеж]]
| [[:commons:Category:Voronezh State Medical University|Voronezh State Medical University]]
| http://www.vrngmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 83
| 1930
| ''[[:d:Q4125415|Воронеж дәүләт инженер технологияләр университеты]]''
| [[Файл:Воронежская государственная технологическая академия - panoramio.jpg|center|128px]]
| [[Воронеж]]
| 
| http://www.vsuet.ru/
|-
| style='text-align:right'| 84
| 1930
| ''[[:d:Q4146979|Дәүләт җиртөзүчелек университеты]]''
| [[Файл:Basmanny District, Moscow, Russia - panoramio (393).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:State University of Land Use Planning|State University of Land Use Planning]]
| http://www.guz.ru/
|-
| style='text-align:right'| 85
| 1930
| ''[[:d:Q4196665|Иваново дәүләт энергетика университеты]]''
| [[Файл:ИГЭУ им. В.И. Ленина.JPG|center|128px]]
| [[Иваново]]
| [[:commons:Category:Ivanovo State Energy University|Ivanovo State Energy University]]
| http://www.ispu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 86
| 1930
| ''[[:d:Q4304067|В. П. Горячкин исемендәге Мәскәү дәүләт авыл хуҗалыгы инженерлары университеты]]''
| [[Файл:Timiryazevsky District, Moscow, Russia - panoramio (43).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Block 15, Timiryazev Academy of Agriculture|Block 15, Timiryazev Academy of Agriculture]]
| http://www.eng.timacad.ru/
|-
| style='text-align:right'| 87
| 1930
| ''[[:d:Q4304094|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университеты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Stankin Moscow State Technological University|Stankin Moscow State Technological University]]
| https://www.stankin.ru/
|-
| style='text-align:right'| 88
| 1930
| ''[[:d:Q4304097|Алексей Николаевич Косыгин исемендәге Россия дәүләт университеты (Технологияләр. Дизайн. Сәнгать)]]''
| [[Файл:Moscow, Sadovnicheskaya 33, main entrance (2).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow University of Design and Technology|Moscow University of Design and Technology]]
| https://rguk.ru/
|-
| style='text-align:right'| 89
| 1930
| ''[[:d:Q4304104|Мәскәү дәүләт табигать белән идарә итү университеты]]''
| [[Файл:Московский государственный университет природообустройства (31159877312).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow State University of Environmental Engineering|Moscow State University of Environmental Engineering]]
| http://ieek.timacad.ru/
|-
| style='text-align:right'| 90
| 1930
| ''[[:d:Q4318648|Түбән Новгород дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]''
| [[Файл:Nizhny Novgorod Ilyinskaya Street 07-2019 13.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]
| [[:commons:Category:Nizhny Novgorod State University of Architecture and Civil Engineering|Nizhny Novgorod State University of Architecture and Civil Engineering]]
| http://www.nngasu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 91
| 1930
| ''[[:d:Q4336188|Ырынбур дәүләт аграр университеты]]''
| 
| [[Ырынбур]]
| [[:commons:Category:Orenburg State Agrarian University|Orenburg State Agrarian University]]
| http://orensau.ru
|-
| style='text-align:right'| 92
| 1930
| ''[[:d:Q4398054|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Россия дәүләт халык хуҗалыгы университеты]]''
| 
| [[Балашиха]]
| 
| http://www.rgazu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 93
| 1930
| ''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]''
| [[Файл:3 Orshanskaya Street, Moscow, Russia.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow State Aviation Technological University|Moscow State Aviation Technological University]]
| http://www.mati.ru
|-
| style='text-align:right'| 94
| 1930
| ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]''
| [[Файл:SMTU.JPG|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:State Marine Technical University of St. Petersburg|State Marine Technical University of St. Petersburg]]
| http://www.smtu.ru
|-
| style='text-align:right'| 95
| 1930
| ''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]''
| [[Файл:Новый корпус СПбГУТ на пр. Большевиков.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:St. Petersburg State University of Telecommunications|St. Petersburg State University of Telecommunications]]
| http://www.sut.ru
|-
| style='text-align:right'| 96
| 1930
| ''[[:d:Q4412476|Төньяк-Көнбатыш дәүләт читтән торып укулы техника университеты]]''
| [[Файл:Мраморный дворец, служебный корпус.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://www.nwotu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 97
| 1930
| ''[[:d:Q4418285|Себер дәүләт сәнәгый университеты]]''
| [[Файл:СибГИУ.jpg|center|128px]]
| [[Новокузнецк]]
| [[:commons:Category:Siberian State Industrial University|Siberian State Industrial University]]
| http://www.sibsiu.ru
|-
| style='text-align:right'| 98
| 1930
| ''[[:d:Q4439026|Ставрополь дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Сельскохозяйственный университет Ставрополь.jpg|center|128px]]
| [[Ставрополь]]
| 
| http://www.stgau.ru
|-
| style='text-align:right'| 99
| 1930
| ''[[:d:Q4439029|Ставрополь дәүләт университеты]]''
| 
| [[Ставрополь]]
| [[:commons:Category:Stavropol State University|Stavropol State University]]
| http://www.stavsu.ru
|-
| style='text-align:right'| 100
| 1930
| ''[[:d:Q4476752|Урал дәүләт урман техник университеты]]''
| [[Файл:Уральский лесотехнический университет.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:Ural State Forest Engineering University|Ural State Forest Engineering University]]
| http://usfeu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 101
| 1930
| ''[[:d:Q4476754|Урал дәүләт педагоика университеты]]''
| [[Файл:Ural Pedagogical University (July 2023) - 3.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:Ural State Pedagogical university|Ural State Pedagogical university]]
| http://www.uspu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 102
| 1930
| ''[[:d:Q4476790|Урал элемтә һәм информатика техник университеты]]''
| [[Файл:Biblioteka uisi.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:Ural Technical Institute of Communications and Informatics|Ural Technical Institute of Communications and Informatics]]
| http://www.uisi.ru/
|-
| style='text-align:right'| 103
| 1930
| ''[[:d:Q13419624|Төмән дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Tjumena Ŝtata Universitato.jpg|center|128px]]
| [[Төмән өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Tyumen State University|Tyumen State University]]
| http://www.utmn.ru/
|-
| style='text-align:right'| 104
| 1930
| ''[[:d:Q18755189|Saint Petersburg State University of Economics and Finance]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://www.finec.ru/
|-
| style='text-align:right'| 105
| 1930
| ''[[:d:Q4508686|Көньяк Урал дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Chgay.jpg|center|128px]]
| [[Чиләбе]]
| [[:commons:Category:South Ural State Agrarian University|South Ural State Agrarian University]]
| https://юургау.рф/
|-
| style='text-align:right'| 106
| 1930-04-08
| ''[[:d:Q4154235|Ерак Көнчыгыш дәүләт техник балык үрчетү университеты]]''
| [[Файл:Владивосток, Дальрыбвтуз.jpg|center|128px]]
| [[Владивосток]]
| 
| http://www.dalrybvtuz.ru/
|-
| style='text-align:right'| 107
| 1930-04-17&lt;br/&gt;1930
| ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''
| [[Файл:Российский государственный геологоразведочный университет имени Серго Орджоникидзе.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Russian State Geological Prospecting University|Russian State Geological Prospecting University]]
| https://mgri.ru/
|-
| style='text-align:right'| 108
| 1930-04-26
| ''[[:d:Q4407701|Санкт-Петербург дәүләт технология һәм дизайн университеты]]''
| [[Файл:SPbSUITD.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Industrial Technologies and Design|Saint Petersburg State University of Industrial Technologies and Design]]
| http://www.sutd.ru
|-
| style='text-align:right'| 109
| 1930-05-13
| [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]
| [[Файл:Zelyonaya street 1, Kazan (2017-10-22) 01.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]&lt;br/&gt;[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]
| [[:commons:Category:Kazan State University of Architecture and Engineering|Kazan State University of Architecture and Engineering]]
| http://www.kgasu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 110
| 1930-05-14
| ''[[:d:Q4304100|Россия биотехнология университеты]]''
| [[Файл:МГУПП.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow State University of Food Production|Moscow State University of Food Production]]
| http://www.mgupp.ru/&lt;br/&gt;http://www.imomgupp.com
|-
| style='text-align:right'| 111
| 1930-06-10
| [[И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты|Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты]]
| [[Файл:Здание чувашского государственного педагогического института им И.Я. Яковлева.JPG|center|128px]]
| [[Чабаксар]]&lt;br/&gt;[[Чабаксарның Ленин районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28589804|Чабаксар шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Чуашстан]]
| 
| https://chuvgpu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 112
| 1930-07-10
| [[Урал дәүләт медицина университеты]]
| [[Файл:Главный корпус УГМУ.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]&lt;br/&gt;[[Екатеринбурның Югары Исәт районы|Екатеринбургның Югары Исәт районы]]&lt;br/&gt;[[Екатеринбур шәһәре муниципаль берәмлеге|Екатеринбург шәһәре муниципаль берәмлеге]]&lt;br/&gt;[[Свердловск өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Ural State Medical University|Ural State Medical University]]
| https://usma.ru/
|-
| style='text-align:right'| 113
| 1930-07-23
| [[Башкорт дәүләт аграр университеты]]
| [[Файл:Башкирский Государственный Аграрный Университет.jpg|center|128px]]
| [[Уфа]]&lt;br/&gt;[[Уфаның Совет районы|Совет районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15190285|Уфа шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Башкортстан]]
| [[:commons:Category:Bashkir State Agrarian University|Bashkir State Agrarian University]]
| http://www.bsau.ru/
|-
| style='text-align:right'| 114
| 1930-07-23
| [[Россия дәүләт гидрометеорология университеты]]
| [[Файл:0653Aa1. Полярная академия.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]&lt;br/&gt;[[Фрунзе районы (Санкт-Петербург)|Санкт-Петербургның Фрунзе районы]]
| [[:commons:Category:Russian State Hydrometeorological University|Russian State Hydrometeorological University]]
| https://www.rshu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 115
| 1930-08-11
| [[Байкал дәүләт университеты]]
| [[Файл:Байкальский государственный университет.jpg|center|128px]]
| [[Иркутск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4376063|Уң яр округы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27551718|Иркутск шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Иркутск өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Baikal State University|Baikal State University]]
| http://bgu.ru&lt;br/&gt;http://bgu.ru/eng/&lt;br/&gt;https://bgu.ru/chi/&lt;br/&gt;https://bgu.ru/mng/
|-
| style='text-align:right'| 116
| 1930-08-20
| [[Себер дәүләт автомобиль-юл университеты|Себер дәүләт автомобиль юллары университеты]]
| [[Файл:На крыше вид на СИБАДИ 2 (33949794960).jpg|center|128px]]
| [[Омск өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Омск]]&lt;br/&gt;[[Совет административ округы (Омск)|Совет административ округы]]
| 
| http://www.sibadi.org/
|-
| style='text-align:right'| 117
| 1930-10-01
| [[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]]
| [[Файл:AGTU.jpg|center|128px]]
| [[Әстерхан]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258352|Ленинский районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27532708|Әстерхан шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Әстерхан өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Astrakhan State Technical University|Astrakhan State Technical University]]
| https://www.astu.org/&lt;br/&gt;https://www.astu.org/en
|-
| style='text-align:right'| 118
| 1930-12-13
| ''[[:d:Q4304031|Мәскәү дәүләт автомобил-юл техника университеты]]''
| [[Файл:Madi front.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Automobile and Road Construction University|Moscow Automobile and Road Construction University]]
| http://www.madi.ru/
|-
| style='text-align:right'| 119
| 1930-12-17
| ''[[:d:Q4123106|Идел дәүләт су транспорты университеты]]''
| [[Файл:Volga State University of Water Transport. Main building.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]
| [[:commons:Category:Volga State University of Water Transport|Volga State University of Water Transport]]
| http://www.vsawt.ru/
|-
| style='text-align:right'| 120
| 1931
| ''[[:d:Q1614474|Волгоград дәүләт социаль-педагогик университет]]''
| [[Файл:Волгоградский государственный педагогический университет, фото 3.JPG|center|128px]]
| [[Волгоград]]
| [[:commons:Category:Volgograd State Socio-Pedagogical University|Volgograd State Socio-Pedagogical University]]
| http://www.vspu.ru
|-
| style='text-align:right'| 121
| 1931
| ''[[:d:Q2426185|Кырым дәүләт тыйб академиясе]]''
| [[Файл:Simferopol 04-14 img06 University.jpg|center|128px]]
| [[Акмәсҗит]]
| [[:commons:Category:Crimea State Medical University|Crimea State Medical University]]
| http://www.csmu.edu.ua/
|-
| style='text-align:right'| 122
| 1931
| ''[[:d:Q4298331|Мичуринск дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Зимний ВУЗ.JPG|center|128px]]
| [[Мичуринск]]
| 
| http://www.mgau.ru/
|-
| style='text-align:right'| 123
| 1931
| ''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]''
| [[Файл:Moscow, Radio Street 10.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Region State University|Moscow Region State University]]
| https://eduprosvet.ru/
|-
| style='text-align:right'| 124
| 1931
| ''[[:d:Q4398493|Ростов дәүләт педагогика университеты]]''
| [[Файл:Пединститут.JPG|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:Rostov State Pedagogical University|Rostov State Pedagogical University]]
| http://pi.sfedu.ru
|-
| style='text-align:right'| 125
| 1931
| ''[[:d:Q4398497|Ростов дәүләт икътисад университеты]]''
| [[Файл:Rostov-on-Don, Rostov State University of Economics, Russia.jpg|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:Rostov State University of Economics|Rostov State University of Economics]]
| http://www.rsue.ru
|-
| style='text-align:right'| 126
| 1931
| ''[[:d:Q4407695|Санкт-Петербург дәүләт үсемлек полимерлары технологик университеты]]''
| [[Файл:Внешний-вштэ.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State Technological University of Plant Polymers|Saint Petersburg State Technological University of Plant Polymers]]
| http://www.gturp.spb.ru/
|-
| style='text-align:right'| 127
| 1931
| ''[[:d:Q4408459|Сарытау дәүләт социаль-икътисад университеты]]''
| [[Файл:СГСЭУ.jpg|center|128px]]
| [[Сарытау]]
| 
| http://www.seun.ru/
|-
| style='text-align:right'| 128
| 1931
| ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]''
| [[Файл:УрГЮУ 2019 01 corr.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:Ural State Law University|Ural State Law University]]
| http://www.usla.ru/
|-
| style='text-align:right'| 129
| 1931
| ''[[:d:Q110940012|Komi State Pedagogical Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 130
| 1931
| ''[[:d:Q111046861|Kazan Law Institute]]''
| 
| [[Казан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 131
| 1931
| ''[[:d:Q4198178|Удмурт дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Izhevsk Agricultural Academy-1.jpg|center|128px]]
| [[Ижауның Октябрь районы]]
| [[:commons:Category:Izhevsk State Agricultural Academy|Izhevsk State Agricultural Academy]]
| http://www.izhgsha.ru/
|-
| style='text-align:right'| 132
| 1931-02-10
| [[Удмурт дәүләт университеты]]
| [[Файл:Удмуртский государственный университет.jpg|center|128px]]
| [[Ижауның Октябрь районы]]
| [[:commons:Category:Udmurt State University|Udmurt State University]]
| http://udsu.ru
|-
| style='text-align:right'| 133
| 1931-07-13
| [[Воронеж дәүләт педагогика университеты|«Воронеж дәүләт педагогика университеты» югары белем бирү федераль дәүләт бюджет мәгариф учреждениесе]]
| [[Файл:Université pédagogique de Voronej R003-004.jpg|center|128px]]
| [[Воронеж]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4504348|Центральный районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27538353|Воронеж шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Воронеж өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Voronezh State Pedagogical University|Voronezh State Pedagogical University]]
| http://www.vspu.ac.ru/
|-
| style='text-align:right'| 134
| 1931-09-12
| ''[[:d:Q4406405|Самара дәүләт икътисад университеты]]''
| 
| [[Самар]]
| 
| http://www.sseu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 135
| 1931-10-08
| [[Дагстан дәүләт университеты]]
| [[Файл:ДГУ.png|center|128px]]
| [[Махачкала]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4426461|Советский районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16638662|Махачкала шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Дагстан]]
| [[:commons:Category:Dagestan State University|Dagestan State University]]
| http://www.dgu.ru
|-
| style='text-align:right'| 136
| 1932
| ''[[:d:Q1055243|Бурят дәүләт университеты]]''
| [[Файл:BSU 5.JPG|center|128px]]
| [[Бурятия]]
| [[:commons:Category:Buryat State University|Buryat State University]]
| http://www.bsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 137
| 1932
| ''[[:d:Q4153922|Дагстан дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Даггау.jpg|center|128px]]
| [[Махачкала]]
| 
| http://www.dgsha.ru&lt;br/&gt;https://даггау.рф/
|-
| style='text-align:right'| 138
| 1932
| ''[[:d:Q4239244|Красноярск дәүләт педагогика университеты]]''
| [[Файл:КГПУ имени В. П. Астафьева.jpg|center|128px]]
| [[Красноярск]]
| [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Pedagogical University|Krasnoyarsk State Pedagogical University]]
| http://www.kspu.ru
|-
| style='text-align:right'| 139
| 1932
| ''[[:d:Q4304111|Мәскәү дәүләт икътисад, статистика һәм информатика университеты]]''
| [[Файл:Main MESI.JPG|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.mesi.ru
|-
| style='text-align:right'| 140
| 1932
| ''[[:d:Q4366456|Идел буе дәүләт технология университеты]]''
| [[Файл:The main building of Mari state technical university.jpg|center|128px]]
| [[Йошкар-Ола]]
| [[:commons:Category:Volga State University of Technology|Volga State University of Technology]]
| https://en.volgatech.net/&lt;br/&gt;https://www.volgatech.net/
|-
| style='text-align:right'| 141
| 1932
| ''[[:d:Q4371750|Поморье дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Pomor.State.University.JPG|center|128px]]
| 
| 
| http://www.pomorsu.ru
|-
| style='text-align:right'| 142
| 1932&lt;br/&gt;1919
| ''[[:d:Q4401554|П. А. Соловьёв исемендәге Рыбинск дәүләт авиация техник университеты]]''
| 
| [[Рыбинск]]
| 
| http://www.rsatu.ru&lt;br/&gt;http://www.rgata.ru/
|-
| style='text-align:right'| 143
| 1932
| ''[[:d:Q4412318|Төньяк дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Северный государственный медицинский университет.jpg|center|128px]]
| [[Архангельск]]
| 
| http://www.nsmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 144
| 1932
| ''[[:d:Q4418282|Себер дәүләт тимер юллары университеты]]''
| [[Файл:СГУПС.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| [[:commons:Category:Siberian State Transport University|Siberian State Transport University]]
| http://www.stu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 145
| 1932
| ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''
| [[Файл:БГТУ «ВОЕНМЕХ» им. Д.Ф. Устинова.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Baltic State Technical University|Baltic State Technical University]]
| http://www.voenmeh.ru/
|-
| style='text-align:right'| 146
| 1932-03-25
| [[И. Н. Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты|Илья Николаевич Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты]]
| [[Файл:Главный корпус УлГПУ имени И.Н. Ульянова.jpg|center|128px]]
| [[Сембер]]&lt;br/&gt;[[Сембернең Ленин районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4145679|Сембер шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Сембер өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Ulyanovsk State Pedagogical University|Ulyanovsk State Pedagogical University]]
| http://www.ulspu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 147
| 1932-03-25
| [[Омск дәүләт педагогика университеты]]
| [[Файл:OmGPU 1.jpg|center|128px]]
| [[Омск]]&lt;br/&gt;[[Үзәк административ округ (Омск)|Үзәк административ округ]]&lt;br/&gt;[[Омск өлкәсе]]
| 
| http://www.omgpu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 148
| 1932-03-25
| [[Башкорт дәүләт медицина университеты]]
| [[Файл:Bashkortostan State Medical University (March 2025).jpg|center|128px]]
| [[Уфа]]&lt;br/&gt;[[Уфаның Киров районы|Киров районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15190285|Уфа шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Башкортстан]]
| [[:commons:Category:Bashkortostan State Medical University|Bashkortostan State Medical University]]
| http://www.bashgmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 149
| 1932-10-01
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]
| 
| [[Әстерхан]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258352|Ленинский районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27532708|Әстерхан шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Әстерхан өлкәсе]]
| 
| https://asu-edu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 150
| 1932-10-15
| [[Дагстан дәүләт медицина университеты]]
| [[Файл:Makhachkala 20180917 131925.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4426461|Советский районы]]''
| [[:commons:Category:Dagestan State Medical University|Dagestan State Medical University]]
| https://www.dgmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 151
| 1933
| ''[[:d:Q779992|Алтай дәүләт педагогика университеты]]''
| [[Файл:Bgpu-1.jpg|center|128px]]
| [[Барнавыл]]
| 
| https://www.altspu.ru
|-
| style='text-align:right'| 152
| 1933
| ''[[:d:Q4418232|Себер дәүләт геосистемалар һәм технологияләр университеты]]''
| [[Файл:Siberian Geosystems University.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| 
| https://sgugit.ru/
|-
| style='text-align:right'| 153
| 1934
| ''[[:d:Q4186375|Мәскәү читтән торулы халык сәнгать университеты]]''
| [[Файл:Moscow, Armyansky 13,13-1 Aug 2009 01.JPG|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.znui.ru
|-
| style='text-align:right'| 154
| 1934
| ''[[:d:Q4248858|Курск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Курский Государственный Университет.jpg|center|128px]]
| [[Курск]]
| [[:commons:Category:Kursk State University|Kursk State University]]
| http://www.kursk-uni.ru/
|-
| style='text-align:right'| 155
| 1934-05-09
| [[А. А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты|Александр Александр улы Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты]]
| [[Файл:ИрГСХА.JPG|center|128px]]
| [[Иркутск өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1653084|Иркутский районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4300782|Молодёжное авыл җирлеге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4300797|Молодёжный бистәсе]]''
| [[:commons:Category:Irkutsk State Agrarian University|Irkutsk State Agrarian University]]
| https://irsau.ru/
|-
| style='text-align:right'| 156
| 1934-12-05
| [[Көньяк-Урал дәүләт гуманитар-педагогика университеты|Көньяк Урал дәүләт педагогика һәм гуманитар фәннәр университеты]]
| [[Файл:Южно-Уральский государственный гуманитарно-педагогический университет f016.jpg|center|128px]]
| [[Чиләбе]]&lt;br/&gt;[[Чиләбенең Үзәк районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19916281|Чиләбе шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Чиләбе өлкәсе]]
| [[:commons:Category:South Ural State Humanitarian-Pedagogical University|South Ural State Humanitarian-Pedagogical University]]
| http://www.cspu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 157
| 1935
| ''[[:d:Q4325461|Новосибирск дәүләт педагогика үниверситеты]]''
| 
| [[Новосибирск]]
| 
| http://www.nspu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 158
| 1935-08-17
| ''[[:d:Q3533383|Волгоград дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Volgograd State Medical University.jpg|center|128px]]
| [[Волгоград]]
| [[:commons:Category:Volgograd State Medical University|Volgograd State Medical University]]
| http://www.volgmed.ru/
|-
| style='text-align:right'| 159
| 1935-08-17
| [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]]
| [[Файл:Novosibirsk State Medical Academy.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Новосибирск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16715469|Үзәк округ]]''&lt;br/&gt;[[Новосибирскиның Үзәк районы]]
| [[:commons:Category:Novosibirsk State Medical University|Novosibirsk State Medical University]]
| https://ngmu.ru/&lt;br/&gt;https://en.ngmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 160
| 1935-11-14
| [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]]
| [[Файл:НГАУ 160.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Новосибирск]]&lt;br/&gt;[[Новосибирскиның Октябрь районы]]
| [[:commons:Category:Novosibirsk State Agrarian University|Novosibirsk State Agrarian University]]
| https://edubiotech.ru/
|-
| style='text-align:right'| 161
| 1937
| ''[[:d:Q4154244|Ерак Көнчыгыш дәүләт тимер юллар университеты]]''
| [[Файл:極東国立交通大学.jpg|center|128px]]
| [[Хабарау|Хабаровск]]
| [[:commons:Category:Far Eastern State Transport University|Far Eastern State Transport University]]
| https://www.dvgups.ru/&lt;br/&gt;http://en.dvgups.ru/
|-
| style='text-align:right'| 162
| 1937&lt;br/&gt;1938
| ''[[:d:Q4439013|Ставрополь дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Ставропольский государственный медицинский университет.jpg|center|128px]]
| [[Ставрополь]]
| 
| http://www.stgmu.ru&lt;br/&gt;http://stavmed.com/
|-
| style='text-align:right'| 163
| 1937
| ''[[:d:Q110936726|Orsk Pedagogical Institute]]''
| 
| [[Орски|Ыр]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 164
| 1937-09-13
| [[Түбән Новгород дәүләт лингвистика университеты|Николай Александрович Добролюбов исемендәге Түбән Новгород дәүләт лингвистика университеты]]
| [[Файл:Нижегородский государственный лингвистический университет.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]&lt;br/&gt;[[Нижгарның Нижгар районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q23898959|Түбән Новгород шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Түбән Новгород өлкәсе]]
| [[:commons:Category:N. A. Dobrolyubova State Linguistic University of Nizhny Novgorod|N. A. Dobrolyubova State Linguistic University of Nizhny Novgorod]]
| http://www.lunn.ru/
|-
| style='text-align:right'| 165
| 1938
| ''[[:d:Q4182332|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге Байкал арты дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]''
| [[Файл:ЗабГГПУ.JPG|center|128px]]
| [[Чита]]
| 
| http://www.zabspu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 166
| 1938
| ''[[:d:Q4465237|Тула дәүләт педагогика университеты]]''
| [[Файл:Tula pedagogia universitato.JPG|center|128px]]
| [[Тула]]
| [[:commons:Category:Tula Pedagogical State University|Tula Pedagogical State University]]
| http://tsput.ru/
|-
| style='text-align:right'| 167
| 1938&lt;br/&gt;1995
| ''[[:d:Q4516673|Байкал арты дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Zabaikalie State University.jpg|center|128px]]
| [[Чита]]
| 
| http://zabgu.ru
|-
| style='text-align:right'| 168
| 1938-02-07
| [[Чечен дәүләт университеты|Әхмәт хаҗи Әбделхәмид улы Кадыйров исемендәге Чечен дәүләт университеты]]
| [[Файл:Chechen university 1946.jpg|center|128px]]
| [[Грозный]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258359|Әхмәт районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4144847|Грозный шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Чечня]]
| [[:commons:Category:Chechen State University|Chechen State University]]
| http://www.chesu.ru
|-
| style='text-align:right'| 169
| 1939
| ''[[:d:Q4174759|Иван Алексеевич Бунин исемендәге Елец дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Елецкий государственный университет имени И. А. Бунина. Главный корпус.jpg|center|128px]]
| [[Елец]]
| 
| http://www.elsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 170
| 1939
| ''[[:d:Q4385796|Пятигорск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Lermontovskiy, Pyatigorsk, Stavropolskiy kray, Russia - panoramio.jpg|center|128px]]
| [[Биштау|Пятигорск]]
| 
| http://www.pglu.ru
|-
| style='text-align:right'| 171
| 1939-04-16&lt;br/&gt;1994
| ''[[:d:Q1059283|Николай Фёдорович Катанов исемендәге Хакасия дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Катанов памятник.jpg|center|128px]]
| [[Абакан]]
| [[:commons:Category:Khakas State University|Khakas State University]]
| http://www.khsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 172
| 1940
| ''[[:d:Q4476709|Урал дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:УрГАУ 2019.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:Ural State Agrarian University|Ural State Agrarian University]]
| http://www.urgau.ru/
|-
| style='text-align:right'| 173
| 1940-05-07&lt;br/&gt;1940
| ''[[:d:Q4273359|Дәүләт гуманитар-технологик университеты]]''
| 
| [[Орехово-Зуево]]
| 
| http://www.ggtu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 174
| 1941
| ''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]''
| [[Файл:Главное здание ГУАП.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Aerospace Instrumentation|Saint Petersburg State University of Aerospace Instrumentation]]
| http://www.guap.ru
|-
| style='text-align:right'| 175
| 1942
| ''[[:d:Q3701429|Иван Иванович Ползунов исемендәге Алтай дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Astu barnaul autumn 2008.jpg|center|128px]]
| [[Барнавыл]]
| [[:commons:Category:Altai State Technical University|Altai State Technical University]]
| http://astu.secna.ru/
|-
| style='text-align:right'| 176
| 1942
| ''[[:d:Q30257472|Камчатка дәүләт техник университеты]]''
| 
| [[Петропавловск-Камчатский]]
| 
| http://kamchatgtu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 177
| 1942
| ''[[:d:Q4239243|Красноярск дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Krasnoyarsk State Medical University.jpg|center|128px]]
| [[Красноярск]]
| [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Medical University (KrasSMU)|Krasnoyarsk State Medical University (KrasSMU)]]
| https://krasgmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 178
| 1943
| ''[[:d:Q4398494|Ростов дәүләт төзелеш университеты]]''
| [[Файл:Rgsu.JPG|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:Rostov State University of Civil Engineering|Rostov State University of Civil Engineering]]
| http://www.rgsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 179
| 1943
| ''[[:d:Q4475180|Сембер дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Новый Венец, 1.jpg|center|128px]]
| [[Сембер]]
| [[:commons:Category:Ulyanovsk Agricultural Academy|Ulyanovsk Agricultural Academy]]
| http://www.ugsha.ru/
|-
| style='text-align:right'| 180
| 1943-07-03
| [[Пенза дәүләт университеты]]
| [[Файл:Penza State University building 1.jpg|center|128px]]
| [[Пенза өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Пенза]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19910489|Ленинский районы]]''
| [[:commons:Category:Penza State University|Penza State University]]
| http://www.pnzgu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 181
| 1943-12-03
| ''[[:d:Q4062927|Алтай дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:АГАУ, гланый корпус.jpg|center|128px]]
| [[Барнавыл]]
| [[:commons:Category:Altai State Agrarian University|Altai State Agrarian University]]
| http://www.asau.ru
|-
| style='text-align:right'| 182
| 1944
| ''[[:d:Q4534008|Көньяк Урал дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Chelyabinsk State Medical Academy.jpg|center|128px]]
| [[Чиләбе]]
| [[:commons:Category:South Ural State Medical University|South Ural State Medical University]]
| http://www.chelsma.ru/
|-
| style='text-align:right'| 183
| 1944
| ''[[:d:Q4538824|Ярославль дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Yaroslavl Pochtovaya Street 001.jpg|center|128px]]
| [[Ярославль]]
| 
| https://ysmu.ru
|-
| style='text-align:right'| 184
| 1944
| ''[[:d:Q4538874|Ярославль дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус ЯГТУ.jpg|center|128px]]
| [[Ярославль]]
| [[:commons:Category:Yaroslavl State Technical University|Yaroslavl State Technical University]]
| http://www.ystu.ru
|-
| style='text-align:right'| 185
| 1944-07-17&lt;br/&gt;1944
| ''[[:d:Q4122967|Волгоград дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Волгоградский государственный аграрный университет.JPG|center|128px]]
| [[Волгоград]]
| [[:commons:Category:Volgograd State Agricultural University|Volgograd State Agricultural University]]
| http://www.volgau.com
|-
| style='text-align:right'| 186
| 1944-10-14&lt;br/&gt;1944
| ''[[:d:Q277872|Мәскәү гуманитар университеты]]''
| [[Файл:Московский гуманитарный университет 3 корпус.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.mosgu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 187
| 1944-10-14
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| [[Файл:MGIMO-University-main building.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]&lt;br/&gt;[[Көнбатыш административ округ (Мәскәү)|Көнбатыш административ округ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1962831|Вернадский проспекты районы]]''
| [[:commons:Category:Moscow State Institute of International Relations|Moscow State Institute of International Relations]]
| http://www.mgimo.ru/&lt;br/&gt;https://english.mgimo.ru/
|-
| style='text-align:right'| 188
| 1948
| ''[[:d:Q4210420|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Калуга дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Kaluga 2013 Lunacharskogo 2 north 02 1TM.jpg|center|128px]]
| [[Калуга]]
| [[:commons:Category:Kaluga State University|Kaluga State University]]
| https://tksu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 189
| 1949
| ''[[:d:Q4154233|Ерак Көнчыгыш дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Г.Благовещенск,Амурская область,ул.Политехническая,86.Благовещенская духовная семинария. Построена в 1885г..JPG|center|128px]]
| [[Благовещенск]]
| 
| https://www.dalgau.ru/
|-
| style='text-align:right'| 190
| 1949
| ''[[:d:Q4262481|Липецк дәүләт педагогика университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус ЛГПУ.JPG|center|128px]]
| [[Липецк]]
| [[:commons:Category:Lipetsk State Pedagogical University|Lipetsk State Pedagogical University]]
| http://lspu.lipetsk.ru/
|-
| style='text-align:right'| 191
| 1949
| ''[[:d:Q13416753|Рязань дәүләт агротехнология университеты]]''
| [[Файл:Acriculture university (Ryazan).JPG|center|128px]]
| [[Рязань]]
| [[:commons:Category:Ryazan State Agrotechnological University|Ryazan State Agrotechnological University]]
| http://www.rgatu.ru
|-
| style='text-align:right'| 192
| 1949-01-05
| [[Сахалин дәүләт университеты]]
| [[Файл:SakhGU 1.JPG|center|128px]]
| [[Сахалин өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4145648|Южно-Сахалинск шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Южно-Сахалинск]]
| [[:commons:Category:Sakhalin State University|Sakhalin State University]]
| http://sakhgu.ru
|-
| style='text-align:right'| 193
| 1950
| ''[[:d:Q4244744|Кузбасс дәүләт техника университеты]]''
| [[Файл:KuzSTU.jpg|center|128px]]
| [[Кемерово]]
| 
| http://www.kuzstu.ru
|-
| style='text-align:right'| 194
| 1950-04-27
| [[Себер дәүләт физик культура һәм спорт университеты|Себер дәүләт физкультура һәм спорт университеты]]
| 
| [[Омск]]&lt;br/&gt;[[Киров административ округы (Омск)|Киров административ округы]]&lt;br/&gt;[[Омск өлкәсе]]
| 
| http://www.sibsport.ru/
|-
| style='text-align:right'| 195
| 1951
| ''[[:d:Q1987511|Акъяр дәүләт университеты]]''
| [[Файл:СНТУ. Учебный корпус. Студгородок..JPG|center|128px]]
| [[Акъяр]]
| 
| http://sevsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 196
| 1951&lt;br/&gt;1930
| ''[[:d:Q4122971|Волгоград дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]''
| [[Файл:Центральный вход в ВолгГАСУ. Корпус Б.jpg|center|128px]]
| [[Волгоград]]
| [[:commons:Category:Volgograd State University of Architecture and Civil Engineering|Volgograd State University of Architecture and Civil Engineering]]
| http://www.vgasu.ru/eng/
|-
| style='text-align:right'| 197
| 1951
| ''[[:d:Q4304073|М.А. Шолохов ис. Мәскәү дәүләт гуманитар университеты]]''
| [[Файл:SholokhovMoscowStateUniversity2.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Sholokhov Moscow State University for Humanities|Sholokhov Moscow State University for Humanities]]
| http://www.mggu-sh.ru
|-
| style='text-align:right'| 198
| 1951
| ''[[:d:Q4402649|Владимир Фёдорович Уткин исемендәге Рязань дәүләт радиотехника университеты]]''
| [[Файл:Памятник Попову .jpg|center|128px]]
| [[Рязань]]
| [[:commons:Category:Ryazan State Radio Engineering University|Ryazan State Radio Engineering University]]
| http://www.rsreu.ru
|-
| style='text-align:right'| 199
| 1951
| ''[[:d:Q30257433|Пенза дәүләт аграр университеты]]''
| 
| [[Пенза]]
| 
| http://pgau.ru/
|-
| style='text-align:right'| 200
| 1952
| ''[[:d:Q1736331|Томск дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]''
| [[Файл:Tomsk-State-University-of-Architecture-and-Building.jpg|center|128px]]
| [[Тум|Томск]]
| [[:commons:Category:Tomsk State University of Architecture and Building|Tomsk State University of Architecture and Building]]
| http://www.tsuab.ru
|-
| style='text-align:right'| 201
| 1952
| ''[[:d:Q1773512|Россия дәүләт туризм һәм сервис университеты]]''
| [[Файл:Mgus-rgutis.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.rguts.ru/
|-
| style='text-align:right'| 202
| 1952
| ''[[:d:Q111108296|Borisoglebsk State Pedagogical Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 203
| 1952-02-22
| [[М. Т. Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты|Михаил Тимофеевич Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты]]
| [[Файл:Izhevsk State Technical University main building.jpg|center|128px]]
| [[Ижауның Октябрь районы]]
| [[:commons:Category:Izhevsk State Technical University|Izhevsk State Technical University]]
| http://inter.istu.ru/&lt;br/&gt;https://istu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 204
| 1953
| ''[[:d:Q4304106|Кирилл Григорьевич Разумовский исемендәге Мәскәү дәүләт технология һәм идарә университеты]]''
| [[Файл:МГУТУ главное здание.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow State University of Technology and Management|Moscow State University of Technology and Management]]
| https://www.mgutm.ru/
|-
| style='text-align:right'| 205
| 1953
| ''[[:d:Q4418283|Себер дәүләт телекоммуникация һәм информатика университеты]]''
| [[Файл:Сибирский государственный университет телекоммуникаций и информатики 01.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| [[:commons:Category:Siberian State University of Telecommunications and Informatics|Siberian State University of Telecommunications and Informatics]]
| http://www.sibsutis.ru
|-
| style='text-align:right'| 206
| 1953
| ''[[:d:Q4239242|Красноярск дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Торговый дом Гадалова И. Г.jpg|center|128px]]
| [[Красноярск]]
| [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Agrarian University|Krasnoyarsk State Agrarian University]]
| http://www.kgau.ru/
|-
| style='text-align:right'| 207
| 1954
| ''[[:d:Q3461622|Алтай дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Altai State Medical University 1.jpg|center|128px]]
| [[Барнавыл]]
| [[:commons:Category:Altai State Medical University|Altai State Medical University]]
| http://www.asmurussia.com
|-
| style='text-align:right'| 208
| 1954
| ''[[:d:Q3533388|Тверь дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Тверской государственный медицинский университет.jpg|center|128px]]
| [[Тверь]]
| [[:commons:Category:Tver State Medical University|Tver State Medical University]]
| https://tvgmu.ru
|-
| style='text-align:right'| 209
| 1955
| ''[[:d:Q4219236|Кемерово дәүләт медицина университеты]]''
| 
| [[Кемерово]]
| 
| https://www.kemsmu.ru/&lt;br/&gt;http://www.kemsma.ru/
|-
| style='text-align:right'| 210
| 1955
| ''[[:d:Q4230202|Амурдагы Комсомольск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Knastu3.jpg|center|128px]]
| [[Амурдагы Комсомольск]]
| [[:commons:Category:Komsomolsk-on-Amur State University|Komsomolsk-on-Amur State University]]
| https://knastu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 211
| 1955
| ''[[:d:Q4407700|Санкт-Петербург дәүләт гражданнар авиациясе университеты]]''
| [[Файл:SPbGUGA.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Civil Aviation|Saint Petersburg State University of Civil Aviation]]
| https://spbguga.ru/
|-
| style='text-align:right'| 212
| 1955&lt;br/&gt;1962
| ''[[:d:Q5329352|Көнчыгыш Себер дәүләт технология һәм идарә университеты]]''
| [[Файл:Ulan-Ude 20170625 125822.jpg|center|128px]]
| [[Улан-Удэ]]
| [[:commons:Category:East Siberia State University of Technology and Management|East Siberia State University of Technology and Management]]
| http://esstu.ru/&lt;br/&gt;http://www.esstu.ru
|-
| style='text-align:right'| 213
| 1955-09-14
| [[Ырынбур дәүләт университеты]]
| [[Файл:Orenburg State University (October 2025) - 0 1.jpg|center|128px]]
| [[Ырынбур өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4144855|Ырынбур шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Ырынбур]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q32362081|Үзәк районы]]''
| [[:commons:Category:Orenburg State University|Orenburg State University]]
| http://osu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 214
| 1956
| ''[[:d:Q4267921|Lugansk State Medical University]]''
| 
| [[Луганск]]&lt;br/&gt;[[Lugansk Xalıq Respublikası|Луганск халык республикасы]]
| 
| https://lgmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 215
| 1956
| ''[[:d:Q4418318|Себер кулланучылар кооперациясе университеты]]''
| [[Файл:СибУПК 03.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| [[:commons:Category:Siberian University of Consumer Cooperatives|Siberian University of Consumer Cooperatives]]
| http://www.sibupk.su
|-
| style='text-align:right'| 216
| 1956
| ''[[:d:Q4239246|Красноярск дәүләт техника университеты]]''
| [[Файл:Krasnoyarsk kgtu proc.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]&lt;br/&gt;[[Красноярск]]
| [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Technical University|Krasnoyarsk State Technical University]]
| http://www.krgtu.ru
|-
| style='text-align:right'| 217
| 1956-01-04
| ''[[:d:Q4366452|Идел буе дәүләт телекоммуникацияләр һәм информатика университеты]]''
| [[Файл:Поволжский Гос. Университет Телекоммуникации и Информатики - 2011-01-31.jpg|center|128px]]
| [[Самар]]
| 
| https://www.psuti.ru
|-
| style='text-align:right'| 218
| 1956-06-23
| [[Урал дәүләт тимер юллары университеты]]
| [[Файл:УрГУПС.jpg|center|128px]]
| [[Свердловск өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Екатеринбур шәһәре муниципаль берәмлеге|Екатеринбург шәһәре муниципаль берәмлеге]]&lt;br/&gt;[[Екатеринбург]]&lt;br/&gt;[[Екатеринбурның Тимер юл районы|Екатиринбурның Тимер юл районы]]
| 
| http://www.usurt.ru/
|-
| style='text-align:right'| 219
| 1956-10-05
| [[«Югары нефть мәктәбе» Әлмәт дәүләт технология университеты]]
| 
| [[Әлмәт]]&lt;br/&gt;[[Әлмәт районы]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]
| 
| https://агту-вшн.рф/
|-
| style='text-align:right'| 220
| 1956-11-01
| [[Липецк дәүләт техник университеты]]
| [[Файл:Фасад ЛГТУ.jpg|center|128px]]
| [[Липецк]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4426443|Советский районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27588357|Липецк шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Липецк өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Lipetsk State Technical University|Lipetsk State Technical University]]
| http://www.stu.lipetsk.ru/
|-
| style='text-align:right'| 221
| 1957
| ''[[:d:Q4095958|Братск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Братский государственный университет.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q132732|Bratsk]]''
| 
| http://www.brstu.ru/&lt;br/&gt;https://brstu.ru
|-
| style='text-align:right'| 222
| 1957
| ''[[:d:Q13416757|Диңгез буе дәүләт аграр-технологик университет]]''
| [[Файл:Уссурийск, дома на ул Раздольная.jpg|center|128px]]
| [[Уссурийск]]
| 
| http://primacad.ru/&lt;br/&gt;http://www.primacad.ru/
|-
| style='text-align:right'| 223
| 1957-04-05
| [[Х. М. Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты|Хатута Мутович Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты]]
| [[Файл:ГУК КБГУ новый.jpg|center|128px]]
| [[Налчык]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19908781|Нальчик шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Кабарда-Балкария]]
| [[:commons:Category:Kabardino-Balkarian State University|Kabardino-Balkarian State University]]
| https://kbsu.ru
|-
| style='text-align:right'| 224
| 1957-09-18
| [[Сембер дәүләт техник университеты]]
| [[Файл:Ulstu.jpg|center|128px]]
| [[Сембер өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4145679|Сембер шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Сембер]]&lt;br/&gt;[[Сембернең Ленин районы]]
| [[:commons:Category:Ulyanovsk State Technical University|Ulyanovsk State Technical University]]
| http://ulstu.ru&lt;br/&gt;https://ulstu.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 225
| 1958
| ''[[:d:Q2324453|Тын океан дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Vladivostok State Medical University (October 2024).jpg|center|128px]]
| [[Владивосток]]
| [[:commons:Category:Vladivostok State Medical University|Vladivostok State Medical University]]
| https://tgmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 226
| 1958
| ''[[:d:Q4450874|Тамбов дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Здание губернской земской управы - 3.jpg|center|128px]]
| [[Тамбов]]
| [[:commons:Category:TGTU main building|TGTU main building]]
| https://tstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 227
| 1958
| [[Ухта дәүләт техник университеты]]
| [[Файл:Ukhta university.JPG|center|128px]]
| [[Ухта]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2602523|Ухта шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Коми Республикасы]]
| [[:commons:Category:Ukhta State Technical University|Ukhta State Technical University]]
| https://угту.рф&lt;br/&gt;https://en.ugtu.net/&lt;br/&gt;https://fr.ugtu.net/&lt;br/&gt;https://cn.ugtu.net/
|-
| style='text-align:right'| 228
| 1958-03-29
| [[Тын океан дәүләт университеты]]
| [[Файл:Togu entrance.jpg|center|128px]]
| [[Хабаровск крае]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q27517125|Хабаровск шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Хабарау|Хабаровск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4200937|Индустриальный районы]]''
| [[:commons:Category:Pacific National University|Pacific National University]]
| https://togudv.ru/ru/&lt;br/&gt;https://togudv.ru/en/&lt;br/&gt;https://togudv.ru/zh/
|-
| style='text-align:right'| 229
| 1958-04-01
| ''[[:d:Q4348484|Пенза дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]''
| 
| [[Пенза]]
| 
| http://www.pguas.ru/
|-
| style='text-align:right'| 230
| 1958-10-17
| ''[[:d:Q4211795|Витус Беринг исемендәге Камчатка дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Petropavlovsk-Kamchatsky building 01.jpg|center|128px]]
| [[Петропавловск-Камчатский]]
| 
| http://www.kamgu.ru
|-
| style='text-align:right'| 231
| 1959
| ''[[:d:Q4146737|Төньяк Урал аръягы дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Tyumen-TGU.JPG|center|128px]]
| [[Төмән]]
| [[:commons:Category:Alexander Realschool (Tyumen)|Alexander Realschool (Tyumen)]]
| http://www.tsaa.ru
|-
| style='text-align:right'| 232
| 1959-12-30
| ''[[:d:Q4348462|Пенза дәүләт технология университеты]]''
| 
| 
| 
| http://www.penzgtu.ru
|-
| style='text-align:right'| 233
| 1960
| [[Россия халыклар дуслыгы университеты]]
| [[Файл:Rudn-024.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]&lt;br/&gt;[[Көньяк-Көнбатыш административ округ (Мәскәү)|Көньяк-Көнбатыш административ округ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q122788|Коньково]]''
| [[:commons:Category:Peoples' Friendship University of Russia|Peoples' Friendship University of Russia]]
| http://www.rudn.ru&lt;br/&gt;https://eng.rudn.ru/&lt;br/&gt;https://fr.rudn.ru/&lt;br/&gt;https://esp.rudn.ru/&lt;br/&gt;https://cn.rudn.ru/&lt;br/&gt;https://ar.rudn.ru/
|-
| style='text-align:right'| 234
| 1960-11-22
| [[Төньяк-Көнчыгыш дәүләт университеты]]
| 
| [[Магадан өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q27588372|Магадан шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Магадан]]
| 
| http://www.svgu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 235
| 1962
| ''[[:d:Q4166430|Тын дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Донской государственный аграрный университет.jpg|center|128px]]
| [[Новочеркасск]]
| 
| http://www.dongau.ru
|-
| style='text-align:right'| 236
| 1962
| ''[[:d:Q4460386|Томск дәүләт идарә итү системалары һәм радиоэлектроника университеты]]''
| [[Файл:Tomsk State University of Control Systems and Radioelectronics.jpg|center|128px]]
| [[Тум|Томск]]
| [[:commons:Category:Tomsk State University of Control Systems and Radioelectronics|Tomsk State University of Control Systems and Radioelectronics]]
| http://www.tusur.ru/en/&lt;br/&gt;http://www.tusur.ru/
|-
| style='text-align:right'| 237
| 1962-06-30
| [[Макар Евсевьевич Евсевьев исемендәге Мордовия дәүләт педагогика университеты]]
| [[Файл:EVSMGPI.JPG|center|128px]]
| [[Саранск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19915751|Октябрьский районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4145676|Саранск шәһәр бүлгесе]]''&lt;br/&gt;[[Мордовия]]
| [[:commons:Category:Evseviev Mordovian State Pedagogical University|Evseviev Mordovian State Pedagogical University]]
| http://mordgpi.ru/
|-
| style='text-align:right'| 238
| 1963
| ''[[:d:Q4239251|Красноярск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Krasnoyarsk State University building in December 2006.jpg|center|128px]]
| [[Красноярск]]
| [[:commons:Category:Krasnoyarsk State University|Krasnoyarsk State University]]
| http://www.lan.krasu.ru
|-
| style='text-align:right'| 239
| 1963
| ''[[:d:Q4467479|Төмән дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Тюменский государственный медицинский университет.jpg|center|128px]]
| [[Төмән]]
| [[:commons:Category:Tyumen State Medical University|Tyumen State Medical University]]
| https://www.tyumsmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 240
| 1964
| ''[[:d:Q4533671|Көньяк-Көнбатыш дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Юго-Западный государственный университет.jpg|center|128px]]
| [[Курск]]
| [[:commons:Category:KurskSTU|KurskSTU]]
| http://swsu.ru
|-
| style='text-align:right'| 241
| 1967
| ''[[:d:Q3272997|&quot;Мәскәү радиотехника, электроника һәм автоматика институты&quot; (МИРЭА) Россия технология университеты]]''
| [[Файл:МИРЭА — Российский технологический университет, 2024 год.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:MIREA - Russian Technological University|MIREA - Russian Technological University]]
| http://www.mirea.ru
|-
| style='text-align:right'| 242
| 1967
| ''[[:d:Q4112965|Владивосток дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Кампус.jpg|center|128px]]
| [[Владивосток]]
| [[:commons:Category:VSUES|VSUES]]
| http://vvsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 243
| 1967-01-18
| [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]]
| [[Файл:БГПУ (Уфа).jpg|center|128px]]
| [[Уфа]]&lt;br/&gt;[[Уфаның Киров районы|Киров районы]]&lt;br/&gt;[[Башкортстан]]
| [[:commons:Category:Akmulla Bashkir State Pedagogical University|Akmulla Bashkir State Pedagogical University]]
| http://www.bspu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 244
| 1967-08-17
| [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]]
| [[Файл:Здание Чебоксарского медицинского техникума.jpg|center|128px]]
| [[Чабаксар]]
| 
| http://www.chuvsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 245
| 1967-10-10
| [[Урал дәүләт икътисад университеты]]
| [[Файл:Ural State University of Economics (Aug 2024) - 2.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]&lt;br/&gt;[[Екатеринбурның Ленин районы|Екатеринбургның Ленин районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19908245|Центр]]''&lt;br/&gt;[[Свердловск өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Ural State University of Economics|Ural State University of Economics]]
| http://www.usue.ru/
|-
| style='text-align:right'| 246
| 1968-07-18
| [[Казан дәүләт энергетика университеты]]
| [[Файл:Kazan State Power Engineering University (2023-07-18) 04.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]&lt;br/&gt;[[Казанның Киров районы|Киров районы]]&lt;br/&gt;[[Кәҗә бистәсе]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]
| [[:commons:Category:Kazan State Power Engineering University|Kazan State Power Engineering University]]
| http://www.kgeu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 247
| 1969
| ''[[:d:Q4243511|Кубань дәүләт физкультура, спорт һәм туризм университеты]]''
| [[Файл:2023-10-22. Краснодар DSC 7545.jpg|center|128px]]
| [[Краснодар]]
| 
| https://kgufkst.ru/
|-
| style='text-align:right'| 248
| 1970
| ''[[:d:Q4397991|Бөтенрусия дәүләт юстиция университеты]]''
| [[Файл:Всероссийский государственный университет юстиции (Ростов-на-Дону).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Russian Law Academy of Ministry of Justice|Russian Law Academy of Ministry of Justice]]
| http://rpa-mu.ru
|-
| style='text-align:right'| 249
| 1970
| ''[[:d:Q4476757|Урал дәүләт физкультура университеты]]''
| [[Файл:Здание филиала Уральского государственного университета физической культуры в Екатеринбурге.jpg|center|128px]]
| [[Чиләбе]]
| [[:commons:Category:Ural State University of Physical Culture|Ural State University of Physical Culture]]
| https://www.uralgufk.ru/
|-
| style='text-align:right'| 250
| 1971
| ''[[:d:Q4304092|Мәскәү дәүләт техник граждан авиациясе университеты]]''
| [[Файл:Московский государственный технический университет гражданской авиации (30970622913).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow State Technical University of Civil Aviation|Moscow State Technical University of Civil Aviation]]
| http://www.mstuca.ru/
|-
| style='text-align:right'| 251
| 1971
| [[Төмән дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]
| [[Файл:Строительная академия (Тюмень)-3.jpg|center|128px]]
| [[Төмән]]
| 
| http://www.tgasu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 252
| 1972
| [[Урал дәүләт архитектура-сәнгать университеты]]
| [[Файл:УралГАХА.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:University of Architecture and Art (Yekaterinburg)|University of Architecture and Art (Yekaterinburg)]]
| http://www.usaaa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 253
| 1972
| ''[[:d:Q2563821|Дагстан дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Дагестанский ГТУ.jpg|center|128px]]
| [[Махачкала]]
| 
| https://www.dstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 254
| 1973
| ''[[:d:Q4406404|Идел буе дәүләт тимер юллар университеты]]''
| [[Файл:Samara State University of Transport Communications main building.jpg|center|128px]]
| [[Самар]]
| [[:commons:Category:Samara State University of Transport Communications|Samara State University of Transport Communications]]
| http://www.samgups.ru/
|-
| style='text-align:right'| 255
| 1974
| [[Ф.М. Достоевский исемендәге Омск дәүләт университеты|Омск дәүләт университеты]]
| [[Файл:Главный корпус ОмГУ им. Ф.М. Достоевского.jpg|center|128px]]
| [[Омск өлкәсе]]
| 
| http://www.omsu.ru
|-
| style='text-align:right'| 256
| 1975
| ''[[:d:Q4064597|Амур дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Амурский Государственный университет.JPG|center|128px]]
| [[Благовещенск]]
| [[:commons:Category:Amur State University|Amur State University]]
| http://www.amursu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 257
| 1975
| [[Иркутск дәүләт бәйләнеш юллары университеты|Иркутск дәүләт тимер юл транспорты университеты]]
| [[Файл:Irgups.jpg|center|128px]]
| [[Иркутск]]
| [[:commons:Category:Irkutsk State Transport University|Irkutsk State Transport University]]
| http://www.irgups.ru&lt;br/&gt;https://www.irgups.ru/
|-
| style='text-align:right'| 258
| 1975
| ''[[:d:Q4336880|Орёл дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Oryol State Agrarian University - Main building.jpg|center|128px]]
| [[Орёл]]
| [[:commons:Category:Oryol State Agrarian University|Oryol State Agrarian University]]
| http://www.orelsau.ru
|-
| style='text-align:right'| 259
| 1976
| [[Чиләбе дәүләт университеты]]
| [[Файл:Chelyabinsk State University (June 2025) - 0 1.jpg|center|128px]]
| [[Чиләбе]]
| [[:commons:Category:Chelyabinsk State University|Chelyabinsk State University]]
| http://www.csu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 260
| 1978
| ''[[:d:Q4081704|Василий Яковлевич Горин исемендәге Белгород дәүләт аграр университеты]]''
| 
| [[Белгород]]
| 
| http://www.bsaa.edu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 261
| 1978
| [[Белгород кооперация, икътисад һәм хокук университеты]]
| [[Файл:BUPK.jpg|center|128px]]
| [[Белгород]]
| 
| http://www.bukep.ru
|-
| style='text-align:right'| 262
| 1979-09-01
| [[Россия дәүләт һөнәри-педагогика университеты]]
| [[Файл:Architecture of Yekaterinburg (July '22) - 9.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбурның Орджоникидзе районы|Екатиринбурның Орҗоникидзе районы]]
| [[:commons:Category:Russian State Vocational Pedagogical University|Russian State Vocational Pedagogical University]]
| http://www.rsvpu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 263
| 1980
| ''[[:d:Q4097525|Брянск дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Bgau-2015.JPG|center|128px]]
| [[Брянск]]
| 
| http://www.bgsha.com/
|-
| style='text-align:right'| 264
| 1980
| [[Волгоград дәүләт университеты]]
| [[Файл:Volgograd State University 003.jpg|center|128px]]
| [[Волгоград]]
| [[:commons:Category:Volgograd State University|Volgograd State University]]
| http://www.volsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 265
| 1981
| ''[[:d:Q4366451|Идел буе дәүләт сервис университеты]]''
| [[Файл:Пвгус.jpg|center|128px]]
| [[Тольятти]]
| [[:commons:Category:Volga Region State University of Service|Volga Region State University of Service]]
| http://www.tolgas.ru/vrsus/university/
|-
| style='text-align:right'| 266
| 1981-06-25
| ''[[:d:Q28656901|Валерий Мухамедович Коков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт аграр университеты]]''
| 
| [[Налчык]]
| 
| http://www.kbgau.ru
|-
| style='text-align:right'| 267
| 1986
| ''[[:d:Q4446468|Соргыт дәүләт педагогика университеты]]''
| 
| [[Соргыт]]
| [[:commons:Category:Surgut State Pedagogical University|Surgut State Pedagogical University]]
| http://www.surgpu.ru
|-
| style='text-align:right'| 268
| 1988
| ''[[:d:Q4318744|Нижневартовск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус НВГУ.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Варта]]
| [[:commons:Category:Nizhnevartovsk State University|Nizhnevartovsk State University]]
| https://nvsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 269
| 1989
| ''[[:d:Q4325440|Андрей Дмитриевич Крячков исемендәге Новосибирск дәүләт архитектура, дизайн һәм сәнгатьләр университеты]]''
| [[Файл:Здание госучреждений, Новосибирск.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]&lt;br/&gt;[[Новосибирскиның Үзәк районы]]
| 
| http://nsuada.ru/en
|-
| style='text-align:right'| 270
| 1989
| ''[[:d:Q4377625|Шолом-Алейхем исемендәге Амур буе дәүләт университеты]]''
| [[Файл:ПГУ им. Шолом-Алейхема.jpg|center|128px]]
| [[Яһүд автономияле өлкәсе]]
| 
| http://pgusa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 271
| 1990
| ''[[:d:Q1084099|Санкт-Петербург христиан университеты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://www.spbcu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 272
| 1990
| ''[[:d:Q4152027|Гуманитар университет]]''
| [[Файл:Гуманитарный университет(зимой).jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:Humanitarian University|Humanitarian University]]
| http://www.gu-ural.ru/&lt;br/&gt;http://gu-ural.ru/?lng=en&amp;gid=8
|-
| style='text-align:right'| 273
| 1990-12-27
| ''[[:d:Q4407744|Санкт-Петербург идарә технологияләре һәм икътисад университеты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| https://www.spbume.ru/
|-
| style='text-align:right'| 274
| 1991
| ''[[:d:Q118736|Мәскәү бәйсез университеты]]''
| [[Файл:IUM Building.JPG|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://ium.mccme.ru/
|-
| style='text-align:right'| 275
| 1991
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| [[Файл:RGGU facade (Nikolskaya) 01.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Russian State University for the Humanities|Russian State University for the Humanities]]
| http://www.rggu.com/&lt;br/&gt;https://www.rsuh.ru/
|-
| style='text-align:right'| 276
| 1991
| ''[[:d:Q4153929|Дагстан дәүләт халык хуҗалыгы университеты]]''
| 
| [[Махачкала]]
| 
| https://dgunh.ru/
|-
| style='text-align:right'| 277
| 1991
| ''[[:d:Q4376232|Изге Тихон Православ гуманитар университеты]]''
| [[Файл:Московский епархиальный дом 7 апреля 2025 года (6).jpg|center|128px]]
| 
| [[:commons:Category:St. Tikhon Orthodox University|St. Tikhon Orthodox University]]
| http://pstgu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 278
| 1991
| ''[[:d:Q4398106|Россия яңа университеты]]''
| [[Файл:РосНОУ 20220810 102124.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.rosnou.ru/
|-
| style='text-align:right'| 279
| 1991-09-14
| ''[[:d:Q4288589|Мәскәү халыкара университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус Московского международного университета со стороны Ленинградского шоссе.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:International University in Moscow|International University in Moscow]]
| http://www.interun.ru/&lt;br/&gt;https://mi.university/
|-
| style='text-align:right'| 280
| 1992
| ''[[:d:Q4258144|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Ленинград дәүләт университеты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Pushkin Leningrad State University|Pushkin Leningrad State University]]
| https://www.lengu.ru
|-
| style='text-align:right'| 281
| 1993
| ''[[:d:Q4144551|Таулы Алтай дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Gasu a 1.jpg|center|128px]]
| [[Таулы Алтай]]
| 
| http://www.gasu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 282
| 1993
| ''[[:d:Q4398112|Изге Алладан сүз итүче Яхъя исемендәге Россия православ университеты]]''
| [[Файл:Eggs. Russian Orthodox University. University Administration. 2013-06-03, Moscow.JPG|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Russian Orthodox University|Russian Orthodox University]]
| http://rpu-rf.ru/
|-
| style='text-align:right'| 283
| 1993
| ''[[:d:Q30257746|Сергей Юльевич Витте исемендәге Мәскәү университеты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| https://www.muiv.ru/
|-
| style='text-align:right'| 284
| 1993
| ''[[:d:Q4288333|Халыкара Көнчыгыш Европа университеты]]''
| [[Файл:IEEU building in Izhevsk.jpg|center|128px]]
| [[Ижау]]
| [[:commons:Category:International East-European University|International East-European University]]
| http://www.mveu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 285
| 1993-05-26
| ''[[:d:Q4446469|Соргыт дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус Сургутского Государственного Университета.jpg|center|128px]]
| [[Соргыт]]
| [[:commons:Category:Surgut State University|Surgut State University]]
| http://www.surgu.ru
|-
| style='text-align:right'| 286
| 1994&lt;br/&gt;1994-11-28
| ''[[:d:Q929378|Санкт-Петербургтагы Европа университеты]]''
| [[Файл:LogoEU 07 rus center.png|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:European University at Saint Petersburg|European University at Saint Petersburg]]
| http://www.eu.spb.ru
|-
| style='text-align:right'| 287
| 1994
| ''[[:d:Q4146754|Гуманитар фәннәр дәүләт академик университеты]]''
| [[Файл:Moscow, Maronovsky 26 May 2010 02.JPG|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:State Academic University for the Humanities|State Academic University for the Humanities]]
| https://gaugn.ru/&lt;br/&gt;https://gaugn.ru/en-us/
|-
| style='text-align:right'| 288
| 1994
| [[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты]]
| [[Файл:Дом Манакова.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]&lt;br/&gt;[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]
| 
| http://www.киу.рф
|-
| style='text-align:right'| 289
| 1994
| ''[[:d:Q1366589|«Дубна» дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Университет Дубна.jpg|center|128px]]
| [[Дубна]]
| [[:commons:Category:Dubna University|Dubna University]]
| https://www.uni-dubna.ru/
|-
| style='text-align:right'| 290
| 1994-05-31&lt;br/&gt;1918-02-24
| [[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]]
| [[Файл:Agraruni Omsk.JPG|center|128px]]
| [[Омск]]&lt;br/&gt;[[Омск өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Совет административ округы (Омск)|Совет административ округы]]
| [[:commons:Category:Omsk State Agrarian University|Omsk State Agrarian University]]
| http://www.omgau.ru
|-
| style='text-align:right'| 291
| 1995
| [[Тыва дәүләт университеты]]
| [[Файл:TuvSU.jpg|center|128px]]
| [[Кызыл (шәһәр)|Кызыл]]
| [[:commons:Category:Tuvan State University|Tuvan State University]]
| http://tuvsu.ru
|-
| style='text-align:right'| 292
| 1995
| [[Курган дәүләт университеты]]
| [[Файл:Okn-117-1.jpg|center|128px]]
| [[Курган]]
| [[:commons:Category:Kurgan State University|Kurgan State University]]
| http://www.kgsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 293
| 1995
| ''[[:d:Q4304319|«Синергия» Мәскәү финанс-сәнәгый университеты]]''
| [[Файл:Synergy University Logo.gif|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Synergy University|Synergy University]]
| http://synergy.ru/
|-
| style='text-align:right'| 294
| 1995-03-01
| ''[[:d:Q4304063|Мәскәү шәһәр педагогика университеты]]''
| [[Файл:Представительский корпус МГПУ на улице Садовая-Самотёчная, д. 8. У входа.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.mgpu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 295
| 1996
| ''[[:d:Q4146807|Гатчина дәүләт университеты]]''
| 
| 
| 
| http://www.gief.ru/
|-
| style='text-align:right'| 296
| 1996
| ''[[:d:Q4304064|Мәскәү дәүләт психология һәм педагогика университеты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| http://mgppu.ru
|-
| style='text-align:right'| 297
| 1997
| ''[[:d:Q123422536|Евразия икътисади җәмгыятенең Парламентара Ассамблеясе каршысындагы университет]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| https://miep.edu.ru/&lt;br/&gt;https://miep.spb.ru/
|-
| style='text-align:right'| 298
| 1997
| ''[[:d:Q134732210|Идарә һәм инновацион технологияләр университеты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| https://uuait.ru/
|-
| style='text-align:right'| 299
| 1998
| ''[[:d:Q7090782|Себер юридик университеты]]''
| 
| [[Омск]]
| [[:commons:Category:The Omsk Law Institute|The Omsk Law Institute]]
| https://siblu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 300
| 1998
| ''[[:d:Q7381992|Россия гадел хөкем университеты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.raj.ru
|-
| style='text-align:right'| 301
| 2001
| ''[[:d:Q4533707|Югра дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Ugrasu glavnii korpus.JPG|center|128px]]
| [[Ханты-Мансийск]]
| [[:commons:Category:Yugra State University|Yugra State University]]
| http://en.ugrasu.ru/&lt;br/&gt;https://www.ugrasu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 302
| 2003
| ''[[:d:Q1987532|Заокский адвентист университеты]]''
| [[Файл:Zaokskiy, Tulskaya oblast', Russia, 301000 - panoramio (6).jpg|center|128px]]
| 
| [[:commons:Category:Zaoksky Adventist University|Zaoksky Adventist University]]
| http://www.zau.ru/
|-
| style='text-align:right'| 303
| 2004&lt;br/&gt;1948
| ''[[:d:Q61931372|Кырым мәдәният, сәнгать һәм туризм университеты]]''
| [[Файл:КУКИиТ (2013, 1).jpg|center|128px]]
| [[Акмәсҗит]]
| 
| https://kukiit.ru/
|-
| style='text-align:right'| 304
| 2009
| ''[[:d:Q97119369|Россия ислам университеты (Грозный)]]''
| [[Файл:Russian Islamic University 17.jpg|center|128px]]
| [[Грозный]]
| [[:commons:Category:Russian Islamic university Grozny|Russian Islamic university Grozny]]
| http://риу-грозный.рф/
|-
| style='text-align:right'| 305
| 2009-10-21
| ''[[:d:Q4398096|Россия халыкара олимпик университеты]]''
| [[Файл:RussianInternationalOlympicUniversity1.JPG|center|128px]]
| [[Сочи]]
| [[:commons:Category:Russian International Olympic University|Russian International Olympic University]]
| http://olympicuniversity.ru
|-
| style='text-align:right'| 306
| 2011-10-12
| [[И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты]]
| [[Файл:Павильон 1-3 СЗГМУ.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Mechnikov North-West State Medical University|Mechnikov North-West State Medical University]]
| https://www.szgmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 307
| 2012
| [[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]]
| [[Файл:Главное здание Университета Иннополис.JPG|center|128px]]
| [[Казан]]&lt;br/&gt;[[Иннополис]]
| [[:commons:Category:Innopolis University|Innopolis University]]
| https://innopolis.university/
|-
| style='text-align:right'| 308
| 2012
| ''[[:d:Q19908493|Адмирал Степан Осипович Макаров исемендәге Дәүләт диңгез һәм елга флоты университеты]]''
| [[Файл:СПбГУВК.JPG|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Admiral Makarov State Maritime Academy|Admiral Makarov State Maritime Academy]]
| https://gumrf.ru/
|-
| style='text-align:right'| 309
| 2012&lt;br/&gt;2012-11-28
| ''[[:d:Q56173858|Иваново дәүләт политехника университеты]]''
| [[Файл:Ivgpuofficialphoto.jpg|center|128px]]
| [[Иваново]]
| [[:commons:Category:Ivanovo State Politechnic University|Ivanovo State Politechnic University]]
| http://www.ivgpu.com/
|-
| style='text-align:right'| 310
| 2012-12-29&lt;br/&gt;1930
| [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]]
| [[Файл:Санкт-Петербургский государственный экономический университет.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]&lt;br/&gt;[[Үзәк районы (Санкт-Петербург)|Санкт-Петербургның Үзәк районы]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Economics|Saint Petersburg State University of Economics]]
| http://www.unecon.ru/&lt;br/&gt;https://en.unecon.ru/&lt;br/&gt;https://cn.unecon.ru/
|-
| style='text-align:right'| 311
| 2013
| ''[[:d:Q28051107|Урал тау-металлургия компаниясе техник университеты]]''
| [[Файл:UMMC University (September 2024).jpg|center|128px]]
| [[Югары Пышма шәһәр округы|Югары Пышма шәһәр бүлгесе]]
| [[:commons:Category:Technical University of UMMC|Technical University of UMMC]]
| http://tu-ugmk.com/&lt;br/&gt;https://eduugmk.com/
|-
| style='text-align:right'| 312
| 2013-10-24
| ''[[:d:Q16423702|Вологда дәүләт университеты]]''
| [[Файл:VSTU Vologda Rektorat.jpg|center|128px]]
| [[Вологда]]
| 
| https://vogu35.ru/
|-
| style='text-align:right'| 313
| 2015-01-28
| ''[[:d:Q123501729|Донбасс дәүләт юстиция университеты]]''
| [[Файл:Евгений Забарчук посетил Донбасский государственный университет юстиции.jpg|center|128px]]
| [[Донецк]]
| [[:commons:Category:Donbass State University of Justice|Donbass State University of Justice]]
| https://donbassla.ru/
|-
| style='text-align:right'| 314
| 2019-07-01
| ''[[:d:Q90902449|Сириус университеты]]''
| 
| [[Сочи]]
| 
| https://siriusuniversity.ru/
|-
| style='text-align:right'| 315
| 2021-02
| ''[[:d:Q121767764|Евразия халыкара университеты]]''
| 
| 
| 
| https://evrazuniversitet.com/
|-
| style='text-align:right'| 316
| 2022
| [[Уфа фән һәм технологияләр университеты]]
| [[Файл:Bashkir State University at night.jpg|center|128px]]
| [[Уфаның Киров районы|Киров районы]]&lt;br/&gt;[[Уфа]]&lt;br/&gt;[[Башкортстан]]
| [[:commons:Category:Ufa University of Science and Technology|Ufa University of Science and Technology]]
| https://uust.ru
|-
| style='text-align:right'| 317
| 
| ''[[:d:Q4325439|Себер дәүләт су транспорты университеты]]''
| [[Файл:Novosibirsk State Academy of Water Transport.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| [[:commons:Category:Shchetinkin Street 33, Novosibirsk|Shchetinkin Street 33, Novosibirsk]]
| http://www.ssuwt.ru
|-
| style='text-align:right'| 318
| 
| ''[[:d:Q4537262|Арктика дәүләт агротехнология университеты]]''
| [[Файл:ЯГСХА.jpg|center|128px]]
| [[Якутия]]&lt;br/&gt;[[Якутск]]
| 
| http://www.ysaa.ru&lt;br/&gt;http://www.agatu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 319
| 
| ''[[:d:Q4761983|Ангарск дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Ангарская государственная техническая академия.jpg|center|128px]]
| [[Ангарск]]
| 
| http://angtu.ru
|-
| style='text-align:right'| 320
| 
| ''[[:d:Q28666930|Мәгарифне үстерү корпоратив университеты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| https://kuro-mo.ru/
|-
| style='text-align:right'| 321
| 
| ''[[:d:Q137273503|Н. Г. Жиганов аатынан Казаннааҕы судаарыстыбаннай консерватория]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 322
| 
| ''[[:d:Q138662733|Central University]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| https://cu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 323
| 
| ''[[:d:Q138795760|Железногорский филиал СибГАУ]]''
| [[Файл:Zheleznogorsk branch of Siberian State Aerospace University.jpg|center|128px]]
| [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]]
| [[:commons:Category:Zheleznogorsk branch of Siberian State Aerospace University|Zheleznogorsk branch of Siberian State Aerospace University]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 324
| 
| ''[[:d:Q138795792|Железногорский филиал КГПУ им. Астафьева]]''
| [[Файл:Zheleznogorsk 07.jpg|center|128px]]
| [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]]
| [[:commons:Category:Zheleznogorsk branch of Krasnoyarsk State Pedagogical University|Zheleznogorsk branch of Krasnoyarsk State Pedagogical University]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 325
| 
| ''[[:d:Q138795807|филиал СФУ в Железногорске]]''
| [[Файл:Zheleznogorsk 53.jpg|center|128px]]
| [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]]
| [[:commons:Category:Zheleznogorsk branch of the Siberian Federal University|Zheleznogorsk branch of the Siberian Federal University]]
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Академияләр  ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q162633 }
|section=
|sort=P571
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! сурәт
! урнашу
! Викиҗыентык
! веб-сайт
|-
| style='text-align:right'| 1
| 1721
| [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]]
| [[Файл:St. Petersburg academy.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg Theological Academy|Saint Petersburg Theological Academy]]
| https://spbda.ru/
|-
| style='text-align:right'| 2
| 1773
| ''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]''
| [[Файл:Московская академия хореографии, октябрь 2024.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q862100|Хамовники]]''
| 
| https://balletacademy.ru/
|-
| style='text-align:right'| 3
| 1808
| ''[[:d:Q4407660|Санкт-Петербург дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]''
| [[Файл:Черниговская 5 01.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү районы (Санкт-Петербург)]]
| [[:commons:Category:Chernigovskaya Street, 5|Chernigovskaya Street, 5]]
| http://www.spbgavm.ru/
|-
| style='text-align:right'| 4
| 1865
| ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[Файл:Moscow 08-2012 Petrovsko-Razumovskoe img01.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Timiryazev Academy of Agriculture|Timiryazev Academy of Agriculture]]
| http://www.timacad.ru
|-
| style='text-align:right'| 5
| 1876-01-09
| ''[[:d:Q2652597|А. Л. Штиглиц исемендәге Санкт-Петербург дәүләт сәнәгый һәм сәнгати дизайн академиясе]]''
| [[Файл:Art and Industry Academy SPB 02.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Art and Industry Academy Stieglitz|Art and Industry Academy Stieglitz]]
| http://ghpa.ru
|-
| style='text-align:right'| 6
| 1885-05-21
| ''[[:d:Q4407669|Санкт-Петербург медицина табиблары белемен арттыру академиясе]]''
| [[Файл:Post Card Giduv.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:St.-Petersburg Medical Academy of Postgraduate Studies|St.-Petersburg Medical Academy of Postgraduate Studies]]
| http://spbmapo.ru
|-
| style='text-align:right'| 7
| 1911
| ''[[:d:Q4123678|Вологда дәүләт сөтчелек сәнәгате академиясе]]''
| [[Файл:Главный корпус Вологодской ГМХА им. Н.В. Верещагина.jpg|center|128px]]
| [[Вологда]]
| 
| http://molochnoe.ru/
|-
| style='text-align:right'| 8
| 1918
| ''[[:d:Q4351501|Пермь дәүләт фармацевтика академиясе]]''
| 
| [[Пермь]]
| 
| http://www.pfa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 9
| 1919
| ''[[:d:Q4059262|Хезмәт һәм социаль мөнәсәбәтләр академиясе]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.atiso.ru/
|-
| style='text-align:right'| 10
| 1919
| [[К. И. Скрябин исемендәге Мәскәү дәүләт ветеринария медицинасы һәм биотехнологиясе академиясе|К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе]]
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.mgavm.ru/
|-
| style='text-align:right'| 11
| 1919
| ''[[:d:Q4406366|Самар дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| 
| [[Самар]]
| 
| http://www.ssaa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 12
| 1920-04-22
| [[Казан дәүләт медицина академиясе]]
| [[Файл:Kazan State Medical Academy building (2024-05-18) 07.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]&lt;br/&gt;[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]
| [[:commons:Category:Kazan State Medical Academy|Kazan State Medical Academy]]
| https://kgma.info/
|-
| style='text-align:right'| 13
| 1921
| [[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]
| [[Файл:RAGS-Moscow2.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Russian Presidential Academy of National Economy and Public Administration|Russian Presidential Academy of National Economy and Public Administration]]
| https://www.ranepa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 14
| 1927
| ''[[:d:Q4059246|Мәгариф хезмәткәрләренең квалификацияләрен арттыру һәм яңа һөнәр үзләштерү академиясе]]''
| 
| 
| 
| http://www.apkpro.ru/
|-
| style='text-align:right'| 15
| 1929-11-26
| ''[[:d:Q103920592|Волгоград дәүләт өстәмә профессиональ белем алу академиясе]]''
| 
| [[Волгоград]]
| 
| https://vgapkro.ru/
|-
| style='text-align:right'| 16
| 1930
| ''[[:d:Q4196593|Иваново дәүләт медицина академиясе]]''
| [[Файл:Мед. Академия.JPG|center|128px]]
| [[Иваново]]
| 
| http://www.isma.ivanovo.ru/
|-
| style='text-align:right'| 17
| 1930
| ''[[:d:Q4196594|Иваново дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[Файл:Ивановская Государственная Сельскохозяйственная Академия - panoramio.jpg|center|128px]]
| [[Иваново]]
| [[:commons:Category:Ivanovo state agricultural academy|Ivanovo state agricultural academy]]
| http://www.ivgsha.ru/
|-
| style='text-align:right'| 18
| 1930
| ''[[:d:Q4318621|Нижгар дәүләт авыл хуҗалыгы  академиясе]]''
| [[Файл:Nizhny Novgorod State Agricultural Academy.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]&lt;br/&gt;[[Идел буе федераль округы]]
| 
| https://nnsaa.ru/&lt;br/&gt;http://nnsaa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 19
| 1930-12-01
| ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]''
| [[Файл:Widows House (Moscow) 20240403 154932.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Russian Medical Academy of Postgraduate Education|Russian Medical Academy of Postgraduate Education]]
| http://rmapo.ru
|-
| style='text-align:right'| 20
| 1931
| ''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]''
| [[Файл:VAVT entrance.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2359096|Раменки]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4473718|Пудовикин урамы]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү]]
| 
| http://www.vavt.ru/&lt;br/&gt;http://vavt.ru
|-
| style='text-align:right'| 21
| 1931-04-20
| ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]''
| [[Файл:СГЮА корпус 3.jpg|center|128px]]
| [[Сарытау]]
| [[:commons:Category:Saratov State Law Academy|Saratov State Law Academy]]
| http://www.sgap.ru/
|-
| style='text-align:right'| 22
| 1933
| ''[[:d:Q4059227|РФ Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Дәүләт янгын сүндерү хезмәте академиясе]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| https://www.academygps.ru/
|-
| style='text-align:right'| 23
| 1933
| ''[[:d:Q4326202|Новочеркасск дәүләт мелиорация академиясе]]''
| [[Файл:Novocherkassk State Academy of Melioration.jpg|center|128px]]
| [[Новочеркасск]]
| [[:commons:Category:Novocherkassk State Reclamation Academy|Novocherkassk State Reclamation Academy]]
| http://www.ngma.su/
|-
| style='text-align:right'| 24
| 1933
| ''[[:d:Q4198174|Ижау дәүләт медицина академиясе]]''
| [[Файл:Учебно-лабораторный корпус.jpg|center|128px]]
| [[Ижауның Индустриаль районы|Индустриаль районы]]
| [[:commons:Category:Izhevsk State Medical Academy|Izhevsk State Medical Academy]]
| http://www.igma.ru/
|-
| style='text-align:right'| 25
| 1934
| ''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''
| [[Файл:Diplomatic academy of Russia (Ostozhenka 53).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Diplomatic academy of Russia|Diplomatic academy of Russia]]
| http://www.dipacademy.ru/
|-
| style='text-align:right'| 26
| 1934
| ''[[:d:Q30532544|Россия җәза үтәтү буенча федераль хезмәтенең Хокук һәм идарә академиясе]]''
| [[Файл:Академия ФСИН России.jpg|center|128px]]
| [[Рязань]]
| [[:commons:Category:Academy of Law Management of the Federal Penal Service of Russia|Academy of Law Management of the Federal Penal Service of Russia]]
| http://apu.fsin.su/
|-
| style='text-align:right'| 27
| 1941
| ''[[:d:Q4248042|Курган дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[Файл:Faculty of Agronomy building Kurgan State Agricultural Academy.jpg|center|128px]]
| [[Курган]]
| 
| http://www.ksaa.zaural.ru/
|-
| style='text-align:right'| 28
| 1944
| ''[[:d:Q4336165|Ырынбур дәүләт медицина академиясе]]''
| [[Файл:Оренбургская государственная медицинская академия.jpg|center|128px]]
| [[Ырынбур]]
| [[:commons:Category:Orenburg State Medical University|Orenburg State Medical University]]
| http://orgma.ru/
|-
| style='text-align:right'| 29
| 1947-04-05
| ''[[:d:Q4397946|Россия сәнгать академиясе]]''
| [[Файл:Moscow 05-2012 Prechistenka 05.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.rah.ru/
|-
| style='text-align:right'| 30
| 1952
| ''[[:d:Q4064568|Амур дәүләт медицина академиясе]]''
| [[Файл:АмурскаяГМА.jpeg|center|128px]]
| [[Благовещенск]]
| [[:commons:Category:Amur State Medical Academy|Amur State Medical Academy]]
| https://www.amursma.ru/
|-
| style='text-align:right'| 31
| 1957-12-12
| ''[[:d:Q17317911|Великие Луки дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[Файл:Velikiye Luki, Pskov Oblast, Russia - panoramio - Sergey Semakov.jpg|center|128px]]
| [[Бөек Луки|Великие-Луки]]
| 
| https://www.vgsa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 32
| 1966-04-30
| ''[[:d:Q4076897|Балтыйк дәүләт сәнәгый балык тоту флоты академиясе]]''
| [[Файл:BFFSA.jpg|center|128px]]
| [[Калининград]]
| 
| http://bgarf.ru/
|-
| style='text-align:right'| 33
| 1967
| ''[[:d:Q4122945|Россия Федераиясе Эчке эшләр министрлыгының Волгоград академиясе]]''
| [[Файл:Volgograd MIA Academy 2021.jpg|center|128px]]
| [[Волгоград]]
| [[:commons:Category:Volgograd Academy of Ministry of Internal Affairs|Volgograd Academy of Ministry of Internal Affairs]]
| http://va-mvd.ru/
|-
| style='text-align:right'| 34
| 1969-04-20
| ''[[:d:Q4397980|Россия халыкара туризм академиясе]]''
| 
| [[Химки]]
| 
| https://www.rmat.ru/
|-
| style='text-align:right'| 35
| 1974
| ''[[:d:Q4424939|Смоленск дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[Файл:Smolensk, Bolshaya Sovetskaya street 10 - 2.jpg|center|128px]]
| [[Смоленск]]
| [[:commons:Category:Smolensk State Agricultural Academy|Smolensk State Agricultural Academy]]
| http://www.sgsha.ru/&lt;br/&gt;https://sgsha.ru/
|-
| style='text-align:right'| 36
| 1977
| ''[[:d:Q4239224|Краснояр дәүләт музыка һәм театр академиясе]]''
| [[Файл:Krasnoyarsk State Academy of Music and Theatre.jpg|center|128px]]
| [[Красноярск]]
| [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Institute of Arts|Krasnoyarsk State Institute of Arts]]
| http://kgii.ru/
|-
| style='text-align:right'| 37
| 1987
| ''[[:d:Q4397933|Россия рәсем, һәйкәл һәм архитектура академиясе]]''
| [[Файл:Moscow School of Painting, Sculpture and Architecture.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.glazunov-academy.ru/
|-
| style='text-align:right'| 38
| 1989
| ''[[:d:Q4400558|Фёдор Михайлович Достоевский исемендәге Рус христиан гуманитар академия]]''
| [[Файл:015. St. Petersburg. The building of the Petrograd Provincial Credit Society.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://rhga.ru
|-
| style='text-align:right'| 39
| 1991
| [[Башкортстан Республикаcы Башлыгы каршындагы Башкортстан дәүләт хезмәте һәм идарә итү академиясе]]
| [[Файл:БАГСУ.jpg|center|128px]]
| [[Уфа]]
| 
| http://www.bagsurb.ru/
|-
| style='text-align:right'| 40
| 1991
| ''[[:d:Q4146946|Россия дәүләт махсуслаштырылган сәнгатьләр академиясе]]''
| [[Файл:GSII.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2358875|Дорогомилово]]''
| [[:commons:Category:Russian State Specialized Academy of Arts|Russian State Specialized Academy of Arts]]
| http://rgsai.ru/
|-
| style='text-align:right'| 41
| 1992
| ''[[:d:Q4059230|Россия Федерациясе Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Ватандашларны саклау академиясе]]''
| [[Файл:АГЗ.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.new-site.amchs.ru/
|-
| style='text-align:right'| 42
| 1992
| ''[[:d:Q4288141|Халыкара бизнес һәм яңа технологияләр академиясе]]''
| [[Файл:MUBiNT.jpg|center|128px]]
| [[Ярославль]]
| 
| http://www.mubint.ru/admitting_commission/new/useful/&lt;br/&gt;https://mubint.ru/
|-
| style='text-align:right'| 43
| 1993
| ''[[:d:Q24251387|Көнчыгыш икътисади-юридик гуманитар академия]]''
| [[Файл:VEGU glav korp.jpg|center|128px]]
| 
| [[:commons:Category:VEGU Eastern Economic, Legal and Humanitarian Academy|VEGU Eastern Economic, Legal and Humanitarian Academy]]
| http://vegu.ru
|-
| style='text-align:right'| 44
| 1993
| ''[[:d:Q29049038|Россия таможня академиясе]]''
| [[Файл:Russian Customs Academy.jpg|center|128px]]
| [[Люберцы]]
| [[:commons:Category:Russian Customs Academy|Russian Customs Academy]]
| http://rta.customs.ru
|-
| style='text-align:right'| 45
| 1994&lt;br/&gt;1999
| ''[[:d:Q52846168|Ханты-Манси дәүләт медицина академиясе]]''
| 
| [[Ханты-Мансийск]]
| 
| http://hmgma.ru/
|-
| style='text-align:right'| 46
| 2008
| ''[[:d:Q133717678|Россия Федерациясе Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы Дәүләт янгыннан саклану хезмәтенең Себер янгыннар һәм бәла-казалардан саклау академиясе]]''
| [[Файл:Emergency Fire and Rescue Academy in Zheleznogorsk 03.jpg|center|128px]]
| [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]]
| [[:commons:Category:Emergency Fire and Rescue Academy in Zheleznogorsk|Emergency Fire and Rescue Academy in Zheleznogorsk]]
| https://sibpsa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 47
| 2013-10-14
| ''[[:d:Q4366453|Мәскәү митрополиты Изге Алексий исемендәге Идел буе мәгариф һәм сәнгать академиясе]]''
| [[Файл:St. Alexius Orthodox Institute of Volga region 20210407 02.jpg|center|128px]]
| [[Тольятти]]
| [[:commons:Category:St. Alexius Orthodox Institute of Volga region|St. Alexius Orthodox Institute of Volga region]]
| https://pravinst.ru/
|-
| style='text-align:right'| 48
| 2017-09-04
| [[Болгар ислам академиясе]]
| [[Файл:Болгарская исламская академия.jpg|center|128px]]
| [[Татарстан]]&lt;br/&gt;[[Спас районы]]&lt;br/&gt;[[Идел буе федераль округы]]&lt;br/&gt;[[Болгар (Спас районы)|Болгар]]
| [[:commons:Category:Bolgar Islamic Academy|Bolgar Islamic Academy]]
| https://bolgar.academy
|-
| style='text-align:right'| 49
| 
| ''[[:d:Q4125411|Воронеж дәүләт спорт академиясе]]''
| [[Файл:ВГИФК Вход.jpg|center|128px]]
| [[Воронеж]]
| 
| http://www.vgifk.ru
|-
| style='text-align:right'| 50
| 
| ''[[:d:Q4303889|Россия транспорт университетының Су транспорты академиясе]]''
| [[Файл:Основной учебный корпус МГАВТ.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://msawt.com
|-
| style='text-align:right'| 51
| 
| ''[[:d:Q16694405|Константин Дмитриевич Ушинский исемендәге Санкт-Петербург диплом арты педагогик белем алу академиясе]]''
| [[Файл:Доходный дом Коммерческого училища на ул. Ломоносова 03.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| https://spbappo.ru
|}
{{Wikidata list end}}

== Консерваторияләр  ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q184644 }
|section=
|sort=P571
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! сурәт
! урнашу
! Викиҗыентык
! веб-сайт
|-
| style='text-align:right'| 1
| 1862-09-20
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| [[Файл:Saint Petersburg Conservatory.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg Conservatory|Saint Petersburg Conservatory]]
| https://www.conservatory.ru/
|-
| style='text-align:right'| 2
| 1866-09-01
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| [[Файл:Moscow 05-2017 img41 Conservatory.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2320761|Пресненский районы]]''
| [[:commons:Category:Moscow Conservatory|Moscow Conservatory]]
| http://www.mosconsv.ru/en/default.aspx
|-
| style='text-align:right'| 3
| 1895
| ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]''
| [[Файл:Gnessinmoscow.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Gnessin Russian Academy of Music|Gnessin Russian Academy of Music]]
| http://gnesin-academy.ru/
|-
| style='text-align:right'| 4
| 1910
| ''[[:d:Q3912936|П. И. Чайковский исемендәге Акмәчет музыка укуханәсе]]''
| [[Файл:Simferopol - music school.jpg|center|128px]]
| 
| [[:commons:Category:Naberezhna St., 31 (Simferopol)|Naberezhna St., 31 (Simferopol)]]
| http://smuimpich.crimea.com/
|-
| style='text-align:right'| 5
| 1912
| ''[[:d:Q2022998|Леонид Витальевич Собинов исемендәге Сарытау дәүләт консерваториясе]]''
| [[Файл:Konserv saratov.JPG|center|128px]]
| [[Сарытау]]
| [[:commons:Category:Saratov Conservatory|Saratov Conservatory]]
| http://www.sarcons.ru
|-
| style='text-align:right'| 6
| 1917
| ''[[:d:Q4122984|Павел Алексеевич Серебряков исемендәге Волгоград дәүләт консерваториясе]]''
| [[Файл:Volgograd Municipal Institute of Arts 001.jpg|center|128px]]
| [[Волгоградның Үзәк районы]]
| [[:commons:Category:Volgograd Municipal Institute of Arts|Volgograd Municipal Institute of Arts]]
| http://www.serebryakovka.ru/
|-
| style='text-align:right'| 7
| 1934
| ''[[:d:Q4476712|Урал дәүләт консерваториясе]]''
| [[Файл:UralSC.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:Lenina Avenue 26, Yekaterinburg|Lenina Avenue 26, Yekaterinburg]]
| http://www.uralconsv.org/
|-
| style='text-align:right'| 8
| 1945
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[Файл:Nobility house, Kazan (2022-07-15) 10.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]&lt;br/&gt;[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]
| [[:commons:Category:Kazan State Conservatory named after N. G. Zhiganov|Kazan State Conservatory named after N. G. Zhiganov]]
| https://new.kazancons.ru/
|-
| style='text-align:right'| 9
| 1946
| ''[[:d:Q4318618|Михаил Иванович Глинка исемендәге Түбән Новгород дәүләт консерваториясе]]''
| [[Файл:Glinka Nizhny Novgorod State Conservatoire.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]
| [[:commons:Category:Glinka Nizhny Novgorod State Conservatoire|Glinka Nizhny Novgorod State Conservatoire]]
| http://nnovcons.ru/
|-
| style='text-align:right'| 10
| 1956
| ''[[:d:Q4325442|Михаил Иванович Глинка исемендәге Новосибирск дәүләт консерваториясе]]''
| [[Файл:Novosibirsk Conservatory.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| [[:commons:Category:Novosibirsk Conservatory|Novosibirsk Conservatory]]
| http://www.nsglinka.ru/
|-
| style='text-align:right'| 11
| 1967
| ''[[:d:Q4398462|Сергей Васильевич Рахманинов исемендәге Ростов дәүләт консерваториясе]]''
| [[Файл:Sergei Rachmaninoff conservatory Rostov-on-Don.jpg|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:Rostov state conservatory|Rostov state conservatory]]
| http://www.rostcons.ru
|-
| style='text-align:right'| 12
| 1967-07-01
| ''[[:d:Q4361450|А. К. Глазунов исемендәге Петрозаводск дәүләт консерваториясе]]''
| [[Файл:Петрозаводск, консерватория, вид 1.jpg|center|128px]]
| [[Петрозаводск]]
| [[:commons:Category:Petrozavodsk Conservatory|Petrozavodsk Conservatory]]
| http://glazunovcons.ru/
|-
| style='text-align:right'| 13
| 1969
| [[Әстерхан дәүләт консерваториясе]]
| [[Файл:Астраханская консерватория.jpg|center|128px]]
| [[Әстерхан]]
| [[:commons:Category:Astrakhan Conservatory|Astrakhan Conservatory]]
| http://astracons.ru
|-
| style='text-align:right'| 14
| 1993
| ''[[:d:Q4274090|Михаил Иванович Глинка исемендәге Магнитогорск дәүләт консерваториясе]]''
| [[Файл:Магнитогорская государственная консерватория имени Глинки.jpg|center|128px]]
| [[Магнитогорск]]
| 
| http://www.magkmusic.com/en
|-
| style='text-align:right'| 15
| 
| ''[[:d:Q137273503|Н. Г. Жиганов аатынан Казаннааҕы судаарыстыбаннай консерватория]]''
| 
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Югары хәрби уку йортлары  ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q917182 }
|section=
|sort=P571
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! сурәт
! урнашу
! Викиҗыентык
! веб-сайт
|-
| style='text-align:right'| 1
| 1701
| ''[[:d:Q4407686|Санкт-Петербург хәрби-диңгез институты]]''
| [[Файл:Морской кадетский корпус. Набережная Лейтенанта Шмидта 2H1A9808WI.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:St. Petersburg Naval Institute|St. Petersburg Naval Institute]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 2
| 1712-01-16
| ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]''
| [[Файл:Zhdanovskaya Street SPB 3.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Mozhaisky Military Space Academy|Mozhaisky Military Space Academy]]
| http://vka.mil.ru/
|-
| style='text-align:right'| 3
| 1798-12-18
| ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''
| [[Файл:Academy vma.jpg|center|128px]]
| [[Выборг районы (Санкт-Петербург)|Выборг районы]]
| [[:commons:Category:Kirov Military Medical Academy|Kirov Military Medical Academy]]
| http://www.vmeda.org
|-
| style='text-align:right'| 4
| 1820
| ''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]''
| [[Файл:Wiki Moscow Orphanage, Moskvoretskaya Embankment.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Military Academy of Strategic Rocket Forces|Military Academy of Strategic Rocket Forces]]
| http://varvsn.mil.ru/
|-
| style='text-align:right'| 5
| 1820
| ''[[:d:Q4297700|Михаил хәрби артиллерия академиясе]]''
| [[Файл:Михайловская артиллерийская академия, 1870.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Mikhailovsky Military Artillery Academy|Mikhailovsky Military Artillery Academy]]
| http://mvaa.mil.ru/
|-
| style='text-align:right'| 6
| 1827
| ''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]''
| [[Файл:Naval Academy Building SPB 1.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Kuznetsov Naval Academy|Kuznetsov Naval Academy]]
| http://vma.mil.ru/
|-
| style='text-align:right'| 7
| 1832
| ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''
| [[Файл:General-staff-academy-building-moscow-russia-may-2016.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Russian General Staff Academy|Russian General Staff Academy]]
| http://vagsh.mil.ru/
|-
| style='text-align:right'| 8
| 1832
| ''[[:d:Q2996600|Генераль штаб академиясе]]''
| [[Файл:General Staff Academy (Imperial Russia) (1).JPG|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:General Staff Academy (Imperial Russia)|General Staff Academy (Imperial Russia)]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 9
| 1866&lt;br/&gt;1956
| ''[[:d:Q2250766|Советлар Берлеге Маршалы Георгий Жуков исемендәге Хәрби һава-космос саклану академиясе]]''
| [[Файл:Военная академия имени Маршала Советского Союза Г. К. Жукова.jpg|center|128px]]
| [[Тверь]]
| [[:commons:Category:Air and Space Defense Military Academy|Air and Space Defense Military Academy]]
| http://vavko.mil.ru/&lt;br/&gt;http://vavkotver.ru/
|-
| style='text-align:right'| 10
| 1876
| ''[[:d:Q4146609|Адмирал С. О. Макаров исемендәге дәүләт диңгез академиясе]]''
| [[Файл:Kosaya line(2).jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://gumrf.ru/
|-
| style='text-align:right'| 11
| 1917
| ''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:MVVKU|MVVKU]]
| http://www.mkpu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 12
| 1918
| ''[[:d:Q4407751|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург югары гомумгаскәр җитәкчелек укуханәсе]]''
| [[Файл:Ленпех.jpg|center|128px]]
| 
| 
| http://www.lenpeh.ru
|-
| style='text-align:right'| 13
| 1918
| ''[[:d:Q4408483|Сарытау ракета гаскәрләренең югары командалык-мөһәндислек укуханәсе]]''
| [[Файл:Саратовское высшее артиллерийское командное училище (ворота).jpg|center|128px]]
| 
| [[:commons:Category:Saratov Higher Military Command and Engineering School of Missile Forces|Saratov Higher Military Command and Engineering School of Missile Forces]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 14
| 1918
| ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''
| [[Файл:Военная академия на Девичьем поле (10784627223).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Combined Arms Academy of the Armed Forces of the Russian Federation|Combined Arms Academy of the Armed Forces of the Russian Federation]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 15
| 1918-11-13
| ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]''
| [[Файл:Main entrance to РВВДКУ, Ryazan 2009.jpg|center|128px]]
| [[Рязань]]
| [[:commons:Category:Ryazan Airborne School|Ryazan Airborne School]]
| http://www.rvvdku-vi.ru/
|-
| style='text-align:right'| 16
| 1919
| ''[[:d:Q1341318|Элемтә хәрби академиясе]]''
| [[Файл:Военная академия связи имени Маршала Советского Союза С.М. Буденного 08.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Budyonny Military Academy of the Signal Corps|Budyonny Military Academy of the Signal Corps]]
| http://vas.mil.ru/
|-
| style='text-align:right'| 17
| 1919-02-22
| [[Казан танк университеты|Казан югары хәрби башлыклар уку йорты]]
| [[Файл:Казанское высшее военное командное училище.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]
| [[:commons:Category:Kazan Tank Command Higher School|Kazan Tank Command Higher School]]
| http://kvtkku.mil.ru/
|-
| style='text-align:right'| 18
| 1920
| ''[[:d:Q4334698|Россия ЭЭМның Омск академиясе]]''
| 
| [[Омск]]
| [[:commons:Category:Omsk Academy of the Ministry of the Interior|Omsk Academy of the Ministry of the Interior]]
| http://oma.mvd.ru/
|-
| style='text-align:right'| 19
| 1921-04-26
| ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]''
| [[Файл:Академия Федеральной службы безопасности России.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Academy of the Federal Security Service of the Russian Federation|Academy of the Federal Security Service of the Russian Federation]]
| http://academy.fsb.ru/
|-
| style='text-align:right'| 20
| 1921-08-10
| ''[[:d:Q4336213|Ырынбур югары хәрби авиация очучылары укуханәсе]]''
| [[Файл:Здание Оренбургского высшего авиационного училища (с Советской).JPG|center|128px]]
| [[Ырынбур]]
| [[:commons:Category:Orenburg Military Aviation Piloting High School|Orenburg Military Aviation Piloting High School]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 21
| 1923-11-30
| ''[[:d:Q103831511|Россия Федераль иминлек хезмәтенең чик саклау академиясе]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 22
| 1927-11-12
| ''[[:d:Q4318615|РФ ЭЭМның Түбән Новгород академиясе]]''
| [[Файл:Нижегородская академия МВД России.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]
| [[:commons:Category:Nizhny Novgorod Academy of the Ministry of the Interior|Nizhny Novgorod Academy of the Ministry of the Interior]]
| http://www.na.mvd.ru
|-
| style='text-align:right'| 23
| 1929
| ''[[:d:Q24932362|Армия генералы Сергей Матвеевич Штеменко исемендәге Краснодар югары хәрби укуханәсе]]''
| [[Файл:Фасад КВВУ.jpg|center|128px]]
| [[Краснодар]]
| [[:commons:Category:Krasnodar Higher Military School named for Army General S.M. Shtemenko|Krasnodar Higher Military School named for Army General S.M. Shtemenko]]
| http://kvvu.mil.ru/
|-
| style='text-align:right'| 24
| 1932
| ''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''
| [[Файл:Moscow Lefortovo Catherine Palace asv2018-08 img2.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://mechcorps.rkka.ru/files/spravochnik/vuz/vamm.htm
|-
| style='text-align:right'| 25
| 1932
| ''[[:d:Q1791304|РФ КК Гомумгаскәр академиясенең хәрби мөһәндисләр институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.ova.mil.ru/ingener.html
|-
| style='text-align:right'| 26
| 1932
| ''[[:d:Q4114347|Радиацион, химик һәм биологик саклану һәм мөһәндис гаскәрләре хәрби академиясе]]''
| 
| 
| [[:commons:Category:NBC Protection Military Academy|NBC Protection Military Academy]]
| http://varhbz.mil.ru/&lt;br/&gt;http://ens.mil.ru/education/higher/academy/more.htm?id=8690@morfOrgEduc
|-
| style='text-align:right'| 27
| 1932
| ''[[:d:Q4304238|РФ ФИХ чик буе гаскәрләре институты]]''
| [[Файл:Flag of Border Troops of Russia.svg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Institute of the Federal Border Security Service of the Russian Federation|Moscow Institute of the Federal Border Security Service of the Russian Federation]]
| http://mpi.fsb.ru
|-
| style='text-align:right'| 28
| 1932-05-19
| ''[[:d:Q60829463|Россия Федерациясе милли гвардия гаскәренең Сарытау хәрби институты]]''
| [[Файл:Саратовский военный институт ВВ МВД России (1999).jpg|center|128px]]
| [[Сарытау]]
| 
| https://svki.rosguard.gov.ru
|-
| style='text-align:right'| 29
| 1932-06-15
| ''[[:d:Q103831705|Россия Федерациясе Каһарманы һәм Хезмәт Каһарманы генерал-лейтенант Игорь Анатольевич Кириллов исемендәге Сарытау югары хәрби радиацион, химик һәм биологик саклану инженер укуханәсе]]''
| 
| [[Сарытау]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 30
| 1935-08-10
| ''[[:d:Q103920423|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәте институты]]''
| 
| [[Новосибирск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 31
| 1935-08-10
| ''[[:d:Q103921049|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Түбән Новгород институты]]''
| 
| [[Түбән Новгород]]
| [[:commons:Category:Nizhny Novgorod Institute of the FSB of Russia|Nizhny Novgorod Institute of the FSB of Russia]]
| https://inn.fsb.ru/
|-
| style='text-align:right'| 32
| 1936-11-30
| ''[[:d:Q103832270|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Яр буйларын саклау институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]&lt;br/&gt;[[Анапа]]
| 
| http://ibo.fsb.ru
|-
| style='text-align:right'| 33
| 1937
| ''[[:d:Q4458747|Тын океан хәрби-диңгез институты]]''
| [[Файл:Тихоокеанский военно-морской институт.jpg|center|128px]]
| [[Владивосток]]
| [[:commons:Category:Pacific Higher Naval School|Pacific Higher Naval School]]
| http://stat.ens.mil.ru/education/higher/academy/more.htm?id=8675@morfOrgEduc
|-
| style='text-align:right'| 34
| 1937-09-26
| ''[[:d:Q103920735|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Санкт-Петербург институты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 35
| 1938
| ''[[:d:Q1978570|Тышкы разведка академиясе]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Academy of the SVR of Russia|Academy of the SVR of Russia]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 36
| 1941-05-17
| ''[[:d:Q102398759|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясенең Авиация маршалы Евгений Яковлевич Савицкий исемендәге Пушкин югары һава хөҗүменә каршы саклану радиоэлектроника укуханәсе]]''
| 
| [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
| 
| https://www.pvure.com/%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B5-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B5/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B0/
|-
| style='text-align:right'| 37
| 1946
| ''[[:d:Q4114415|Россия Федерациясе Саклану министрлыгының хәрби академиясе]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 38
| 1956&lt;br/&gt;1900
| ''[[:d:Q1592900|Андрей Васильевич Хрулёв исемендәге Хәрби матди-техник тәэминат академиясе]]''
| [[Файл:Sankt-Peterburg 2012 4657.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Military Academy of Logistical Support|Military Academy of Logistical Support]]
| http://vamto.mil.ru/&lt;br/&gt;http://vamto.net/
|-
| style='text-align:right'| 39
| 1966
| ''[[:d:Q4059216|Россия Федерациясе Федераль саклау хезмәтене академиясе]]''
| 
| [[Орёл]]
| 
| http://academ.msk.rsnet.ru/
|-
| style='text-align:right'| 40
| 1967
| ''[[:d:Q4325494|Новосибирск югары хәрби җитәкчеләр укуханәсе]]''
| [[Файл:Nvvpou entrance.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| 
| https://nvvku.mil.ru/
|-
| style='text-align:right'| 41
| 1970
| ''[[:d:Q4114349|Россия Федерациясе Кораллы Көчләренең һава хөҗүменә каршы гаскәр оборонасы хәрби академиясе]]''
| [[Файл:Va vpvo.jpg|center|128px]]
| [[Смоленск]]
| [[:commons:Category:Smolensk Military Academy of Air Defense|Smolensk Military Academy of Air Defense]]
| http://www.frit67.ru/&lt;br/&gt;https://vavpvo.mil.ru/
|-
| style='text-align:right'| 42
| 1975
| ''[[:d:Q4146868|Адмирал Фёдор Фёдорович Ушаков исемендәге Дәүләт диңгезчелек университеты]]''
| [[Файл:Вход в здание Морской государственной академии имени адмирала Ф. Ф. Ушакова.jpg|center|128px]]
| [[Новороссийск]]
| [[:commons:Category:Admiral Ushakov Maritime State University|Admiral Ushakov Maritime State University]]
| http://www.aumsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 43
| 1992&lt;br/&gt;1937
| ''[[:d:Q16334349|П. С. Нахимов исемендәге хәрби-диңгез көчләре академиясе]]''
| [[Файл:Black high naval school 02.jpg|center|128px]]
| [[Акъяр]]
| [[:commons:Category:Black high naval school|Black high naval school]]
| https://chvvmu.mil.ru/
|-
| style='text-align:right'| 44
| 1993
| ''[[:d:Q4494355|Россия Федерациясе федераль иминлек хезмәтенең Хабаровск чик саклау институты]]''
| [[Файл:Хабаровский пограничный институт ФСБ России.jpg|center|128px]]
| [[Хабарау|Хабаровск]]
| 
| http://khpi.fsb.ru/
|-
| style='text-align:right'| 45
| 1996&lt;br/&gt;1995
| ''[[:d:Q4209553|РФ ФИХ Калининград чик буе гаскәрләре институты]]''
| 
| 
| 
| http://kpi.fsb.ru/
|-
| style='text-align:right'| 46
| 1998
| ''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]''
| [[Файл:Военная академия на Девичьем поле (10784627223).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q862100|Хамовники]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Combined Arms Academy of the Armed Forces of the Russian Federation|Combined Arms Academy of the Armed Forces of the Russian Federation]]
| https://ova.mil.ru/
|-
| style='text-align:right'| 47
| 2012
| ''[[:d:Q4114399|Профессор Николай Егорович Жуковский һәм Юрий Алексеевич Гагарин исемендәге Россия Федерациясе хәрби-һава көчләре академиясе]]''
| [[Файл:Release of officers of the Air force Academy in Voronezh (2019-06-29) 06.jpg|center|128px]]
| [[Воронеж өлкәсе]]
| [[:commons:Category:VUNC VVS VVA|VUNC VVS VVA]]
| http://www.vaiu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 48
| 2012-07-01
| ''[[:d:Q21745516|Хәрби-диңгез политехник институты]]''
| [[Файл:Военно-морской политехнический институт, корпус 13, бульвар Разведчика 03.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Naval Polytechnic Institute (Peterhof)|Naval Polytechnic Institute (Peterhof)]]
| http://вмпи.рф
|-
| style='text-align:right'| 49
| 
| ''[[:d:Q4141615|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Галицино чик буе гаскәрләре институты]]''
| [[Файл:RIAN archive 119875 Golitsyn Frontier Guards Military Institute.jpg|center|128px]]
| [[Голицыно]]
| 
| http://gpi.fsb.ru
|-
| style='text-align:right'| 50
| 
| ''[[:d:Q4326217|Новочеркасск югары хәрби элемтә җитәкчелеге укуханәсе]]''
| [[Файл:Войсковое правление.JPG|center|128px]]
| [[Новочеркасск]]
| 
| http://nvvkys.donland.ru
|}
{{Wikidata list end}}

== Башка югары уку йортлары  ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q38723 }
|section=
|sort=P571
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! сурәт
! урнашу
! Викиҗыентык
! веб-сайт
|-
| style='text-align:right'| 1
| 1701
| ''[[:d:Q4407686|Санкт-Петербург хәрби-диңгез институты]]''
| [[Файл:Морской кадетский корпус. Набережная Лейтенанта Шмидта 2H1A9808WI.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:St. Petersburg Naval Institute|St. Petersburg Naval Institute]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 2
| 1779
| ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]''
| [[Файл:St. Petersburg State Theatre Arts Academy.jpg|center|128px]]
| 
| 
| http://www.rgisi.ru
|-
| style='text-align:right'| 3
| 1781-03-12
| ''[[:d:Q104017099|Владимир Иванович Воронин исемендәге Арктик диңгез институты — Адмирал Степан Осипович Макаров исемендәге Дәүләт диңгез һәм елга флоты университеты бүлекчәсе]]''
| 
| [[Архангельск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 4
| 1809
| [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]]
| [[Файл:Neglinnaya 6 - Shchepkin Theatre School.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q2626320|Мещанский районы]]''
| [[:commons:Category:Mikhail Shchepkin Higher Theatre School|Mikhail Shchepkin Higher Theatre School]]
| http://shepkinskoe.ru/
|-
| style='text-align:right'| 5
| 1828
| ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]''
| [[Файл:State Institute of Technology SPB (img1).jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State Institute of Technology|Saint Petersburg State Institute of Technology]]
| http://technolog.edu.ru
|-
| style='text-align:right'| 6
| 1855
| ''[[:d:Q4409421|Адмирал Геннадий Иванович Невельской исемендәге Дәүләт диңгезчелек университетының Тимофей Борисович Гуженко исемендәге Сахалин югары диңгезчелек укуханәсе]]''
| [[Файл:Сахалинское мореходное училище.JPG|center|128px]]
| [[Холмск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 7
| 1879
| ''[[:d:Q4450871|Сергей Васильевич Рахманинов исемендәге Тамбов дәүләт музыка-педагогика институты]]''
| 
| [[Тамбов]]
| 
| https://rachmaninov.ru/
|-
| style='text-align:right'| 8
| 1896
| ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''
| [[Файл:MIIT.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2622887|Maryina Roshcha District]]''
| [[:commons:Category:Russian University of Transport|Russian University of Transport]]
| http://www.miit.ru/
|-
| style='text-align:right'| 9
| 1909-07-01
| ''[[:d:Q105885725|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университетының Никифор Михайлович Бардыгин исемендәге Егорьевск технология институты]]''
| [[Файл:Корпус учебный 2 (Егорьевск).jpg|center|128px]]
| [[Егорьевск]]
| [[:commons:Category:Profsoyuznaya street 32-34, Yegorievsk|Profsoyuznaya street 32-34, Yegorievsk]]
| http://e-stankin.ru/
|-
| style='text-align:right'| 10
| 1916-07-01
| ''[[:d:Q13419575|Төмән дәүләт университетының Дмитрий Иванович Менделеев исемендәге Тубыл педагогика институты]]''
| [[Файл:RozyLuxemburg7 Tobolsk.JPG|center|128px]]
| [[Төмән өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Tobolsk Pedagogical Institute|Tobolsk Pedagogical Institute]]
| https://tobolsk.utmn.ru/
|-
| style='text-align:right'| 11
| 1918
| ''[[:d:Q4407698|Санкт-Петербург дәүләт мәдәният институты]]''
| [[Файл:Дом Бецкого И.И. - принца Ольденбургского П.Г.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| https://www.spbgik.ru/
|-
| style='text-align:right'| 12
| 1918-07-17
| [[Тимер юлы гаскәрләре һәм хәрби бәйләнешләр хәрби институты]]
| 
| [[Петергоф|Петерһоф]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 13
| 1919
| ''[[:d:Q105885783|Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университетының Физика һәм механика институты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| https://physmech.spbstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 14
| 1919
| ''[[:d:Q4476703|Урал идарә институты]]''
| [[Файл:УрАГС.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:Ural Institute of Management (Branch of RANEPA)|Ural Institute of Management (Branch of RANEPA)]]
| https://ui.ranepa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 15
| 1920
| ''[[:d:Q4304085|Дәүләт социаль-гуманитар университеты]]''
| 
| 
| 
| https://www.gukolomna.ru/
|-
| style='text-align:right'| 16
| 1920
| ''[[:d:Q4453553|Сарытау театр институты]]''
| [[Файл:Театральный институт ул Рабочая 23 Саратов.jpg|center|128px]]
| [[Сарытау]]
| [[:commons:Category:Theater Institute, Saratov|Theater Institute, Saratov]]
| http://sati-sgk.ru
|-
| style='text-align:right'| 17
| 1921&lt;br/&gt;1921-07-21
| ''[[:d:Q30257344|РФ ЭЭМның Ерак Көнчыгыш юридик институты]]''
| [[Файл:Дальневосточный юридический институт МВД РФ.jpg|center|128px]]
| [[Хабарау|Хабаровск]]
| 
| https://двюи.мвд.рф
|-
| style='text-align:right'| 18
| 1922-06-06
| ''[[:d:Q105885754|Россия Федерациясе Федераль салым хезмәтенең Төньяк-Көнбатыш квалификация күтәрү институты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 19
| 1929
| ''[[:d:Q4097537|Брянск дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Старый корпус БГТУ Брянск.JPG|center|128px]]
| [[Брянск]]
| [[:commons:Category:Bryansk State Technical University|Bryansk State Technical University]]
| https://www.tu-bryansk.ru/&lt;br/&gt;http://www.tu-bryansk.ru/
|-
| style='text-align:right'| 20
| 1930
| ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]''
| [[Файл:Главный корпус Московского государственного института культуры.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://mgik.org
|-
| style='text-align:right'| 21
| 1930-09-30
| ''[[:d:Q4304158|Мәскәү тарих-архив институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 22
| 1931
| ''[[:d:Q4304336|Мәскәү юридик институты]]''
| [[Файл:Bolshaya Nikitskaya, 11.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 23
| 1931
| ''[[:d:Q4412485|Төньяк Кавказ таучылык-металлургия институты]]''
| 
| [[Владикавказ]]
| 
| http://www.skgmi-gtu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 24
| 1933
| [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]]
| [[Файл:Alexander Herzen's Birthplace(3).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Maxim Gorky Literature Institute|Maxim Gorky Literature Institute]]
| http://litinstitut.ru
|-
| style='text-align:right'| 25
| 1933-10-14
| ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]''
| [[Файл:Meshchansky District, Moscow, Russia - panoramio (209).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Architectural Institute|Moscow Architectural Institute]]
| http://www.marhi.ru
|-
| style='text-align:right'| 26
| 1934-04-28
| ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''
| [[Файл:MIAN-IVMRAN.JPG|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Steklov Institute of Mathematics|Steklov Institute of Mathematics]]
| http://www.mi-ras.ru/
|-
| style='text-align:right'| 27
| 1935-11-15
| ''[[:d:Q30257755|Пётр Ильич Чайковский исемендәге Көньяк Урал дәүләт сәнгать институты]]''
| [[Файл:Памятник Чайковскому перед ЮУрГИИ f004.jpg|center|128px]]
| [[Чиләбе]]
| [[:commons:Category:South Ural State Institute of Arts|South Ural State Institute of Arts]]
| https://uyrgii.ru/
|-
| style='text-align:right'| 28
| 1938
| ''[[:d:Q4325171|Новороссийск политехника институты]]''
| [[Файл:Политех Новороссийск.jpg|center|128px]]
| [[Новороссийск]]
| 
| https://www.npi.edu.ru
|-
| style='text-align:right'| 29
| 1939
| ''[[:d:Q664610|В. М. Шукшин исемендәге Алтай дәүләт педагогика һәм гуманитар фәннәр университеты]]''
| [[Файл:Бийск филфак АГАО.jpg|center|128px]]
| [[Бийск]]
| 
| http://www.bigpi.biysk.ru/wwwsite/
|-
| style='text-align:right'| 30
| 1939
| ''[[:d:Q2324493|Виссарион Григорьевич Белинский исемендәге Пенза педагогика институты]]''
| [[Файл:PGPU-Hauptgebaeude-01.jpg|center|128px]]
| [[Пенза]]
| 
| http://spu-penza.ru
|-
| style='text-align:right'| 31
| 1939
| ''[[:d:Q4139464|В. Г. Короленко исемендәге Глазов дәүләт педагогия институты]]''
| [[Файл:Udmurtia Glazov asv2019-05 img02.jpg|center|128px]]
| [[Глазов]]
| 
| http://www.ggpi.org&lt;br/&gt;http://ggpi.org/news.php
|-
| style='text-align:right'| 32
| 1939
| ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]''
| [[Файл:Surikov Art Institute Moscow.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Surikov Art Institute in Moscow|Surikov Art Institute in Moscow]]
| http://surikov-vuz.com/
|-
| style='text-align:right'| 33
| 1939
| ''[[:d:Q110946531|Бөре дәүләт педагогика институты]]''
| [[Файл:Административный корпус БФ БашГУ 2019 год.jpg|center|128px]]
| [[Бөре (шәһәр)|Бөре]]
| 
| https://www.birsk.ru/node/1002
|-
| style='text-align:right'| 34
| 1939
| ''[[:d:Q4519367|Шадринск дәүләт педагогика институты]]''
| 
| [[Шадрин (шәһәр)|Шадринск]]
| 
| http://shgpi.edu.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 35
| 1939
| ''[[:d:Q30265172|Волгоград бизнес институты]]''
| 
| [[Волгоград]]
| 
| http://volbi.ru/en/&lt;br/&gt;http://volbi.ru
|-
| style='text-align:right'| 36
| 1940-06-22
| ''[[:d:Q110954641|Лесосибирск дәүләт педагогика институты]]''
| [[Файл:Lpisfu 002.JPG|center|128px]]
| [[Лесосибирск]]
| [[:commons:Category:Lesosibirsk Pedagogical Institute|Lesosibirsk Pedagogical Institute]]
| http://lpi.sfu-kras.ru
|-
| style='text-align:right'| 37
| 1943
| ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''
| [[Файл:Moscow Art Theatre School-Studio.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2710104|Тверской районы]]''
| [[:commons:Category:School-Studio at the Moscow Art Theatre|School-Studio at the Moscow Art Theatre]]
| http://mhatschool.theatre.ru
|-
| style='text-align:right'| 38
| 1943
| ''[[:d:Q4385790|Волгоград дәүләт медицина университетының Пятигорск медицина-фармацевтика институты]]''
| [[Файл:PMPI Main building.jpg|center|128px]]
| [[Биштау|Пятигорск]]
| [[:commons:Category:Pyatigorsk Medical and Pharmaceutical Institute|Pyatigorsk Medical and Pharmaceutical Institute]]
| http://pmedpharm.ru/
|-
| style='text-align:right'| 39
| 1943
| ''[[:d:Q21643454|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Түбән Новгород идарә институты]]''
| [[Файл:Volga-Vyatka Academy of Public Administration.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]
| 
| https://niu.ranepa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 40
| 1943-02-15
| ''[[:d:Q103831957|Воронеж хөкүмәт элемтәсе институты]]''
| 
| [[Воронеж]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 41
| 1944
| ''[[:d:Q21645815|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Көньяк Россия идарә институты]]''
| [[Файл:Южно-Российский институт управя.jpg|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:South-Russia Institute of Management|South-Russia Institute of Management]]
| https://uriu.ranepa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 42
| 1945
| ''[[:d:Q1487403|Теоретик һәм эксперименталь физика институты]]''
| [[Файл:Cheremushki Estate Flickr 06.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.itep.ru
|-
| style='text-align:right'| 43
| 1945-10
| ''[[:d:Q4129748|School of Journalism &amp; Mass Communication]]''
| [[Файл:Faculty of Journalism.jpg|center|128px]]
| [[Василий утравы районы]]
| 
| https://jf.spbu.ru/&lt;br/&gt;https://eng.jf.spbu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 44
| 1953
| [[Чита дәүләт медицина академиясе]]
| [[Файл:Chita State Medical Academy.jpg|center|128px]]
| [[Чита]]&lt;br/&gt;[[Пермь]]&lt;br/&gt;[[Байкал арты крае]]
| 
| https://chitgma.ru/
|-
| style='text-align:right'| 45
| 1953&lt;br/&gt;1953-08-27
| ''[[:d:Q4209557|Россия эчке эшләр министрлыгының Калининград юриспуденция институты]]''
| [[Файл:КЮИ МВД.jpg|center|128px]]
| [[Калининград]]
| [[:commons:Category:Kaliningrad Law Institute|Kaliningrad Law Institute]]
| https://klif.univer.mvd.ru/
|-
| style='text-align:right'| 46
| 1960-05-27&lt;br/&gt;1960
| ''[[:d:Q4081724|Белгород дәүләт сәнгать һәм мәдәният институты]]''
| [[Файл:Facade of the BSICA.jpg|center|128px]]
| [[Белгород]]
| 
| http://www.bgiki.ru&lt;br/&gt;http://en.bgiik.ru/
|-
| style='text-align:right'| 47
| 1961
| ''[[:d:Q4398525|РФ ЭЭМның Ростов юридик институты]]''
| [[Файл:Ростовский юридический институт МВД РФ.jpg|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:Rostov Law Institute of Ministry of Internal Affairs of Russia|Rostov Law Institute of Ministry of Internal Affairs of Russia]]
| http://www.rui.mvd.ru/&lt;br/&gt;https://rui.mvd.ru/
|-
| style='text-align:right'| 48
| 1961
| ''[[:d:Q4424987|Мәскәү энергетика институтының Смоленск бүлекчәсе]]''
| [[Файл:Филиал МЭИ в г. Смоленске.jpg|center|128px]]
| [[Смоленск]]
| [[:commons:Category:Moscow Power Engineering Institute (Smolensk)|Moscow Power Engineering Institute (Smolensk)]]
| http://www.sbmpei.ru/
|-
| style='text-align:right'| 49
| 1961
| ''[[:d:Q4476798|РФ ЭЭМның Урал юридик институты]]''
| 
| [[Екатеринбург]]
| 
| https://ural.mvd.ru/
|-
| style='text-align:right'| 50
| 1962
| ''[[:d:Q4304157|Александр Николаевич Тихонов исемендәге Мәскәү дәүләт электроника һәм математика институты]]''
| [[Файл:Логотип МИЭМ.svg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow State Institute of Electronics and Mathematics|Moscow State Institute of Electronics and Mathematics]]
| http://miem.edu.ru/&lt;br/&gt;http://miem.hse.ru/
|-
| style='text-align:right'| 51
| 1962-01-14
| ''[[:d:Q4154225|Ерак Көнчыгыш дәүләт сәнгать институты]]''
| 
| [[Владивосток]]
| 
| http://www.dv-art.ru
|-
| style='text-align:right'| 52
| 1963-08
| [[Түбән Кама химия-технология институты]]
| 
| [[Идел буе федераль округы]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]&lt;br/&gt;[[Түбән Кама районы]]&lt;br/&gt;[[Түбән Кама]]
| 
| https://www.nchti.ru/
|-
| style='text-align:right'| 53
| 1964-01-21
| ''[[:d:Q103832007|РФ ЭЭМ Бөтенроссия хезмәткәрләр квалификациясен күтәрү институты]]''
| [[Файл:Vladimir Putin, All-Russian Advanced Training Institute MIA (2012-05-17) 07.jpg|center|128px]]
| [[Домодедово (шәһәр)]]
| [[:commons:Category:All-Russian Advanced Training Institute of the Ministry of Internal Affairs of Russia|All-Russian Advanced Training Institute of the Ministry of Internal Affairs of Russia]]
| https://випк.мвд.рф/
|-
| style='text-align:right'| 54
| 1967
| ''[[:d:Q2384139|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Дәүләт рус теле институты]]''
| [[Файл:Гос. ИРЯ им. А.С. Пушкина.JPG|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Pushkin State Russian Language Institute|Pushkin State Russian Language Institute]]
| http://www.pushkin.institute
|-
| style='text-align:right'| 55
| 1967-04-29
| ''[[:d:Q103832218|Россия Федерациясе Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы Дәүләт янгын сүндерү хезмәте хезмәткәрләренең Воронеж квалификация күтәрү институты]]''
| 
| [[Воронеж]]
| 
| https://vipkgps.ru/
|-
| style='text-align:right'| 56
| 1967-07-04
| ''[[:d:Q104387855|Ставрополь дәүләт педагогика институты]]''
| 
| [[Ставрополь]]
| 
| https://sspi.ru/
|-
| style='text-align:right'| 57
| 1968
| ''[[:d:Q6676414|Хабаровск дәүләт мәдәният институты]]''
| [[Файл:Хабаровский государственный институт искусств и культуры.jpg|center|128px]]
| [[Хабарау|Хабаровск]]
| 
| http://hgiik.ru/&lt;br/&gt;http://www.hgiik.ru/
|-
| style='text-align:right'| 58
| 1968
| ''[[:d:Q30257821|Россия дәүләт интеллектуаль милек институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.rgiis.ru/&lt;br/&gt;http://www.rgiis.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 59
| 1969
| ''[[:d:Q4219245|Кемерово дәүләт мәдәният институты]]''
| [[Файл:Главный корпус КемГИК.jpg|center|128px]]
| 
| 
| http://www.kemguki.ru/
|-
| style='text-align:right'| 60
| 1969
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| 
| [[Казан]]
| 
| http://kazgik.ru/
|-
| style='text-align:right'| 61
| 1969-04-07
| ''[[:d:Q4076922|Адмирал Фёдор Фёдорович Ушаков исемендәге Балтыйк югары хәрби-диңгез укуханәсе — Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясенең Калининград филиалы]]''
| [[Файл:Балтийский военно-морской институт.jpg|center|128px]]
| [[Калининград]]
| [[:commons:Category:Baltic Naval Institute|Baltic Naval Institute]]
| https://bvvmu.mil.ru/
|-
| style='text-align:right'| 62
| 1971
| [[Самара дәүләт мәдәният институты]]
| [[Файл:Institute of culture 9946.JPG|center|128px]]
| [[Самар]]
| 
| http://www.smrgaki.ru/index.htm&lt;br/&gt;https://samgik.ru/
|-
| style='text-align:right'| 63
| 1971-10-18
| ''[[:d:Q4125384|Воронеж дәүләт сәнгать институты]]''
| [[Файл:Voronezh State Academy of Art.JPG|center|128px]]
| [[Воронеж]]
| 
| https://voronezharts.ru/
|-
| style='text-align:right'| 64
| 1972&lt;br/&gt;1978-04-05
| [[Эчке эшләр министрлыгының Воронеж институты|РФ ЭЭМның Воронеж институты]]
| 
| [[Воронеж]]
| 
| https://ви.мвд.рф/
|-
| style='text-align:right'| 65
| 1972-03-15
| ''[[:d:Q110931146|Орёл дәүләт мәдәният институты]]''
| [[Файл:Oryol, Leskov street, 15.jpg|center|128px]]
| [[Орёл өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Oryol State Institute of Culture|Oryol State Institute of Culture]]
| https://ogik.ru/
|-
| style='text-align:right'| 66
| 1974
| ''[[:d:Q4062909|Алтай дәүләт мәдәният институты]]''
| [[Файл:Altai State Academy of Culture and Arts.jpg|center|128px]]
| [[Барнавыл]]
| 
| http://agaki.ru
|-
| style='text-align:right'| 67
| 1974
| [[Казан юридик институты|Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институты]]
| [[Файл:КЮИ МВД России.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]&lt;br/&gt;[[Казанның Идел буе районы|Идел буе районы]]
| 
| https://kui.mvd.ru
|-
| style='text-align:right'| 68
| 1975
| [[Пермь дәүләт мәдәният институты]]
| [[Файл:Views of Perm (July 2024) - 23.jpg|center|128px]]
| [[Пермь]]
| [[:commons:Category:Perm State Institute of Culture|Perm State Institute of Culture]]
| http://www.psiac.ru
|-
| style='text-align:right'| 69
| 1981&lt;br/&gt;1981-10-26
| ''[[:d:Q52842948|Россия Федерациясе Милли гвардия гаскәренең Пермь хәрби институты]]''
| 
| ''[[:d:Q3926930|Ordzhonikidzevsky City District]]''&lt;br/&gt;[[Пермь]]
| 
| https://pvi.rosguard.gov.ru/
|-
| style='text-align:right'| 70
| 1985&lt;br/&gt;2010
| ''[[:d:Q4081732|Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының Иван Дмитриевич Путилин исемендәге Белгород юридик институты]]''
| 
| [[Белгород]]
| 
| http://www.belui.mvd.ru&lt;br/&gt;https://belui.mvd.ru/
|-
| style='text-align:right'| 71
| 1985
| ''[[:d:Q4174313|Екатеринбург дәүләт театр институты]]''
| [[Файл:Вайнера 2 со стороны Вайнера 1.JPG|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:2 Vainera Street, Yekaterinburg|2 Vainera Street, Yekaterinburg]]
| http://www.egti.ru
|-
| style='text-align:right'| 72
| 1985
| ''[[:d:Q103832932|Байкал дәүләт университетының Чита институты]]''
| [[Файл:В здании также расположен Читинский институт Байкальского государственного университета экономики и права.JPG|center|128px]]
| [[Чита]]
| 
| http://bgu-chita.ru/sveden/common
|-
| style='text-align:right'| 73
| 1988-12-15
| ''[[:d:Q101504890|Волгоград идарә институты]]''
| [[Файл:РАНХиГС (Волгоградский институт управления) - panoramio.jpg|center|128px]]
| [[Волгоград]]
| [[:commons:Category:Volgograd Institute of Management|Volgograd Institute of Management]]
| https://vlgr.ranepa.ru
|-
| style='text-align:right'| 74
| 1989
| ''[[:d:Q4360216|Санкт-Петербург яһүдлек институты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://www.pijs.ru/
|-
| style='text-align:right'| 75
| 1990
| ''[[:d:Q15995129|РФА Югары химия колледжы]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| https://www.muctr.ru/university/departments/vhk/info/
|-
| style='text-align:right'| 76
| 1991
| ''[[:d:Q4336192|Ырынбур дәүләт менеджмент институты]]''
| [[Файл:ОГИМ.png|center|128px]]
| [[Ырынбур]]
| 
| http://www.ogim.ru/
|-
| style='text-align:right'| 77
| 1991-04-22
| ''[[:d:Q4201591|Менеджмент, маркетинг һәм финанс институты]]''
| 
| [[Воронеж]]
| 
| http://www.immf.ru
|-
| style='text-align:right'| 78
| 1991-06-10
| ''[[:d:Q4288375|Анатолий Собчак исемендәге Халыкара банкчылык институты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| https://www.ibispb.ru/
|-
| style='text-align:right'| 79
| 1992
| [[ТИСБИ]]
| [[Файл:TISBI (2022-04-15) 04.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]
| [[:commons:Category:TISBI|TISBI]]
| https://www.tisbi.ru/
|-
| style='text-align:right'| 80
| 1992-08-25
| ''[[:d:Q13415087|Воронеж югары технологияләр институты]]''
| 
| [[Воронеж]]
| 
| http://vivt.ru/
|-
| style='text-align:right'| 81
| 1993
| ''[[:d:Q4201739|Махсус педагогика һәм психология институты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://wallenberg.ru&lt;br/&gt;http://en.wallenberg.ru/
|-
| style='text-align:right'| 82
| 1993
| ''[[:d:Q4671137|Россия фәннәр академиясенең Дәүләт һәм хокук институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.igpran.ru/
|-
| style='text-align:right'| 83
| 1994
| ''[[:d:Q4126645|Көнчыгыш илләре институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.orun.ru
|-
| style='text-align:right'| 84
| 1994
| ''[[:d:Q4398008|Россия хосусый хокук мәктәбе]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| http://privlaw.ru
|-
| style='text-align:right'| 85
| 1994
| ''[[:d:Q6873803|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университетының Мирный политехник институты]]''
| 
| [[Мирный (Якутия)|Мирный]]
| 
| https://www.s-vfu.ru/universitet/rukovodstvo-i-struktura/instituty/mpti/
|-
| style='text-align:right'| 86
| 1994-04-05&lt;br/&gt;1994
| ''[[:d:Q4152024|ГИТР Кино һәм телевидение институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| https://gitr.ru/&lt;br/&gt;http://www.gitr.ru/#
|-
| style='text-align:right'| 87
| 1994-06-01
| ''[[:d:Q103920259|Россия Федерациясе Җәза үтәтү буенча федераль хезмәтенең Самар юридик институты]]''
| 
| [[Самар]]
| 
| https://sui.fsin.gov.ru/
|-
| style='text-align:right'| 88
| 1995
| ''[[:d:Q16697389|Себер бизнес, идарә һәм психология институты]]''
| [[Файл:Sibup hull.jpg|center|128px]]
| [[Красноярск]]
| 
| http://www.sibup.ru/
|-
| style='text-align:right'| 89
| 1996
| ''[[:d:Q4113303|Россия Федерациясе Җәза үтәтү буенча федераль хезмәтенең Владимир юридик институты]]''
| 
| [[Владимир (шәһәр)|Владимир]]
| 
| http://www.vui-fsin.ru/
|-
| style='text-align:right'| 90
| 1996
| ''[[:d:Q4315882|Нева тел һәм мәдәният институты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://www.niyak.spb.ru/
|-
| style='text-align:right'| 91
| 1996
| ''[[:d:Q7507002|Себер бизнес һәм мәгълүмати технологияләр институты]]''
| 
| [[Омск]]
| 
| http://sibit.sano.ru/
|-
| style='text-align:right'| 92
| 1996&lt;br/&gt;1961
| ''[[:d:Q30257717|Смоленск дәүләт сәнгать институты]]''
| [[Файл:Смоленский государственный институт искусств.jpg|center|128px]]
| [[Смоленск]]
| [[:commons:Category:Smolensk State Institute of Arts|Smolensk State Institute of Arts]]
| https://sgii-smol.ru/
|-
| style='text-align:right'| 93
| 1997
| ''[[:d:Q4288452|Халыкара икътисад һәм финанс институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:ICEF College|ICEF College]]
| http://icef.hse.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 94
| 1997
| ''[[:d:Q4211745|Казан федераль университетының Чаллы институты]]''
| 
| [[Чаллы]]
| 
| http://chelny.kpfu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 95
| 1997-03-28&lt;br/&gt;1997
| ''[[:d:Q58229482|Мәскәү психоанализ институты]]''
| 
| 
| 
| https://inpsycho.ru
|-
| style='text-align:right'| 96
| 1998
| ''[[:d:Q4304156|Мәскәү энергия иминлеге һәм сакчыллыгы институты]]''
| [[Файл:Logotipesaeei.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.mieen.ru
|-
| style='text-align:right'| 97
| 1999&lt;br/&gt;1934
| ''[[:d:Q97041678|Чурапча дәүләт физкультура һәм спорт институты]]''
| 
| ''[[:d:Q1111888|Churapcha]]''
| 
| http://www.chgifkis.ru
|-
| style='text-align:right'| 98
| 2000&lt;br/&gt;1997
| ''[[:d:Q4304300|Мәскәү технология институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Technological Institute|Moscow Technological Institute]]
| http://mti.edu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 99
| 2000
| ''[[:d:Q30263251|Арктика дәүләт мәдәният һәм сәнгать институты]]''
| [[Файл:АГИК.jpg|center|128px]]
| [[Якутск]]
| [[:commons:Category:Arctic State Institute of Arts and Culture|Arctic State Institute of Arts and Culture]]
| https://agiki.ru/
|-
| style='text-align:right'| 100
| 2000-04-26
| ''[[:d:Q4097546|Брянск идарә һәм бизнес институты]]''
| 
| 
| 
| https://biub.ru/
|-
| style='text-align:right'| 101
| 2003-01-29
| [[Кама сәнгать һәм дизайн институты]]
| 
| [[Татарстан]]&lt;br/&gt;[[Чаллы]]
| 
| http://kiid.ru/
|-
| style='text-align:right'| 102
| 2004
| ''[[:d:Q30270522|Санкт-Петербург медицина-социаль институты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://medinstitut.org/
|-
| style='text-align:right'| 103
| 2005-06-10
| ''[[:d:Q4494337|Рус православ чиркәвенең Хабаровск дини семинариясе]]''
| [[Файл:Khabarovsk Theological Seminary.jpg|center|128px]]
| [[Хабарау|Хабаровск]]
| 
| http://dvseminary.ru/
|-
| style='text-align:right'| 104
| 2008
| ''[[:d:Q108599669|Югары тәрҗемәчек мәктәбе]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| https://scit.herzen.spb.ru/
|-
| style='text-align:right'| 105
| 2011
| ''[[:d:Q4422083|Сколково фән һәм технологияләр институты]]''
| [[Файл:Moscow Skolkovo innovation center Bol'shoj bul'var Skolteh 20180602 087.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Skoltech University|Skoltech University]]
| https://skoltech.ru/
|-
| style='text-align:right'| 106
| 2013
| ''[[:d:Q60623957|К(И)ФУ Халыкара мөнәсәбәтләр институты]]''
| [[Файл:Vakhitovskiy rayon, Kazan, Respublika Tatarstan, Russia - panoramio (371).jpg|center|128px]]
| 
| [[:commons:Category:Institute of International Relations (Kazan University)|Institute of International Relations (Kazan University)]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 107
| 2021
| ''[[:d:Q110319321|Вологда гуманитар институты]]''
| 
| [[Вологда]]
| 
| https://vggi.ru/
|-
| style='text-align:right'| 108
| 
| ''[[:d:Q4084508|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университетының Березники бүлекчәсе]]''
| 
| [[Березники]]
| 
| http://www.bf.pstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 109
| 
| ''[[:d:Q4112982|Владикавказ идарә институты]]''
| 
| [[Владикавказ]]
| 
| http://www.viu-online.ru/
|-
| style='text-align:right'| 110
| 
| ''[[:d:Q4201443|Георгий Яковлевич Седов исемендәге Су транспорты институты]]''
| 
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:Nautical school of Rostov-on-Don|Nautical school of Rostov-on-Don]]
| https://iwtsedov.ru/
|-
| style='text-align:right'| 111
| 
| ''[[:d:Q4201489|Гуманитар белем һәм мәгълүмати технологияләр институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.igumo.ru/
|-
| style='text-align:right'| 112
| 
| ''[[:d:Q4248073|Урал дәүләт тимер юллары университетының Курган институты]]''
| 
| [[Курган]]
| 
| http://kirt.usurt.ru/
|-
| style='text-align:right'| 113
| 
| ''[[:d:Q4366447|П. А. Столыпин ис. Идел буе идарә итү институты]]''
| 
| 
| [[:commons:Category:Stolypin Volga Region Institute of Administration|Stolypin Volga Region Institute of Administration]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 114
| 
| ''[[:d:Q4407696|Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университетының Сәнәгый менеджмент, икътисад һәм сәүдә институты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| https://imet.spbstu.ru
|-
| style='text-align:right'| 115
| 
| ''[[:d:Q4407713|Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университетының Машиналар төзү институты]]''
| [[Файл:ВТУЗ-ЛМЗ (ГК).jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:LMZ-VTUZ|LMZ-VTUZ]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 116
| 
| ''[[:d:Q4412486|Төньяк Кавказ бизнес, инженер һәм мәгълүмати технологияләр институты]]''
| 
| [[Армавир (Россия)|Армавир]]
| 
| http://skibiit.ru/
|-
| style='text-align:right'| 117
| 
| ''[[:d:Q4476762|Россия Федерациясе гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Дәүләт янгын сүндерү хезмәтенең Урал институты]]''
| [[Файл:Учебная ПЧ УрИГПС.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:Ural Institute of the State Fire Service of the Ministry of Emergency Situations of Russia|Ural Institute of the State Fire Service of the Ministry of Emergency Situations of Russia]]
| https://uigps.ru
|-
| style='text-align:right'| 118
| 
| [[Төньяк-Көнбатыш идарә институты|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш идарә институты]]
| 
| 
| 
| http://www.sziu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 119
| 
| ''[[:d:Q7053558|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия Халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш бүлекчәсе]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 120
| 
| ''[[:d:Q21662788|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Ерак Көнчыгыш идарә институты]]''
| [[Файл:Хабаровская Высшая партшкола.jpg|center|128px]]
| [[Хабарау|Хабаровск]]
| 
| http://dviu.ranepa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 121
| 
| ''[[:d:Q21978173|Кирилл Григорьевич Разумовский исемендәге Мәскәү дәүләт технология һәм идарә университетының Мода менеджменты һәм индустриясе институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 122
| 
| ''[[:d:Q33228179|Мәскәү археология инсититутының Смоленск бүлеге]]''
| 
| [[Смоленск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 123
| 
| ''[[:d:Q62780920|Балаково бизнес һәм идара итеү институты]]''
| 
| [[Балакау]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 124
| 
| ''[[:d:Q107311530|Мәскәү политехника университетының Электросталь бүлекчәсе]]''
| [[Файл:Russia, Elektrostal. Street Pervomayskaya. img-079.jpg|center|128px]]
| [[Электросталь]]
| [[:commons:Category:Elektrostal. MAMI (Branch)|Elektrostal. MAMI (Branch)]]
| https://elpol.ru/
|-
| style='text-align:right'| 125
| 
| ''[[:d:Q111200150|Невинномысск дәүләт гуманитар-техник институты]]''
| 
| [[Невинномысск]]
| 
| http://нггти.рф/
|-
| style='text-align:right'| 126
| 
| ''[[:d:Q113237435|Сәхнә сәнгатьләре югары мәктәбе]]''
| [[Файл:Осмотр Центра искусств им. А. Райкина (август 2013) (04).jpeg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2622887|Maryina Roshcha District]]''
| [[:commons:Category:Graduate School of Performing Arts (Moscow)|Graduate School of Performing Arts (Moscow)]]
| https://www.raikin-school.com/
|}
{{Wikidata list end}}

== Моны да карагыз ==
* [[Университетлар исемлекләре]]

[[Төркем:Россия югары уку йортлары]]
[[Төркем:Исемлекләр:Россия]]
[[Төркем:Исемлекләр:Фән]]
[[Төркем:Исемлекләр:Икътисад]]
[[Төркем:Исемлекләр:Мәдәният]]</text>
      <sha1>g2luqowp99qaqo0y00gkpsfwhefpssa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Коста-Рикадагы Бөтендөнья матди мәдәни мирас объектлары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>864677</id>
    <revision>
      <id>5794706</id>
      <parentid>4457143</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T17:42:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5794706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5802" sha1="1kvj1mf2i4n2b4x60mcxjeivzhdtwpd" xml:space="preserve">{{Мәгълүмати исемлек}}
{{УК}}
 
Бу исемлектә '''{{CRI}} территориясендәге''' [[File:World_Heritage_Logo_global.svg|20px]] '''[[Бөтендөнья мирасы|Бөтендөнья мәдәни мирас]]ның ''[[матди мирас|матди объектлары]]''''' күрсәтелә. 

== Сайлау ==
Керүче объектлар {{UNESCO}}ның ({{lang-en|UNESCO / United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization}}, {{lang-ru|ЮНЕСКО / Организация Объединённых Наций по вопросам образования, науки и культуры}}) халыкара {{тәрҗемә ителмәгән 5|Бөтөндөнья мирас комитеты||ru|Комитет всемирного наследия}} утырышларында хупланган.

Халыкара исемлеккә рәсми кабул итү адымына кадәр, намзәт объектлар җирле дәүләтнең ЮНЕСКО эшләре комиссиясе тәкъдиме буенча ЮНЕСКОның махсуслаштырылган халыкара {{тәрҗемә ителмәгән 5|ICOMOS||ru|Международный совет по сохранению памятников и достопримечательных мест}}, {{тәрҗемә ителмәгән 5|ICCROM||ru|Международный исследовательский центр по сохранению и реставрации культурных ценностей}} һәм {{тәрҗемә ителмәгән 5|IUCN||ru|Международный союз охраны природы}} эксперт оешмалары хезмәткәрләре тарафыннан тирән өйрәнелә, боларның бәяләмәләр һәм киңәшләр белән баетылган досьесы һәр әгъза-ил делегациясенә тапшырыла. 
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле зат-шәхес-феномен турында белем блокларны тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}

== Рәсми исемлектә ==
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q800. ?item wdt:P1435 wd:Q9259 }
|section=
|sort=P571
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p527,p2614:критерий}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! сурәт
! урнашу
! Викиҗыентык
! нәрсәдән тора
! критерий
|-
| style='text-align:right'| 1
| 1978
| ''[[:d:Q6062995|Кокос утравы милли паркы]]''
| [[Файл:Isla del Coco-chatham beach.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q502170|Puntarenas Province]]''
| [[:commons:Category:Isla del Coco|Isla del Coco]]
| 
| ''[[:d:Q23038985|(ix)]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23038986|(x)]]''
|-
| style='text-align:right'| 2
| 
| ''[[:d:Q775154|Area de Conservación Guanacaste World Heritage Site]]''
| [[Файл:Guanacaste National Park.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q690026|Guanacaste Province]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q23038985|(ix)]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23038986|(x)]]''
|-
| style='text-align:right'| 3
| 
| ''[[:d:Q6106226|Кордильерлардагы Таламанка сырты - Ла Армистад тыюлыклары]]''
| [[Файл:Talamanca Range-La Amistad Reserves La Amistad National Park-109133.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q642644|Limón Province]]''
| 
| ''[[:d:Q379217|Ла-Амистад халыкара паркы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17278529|Таламанка тыюлыгы]]''
| ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23038983|(viii)]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23038985|(ix)]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23038986|(x)]]''
|-
| style='text-align:right'| 4
| 
| ''[[:d:Q65114170|Precolumbian Chiefdom Settlements with Stone Spheres of the Diquís]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q2888517|Palmar Sur Archeological Excavations]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q65114345|Batambal]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5352180|El Silencio]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q65114438|Grijalba-2]]''
| ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''
|}
{{Wikidata list end}}

== Намзәтләр ==
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q800. ?item wdt:P1435 wd:Q1459900 }
|section=
|sort=P571
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p527,p2614:критерий}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! сурәт
! урнашу
! Викиҗыентык
! нәрсәдән тора
! критерий
|-
| style='text-align:right'| 1
| 
| ''[[:d:Q65114501|Корковадо милли паркы һәм Канё утравы биологик тыюлыгы]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q869074|Корковадо милли паркы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131675351|Канё утравы табигый тыюлыгы]]''
| ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23038986|(x)]]''
|}
{{Wikidata list end}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Портал|География|Мәдәният|Тарих}}
* [[ЮНЕСКО Бөтендөнья мәдәни мирас объектлары исемлекләре]]

[[Төркем:Илләр буенча Бөтендөнья мирасы]][[Төркем:Коста-Рика мәдәнияте]][[Төркем:Коста-Рика истәлекле урыннары]]</text>
      <sha1>1kvj1mf2i4n2b4x60mcxjeivzhdtwpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Родриго Пас Перейра</title>
    <ns>0</ns>
    <id>927285</id>
    <revision>
      <id>5794720</id>
      <parentid>4643374</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T04:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ooligan</username>
        <id>46076</id>
      </contributor>
      <comment>Better image</comment>
      <origin>5794720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10675" sha1="jaz1dk84t3f7f0jzg7vhdwdl403fd95" xml:space="preserve">{{Дәүләт эшлеклесе
 | исем               = Родриго Пас Перейра
 | тулы исем           = 
| рәсем              = 2025 Rodrigo Paz (cropped).jpg
| киңлек             = 200px
 | титул              = {{байрак|Боливия}} 68нче [[Боливия]] президенты
 | байрак             = 
 | чорбаш1             = [[2025 ел]]ның [[8 ноябрь|8 ноябре]]
 | чоразак1            = 
 | аңа кадәр1         =  {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Луис Арсе|Луис Арсе|d| Q16149892}}
 | дәвамчысы1         = 
 | премьер-министр1         =  
 | титул2            = 
 | байрак2           = 
 | тәртип2           =  
 | чорбаш2           = 
 | чоразак2          = 
 | президент_2          = 
 | аңа кадәр2         =  
 | дәвамчысы2         = 
 | титул3            = 
 | тәртип3           = 
 | байрак3           = 
 | президент_3         = 
| чорбаш3           = 
| чоразак3          = 
 | аңа кадәр3        = 
 | дәвамчысы3        = 
 | хезмәт еллары      = 
 | иялек              = {{Боливия}}
 | дин                =  [[Христианлык]]
 | фирка              = {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Сул революцион хәрәкәт – Яңа күпчелек (Боливия) |{{comment|MIR|Movimiento de la Izquierda Revolucionaria}}| d| Q1951202}}
| белем              = {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Америка университеты| Америка университеты|d|Q168000}}
 | туу датасы         = 22.09.1969
 | туу урыны          = [[Испания |Испания дәүләте]], {{туу җире|Галисия|Галисиядә}}, [[Сантьяго-де-Компостела]]  
 | үлем датасы = 	
 | үлем урыны = 
 | әти =  {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Хайме Пас Самора|Хайме Пас Самора|d|Q555207}} 
 | әни = 
 | ир = 
 | хатын = 
 | балалары = 
 | сайт               = 
 | Commons            = 
}}
'''Родриго Пас Перейра''' ({{lang-es|Rodrigo Paz Pereira}}; ''[[1967 ел]]ның [[22 сентябрь|22 сентябре]], [[Испания|Испания дәүләте]], [[Галисия]], [[Сантьяго-де-Компостела]]'') ― [[боливия]]ле сәяси эшлекле, 2025 елның 8 ноябреннән {{байрак|Боливия}} [[Боливия|Күпмилләтле Боливия Дәүләтенең]] сайланган президенты&lt;ref&gt;''Наталия Портякова''. [https://www.kommersant.ru/doc/8138738 В Боливии впервые за почти 20 лет избран правоцентристский президент.] kommersant.ru, 20.10.2025{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Тәрҗемәи хәле ==
1967 елның 22 сентябрендә&lt;ref&gt;[https://elpais.bo/la-mano-del-moto/20250821_si-rodrigo-paz-es-tarijeno-y-pariente-de-victor-paz-y-motete-zamora.html ''Sí, Rodrigo Paz es tarijeño y pariente de Víctor Paz y Motete Zamora''] elpais.bo, vom 21. August 2025&lt;/ref&gt; [[Испания |Франко Испаниясенең]] автоном җәмгыяте [[Галисия]]нең [[административ үзәк|административ үзәге]] [[Сантьяго-де-Компостела]] шәһәрендә туган&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Sosa |first1=Francisco Rubén |title=Vida, pasión y exilio de un mensajero del MIR clandestino |journal=Revista Rascacielos |date=23 August 2021 |url=https://www.revistarascacielos.com/2021/08/23/vida-pasion-y-exilio-de-un-mensajero-del-mir-clandestino/ |access-date=18 August 2025}}&lt;/ref&gt;. Балачагы һәм яшьлеге әтисенең [[1970-еллар|1970]] һәм [[1980-еллар]] башында хәрби диктатуралар вакытында сәяси эшчәнлеге нәтиҗәсе булган сәяси сөргендә үткәргән. Төрле илләрдә күпсанлы иезуит мәктәпләрендә укыган. Боливиядә демократия торгызылгач, [[Ла-Пас]]та Сан-Игнасио мәктәбенә укырга кергән. Соңрак [[АКШ]]та [[Вашингтон]]да (Колумбия округы) {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Америка университеты| Америка университетында|d|Q168000}} укыган, анда икътисадта махсуслашу белән халыкара мөнәсәбәтләр өлкәсендә бакалавр дәрәҗәсен һәм сәяси менеджмент өлкәсендә магистр дәрәҗәсен алган&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villarroel |first=Milenka |date=2013-03-17 |title=Un mirista desde la cuna. Rodrigo Paz Pereira |language=es |work=La Razón |publication-place=La Paz |url=https://www.la-razon.com/lr-article/un-mirista-desde-la-cuna-rodrigo-paz-pereira-2/ |url-status=live |access-date=2022-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322113113/https://www.la-razon.com/lr-article/un-mirista-desde-la-cuna-rodrigo-paz-pereira-2/ |archive-date=2022-03-22}}&lt;/ref&gt;. {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Уго Бансер |Уго Бансер |d |Q269039}} президентлыгы вакытында (1997―2002) Боливиянең Испаниядәге илчелегендә коммерция атташесы булып эшләгән һәм [[Бөтендөнья сәүдә оешмасы]]нда вакытлыча ышанычлы вәкил булган.

== Сәяси карьерасы ==
2020 елдан {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Тариха (департамент) |Тариха|d|Q233933}} департаментыннан Боливия сенаторы&lt;ref&gt;[https://eldeber.com.bo/pais/el-alcalde-de-tarija-va-como-candidato-a-primer-senador-por-comunidad-ciudadana_165710  El alcalde de Tarija va como candidato a primer senador por Comunidad Ciudadana]&lt;/ref&gt;. Элегрәк (2015 елдан 2020 елга кадәр) Тариха [[мэр]]ы һәм 2010 елдан 2015 елга кадәр Тариха муниципаль советы рәисе вазыйфасын биләгән&lt;ref&gt;[https://www.paginasiete.bo/decision2016/2015/3/30/oposicion-arrasa-tarija-mitad-votos-51795.html Oposición arrasa en Tarija con más de la mitad de los votos]&lt;/ref&gt;. 2005 елдан 2010 елга кадәр 46нчы һәм 2002 елдан 2006 елга кадәр 49нчы округлардан Боливиянең сул сәяси фиркасе (лидеры ― әтисе, элеккеге (1989–1993) Президент {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Хайме Пас Самора|Хайме Пас Самора|d|Q555207}}) {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Сул революцион хәрәкәт – Яңа күпчелек (Боливия) |{{comment|MIR|Movimiento de la Izquierda Revolucionaria}}| d| Q1951202}} фиркасе әгъзасы буларак, Тарихадан Боливия {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Боливия Депутатлар палатасы |Депутатлар палатасы|d| Q20081431}} әгъзасы булган&lt;ref&gt;[https://www.noticiasfides.com/nacional/politica/datos-oficiales-de-la-cne-nomina-de-diputados-y-senadores-electos-60941 Datos Oficiales de la CNE: Nomina de diputados y senadores electos]&lt;/ref&gt;.

Родриго Пас Перейра ― 2025 елгы {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |2025 елда Боливиядә гомуми сайлаулар |сайлауларда|d| Q100717731}} Президентлыкка «Христиан-демократлар партиясе»ннән (PDC) кандидат&lt;ref&gt;[https://www.noticiasfides.com/nacional/politica/rodrigo-paz-es-el-candidato-a-la-presidencia-por-el-pdc Rodrigo Paz es el candidato a la presidencia por el PDC — Agencias de Noticias Fides]&lt;/ref&gt;. Вице-президент постына элеккеге полиция капитаны {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Эдман Лара|Эдманд Лара| d|Q135904036}} сайланган&lt;ref name=&quot;guardian-2025-08-18&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2025/aug/18/bolivia-presidential-election-preliminary-results |titel=Two decades of leftwing dominance end in Bolivia as rightwingers head to election runoff |werk=The Guardian |datum=2025-08-18 |abruf=2025-08-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;elpais-campana-2025-08-19&quot;&gt;{{Cite web |url=https://elpais.com/america/2025-08-19/la-campana-de-rodrigo-paz-en-bolivia-de-pueblo-en-pueblo-y-un-expolicia-como-vice.html |titel=La campaña de Rodrigo Paz en Bolivia: de pueblo en pueblo y un expolicía como vice |werk=El País (América) |datum=2025-08-19 |abruf=2025-08-20}}&lt;/ref&gt;. 32% тавыш җыеп, 17 августта тавыш бирүнең беренче турында беренче урынны яулаган, 19 октябрьдә икенче турда 54,61 % тавыш җыйган һәм элеккеге Президент (2001–2002) {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Хорхе Кирога|Хорхе Кирогадан|d|Q468805}} (45,39 %) өстен чыккан&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/bolivia-elections-right-wing-274e22ad9f493f60669a01615d3fef65|title=Bolivia heads to a presidential runoff as 2 decades of left-wing dominance ends|lang=en|website=AP News|date=2025-08-17|access-date=2025-10-20}}&lt;/ref&gt;.

== Шәхси тормышы ==
Өйләнгән. Өч бала атасы.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://web.senado.gob.bo/senadoras-es/rodrigo-paz-pereira Senate profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212140712/https://web.senado.gob.bo/senadoras-es/rodrigo-paz-pereira |date=2021-12-12 }} Chamber of Senators (Bolivia){{ref-en}}.
* [https://www.cidob.org/lider-politico/rodrigo-paz-pereira Biography by CIDOB] {{ref-es}}
{{Тышкы сылтамалар}}
{{DEFAULTSORT:Пас Перейра, Родриго}}
[[Төркем:Әлифба буенча сәясәтчеләр]]
[[Төркем:Боливия сәясәтчеләре]]
[[Төркем:Боливия президентлары]]
[[Төркем:Америка университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:XXI гасыр сәясәтчеләре]]</text>
      <sha1>jaz1dk84t3f7f0jzg7vhdwdl403fd95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1391126</id>
    <revision>
      <id>5794641</id>
      <parentid>5794611</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T12:59:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Катнашучылар */</comment>
      <origin>5794641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17862" sha1="5wzyru4gewnmis5cce2e7uqhgcsbyby" xml:space="preserve">{{WAM
|header = &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]&lt;/div&gt;[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] 
|subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''&lt;small&gt;([[UTC]] буенча)&lt;/small&gt;'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш!
&lt;p&gt;&lt;small&gt;Бу битнең кыска адресы &lt;nowiki&gt;https://w.wiki/J8g7&lt;/nowiki&gt;&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
__NOTOC__ 
|body =
* Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. 

&lt;blockquote&gt;&lt;div style=&quot;center&quot;&gt;Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;&quot;&gt;&lt;inputbox&gt;
type=search
width=90
buttonlabel=Яңа мәкалә язу
searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү
break=yes
&lt;/inputbox&gt;
&lt;/blockquote&gt;

== Кагыйдәләр ==
[[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]]

* Мәкаләләр:
** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш.
** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган.
** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''.
** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый'''
** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''.
* Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле.
** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала.
** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә.
* Казыйлар карары шикаять ителә алмый.

== Нәрсә турында язарга ==
{{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}}
[[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]]

{{Ябык блок ахыры}}

|footer =

* Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]].


|footer =
 

== Җирле оештыручылар ==
* {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри
* {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри
* {{u|Фәрһад}} — жюри

* {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы
* {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче
* {{u|Alisa_Fatikhova}} — дәресче

== Бәяләү тәртибе ==

* [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә;
* Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә;
* 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә;
* [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә.
* Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган.

== Бүләкләү ==

Җирле бүләкләр:

* Озон сертификатлары белән 22 500 сум.

* Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы.

}}

== Катнашучылар ==
Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә &lt;nowiki&gt;{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}&lt;/nowiki&gt; калыбын куя аласыз.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! №
! Катнашучы
! Мәкаләләр
! Исәп
! Баллар
! Урын
|-
|1
|{{u|Әмир}}
|[[Суфия Бадиали]]{{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]]{{*}} [[Ангелина Фәйрушина]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|2
|{{u|Баныу}}
|[[Сапфо]]{{*}}[[ Фатима Мернисси]]{{*}}[[Әминә Буаяч]]{{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]]{{*}} [[Фәрәх Пәһләви]]{{*}} [[Әл-Иҗлия]]{{*}} [[Әминә Вәдуд]]{{*}} [[Ассия Джебар]]{{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]]{{*}} [[Цыси]]{{*}} [[Барбара Такман]]{{*}} [[Елена Исинбаева]]{{*}} [[Хедда Хоппер]]{{*}} [[Ирина Роднина]]{{*}} [[Мия Хэмм]]{{*}} [[Лилия Подкопаева]]{{*}} [[Медея]]{{*}} [[Ләйлә Зана]]{{*}}[[Фаррухру Парса]]{{*}}[[Барбара Уолтерс]]{{*}}[[Земфира Латыйпова]]{{*}}[[Елена Прекрасная]]{{*}}[[Электра]]{{*}}[[Леда]]{{*}}[[Клитемнестра]]{{*}}[[Немезида]]{{*}}[[Нюкта]]{{*}}[[Ануше Ансари]]{{*}}[[Антонина Нухрат]]{{*}}[[Сөләйманова Рима]]{{*}}[[Римма Үтәшева]]{{*}}[[Анна Достоевская]]{{*}}[[Елена Созина]]{{*}}[[Сәдагәт Кәримова]]{{*}}[[]Нөшаба Мәһәммәдли]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]
|35
|
|
|-
|3
|{{u|Gulnaz0703}}
|[[Ленара Османова]]
|1
|
|
|-
|4
|{{u|Ramzanka2000}}
|[[Оттар (мифология)]]
|1
|
|
|-
|5
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Лидия Кнутова]]{{*}} [[Мария Деренкова]]{{*}} [[Фәридә Вәлиева]]{{*}}[[Юлия Артемьева]]{{*}} [[Карина Амбарцумова]]{{*}} [[Айшә Диттанова]]{{*}} [[Динә Вәлиева]]{{*}} [[Вера Ипполитова]]{{*}} [[Анеля Кадикова]]{{*}} [[Хадижат Кабидова]]{{*}} [[Людмила Крутакова]]{{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]]{{*}} [[Надежда Николаева]]{{*}} [[Виктория Михайлова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Ольга Лишева]]{{*}} [[Хәлимә Газизова]]{{*}} [[Эльвина Муллина]]{{*}} [[Надежда Ковалёва]]{{*}} [[Галина Айдарова]]{{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]]{{*}} [[Клара Синицына]]{{*}} [[Сильвия Скворцова]]{{*}} [[Екатерина Михеева]]{{*}} [[Лиана Ганиева ]]{{*}} [[Әдия Топчы]]{{*}} [[Вәҗия Кашка]]{{*}} [[Альбина Даишева]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Роза Паркс]]{{*}} [[Риба Макинтайр]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Лидия Фигнер]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|35
|
|
|-
|6
|{{u|Sirina77}}
|[[Ралина Арабова]]{{*}} [[Лариса Астахова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|2
|
|
|-
|7
|{{u|Alisa Fahrutdinova92}}
|[[Анна Ахматова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|8
|{{u|Gulnaz2015}}
|[[Людмила Абрамова]]{{*}} [[Кира Волконская]]{{*}} [[Ульяна Тимофеева]]{{*}} [[Камилә Харисова]]{{*}} [[Ирина Приходько]]
|5
|
|
|-
|9
|{{u|Fxan}}
|[[Эмилия Плейтер]]{{*}} [[Мәрьям]]{{*}} [[Рәзия солтан]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|10
|{{u|Aliya2111}}
|[[Татьяна Ларина]]{{*}} [[Эльзара Баталова]]{{*}} [[Наталья Быстрова]]{{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]]{{*}} [[Елена Вишленкова]]{{*}} [[Милана Кутякина ]]{{*}} [[Мария Минаева]]{{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]]{{*}} [[Марина Чуксеева]]{{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова ]]{{*}} [[Александра Воробьева]]{{*}} [[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[ Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина ]]{{*}} [[Наталья Крымова]]{{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова ]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Валентина Ивашёва]] {{*}} [[Юлия Корнейченко]] {{*}} [[Севиндж Аббасова]] {{*}} [[Анна Садченко]] {{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]]{{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|52
|
|
|-
|11
|{{u|Динә Абдуллина}}
|[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] • [[Мәрьям сүрәсе]]{{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]]{{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]]{{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]]{{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]]{{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]]{{*}} [[Хава]]{{*}} [[]]
|8
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|-
|12
|{{u|Il Nur}}
|[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]]
|2
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|-
|13
|{{u|T1nn27}}
|[[Марина Мнишек]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|14
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Роза Шихаа]]{{*}} [[Әтеш Сәйран]]{{*}} [[Дария Шәфикъ]]{{*}} [[Найла Сааб]]{{*}} [[Әсма бинт Умайс]]{{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]]{{*}} [[Өмми әл-Банин]]{{*}} [[Зәйнә Әнвәр]]{{*}} [[Нәзик Әл-Абид]]{{*}} [[Худа Шаарави]]{{*}} [[Сафсәри]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Арета Франклин]]{{*}} [[Кэти Макнэлли]]{{*}} [[Лайза Миннелли]]{{*}} [[Ада Лавлейс]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]]
|50
|
|
|-
|15
|{{u|Ramazan Khab}}
|[[Сөмәйя бинт Хәйят]]{{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]]{{*}} [[Әл-Хәнсә]]{{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]]{{*}}[[Әпипә]]
|5
|
|
|-
|16
|{{u|Каюм Хордай}}
|[[Карис ван Һаутән]]
|1
|
|
|-
|17
|{{u|Марьям Султанбаева}}
|[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] {{*}} [[Урия Эдемова]] {{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|18
|{{u|Timlesj}}
| [[Сиреналар]] {{*}} [[Парфенопа]] {{*}} [[Гесперидлар]] {{*}} [[Роза Дерине]] {{*}} [[Шари Федак]] {{*}} [[Элизабета Гёргиевская]] {{*}} [[Ольга Бознанская]] {{*}} [[Анна Билинская]] {{*}} [[Янина Конарская]] {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] {{*}} [[Бану Алкан]] {{*}} [[Мөфидә Кадри]] {{*}} [[Бәргүзар Корель]] {{*}} [[Алие Бергер]] {{*}} [[Гизи Байор]] {{*}} [[София Вейверите]] {{*}} [[Мария Гюбнерова]] {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]]
|18
|
|
|-
|Тулаем
|
|
|180
|
|
|-
|}

{{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}}

== Конкурстың халык-ара бите ==
* [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]]

== Сурәтләр ==

* [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]].

== Нәтиҗәләр ==
Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә.

Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак.

&lt;!-- {| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! #
! Кулланучы&lt;br /&gt;&lt;small&gt;User&lt;/small&gt;
! Мәкаләләр саны&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Articles&lt;/small&gt;
! Баллар&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Points&lt;/small&gt;
! Баллар буенча (€)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;By points (€)&lt;/small&gt;
! Сертификат (руб)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Gift certificate (RUR)&lt;/small&gt;
|-
|-style=&quot;background:#FF0000&quot;
 |Σ
 |Катнашучылар
 |
 |
 |400
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#fefca3&quot;
 |1
 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]]
 |136
 |816
 |140
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5F5F5&quot;
 |2
 |{{u|}}
 |54
 |156
 |90
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5DEB3&quot;
 |3
|{{u|}}
 |52
 |93
 |
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |4
 |{{u|}}
 |10
 |30
 |60
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |5
 |{{u|}}
 |7
 |21
 |50
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |6
 |{{u|}}
 |4
 |12
 |30
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |7
 |{{u|}}
 |4
 |12
 |30
 |
|-
 |}--&gt;

[[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]]</text>
      <sha1>5wzyru4gewnmis5cce2e7uqhgcsbyby</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794642</id>
      <parentid>5794641</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:00:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Катнашучылар */</comment>
      <origin>5794642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17862" sha1="f5d32w597lu8lr35ierjy9oozvqrf48" xml:space="preserve">{{WAM
|header = &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]&lt;/div&gt;[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] 
|subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''&lt;small&gt;([[UTC]] буенча)&lt;/small&gt;'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш!
&lt;p&gt;&lt;small&gt;Бу битнең кыска адресы &lt;nowiki&gt;https://w.wiki/J8g7&lt;/nowiki&gt;&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
__NOTOC__ 
|body =
* Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. 

&lt;blockquote&gt;&lt;div style=&quot;center&quot;&gt;Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;&quot;&gt;&lt;inputbox&gt;
type=search
width=90
buttonlabel=Яңа мәкалә язу
searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү
break=yes
&lt;/inputbox&gt;
&lt;/blockquote&gt;

== Кагыйдәләр ==
[[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]]

* Мәкаләләр:
** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш.
** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган.
** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''.
** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый'''
** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''.
* Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле.
** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала.
** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә.
* Казыйлар карары шикаять ителә алмый.

== Нәрсә турында язарга ==
{{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}}
[[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]]

{{Ябык блок ахыры}}

|footer =

* Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]].


|footer =
 

== Җирле оештыручылар ==
* {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри
* {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри
* {{u|Фәрһад}} — жюри

* {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы
* {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче
* {{u|Alisa_Fatikhova}} — дәресче

== Бәяләү тәртибе ==

* [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә;
* Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә;
* 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә;
* [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә.
* Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган.

== Бүләкләү ==

Җирле бүләкләр:

* Озон сертификатлары белән 22 500 сум.

* Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы.

}}

== Катнашучылар ==
Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә &lt;nowiki&gt;{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}&lt;/nowiki&gt; калыбын куя аласыз.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! №
! Катнашучы
! Мәкаләләр
! Исәп
! Баллар
! Урын
|-
|1
|{{u|Әмир}}
|[[Суфия Бадиали]]{{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]]{{*}} [[Ангелина Фәйрушина]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|2
|{{u|Баныу}}
|[[Сапфо]]{{*}}[[ Фатима Мернисси]]{{*}}[[Әминә Буаяч]]{{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]]{{*}} [[Фәрәх Пәһләви]]{{*}} [[Әл-Иҗлия]]{{*}} [[Әминә Вәдуд]]{{*}} [[Ассия Джебар]]{{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]]{{*}} [[Цыси]]{{*}} [[Барбара Такман]]{{*}} [[Елена Исинбаева]]{{*}} [[Хедда Хоппер]]{{*}} [[Ирина Роднина]]{{*}} [[Мия Хэмм]]{{*}} [[Лилия Подкопаева]]{{*}} [[Медея]]{{*}} [[Ләйлә Зана]]{{*}}[[Фаррухру Парса]]{{*}}[[Барбара Уолтерс]]{{*}}[[Земфира Латыйпова]]{{*}}[[Елена Прекрасная]]{{*}}[[Электра]]{{*}}[[Леда]]{{*}}[[Клитемнестра]]{{*}}[[Немезида]]{{*}}[[Нюкта]]{{*}}[[Ануше Ансари]]{{*}}[[Антонина Нухрат]]{{*}}[[Сөләйманова Рима]]{{*}}[[Римма Үтәшева]]{{*}}[[Анна Достоевская]]{{*}}[[Елена Созина]]{{*}}[[Сәдагәт Кәримова]]{{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]
|35
|
|
|-
|3
|{{u|Gulnaz0703}}
|[[Ленара Османова]]
|1
|
|
|-
|4
|{{u|Ramzanka2000}}
|[[Оттар (мифология)]]
|1
|
|
|-
|5
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Лидия Кнутова]]{{*}} [[Мария Деренкова]]{{*}} [[Фәридә Вәлиева]]{{*}}[[Юлия Артемьева]]{{*}} [[Карина Амбарцумова]]{{*}} [[Айшә Диттанова]]{{*}} [[Динә Вәлиева]]{{*}} [[Вера Ипполитова]]{{*}} [[Анеля Кадикова]]{{*}} [[Хадижат Кабидова]]{{*}} [[Людмила Крутакова]]{{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]]{{*}} [[Надежда Николаева]]{{*}} [[Виктория Михайлова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Ольга Лишева]]{{*}} [[Хәлимә Газизова]]{{*}} [[Эльвина Муллина]]{{*}} [[Надежда Ковалёва]]{{*}} [[Галина Айдарова]]{{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]]{{*}} [[Клара Синицына]]{{*}} [[Сильвия Скворцова]]{{*}} [[Екатерина Михеева]]{{*}} [[Лиана Ганиева ]]{{*}} [[Әдия Топчы]]{{*}} [[Вәҗия Кашка]]{{*}} [[Альбина Даишева]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Роза Паркс]]{{*}} [[Риба Макинтайр]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Лидия Фигнер]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|35
|
|
|-
|6
|{{u|Sirina77}}
|[[Ралина Арабова]]{{*}} [[Лариса Астахова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|2
|
|
|-
|7
|{{u|Alisa Fahrutdinova92}}
|[[Анна Ахматова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|8
|{{u|Gulnaz2015}}
|[[Людмила Абрамова]]{{*}} [[Кира Волконская]]{{*}} [[Ульяна Тимофеева]]{{*}} [[Камилә Харисова]]{{*}} [[Ирина Приходько]]
|5
|
|
|-
|9
|{{u|Fxan}}
|[[Эмилия Плейтер]]{{*}} [[Мәрьям]]{{*}} [[Рәзия солтан]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|10
|{{u|Aliya2111}}
|[[Татьяна Ларина]]{{*}} [[Эльзара Баталова]]{{*}} [[Наталья Быстрова]]{{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]]{{*}} [[Елена Вишленкова]]{{*}} [[Милана Кутякина ]]{{*}} [[Мария Минаева]]{{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]]{{*}} [[Марина Чуксеева]]{{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова ]]{{*}} [[Александра Воробьева]]{{*}} [[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[ Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина ]]{{*}} [[Наталья Крымова]]{{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова ]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Валентина Ивашёва]] {{*}} [[Юлия Корнейченко]] {{*}} [[Севиндж Аббасова]] {{*}} [[Анна Садченко]] {{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]]{{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|52
|
|
|-
|11
|{{u|Динә Абдуллина}}
|[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] • [[Мәрьям сүрәсе]]{{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]]{{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]]{{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]]{{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]]{{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]]{{*}} [[Хава]]{{*}} [[]]
|8
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|-
|12
|{{u|Il Nur}}
|[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]]
|2
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|-
|13
|{{u|T1nn27}}
|[[Марина Мнишек]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|14
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Роза Шихаа]]{{*}} [[Әтеш Сәйран]]{{*}} [[Дария Шәфикъ]]{{*}} [[Найла Сааб]]{{*}} [[Әсма бинт Умайс]]{{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]]{{*}} [[Өмми әл-Банин]]{{*}} [[Зәйнә Әнвәр]]{{*}} [[Нәзик Әл-Абид]]{{*}} [[Худа Шаарави]]{{*}} [[Сафсәри]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Арета Франклин]]{{*}} [[Кэти Макнэлли]]{{*}} [[Лайза Миннелли]]{{*}} [[Ада Лавлейс]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]]
|50
|
|
|-
|15
|{{u|Ramazan Khab}}
|[[Сөмәйя бинт Хәйят]]{{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]]{{*}} [[Әл-Хәнсә]]{{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]]{{*}}[[Әпипә]]
|5
|
|
|-
|16
|{{u|Каюм Хордай}}
|[[Карис ван Һаутән]]
|1
|
|
|-
|17
|{{u|Марьям Султанбаева}}
|[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] {{*}} [[Урия Эдемова]] {{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|18
|{{u|Timlesj}}
| [[Сиреналар]] {{*}} [[Парфенопа]] {{*}} [[Гесперидлар]] {{*}} [[Роза Дерине]] {{*}} [[Шари Федак]] {{*}} [[Элизабета Гёргиевская]] {{*}} [[Ольга Бознанская]] {{*}} [[Анна Билинская]] {{*}} [[Янина Конарская]] {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] {{*}} [[Бану Алкан]] {{*}} [[Мөфидә Кадри]] {{*}} [[Бәргүзар Корель]] {{*}} [[Алие Бергер]] {{*}} [[Гизи Байор]] {{*}} [[София Вейверите]] {{*}} [[Мария Гюбнерова]] {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]]
|18
|
|
|-
|Тулаем
|
|
|180
|
|
|-
|}

{{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}}

== Конкурстың халык-ара бите ==
* [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]]

== Сурәтләр ==

* [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]].

== Нәтиҗәләр ==
Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә.

Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак.

&lt;!-- {| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! #
! Кулланучы&lt;br /&gt;&lt;small&gt;User&lt;/small&gt;
! Мәкаләләр саны&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Articles&lt;/small&gt;
! Баллар&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Points&lt;/small&gt;
! Баллар буенча (€)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;By points (€)&lt;/small&gt;
! Сертификат (руб)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Gift certificate (RUR)&lt;/small&gt;
|-
|-style=&quot;background:#FF0000&quot;
 |Σ
 |Катнашучылар
 |
 |
 |400
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#fefca3&quot;
 |1
 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]]
 |136
 |816
 |140
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5F5F5&quot;
 |2
 |{{u|}}
 |54
 |156
 |90
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5DEB3&quot;
 |3
|{{u|}}
 |52
 |93
 |
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |4
 |{{u|}}
 |10
 |30
 |60
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |5
 |{{u|}}
 |7
 |21
 |50
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |6
 |{{u|}}
 |4
 |12
 |30
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |7
 |{{u|}}
 |4
 |12
 |30
 |
|-
 |}--&gt;

[[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]]</text>
      <sha1>f5d32w597lu8lr35ierjy9oozvqrf48</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794649</id>
      <parentid>5794642</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:32:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>/* Катнашучылар */</comment>
      <origin>5794649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17973" sha1="g9k3p2uucwyrknvp6nugpfjqrm9rty5" xml:space="preserve">{{WAM
|header = &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]&lt;/div&gt;[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] 
|subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''&lt;small&gt;([[UTC]] буенча)&lt;/small&gt;'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш!
&lt;p&gt;&lt;small&gt;Бу битнең кыска адресы &lt;nowiki&gt;https://w.wiki/J8g7&lt;/nowiki&gt;&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
__NOTOC__ 
|body =
* Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. 

&lt;blockquote&gt;&lt;div style=&quot;center&quot;&gt;Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;&quot;&gt;&lt;inputbox&gt;
type=search
width=90
buttonlabel=Яңа мәкалә язу
searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү
break=yes
&lt;/inputbox&gt;
&lt;/blockquote&gt;

== Кагыйдәләр ==
[[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]]

* Мәкаләләр:
** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш.
** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган.
** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''.
** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый'''
** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''.
* Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле.
** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала.
** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә.
* Казыйлар карары шикаять ителә алмый.

== Нәрсә турында язарга ==
{{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}}
[[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]]

{{Ябык блок ахыры}}

|footer =

* Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]].


|footer =
 

== Җирле оештыручылар ==
* {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри
* {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри
* {{u|Фәрһад}} — жюри

* {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы
* {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче
* {{u|Alisa_Fatikhova}} — дәресче

== Бәяләү тәртибе ==

* [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә;
* Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә;
* 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә;
* [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә.
* Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган.

== Бүләкләү ==

Җирле бүләкләр:

* Озон сертификатлары белән 22 500 сум.

* Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы.

}}

== Катнашучылар ==
Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә &lt;nowiki&gt;{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}&lt;/nowiki&gt; калыбын куя аласыз.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! №
! Катнашучы
! Мәкаләләр
! Исәп
! Баллар
! Урын
|-
|1
|{{u|Әмир}}
|[[Суфия Бадиали]]{{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]]{{*}} [[Ангелина Фәйрушина]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|2
|{{u|Баныу}}
|[[Сапфо]]{{*}}[[ Фатима Мернисси]]{{*}}[[Әминә Буаяч]]{{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]]{{*}} [[Фәрәх Пәһләви]]{{*}} [[Әл-Иҗлия]]{{*}} [[Әминә Вәдуд]]{{*}} [[Ассия Джебар]]{{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]]{{*}} [[Цыси]]{{*}} [[Барбара Такман]]{{*}} [[Елена Исинбаева]]{{*}} [[Хедда Хоппер]]{{*}} [[Ирина Роднина]]{{*}} [[Мия Хэмм]]{{*}} [[Лилия Подкопаева]]{{*}} [[Медея]]{{*}} [[Ләйлә Зана]]{{*}}[[Фаррухру Парса]]{{*}}[[Барбара Уолтерс]]{{*}}[[Земфира Латыйпова]]{{*}}[[Елена Прекрасная]]{{*}}[[Электра]]{{*}}[[Леда]]{{*}}[[Клитемнестра]]{{*}}[[Немезида]]{{*}}[[Нюкта]]{{*}}[[Ануше Ансари]]{{*}}[[Антонина Нухрат]]{{*}}[[Сөләйманова Рима]]{{*}}[[Римма Үтәшева]]{{*}}[[Анна Достоевская]]{{*}}[[Елена Созина]]{{*}}[[Сәдагәт Кәримова]]{{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]
|35
|
|
|-
|3
|{{u|Gulnaz0703}}
|[[Ленара Османова]]
|1
|
|
|-
|4
|{{u|Ramzanka2000}}
|[[Оттар (мифология)]]
|1
|
|
|-
|5
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Лидия Кнутова]]{{*}} [[Мария Деренкова]]{{*}} [[Фәридә Вәлиева]]{{*}}[[Юлия Артемьева]]{{*}} [[Карина Амбарцумова]]{{*}} [[Айшә Диттанова]]{{*}} [[Динә Вәлиева]]{{*}} [[Вера Ипполитова]]{{*}} [[Анеля Кадикова]]{{*}} [[Хадижат Кабидова]]{{*}} [[Людмила Крутакова]]{{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]]{{*}} [[Надежда Николаева]]{{*}} [[Виктория Михайлова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Ольга Лишева]]{{*}} [[Хәлимә Газизова]]{{*}} [[Эльвина Муллина]]{{*}} [[Надежда Ковалёва]]{{*}} [[Галина Айдарова]]{{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]]{{*}} [[Клара Синицына]]{{*}} [[Сильвия Скворцова]]{{*}} [[Екатерина Михеева]]{{*}} [[Лиана Ганиева ]]{{*}} [[Әдия Топчы]]{{*}} [[Вәҗия Кашка]]{{*}} [[Альбина Даишева]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Роза Паркс]]{{*}} [[Риба Макинтайр]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Лидия Фигнер]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|35
|
|
|-
|6
|{{u|Sirina77}}
|[[Ралина Арабова]]{{*}} [[Лариса Астахова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|2
|
|
|-
|7
|{{u|Alisa Fahrutdinova92}}
|[[Анна Ахматова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|8
|{{u|Gulnaz2015}}
|[[Людмила Абрамова]]{{*}} [[Кира Волконская]]{{*}} [[Ульяна Тимофеева]]{{*}} [[Камилә Харисова]]{{*}} [[Ирина Приходько]]
|5
|
|
|-
|9
|{{u|Fxan}}
|[[Эмилия Плейтер]]{{*}} [[Мәрьям]]{{*}} [[Рәзия солтан]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|10
|{{u|Aliya2111}}
|[[Татьяна Ларина]]{{*}} [[Эльзара Баталова]]{{*}} [[Наталья Быстрова]]{{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]]{{*}} [[Елена Вишленкова]]{{*}} [[Милана Кутякина ]]{{*}} [[Мария Минаева]]{{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]]{{*}} [[Марина Чуксеева]]{{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова ]]{{*}} [[Александра Воробьева]]{{*}} [[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[ Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина ]]{{*}} [[Наталья Крымова]]{{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова ]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Валентина Ивашёва]] {{*}} [[Юлия Корнейченко]] {{*}} [[Севиндж Аббасова]] {{*}} [[Анна Садченко]] {{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]]{{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|52
|
|
|-
|11
|{{u|Динә Абдуллина}}
|[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] • [[Мәрьям сүрәсе]]{{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]]{{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]]{{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]]{{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]]{{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]]{{*}} [[Хава]]{{*}} [[]]
|8
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|-
|12
|{{u|Il Nur}}
|[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]]
|2
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|-
|13
|{{u|T1nn27}}
|[[Марина Мнишек]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|14
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Роза Шихаа]]{{*}} [[Әтеш Сәйран]]{{*}} [[Дария Шәфикъ]]{{*}} [[Найла Сааб]]{{*}} [[Әсма бинт Умайс]]{{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]]{{*}} [[Өмми әл-Банин]]{{*}} [[Зәйнә Әнвәр]]{{*}} [[Нәзик Әл-Абид]]{{*}} [[Худа Шаарави]]{{*}} [[Сафсәри]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Арета Франклин]]{{*}} [[Кэти Макнэлли]]{{*}} [[Лайза Миннелли]]{{*}} [[Ада Лавлейс]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]]
|50
|
|
|-
|15
|{{u|Ramazan Khab}}
|[[Сөмәйя бинт Хәйят]]{{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]]{{*}} [[Әл-Хәнсә]]{{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]]{{*}}[[Әпипә]]
|5
|
|
|-
|16
|{{u|Каюм Хордай}}
|[[Карис ван Һаутән]]
|1
|
|
|-
|17
|{{u|Марьям Султанбаева}}
|[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] {{*}} [[Урия Эдемова]] {{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|18
|{{u|Timlesj}}
| [[Сиреналар]] {{*}} [[Парфенопа]] {{*}} [[Гесперидлар]] {{*}} [[Роза Дерине]] {{*}} [[Шари Федак]] {{*}} [[Элизабета Гёргиевская]] {{*}} [[Ольга Бознанская]] {{*}} [[Анна Билинская]] {{*}} [[Янина Конарская]] {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] {{*}} [[Бану Алкан]] {{*}} [[Мөфидә Кадри]] {{*}} [[Бәргүзар Корель]] {{*}} [[Алие Бергер]] {{*}} [[Гизи Байор]] {{*}} [[София Вейверите]] {{*}} [[Мария Гюбнерова]] {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]]
|18
|
|
|-
|19
|{{u|LiebSinger}}
|[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]]
|1
|
|
|-
|Тулаем
|
|
|180
|
|
|-
|}

{{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}}

== Конкурстың халык-ара бите ==
* [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]]

== Сурәтләр ==

* [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]].

== Нәтиҗәләр ==
Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә.

Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак.

&lt;!-- {| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! #
! Кулланучы&lt;br /&gt;&lt;small&gt;User&lt;/small&gt;
! Мәкаләләр саны&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Articles&lt;/small&gt;
! Баллар&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Points&lt;/small&gt;
! Баллар буенча (€)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;By points (€)&lt;/small&gt;
! Сертификат (руб)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Gift certificate (RUR)&lt;/small&gt;
|-
|-style=&quot;background:#FF0000&quot;
 |Σ
 |Катнашучылар
 |
 |
 |400
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#fefca3&quot;
 |1
 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]]
 |136
 |816
 |140
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5F5F5&quot;
 |2
 |{{u|}}
 |54
 |156
 |90
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5DEB3&quot;
 |3
|{{u|}}
 |52
 |93
 |
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |4
 |{{u|}}
 |10
 |30
 |60
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |5
 |{{u|}}
 |7
 |21
 |50
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |6
 |{{u|}}
 |4
 |12
 |30
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |7
 |{{u|}}
 |4
 |12
 |30
 |
|-
 |}--&gt;

[[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]]</text>
      <sha1>g9k3p2uucwyrknvp6nugpfjqrm9rty5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794650</id>
      <parentid>5794649</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>/* Катнашучылар */</comment>
      <origin>5794650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17974" sha1="h2dyogi3cr4c09g3bxuzlnjcs7jurf9" xml:space="preserve">{{WAM
|header = &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]&lt;/div&gt;[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] 
|subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''&lt;small&gt;([[UTC]] буенча)&lt;/small&gt;'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш!
&lt;p&gt;&lt;small&gt;Бу битнең кыска адресы &lt;nowiki&gt;https://w.wiki/J8g7&lt;/nowiki&gt;&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
__NOTOC__ 
|body =
* Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. 

&lt;blockquote&gt;&lt;div style=&quot;center&quot;&gt;Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;&quot;&gt;&lt;inputbox&gt;
type=search
width=90
buttonlabel=Яңа мәкалә язу
searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү
break=yes
&lt;/inputbox&gt;
&lt;/blockquote&gt;

== Кагыйдәләр ==
[[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]]

* Мәкаләләр:
** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш.
** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган.
** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''.
** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый'''
** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''.
* Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле.
** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала.
** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә.
* Казыйлар карары шикаять ителә алмый.

== Нәрсә турында язарга ==
{{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}}
[[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]]

{{Ябык блок ахыры}}

|footer =

* Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]].


|footer =
 

== Җирле оештыручылар ==
* {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри
* {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри
* {{u|Фәрһад}} — жюри

* {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы
* {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче
* {{u|Alisa_Fatikhova}} — дәресче

== Бәяләү тәртибе ==

* [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә;
* Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә;
* 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә;
* [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә.
* Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган.

== Бүләкләү ==

Җирле бүләкләр:

* Озон сертификатлары белән 22 500 сум.

* Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы.

}}

== Катнашучылар ==
Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә &lt;nowiki&gt;{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}&lt;/nowiki&gt; калыбын куя аласыз.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! №
! Катнашучы
! Мәкаләләр
! Исәп
! Баллар
! Урын
|-
|1
|{{u|Әмир}}
|[[Суфия Бадиали]]{{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]]{{*}} [[Ангелина Фәйрушина]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|2
|{{u|Баныу}}
|[[Сапфо]]{{*}}[[ Фатима Мернисси]]{{*}}[[Әминә Буаяч]]{{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]]{{*}} [[Фәрәх Пәһләви]]{{*}} [[Әл-Иҗлия]]{{*}} [[Әминә Вәдуд]]{{*}} [[Ассия Джебар]]{{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]]{{*}} [[Цыси]]{{*}} [[Барбара Такман]]{{*}} [[Елена Исинбаева]]{{*}} [[Хедда Хоппер]]{{*}} [[Ирина Роднина]]{{*}} [[Мия Хэмм]]{{*}} [[Лилия Подкопаева]]{{*}} [[Медея]]{{*}} [[Ләйлә Зана]]{{*}}[[Фаррухру Парса]]{{*}}[[Барбара Уолтерс]]{{*}}[[Земфира Латыйпова]]{{*}}[[Елена Прекрасная]]{{*}}[[Электра]]{{*}}[[Леда]]{{*}}[[Клитемнестра]]{{*}}[[Немезида]]{{*}}[[Нюкта]]{{*}}[[Ануше Ансари]]{{*}}[[Антонина Нухрат]]{{*}}[[Сөләйманова Рима]]{{*}}[[Римма Үтәшева]]{{*}}[[Анна Достоевская]]{{*}}[[Елена Созина]]{{*}}[[Сәдагәт Кәримова]]{{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]
|35
|
|
|-
|3
|{{u|Gulnaz0703}}
|[[Ленара Османова]]
|1
|
|
|-
|4
|{{u|Ramzanka2000}}
|[[Оттар (мифология)]]
|1
|
|
|-
|5
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Лидия Кнутова]]{{*}} [[Мария Деренкова]]{{*}} [[Фәридә Вәлиева]]{{*}}[[Юлия Артемьева]]{{*}} [[Карина Амбарцумова]]{{*}} [[Айшә Диттанова]]{{*}} [[Динә Вәлиева]]{{*}} [[Вера Ипполитова]]{{*}} [[Анеля Кадикова]]{{*}} [[Хадижат Кабидова]]{{*}} [[Людмила Крутакова]]{{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]]{{*}} [[Надежда Николаева]]{{*}} [[Виктория Михайлова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Ольга Лишева]]{{*}} [[Хәлимә Газизова]]{{*}} [[Эльвина Муллина]]{{*}} [[Надежда Ковалёва]]{{*}} [[Галина Айдарова]]{{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]]{{*}} [[Клара Синицына]]{{*}} [[Сильвия Скворцова]]{{*}} [[Екатерина Михеева]]{{*}} [[Лиана Ганиева ]]{{*}} [[Әдия Топчы]]{{*}} [[Вәҗия Кашка]]{{*}} [[Альбина Даишева]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Роза Паркс]]{{*}} [[Риба Макинтайр]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Лидия Фигнер]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|35
|
|
|-
|6
|{{u|Sirina77}}
|[[Ралина Арабова]]{{*}} [[Лариса Астахова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|2
|
|
|-
|7
|{{u|Alisa Fahrutdinova92}}
|[[Анна Ахматова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|8
|{{u|Gulnaz2015}}
|[[Людмила Абрамова]]{{*}} [[Кира Волконская]]{{*}} [[Ульяна Тимофеева]]{{*}} [[Камилә Харисова]]{{*}} [[Ирина Приходько]]
|5
|
|
|-
|9
|{{u|Fxan}}
|[[Эмилия Плейтер]]{{*}} [[Мәрьям]]{{*}} [[Рәзия солтан]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|10
|{{u|Aliya2111}}
|[[Татьяна Ларина]]{{*}} [[Эльзара Баталова]]{{*}} [[Наталья Быстрова]]{{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]]{{*}} [[Елена Вишленкова]]{{*}} [[Милана Кутякина ]]{{*}} [[Мария Минаева]]{{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]]{{*}} [[Марина Чуксеева]]{{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова ]]{{*}} [[Александра Воробьева]]{{*}} [[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[ Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина ]]{{*}} [[Наталья Крымова]]{{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова ]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Валентина Ивашёва]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]]{{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|52
|
|
|-
|11
|{{u|Динә Абдуллина}}
|[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] • [[Мәрьям сүрәсе]]{{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]]{{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]]{{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]]{{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]]{{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]]{{*}} [[Хава]]{{*}} [[]]
|8
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|-
|12
|{{u|Il Nur}}
|[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]]
|2
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|-
|13
|{{u|T1nn27}}
|[[Марина Мнишек]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|14
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Роза Шихаа]]{{*}} [[Әтеш Сәйран]]{{*}} [[Дария Шәфикъ]]{{*}} [[Найла Сааб]]{{*}} [[Әсма бинт Умайс]]{{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]]{{*}} [[Өмми әл-Банин]]{{*}} [[Зәйнә Әнвәр]]{{*}} [[Нәзик Әл-Абид]]{{*}} [[Худа Шаарави]]{{*}} [[Сафсәри]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Арета Франклин]]{{*}} [[Кэти Макнэлли]]{{*}} [[Лайза Миннелли]]{{*}} [[Ада Лавлейс]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]]
|50
|
|
|-
|15
|{{u|Ramazan Khab}}
|[[Сөмәйя бинт Хәйят]]{{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]]{{*}} [[Әл-Хәнсә]]{{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]]{{*}}[[Әпипә]]{{*}}[[Аерым бию]]
|6
|
|
|-
|16
|{{u|Каюм Хордай}}
|[[Карис ван Һаутән]]
|1
|
|
|-
|17
|{{u|Марьям Султанбаева}}
|[[Җаникә (Кырым принцессасы)]]{{*}} [[Урия Эдемова]]{{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|18
|{{u|Timlesj}}
| [[Сиреналар]]{{*}} [[Парфенопа]]{{*}} [[Гесперидлар]]{{*}} [[Роза Дерине]]{{*}} [[Шари Федак]]{{*}} [[Элизабета Гёргиевская]]{{*}} [[Ольга Бознанская]]{{*}} [[Анна Билинская]]{{*}} [[Янина Конарская]]{{*}} [[Сәгадәт Аксой]]{{*}} [[Бану Алкан]]{{*}} [[Мөфидә Кадри]]{{*}} [[Бәргүзар Корель]]{{*}} [[Алие Бергер]]{{*}} [[Гизи Байор]]{{*}} [[София Вейверите]]{{*}} [[Мария Гюбнерова]]{{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]]
|18
|
|
|-
|19
|{{u|LiebSinger}}
|[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]]
|1
|
|
|-
|Тулаем
|
|
|180
|
|
|-
|}

{{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}}

== Конкурстың халык-ара бите ==
* [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]]

== Сурәтләр ==

* [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]].

== Нәтиҗәләр ==
Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә.

Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак.

&lt;!-- {| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! #
! Кулланучы&lt;br /&gt;&lt;small&gt;User&lt;/small&gt;
! Мәкаләләр саны&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Articles&lt;/small&gt;
! Баллар&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Points&lt;/small&gt;
! Баллар буенча (€)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;By points (€)&lt;/small&gt;
! Сертификат (руб)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Gift certificate (RUR)&lt;/small&gt;
|-
|-style=&quot;background:#FF0000&quot;
 |Σ
 |Катнашучылар
 |
 |
 |400
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#fefca3&quot;
 |1
 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]]
 |136
 |816
 |140
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5F5F5&quot;
 |2
 |{{u|}}
 |54
 |156
 |90
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5DEB3&quot;
 |3
|{{u|}}
 |52
 |93
 |
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |4
 |{{u|}}
 |10
 |30
 |60
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |5
 |{{u|}}
 |7
 |21
 |50
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |6
 |{{u|}}
 |4
 |12
 |30
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |7
 |{{u|}}
 |4
 |12
 |30
 |
|-
 |}--&gt;

[[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]]</text>
      <sha1>h2dyogi3cr4c09g3bxuzlnjcs7jurf9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794697</id>
      <parentid>5794650</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:41:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Катнашучылар */</comment>
      <origin>5794697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18007" sha1="54ntolodqjm0pvp4xo047o1gooy74xy" xml:space="preserve">{{WAM
|header = &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]&lt;/div&gt;[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] 
|subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''&lt;small&gt;([[UTC]] буенча)&lt;/small&gt;'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш!
&lt;p&gt;&lt;small&gt;Бу битнең кыска адресы &lt;nowiki&gt;https://w.wiki/J8g7&lt;/nowiki&gt;&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
__NOTOC__ 
|body =
* Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. 

&lt;blockquote&gt;&lt;div style=&quot;center&quot;&gt;Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;&quot;&gt;&lt;inputbox&gt;
type=search
width=90
buttonlabel=Яңа мәкалә язу
searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү
break=yes
&lt;/inputbox&gt;
&lt;/blockquote&gt;

== Кагыйдәләр ==
[[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]]

* Мәкаләләр:
** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш.
** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган.
** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''.
** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый'''
** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''.
* Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле.
** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала.
** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә.
* Казыйлар карары шикаять ителә алмый.

== Нәрсә турында язарга ==
{{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}}
[[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]]

{{Ябык блок ахыры}}

|footer =

* Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]].


|footer =
 

== Җирле оештыручылар ==
* {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри
* {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри
* {{u|Фәрһад}} — жюри

* {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы
* {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче
* {{u|Alisa_Fatikhova}} — дәресче

== Бәяләү тәртибе ==

* [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә;
* Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә;
* 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә;
* [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә.
* Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган.

== Бүләкләү ==

Җирле бүләкләр:

* Озон сертификатлары белән 22 500 сум.

* Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы.

}}

== Катнашучылар ==
Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә &lt;nowiki&gt;{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}&lt;/nowiki&gt; калыбын куя аласыз.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! №
! Катнашучы
! Мәкаләләр
! Исәп
! Баллар
! Урын
|-
|1
|{{u|Әмир}}
|[[Суфия Бадиали]]{{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]]{{*}} [[Ангелина Фәйрушина]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|2
|{{u|Баныу}}
|[[Сапфо]]{{*}}[[ Фатима Мернисси]]{{*}}[[Әминә Буаяч]]{{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]]{{*}} [[Фәрәх Пәһләви]]{{*}} [[Әл-Иҗлия]]{{*}} [[Әминә Вәдуд]]{{*}} [[Ассия Джебар]]{{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]]{{*}} [[Цыси]]{{*}} [[Барбара Такман]]{{*}} [[Елена Исинбаева]]{{*}} [[Хедда Хоппер]]{{*}} [[Ирина Роднина]]{{*}} [[Мия Хэмм]]{{*}} [[Лилия Подкопаева]]{{*}} [[Медея]]{{*}} [[Ләйлә Зана]]{{*}}[[Фаррухру Парса]]{{*}}[[Барбара Уолтерс]]{{*}}[[Земфира Латыйпова]]{{*}}[[Елена Прекрасная]]{{*}}[[Электра]]{{*}}[[Леда]]{{*}}[[Клитемнестра]]{{*}}[[Немезида]]{{*}}[[Нюкта]]{{*}}[[Ануше Ансари]]{{*}}[[Антонина Нухрат]]{{*}}[[Сөләйманова Рима]]{{*}}[[Римма Үтәшева]]{{*}}[[Анна Достоевская]]{{*}}[[Елена Созина]]{{*}}[[Сәдагәт Кәримова]]{{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[Шәфига Әфәндезадә]]{{*}}[[]]
|36
|
|
|-
|3
|{{u|Gulnaz0703}}
|[[Ленара Османова]]
|1
|
|
|-
|4
|{{u|Ramzanka2000}}
|[[Оттар (мифология)]]
|1
|
|
|-
|5
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Лидия Кнутова]]{{*}} [[Мария Деренкова]]{{*}} [[Фәридә Вәлиева]]{{*}}[[Юлия Артемьева]]{{*}} [[Карина Амбарцумова]]{{*}} [[Айшә Диттанова]]{{*}} [[Динә Вәлиева]]{{*}} [[Вера Ипполитова]]{{*}} [[Анеля Кадикова]]{{*}} [[Хадижат Кабидова]]{{*}} [[Людмила Крутакова]]{{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]]{{*}} [[Надежда Николаева]]{{*}} [[Виктория Михайлова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Ольга Лишева]]{{*}} [[Хәлимә Газизова]]{{*}} [[Эльвина Муллина]]{{*}} [[Надежда Ковалёва]]{{*}} [[Галина Айдарова]]{{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]]{{*}} [[Клара Синицына]]{{*}} [[Сильвия Скворцова]]{{*}} [[Екатерина Михеева]]{{*}} [[Лиана Ганиева ]]{{*}} [[Әдия Топчы]]{{*}} [[Вәҗия Кашка]]{{*}} [[Альбина Даишева]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Роза Паркс]]{{*}} [[Риба Макинтайр]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Лидия Фигнер]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|35
|
|
|-
|6
|{{u|Sirina77}}
|[[Ралина Арабова]]{{*}} [[Лариса Астахова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|2
|
|
|-
|7
|{{u|Alisa Fahrutdinova92}}
|[[Анна Ахматова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|8
|{{u|Gulnaz2015}}
|[[Людмила Абрамова]]{{*}} [[Кира Волконская]]{{*}} [[Ульяна Тимофеева]]{{*}} [[Камилә Харисова]]{{*}} [[Ирина Приходько]]
|5
|
|
|-
|9
|{{u|Fxan}}
|[[Эмилия Плейтер]]{{*}} [[Мәрьям]]{{*}} [[Рәзия солтан]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|10
|{{u|Aliya2111}}
|[[Татьяна Ларина]]{{*}} [[Эльзара Баталова]]{{*}} [[Наталья Быстрова]]{{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]]{{*}} [[Елена Вишленкова]]{{*}} [[Милана Кутякина ]]{{*}} [[Мария Минаева]]{{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]]{{*}} [[Марина Чуксеева]]{{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова ]]{{*}} [[Александра Воробьева]]{{*}} [[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[ Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина ]]{{*}} [[Наталья Крымова]]{{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова ]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Валентина Ивашёва]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]]{{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|52
|
|
|-
|11
|{{u|Динә Абдуллина}}
|[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] • [[Мәрьям сүрәсе]]{{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]]{{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]]{{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]]{{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]]{{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]]{{*}} [[Хава]]{{*}} [[]]
|8
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|-
|12
|{{u|Il Nur}}
|[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]]
|2
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|-
|13
|{{u|T1nn27}}
|[[Марина Мнишек]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|14
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Роза Шихаа]]{{*}} [[Әтеш Сәйран]]{{*}} [[Дария Шәфикъ]]{{*}} [[Найла Сааб]]{{*}} [[Әсма бинт Умайс]]{{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]]{{*}} [[Өмми әл-Банин]]{{*}} [[Зәйнә Әнвәр]]{{*}} [[Нәзик Әл-Абид]]{{*}} [[Худа Шаарави]]{{*}} [[Сафсәри]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Арета Франклин]]{{*}} [[Кэти Макнэлли]]{{*}} [[Лайза Миннелли]]{{*}} [[Ада Лавлейс]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]]
|50
|
|
|-
|15
|{{u|Ramazan Khab}}
|[[Сөмәйя бинт Хәйят]]{{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]]{{*}} [[Әл-Хәнсә]]{{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]]{{*}}[[Әпипә]]{{*}}[[Аерым бию]]
|6
|
|
|-
|16
|{{u|Каюм Хордай}}
|[[Карис ван Һаутән]]
|1
|
|
|-
|17
|{{u|Марьям Султанбаева}}
|[[Җаникә (Кырым принцессасы)]]{{*}} [[Урия Эдемова]]{{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|18
|{{u|Timlesj}}
| [[Сиреналар]]{{*}} [[Парфенопа]]{{*}} [[Гесперидлар]]{{*}} [[Роза Дерине]]{{*}} [[Шари Федак]]{{*}} [[Элизабета Гёргиевская]]{{*}} [[Ольга Бознанская]]{{*}} [[Анна Билинская]]{{*}} [[Янина Конарская]]{{*}} [[Сәгадәт Аксой]]{{*}} [[Бану Алкан]]{{*}} [[Мөфидә Кадри]]{{*}} [[Бәргүзар Корель]]{{*}} [[Алие Бергер]]{{*}} [[Гизи Байор]]{{*}} [[София Вейверите]]{{*}} [[Мария Гюбнерова]]{{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]]
|18
|
|
|-
|19
|{{u|LiebSinger}}
|[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]]
|1
|
|
|-
|Тулаем
|
|
|180
|
|
|-
|}

{{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}}

== Конкурстың халык-ара бите ==
* [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]]

== Сурәтләр ==

* [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]].

== Нәтиҗәләр ==
Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә.

Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак.

&lt;!-- {| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! #
! Кулланучы&lt;br /&gt;&lt;small&gt;User&lt;/small&gt;
! Мәкаләләр саны&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Articles&lt;/small&gt;
! Баллар&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Points&lt;/small&gt;
! Баллар буенча (€)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;By points (€)&lt;/small&gt;
! Сертификат (руб)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Gift certificate (RUR)&lt;/small&gt;
|-
|-style=&quot;background:#FF0000&quot;
 |Σ
 |Катнашучылар
 |
 |
 |400
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#fefca3&quot;
 |1
 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]]
 |136
 |816
 |140
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5F5F5&quot;
 |2
 |{{u|}}
 |54
 |156
 |90
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5DEB3&quot;
 |3
|{{u|}}
 |52
 |93
 |
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |4
 |{{u|}}
 |10
 |30
 |60
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |5
 |{{u|}}
 |7
 |21
 |50
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |6
 |{{u|}}
 |4
 |12
 |30
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |7
 |{{u|}}
 |4
 |12
 |30
 |
|-
 |}--&gt;

[[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]]</text>
      <sha1>54ntolodqjm0pvp4xo047o1gooy74xy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794699</id>
      <parentid>5794697</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:45:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Катнашучылар */</comment>
      <origin>5794699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18012" sha1="qx3t00ox6397p49ubtfsgjbljz9to19" xml:space="preserve">{{WAM
|header = &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]&lt;/div&gt;[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] 
|subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''&lt;small&gt;([[UTC]] буенча)&lt;/small&gt;'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш!
&lt;p&gt;&lt;small&gt;Бу битнең кыска адресы &lt;nowiki&gt;https://w.wiki/J8g7&lt;/nowiki&gt;&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
__NOTOC__ 
|body =
* Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. 

&lt;blockquote&gt;&lt;div style=&quot;center&quot;&gt;Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;&quot;&gt;&lt;inputbox&gt;
type=search
width=90
buttonlabel=Яңа мәкалә язу
searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү
break=yes
&lt;/inputbox&gt;
&lt;/blockquote&gt;

== Кагыйдәләр ==
[[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]]

* Мәкаләләр:
** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш.
** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган.
** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''.
** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый'''
** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''.
* Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле.
** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала.
** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә.
* Казыйлар карары шикаять ителә алмый.

== Нәрсә турында язарга ==
{{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}}
[[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]]

{{Ябык блок ахыры}}

|footer =

* Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]].


|footer =
 

== Җирле оештыручылар ==
* {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри
* {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри
* {{u|Фәрһад}} — жюри

* {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы
* {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче
* {{u|Alisa_Fatikhova}} — дәресче

== Бәяләү тәртибе ==

* [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә;
* Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә;
* 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә;
* [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә.
* Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган.

== Бүләкләү ==

Җирле бүләкләр:

* Озон сертификатлары белән 22 500 сум.

* Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы.

}}

== Катнашучылар ==
Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә &lt;nowiki&gt;{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}&lt;/nowiki&gt; калыбын куя аласыз.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! №
! Катнашучы
! Мәкаләләр
! Исәп
! Баллар
! Урын
|-
|1
|{{u|Әмир}}
|[[Суфия Бадиали]]{{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]]{{*}} [[Ангелина Фәйрушина]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|2
|{{u|Баныу}}
|[[Сапфо]]{{*}}[[ Фатима Мернисси]]{{*}}[[Әминә Буаяч]]{{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]]{{*}} [[Фәрәх Пәһләви]]{{*}} [[Әл-Иҗлия]]{{*}} [[Әминә Вәдуд]]{{*}} [[Ассия Джебар]]{{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]]{{*}} [[Цыси]]{{*}} [[Барбара Такман]]{{*}} [[Елена Исинбаева]]{{*}} [[Хедда Хоппер]]{{*}} [[Ирина Роднина]]{{*}} [[Мия Хэмм]]{{*}} [[Лилия Подкопаева]]{{*}} [[Медея]]{{*}} [[Ләйлә Зана]]{{*}}[[Фаррухру Парса]]{{*}}[[Барбара Уолтерс]]{{*}}[[Земфира Латыйпова]]{{*}}[[Елена Прекрасная]]{{*}}[[Электра]]{{*}}[[Леда]]{{*}}[[Клитемнестра]]{{*}}[[Немезида]]{{*}}[[Нюкта]]{{*}}[[Ануше Ансари]]{{*}}[[Антонина Нухрат]]{{*}}[[Сөләйманова Рима]]{{*}}[[Римма Үтәшева]]{{*}}[[Анна Достоевская]]{{*}}[[Елена Созина]]{{*}}[[Сәдагәт Кәримова]]{{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]]{{*}}[[Шәфига Әфәндезадә]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}
|36
|
|
|-
|3
|{{u|Gulnaz0703}}
|[[Ленара Османова]]
|1
|
|
|-
|4
|{{u|Ramzanka2000}}
|[[Оттар (мифология)]]
|1
|
|
|-
|5
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Лидия Кнутова]]{{*}} [[Мария Деренкова]]{{*}} [[Фәридә Вәлиева]]{{*}}[[Юлия Артемьева]]{{*}} [[Карина Амбарцумова]]{{*}} [[Айшә Диттанова]]{{*}} [[Динә Вәлиева]]{{*}} [[Вера Ипполитова]]{{*}} [[Анеля Кадикова]]{{*}} [[Хадижат Кабидова]]{{*}} [[Людмила Крутакова]]{{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]]{{*}} [[Надежда Николаева]]{{*}} [[Виктория Михайлова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Ольга Лишева]]{{*}} [[Хәлимә Газизова]]{{*}} [[Эльвина Муллина]]{{*}} [[Надежда Ковалёва]]{{*}} [[Галина Айдарова]]{{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]]{{*}} [[Клара Синицына]]{{*}} [[Сильвия Скворцова]]{{*}} [[Екатерина Михеева]]{{*}} [[Лиана Ганиева ]]{{*}} [[Әдия Топчы]]{{*}} [[Вәҗия Кашка]]{{*}} [[Альбина Даишева]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Роза Паркс]]{{*}} [[Риба Макинтайр]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Лидия Фигнер]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|35
|
|
|-
|6
|{{u|Sirina77}}
|[[Ралина Арабова]]{{*}} [[Лариса Астахова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|2
|
|
|-
|7
|{{u|Alisa Fahrutdinova92}}
|[[Анна Ахматова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|8
|{{u|Gulnaz2015}}
|[[Людмила Абрамова]]{{*}} [[Кира Волконская]]{{*}} [[Ульяна Тимофеева]]{{*}} [[Камилә Харисова]]{{*}} [[Ирина Приходько]]
|5
|
|
|-
|9
|{{u|Fxan}}
|[[Эмилия Плейтер]]{{*}} [[Мәрьям]]{{*}} [[Рәзия солтан]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|10
|{{u|Aliya2111}}
|[[Татьяна Ларина]]{{*}} [[Эльзара Баталова]]{{*}} [[Наталья Быстрова]]{{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]]{{*}} [[Елена Вишленкова]]{{*}} [[Милана Кутякина ]]{{*}} [[Мария Минаева]]{{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]]{{*}} [[Марина Чуксеева]]{{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова ]]{{*}} [[Александра Воробьева]]{{*}} [[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[ Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина ]]{{*}} [[Наталья Крымова]]{{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова ]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Валентина Ивашёва]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]]{{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|52
|
|
|-
|11
|{{u|Динә Абдуллина}}
|[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] • [[Мәрьям сүрәсе]]{{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]]{{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]]{{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]]{{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]]{{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]]{{*}} [[Хава]]{{*}} [[]]
|8
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|-
|12
|{{u|Il Nur}}
|[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]]
|2
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|-
|13
|{{u|T1nn27}}
|[[Марина Мнишек]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|14
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Роза Шихаа]]{{*}} [[Әтеш Сәйран]]{{*}} [[Дария Шәфикъ]]{{*}} [[Найла Сааб]]{{*}} [[Әсма бинт Умайс]]{{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]]{{*}} [[Өмми әл-Банин]]{{*}} [[Зәйнә Әнвәр]]{{*}} [[Нәзик Әл-Абид]]{{*}} [[Худа Шаарави]]{{*}} [[Сафсәри]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Арета Франклин]]{{*}} [[Кэти Макнэлли]]{{*}} [[Лайза Миннелли]]{{*}} [[Ада Лавлейс]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]]
|50
|
|
|-
|15
|{{u|Ramazan Khab}}
|[[Сөмәйя бинт Хәйят]]{{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]]{{*}} [[Әл-Хәнсә]]{{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]]{{*}}[[Әпипә]]{{*}}[[Аерым бию]]
|6
|
|
|-
|16
|{{u|Каюм Хордай}}
|[[Карис ван Һаутән]]
|1
|
|
|-
|17
|{{u|Марьям Султанбаева}}
|[[Җаникә (Кырым принцессасы)]]{{*}} [[Урия Эдемова]]{{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|18
|{{u|Timlesj}}
| [[Сиреналар]]{{*}} [[Парфенопа]]{{*}} [[Гесперидлар]]{{*}} [[Роза Дерине]]{{*}} [[Шари Федак]]{{*}} [[Элизабета Гёргиевская]]{{*}} [[Ольга Бознанская]]{{*}} [[Анна Билинская]]{{*}} [[Янина Конарская]]{{*}} [[Сәгадәт Аксой]]{{*}} [[Бану Алкан]]{{*}} [[Мөфидә Кадри]]{{*}} [[Бәргүзар Корель]]{{*}} [[Алие Бергер]]{{*}} [[Гизи Байор]]{{*}} [[София Вейверите]]{{*}} [[Мария Гюбнерова]]{{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]]
|18
|
|
|-
|19
|{{u|LiebSinger}}
|[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]]
|1
|
|
|-
|Тулаем
|
|
|180
|
|
|-
|}

{{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}}

== Конкурстың халык-ара бите ==
* [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]]

== Сурәтләр ==

* [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]].

== Нәтиҗәләр ==
Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә.

Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак.

&lt;!-- {| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! #
! Кулланучы&lt;br /&gt;&lt;small&gt;User&lt;/small&gt;
! Мәкаләләр саны&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Articles&lt;/small&gt;
! Баллар&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Points&lt;/small&gt;
! Баллар буенча (€)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;By points (€)&lt;/small&gt;
! Сертификат (руб)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Gift certificate (RUR)&lt;/small&gt;
|-
|-style=&quot;background:#FF0000&quot;
 |Σ
 |Катнашучылар
 |
 |
 |400
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#fefca3&quot;
 |1
 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]]
 |136
 |816
 |140
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5F5F5&quot;
 |2
 |{{u|}}
 |54
 |156
 |90
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5DEB3&quot;
 |3
|{{u|}}
 |52
 |93
 |
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |4
 |{{u|}}
 |10
 |30
 |60
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |5
 |{{u|}}
 |7
 |21
 |50
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |6
 |{{u|}}
 |4
 |12
 |30
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |7
 |{{u|}}
 |4
 |12
 |30
 |
|-
 |}--&gt;

[[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]]</text>
      <sha1>qx3t00ox6397p49ubtfsgjbljz9to19</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794701</id>
      <parentid>5794699</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:54:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliya2111</username>
        <id>59788</id>
      </contributor>
      <comment>/* Катнашучылар */</comment>
      <origin>5794701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18047" sha1="tokirrgwtgjfvspo68rls32kd1r07ew" xml:space="preserve">{{WAM
|header = &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]&lt;/div&gt;[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] 
|subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''&lt;small&gt;([[UTC]] буенча)&lt;/small&gt;'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш!
&lt;p&gt;&lt;small&gt;Бу битнең кыска адресы &lt;nowiki&gt;https://w.wiki/J8g7&lt;/nowiki&gt;&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
__NOTOC__ 
|body =
* Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. 

&lt;blockquote&gt;&lt;div style=&quot;center&quot;&gt;Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;&quot;&gt;&lt;inputbox&gt;
type=search
width=90
buttonlabel=Яңа мәкалә язу
searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү
break=yes
&lt;/inputbox&gt;
&lt;/blockquote&gt;

== Кагыйдәләр ==
[[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]]

* Мәкаләләр:
** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш.
** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган.
** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''.
** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый'''
** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''.
* Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле.
** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала.
** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә.
* Казыйлар карары шикаять ителә алмый.

== Нәрсә турында язарга ==
{{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}}
[[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]]

{{Ябык блок ахыры}}

|footer =

* Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]].


|footer =
 

== Җирле оештыручылар ==
* {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри
* {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри
* {{u|Фәрһад}} — жюри

* {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы
* {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче
* {{u|Alisa_Fatikhova}} — дәресче

== Бәяләү тәртибе ==

* [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә;
* Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә;
* 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә;
* [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә.
* Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган.

== Бүләкләү ==

Җирле бүләкләр:

* Озон сертификатлары белән 22 500 сум.

* Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы.

}}

== Катнашучылар ==
Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә &lt;nowiki&gt;{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}&lt;/nowiki&gt; калыбын куя аласыз.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! №
! Катнашучы
! Мәкаләләр
! Исәп
! Баллар
! Урын
|-
|1
|{{u|Әмир}}
|[[Суфия Бадиали]]{{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]]{{*}} [[Ангелина Фәйрушина]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|2
|{{u|Баныу}}
|[[Сапфо]]{{*}}[[ Фатима Мернисси]]{{*}}[[Әминә Буаяч]]{{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]]{{*}} [[Фәрәх Пәһләви]]{{*}} [[Әл-Иҗлия]]{{*}} [[Әминә Вәдуд]]{{*}} [[Ассия Джебар]]{{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]]{{*}} [[Цыси]]{{*}} [[Барбара Такман]]{{*}} [[Елена Исинбаева]]{{*}} [[Хедда Хоппер]]{{*}} [[Ирина Роднина]]{{*}} [[Мия Хэмм]]{{*}} [[Лилия Подкопаева]]{{*}} [[Медея]]{{*}} [[Ләйлә Зана]]{{*}}[[Фаррухру Парса]]{{*}}[[Барбара Уолтерс]]{{*}}[[Земфира Латыйпова]]{{*}}[[Елена Прекрасная]]{{*}}[[Электра]]{{*}}[[Леда]]{{*}}[[Клитемнестра]]{{*}}[[Немезида]]{{*}}[[Нюкта]]{{*}}[[Ануше Ансари]]{{*}}[[Антонина Нухрат]]{{*}}[[Сөләйманова Рима]]{{*}}[[Римма Үтәшева]]{{*}}[[Анна Достоевская]]{{*}}[[Елена Созина]]{{*}}[[Сәдагәт Кәримова]]{{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]]{{*}}[[Шәфига Әфәндезадә]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}
|36
|
|
|-
|3
|{{u|Gulnaz0703}}
|[[Ленара Османова]]
|1
|
|
|-
|4
|{{u|Ramzanka2000}}
|[[Оттар (мифология)]]
|1
|
|
|-
|5
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Лидия Кнутова]]{{*}} [[Мария Деренкова]]{{*}} [[Фәридә Вәлиева]]{{*}}[[Юлия Артемьева]]{{*}} [[Карина Амбарцумова]]{{*}} [[Айшә Диттанова]]{{*}} [[Динә Вәлиева]]{{*}} [[Вера Ипполитова]]{{*}} [[Анеля Кадикова]]{{*}} [[Хадижат Кабидова]]{{*}} [[Людмила Крутакова]]{{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]]{{*}} [[Надежда Николаева]]{{*}} [[Виктория Михайлова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Ольга Лишева]]{{*}} [[Хәлимә Газизова]]{{*}} [[Эльвина Муллина]]{{*}} [[Надежда Ковалёва]]{{*}} [[Галина Айдарова]]{{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]]{{*}} [[Клара Синицына]]{{*}} [[Сильвия Скворцова]]{{*}} [[Екатерина Михеева]]{{*}} [[Лиана Ганиева ]]{{*}} [[Әдия Топчы]]{{*}} [[Вәҗия Кашка]]{{*}} [[Альбина Даишева]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Роза Паркс]]{{*}} [[Риба Макинтайр]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Лидия Фигнер]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|35
|
|
|-
|6
|{{u|Sirina77}}
|[[Ралина Арабова]]{{*}} [[Лариса Астахова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|2
|
|
|-
|7
|{{u|Alisa Fahrutdinova92}}
|[[Анна Ахматова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|8
|{{u|Gulnaz2015}}
|[[Людмила Абрамова]]{{*}} [[Кира Волконская]]{{*}} [[Ульяна Тимофеева]]{{*}} [[Камилә Харисова]]{{*}} [[Ирина Приходько]]
|5
|
|
|-
|9
|{{u|Fxan}}
|[[Эмилия Плейтер]]{{*}} [[Мәрьям]]{{*}} [[Рәзия солтан]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|10
|{{u|Aliya2111}}
|[[Татьяна Ларина]]{{*}} [[Эльзара Баталова]]{{*}} [[Наталья Быстрова]]{{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]]{{*}} [[Елена Вишленкова]]{{*}} [[Милана Кутякина ]]{{*}} [[Мария Минаева]]{{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]]{{*}} [[Марина Чуксеева]]{{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова ]]{{*}} [[Александра Воробьева]]{{*}} [[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[ Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина ]]{{*}} [[Наталья Крымова]]{{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова ]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Валентина Ивашёва]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]]{{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[Нина Фуралева]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|53
|
|
|-
|11
|{{u|Динә Абдуллина}}
|[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] • [[Мәрьям сүрәсе]]{{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]]{{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]]{{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]]{{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]]{{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]]{{*}} [[Хава]]{{*}} [[]]
|8
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|-
|12
|{{u|Il Nur}}
|[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]]
|2
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|-
|13
|{{u|T1nn27}}
|[[Марина Мнишек]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|14
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Роза Шихаа]]{{*}} [[Әтеш Сәйран]]{{*}} [[Дария Шәфикъ]]{{*}} [[Найла Сааб]]{{*}} [[Әсма бинт Умайс]]{{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]]{{*}} [[Өмми әл-Банин]]{{*}} [[Зәйнә Әнвәр]]{{*}} [[Нәзик Әл-Абид]]{{*}} [[Худа Шаарави]]{{*}} [[Сафсәри]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Арета Франклин]]{{*}} [[Кэти Макнэлли]]{{*}} [[Лайза Миннелли]]{{*}} [[Ада Лавлейс]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]]
|50
|
|
|-
|15
|{{u|Ramazan Khab}}
|[[Сөмәйя бинт Хәйят]]{{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]]{{*}} [[Әл-Хәнсә]]{{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]]{{*}}[[Әпипә]]{{*}}[[Аерым бию]]
|6
|
|
|-
|16
|{{u|Каюм Хордай}}
|[[Карис ван Һаутән]]
|1
|
|
|-
|17
|{{u|Марьям Султанбаева}}
|[[Җаникә (Кырым принцессасы)]]{{*}} [[Урия Эдемова]]{{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|18
|{{u|Timlesj}}
| [[Сиреналар]]{{*}} [[Парфенопа]]{{*}} [[Гесперидлар]]{{*}} [[Роза Дерине]]{{*}} [[Шари Федак]]{{*}} [[Элизабета Гёргиевская]]{{*}} [[Ольга Бознанская]]{{*}} [[Анна Билинская]]{{*}} [[Янина Конарская]]{{*}} [[Сәгадәт Аксой]]{{*}} [[Бану Алкан]]{{*}} [[Мөфидә Кадри]]{{*}} [[Бәргүзар Корель]]{{*}} [[Алие Бергер]]{{*}} [[Гизи Байор]]{{*}} [[София Вейверите]]{{*}} [[Мария Гюбнерова]]{{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]]
|18
|
|
|-
|19
|{{u|LiebSinger}}
|[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]]
|1
|
|
|-
|Тулаем
|
|
|180
|
|
|-
|}

{{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}}

== Конкурстың халык-ара бите ==
* [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]]

== Сурәтләр ==

* [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]].

== Нәтиҗәләр ==
Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә.

Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак.

&lt;!-- {| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! #
! Кулланучы&lt;br /&gt;&lt;small&gt;User&lt;/small&gt;
! Мәкаләләр саны&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Articles&lt;/small&gt;
! Баллар&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Points&lt;/small&gt;
! Баллар буенча (€)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;By points (€)&lt;/small&gt;
! Сертификат (руб)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Gift certificate (RUR)&lt;/small&gt;
|-
|-style=&quot;background:#FF0000&quot;
 |Σ
 |Катнашучылар
 |
 |
 |400
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#fefca3&quot;
 |1
 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]]
 |136
 |816
 |140
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5F5F5&quot;
 |2
 |{{u|}}
 |54
 |156
 |90
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5DEB3&quot;
 |3
|{{u|}}
 |52
 |93
 |
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |4
 |{{u|}}
 |10
 |30
 |60
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |5
 |{{u|}}
 |7
 |21
 |50
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |6
 |{{u|}}
 |4
 |12
 |30
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |7
 |{{u|}}
 |4
 |12
 |30
 |
|-
 |}--&gt;

[[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]]</text>
      <sha1>tokirrgwtgjfvspo68rls32kd1r07ew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Проект:Вики-яз 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1391184</id>
    <revision>
      <id>5794636</id>
      <parentid>5794609</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T12:51:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <comment>/* Катнашучылар */</comment>
      <origin>5794636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22474" sha1="4c7l9w79v5gy25746lg75gn4s5quoxh" xml:space="preserve">{{WAM
|header =  [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яз — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]&lt;/div&gt;
|subheader = 21.03-31.05: Татарча Википедияне [[Балкан ярымутравы]], [[Үзәк Аурупа|Үзәк]] һәм [[Көнчыгыш Аурупа|Көнчыгыш Европа]] илләре-халыклары-табигате тарихы, бүгенгесе һәм киләчәгенә багышланган мәкаләләр белән [[Проект:Вики яз|баету марафонында]] катнаш!

Проектның максаты һәм мәгънәсе — бәйле төбәкләрдә яшәүчеләрнең бер-берсенең мәдәнияте, тарихы, бүгенгесе һәм киләчәге өчен әһәмиятле феноменнарны өйрәнү, үз телебез аркылы үз итү һәм Википедия тел бүлекләре волонтёрлары арасында хезмәттәшлекне яхшырту. [[Татар Википедиясе]]н күршеләребез турында мәгълүмат белән баетканда, аларга исә [[Татар теле|татар дөньясын]] аңлау өчен әһәмиятле мәкаләләр исемлеген тәкъдим итәбез.
__NOTOC__ 
|body = 

== Кагыйдәләр ==
* Конкурска Википедияда теркәлгән һәркем катнаша ала.
* Конкурска түбәндәге мәкаләләр кабул ителә:
# Мәкалә 2026 елның 21 мартыннан 31 маена кадәр татар телендә язылырга тиеш.
# Мәкаләләр [[Проект:Вики-яз 2026#Нәрсә турында язарга|түбәндәге илләр яки халыклар]] белән бәйле булырга тиеш. 
# Яңа мәкалә 150 сүздән һәм 2500 байттан артык булырга тиеш.
# Иске мәкәләгә 120 сүз һәм 2000 байт өстәргә кирәк.
# Мәкалә [[Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятле]] булырга тиеш, мәкаләнең [[Википедия:Абруйлы чыганаклар|чыганаклары]] күрсәтелергә тиеш.
# Машина тәрҗемәсе булырга тиеш түгел.
# Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: 
&lt;pre&gt;{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}&lt;/pre&gt; 
* Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, халыкара һәм аерым тел бүлегендәге урыннарга бәйле. 
* Урындагы жюри балларны кайгырта алуы өчен, баетылган/яңа мәкаләләр түбәндәге таблицага урнаштыру сорала.
* 4 мәкаләне булдырган/якшырткан катнашучылар финалистлар арасына керә.
* Казыйлар карары шикәят ителә алмый.

== Бәяләү тәртибе ==

* Күрсәтелгән таләпләргә туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз булган иске/яңа мәкаләләргә жюри 1 балл бирә;
* Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз өстәгән иске/яңа мәкаләләргә жюри 2 балл бирә;
* 200 сүздән яки 3000 байттан артык мәгълүмат өстәгән мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә;
[[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] арасыннан булса өстәмә 5 балл бирелә;
* Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар ясаган мәкаләләр өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган.

Катнашучы 1 мәкалә өчен максималь 8/16 балл ала ала.

== Жюри ==

* Жюри рәисе, техник башкаручы — {{u|Il Nur}} (Казан)
* Жюри рәисе — {{u|Fxan}} (Казан)

== Нәрсә турында язарга ==
{{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}}

[[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Әрмәнстан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайҗан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортстан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Маҗарстан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казакъстан  — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарлары — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төньяк Македония — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарлар — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Чегәннәр (рома) — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — мәкаләләр исемлеге]]

{{Ябык блок ахыры}}

Вики-яз 2026 чикләрендә бүтән конкурслар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Хатын-кызлар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хокуклары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Яшьләр]].
|footer =

== Призлар ==
Сөйләшенә.

}}
== Катнашучылар ==
Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: 
&lt;pre&gt;{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}&lt;/pre&gt; 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Катнашучы
! Мәкаләләр
! Исәп
! Баллар
! Урын
|-
|{{u|Баныу}}
|[[Медея]] {{*}} [[Лилия Подкопаева]] {{*}} [[Ләйлә Зана]] {{*}} [[Казый Мөхәммәд]] {{*}} [[Фаррухру Парса]]{{*}} [[Земфира Латыйпова]] {{*}} [[Елена Прекрасная]]{{*}} [[Электра]]{{*}}[[Леда]]{{*}}[[Клитемнестра]]{{*}}[[Немезида]]{{*}} [[Нюкта]]{{*}} [[Ильяс (пәйгамбәр)]] {{*}} [[Фаил Фәтхетдинов]]{{*}} [[Фәрит Суфияров]] {{*}} [[Абдуллатыйп Хәкимов]]{{*}} [[Ибраһим Тынкачев]] {{*}} [[Ануше Ансари]]{{*}} [[Антонина Нухрат]] {{*}} [[Мостафиннар]]{{*}} [[Сергей Манжигеев]] {{*}} [[Сөләйманова Рима]]{{*}}[[Шириннар-Шихматовлар]]{{*}}[[Гельсий Зәйниев]]{{*}}[[Римма Үтәшева]]{{*}}[[Морат Йосыф]]{{*}}[[Анна Достоевская]]{{*}}[[Хайтарма (бию)]]{{*}}[[Николай Малиев]] {{*}} [[Елена Созина]] {{*}} [[Сәдагәт Кәримова]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|31
|
|
|-
|{{u|Әмир}}
|[[Рөстәм Каженкин]] {{*}} [[Зөлфәт Нигъмәтҗанов]] {{*}} [[Форель Тинчурин]] {{*}} [[Ангелина Фәйрушина]]{{*}} [[Марат Фәйрушин ]] {{*}} [[Рәсим Низамов]]{{*}} [[Оскар Усманов]] {{*}} [[Алмаз Хәкимов]]{{*}} [[Ярмәк вагы (бию)]] {{*}} [[Люция Мусина]]{{*}} [[Айбаш мәчете (Татарстан)]] {{*}} [[Лилия Бикмаева]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]
|12
|
|
|-
|{{u|Aliya2111}}
|[[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[ Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхрутдинова]]{{*}} [[Людмила Путина ]]{{*}} [[Наталья Крымова]] {{*}}[[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова ]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]] {{*}} [[Юлия Корнейченко]] {{*}} [[Севиндж Аббасова]] {{*}} [[Анна Садченко]] {{*}} [[Надежда Владыко]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|31
|
|
|-
|{{u|Ramzanka2000}}
|[[Унжа (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Торино (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Дешуково]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|{{u|Gulnaz2015}}
|[[Кира Волконская]]{{*}} [[Ульяна Тимофеева]]{{*}} [[Камилә Харисова]]{{*}} [[Ирина Приходько]]
|4
|
|
|-
|{{u|Ramazan Khab}}
|[[Сөмәйя бинт Хәйят]]{{*}}[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Әтеш Сәйран]]{{*}} [[Өмми әл-Банин]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]]
|38
|
|
|-
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Лидия Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|4
|
|
|-
|{{u|Il Nur}}
|[[Пүһаярв]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|-
|{{u|Марьям Султанбаева}}
|[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] {{*}} [[Урия Эдемова]] {{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|-
|{{u|Ramazan Khab}}
|[[Әпипә]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|-
|{{u|Timlesj}}
|[[Сиреналар]] {{*}} [[Парфенопа]] {{*}} [[Гесперидлар]] {{*}} [[Роза Дерине]] {{*}} [[Шари Федак]] {{*}} [[Элизабета Гёргиевская]] {{*}} [[Ольга Бознанская]] {{*}} [[Анна Билинская]] {{*}} [[Янина Конарская]] {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] {{*}} [[Бану Алкан]] {{*}} [[Мөфидә Кадри]] {{*}} [[Бәргүзар Корель]] {{*}} [[Алие Бергер]] {{*}} [[Гизи Байор]] {{*}} [[София Вейверите]] {{*}} [[Мария Гюбнерова]] {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|18
|
|
|-
|-
|{{u|Таңһылыу}}
|[[Планеталар системасы]] {{*}} [[Фотометрия (астрономия)]] {{*}} [[Элемтә юлдашлары]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|-
|Тулаем
|
|110
|
|
|-
|}

== Конкурстың халык-ара статистикасы ==
*[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халык-ара статистика бите]]

== Нәтиҗәләр ==
[[Файл:TT-CEESpring-2023-ttwp-diploma.pdf|200px|thumb|right|Финалист дипломының татарча версиясе]]
[[File:CEE logo map vertical.xcf|20px]] [[m:Wikimedia_Central_and_Eastern_Europe/tt|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа илләре вики-волонтёрларының хезмәттәшлеге]], аның [[m:Wikimedia CEE Hub|Халыкара ярдәмләшү үзәге]] һәм [[File:Wikimedia Österreich logo black.svg|20px]] [[m:Wikimedia Österreich|Викимедиа Австрия]] исеменнән тәкъдим ителгән призлар фонды (400 Евро) бүленүе тәртибе баллар категорияләренә нигезләнә: 
* Тупланган балларга карап урын буенча
* Һәр илдә гамәлдәге валюта алыштыру курсы буенча исәпләнү датасына билгеләнә
* Җирле сертификатлар булган суммага кадәр түгәрәкләнә
* 500 сумнан кимрәге таратылмый, бүләкләнүгә хокукы булган калганнары арасында бүленә
* 1 еврога ничә сум бирелгән көнендә ясалачак
&lt;!-- * 1 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-168994707/ 4000 сумлык OZON.ru сертификаты]
* 2 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382627/ 3000 сумлык OZON.ru сертификаты]
* 3-6 урын - 2500 сумлык OZON.ru сертификаты = [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382612/ 2000] + [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135378940/ 500]
* 7-8 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-138431442/ 1500 сумлык OZON.ru сертификаты]--&gt;

Тат.Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак &lt;small&gt;(элекке бер бәйгедән [[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende#Наши университеты|үрнәк]])&lt;/small&gt;.

&lt;!-- {| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! # 
! Кулланучы&lt;/br&gt;&lt;small&gt;User&lt;/small&gt; 
! Мәкаләләр саны&lt;/br&gt;&lt;small&gt;Articles&lt;/small&gt; 
! Баллар&lt;/br&gt;&lt;small&gt;Points&lt;/small&gt; 
! Баллар буенча (€)&lt;/br&gt;&lt;small&gt;By points (€)&lt;/small&gt;
! Сертификат (руб)&lt;/br&gt;&lt;small&gt;Gift certificate (RUR)&lt;/small&gt;
|-
|-style=&quot;background:#FF0000&quot;
 |Σ
 |Катнашучылар
 |
 |
 |400
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#fefca3&quot;
 |1
 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2026]]
 |136
 |816
 |140
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5F5F5&quot;
 |2
 |{{u|}}
 |54
 |156
 |90
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5DEB3&quot;
 |3
|{{u|}}
 |52
 |93
 |
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |4
 |{{u|}}
 |10
 |30
 |60
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |5
 |{{u|}}
 |7
 |21
 |50
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |6
 |{{u|}}
 |
 |
 |
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |7
 |{{u|}}
 |
 |
 |
 |
|-
 |}
--&gt;

[[Категория:Проект:Вики-яз 2026| ]]</text>
      <sha1>4c7l9w79v5gy25746lg75gn4s5quoxh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794640</id>
      <parentid>5794636</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T12:58:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Катнашучылар */</comment>
      <origin>5794640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22507" sha1="ich5j5fwerpbch3wtuyct3wxhtuz4el" xml:space="preserve">{{WAM
|header =  [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яз — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]&lt;/div&gt;
|subheader = 21.03-31.05: Татарча Википедияне [[Балкан ярымутравы]], [[Үзәк Аурупа|Үзәк]] һәм [[Көнчыгыш Аурупа|Көнчыгыш Европа]] илләре-халыклары-табигате тарихы, бүгенгесе һәм киләчәгенә багышланган мәкаләләр белән [[Проект:Вики яз|баету марафонында]] катнаш!

Проектның максаты һәм мәгънәсе — бәйле төбәкләрдә яшәүчеләрнең бер-берсенең мәдәнияте, тарихы, бүгенгесе һәм киләчәге өчен әһәмиятле феноменнарны өйрәнү, үз телебез аркылы үз итү һәм Википедия тел бүлекләре волонтёрлары арасында хезмәттәшлекне яхшырту. [[Татар Википедиясе]]н күршеләребез турында мәгълүмат белән баетканда, аларга исә [[Татар теле|татар дөньясын]] аңлау өчен әһәмиятле мәкаләләр исемлеген тәкъдим итәбез.
__NOTOC__ 
|body = 

== Кагыйдәләр ==
* Конкурска Википедияда теркәлгән һәркем катнаша ала.
* Конкурска түбәндәге мәкаләләр кабул ителә:
# Мәкалә 2026 елның 21 мартыннан 31 маена кадәр татар телендә язылырга тиеш.
# Мәкаләләр [[Проект:Вики-яз 2026#Нәрсә турында язарга|түбәндәге илләр яки халыклар]] белән бәйле булырга тиеш. 
# Яңа мәкалә 150 сүздән һәм 2500 байттан артык булырга тиеш.
# Иске мәкәләгә 120 сүз һәм 2000 байт өстәргә кирәк.
# Мәкалә [[Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятле]] булырга тиеш, мәкаләнең [[Википедия:Абруйлы чыганаклар|чыганаклары]] күрсәтелергә тиеш.
# Машина тәрҗемәсе булырга тиеш түгел.
# Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: 
&lt;pre&gt;{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}&lt;/pre&gt; 
* Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, халыкара һәм аерым тел бүлегендәге урыннарга бәйле. 
* Урындагы жюри балларны кайгырта алуы өчен, баетылган/яңа мәкаләләр түбәндәге таблицага урнаштыру сорала.
* 4 мәкаләне булдырган/якшырткан катнашучылар финалистлар арасына керә.
* Казыйлар карары шикәят ителә алмый.

== Бәяләү тәртибе ==

* Күрсәтелгән таләпләргә туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз булган иске/яңа мәкаләләргә жюри 1 балл бирә;
* Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз өстәгән иске/яңа мәкаләләргә жюри 2 балл бирә;
* 200 сүздән яки 3000 байттан артык мәгълүмат өстәгән мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә;
[[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] арасыннан булса өстәмә 5 балл бирелә;
* Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар ясаган мәкаләләр өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган.

Катнашучы 1 мәкалә өчен максималь 8/16 балл ала ала.

== Жюри ==

* Жюри рәисе, техник башкаручы — {{u|Il Nur}} (Казан)
* Жюри рәисе — {{u|Fxan}} (Казан)

== Нәрсә турында язарга ==
{{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}}

[[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Әрмәнстан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайҗан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортстан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Маҗарстан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казакъстан  — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарлары — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төньяк Македония — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарлар — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Чегәннәр (рома) — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — мәкаләләр исемлеге]]

{{Ябык блок ахыры}}

Вики-яз 2026 чикләрендә бүтән конкурслар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Хатын-кызлар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хокуклары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Яшьләр]].
|footer =

== Призлар ==
Сөйләшенә.

}}
== Катнашучылар ==
Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: 
&lt;pre&gt;{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}&lt;/pre&gt; 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Катнашучы
! Мәкаләләр
! Исәп
! Баллар
! Урын
|-
|{{u|Баныу}}
|[[Медея]] {{*}} [[Лилия Подкопаева]] {{*}} [[Ләйлә Зана]] {{*}} [[Казый Мөхәммәд]] {{*}} [[Фаррухру Парса]]{{*}} [[Земфира Латыйпова]] {{*}} [[Елена Прекрасная]]{{*}} [[Электра]]{{*}}[[Леда]]{{*}}[[Клитемнестра]]{{*}}[[Немезида]]{{*}} [[Нюкта]]{{*}} [[Ильяс (пәйгамбәр)]] {{*}} [[Фаил Фәтхетдинов]]{{*}} [[Фәрит Суфияров]] {{*}} [[Абдуллатыйп Хәкимов]]{{*}} [[Ибраһим Тынкачев]] {{*}} [[Ануше Ансари]]{{*}} [[Антонина Нухрат]] {{*}} [[Мостафиннар]]{{*}} [[Сергей Манжигеев]] {{*}} [[Сөләйманова Рима]]{{*}}[[Шириннар-Шихматовлар]]{{*}}[[Гельсий Зәйниев]]{{*}}[[Римма Үтәшева]]{{*}}[[Морат Йосыф]]{{*}}[[Анна Достоевская]]{{*}}[[Хайтарма (бию)]]{{*}}[[Николай Малиев]] {{*}} [[Елена Созина]] {{*}} [[Сәдагәт Кәримова]] {{*}} [[Нөшаба Мәһәммәдли]] {{*}} [[]]
|32
|
|
|-
|{{u|Әмир}}
|[[Рөстәм Каженкин]] {{*}} [[Зөлфәт Нигъмәтҗанов]] {{*}} [[Форель Тинчурин]] {{*}} [[Ангелина Фәйрушина]]{{*}} [[Марат Фәйрушин ]] {{*}} [[Рәсим Низамов]]{{*}} [[Оскар Усманов]] {{*}} [[Алмаз Хәкимов]]{{*}} [[Ярмәк вагы (бию)]] {{*}} [[Люция Мусина]]{{*}} [[Айбаш мәчете (Татарстан)]] {{*}} [[Лилия Бикмаева]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]
|12
|
|
|-
|{{u|Aliya2111}}
|[[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[ Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхрутдинова]]{{*}} [[Людмила Путина ]]{{*}} [[Наталья Крымова]] {{*}}[[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова ]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]] {{*}} [[Юлия Корнейченко]] {{*}} [[Севиндж Аббасова]] {{*}} [[Анна Садченко]] {{*}} [[Надежда Владыко]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|31
|
|
|-
|{{u|Ramzanka2000}}
|[[Унжа (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Торино (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Дешуково]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|{{u|Gulnaz2015}}
|[[Кира Волконская]]{{*}} [[Ульяна Тимофеева]]{{*}} [[Камилә Харисова]]{{*}} [[Ирина Приходько]]
|4
|
|
|-
|{{u|Ramazan Khab}}
|[[Сөмәйя бинт Хәйят]]{{*}}[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Әтеш Сәйран]]{{*}} [[Өмми әл-Банин]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]]
|38
|
|
|-
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Лидия Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|4
|
|
|-
|{{u|Il Nur}}
|[[Пүһаярв]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|-
|{{u|Марьям Султанбаева}}
|[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] {{*}} [[Урия Эдемова]] {{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|-
|{{u|Ramazan Khab}}
|[[Әпипә]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|-
|{{u|Timlesj}}
|[[Сиреналар]] {{*}} [[Парфенопа]] {{*}} [[Гесперидлар]] {{*}} [[Роза Дерине]] {{*}} [[Шари Федак]] {{*}} [[Элизабета Гёргиевская]] {{*}} [[Ольга Бознанская]] {{*}} [[Анна Билинская]] {{*}} [[Янина Конарская]] {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] {{*}} [[Бану Алкан]] {{*}} [[Мөфидә Кадри]] {{*}} [[Бәргүзар Корель]] {{*}} [[Алие Бергер]] {{*}} [[Гизи Байор]] {{*}} [[София Вейверите]] {{*}} [[Мария Гюбнерова]] {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|18
|
|
|-
|-
|{{u|Таңһылыу}}
|[[Планеталар системасы]] {{*}} [[Фотометрия (астрономия)]] {{*}} [[Элемтә юлдашлары]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|-
|Тулаем
|
|110
|
|
|-
|}

== Конкурстың халык-ара статистикасы ==
*[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халык-ара статистика бите]]

== Нәтиҗәләр ==
[[Файл:TT-CEESpring-2023-ttwp-diploma.pdf|200px|thumb|right|Финалист дипломының татарча версиясе]]
[[File:CEE logo map vertical.xcf|20px]] [[m:Wikimedia_Central_and_Eastern_Europe/tt|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа илләре вики-волонтёрларының хезмәттәшлеге]], аның [[m:Wikimedia CEE Hub|Халыкара ярдәмләшү үзәге]] һәм [[File:Wikimedia Österreich logo black.svg|20px]] [[m:Wikimedia Österreich|Викимедиа Австрия]] исеменнән тәкъдим ителгән призлар фонды (400 Евро) бүленүе тәртибе баллар категорияләренә нигезләнә: 
* Тупланган балларга карап урын буенча
* Һәр илдә гамәлдәге валюта алыштыру курсы буенча исәпләнү датасына билгеләнә
* Җирле сертификатлар булган суммага кадәр түгәрәкләнә
* 500 сумнан кимрәге таратылмый, бүләкләнүгә хокукы булган калганнары арасында бүленә
* 1 еврога ничә сум бирелгән көнендә ясалачак
&lt;!-- * 1 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-168994707/ 4000 сумлык OZON.ru сертификаты]
* 2 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382627/ 3000 сумлык OZON.ru сертификаты]
* 3-6 урын - 2500 сумлык OZON.ru сертификаты = [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382612/ 2000] + [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135378940/ 500]
* 7-8 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-138431442/ 1500 сумлык OZON.ru сертификаты]--&gt;

Тат.Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак &lt;small&gt;(элекке бер бәйгедән [[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende#Наши университеты|үрнәк]])&lt;/small&gt;.

&lt;!-- {| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! # 
! Кулланучы&lt;/br&gt;&lt;small&gt;User&lt;/small&gt; 
! Мәкаләләр саны&lt;/br&gt;&lt;small&gt;Articles&lt;/small&gt; 
! Баллар&lt;/br&gt;&lt;small&gt;Points&lt;/small&gt; 
! Баллар буенча (€)&lt;/br&gt;&lt;small&gt;By points (€)&lt;/small&gt;
! Сертификат (руб)&lt;/br&gt;&lt;small&gt;Gift certificate (RUR)&lt;/small&gt;
|-
|-style=&quot;background:#FF0000&quot;
 |Σ
 |Катнашучылар
 |
 |
 |400
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#fefca3&quot;
 |1
 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2026]]
 |136
 |816
 |140
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5F5F5&quot;
 |2
 |{{u|}}
 |54
 |156
 |90
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5DEB3&quot;
 |3
|{{u|}}
 |52
 |93
 |
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |4
 |{{u|}}
 |10
 |30
 |60
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |5
 |{{u|}}
 |7
 |21
 |50
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |6
 |{{u|}}
 |
 |
 |
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |7
 |{{u|}}
 |
 |
 |
 |
|-
 |}
--&gt;

[[Категория:Проект:Вики-яз 2026| ]]</text>
      <sha1>ich5j5fwerpbch3wtuyct3wxhtuz4el</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794656</id>
      <parentid>5794640</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>/* Катнашучылар */</comment>
      <origin>5794656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22821" sha1="mgif2yvuh878bmohj56qnhspfs33yoy" xml:space="preserve">{{WAM
|header =  [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яз — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]&lt;/div&gt;
|subheader = 21.03-31.05: Татарча Википедияне [[Балкан ярымутравы]], [[Үзәк Аурупа|Үзәк]] һәм [[Көнчыгыш Аурупа|Көнчыгыш Европа]] илләре-халыклары-табигате тарихы, бүгенгесе һәм киләчәгенә багышланган мәкаләләр белән [[Проект:Вики яз|баету марафонында]] катнаш!

Проектның максаты һәм мәгънәсе — бәйле төбәкләрдә яшәүчеләрнең бер-берсенең мәдәнияте, тарихы, бүгенгесе һәм киләчәге өчен әһәмиятле феноменнарны өйрәнү, үз телебез аркылы үз итү һәм Википедия тел бүлекләре волонтёрлары арасында хезмәттәшлекне яхшырту. [[Татар Википедиясе]]н күршеләребез турында мәгълүмат белән баетканда, аларга исә [[Татар теле|татар дөньясын]] аңлау өчен әһәмиятле мәкаләләр исемлеген тәкъдим итәбез.
__NOTOC__ 
|body = 

== Кагыйдәләр ==
* Конкурска Википедияда теркәлгән һәркем катнаша ала.
* Конкурска түбәндәге мәкаләләр кабул ителә:
# Мәкалә 2026 елның 21 мартыннан 31 маена кадәр татар телендә язылырга тиеш.
# Мәкаләләр [[Проект:Вики-яз 2026#Нәрсә турында язарга|түбәндәге илләр яки халыклар]] белән бәйле булырга тиеш. 
# Яңа мәкалә 150 сүздән һәм 2500 байттан артык булырга тиеш.
# Иске мәкәләгә 120 сүз һәм 2000 байт өстәргә кирәк.
# Мәкалә [[Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятле]] булырга тиеш, мәкаләнең [[Википедия:Абруйлы чыганаклар|чыганаклары]] күрсәтелергә тиеш.
# Машина тәрҗемәсе булырга тиеш түгел.
# Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: 
&lt;pre&gt;{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}&lt;/pre&gt; 
* Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, халыкара һәм аерым тел бүлегендәге урыннарга бәйле. 
* Урындагы жюри балларны кайгырта алуы өчен, баетылган/яңа мәкаләләр түбәндәге таблицага урнаштыру сорала.
* 4 мәкаләне булдырган/якшырткан катнашучылар финалистлар арасына керә.
* Казыйлар карары шикәят ителә алмый.

== Бәяләү тәртибе ==

* Күрсәтелгән таләпләргә туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз булган иске/яңа мәкаләләргә жюри 1 балл бирә;
* Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз өстәгән иске/яңа мәкаләләргә жюри 2 балл бирә;
* 200 сүздән яки 3000 байттан артык мәгълүмат өстәгән мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә;
[[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] арасыннан булса өстәмә 5 балл бирелә;
* Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар ясаган мәкаләләр өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган.

Катнашучы 1 мәкалә өчен максималь 8/16 балл ала ала.

== Жюри ==

* Жюри рәисе, техник башкаручы — {{u|Il Nur}} (Казан)
* Жюри рәисе — {{u|Fxan}} (Казан)

== Нәрсә турында язарга ==
{{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}}

[[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Әрмәнстан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайҗан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортстан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Маҗарстан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казакъстан  — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарлары — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төньяк Македония — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарлар — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Чегәннәр (рома) — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — мәкаләләр исемлеге]]

{{Ябык блок ахыры}}

Вики-яз 2026 чикләрендә бүтән конкурслар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Хатын-кызлар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хокуклары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Яшьләр]].
|footer =

== Призлар ==
Сөйләшенә.

}}
== Катнашучылар ==
Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: 
&lt;pre&gt;{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}&lt;/pre&gt; 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Катнашучы
! Мәкаләләр
! Исәп
! Баллар
! Урын
|-
|{{u|Баныу}}
|[[Медея]] {{*}} [[Лилия Подкопаева]] {{*}} [[Ләйлә Зана]] {{*}} [[Казый Мөхәммәд]] {{*}} [[Фаррухру Парса]]{{*}} [[Земфира Латыйпова]] {{*}} [[Елена Прекрасная]]{{*}} [[Электра]]{{*}}[[Леда]]{{*}}[[Клитемнестра]]{{*}}[[Немезида]]{{*}} [[Нюкта]]{{*}} [[Ильяс (пәйгамбәр)]] {{*}} [[Фаил Фәтхетдинов]]{{*}} [[Фәрит Суфияров]] {{*}} [[Абдуллатыйп Хәкимов]]{{*}} [[Ибраһим Тынкачев]] {{*}} [[Ануше Ансари]]{{*}} [[Антонина Нухрат]] {{*}} [[Мостафиннар]]{{*}} [[Сергей Манжигеев]] {{*}} [[Сөләйманова Рима]]{{*}}[[Шириннар-Шихматовлар]]{{*}}[[Гельсий Зәйниев]]{{*}}[[Римма Үтәшева]]{{*}}[[Морат Йосыф]]{{*}}[[Анна Достоевская]]{{*}}[[Хайтарма (бию)]]{{*}}[[Николай Малиев]] {{*}} [[Елена Созина]] {{*}} [[Сәдагәт Кәримова]] {{*}} [[Нөшаба Мәһәммәдли]] {{*}} [[]]
|32
|
|
|-
|{{u|Әмир}}
|[[Рөстәм Каженкин]] {{*}} [[Зөлфәт Нигъмәтҗанов]] {{*}} [[Форель Тинчурин]] {{*}} [[Ангелина Фәйрушина]]{{*}} [[Марат Фәйрушин ]] {{*}} [[Рәсим Низамов]]{{*}} [[Оскар Усманов]] {{*}} [[Алмаз Хәкимов]]{{*}} [[Ярмәк вагы (бию)]] {{*}} [[Люция Мусина]]{{*}} [[Айбаш мәчете (Татарстан)]] {{*}} [[Лилия Бикмаева]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]
|12
|
|
|-
|{{u|Aliya2111}}
|[[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[ Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхрутдинова]]{{*}} [[Людмила Путина ]]{{*}} [[Наталья Крымова]] {{*}}[[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова ]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]] {{*}} [[Юлия Корнейченко]] {{*}} [[Севиндж Аббасова]] {{*}} [[Анна Садченко]] {{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]]{{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|40
|
|
|-
|{{u|Ramzanka2000}}
|[[Унжа (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Торино (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Дешуково]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|{{u|Gulnaz2015}}
|[[Кира Волконская]]{{*}} [[Ульяна Тимофеева]]{{*}} [[Камилә Харисова]]{{*}} [[Ирина Приходько]]
|4
|
|
|-
|{{u|Ramazan Khab}}
|[[Сөмәйя бинт Хәйят]]{{*}}[[Әпипә]]{{*}}[[Аерым бию]]{{*}}[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Әтеш Сәйран]]{{*}} [[Өмми әл-Банин]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]]
|38
|
|
|-
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Лидия Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|4
|
|
|-
|{{u|Il Nur}}
|[[Пүһаярв]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|-
|{{u|Марьям Султанбаева}}
|[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] {{*}} [[Урия Эдемова]] {{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|-
|{{u|Timlesj}}
|[[Сиреналар]] {{*}} [[Парфенопа]] {{*}} [[Гесперидлар]] {{*}} [[Роза Дерине]] {{*}} [[Шари Федак]] {{*}} [[Элизабета Гёргиевская]] {{*}} [[Ольга Бознанская]] {{*}} [[Анна Билинская]] {{*}} [[Янина Конарская]] {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] {{*}} [[Бану Алкан]] {{*}} [[Мөфидә Кадри]] {{*}} [[Бәргүзар Корель]] {{*}} [[Алие Бергер]] {{*}} [[Гизи Байор]] {{*}} [[София Вейверите]] {{*}} [[Мария Гюбнерова]] {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|18
|
|
|-
|-
|{{u|Таңһылыу}}
|[[Планеталар системасы]] {{*}} [[Фотометрия (астрономия)]] {{*}} [[Элемтә юлдашлары]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|-
|Тулаем
|
|161
|
|
|-
|}

== Конкурстың халык-ара статистикасы ==
*[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халык-ара статистика бите]]

== Нәтиҗәләр ==
[[Файл:TT-CEESpring-2023-ttwp-diploma.pdf|200px|thumb|right|Финалист дипломының татарча версиясе]]
[[File:CEE logo map vertical.xcf|20px]] [[m:Wikimedia_Central_and_Eastern_Europe/tt|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа илләре вики-волонтёрларының хезмәттәшлеге]], аның [[m:Wikimedia CEE Hub|Халыкара ярдәмләшү үзәге]] һәм [[File:Wikimedia Österreich logo black.svg|20px]] [[m:Wikimedia Österreich|Викимедиа Австрия]] исеменнән тәкъдим ителгән призлар фонды (400 Евро) бүленүе тәртибе баллар категорияләренә нигезләнә: 
* Тупланган балларга карап урын буенча
* Һәр илдә гамәлдәге валюта алыштыру курсы буенча исәпләнү датасына билгеләнә
* Җирле сертификатлар булган суммага кадәр түгәрәкләнә
* 500 сумнан кимрәге таратылмый, бүләкләнүгә хокукы булган калганнары арасында бүленә
* 1 еврога ничә сум бирелгән көнендә ясалачак
&lt;!-- * 1 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-168994707/ 4000 сумлык OZON.ru сертификаты]
* 2 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382627/ 3000 сумлык OZON.ru сертификаты]
* 3-6 урын - 2500 сумлык OZON.ru сертификаты = [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382612/ 2000] + [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135378940/ 500]
* 7-8 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-138431442/ 1500 сумлык OZON.ru сертификаты]--&gt;

Тат.Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак &lt;small&gt;(элекке бер бәйгедән [[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende#Наши университеты|үрнәк]])&lt;/small&gt;.

&lt;!-- {| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! # 
! Кулланучы&lt;/br&gt;&lt;small&gt;User&lt;/small&gt; 
! Мәкаләләр саны&lt;/br&gt;&lt;small&gt;Articles&lt;/small&gt; 
! Баллар&lt;/br&gt;&lt;small&gt;Points&lt;/small&gt; 
! Баллар буенча (€)&lt;/br&gt;&lt;small&gt;By points (€)&lt;/small&gt;
! Сертификат (руб)&lt;/br&gt;&lt;small&gt;Gift certificate (RUR)&lt;/small&gt;
|-
|-style=&quot;background:#FF0000&quot;
 |Σ
 |Катнашучылар
 |
 |
 |400
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#fefca3&quot;
 |1
 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2026]]
 |136
 |816
 |140
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5F5F5&quot;
 |2
 |{{u|}}
 |54
 |156
 |90
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5DEB3&quot;
 |3
|{{u|}}
 |52
 |93
 |
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |4
 |{{u|}}
 |10
 |30
 |60
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |5
 |{{u|}}
 |7
 |21
 |50
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |6
 |{{u|}}
 |
 |
 |
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |7
 |{{u|}}
 |
 |
 |
 |
|-
 |}
--&gt;

[[Категория:Проект:Вики-яз 2026| ]]</text>
      <sha1>mgif2yvuh878bmohj56qnhspfs33yoy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794677</id>
      <parentid>5794656</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>/* Катнашучылар */</comment>
      <origin>5794677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23069" sha1="gmbz7dbhcrkshh1019o92q6zz3ujoq5" xml:space="preserve">{{WAM
|header =  [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яз — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]&lt;/div&gt;
|subheader = 21.03-31.05: Татарча Википедияне [[Балкан ярымутравы]], [[Үзәк Аурупа|Үзәк]] һәм [[Көнчыгыш Аурупа|Көнчыгыш Европа]] илләре-халыклары-табигате тарихы, бүгенгесе һәм киләчәгенә багышланган мәкаләләр белән [[Проект:Вики яз|баету марафонында]] катнаш!

Проектның максаты һәм мәгънәсе — бәйле төбәкләрдә яшәүчеләрнең бер-берсенең мәдәнияте, тарихы, бүгенгесе һәм киләчәге өчен әһәмиятле феноменнарны өйрәнү, үз телебез аркылы үз итү һәм Википедия тел бүлекләре волонтёрлары арасында хезмәттәшлекне яхшырту. [[Татар Википедиясе]]н күршеләребез турында мәгълүмат белән баетканда, аларга исә [[Татар теле|татар дөньясын]] аңлау өчен әһәмиятле мәкаләләр исемлеген тәкъдим итәбез.
__NOTOC__ 
|body = 

== Кагыйдәләр ==
* Конкурска Википедияда теркәлгән һәркем катнаша ала.
* Конкурска түбәндәге мәкаләләр кабул ителә:
# Мәкалә 2026 елның 21 мартыннан 31 маена кадәр татар телендә язылырга тиеш.
# Мәкаләләр [[Проект:Вики-яз 2026#Нәрсә турында язарга|түбәндәге илләр яки халыклар]] белән бәйле булырга тиеш. 
# Яңа мәкалә 150 сүздән һәм 2500 байттан артык булырга тиеш.
# Иске мәкәләгә 120 сүз һәм 2000 байт өстәргә кирәк.
# Мәкалә [[Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятле]] булырга тиеш, мәкаләнең [[Википедия:Абруйлы чыганаклар|чыганаклары]] күрсәтелергә тиеш.
# Машина тәрҗемәсе булырга тиеш түгел.
# Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: 
&lt;pre&gt;{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}&lt;/pre&gt; 
* Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, халыкара һәм аерым тел бүлегендәге урыннарга бәйле. 
* Урындагы жюри балларны кайгырта алуы өчен, баетылган/яңа мәкаләләр түбәндәге таблицага урнаштыру сорала.
* 4 мәкаләне булдырган/якшырткан катнашучылар финалистлар арасына керә.
* Казыйлар карары шикәят ителә алмый.

== Бәяләү тәртибе ==

* Күрсәтелгән таләпләргә туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз булган иске/яңа мәкаләләргә жюри 1 балл бирә;
* Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз өстәгән иске/яңа мәкаләләргә жюри 2 балл бирә;
* 200 сүздән яки 3000 байттан артык мәгълүмат өстәгән мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә;
[[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] арасыннан булса өстәмә 5 балл бирелә;
* Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар ясаган мәкаләләр өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган.

Катнашучы 1 мәкалә өчен максималь 8/16 балл ала ала.

== Жюри ==

* Жюри рәисе, техник башкаручы — {{u|Il Nur}} (Казан)
* Жюри рәисе — {{u|Fxan}} (Казан)

== Нәрсә турында язарга ==
{{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}}

[[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Әрмәнстан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайҗан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортстан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Маҗарстан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казакъстан  — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарлары — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төньяк Македония — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарлар — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Чегәннәр (рома) — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — мәкаләләр исемлеге]]

{{Ябык блок ахыры}}

Вики-яз 2026 чикләрендә бүтән конкурслар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Хатын-кызлар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хокуклары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Яшьләр]].
|footer =

== Призлар ==
Сөйләшенә.

}}
== Катнашучылар ==
Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: 
&lt;pre&gt;{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}&lt;/pre&gt; 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Катнашучы
! Мәкаләләр
! Исәп
! Баллар
! Урын
|-
|{{u|Баныу}}
|[[Медея]] {{*}} [[Лилия Подкопаева]] {{*}} [[Ләйлә Зана]] {{*}} [[Казый Мөхәммәд]] {{*}} [[Фаррухру Парса]]{{*}} [[Земфира Латыйпова]] {{*}} [[Елена Прекрасная]]{{*}} [[Электра]]{{*}}[[Леда]]{{*}}[[Клитемнестра]]{{*}}[[Немезида]]{{*}} [[Нюкта]]{{*}} [[Ильяс (пәйгамбәр)]] {{*}} [[Фаил Фәтхетдинов]]{{*}} [[Фәрит Суфияров]] {{*}} [[Абдуллатыйп Хәкимов]]{{*}} [[Ибраһим Тынкачев]] {{*}} [[Ануше Ансари]]{{*}} [[Антонина Нухрат]] {{*}} [[Мостафиннар]]{{*}} [[Сергей Манжигеев]] {{*}} [[Сөләйманова Рима]]{{*}}[[Шириннар-Шихматовлар]]{{*}}[[Гельсий Зәйниев]]{{*}}[[Римма Үтәшева]]{{*}}[[Морат Йосыф]]{{*}}[[Анна Достоевская]]{{*}}[[Хайтарма (бию)]]{{*}}[[Николай Малиев]] {{*}} [[Елена Созина]] {{*}} [[Сәдагәт Кәримова]] {{*}} [[Нөшаба Мәһәммәдли]] {{*}} [[]]
|32
|
|
|-
|{{u|Әмир}}
|[[Рөстәм Каженкин]] {{*}} [[Зөлфәт Нигъмәтҗанов]] {{*}} [[Форель Тинчурин]] {{*}} [[Ангелина Фәйрушина]]{{*}} [[Марат Фәйрушин ]] {{*}} [[Рәсим Низамов]]{{*}} [[Оскар Усманов]] {{*}} [[Алмаз Хәкимов]]{{*}} [[Ярмәк вагы (бию)]] {{*}} [[Люция Мусина]]{{*}} [[Айбаш мәчете (Татарстан)]] {{*}} [[Лилия Бикмаева]]{{*}} [[Альберт Вәлиуллин]] {{*}} [[Айдарбәк Сарманбетов]]{{*}} [[Илнар Миранов]] {{*}} [[Илнур Гомәров]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]
|16
|
|
|-
|{{u|Aliya2111}}
|[[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[ Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхрутдинова]]{{*}} [[Людмила Путина ]]{{*}} [[Наталья Крымова]] {{*}}[[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова ]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]] {{*}} [[Юлия Корнейченко]] {{*}} [[Севиндж Аббасова]] {{*}} [[Анна Садченко]] {{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]]{{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|40
|
|
|-
|{{u|Ramzanka2000}}
|[[Унжа (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Торино (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Дешуково]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|{{u|Gulnaz2015}}
|[[Кира Волконская]]{{*}} [[Ульяна Тимофеева]]{{*}} [[Камилә Харисова]]{{*}} [[Ирина Приходько]]
|4
|
|
|-
|{{u|Ramazan Khab}}
|[[Сөмәйя бинт Хәйят]]{{*}}[[Әпипә]]{{*}}[[Аерым бию]]{{*}}[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Әтеш Сәйран]]{{*}} [[Өмми әл-Банин]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]]
|38
|
|
|-
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Лидия Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|4
|
|
|-
|{{u|Il Nur}}
|[[Пүһаярв]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|-
|{{u|Марьям Султанбаева}}
|[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] {{*}} [[Урия Эдемова]] {{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|-
|{{u|Timlesj}}
|[[Сиреналар]] {{*}} [[Парфенопа]] {{*}} [[Гесперидлар]] {{*}} [[Роза Дерине]] {{*}} [[Шари Федак]] {{*}} [[Элизабета Гёргиевская]] {{*}} [[Ольга Бознанская]] {{*}} [[Анна Билинская]] {{*}} [[Янина Конарская]] {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] {{*}} [[Бану Алкан]] {{*}} [[Мөфидә Кадри]] {{*}} [[Бәргүзар Корель]] {{*}} [[Алие Бергер]] {{*}} [[Гизи Байор]] {{*}} [[София Вейверите]] {{*}} [[Мария Гюбнерова]] {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|18
|
|
|-
|-
|{{u|Таңһылыу}}
|[[Планеталар системасы]] {{*}} [[Фотометрия (астрономия)]] {{*}} [[Элемтә юлдашлары]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|-
|Тулаем
|
|166
|
|
|-
|}

== Конкурстың халык-ара статистикасы ==
*[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халык-ара статистика бите]]

== Нәтиҗәләр ==
[[Файл:TT-CEESpring-2023-ttwp-diploma.pdf|200px|thumb|right|Финалист дипломының татарча версиясе]]
[[File:CEE logo map vertical.xcf|20px]] [[m:Wikimedia_Central_and_Eastern_Europe/tt|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа илләре вики-волонтёрларының хезмәттәшлеге]], аның [[m:Wikimedia CEE Hub|Халыкара ярдәмләшү үзәге]] һәм [[File:Wikimedia Österreich logo black.svg|20px]] [[m:Wikimedia Österreich|Викимедиа Австрия]] исеменнән тәкъдим ителгән призлар фонды (400 Евро) бүленүе тәртибе баллар категорияләренә нигезләнә: 
* Тупланган балларга карап урын буенча
* Һәр илдә гамәлдәге валюта алыштыру курсы буенча исәпләнү датасына билгеләнә
* Җирле сертификатлар булган суммага кадәр түгәрәкләнә
* 500 сумнан кимрәге таратылмый, бүләкләнүгә хокукы булган калганнары арасында бүленә
* 1 еврога ничә сум бирелгән көнендә ясалачак
&lt;!-- * 1 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-168994707/ 4000 сумлык OZON.ru сертификаты]
* 2 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382627/ 3000 сумлык OZON.ru сертификаты]
* 3-6 урын - 2500 сумлык OZON.ru сертификаты = [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382612/ 2000] + [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135378940/ 500]
* 7-8 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-138431442/ 1500 сумлык OZON.ru сертификаты]--&gt;

Тат.Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак &lt;small&gt;(элекке бер бәйгедән [[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende#Наши университеты|үрнәк]])&lt;/small&gt;.

&lt;!-- {| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! # 
! Кулланучы&lt;/br&gt;&lt;small&gt;User&lt;/small&gt; 
! Мәкаләләр саны&lt;/br&gt;&lt;small&gt;Articles&lt;/small&gt; 
! Баллар&lt;/br&gt;&lt;small&gt;Points&lt;/small&gt; 
! Баллар буенча (€)&lt;/br&gt;&lt;small&gt;By points (€)&lt;/small&gt;
! Сертификат (руб)&lt;/br&gt;&lt;small&gt;Gift certificate (RUR)&lt;/small&gt;
|-
|-style=&quot;background:#FF0000&quot;
 |Σ
 |Катнашучылар
 |
 |
 |400
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#fefca3&quot;
 |1
 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2026]]
 |136
 |816
 |140
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5F5F5&quot;
 |2
 |{{u|}}
 |54
 |156
 |90
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5DEB3&quot;
 |3
|{{u|}}
 |52
 |93
 |
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |4
 |{{u|}}
 |10
 |30
 |60
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |5
 |{{u|}}
 |7
 |21
 |50
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |6
 |{{u|}}
 |
 |
 |
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |7
 |{{u|}}
 |
 |
 |
 |
|-
 |}
--&gt;

[[Категория:Проект:Вики-яз 2026| ]]</text>
      <sha1>gmbz7dbhcrkshh1019o92q6zz3ujoq5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794696</id>
      <parentid>5794677</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Катнашучылар */</comment>
      <origin>5794696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23102" sha1="hgre7obid4dajisu9utrub5gphcjm4p" xml:space="preserve">{{WAM
|header =  [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яз — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]&lt;/div&gt;
|subheader = 21.03-31.05: Татарча Википедияне [[Балкан ярымутравы]], [[Үзәк Аурупа|Үзәк]] һәм [[Көнчыгыш Аурупа|Көнчыгыш Европа]] илләре-халыклары-табигате тарихы, бүгенгесе һәм киләчәгенә багышланган мәкаләләр белән [[Проект:Вики яз|баету марафонында]] катнаш!

Проектның максаты һәм мәгънәсе — бәйле төбәкләрдә яшәүчеләрнең бер-берсенең мәдәнияте, тарихы, бүгенгесе һәм киләчәге өчен әһәмиятле феноменнарны өйрәнү, үз телебез аркылы үз итү һәм Википедия тел бүлекләре волонтёрлары арасында хезмәттәшлекне яхшырту. [[Татар Википедиясе]]н күршеләребез турында мәгълүмат белән баетканда, аларга исә [[Татар теле|татар дөньясын]] аңлау өчен әһәмиятле мәкаләләр исемлеген тәкъдим итәбез.
__NOTOC__ 
|body = 

== Кагыйдәләр ==
* Конкурска Википедияда теркәлгән һәркем катнаша ала.
* Конкурска түбәндәге мәкаләләр кабул ителә:
# Мәкалә 2026 елның 21 мартыннан 31 маена кадәр татар телендә язылырга тиеш.
# Мәкаләләр [[Проект:Вики-яз 2026#Нәрсә турында язарга|түбәндәге илләр яки халыклар]] белән бәйле булырга тиеш. 
# Яңа мәкалә 150 сүздән һәм 2500 байттан артык булырга тиеш.
# Иске мәкәләгә 120 сүз һәм 2000 байт өстәргә кирәк.
# Мәкалә [[Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятле]] булырга тиеш, мәкаләнең [[Википедия:Абруйлы чыганаклар|чыганаклары]] күрсәтелергә тиеш.
# Машина тәрҗемәсе булырга тиеш түгел.
# Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: 
&lt;pre&gt;{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}&lt;/pre&gt; 
* Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, халыкара һәм аерым тел бүлегендәге урыннарга бәйле. 
* Урындагы жюри балларны кайгырта алуы өчен, баетылган/яңа мәкаләләр түбәндәге таблицага урнаштыру сорала.
* 4 мәкаләне булдырган/якшырткан катнашучылар финалистлар арасына керә.
* Казыйлар карары шикәят ителә алмый.

== Бәяләү тәртибе ==

* Күрсәтелгән таләпләргә туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз булган иске/яңа мәкаләләргә жюри 1 балл бирә;
* Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз өстәгән иске/яңа мәкаләләргә жюри 2 балл бирә;
* 200 сүздән яки 3000 байттан артык мәгълүмат өстәгән мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә;
[[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] арасыннан булса өстәмә 5 балл бирелә;
* Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар ясаган мәкаләләр өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган.

Катнашучы 1 мәкалә өчен максималь 8/16 балл ала ала.

== Жюри ==

* Жюри рәисе, техник башкаручы — {{u|Il Nur}} (Казан)
* Жюри рәисе — {{u|Fxan}} (Казан)

== Нәрсә турында язарга ==
{{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}}

[[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Әрмәнстан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайҗан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортстан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Маҗарстан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казакъстан  — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарлары — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төньяк Македония — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарлар — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Чегәннәр (рома) — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — мәкаләләр исемлеге]]

{{Ябык блок ахыры}}

Вики-яз 2026 чикләрендә бүтән конкурслар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Хатын-кызлар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хокуклары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Яшьләр]].
|footer =

== Призлар ==
Сөйләшенә.

}}
== Катнашучылар ==
Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: 
&lt;pre&gt;{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}&lt;/pre&gt; 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Катнашучы
! Мәкаләләр
! Исәп
! Баллар
! Урын
|-
|{{u|Баныу}}
|[[Медея]] {{*}} [[Лилия Подкопаева]] {{*}} [[Ләйлә Зана]] {{*}} [[Казый Мөхәммәд]] {{*}} [[Фаррухру Парса]]{{*}} [[Земфира Латыйпова]] {{*}} [[Елена Прекрасная]]{{*}} [[Электра]]{{*}}[[Леда]]{{*}}[[Клитемнестра]]{{*}}[[Немезида]]{{*}} [[Нюкта]]{{*}} [[Ильяс (пәйгамбәр)]] {{*}} [[Фаил Фәтхетдинов]]{{*}} [[Фәрит Суфияров]] {{*}} [[Абдуллатыйп Хәкимов]]{{*}} [[Ибраһим Тынкачев]] {{*}} [[Ануше Ансари]]{{*}} [[Антонина Нухрат]] {{*}} [[Мостафиннар]]{{*}} [[Сергей Манжигеев]] {{*}} [[Сөләйманова Рима]]{{*}}[[Шириннар-Шихматовлар]]{{*}}[[Гельсий Зәйниев]]{{*}}[[Римма Үтәшева]]{{*}}[[Морат Йосыф]]{{*}}[[Анна Достоевская]]{{*}}[[Хайтарма (бию)]]{{*}}[[Николай Малиев]] {{*}} [[Елена Созина]] {{*}} [[Сәдагәт Кәримова]] {{*}} [[Нөшаба Мәһәммәдли]] {{*}} [[Шәфига Әфәндезадә]]
|33
|
|
|-
|{{u|Әмир}}
|[[Рөстәм Каженкин]] {{*}} [[Зөлфәт Нигъмәтҗанов]] {{*}} [[Форель Тинчурин]] {{*}} [[Ангелина Фәйрушина]]{{*}} [[Марат Фәйрушин ]] {{*}} [[Рәсим Низамов]]{{*}} [[Оскар Усманов]] {{*}} [[Алмаз Хәкимов]]{{*}} [[Ярмәк вагы (бию)]] {{*}} [[Люция Мусина]]{{*}} [[Айбаш мәчете (Татарстан)]] {{*}} [[Лилия Бикмаева]]{{*}} [[Альберт Вәлиуллин]] {{*}} [[Айдарбәк Сарманбетов]]{{*}} [[Илнар Миранов]] {{*}} [[Илнур Гомәров]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]
|16
|
|
|-
|{{u|Aliya2111}}
|[[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[ Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхрутдинова]]{{*}} [[Людмила Путина ]]{{*}} [[Наталья Крымова]] {{*}}[[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова ]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]] {{*}} [[Юлия Корнейченко]] {{*}} [[Севиндж Аббасова]] {{*}} [[Анна Садченко]] {{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]]{{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|40
|
|
|-
|{{u|Ramzanka2000}}
|[[Унжа (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Торино (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Дешуково]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|{{u|Gulnaz2015}}
|[[Кира Волконская]]{{*}} [[Ульяна Тимофеева]]{{*}} [[Камилә Харисова]]{{*}} [[Ирина Приходько]]
|4
|
|
|-
|{{u|Ramazan Khab}}
|[[Сөмәйя бинт Хәйят]]{{*}}[[Әпипә]]{{*}}[[Аерым бию]]{{*}}[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Әтеш Сәйран]]{{*}} [[Өмми әл-Банин]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]]
|38
|
|
|-
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Лидия Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|4
|
|
|-
|{{u|Il Nur}}
|[[Пүһаярв]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|-
|{{u|Марьям Султанбаева}}
|[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] {{*}} [[Урия Эдемова]] {{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|-
|{{u|Timlesj}}
|[[Сиреналар]] {{*}} [[Парфенопа]] {{*}} [[Гесперидлар]] {{*}} [[Роза Дерине]] {{*}} [[Шари Федак]] {{*}} [[Элизабета Гёргиевская]] {{*}} [[Ольга Бознанская]] {{*}} [[Анна Билинская]] {{*}} [[Янина Конарская]] {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] {{*}} [[Бану Алкан]] {{*}} [[Мөфидә Кадри]] {{*}} [[Бәргүзар Корель]] {{*}} [[Алие Бергер]] {{*}} [[Гизи Байор]] {{*}} [[София Вейверите]] {{*}} [[Мария Гюбнерова]] {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|18
|
|
|-
|-
|{{u|Таңһылыу}}
|[[Планеталар системасы]] {{*}} [[Фотометрия (астрономия)]] {{*}} [[Элемтә юлдашлары]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|-
|Тулаем
|
|166
|
|
|-
|}

== Конкурстың халык-ара статистикасы ==
*[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халык-ара статистика бите]]

== Нәтиҗәләр ==
[[Файл:TT-CEESpring-2023-ttwp-diploma.pdf|200px|thumb|right|Финалист дипломының татарча версиясе]]
[[File:CEE logo map vertical.xcf|20px]] [[m:Wikimedia_Central_and_Eastern_Europe/tt|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа илләре вики-волонтёрларының хезмәттәшлеге]], аның [[m:Wikimedia CEE Hub|Халыкара ярдәмләшү үзәге]] һәм [[File:Wikimedia Österreich logo black.svg|20px]] [[m:Wikimedia Österreich|Викимедиа Австрия]] исеменнән тәкъдим ителгән призлар фонды (400 Евро) бүленүе тәртибе баллар категорияләренә нигезләнә: 
* Тупланган балларга карап урын буенча
* Һәр илдә гамәлдәге валюта алыштыру курсы буенча исәпләнү датасына билгеләнә
* Җирле сертификатлар булган суммага кадәр түгәрәкләнә
* 500 сумнан кимрәге таратылмый, бүләкләнүгә хокукы булган калганнары арасында бүленә
* 1 еврога ничә сум бирелгән көнендә ясалачак
&lt;!-- * 1 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-168994707/ 4000 сумлык OZON.ru сертификаты]
* 2 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382627/ 3000 сумлык OZON.ru сертификаты]
* 3-6 урын - 2500 сумлык OZON.ru сертификаты = [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382612/ 2000] + [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135378940/ 500]
* 7-8 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-138431442/ 1500 сумлык OZON.ru сертификаты]--&gt;

Тат.Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак &lt;small&gt;(элекке бер бәйгедән [[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende#Наши университеты|үрнәк]])&lt;/small&gt;.

&lt;!-- {| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! # 
! Кулланучы&lt;/br&gt;&lt;small&gt;User&lt;/small&gt; 
! Мәкаләләр саны&lt;/br&gt;&lt;small&gt;Articles&lt;/small&gt; 
! Баллар&lt;/br&gt;&lt;small&gt;Points&lt;/small&gt; 
! Баллар буенча (€)&lt;/br&gt;&lt;small&gt;By points (€)&lt;/small&gt;
! Сертификат (руб)&lt;/br&gt;&lt;small&gt;Gift certificate (RUR)&lt;/small&gt;
|-
|-style=&quot;background:#FF0000&quot;
 |Σ
 |Катнашучылар
 |
 |
 |400
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#fefca3&quot;
 |1
 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2026]]
 |136
 |816
 |140
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5F5F5&quot;
 |2
 |{{u|}}
 |54
 |156
 |90
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5DEB3&quot;
 |3
|{{u|}}
 |52
 |93
 |
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |4
 |{{u|}}
 |10
 |30
 |60
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |5
 |{{u|}}
 |7
 |21
 |50
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |6
 |{{u|}}
 |
 |
 |
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |7
 |{{u|}}
 |
 |
 |
 |
|-
 |}
--&gt;

[[Категория:Проект:Вики-яз 2026| ]]</text>
      <sha1>hgre7obid4dajisu9utrub5gphcjm4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аерым бию</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488059</id>
    <revision>
      <id>5794672</id>
      <parentid>5780390</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:45:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <origin>5794672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2653" sha1="egcllx7dau6kpoeg1j5p3gxoit9s2ew" xml:space="preserve">'''Аерым бию''' — [[татарлар|татар халык]] биюе.

Массакүләм биюләргә карата кискен контраст булып «айрым бию» тора. Массакүләм биюләрдә хәрәкәтләрнең төрлелеге бик чикләнгән. &quot;Аерым бию&quot;нең асылы һәрвакыт үзенчәлекле импровизациядән гыйбарәт, аның максаты-тамашачыны башкаручының осталыгы һәм бетмәс-төкәнмәс фантазиясе, татар бию фигураларын белүе белән таң калдыру һәм аларны иҗади, ирекле һәм хәтта виртуоз рәвештә үстерә белү.

«Аерым бию» бию рәвешендә бара. Яшьләр кичәсендә катнашучыларның берсе түгәрәк буенча бии башлый: гармунчы алдында бии башлый, осталыгын күрсәтә, яңадан түгәрәк буйлап бара. Бетереп, беренче башкаручы башка һәвәскәр бию остасын сайлый. Аңа якынлашып, шулай ук ярым баш иеп, ядрә бәреп чыгара. Бу сәламләү дә, чакыру да — биюне дәвам итәргә, ярышларда катнашырга чакыру да. Икенче биючене өченчесе алмаштыра, аннары дүртенчесе һәм башкалар, «айрым бию» осталары чыгыш ясаганчы. Шуннан соң гына массакүләм биюләр башлана.

Кызлар йомшак, тыйнак бииләр, оялчан, яшерен чытлыклык белән, аларның хәрәкәтләре киң түгел, шугалак, зур сикерүләрсез.

Егетләрнең биюе дәртле, актив һәм батыр, аларның хәрәкәтләре җиңел сикерүләр һәм тыпырдаулар белән тулы. Биегәндә егет үзен ышанычлы, горур тота, хәрәкәтләрендә үҗәт.

== Чыганаклар ==

* Тагиров, Гай Хаджиевич. 100 татарских фольклорных танцев : [Описание] / Гай Тагиров; [Вступ. ст. В. Горшкова]. — Казань : Татар. кн. изд-во, 1988. — 158,[2] с. : ил., нот. ил.; 22 см.

[[Төркем:Татар халык биюләре]]</text>
      <sha1>egcllx7dau6kpoeg1j5p3gxoit9s2ew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тизлеккә сусау: Нитро</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488074</id>
    <revision>
      <id>5794730</id>
      <parentid>5786532</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T06:18:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Мин уенның тышлыгын өстәдем.</comment>
      <origin>5794730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3070" sha1="97rghsl1hw3qv2aej57fshrtf8rgjyt" xml:space="preserve">
{{Санак уены|Исеме=Тизлеккә сусау: Нитро|Уйлап табучы=Firebrand Games (ДС)&lt;br/&gt;
EA Montreal (Wii)|Чыгаручы=[[Electronic Arts]]|Платформа=Нинтендо ДС&lt;br/&gt;
Wii|Чыгу көне=[[Төньяк Америка]]: 2009 ел, 3 ноябрь&lt;br/&gt;
[[Австралия (төбәк)]]: 2009 ел, 5 ноябрь (ДС)&lt;br/&gt;
[[Европа|Ауропа]]: 2009 ел, 6 ноябрь&lt;br/&gt;
[[Австралия (төбәк)]]: 2009 ел, 26 ноябрь (Wii)|Рәсем=Тизлеккә сусау Нитро тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы|Уен төре=[[Узыш уены]]}}'''''Тизлеккә сусау: Нитро'''''([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Need for Speed: Nitro'') — ул 2009 елгы узыш видео уены һәм [[Тизлеккә сусау]] сериясенең ундүртенче өлеше. ''[[Electronic Arts]]'' аны Нинтендо ДС һәм ''Wii'' өчен чыгарган.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ea.com/need-for-speed-nitro|title=Need for Speed NITRO : NFS Nitro - EA Games|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110610110834/http://www.ea.com/need-for-speed-nitro|archivedate=June 10, 2011|publisher=Ea.com|accessdate=May 23, 2012}}&lt;/ref&gt; Элек [[Nintendo|Нинтендо]] консольләре белән эшләгән ''EA Montreal'' ''Wii'' платформасындагы юраманы булдырган, ә ''Firebrand Games'' ның [[Флорида (штат)|Флоридадагы]] студиясе ДС тагы юраманы ясаган.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pocketgamer.co.uk/news.asp?c=12893&amp;sec=4|title=DS Preview - Need for Speed: Nitro DS|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090921052429/http://www.pocketgamer.co.uk/news.asp?c=12893&amp;sec=4|archivedate=September 21, 2009|author=Jordan, Jon|date=May 20, 2009|accessdate=July 28, 2009}}&lt;/ref&gt;

''Нитро'' [[Nintendo|Нинтендо]] платформаларында гына чыккан сериянең бердәнбер уены һәм шәхси санакларга чыкмаган ике уенның берсе ([[Тизлеккә сусау: Чикләүләрсез|Чикләүләрсез]] икенче уен). Ул гыйнварда анонсланган өч уенның берсе, шул исәптән [[Тизлеккә сусау: Күчерү]] һәм 2010 елгы Тизлеккә сусау: Дөнья.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/articles/need-for-speed-shift/1100-6205554/|title=Need for Speed: Shift|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230411063958/https://www.gamespot.com/articles/need-for-speed-shift/1100-6205554/|archivedate=April 11, 2023|author=Anderson|first=Luke|date=March 4, 2009|publisher=GameSpot.com|accessdate=December 25, 2020}}&lt;/ref&gt;

Тизлеккә сусау: Нитро-Экс исемле ДС тагы киңәйтелгән басма 2010 елның 26 ноябрендә ''DSiWare'' өчен чыккан.

== Сылтамалар ==</text>
      <sha1>97rghsl1hw3qv2aej57fshrtf8rgjyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тизлеккә сусау: Дөнья</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488088</id>
    <revision>
      <id>5794733</id>
      <parentid>5788819</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T06:23:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Мин уенның тышлыгын өстәдем.</comment>
      <origin>5794733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2709" sha1="a9j4e2afbistbp67bp22ld1kjhemrga" xml:space="preserve">{{Санак уены|Исеме=Тизлеккә сусау: Дөнья|Уйлап табучы=EA Black Box / Quicklime Games (2010–2013)&lt;br/&gt;
EA Singapore&lt;br/&gt;
Easy Studios (2013–2015)|Чыгаручы=[[Electronic Arts]]|Композитор=Мик Гордон|Платформа=[[Microsoft Windows]]|Чыгу көне=Бөтен дөньяда: 2010 ел, 27 июль|Рәсем=Тизлеккә сусау_Дөнья тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы|Уен төре=[[Узыш уены]]}}''Тизлеккә сусау: Дөнья''([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Need for Speed: World''; электә ''Тизлеккә сусау: Дөнья онлайн'' исеме белән билгеле була; [[Инглиз теле|инглиз]]. ''Need for Speed: World Online'') — ул массакүләм күп кулланучы онлайн узыш уены һәм [[Тизлеккә сусау]] франшизасының унбишенче өлеше, аны ''[[Electronic Arts]]'' чыгарган. ''EA Singapore'' һәм ''EA Black Box''(җитештерү барышында ''Quicklime Games'' дип үзгәртелгән) җитештерүдә катнашкан, ә аннары ''Easy Studios'' һәм ''EA Vancouver'' аның өстеннән идарә итүне үз кулларына алганнар. Ул Тизлеккә сусау сериясенең беренче шартлы рәвештә бушлай уены һәм ''[[Microsoft Windows]]'' өчен чыккан. Бөтен дөньяда уен 2010 елның 27 июлендә чыккан. Әмма “Башлаучы җыелма”ны заказ иткән кешеләр 2010 елның 20 июлендә уйный алганнар.&lt;ref name=&quot;release&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.impulsedriven.com/nfsworld|title=Impulse Driven: Need for Speed World|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100529160349/http://www.impulsedriven.com/nfsworld|archivedate=May 29, 2010|date=February 8, 2010|publisher=Stardock Corporation|accessdate=February 10, 2010}}&lt;/ref&gt;

[[Electronic Arts|EA]] ның ''Сугыш кыры батырлары'', ''Сугыш кыры Түләүсез'' һәм ''ФАХФ Дөнья'' исемле уеннарының онлайн режимнары белән Тизлеккә сусау: Дөнья онлайн режимы 2015 елның 14 июлендә сүнгән. Әмма фанатларның көчләре уенны саклаганнар. 2017 елда беренче билгеле фанатларның серверлары чыкканнар.

== Сылтамалар ==

[[Төркем:Windows өчен уеннар]]</text>
      <sha1>a9j4e2afbistbp67bp22ld1kjhemrga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794738</id>
      <parentid>5794733</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T06:43:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Сугыш кыры батырлары мәкаләсенә сылтама өстәлгән.</comment>
      <origin>5794738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2713" sha1="h1r1rlp27zplw7ab1pbt73jof9bc1os" xml:space="preserve">{{Санак уены|Исеме=Тизлеккә сусау: Дөнья|Уйлап табучы=EA Black Box / Quicklime Games (2010–2013)&lt;br/&gt;
EA Singapore&lt;br/&gt;
Easy Studios (2013–2015)|Чыгаручы=[[Electronic Arts]]|Композитор=Мик Гордон|Платформа=[[Microsoft Windows]]|Чыгу көне=Бөтен дөньяда: 2010 ел, 27 июль|Рәсем=Тизлеккә сусау_Дөнья тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы|Уен төре=[[Узыш уены]]}}''Тизлеккә сусау: Дөнья''([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Need for Speed: World''; электә ''Тизлеккә сусау: Дөнья онлайн'' исеме белән билгеле була; [[Инглиз теле|инглиз]]. ''Need for Speed: World Online'') — ул массакүләм күп кулланучы онлайн узыш уены һәм [[Тизлеккә сусау]] франшизасының унбишенче өлеше, аны ''[[Electronic Arts]]'' чыгарган. ''EA Singapore'' һәм ''EA Black Box''(җитештерү барышында ''Quicklime Games'' дип үзгәртелгән) җитештерүдә катнашкан, ә аннары ''Easy Studios'' һәм ''EA Vancouver'' аның өстеннән идарә итүне үз кулларына алганнар. Ул Тизлеккә сусау сериясенең беренче шартлы рәвештә бушлай уены һәм ''[[Microsoft Windows]]'' өчен чыккан. Бөтен дөньяда уен 2010 елның 27 июлендә чыккан. Әмма “Башлаучы җыелма”ны заказ иткән кешеләр 2010 елның 20 июлендә уйный алганнар.&lt;ref name=&quot;release&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.impulsedriven.com/nfsworld|title=Impulse Driven: Need for Speed World|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100529160349/http://www.impulsedriven.com/nfsworld|archivedate=May 29, 2010|date=February 8, 2010|publisher=Stardock Corporation|accessdate=February 10, 2010}}&lt;/ref&gt;

[[Electronic Arts|EA]] ның ''[[Сугыш кыры батырлары]]'', ''Сугыш кыры Түләүсез'' һәм ''ФАХФ Дөнья'' исемле уеннарының онлайн режимнары белән Тизлеккә сусау: Дөнья онлайн режимы 2015 елның 14 июлендә сүнгән. Әмма фанатларның көчләре уенны саклаганнар. 2017 елда беренче билгеле фанатларның серверлары чыкканнар.

== Сылтамалар ==

[[Төркем:Windows өчен уеннар]]</text>
      <sha1>h1r1rlp27zplw7ab1pbt73jof9bc1os</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794742</id>
      <parentid>5794738</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T06:54:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Сугыш кыры Түләүсез мәкаләсенә сылтама өстәлгән.</comment>
      <origin>5794742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2717" sha1="geoge7g8n1rdfkedsthyd2knpxvm9vw" xml:space="preserve">{{Санак уены|Исеме=Тизлеккә сусау: Дөнья|Уйлап табучы=EA Black Box / Quicklime Games (2010–2013)&lt;br/&gt;
EA Singapore&lt;br/&gt;
Easy Studios (2013–2015)|Чыгаручы=[[Electronic Arts]]|Композитор=Мик Гордон|Платформа=[[Microsoft Windows]]|Чыгу көне=Бөтен дөньяда: 2010 ел, 27 июль|Рәсем=Тизлеккә сусау_Дөнья тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы|Уен төре=[[Узыш уены]]}}''Тизлеккә сусау: Дөнья''([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Need for Speed: World''; электә ''Тизлеккә сусау: Дөнья онлайн'' исеме белән билгеле була; [[Инглиз теле|инглиз]]. ''Need for Speed: World Online'') — ул массакүләм күп кулланучы онлайн узыш уены һәм [[Тизлеккә сусау]] франшизасының унбишенче өлеше, аны ''[[Electronic Arts]]'' чыгарган. ''EA Singapore'' һәм ''EA Black Box''(җитештерү барышында ''Quicklime Games'' дип үзгәртелгән) җитештерүдә катнашкан, ә аннары ''Easy Studios'' һәм ''EA Vancouver'' аның өстеннән идарә итүне үз кулларына алганнар. Ул Тизлеккә сусау сериясенең беренче шартлы рәвештә бушлай уены һәм ''[[Microsoft Windows]]'' өчен чыккан. Бөтен дөньяда уен 2010 елның 27 июлендә чыккан. Әмма “Башлаучы җыелма”ны заказ иткән кешеләр 2010 елның 20 июлендә уйный алганнар.&lt;ref name=&quot;release&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.impulsedriven.com/nfsworld|title=Impulse Driven: Need for Speed World|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100529160349/http://www.impulsedriven.com/nfsworld|archivedate=May 29, 2010|date=February 8, 2010|publisher=Stardock Corporation|accessdate=February 10, 2010}}&lt;/ref&gt;

[[Electronic Arts|EA]] ның ''[[Сугыш кыры батырлары]]'', ''[[Сугыш кыры Түләүсез]]'' һәм ''ФАХФ Дөнья'' исемле уеннарының онлайн режимнары белән Тизлеккә сусау: Дөнья онлайн режимы 2015 елның 14 июлендә сүнгән. Әмма фанатларның көчләре уенны саклаганнар. 2017 елда беренче билгеле фанатларның серверлары чыкканнар.

== Сылтамалар ==

[[Төркем:Windows өчен уеннар]]</text>
      <sha1>geoge7g8n1rdfkedsthyd2knpxvm9vw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794747</id>
      <parentid>5794742</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T07:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ФАХФ Дөнья мәкаләсенә сылтама өстәлгән.</comment>
      <origin>5794747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2721" sha1="fj3haribcek24lfz4159gfpyagp4jj9" xml:space="preserve">{{Санак уены|Исеме=Тизлеккә сусау: Дөнья|Уйлап табучы=EA Black Box / Quicklime Games (2010–2013)&lt;br/&gt;
EA Singapore&lt;br/&gt;
Easy Studios (2013–2015)|Чыгаручы=[[Electronic Arts]]|Композитор=Мик Гордон|Платформа=[[Microsoft Windows]]|Чыгу көне=Бөтен дөньяда: 2010 ел, 27 июль|Рәсем=Тизлеккә сусау_Дөнья тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы|Уен төре=[[Узыш уены]]}}''Тизлеккә сусау: Дөнья''([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Need for Speed: World''; электә ''Тизлеккә сусау: Дөнья онлайн'' исеме белән билгеле була; [[Инглиз теле|инглиз]]. ''Need for Speed: World Online'') — ул массакүләм күп кулланучы онлайн узыш уены һәм [[Тизлеккә сусау]] франшизасының унбишенче өлеше, аны ''[[Electronic Arts]]'' чыгарган. ''EA Singapore'' һәм ''EA Black Box''(җитештерү барышында ''Quicklime Games'' дип үзгәртелгән) җитештерүдә катнашкан, ә аннары ''Easy Studios'' һәм ''EA Vancouver'' аның өстеннән идарә итүне үз кулларына алганнар. Ул Тизлеккә сусау сериясенең беренче шартлы рәвештә бушлай уены һәм ''[[Microsoft Windows]]'' өчен чыккан. Бөтен дөньяда уен 2010 елның 27 июлендә чыккан. Әмма “Башлаучы җыелма”ны заказ иткән кешеләр 2010 елның 20 июлендә уйный алганнар.&lt;ref name=&quot;release&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.impulsedriven.com/nfsworld|title=Impulse Driven: Need for Speed World|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100529160349/http://www.impulsedriven.com/nfsworld|archivedate=May 29, 2010|date=February 8, 2010|publisher=Stardock Corporation|accessdate=February 10, 2010}}&lt;/ref&gt;

[[Electronic Arts|EA]] ның ''[[Сугыш кыры батырлары]]'', ''[[Сугыш кыры Түләүсез]]'' һәм ''[[ФАХФ Дөнья]]'' исемле уеннарының онлайн режимнары белән Тизлеккә сусау: Дөнья онлайн режимы 2015 елның 14 июлендә сүнгән. Әмма фанатларның көчләре уенны саклаганнар. 2017 елда беренче билгеле фанатларның серверлары чыкканнар.

== Сылтамалар ==

[[Төркем:Windows өчен уеннар]]</text>
      <sha1>fj3haribcek24lfz4159gfpyagp4jj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>София Шишкина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488092</id>
    <revision>
      <id>5794658</id>
      <parentid>5792956</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <origin>5794658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3276" sha1="6imn14phm3m3s03dxp7kiwiwqf72bz8" xml:space="preserve">{{УК}} {{Фш|Шишкин}}
'''София Дмитриевна Шишкина''' (1998 елның 30 сентябрендә туган, [[Суна (Суна районы)|Суна]], [[Суна районы]], [[Киров өлкәсе]]) ― Россия [[Футбол|футболчысы]], Россиянең спорт мастеры һәм «Крылья Советов» клубы [[Ярымсакчы (футбол)|ярымсакчысы]]. Ул Россия җыелма командасында уйнаган.

== Биография ==
Балачакта, футболдан тыш, ул [[җиңел атлетика]] (спринт) һәм тау чаңгысы белән шөгыльләнә иде, төбәк чемпионатларында җиңү яулый иде. Ул Суна авылында малайлар командасында, аннары [[Нема]] авылында кызлар командасында һәм Кировтагы «Динамо» яшүсмерләр спорт мәктәбендә футбол уйнады. Аның беренче тренеры Алексей Шихалеев булган. Ул Киров өлкәсе җыелма командасында уйнады һәм 2016 елгы Россия кызлар чемпионатында бронза медаль яулады.

София шулай ук мини-футбол белән дә шөгыльләнде. 2016/17 елгы Пермь өлкәсендәге чемпионатында «Учитель» командасы өчен уйнап, 13 матчта 55 туп кертте.

Ул Россиянең яшүсмерләр һәм яшьләр җыелма командаларында уйнаган. Россия студентлар командасы составында ул 2019 елгы Универсиадада бронза призеры булган, турнирда биш матчта катнашкан һәм бер туп керткән.

Ул Россия җыелма командасы өчен дебютын 2018 елның 19 гыйнварында Словакиягә каршы дусларча матчта ясады, матчның беренче 69 минутында уйнады. Ул милли команда өчен беренче голын 2018 елның 7 мартында Кытайга каршы кертте.

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==

* [https://www.rfs.ru/team/520/players/166890 RFU сайтындагы профиль]
* [https://wfl.rfs.ru/player/1252834 WFL сайтындагы профиль]
* «[http://zvezda2005.ru/komanda/202/ Йолдыз-2005» хатын-кызлар футбол клубы сайтындагы профиль (иске сайт)]
* [https://wfccska.ru/komanda/igroki/shishkina-sofiya-dmitrievna/ ЦСКА хатын-кызлар футбол клубы сайтындагы профиль]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]]
[[Төркем:1998 елда туганнар]]
[[Төркем:30 сентябрь көнне туганнар]]</text>
      <sha1>6imn14phm3m3s03dxp7kiwiwqf72bz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Наталья Слаутина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488106</id>
    <revision>
      <id>5794661</id>
      <parentid>5792920</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:42:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <origin>5794661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4548" sha1="jxk8dc0xlwe6zzf5znc04i47oibvrfl" xml:space="preserve">{{Шәхес}}

'''Наталья Алексеевна Слаутина''' ( [[2002 ел|2002 елның]] [[5 август|5 августында]] [[Чиләбе|Челябинск шәһәрендә]] туган) - Россия [[Волейбол|волейболчысы]] . Урта блоклаучы.

== Биография ==
2021–2022 елларда ул ВК &quot;Липецк&quot; уенчысы. 2022 елдан башлап ул &quot;Тулица&quot; һәм &quot;Протон&quot; командалары өчен уйнады, ә 2025 елда Краснодарның &quot;Динамо&quot;сына күчите.

2018 елдан 2019 елга кадәр Наталья Слаутина Россия яшүсмерләр җыелма командасы өчен чыгыш ясый, 2018 елда аның составында Европа чемпионы булып, ә 2019 елда-Европа Яшүсмерләр Олимпия фестивале җиңүчесе була. 2021 елда ул Россия яшүсмерләр командасы составында Дөнья яшүсмерләр чемпионатында бронза медаль яулый.

=== Клуб карьерасы ===

* 2018—2019 —{{Байрак1|Россия}} &quot;Динамо-Академия-UOR&quot; ( [[Казан]] ) - ''яшьләр лигасы'' ;
* 2018—2019 —{{Байрак1|Россия}} &quot; [[Динамо-Казан (хатын-кызлар волейбол клубы)|Динамо-Казан]] &quot; ( [[Казан]] ) - ''суперлига'' ;
* 2018—2019 —{{Байрак1|Россия}} &quot;Динамо-Казан-УОР&quot; ( [[Казан]] ) - ''&quot;А&quot; майор лигасы'' ;
* 2020—2021 —{{Байрак1|Россия}} Динамо-Метар-2 ( [[Чиләбе|Челябинск]] ) - ''яшьләр лигасы'' ;
* 2020—2021 —{{Байрак1|Россия}} &quot; Динамо-Метар &quot; ( [[Чиләбе|Челябинск]] ) - ''Суперлига'' ;
* 2021—2022 —{{Байрак1|Россия}} &quot; Липецк &quot; ( [[Липецк]] ) - ''Суперлига'' ;
* 2022—2024 —{{Байрак1|Россия}} &quot; Тулитса &quot; ( [[Тула]] ) - ''суперлига'' ;
* 2024-2025 —{{Байрак1|Россия}} &quot; Протон &quot; ( [[Сарытау|Саратов]] ) - ''суперлига'' ;
* 2025 елдан —{{Байрак1|Россия}} &quot; Динамо &quot; ( [[Краснодар]] ) - ''суперлига'' .

== Казанышлар ==

=== Клуб ===

* Россия чемпионатының Яшьләр лигасының көмеш (2019) һәм ике тапкыр бронза (2021, 2023) призеры.

=== Милли командалар белән ===

* 2021 елгы яшьләр арасындагы дөнья чемпионатының бронза призеры.
* 2018 елгы кызлар арасында Европа чемпионы.
* 2019 елгы Европа яшьләр Олимпия фестивале чемпионы.
* 2019 елгы кызлар арасындагы дөнья чемпионаты катнашучысы.
* &quot;Сириус&quot; федераль территориясе составында узган Бөтенроссия Спартакиада 2022 бронза призеры.

=== Шәхси ===

* 2019 елгы Россия чемпионатының Яшьләр лигасының иң яхшы блоклаучысы.
* 2021 елгы Россия яшьләр лигасы чемпионатының иң яхшы блоклаучысы.

== Сылтамалар һәм чыганаклар ==

* [https://www-old.cev.eu/Competition-Area/PlayerDetails.aspx?TeamID=11410&amp;PlayerID=70742&amp;ID=1188 CEV сайтындагы профиль] (ингл.)
* [https://en.volleyballworld.com/en/volleyball/worldchampionships/u18/women/2019/teams/rus-russia/players/natalia_slautina?id=76610 FIVB сайтындагы профиль] (ингл.)
* [http://www.volleyservice.ru/index.php?option=com_volleyplayers&amp;task=showplayer&amp;pid=1951&amp;Itemid=61 Наталья Слаутина. Статистика]
* [https://women.volleybox.net/natalia-slautina-p16223/clubs Наталья Слаутина. women.volleybox.net] (ингл.)
{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Чиләбедә туганнар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:2002 елда туганнар]]
[[Төркем:5 август көнне туганнар]]</text>
      <sha1>jxk8dc0xlwe6zzf5znc04i47oibvrfl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794662</id>
      <parentid>5794661</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <origin>5794662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4560" sha1="im9c91hkcpc9at07rpx8oswv205d334" xml:space="preserve">{{Шәхес}}

'''Наталья Алексеевна Слаутина''' ([[2002 ел|2002 елның]] [[5 август]]ында [[Чиләбе|Челябинск шәһәрендә]] туган) — Россия [[Волейбол|волейболчысы]] . Урта блоклаучы.

== Биография ==
2021—2022 елларда ул ВК «Липецк» уенчысы. 2022 елдан башлап ул «Тулица» һәм «Протон» командалары өчен уйнады, ә 2025 елда Краснодарның &quot;Динамо&quot;сына күчите.

2018 елдан 2019 елга кадәр Наталья Слаутина Россия яшүсмерләр җыелма командасы өчен чыгыш ясый, 2018 елда аның составында Европа чемпионы булып, ә 2019 елда-Европа Яшүсмерләр Олимпия фестивале җиңүчесе була. 2021 елда ул Россия яшүсмерләр командасы составында Дөнья яшүсмерләр чемпионатында бронза медаль яулый.

=== Клуб карьерасы ===

* 2018—2019 —{{Байрак1|Россия}} «Динамо-Академия-UOR» ([[Казан]]) — ''яшьләр лигасы'' ;
* 2018—2019 —{{Байрак1|Россия}} «[[Динамо-Казан (хатын-кызлар волейбол клубы)|Динамо-Казан]]» ([[Казан]]) — ''суперлига'' ;
* 2018—2019 —{{Байрак1|Россия}} «Динамо-Казан-УОР» ([[Казан]]) — ''«А» майор лигасы'' ;
* 2020—2021 —{{Байрак1|Россия}} Динамо-Метар-2 ([[Чиләбе|Челябинск]]) — ''яшьләр лигасы'' ;
* 2020—2021 —{{Байрак1|Россия}} «Динамо-Метар» ([[Чиләбе|Челябинск]]) — ''Суперлига'' ;
* 2021—2022 —{{Байрак1|Россия}} «Липецк» ([[Липецк]]) — ''Суперлига'' ;
* 2022—2024 —{{Байрак1|Россия}} «Тулитса» ([[Тула]]) — ''суперлига'' ;
* 2024—2025 —{{Байрак1|Россия}} «Протон» ([[Сарытау|Саратов]]) — ''суперлига'' ;
* 2025 елдан —{{Байрак1|Россия}} «Динамо» ([[Краснодар]]) — ''суперлига'' .

== Казанышлар ==

=== Клуб ===

* Россия чемпионатының Яшьләр лигасының көмеш (2019) һәм ике тапкыр бронза (2021, 2023) призеры.

=== Милли командалар белән ===

* 2021 елгы яшьләр арасындагы дөнья чемпионатының бронза призеры.
* 2018 елгы кызлар арасында Европа чемпионы.
* 2019 елгы Европа яшьләр Олимпия фестивале чемпионы.
* 2019 елгы кызлар арасындагы дөнья чемпионаты катнашучысы.
* «Сириус» федераль территориясе составында узган Бөтенроссия Спартакиада 2022 бронза призеры.

=== Шәхси ===

* 2019 елгы Россия чемпионатының Яшьләр лигасының иң яхшы блоклаучысы.
* 2021 елгы Россия яшьләр лигасы чемпионатының иң яхшы блоклаучысы.

== Сылтамалар һәм чыганаклар ==

* [https://www-old.cev.eu/Competition-Area/PlayerDetails.aspx?TeamID=11410&amp;PlayerID=70742&amp;ID=1188 CEV сайтындагы профиль] (ингл.)
* [https://en.volleyballworld.com/en/volleyball/worldchampionships/u18/women/2019/teams/rus-russia/players/natalia_slautina?id=76610 FIVB сайтындагы профиль] (ингл.)
* [http://www.volleyservice.ru/index.php?option=com_volleyplayers&amp;task=showplayer&amp;pid=1951&amp;Itemid=61 Наталья Слаутина. Статистика]
* [https://women.volleybox.net/natalia-slautina-p16223/clubs Наталья Слаутина. women.volleybox.net] (ингл.)
{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Чиләбедә туганнар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:2002 елда туганнар]]
[[Төркем:5 август көнне туганнар]]</text>
      <sha1>im9c91hkcpc9at07rpx8oswv205d334</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анастасия Анзорова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488108</id>
    <revision>
      <id>5794665</id>
      <parentid>5792924</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <origin>5794665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4593" sha1="fxo0puk1038f0gbik6werpsbjmsqt9t" xml:space="preserve">{{Шәхес}}

'''Анастасия Руслановна Анзорова''' (1996 елның 22 апрелендә туа) - 64 кг авырлык категориясендә чыгыш ясаучы Россия авыр атлеты. Элегрәк ул 71 кг һәм 75 кг категорияләрендә чыгыш ясаган. Ул сигез тапкыр Россия чемпионы, биш тапкыр Россия Кубогы иясе һәм Европа Чемпионатында бронза призеры.

== Биография ==
Анастасия Анзорова 1996 елның 22 апрелендә туган.

== Карьера ==
2016 елда ул 75 килограммга кадәрге авырлык категориясендә яшьләр арасында Европа чемпионатында катнашты. Анастасия ыргылып күтәрүдә 95 кг күтәрде, ләкин этеп күтәрүдә зачёт омтылышларысыз калды.

2019 елда [[Паттая|Паттайяда]] узган дөнья чемпионатында Анастасия Халыкара авыр атлетика федерациясенең кагыйдәләрен яңарту нигезендә яңа 71 кг авырлык категориясендә катнашты. Россия спортчысы ыргылып күтәрүдә 99 килограмм, аннары этеп күтәрүдә 120 килограмм күтәрде. Аның 219 килограммлы нәтиҗәсе Анзорованы бишенче урынга куйды, ул бронза медаль иясе Төньяк Корея спортчысы Ким Хёсимнан 11 килограммга һәм җиңүче АКШ спортчысы Кэтрин Найдан 29 килограммга калышты.

Румыниядә узган 23 яшькә кадәргеләр арасындагы Европа чемпионатында ул 71 кг авырлык категориясендә алтын медаль яулады, ыргылып күтәрүдә 100 кг һәм этеп күтәрүдә 126 кг күтәрде.

2021 елда ул Яна Кондрашова белән бергә Мәскәүдә узачак Европа чемпионатына Россия җыелма командасына кертелде. Анастасия 64 кг авырлык категориясендә чыгыш ясады. 222 килограммлы штанга күтәреп, ул бронза медаль яулап алды. Ул шулай ук 100 кг күтәреп, ыргылуда һәм 122 кг күтәреп, ике тапкыр этеп күтәрүдә кечкенә бронза медальләргә лаек булды.

2021 елның декабрендә ул Ташкентта узган дөнья чемпионатында катнаша. 64 килограммга кадәрге авырлык категориясендә Анастасия ике ярышта гомуми зачетта 214 кг күтәреп, бишенче урынны ала. Ул шулай ук этеп күтәрүдә кечкенә бронза медальгә лаек була (121 кг).

2025 елның августында Санкт-Петербургта узган Россия чемпионатында ул 64 кг авырлык категориясендә барлыгы 196 кг авырлык җыеп чемпион титулын яулады. Шулай ук шәхси ярышларда да җиңү яулап алган.

2026 елның февралендә Люберцыда узган Россия Кубогында ул 64 кг авырлык категориясендә ике күнегүдә барлыгы 199 кг җыйды һәм җиңү яулап алган.

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==

* [https://www.iwf.net/new_bw/athletes_newbw/?athlete=anzorova-anastasiia-1996-04-22&amp;id=13326 Профиль]  Бөтендөнья авыр атлетика федерациясе сайтындагы  аша {{Wayback|url=https://www.iwf.net/new_bw/athletes_newbw/?athlete=anzorova-anastasiia-1996-04-22&amp;id=13326}} .
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]]
[[Төркем:1996 елда туганнар]]
[[Төркем:22 апрель көнне туганнар]]</text>
      <sha1>fxo0puk1038f0gbik6werpsbjmsqt9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александра Мамедова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488139</id>
    <revision>
      <id>5794668</id>
      <parentid>5793113</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:44:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <origin>5794668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4065" sha1="89uu1ewys6w7xr6oy63x1ezmrjbwqik" xml:space="preserve">{{Шәхес}}

'''Александра Михайловна Мамедова''' (''2022 елга кадәр — '''Борисова'''''; [[2001 ел|2001 елның]] [[20 июнь|20 июнендә]] туган, [[Бөек Новгород]]) — Россия [[Волейбол|волейболчысы]], тышкы сугучы .

== Биография ==
Бөек Новгород шәһәренең 2 нче балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбендә волейбол белән шөгыльләнә башлый. Аның беренче тренеры С. Шушакова булган. 11 яшендә ул [[Череповец]]ка күченгән, анда ул җирле Олимпия резервы спорт мәктәбендә тренер Т. Б. Мясникова җитәкчелегендә волейбол уйнавын дәвам иткән. 2015 елдан бирле ул Череповецның «Северянка» ВК командасында җиде сезон уйнаган.

2022 елда ул Россия Чемпионаты Суперлигасында уйнаучы ВК «Енисей» белән контракт төзеде. 2023 елда ул «Динамо-Метар» га, ә 2025 елда «Тулица» га күчте.

2017 елда ул Россиянең яшүсмерләр җыелма командасы өчен чыгыш ясады, ә 2018—2019 елларда яшьләр җыелма командасы өчен. 2017 елгы кызлар арасында дөнья чемпионатының һәм 2019 елгы яшьләр дөнья чемпионатының бронза призеры, 2018 елгы яшьләр Европа чемпионатының көмеш призеры.

=== Клуб карьерасы ===

* 2015—2016 —{{Байрак1|Россия}} «Северянка»-3 ([[Череповец]]) — ''беренче лига'' ;
* 2016—2019 —{{Байрак1|Россия}} «Северянка»-2 ([[Череповец]]) — ''Югары Лига «Б»'' ;
* 2018—2022 —{{Байрак1|Россия}} &quot; Северянка &quot; ([[Череповец]]) — ''«А» югары лигасы'' ;
* 2022—2023 —{{Байрак1|Россия}} &quot; Енисей &quot; ([[Красноярск]]) — ''Суперлига'' ;
* 2023—2025 —{{Байрак1|Россия}} &quot; Динамо-Метар &quot; ([[Чиләбе|Челябинск]]) — ''Суперлига'' ;
* 2025 елдан —{{Байрак1|Россия}} &quot; Тулитса &quot; ([[Тула]]) — ''суперлига'' .

== Казанышлар ==

=== Клуб ===

* «А» югары лигасы командалары арасында Россия Чемпионатының ике тапкыр җиңүчесе (2021, 2022) һәм көмеш призеры (2019).

=== Россия җыелма командалары белән ===

* 2019 елгы яшьләр арасындагы дөнья чемпионатының бронза призеры.
* 2018 елгы яшьләр арасындагы Европа чемпионатының көмеш призеры.
* 2017 елгы кызлар арасында дөнья чемпионатының бронза призеры.

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==

* [https://www-old.cev.eu/Competition-Area/PlayerDetails.aspx?TeamID=10930&amp;PlayerID=68109&amp;ID=1060 CEV сайтындагы профиль] (ингл.)
* [https://women.volleybox.net/ru/alexandra-mamedova-p16227/clubs Александра Мамедова. women.volleybox.net]
* [https://www.volleyservice.ru/index.php?option=com_volleyplayers&amp;task=showplayer&amp;pid=1886&amp;Itemid=61 Александра Мамедова. Статистика.]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:2001 елда туганнар]]
[[Төркем:20 июнь көнне туганнар]]</text>
      <sha1>89uu1ewys6w7xr6oy63x1ezmrjbwqik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Файл:Бурыч чакыруы Өрәкләр.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>1488186</id>
    <revision>
      <id>5794734</id>
      <parentid>5793355</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T06:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Мин баштан авторлык хокукына ия тормаган компанияне авторлык хокукына ия торган компания дип атадым. Мин хатаны төзәттем.</comment>
      <origin>5794734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2859" sha1="bwvlh28ngk6q9lci3eefjcqdznqjneg" xml:space="preserve">== Тасвирлама ==
Тасвирлама: Бу [[Бурыч чакыруы: Өрәкләр]] тышлыгы. Тышлыкка авторлык хокукы [[Activision]] компаниясе кулында дип санала.&lt;br/&gt;
Чыганак: https://www.infinityward.com/games
&lt;br/&gt;Мәкалә: [[Бурыч чакыруы: Өрәкләр]]&lt;br/&gt;
Кулланылган өлеш: Барлык тышлык, чөнки сурәт тышлык, продуктны төрү формасы. Тулы сурәт продуктны тану, уйланылган мәгънә һәм брендинг аңлату һәм бозылуга яки сурәтне дөрес күрсәтмәүгә китермәү өчен кирәк.&lt;br/&gt;
Түбән резолюцияме? Күчермә резолюциясе аңлатма һәм тану өчен җитә, ләкин төп нөсхәсенең резолюциясеннән түбәнрәк. Аның күчермәләре түбән сыйфатта булачак һәм төп нөсхәнең коммерцияле билгеләнеше белән конкуренцияләгән пират күчермәләре куллануы өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Максат: Төп калып. Мәкаләдә уенны тану өчен.&lt;br/&gt;
Алмаштыру мөмкинлеге: Алыштыргысыз, чөнки берелгән тышлыкны күрсәтә торган тагын ниндидер сурәт шулай ук авторлык хокукы белән якланган. Төп нөсхәгә ярашмый торган сурәт тану һәм аңлату өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Өстәмә мәгълүмат: Википедия [[Википедия:Намуслы куллану шартлары|намуслы куллану шартлары]] буенча, тышлыкны мәкаләдә кулланырга мөмкин.
== Лицензияләү ==
Бу [[Санак уены|санак уенының]] тышлыгы һәм мөгаен, авторлык хокукы булдыручыга һәм чыгаручыга карыйдыр. [[Википедия:Намуслы куллану шартлары|Википедиянең намуслы куллану шартлары]] буенча, бу сурәтнең түбән резолюцияле күчермәсен [[Татар Википедиясе|Татар Википедиясендә]] уенны тану өчен кулланырга мөмкин. Сурәтнең куллануның башка ысуллары авторлык хокукларын бозу булырга мөмкин. Күбрәк мәгълүмат өчен, [[Википедия:Намуслы куллану шартлары]] мәкаләсен карагыз.</text>
      <sha1>bwvlh28ngk6q9lci3eefjcqdznqjneg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Планеталар системасы</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488217</id>
    <revision>
      <id>5794756</id>
      <parentid>5794565</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T11:45:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <origin>5794756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="348" sha1="ppwrtr01l68wq6xzs9gdb447ooqxzj0" xml:space="preserve">{{10000}}
{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=I|кулланучы= Таңһылыу}}
{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = Русия| ил2 =Башкортстан | ил3 = | тема= астрономия| тема2=фән | тема3= }}</text>
      <sha1>ppwrtr01l68wq6xzs9gdb447ooqxzj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фотометрия (астрономия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488218</id>
    <revision>
      <id>5794678</id>
      <parentid>5794594</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:49:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <origin>5794678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7242" sha1="rzta54ub9a95fu4uhtl70aocxoyohb7" xml:space="preserve">{{УК}}

'''Фотометрия''' (φωτός — яктылык һәм μετρέω — үлчәү) — [[Астрономия|астрономиянең]] күк җисемнәреннән килгән электромагнит нурланыш агымнарын һәм интенсивлыгын үлчәү, шулай ук ​​моның өчен ысуллар һәм техникалар эшләү белән шөгыльләнүче тармагы. Спектроскопия термины нурланыш күләмен генә түгел, ә аның дулкын озынлыгы таралышын да билгеләү өчен кулланыла.

== Методология ==
Фотометрияне башкару өчен кулланыла торган ысуллар үлчәнә торган дулкын озынлыклары диапазонына бәйле. Иң гади ысул — фотометрия [[Телескоп|телескопка]] нурланыш җыю юлы белән башкарыла. Икенче вариант буларак, кабул ителгән электромагнит нурланыш махсус оптик фильтрлар аша үткәрелергә мөмкин, аннан соң яктылык энергиясен яктылыкка сизгер җайланмалар ярдәмендә тотып алып язып алырга мөмкин. Үлчәү системасы төшенчәсенә сызыклар (фильтрлар) җыелмасы керә.

Тарихи яктан, спектрның якын инфракызыл һәм озын дулкынлы ультрафиолет өлкәләрендә фотометрия фотоэлектрик җайланма — фотометр ярдәмендә башкарыла. Ул бер объектның интенсивлыгын яктылыкка сизгер элементка фокуслап үлчәү өчен эшләнгән. Соңрак бу фотометрларның күбесе CCD камераларына нигезләнгән җайланмалар белән алыштырылды&lt;ref&gt;[http://www.astronomy.ohio-state.edu/~pogge/Ast162/Unit1/bright.html Flux Photometry] {{Wayback|url=http://www.astronomy.ohio-state.edu/~pogge/Ast162/Unit1/bright.html|date=20150923175654}} — Lecture 7: «Starlight, Starbright». Stellar Brightness, Astronomy 162: Introduction to Stars, Galaxies, &amp; the Universe, Prof. Richard Pogge&lt;/ref&gt;, алар бер үк вакытта берничә объектның сурәтләрен яздыра ала. Ләкин, кайбер очракларда, мәсәлән, югары ачыклык кирәк булмаганда, фотоэлектрик фотометрлар саман да кулланыла.

1896 елдан 1898 елга кадәр Шварцшильд [[Вена шәһәре|Венадагы]] Куффнер обсерваториясендә ассистент булып эшли&lt;ref name=&quot;MacTutor&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Schwarzschild.html|title=Karl Schwarzschild|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117032234/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Schwarzschild.html|archivedate=2015-11-17|author=J. J. O'Connor and E. F. Robertson|work=MacTutor History of Mathematics archive|accessdate=2015-11-22}}&lt;/ref&gt;. Анда ул астрономик фотометрия өчен экспозиция вакытын билгеләү формуласын эшләй һәм фотографиядә үзара бәйләнеш булмау күренешен ача. Соңрак бу күренеш аның исеме белән аталган ([[:ru:эффект Шварцшильда|Шварцшильд эффекты]])&lt;ref name=&quot;MacTutor&quot; /&gt;. [[1899 ел]]да ул Мюнхен университетына кайта, анда йолдыз яктылыгын үлчәү буенча хабилитация диссертациясын яклый һәм [[:ru:Приват-доцент|приват-доцент]] фазифасын башкара&lt;ref name=&quot;MacTutor&quot; /&gt;.

1901 елдан 1909 елга кадәр Шварцшильд Геттинген университетында штатлы профессор һәм Гёттинген обсерваториясы директоры була&lt;ref name=&quot;MacTutor&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Schwarzschild.html|title=Karl Schwarzschild|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117032234/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Schwarzschild.html|archivedate=2015-11-17|author=J. J. O'Connor and E. F. Robertson|work=MacTutor History of Mathematics archive|accessdate=2015-11-22}}&lt;/ref&gt;. Бу вакыт эчендә Шварцшильд геометрик оптика белән шөгыльләнә, фотографик йолдыз зурлыклары буенча зур күләмдә күзәтеү башкара һәм фотографик һәм визуаль йолдыз зурлыклары арасында аерма булуын ачыклый.

== Куллану ==

* Спектроскопия объектның физик үзлекләрен, мәсәлән, аның температурасын яки химик составын билгеләү өчен кулланылырга мөмкин. Берничә объектның спектроскопик үлчәүләре гадәттә ике фильтр ярдәмендә һәм төс-кыйммәт диаграммасын сызу юлы белән алына.
* Фотометрия шулай ук үзгәрүчән йолдызларның, астероидларның, галактикаларның яктылык үзгәрешләрен һәм суперноваларның актив ядроларын өйрәнү өчен, яки [[Кояш системасы]]ннан читтәге планеталарны ачыклау өчен кулланыла. Бу үзгәрешләрне үлчәү, мәсәлән, тотылган икеләтә йолдыз системасы объектларының әйләнү периодын һәм радиусларын, кечкенә планеталарның яки йолдызларның әйләнү периодын яки ультра-яңа йолдыз энергиясенең берләштерелгән шартлауларын билгеләү өчен кулланылырга мөмкин.

== Шулай ук карагыз ==

* Оптик астрономия.
* Инфракызыл астрономия
* Ультрафиолет астрономиясе
* Радиоастрономия
* Рентген астрономиясе
* Гамма нурлары астрономиясе

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==

* {{Cite web|url=https://www.atnf.csiro.au/outreach//education/senior/astrophysics/photometry_links.html|title=Photometry Links|date=2019-05-08}}

[[Төркем:Астрономия бүлекләре]]
[[Төркем:Фотометрия]]
[[Төркем:Радиометрия]]</text>
      <sha1>rzta54ub9a95fu4uhtl70aocxoyohb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Фотометрия (астрономия)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488225</id>
    <revision>
      <id>5794679</id>
      <parentid>5794577</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <origin>5794679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="330" sha1="q2wh3x3eft9aeuy1j83na9lskq0ctka" xml:space="preserve">{{10000}}
{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=I|кулланучы= Таңһылыу}}
{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = Австрия| ил2 = | ил3 = | тема= астрономия| тема2=фән | тема3= }}</text>
      <sha1>q2wh3x3eft9aeuy1j83na9lskq0ctka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Элемтә юлдашлары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488230</id>
    <revision>
      <id>5794624</id>
      <parentid>5794604</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T12:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20951-15</username>
        <id>60255</id>
      </contributor>
      <comment>{{исемен үзгәртергә|Элемтә иярчене}}</comment>
      <origin>5794624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5622" sha1="7p8n42g2y8me0fw3gsrnkkjb426o9tj" xml:space="preserve">[[Файл:Milstar.jpg|мини|250x250пкс|АКШ Кораллы Көчләренең элемтә юлдашы MILSTAR]]
{{исемен үзгәртергә|Элемтә иярчене}}

'''Элемтә юлдашлары''' - [[Cirneñ yasalma iärçene|ясалма Җир юлдашлары]], алар Җир өслегендәге турыдан-туры күренмәгән нокталар арасында [[Радио|радиосигналлар]] тапшыру өчен эшләнгән космик аппаратлар&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/technology/satellite-communication|title=Satellite communication|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518072938/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/524891/satellite-communication|archivedate=2015-05-18|author=Virgil Labrador|date=2025-02-19|accessdate=2025-03-08}}&lt;/ref&gt;

Юлдаш сигналы кабул ителә торган зона аның каплау зонасы дип атала. Каплау зонасы спутникның орбитадагы урнашуы, юнәлеше һәм техник үзенчәлекләре белән билгеләнә.

Юлдаш аша санлы мәгълүматны да, аналог сигналларны да тапшыру өчен төрле модуляцияләр кулланылырга мөмкин.

Күпчелек юлдашларда берничә тапшыргыч - һәрберсе билгеле бер ешлык диапазонын каплый торган транспондерлар бар. Транспондерлар шулай ук поляризациясе, эшли торган ешлык диапазоны һәм тапшыручы антеннаның геометриясе буенча да аерылып торалар.

Элемтә юлдашлары гадәттә түгәрәк яки түгәрәккә якын орбиталарның өч зонасының берсендә урнаштырыла:

* геостационар юлдашлар Җирдә экватордан {{Nobr|35 786 км}} биеклектә урнашканнар (әйләнү периоды Җирнең әйләнү периодына тигез булган геостационар орбитада, шуның нәтиҗәсендә алар Җир өслегенә карата үз позицияләрен саклыйлар);
* Уртача биеклектәге юлдашлар уртача Җир орбиталарында урнашканнар (орбита биеклекләре 2000 километрдан алып 36000 километрга кадәр); Бөтен Җирне каплау өчен якынча 10 шундый юлдаш кирәк. Мондый иярченнәр [[:ru:GPS|GPS]] / [[:ru:ГЛОНАСС|ГЛОНАСС]] һ.б. глобаль позицияләү системаларында кулланылыш тапкан;
* Түбән орбиталы юлдашлар Җирнең түбән орбиталарында урнашкан (орбиталь биеклек 160-2000 км); бөтен Җир шарын каплау өчен ким дигәндә илле юлдаш кирәк.

Шулай да, кайбер элемтә юлдашлары югары эллиптик орбиталарда урнашкан (аерым алганда, «Молния» дип аталган орбитада).

== Спутник элемтәсенең кимчелекләре ==

* Электромагнит дулкынының юлдаш орбитасына кадәр араны узу өчен кирәкле вакыт белән бәйле югары сигнал тоткарлануы. Мәсәлән, 35,786 км биеклектәге югары орбиталы юлдашка сигнал 119 [[:ru:Милли||мс]] ([[Яктылык тизлеге|яктылык тизлегендә]]) йөри, бу ике җир станциясе арасында сигнал таралу тоткарлануы якынча 239 [[:ru:Милли||мс]] тәшкил итә дигән сүз һәм сигналга интерактив җавап тоткарлануы якынча 477 [[:ru:Секунда|мс]] ).
* Юлдаш жир станциясе - [[Кояш|Кояш сызыгын]] кисеп үткәндә сигналның периодик комачаулавы (интерференция) котылгысызлыгы.
* Геостационар булмаган орбиталы юлдашларны җир өстендәге станцияләре аша күзәтү зарурлыгы.

== Ай элемтә юлдашы буларак ==
Радиоэлемтә [[Ай (иярчен)|Айдан]] чагылган радиосигналны кабул итү юлы белән урнаштырылырга мөмкин. Ай тапшыру ноктасында да, кабул итү нокталарында да күренергә тиеш. Бу төр элемтә хәрби һәм һәвәскәр радио операторлары тарафыннан кулланыла (карагыз: [[EME]] ).

== Шулай ук карагыз ==

** [[:ru:Спутниковая_связь|Спутник элемтәсе]]
** [[:ru:Атмосферный_спутник|Атмосфера юлдашы]]

== Искәрмәләр ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

[[Категория:Элемтә юлдашлары]]
[[Категория:Ясалма Җир юлдашлары]]
[[Категория:Ясалма юлдашлар төрләре]]</text>
      <sha1>7p8n42g2y8me0fw3gsrnkkjb426o9tj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794625</id>
      <parentid>5794624</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T12:16:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20951-15</username>
        <id>60255</id>
      </contributor>
      <origin>5794625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5609" sha1="kbm8qsa6hryneaba15cvt9gnnn095ak" xml:space="preserve">[[Файл:Milstar.jpg|мини|250x250пкс|АКШ Кораллы Көчләренең элемтә юлдашы MILSTAR]]
{{исемен үзгәртергә|Элемтә иярчене}}

'''Элемтә юлдашлары''' - [[Cirneñ yasalma iärçene|ясалма Җир юлдашлары]], алар Җир өслегендәге турыдан-туры күренмәгән нокталар арасында [[Радио|радиосигналлар]] тапшыру өчен эшләнгән космик аппаратлар&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/technology/satellite-communication|title=Satellite communication|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518072938/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/524891/satellite-communication|archivedate=2015-05-18|author=Virgil Labrador|date=2025-02-19|accessdate=2025-03-08}}&lt;/ref&gt;

Юлдаш сигналы кабул ителә торган зона аның каплау зонасы дип атала. Каплау зонасы спутникның орбитадагы урнашуы, юнәлеше һәм техник үзенчәлекләре белән билгеләнә.

Юлдаш аша санлы мәгълүматны да, аналог сигналларны да тапшыру өчен төрле модуляцияләр кулланылырга мөмкин.

Күпчелек юлдашларда берничә тапшыргыч - һәрберсе билгеле бер ешлык диапазонын каплый торган транспондерлар бар. Транспондерлар шулай ук поляризациясе, эшли торган ешлык диапазоны һәм тапшыручы антеннаның геометриясе буенча да аерылып торалар.

Элемтә юлдашлары гадәттә түгәрәк яки түгәрәккә якын орбиталарның өч зонасының берсендә урнаштырыла:

* геостационар юлдашлар Җирдә экватордан {{Nobr|35 786 км}} биеклектә урнашканнар (әйләнү периоды Җирнең әйләнү периодына тигез булган геостационар орбитада, шуның нәтиҗәсендә алар Җир өслегенә карата үз позицияләрен саклыйлар);
* Уртача биеклектәге юлдашлар уртача Җир орбиталарында урнашканнар (орбита биеклекләре 2000 километрдан алып 36000 километрга кадәр); Бөтен Җирне каплау өчен якынча 10 шундый юлдаш кирәк. Мондый иярченнәр [[:ru:GPS|GPS]] / [[:ru:ГЛОНАСС|ГЛОНАСС]] һ.б. глобаль позицияләү системаларында кулланылыш тапкан;
* Түбән орбиталы юлдашлар Җирнең түбән орбиталарында урнашкан (орбиталь биеклек 160-2000 км); бөтен Җир шарын каплау өчен ким дигәндә илле юлдаш кирәк.

Шулай да, кайбер элемтә юлдашлары югары эллиптик орбиталарда урнашкан (аерым алганда, «Молния» дип аталган орбитада).

== Спутник элемтәсенең кимчелекләре ==

* Электромагнит дулкынының юлдаш орбитасына кадәр араны узу өчен кирәкле вакыт белән бәйле югары сигнал тоткарлануы. Мәсәлән, 35,786 км биеклектәге югары орбиталы юлдашка сигнал 119 [[:ru:Милли||мс]] ([[Яктылык тизлеге|яктылык тизлегендә]]) йөри, бу ике җир станциясе арасында сигнал таралу тоткарлануы якынча 239 [[:ru:Милли||мс]] тәшкил итә дигән сүз һәм сигналга интерактив җавап тоткарлануы якынча 477 [[:ru:Секунда|мс]] ).
* Юлдаш жир станциясе - [[Кояш|Кояш сызыгын]] кисеп үткәндә сигналның периодик комачаулавы (интерференция) котылгысызлыгы.
* Геостационар булмаган орбиталы юлдашларны җир өстендәге станцияләре аша күзәтү зарурлыгы.

== Ай элемтә юлдашы буларак ==
Радиоэлемтә [[Ай (иярчен)|Айдан]] чагылган радиосигналны кабул итү юлы белән урнаштырылырга мөмкин. Ай тапшыру ноктасында да, кабул итү нокталарында да күренергә тиеш. Бу төр элемтә хәрби һәм һәвәскәр радио операторлары тарафыннан кулланыла (карагыз: [[EME]] ).

== Шулай ук карагыз ==

** [[:ru:Спутниковая_связь|Спутник элемтәсе]]
** [[:ru:Атмосферный_спутник|Атмосфера юлдашы]]

== Искәрмәләр ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Төркем:Элемтә иярченнәре]]
[[Төркем:Ясалма иярченнәр төрләре]]
[[Төркем:Ясалма Җир иярченнәре]]</text>
      <sha1>kbm8qsa6hryneaba15cvt9gnnn095ak</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794626</id>
      <parentid>5794625</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T12:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20951-15</username>
        <id>60255</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шулай ук карагыз */</comment>
      <origin>5794626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5531" sha1="tb1n1sukl8mfflsuoq4qewnvacxnapj" xml:space="preserve">[[Файл:Milstar.jpg|мини|250x250пкс|АКШ Кораллы Көчләренең элемтә юлдашы MILSTAR]]
{{исемен үзгәртергә|Элемтә иярчене}}

'''Элемтә юлдашлары''' - [[Cirneñ yasalma iärçene|ясалма Җир юлдашлары]], алар Җир өслегендәге турыдан-туры күренмәгән нокталар арасында [[Радио|радиосигналлар]] тапшыру өчен эшләнгән космик аппаратлар&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/technology/satellite-communication|title=Satellite communication|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518072938/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/524891/satellite-communication|archivedate=2015-05-18|author=Virgil Labrador|date=2025-02-19|accessdate=2025-03-08}}&lt;/ref&gt;

Юлдаш сигналы кабул ителә торган зона аның каплау зонасы дип атала. Каплау зонасы спутникның орбитадагы урнашуы, юнәлеше һәм техник үзенчәлекләре белән билгеләнә.

Юлдаш аша санлы мәгълүматны да, аналог сигналларны да тапшыру өчен төрле модуляцияләр кулланылырга мөмкин.

Күпчелек юлдашларда берничә тапшыргыч - һәрберсе билгеле бер ешлык диапазонын каплый торган транспондерлар бар. Транспондерлар шулай ук поляризациясе, эшли торган ешлык диапазоны һәм тапшыручы антеннаның геометриясе буенча да аерылып торалар.

Элемтә юлдашлары гадәттә түгәрәк яки түгәрәккә якын орбиталарның өч зонасының берсендә урнаштырыла:

* геостационар юлдашлар Җирдә экватордан {{Nobr|35 786 км}} биеклектә урнашканнар (әйләнү периоды Җирнең әйләнү периодына тигез булган геостационар орбитада, шуның нәтиҗәсендә алар Җир өслегенә карата үз позицияләрен саклыйлар);
* Уртача биеклектәге юлдашлар уртача Җир орбиталарында урнашканнар (орбита биеклекләре 2000 километрдан алып 36000 километрга кадәр); Бөтен Җирне каплау өчен якынча 10 шундый юлдаш кирәк. Мондый иярченнәр [[:ru:GPS|GPS]] / [[:ru:ГЛОНАСС|ГЛОНАСС]] һ.б. глобаль позицияләү системаларында кулланылыш тапкан;
* Түбән орбиталы юлдашлар Җирнең түбән орбиталарында урнашкан (орбиталь биеклек 160-2000 км); бөтен Җир шарын каплау өчен ким дигәндә илле юлдаш кирәк.

Шулай да, кайбер элемтә юлдашлары югары эллиптик орбиталарда урнашкан (аерым алганда, «Молния» дип аталган орбитада).

== Спутник элемтәсенең кимчелекләре ==

* Электромагнит дулкынының юлдаш орбитасына кадәр араны узу өчен кирәкле вакыт белән бәйле югары сигнал тоткарлануы. Мәсәлән, 35,786 км биеклектәге югары орбиталы юлдашка сигнал 119 [[:ru:Милли||мс]] ([[Яктылык тизлеге|яктылык тизлегендә]]) йөри, бу ике җир станциясе арасында сигнал таралу тоткарлануы якынча 239 [[:ru:Милли||мс]] тәшкил итә дигән сүз һәм сигналга интерактив җавап тоткарлануы якынча 477 [[:ru:Секунда|мс]] ).
* Юлдаш жир станциясе - [[Кояш|Кояш сызыгын]] кисеп үткәндә сигналның периодик комачаулавы (интерференция) котылгысызлыгы.
* Геостационар булмаган орбиталы юлдашларны җир өстендәге станцияләре аша күзәтү зарурлыгы.

== Ай элемтә юлдашы буларак ==
Радиоэлемтә [[Ай (иярчен)|Айдан]] чагылган радиосигналны кабул итү юлы белән урнаштырылырга мөмкин. Ай тапшыру ноктасында да, кабул итү нокталарында да күренергә тиеш. Бу төр элемтә хәрби һәм һәвәскәр радио операторлары тарафыннан кулланыла (карагыз: [[EME]] ).

== Шулай ук карагыз ==

** [[Спутник элемтәсе]]
** [[Атмосфера иярчене]]

== Искәрмәләр ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Төркем:Элемтә иярченнәре]]
[[Төркем:Ясалма иярченнәр төрләре]]
[[Төркем:Ясалма Җир иярченнәре]]</text>
      <sha1>tb1n1sukl8mfflsuoq4qewnvacxnapj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794629</id>
      <parentid>5794626</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T12:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Таңһылыу [[Элемтә юлдашы]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[Элемтә иярчене]]</comment>
      <origin>5794626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5531" sha1="tb1n1sukl8mfflsuoq4qewnvacxnapj" xml:space="preserve">[[Файл:Milstar.jpg|мини|250x250пкс|АКШ Кораллы Көчләренең элемтә юлдашы MILSTAR]]
{{исемен үзгәртергә|Элемтә иярчене}}

'''Элемтә юлдашлары''' - [[Cirneñ yasalma iärçene|ясалма Җир юлдашлары]], алар Җир өслегендәге турыдан-туры күренмәгән нокталар арасында [[Радио|радиосигналлар]] тапшыру өчен эшләнгән космик аппаратлар&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/technology/satellite-communication|title=Satellite communication|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518072938/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/524891/satellite-communication|archivedate=2015-05-18|author=Virgil Labrador|date=2025-02-19|accessdate=2025-03-08}}&lt;/ref&gt;

Юлдаш сигналы кабул ителә торган зона аның каплау зонасы дип атала. Каплау зонасы спутникның орбитадагы урнашуы, юнәлеше һәм техник үзенчәлекләре белән билгеләнә.

Юлдаш аша санлы мәгълүматны да, аналог сигналларны да тапшыру өчен төрле модуляцияләр кулланылырга мөмкин.

Күпчелек юлдашларда берничә тапшыргыч - һәрберсе билгеле бер ешлык диапазонын каплый торган транспондерлар бар. Транспондерлар шулай ук поляризациясе, эшли торган ешлык диапазоны һәм тапшыручы антеннаның геометриясе буенча да аерылып торалар.

Элемтә юлдашлары гадәттә түгәрәк яки түгәрәккә якын орбиталарның өч зонасының берсендә урнаштырыла:

* геостационар юлдашлар Җирдә экватордан {{Nobr|35 786 км}} биеклектә урнашканнар (әйләнү периоды Җирнең әйләнү периодына тигез булган геостационар орбитада, шуның нәтиҗәсендә алар Җир өслегенә карата үз позицияләрен саклыйлар);
* Уртача биеклектәге юлдашлар уртача Җир орбиталарында урнашканнар (орбита биеклекләре 2000 километрдан алып 36000 километрга кадәр); Бөтен Җирне каплау өчен якынча 10 шундый юлдаш кирәк. Мондый иярченнәр [[:ru:GPS|GPS]] / [[:ru:ГЛОНАСС|ГЛОНАСС]] һ.б. глобаль позицияләү системаларында кулланылыш тапкан;
* Түбән орбиталы юлдашлар Җирнең түбән орбиталарында урнашкан (орбиталь биеклек 160-2000 км); бөтен Җир шарын каплау өчен ким дигәндә илле юлдаш кирәк.

Шулай да, кайбер элемтә юлдашлары югары эллиптик орбиталарда урнашкан (аерым алганда, «Молния» дип аталган орбитада).

== Спутник элемтәсенең кимчелекләре ==

* Электромагнит дулкынының юлдаш орбитасына кадәр араны узу өчен кирәкле вакыт белән бәйле югары сигнал тоткарлануы. Мәсәлән, 35,786 км биеклектәге югары орбиталы юлдашка сигнал 119 [[:ru:Милли||мс]] ([[Яктылык тизлеге|яктылык тизлегендә]]) йөри, бу ике җир станциясе арасында сигнал таралу тоткарлануы якынча 239 [[:ru:Милли||мс]] тәшкил итә дигән сүз һәм сигналга интерактив җавап тоткарлануы якынча 477 [[:ru:Секунда|мс]] ).
* Юлдаш жир станциясе - [[Кояш|Кояш сызыгын]] кисеп үткәндә сигналның периодик комачаулавы (интерференция) котылгысызлыгы.
* Геостационар булмаган орбиталы юлдашларны җир өстендәге станцияләре аша күзәтү зарурлыгы.

== Ай элемтә юлдашы буларак ==
Радиоэлемтә [[Ай (иярчен)|Айдан]] чагылган радиосигналны кабул итү юлы белән урнаштырылырга мөмкин. Ай тапшыру ноктасында да, кабул итү нокталарында да күренергә тиеш. Бу төр элемтә хәрби һәм һәвәскәр радио операторлары тарафыннан кулланыла (карагыз: [[EME]] ).

== Шулай ук карагыз ==

** [[Спутник элемтәсе]]
** [[Атмосфера иярчене]]

== Искәрмәләр ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Төркем:Элемтә иярченнәре]]
[[Төркем:Ясалма иярченнәр төрләре]]
[[Төркем:Ясалма Җир иярченнәре]]</text>
      <sha1>tb1n1sukl8mfflsuoq4qewnvacxnapj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794632</id>
      <parentid>5794629</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T12:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Таңһылыу [[Элемтә иярчене]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[Элемтә юлдашлары]]</comment>
      <origin>5794626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5531" sha1="tb1n1sukl8mfflsuoq4qewnvacxnapj" xml:space="preserve">[[Файл:Milstar.jpg|мини|250x250пкс|АКШ Кораллы Көчләренең элемтә юлдашы MILSTAR]]
{{исемен үзгәртергә|Элемтә иярчене}}

'''Элемтә юлдашлары''' - [[Cirneñ yasalma iärçene|ясалма Җир юлдашлары]], алар Җир өслегендәге турыдан-туры күренмәгән нокталар арасында [[Радио|радиосигналлар]] тапшыру өчен эшләнгән космик аппаратлар&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/technology/satellite-communication|title=Satellite communication|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518072938/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/524891/satellite-communication|archivedate=2015-05-18|author=Virgil Labrador|date=2025-02-19|accessdate=2025-03-08}}&lt;/ref&gt;

Юлдаш сигналы кабул ителә торган зона аның каплау зонасы дип атала. Каплау зонасы спутникның орбитадагы урнашуы, юнәлеше һәм техник үзенчәлекләре белән билгеләнә.

Юлдаш аша санлы мәгълүматны да, аналог сигналларны да тапшыру өчен төрле модуляцияләр кулланылырга мөмкин.

Күпчелек юлдашларда берничә тапшыргыч - һәрберсе билгеле бер ешлык диапазонын каплый торган транспондерлар бар. Транспондерлар шулай ук поляризациясе, эшли торган ешлык диапазоны һәм тапшыручы антеннаның геометриясе буенча да аерылып торалар.

Элемтә юлдашлары гадәттә түгәрәк яки түгәрәккә якын орбиталарның өч зонасының берсендә урнаштырыла:

* геостационар юлдашлар Җирдә экватордан {{Nobr|35 786 км}} биеклектә урнашканнар (әйләнү периоды Җирнең әйләнү периодына тигез булган геостационар орбитада, шуның нәтиҗәсендә алар Җир өслегенә карата үз позицияләрен саклыйлар);
* Уртача биеклектәге юлдашлар уртача Җир орбиталарында урнашканнар (орбита биеклекләре 2000 километрдан алып 36000 километрга кадәр); Бөтен Җирне каплау өчен якынча 10 шундый юлдаш кирәк. Мондый иярченнәр [[:ru:GPS|GPS]] / [[:ru:ГЛОНАСС|ГЛОНАСС]] һ.б. глобаль позицияләү системаларында кулланылыш тапкан;
* Түбән орбиталы юлдашлар Җирнең түбән орбиталарында урнашкан (орбиталь биеклек 160-2000 км); бөтен Җир шарын каплау өчен ким дигәндә илле юлдаш кирәк.

Шулай да, кайбер элемтә юлдашлары югары эллиптик орбиталарда урнашкан (аерым алганда, «Молния» дип аталган орбитада).

== Спутник элемтәсенең кимчелекләре ==

* Электромагнит дулкынының юлдаш орбитасына кадәр араны узу өчен кирәкле вакыт белән бәйле югары сигнал тоткарлануы. Мәсәлән, 35,786 км биеклектәге югары орбиталы юлдашка сигнал 119 [[:ru:Милли||мс]] ([[Яктылык тизлеге|яктылык тизлегендә]]) йөри, бу ике җир станциясе арасында сигнал таралу тоткарлануы якынча 239 [[:ru:Милли||мс]] тәшкил итә дигән сүз һәм сигналга интерактив җавап тоткарлануы якынча 477 [[:ru:Секунда|мс]] ).
* Юлдаш жир станциясе - [[Кояш|Кояш сызыгын]] кисеп үткәндә сигналның периодик комачаулавы (интерференция) котылгысызлыгы.
* Геостационар булмаган орбиталы юлдашларны җир өстендәге станцияләре аша күзәтү зарурлыгы.

== Ай элемтә юлдашы буларак ==
Радиоэлемтә [[Ай (иярчен)|Айдан]] чагылган радиосигналны кабул итү юлы белән урнаштырылырга мөмкин. Ай тапшыру ноктасында да, кабул итү нокталарында да күренергә тиеш. Бу төр элемтә хәрби һәм һәвәскәр радио операторлары тарафыннан кулланыла (карагыз: [[EME]] ).

== Шулай ук карагыз ==

** [[Спутник элемтәсе]]
** [[Атмосфера иярчене]]

== Искәрмәләр ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Төркем:Элемтә иярченнәре]]
[[Төркем:Ясалма иярченнәр төрләре]]
[[Төркем:Ясалма Җир иярченнәре]]</text>
      <sha1>tb1n1sukl8mfflsuoq4qewnvacxnapj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794680</id>
      <parentid>5794632</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:51:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <origin>5794680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5585" sha1="2w052el1wcc7h1tjsea32i2ief3ac49" xml:space="preserve">{{УК}}
[[Файл:Milstar.jpg|мини|250x250пкс|АКШ Кораллы Көчләренең элемтә юлдашы MILSTAR]]
{{исемен үзгәртергә|Элемтә иярчене}}

'''Элемтә юлдашлары''' — [[Cirneñ yasalma iärçene|ясалма Җир юлдашлары]], алар Җир өслегендәге турыдан-туры күренмәгән нокталар арасында [[Радио|радиосигналлар]] тапшыру өчен эшләнгән космик аппаратлар&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/technology/satellite-communication|title=Satellite communication|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518072938/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/524891/satellite-communication|archivedate=2015-05-18|author=Virgil Labrador|date=2025-02-19|accessdate=2025-03-08}}&lt;/ref&gt;.

== Төп мәгълүмат ==

Юлдаш сигналы кабул ителә торган зона аның каплау зонасы дип атала. Каплау зонасы спутникның орбитадагы урнашуы, юнәлеше һәм техник үзенчәлекләре белән билгеләнә.

Юлдаш аша санлы мәгълүматны да, аналог сигналларны да тапшыру өчен төрле модуляцияләр кулланылырга мөмкин.

Күпчелек юлдашларда берничә тапшыргыч — һәрберсе билгеле бер ешлык диапазонын каплый торган транспондерлар бар. Транспондерлар шулай ук поляризациясе, эшли торган ешлык диапазоны һәм тапшыручы антеннаның геометриясе буенча да аерылып торалар.

Элемтә юлдашлары гадәттә түгәрәк яки түгәрәккә якын орбиталарның өч зонасының берсендә урнаштырыла:

* геостационар юлдашлар Җирдә экватордан {{Nobr|35 786 км}} биеклектә урнашканнар (әйләнү периоды Җирнең әйләнү периодына тигез булган геостационар орбитада, шуның нәтиҗәсендә алар Җир өслегенә карата үз позицияләрен саклыйлар);
* Уртача биеклектәге юлдашлар уртача Җир орбиталарында урнашканнар (орбита биеклекләре 2000 километрдан алып 36000 километрга кадәр); Бөтен Җирне каплау өчен якынча 10 шундый юлдаш кирәк. Мондый иярченнәр [[:ru:GPS|GPS]] / [[:ru:ГЛОНАСС|ГЛОНАСС]] һәм башкалар глобаль позицияләү системаларында кулланылыш тапкан;
* Түбән орбиталы юлдашлар Җирнең түбән орбиталарында урнашкан (орбиталь биеклек 160—2000 км); бөтен Җир шарын каплау өчен ким дигәндә илле юлдаш кирәк.

Шулай да, кайбер элемтә юлдашлары югары эллиптик орбиталарда урнашкан (аерым алганда, «Молния» дип аталган орбитада).

== Спутник элемтәсенең кимчелекләре ==

* Электромагнит дулкынының юлдаш орбитасына кадәр араны узу өчен кирәкле вакыт белән бәйле югары сигнал тоткарлануы. Мәсәлән, 35,786 км биеклектәге югары орбиталы юлдашка сигнал 119 [[:ru:Милли||мс]] ([[Яктылык тизлеге|яктылык тизлегендә]]) йөри, бу ике җир станциясе арасында сигнал таралу тоткарлануы якынча 239 [[:ru:Милли||мс]] тәшкил итә дигән сүз һәм сигналга интерактив җавап тоткарлануы якынча 477 [[:ru:Секунда|мс]]).
* Юлдаш жир станциясе — [[Кояш|Кояш сызыгын]] кисеп үткәндә сигналның периодик комачаулавы (интерференция) котылгысызлыгы.
* Геостационар булмаган орбиталы юлдашларны җир өстендәге станцияләре аша күзәтү зарурлыгы.

== Ай элемтә юлдашы буларак ==
Радиоэлемтә [[Ай (иярчен)|Айдан]] чагылган радиосигналны кабул итү юлы белән урнаштырылырга мөмкин. Ай тапшыру ноктасында да, кабул итү нокталарында да күренергә тиеш. Бу төр элемтә хәрби һәм һәвәскәр радио операторлары тарафыннан кулланыла (карагыз: [[EME]]).

== Шулай ук карагыз ==

** [[Спутник элемтәсе]]
** [[Атмосфера иярчене]]
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

[[Төркем:Элемтә иярченнәре]]
[[Төркем:Ясалма иярченнәр төрләре]]
[[Төркем:Ясалма Җир иярченнәре]]</text>
      <sha1>2w052el1wcc7h1tjsea32i2ief3ac49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Элемтә юлдашлары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1488231</id>
    <revision>
      <id>5794631</id>
      <parentid>5794610</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T12:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <origin>5794631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158" sha1="43hov0vfkkfwxpmjh8hgdnshk8217es" xml:space="preserve">[[Категория:Төрләре буенча юлдашлар|Элемтә]]
[[Категория:Автоматик космос аппаратлары]]</text>
      <sha1>43hov0vfkkfwxpmjh8hgdnshk8217es</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Максат буенча роботлар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1488236</id>
    <revision>
      <id>5794619</id>
      <timestamp>2026-04-17T12:00:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «[[Категория:Роботлар|*Максат]]»</comment>
      <origin>5794619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="knyg15r7u7toi5yunwnr4wvfpyhcnyf" xml:space="preserve">[[Категория:Роботлар|*Максат]]</text>
      <sha1>knyg15r7u7toi5yunwnr4wvfpyhcnyf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Роботлар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1488237</id>
    <revision>
      <id>5794620</id>
      <timestamp>2026-04-17T12:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «[[Категория:Машиналар]] [[Категория:Робототехника]] [[Категория:Төрләр буенча продукция]]»</comment>
      <origin>5794620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="159" sha1="28fzg0b5e8rkshnr4xrprwbs3ss0l6t" xml:space="preserve">[[Категория:Машиналар]]
[[Категория:Робототехника]]
[[Категория:Төрләр буенча продукция]]</text>
      <sha1>28fzg0b5e8rkshnr4xrprwbs3ss0l6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Машиналар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1488238</id>
    <revision>
      <id>5794621</id>
      <timestamp>2026-04-17T12:08:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «[[Категория:Технологик системалар]] [[Категория:Җиһазлар]] [[Категория:Машина төзү сәнәгате|*]]»</comment>
      <origin>5794621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168" sha1="b4731akn0y23ilcx4uhgkc33ou491th" xml:space="preserve">[[Категория:Технологик системалар]]
[[Категория:Җиһазлар]]
[[Категория:Машина төзү сәнәгате|*]]</text>
      <sha1>b4731akn0y23ilcx4uhgkc33ou491th</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Технологик системалар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1488239</id>
    <revision>
      <id>5794622</id>
      <timestamp>2026-04-17T12:11:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «[[Категория:Технология|Системалар]] [[Категория:Техник системалар]]»</comment>
      <origin>5794622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121" sha1="o4wzd6lpvx79kac0wm855a16dj9vuog" xml:space="preserve">[[Категория:Технология|Системалар]]
[[Категория:Техник системалар]]</text>
      <sha1>o4wzd6lpvx79kac0wm855a16dj9vuog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Техник системалар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1488240</id>
    <revision>
      <id>5794623</id>
      <timestamp>2026-04-17T12:13:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «[[Категория:Техника|Системалар]]»</comment>
      <origin>5794623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="m96din2wmdy8cesg1xi6ipy4tabgmzq" xml:space="preserve">[[Категория:Техника|Системалар]]</text>
      <sha1>m96din2wmdy8cesg1xi6ipy4tabgmzq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Пилотсыз очу аппаратлары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1488241</id>
    <revision>
      <id>5794627</id>
      <timestamp>2026-04-17T12:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «[[Категория:Очу аппаратлары]] [[Категория:Хәрби терминология]] [[Категория:Пилотсыз авиация]]»</comment>
      <origin>5794627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="166" sha1="3d9aqi2u11n1ikaiylgdm9aqmklrwsj" xml:space="preserve">[[Категория:Очу аппаратлары]]
[[Категория:Хәрби терминология]]
[[Категория:Пилотсыз авиация]]</text>
      <sha1>3d9aqi2u11n1ikaiylgdm9aqmklrwsj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794628</id>
      <parentid>5794627</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T12:22:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <origin>5794628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="ghs601fr7uih0fynr4a5vstggu5r7ks" xml:space="preserve">[[Категория:Очу аппаратлары]]
[[Категория:Хәрби терминология]]</text>
      <sha1>ghs601fr7uih0fynr4a5vstggu5r7ks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Элемтә юлдашы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488242</id>
    <redirect title="Элемтә иярчене" />
    <revision>
      <id>5794630</id>
      <timestamp>2026-04-17T12:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <comment>Таңһылыу [[Элемтә юлдашы]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[Элемтә иярчене]]</comment>
      <origin>5794630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="qpoauie3nes6hwoxqv9zz0uiggm0ya9" xml:space="preserve">#ЮНӘЛТҮ [[Элемтә иярчене]]</text>
      <sha1>qpoauie3nes6hwoxqv9zz0uiggm0ya9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Элемтә иярчене</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488243</id>
    <redirect title="Элемтә юлдашлары" />
    <revision>
      <id>5794633</id>
      <timestamp>2026-04-17T12:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <comment>Таңһылыу [[Элемтә иярчене]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[Элемтә юлдашлары]]</comment>
      <origin>5794633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="2c3q1qi7ptjckxunmu40hcy08yrbhuy" xml:space="preserve">#ЮНӘЛТҮ [[Элемтә юлдашлары]]</text>
      <sha1>2c3q1qi7ptjckxunmu40hcy08yrbhuy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Элемтә юлдашлары</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488244</id>
    <revision>
      <id>5794634</id>
      <timestamp>2026-04-17T12:41:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <comment>/* Исем алыштыру буйынса */ яңа бүлек</comment>
      <origin>5794634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="650" sha1="9dpxgtl3q0enp5uj5nuzr4b18bycz5h" xml:space="preserve">== Исем алыштыру буйынса  ==

Иярчен термины  Ай (Жир юлдашы, мәҫәлән) кеүек тәбиғи юлдаштар өсөн ҡулланыла тип уйлайым. Ә ИСЗ осрагында юлдаш термины туры киләлер. Категориялар эшләү буйынса ҙур эш башҡарҙым тәүге исеме буйынса, ҡайтанан эшләй алманым категорияларҙы яңыртып [[Кулланучы:Таңһылыу|Таңһылыу]] ([[Кулланучы бәхәсе:Таңһылыу|бәхәс]]) 17 апр 2026, 12:41 (UTC)</text>
      <sha1>9dpxgtl3q0enp5uj5nuzr4b18bycz5h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794635</id>
      <parentid>5794634</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T12:46:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <origin>5794635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="354" sha1="c1zdwf1bd5bvb1um2s52r6ibrhgixqt" xml:space="preserve">{{10000}}
{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=I|кулланучы= Таңһылыу}}
{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = татарлар| ил2 =Башкортстан | ил3 = | тема= астрономия| тема2=фән | тема3= }}</text>
      <sha1>c1zdwf1bd5bvb1um2s52r6ibrhgixqt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794645</id>
      <parentid>5794635</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20951-15</username>
        <id>60255</id>
      </contributor>
      <origin>5794645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="848" sha1="ndy1a83aed39zzyh7sblg0l5dguehi6" xml:space="preserve">== Исем алыштыру буйынса  ==

Иярчен термины  Ай (Жир юлдашы, мәҫәлән) кеүек тәбиғи юлдаштар өсөн ҡулланыла тип уйлайым. Ә ИСЗ осрагында юлдаш термины туры киләлер. Категориялар эшләү буйынса ҙур эш башҡарҙым тәүге исеме буйынса, ҡайтанан эшләй алманым категорияларҙы яңыртып [[Кулланучы:Таңһылыу|Таңһылыу]] ([[Кулланучы бәхәсе:Таңһылыу|бәхәс]]) 17 апр 2026, 12:41 (UTC)
* Башкортча ничек монда роль уйнамый. Татарча сүзлекләрдә шулай: https://translate.academic.ru/%D1%81%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA/ru/tt/</text>
      <sha1>ndy1a83aed39zzyh7sblg0l5dguehi6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нөшаба Мәһәммәдли</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488245</id>
    <revision>
      <id>5794637</id>
      <timestamp>2026-04-17T12:53:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/140807832|Мамедли, Нушаба Магомедали кызы]]» битен тәрҗемә итеп ясалган</comment>
      <origin>5794637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8020" sha1="7ansb00fuz0zq7ixsohk2i134pegbyy" xml:space="preserve">
'''Нөшабә Мәһәммәдәли кызы Мәһәммәдли (Мәммәдова)''' ( {{Lang-az|Nüşabə Məhəmmədəli qızı Məmmədli}} ( [[6 гыйнвар]]  [[1953 ел]]   ) - әзәрбайҗан язучысы һәм публицисты. Әзәрбайҗан Язучылар берлеге һәм Әзәрбайҗан Журналистлар берлеге әгъзасы. &quot;Әзәрбайҗан хатын-кызлар язучылары җәмгыяте&quot; иҗтимагый берләшмәсе  рәисе. &quot;  Хатын-кызлар язучылары&quot; журналына нигез салучы һәм баш мөхәррире  .

== Биографиясе ==
Нөшабә Мәһәммәдәли кызы Мәһәммәдли (Мәммәдова) 1953 елның 6 гыйнварында [[Әзәрбайҗан Республикасы|Әзәрбайҗан ССР]]&lt;nowiki/&gt;ның Әгдам шәһәрендә туган. Урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, ул Әзәрбайҗан дәүләт чит телләр институтына укырга керә һәм аны инглиз теле укытучысы белгечлеге буенча уңышлы тәмамлый. Хезмәт юлын урта мәктәптә инглиз теле укытучысы булып башлый  .

Ул &quot;Адалат&quot;, &quot;Интерфакс&quot;, &quot;Репортёр&quot; һәм &quot;Карван&quot; газеталарында корреспондент, баш мөхәррир урынбасары һәм баш мөхәррир булып эшли.

Нөшабә   Мәһәммәдли  1967 елда  яза башлаган. Ул күп санлы очерклар, проза шигырьләре, поэмалар, хикәяләр, сатирик хикәяләр, кыска хикәяләр, очерклар, мәсәлләр, риваятьләр, шулай ук аллегорик повестлар һәм күләмле  романнар авторы. Ул Карабах, шәһитләргә (сугышның гаепсез корбаннары), качакларга һәм әсирлеккә алынган хатын-кызларга күп әсәрләр багышлаган. Әсирлеккә алынган хатын-кызлар тарихын сөйләүче Нөшабә Мәһәммәдлиның &quot;Рулады, яки чүлдә елаучының тавышы&quot; (&quot;Зәнгүлә&quot;) романы Әзербайҗанда да, халыкара дәрәҗәдә дә төрле номинацияләрдә бүләкләргә лаек булган. 2005 елда роман Әзербайҗанда &quot;Ел китабы&quot; дип игълан ителгән. Нөшабә Мәһәммәдлиның “Гөйләрдә үткән гомер” документаль хикәясе, “Бу бер уендыр” хикәяләр китабы, “Зәнгүлә” (“Рулади, яки чүлдә елаучының тавышы”), “Вөҗдан дусты” (“Вөҗдан төрмәсендә”), “Сөю хыябаны” (“Мәхәббәт аллеясы”) романнары укучылар тарафыннан зур кызыксыну белән каршы алына. 

Язучыга &quot;Рулады, яки чүлдә елаучы тавыш&quot; (&quot;Зәнгүлә&quot;) әсәре һәм милли әдәбиятка керткән зур өлеше өчен Россия Федерациясе Язучылар берлеге тарафыннан [[Гавриил Державин|Г.]] [[Гавриил Державин|Р. Державин]] ордены бирелде. Н. Мәһәммәдли якынча 1000 журналистик мәкалә авторы. Россия Федерациясенең [[Иркутск өлкәсе|Иркутск өлкәсенең]] [[Усть-Илимск]] шәһәрендә яшәгәндә, ул Карабах вакыйгалары турындагы хакыйкатьне җәмәгатьчелеккә җиткерү өчен &quot;Комсомольская правда&quot;, &quot;Аргументы и факты&quot; һәм &quot;Усть-Илимская правда&quot; газеталарында мәкаләләр бастырды. Н. Мәһәммәдли 2023 елда Төркиядә булган җимергеч җир тетрәү турында 10нан артык хикәя авторы. 2014 елда ул Евразия төрки дөньясының балалар әдәбиятын бастыру буенча 1нче симпозиумында катнашканы өчен Евразия китапханәчеләре ассоциациясе түгәрәге тарафыннан сертификат ала. 

Аның әсәрләре [[Рус теле|рус]], [[Төрек теле|төрек]], [[Инглиз теле|инглиз]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм [[Украин теле|украин]] телләренә тәрҗемә ителгән. Н. Мәмәдлиның китаплары [[Англия]], [[Россия|Россия Федерациясе]], [[Төркия]], [[Чехия]], [[Алмания|Германия]], [[Сербия]], [[Словения]], [[Украина]], [[Үзбәкстан]] һәм [[Төрекмәнстан|Төркмәнстан]] китапханәләрендә саклана. Нөшабә   Мәһәммәдли күп бүләкләр, призлар һәм мактау грамоталары белән бүләкләнә. 

== Сайланган әсәрләр ==

* &quot;80 budağın hərəsindən bir yarpaq&quot; (2001) (&quot;80 ботактан бер яфрак&quot;)
* &quot;Zəngulə&quot; (2003) (&quot;Рулада&quot;)
* &quot;Чадралы кады&quot; (2004) (&quot;Чадордагы хатын&quot;)
* &quot;Байрак, papaq və həqiqət&quot; (2005) (&quot;Флаг, шляпа һәм хакыйкать&quot;)
* &quot;Карасель кары&quot; (2006) (&quot;Гаразель хатын-кыз&quot;)
* “Həyat çiçəyi” (2007) (“Тормыш чәчәге”)
* &quot;Бу бир ойундур&quot; (2008) (&quot;Бу уен&quot;)
* &quot;Göylərdə keçən öür&quot; (2008) (&quot;Күктәге тормыш&quot;)
* &quot;Руладес, яки чүлдә елаучы тавыш&quot; (2009)
* &quot;Викдан тусты&quot; (2010) (&quot;Вөҗдан чикләрендә&quot;)
* &quot;Севги киябаны&quot; (2011) (&quot;Мәхәббәт аллеясы&quot;)
* &quot;Улым&quot; (2013) (&quot;Соңгы адым&quot;)
* &quot;Кондарма кыз&quot; (2015) (&quot;Ялган кыз&quot;)
* &quot;Təsəlli&quot; (2017) (&quot;Тынычлык&quot;)
* &quot;Türk koymadı yüregimi söksünler&quot; (2018) (&quot;Төрек минем йөрәгемне җимерергә рөхсәт итмәде&quot;)
* &quot;Əsərlər&quot; I cild (2019) (&quot;Эшләр&quot;)
* “Əsərlər” II сильд (2021) (“Эшләр”)
* “Əsərlər” III сильд (2022) (“Эшләр”)
* “Əsərlər” IV балчык (2022) (“Эшләр”)
* &quot;Zəfər zənguləsi&quot; (2024) (&quot;oryиңү кагыйдәләре&quot;)

== Бүләкләре ==

* &quot; 1978 елгы Социалистик ярыш җиңүчесе &quot; (1979)
* Милли премия &quot;Хәтер&quot; (&quot;Яддаш&quot; милли мөкафаты) (2005)
* Дипломы &quot;Медиа премиясе лауреаты Хан Гизи Натаван&quot; &quot;Xan qızı Natəvan Media Mükafatı Laureatı&quot;) (2005)
* &quot;Мөлкәт һәм хөрмәт&quot; премиясе (&quot;Sərvət və Səxavət&quot; mükafatı) (2007)
* &quot;Рәсүл Рза&quot; халыкара әдәби премиясе (2007)
* Бәллүр мамык премиясе (&quot;Billur qələm&quot; mükafatı) (2007)
* Г. Р. Державин ордены (Россия Федерациясе, 2010)
* &quot;Самед Вургун премиясе&quot; (&quot;Səməd Vurğun mükafatı&quot;) (2011)
* Диплом &quot;Елның иң укылган һәм яраткан язучысы&quot; (&quot;İlin çn çox oxunan və sevilən yazıçısı&quot; Дипломы (2011)

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}
[[Төркем:1953 елда туганнар]]
[[Төркем:6 гыйнвар көнне туганнар]]</text>
      <sha1>7ansb00fuz0zq7ixsohk2i134pegbyy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794638</id>
      <parentid>5794637</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T12:55:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5794638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8083" sha1="q0hwdktyek7yyzbgopddargz0fbyzaf" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Нөшабә Мәһәммәдәли кызы Мәһәммәдли (Мәммәдова)''' ({{Lang-az|Nüşabə Məhəmmədəli qızı Məmmədli}} ([[6 гыйнвар]] [[1953 ел]]) — әзәрбайҗан язучысы һәм публицисты. Әзәрбайҗан Язучылар берлеге һәм Әзәрбайҗан Журналистлар берлеге әгъзасы. «Әзәрбайҗан хатын-кызлар язучылары җәмгыяте» иҗтимагый берләшмәсе рәисе. « Хатын-кызлар язучылары» журналына нигез салучы һәм баш мөхәррире.

== Биографиясе ==
Нөшабә Мәһәммәдәли кызы Мәһәммәдли (Мәммәдова) 1953 елның 6 гыйнварында [[Әзәрбайҗан Республикасы|Әзәрбайҗан ССР]]ның Әгдам шәһәрендә туган. Урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, ул Әзәрбайҗан дәүләт чит телләр институтына укырга керә һәм аны инглиз теле укытучысы белгечлеге буенча уңышлы тәмамлый. Хезмәт юлын урта мәктәптә инглиз теле укытучысы булып башлый.

Ул «Адалат», «Интерфакс», «Репортёр» һәм «Карван» газеталарында корреспондент, баш мөхәррир урынбасары һәм баш мөхәррир булып эшли.

Нөшабә Мәһәммәдли 1967 елда яза башлаган. Ул күп санлы очерклар, проза шигырьләре, поэмалар, хикәяләр, сатирик хикәяләр, кыска хикәяләр, очерклар, мәсәлләр, риваятьләр, шулай ук аллегорик повестлар һәм күләмле романнар авторы. Ул Карабах, шәһитләргә (сугышның гаепсез корбаннары), качакларга һәм әсирлеккә алынган хатын-кызларга күп әсәрләр багышлаган. Әсирлеккә алынган хатын-кызлар тарихын сөйләүче Нөшабә Мәһәммәдлиның «Рулады, яки чүлдә елаучының тавышы» («Зәнгүлә») романы Әзербайҗанда да, халыкара дәрәҗәдә дә төрле номинацияләрдә бүләкләргә лаек булган. 2005 елда роман Әзербайҗанда «Ел китабы» дип игълан ителгән. Нөшабә Мәһәммәдлиның «Гөйләрдә үткән гомер» документаль хикәясе, «Бу бер уендыр» хикәяләр китабы, «Зәнгүлә» («Рулади, яки чүлдә елаучының тавышы»), «Вөҗдан дусты» («Вөҗдан төрмәсендә»), «Сөю хыябаны» («Мәхәббәт аллеясы») романнары укучылар тарафыннан зур кызыксыну белән каршы алына.

Язучыга «Рулады, яки чүлдә елаучы тавыш» («Зәнгүлә») әсәре һәм милли әдәбиятка керткән зур өлеше өчен Россия Федерациясе Язучылар берлеге тарафыннан [[Гавриил Державин|Г.]] [[Гавриил Державин|Р. Державин]] ордены бирелде. Н. Мәһәммәдли якынча 1000 журналистик мәкалә авторы. Россия Федерациясенең [[Иркутск өлкәсе|Иркутск өлкәсенең]] [[Усть-Илимск]] шәһәрендә яшәгәндә, ул Карабах вакыйгалары турындагы хакыйкатьне җәмәгатьчелеккә җиткерү өчен «Комсомольская правда», «Аргументы и факты» һәм «Усть-Илимская правда» газеталарында мәкаләләр бастырды. Н. Мәһәммәдли 2023 елда Төркиядә булган җимергеч җир тетрәү турында 10нан артык хикәя авторы. 2014 елда ул Евразия төрки дөньясының балалар әдәбиятын бастыру буенча 1нче симпозиумында катнашканы өчен Евразия китапханәчеләре ассоциациясе түгәрәге тарафыннан сертификат ала.

Аның әсәрләре [[Рус теле|рус]], [[Төрек теле|төрек]], [[Инглиз теле|инглиз]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм [[Украин теле|украин]] телләренә тәрҗемә ителгән. Н. Мәмәдлиның китаплары [[Англия]], [[Россия|Россия Федерациясе]], [[Төркия]], [[Чехия]], [[Алмания|Германия]], [[Сербия]], [[Словения]], [[Украина]], [[Үзбәкстан]] һәм [[Төрекмәнстан|Төркмәнстан]] китапханәләрендә саклана. Нөшабә Мәһәммәдли күп бүләкләр, призлар һәм мактау грамоталары белән бүләкләнә.

== Сайланган әсәрләр ==
* «80 budağın hərəsindən bir yarpaq» (2001) («80 ботактан бер яфрак»)
* «Zəngulə» (2003) («Рулада»)
* «Чадралы кады» (2004) («Чадордагы хатын»)
* «Байрак, papaq və həqiqət» (2005) («Флаг, шляпа һәм хакыйкать»)
* «Карасель кары» (2006) («Гаразель хатын-кыз»)
* «Həyat çiçəyi» (2007) («Тормыш чәчәге»)
* «Бу бир ойундур» (2008) («Бу уен»)
* «Göylərdə keçən öür» (2008) («Күктәге тормыш»)
* «Руладес, яки чүлдә елаучы тавыш» (2009)
* «Викдан тусты» (2010) («Вөҗдан чикләрендә»)
* «Севги киябаны» (2011) («Мәхәббәт аллеясы»)
* «Улым» (2013) («Соңгы адым»)
* «Кондарма кыз» (2015) («Ялган кыз»)
* «Təsəlli» (2017) («Тынычлык»)
* «Türk koymadı yüregimi söksünler» (2018) («Төрек минем йөрәгемне җимерергә рөхсәт итмәде»)
* «Əsərlər» I cild (2019) («Эшләр»)
* «Əsərlər» II сильд (2021) («Эшләр»)
* «Əsərlər» III сильд (2022) («Эшләр»)
* «Əsərlər» IV балчык (2022) («Эшләр»)
* «Zəfər zənguləsi» (2024) («oryиңү кагыйдәләре»)

== Бүләкләре ==
* «1978 елгы Социалистик ярыш җиңүчесе» (1979)
* Милли премия «Хәтер» («Яддаш» милли мөкафаты) (2005)
* Дипломы «Медиа премиясе лауреаты Хан Гизи Натаван» «Xan qızı Natəvan Media Mükafatı Laureatı») (2005)
* «Мөлкәт һәм хөрмәт» премиясе («Sərvət və Səxavət» mükafatı) (2007)
* «Рәсүл Рза» халыкара әдәби премиясе (2007)
* Бәллүр мамык премиясе («Billur qələm» mükafatı) (2007)
* Г. Р. Державин ордены (Россия Федерациясе, 2010)
* «Самед Вургун премиясе» («Səməd Vurğun mükafatı») (2011)
* Диплом «Елның иң укылган һәм яраткан язучысы» («İlin çn çox oxunan və sevilən yazıçısı» Дипломы (2011)

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

[[Төркем:1953 елда туганнар]]
[[Төркем:6 гыйнвар көнне туганнар]]</text>
      <sha1>q0hwdktyek7yyzbgopddargz0fbyzaf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794639</id>
      <parentid>5794638</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T12:56:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5794639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8082" sha1="40qhakeyrjpg25ste4nre0uja75dl2q" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Нөшабә Мәһәммәдәли кызы Мәһәммәдли (Мәммәдова)''' ({{Lang-az|Nüşabə Məhəmmədəli qızı Məmmədli}} ([[6 гыйнвар]] [[1953 ел]]) — әзәрбайҗан язучысы һәм публицисты. Әзәрбайҗан Язучылар берлеге һәм Әзәрбайҗан Журналистлар берлеге әгъзасы. «Әзәрбайҗан хатын-кызлар язучылары җәмгыяте» иҗтимагый берләшмәсе рәисе. «Хатын-кызлар язучылары» журналына нигез салучы һәм баш мөхәррире.

== Биографиясе ==
Нөшабә Мәһәммәдәли кызы Мәһәммәдли (Мәммәдова) 1953 елның 6 гыйнварында [[Әзәрбайҗан Республикасы|Әзәрбайҗан ССР]]ның Әгдам шәһәрендә туган. Урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, ул Әзәрбайҗан дәүләт чит телләр институтына укырга керә һәм аны инглиз теле укытучысы белгечлеге буенча уңышлы тәмамлый. Хезмәт юлын урта мәктәптә инглиз теле укытучысы булып башлый.

Ул «Адалат», «Интерфакс», «Репортёр» һәм «Карван» газеталарында корреспондент, баш мөхәррир урынбасары һәм баш мөхәррир булып эшли.

Нөшабә Мәһәммәдли 1967 елда яза башлаган. Ул күп санлы очерклар, проза шигырьләре, поэмалар, хикәяләр, сатирик хикәяләр, кыска хикәяләр, очерклар, мәсәлләр, риваятьләр, шулай ук аллегорик повестлар һәм күләмле романнар авторы. Ул Карабах, шәһитләргә (сугышның гаепсез корбаннары), качакларга һәм әсирлеккә алынган хатын-кызларга күп әсәрләр багышлаган. Әсирлеккә алынган хатын-кызлар тарихын сөйләүче Нөшабә Мәһәммәдлиның «Рулады, яки чүлдә елаучының тавышы» («Зәнгүлә») романы Әзербайҗанда да, халыкара дәрәҗәдә дә төрле номинацияләрдә бүләкләргә лаек булган. 2005 елда роман Әзербайҗанда «Ел китабы» дип игълан ителгән. Нөшабә Мәһәммәдлиның «Гөйләрдә үткән гомер» документаль хикәясе, «Бу бер уендыр» хикәяләр китабы, «Зәнгүлә» («Рулади, яки чүлдә елаучының тавышы»), «Вөҗдан дусты» («Вөҗдан төрмәсендә»), «Сөю хыябаны» («Мәхәббәт аллеясы») романнары укучылар тарафыннан зур кызыксыну белән каршы алына.

Язучыга «Рулады, яки чүлдә елаучы тавыш» («Зәнгүлә») әсәре һәм милли әдәбиятка керткән зур өлеше өчен Россия Федерациясе Язучылар берлеге тарафыннан [[Гавриил Державин|Г.]] [[Гавриил Державин|Р. Державин]] ордены бирелде. Н. Мәһәммәдли якынча 1000 журналистик мәкалә авторы. Россия Федерациясенең [[Иркутск өлкәсе|Иркутск өлкәсенең]] [[Усть-Илимск]] шәһәрендә яшәгәндә, ул Карабах вакыйгалары турындагы хакыйкатьне җәмәгатьчелеккә җиткерү өчен «Комсомольская правда», «Аргументы и факты» һәм «Усть-Илимская правда» газеталарында мәкаләләр бастырды. Н. Мәһәммәдли 2023 елда Төркиядә булган җимергеч җир тетрәү турында 10нан артык хикәя авторы. 2014 елда ул Евразия төрки дөньясының балалар әдәбиятын бастыру буенча 1нче симпозиумында катнашканы өчен Евразия китапханәчеләре ассоциациясе түгәрәге тарафыннан сертификат ала.

Аның әсәрләре [[Рус теле|рус]], [[Төрек теле|төрек]], [[Инглиз теле|инглиз]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм [[Украин теле|украин]] телләренә тәрҗемә ителгән. Н. Мәмәдлиның китаплары [[Англия]], [[Россия|Россия Федерациясе]], [[Төркия]], [[Чехия]], [[Алмания|Германия]], [[Сербия]], [[Словения]], [[Украина]], [[Үзбәкстан]] һәм [[Төрекмәнстан|Төркмәнстан]] китапханәләрендә саклана. Нөшабә Мәһәммәдли күп бүләкләр, призлар һәм мактау грамоталары белән бүләкләнә.

== Сайланган әсәрләр ==
* «80 budağın hərəsindən bir yarpaq» (2001) («80 ботактан бер яфрак»)
* «Zəngulə» (2003) («Рулада»)
* «Чадралы кады» (2004) («Чадордагы хатын»)
* «Байрак, papaq və həqiqət» (2005) («Флаг, шляпа һәм хакыйкать»)
* «Карасель кары» (2006) («Гаразель хатын-кыз»)
* «Həyat çiçəyi» (2007) («Тормыш чәчәге»)
* «Бу бир ойундур» (2008) («Бу уен»)
* «Göylərdə keçən öür» (2008) («Күктәге тормыш»)
* «Руладес, яки чүлдә елаучы тавыш» (2009)
* «Викдан тусты» (2010) («Вөҗдан чикләрендә»)
* «Севги киябаны» (2011) («Мәхәббәт аллеясы»)
* «Улым» (2013) («Соңгы адым»)
* «Кондарма кыз» (2015) («Ялган кыз»)
* «Təsəlli» (2017) («Тынычлык»)
* «Türk koymadı yüregimi söksünler» (2018) («Төрек минем йөрәгемне җимерергә рөхсәт итмәде»)
* «Əsərlər» I cild (2019) («Эшләр»)
* «Əsərlər» II сильд (2021) («Эшләр»)
* «Əsərlər» III сильд (2022) («Эшләр»)
* «Əsərlər» IV балчык (2022) («Эшләр»)
* «Zəfər zənguləsi» (2024) («oryиңү кагыйдәләре»)

== Бүләкләре ==
* «1978 елгы Социалистик ярыш җиңүчесе» (1979)
* Милли премия «Хәтер» («Яддаш» милли мөкафаты) (2005)
* Дипломы «Медиа премиясе лауреаты Хан Гизи Натаван» «Xan qızı Natəvan Media Mükafatı Laureatı») (2005)
* «Мөлкәт һәм хөрмәт» премиясе («Sərvət və Səxavət» mükafatı) (2007)
* «Рәсүл Рза» халыкара әдәби премиясе (2007)
* Бәллүр мамык премиясе («Billur qələm» mükafatı) (2007)
* Г. Р. Державин ордены (Россия Федерациясе, 2010)
* «Самед Вургун премиясе» («Səməd Vurğun mükafatı») (2011)
* Диплом «Елның иң укылган һәм яраткан язучысы» («İlin çn çox oxunan və sevilən yazıçısı» Дипломы (2011)

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

[[Төркем:1953 елда туганнар]]
[[Төркем:6 гыйнвар көнне туганнар]]</text>
      <sha1>40qhakeyrjpg25ste4nre0uja75dl2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Нөшаба Мәһәммәдли</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488246</id>
    <revision>
      <id>5794643</id>
      <timestamp>2026-04-17T13:05:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Баныу| ил = Азәрбайҗан| ил2 | ил3 =| тема=җәмгыять | тема2= | тема3= }}»</comment>
      <origin>5794643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="176" sha1="8bx5s2quv4r1ihsx9vvd2l0unxbdyy4" xml:space="preserve">{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Баныу| ил = Азәрбайҗан| ил2 | ил3 =| тема=җәмгыять | тема2= | тема3= }}</text>
      <sha1>8bx5s2quv4r1ihsx9vvd2l0unxbdyy4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794644</id>
      <parentid>5794643</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5794644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="251" sha1="qsjsdtvtrbm8m8iof09dintw0zkzasd" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Мамедли, Нушаба Магомедали кызы}}
{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Баныу| ил = Азәрбайҗан| ил2 | ил3 =| тема=биография | тема2= | тема3= }}</text>
      <sha1>qsjsdtvtrbm8m8iof09dintw0zkzasd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия бәхәсе:Бәйгеләр/Халык мәдәнияте һәм хатын-кыз/2026</title>
    <ns>5</ns>
    <id>1488247</id>
    <revision>
      <id>5794646</id>
      <timestamp>2026-04-17T13:24:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «== Җирле призлар ==»</comment>
      <origin>5794646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="5wdrj1m0oodgrvy7l20u0lcp9kt5f6i" xml:space="preserve">== Җирле призлар ==</text>
      <sha1>5wdrj1m0oodgrvy7l20u0lcp9kt5f6i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794647</id>
      <parentid>5794646</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>/* Җирле призлар */</comment>
      <origin>5794647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129" sha1="4nwasb2g0zk95jxmt1lz7qqgob6y09g" xml:space="preserve">== Җирле призлар ==
5 мәкаләдән артыгын булдырган/яхшырткан финалистлар:</text>
      <sha1>4nwasb2g0zk95jxmt1lz7qqgob6y09g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794648</id>
      <parentid>5794647</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>/* Җирле призлар */</comment>
      <origin>5794648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="558" sha1="9siml7r9ja1kmauecctixghd7rsuz9p" xml:space="preserve">== Җирле призлар ==
5 мәкаләдән артыгын булдырган/яхшырткан финалистлар, {{u|Aliya2111}}, {{u|Баныу}}, {{u|Ilnaz26}}, {{u|Ilsina Ilgizovna}}, {{u|Gulnaz2015}}, {{u|Әмир}}, {{u|A.Khamidullin}} җирле призларны почталарыгызга җибәрдем. Карап чыгып җавап бирсәгез иде. Хөрмәт һәм рәхмәт белән--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 17 апр 2026, 13:27 (UTC)</text>
      <sha1>9siml7r9ja1kmauecctixghd7rsuz9p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794705</id>
      <parentid>5794648</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T17:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Khamidullin</username>
        <id>6685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Җирле призлар */ Җавап бирү</comment>
      <origin>5794705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="758" sha1="azusnlk3me9w11c2lbh775b1uecbzdy" xml:space="preserve">== Җирле призлар ==
5 мәкаләдән артыгын булдырган/яхшырткан финалистлар, {{u|Aliya2111}}, {{u|Баныу}}, {{u|Ilnaz26}}, {{u|Ilsina Ilgizovna}}, {{u|Gulnaz2015}}, {{u|Әмир}}, {{u|A.Khamidullin}} җирле призларны почталарыгызга җибәрдем. Карап чыгып җавап бирсәгез иде. Хөрмәт һәм рәхмәт белән--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 17 апр 2026, 13:27 (UTC)

:İlnur äfände prizlı xatığız kilde. Zur räxmät. [[Кулланучы:A.Khamidullin|A.Khamidullin]] ([[Кулланучы бәхәсе:A.Khamidullin|бәхәс]]) 17 апр 2026, 17:26 (UTC)</text>
      <sha1>azusnlk3me9w11c2lbh775b1uecbzdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кулланучы:LiebSinger</title>
    <ns>2</ns>
    <id>1488248</id>
    <revision>
      <id>5794654</id>
      <timestamp>2026-04-17T13:34:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}»</comment>
      <origin>5794654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="exx919thx0h4pz1kpy6l3p7h98dvce8" xml:space="preserve">{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}</text>
      <sha1>exx919thx0h4pz1kpy6l3p7h98dvce8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:София Шишкина</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488249</id>
    <revision>
      <id>5794657</id>
      <timestamp>2026-04-17T13:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Aliya2111| ил = Россия| ил2 = | ил3 = | тема=спорт | тема2= | тема3= }}»</comment>
      <origin>5794657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164" sha1="5flaruwnw62q7pgc0eq41pis08bjoqp" xml:space="preserve">{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Aliya2111| ил = Россия| ил2 = | ил3 = | тема=спорт | тема2= | тема3= }}</text>
      <sha1>5flaruwnw62q7pgc0eq41pis08bjoqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Екатерина Гатина</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488250</id>
    <revision>
      <id>5794659</id>
      <timestamp>2026-04-17T13:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Aliya2111| ил = Россия| ил2 =Украина | ил3 = | тема=спорт | тема2= | тема3= }}»</comment>
      <origin>5794659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="178" sha1="4s1j33tc5tnnpg2vv6qfy4qplr8qitq" xml:space="preserve">{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Aliya2111| ил = Россия| ил2 =Украина | ил3 = | тема=спорт | тема2= | тема3= }}</text>
      <sha1>4s1j33tc5tnnpg2vv6qfy4qplr8qitq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Наталья Слаутина</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488251</id>
    <revision>
      <id>5794660</id>
      <timestamp>2026-04-17T13:42:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Aliya2111| ил = Россия| ил2 = | ил3 = | тема=спорт | тема2= | тема3= }}»</comment>
      <origin>5794660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164" sha1="5flaruwnw62q7pgc0eq41pis08bjoqp" xml:space="preserve">{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Aliya2111| ил = Россия| ил2 = | ил3 = | тема=спорт | тема2= | тема3= }}</text>
      <sha1>5flaruwnw62q7pgc0eq41pis08bjoqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Ирина Зиновьева</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488252</id>
    <revision>
      <id>5794663</id>
      <timestamp>2026-04-17T13:43:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Aliya2111| ил = Россия| ил2 = | ил3 = | тема=спорт | тема2= | тема3= }}»</comment>
      <origin>5794663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164" sha1="5flaruwnw62q7pgc0eq41pis08bjoqp" xml:space="preserve">{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Aliya2111| ил = Россия| ил2 = | ил3 = | тема=спорт | тема2= | тема3= }}</text>
      <sha1>5flaruwnw62q7pgc0eq41pis08bjoqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Анастасия Анзорова</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488253</id>
    <revision>
      <id>5794664</id>
      <timestamp>2026-04-17T13:43:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Aliya2111| ил = Россия| ил2 = | ил3 = | тема=спорт | тема2= | тема3= }}»</comment>
      <origin>5794664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164" sha1="5flaruwnw62q7pgc0eq41pis08bjoqp" xml:space="preserve">{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Aliya2111| ил = Россия| ил2 = | ил3 = | тема=спорт | тема2= | тема3= }}</text>
      <sha1>5flaruwnw62q7pgc0eq41pis08bjoqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Евгения Щеглова</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488254</id>
    <revision>
      <id>5794666</id>
      <timestamp>2026-04-17T13:43:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Aliya2111| ил = Россия| ил2 = | ил3 = | тема=спорт | тема2= | тема3= }}»</comment>
      <origin>5794666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164" sha1="5flaruwnw62q7pgc0eq41pis08bjoqp" xml:space="preserve">{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Aliya2111| ил = Россия| ил2 = | ил3 = | тема=спорт | тема2= | тема3= }}</text>
      <sha1>5flaruwnw62q7pgc0eq41pis08bjoqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Александра Мамедова</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488255</id>
    <revision>
      <id>5794667</id>
      <timestamp>2026-04-17T13:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Aliya2111| ил = Россия| ил2 = | ил3 = | тема=спорт | тема2= | тема3= }}»</comment>
      <origin>5794667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164" sha1="5flaruwnw62q7pgc0eq41pis08bjoqp" xml:space="preserve">{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Aliya2111| ил = Россия| ил2 = | ил3 = | тема=спорт | тема2= | тема3= }}</text>
      <sha1>5flaruwnw62q7pgc0eq41pis08bjoqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Елена Грошева</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488256</id>
    <revision>
      <id>5794669</id>
      <timestamp>2026-04-17T13:44:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Aliya2111| ил = Россия| ил2 = | ил3 = | тема=спорт | тема2= | тема3= }}»</comment>
      <origin>5794669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164" sha1="5flaruwnw62q7pgc0eq41pis08bjoqp" xml:space="preserve">{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Aliya2111| ил = Россия| ил2 = | ил3 = | тема=спорт | тема2= | тема3= }}</text>
      <sha1>5flaruwnw62q7pgc0eq41pis08bjoqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Татьяна Шаповалова</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488257</id>
    <revision>
      <id>5794670</id>
      <timestamp>2026-04-17T13:44:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Aliya2111| ил = Россия| ил2 = | ил3 = | тема=спорт | тема2= | тема3= }}»</comment>
      <origin>5794670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164" sha1="5flaruwnw62q7pgc0eq41pis08bjoqp" xml:space="preserve">{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Aliya2111| ил = Россия| ил2 = | ил3 = | тема=спорт | тема2= | тема3= }}</text>
      <sha1>5flaruwnw62q7pgc0eq41pis08bjoqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Аерым бию</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488258</id>
    <revision>
      <id>5794671</id>
      <timestamp>2026-04-17T13:44:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=I|кулланучы= Ramazan Khab}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Ramazan Khab| ил = Татарлар| ил2 = | ил3 = | тема= мәдәният| тема2= | тема3= }}»</comment>
      <origin>5794671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="304" sha1="i7ei47imu3a39bqh3cmrobhrj1cau7k" xml:space="preserve">{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=I|кулланучы= Ramazan Khab}}
{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Ramazan Khab| ил = Татарлар| ил2 = | ил3 = | тема= мәдәният| тема2= | тема3= }}</text>
      <sha1>i7ei47imu3a39bqh3cmrobhrj1cau7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Альберт Вәлиуллин</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488259</id>
    <revision>
      <id>5794673</id>
      <timestamp>2026-04-17T13:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=I|кулланучы= Әмир}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Әмир| ил = Татарлар| ил2 = | ил3 = | тема= мәдәният| тема2= | тема3= }}»</comment>
      <origin>5794673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="296" sha1="l06fsycdilt3ohtoxjbvvjhr7yeyblw" xml:space="preserve">{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=I|кулланучы= Әмир}}
{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Әмир| ил = Татарлар| ил2 = | ил3 = | тема= мәдәният| тема2= | тема3= }}</text>
      <sha1>l06fsycdilt3ohtoxjbvvjhr7yeyblw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Илнар Миранов</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488260</id>
    <revision>
      <id>5794674</id>
      <timestamp>2026-04-17T13:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=I|кулланучы= Әмир}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Әмир| ил = Татарлар| ил2 = | ил3 = | тема= мәдәният| тема2= | тема3= }}»</comment>
      <origin>5794674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="296" sha1="l06fsycdilt3ohtoxjbvvjhr7yeyblw" xml:space="preserve">{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=I|кулланучы= Әмир}}
{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Әмир| ил = Татарлар| ил2 = | ил3 = | тема= мәдәният| тема2= | тема3= }}</text>
      <sha1>l06fsycdilt3ohtoxjbvvjhr7yeyblw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Илнур Гомәров</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488261</id>
    <revision>
      <id>5794675</id>
      <timestamp>2026-04-17T13:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=I|кулланучы= Әмир}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Әмир| ил = Татарлар| ил2 = | ил3 = | тема= мәдәният| тема2= | тема3= }}»</comment>
      <origin>5794675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="296" sha1="l06fsycdilt3ohtoxjbvvjhr7yeyblw" xml:space="preserve">{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=I|кулланучы= Әмир}}
{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Әмир| ил = Татарлар| ил2 = | ил3 = | тема= мәдәният| тема2= | тема3= }}</text>
      <sha1>l06fsycdilt3ohtoxjbvvjhr7yeyblw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Айдарбәк Сарманбетов</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488262</id>
    <revision>
      <id>5794676</id>
      <timestamp>2026-04-17T13:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=I|кулланучы= Әмир}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Әмир| ил = Татарлар| ил2 =Кыргызстан | ил3 = | тема= мәдәният| тема2= | тема3= }}»</comment>
      <origin>5794676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="316" sha1="gs9ib3g98zo6h7exzp3877avpzxflak" xml:space="preserve">{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=I|кулланучы= Әмир}}
{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Әмир| ил = Татарлар| ил2 =Кыргызстан | ил3 = | тема= мәдәният| тема2= | тема3= }}</text>
      <sha1>gs9ib3g98zo6h7exzp3877avpzxflak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шәфига Әфәндезадә</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488263</id>
    <revision>
      <id>5794681</id>
      <timestamp>2026-04-17T14:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/151839266|Эфендизаде, Шафига]]» битен тәрҗемә итеп ясалган</comment>
      <origin>5794681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19753" sha1="rle6u90mvp359lkr597zh4it3i042be" xml:space="preserve">'''Шәфига Әфәндезадә''' ( {{Lang-az|Şəfiqə Əfəndizadə}} ; [[19 май]] [[1883 ел]], Ацкури, [[Тифлис губернасы]] - [[29 июль]]  [[1959 ел|1959 ел,]]   [[Бакы]]) — [[Әзербайҗан]]&lt;nowiki/&gt;дагы хатын-кызлар хокуклары хәрәкәте активисты, укытучы һәм журналист. Ул төрле басмаларда, шул исәптән &quot;Ишиг&quot;, һәм &quot;Әзербайҗан&quot; газетасында һәм «Шарг гадини»  журналында хатын-кызлар хокукларын һәм ирекләрен яклау турында күп санлы мәкаләләр авторы. Ул Әзербайҗандагы беренче хатын-кызлар клубы булган Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша.

Ул беренче азәрбайҗан хатын-кыз журналисты һәм публицисты, шулай ук Закавказьеда [[Азәрбайҗан теле|азәрбайҗан телен]] укыткан беренче укытучыларның берсе һәм [[Әзербайҗан Демократик Республикасы]] парламентының беренче хатын-кыз хезмәткәре була &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|author=Abdullayeva|first=Şəhla|title=Şəfiqə Əfəndizadə – ilklərə imza atan Azərbaycan qadını|journal=Tribun|language=az|issue=9|pages=623–634}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|last=Vəliyev|first=Əfqan|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı|url=https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf|work=Türküstan|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-10-07|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762|work=Azerbaijan State News Agency|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://stm.az/ru/news/322/azerbaycan-cumhuriyyeti-parlamentinin-ilk-qadin-emekdasi|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|last=|language=ru|work=Social Research Center of Azerbaijan|accessdate=2024-02-08}}&lt;/ref&gt; .

== Биографиясе ==
[[Шәфига]] Әфәдезадә  [[1883 ел|1883 елның]] [[19 март|19 мартында]] [[Тифлис губернасы|Тифлис губернасының]] Ахалцих өйәзе Ацкури авылында педагог Хафиз Мөхәммәдәмин Шәехзадә гаиләсендә туган &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004140347/http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|archivedate=2023-10-04|last=Əhmədzadə|first=Fidan|language=az|work=[[National Archive Department of Azerbaijan]]|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt; .  Башлангыч белемне өйдә, кече сеңлесе белән бергә ала. 1896 елда аның гаиләсе Нухага күченә, анда 14 яшендә Шәфига әтисе тарафыннан кызлар өчен булдырылган сыйныфта укыта башлый Соңрак ул Кавказ дини шурасында һәм Бакыдагы III Александр малайлар гимназиясендә имтиханнар тапшыра, башлангыч мәктәпләрдә төрек теле һәм [[шәригать]] кануннарын укыткан өчен сертификат ала &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-10-07|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762|work=Azerbaijan State News Agency|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı]. ''Azerbaijan State News Agency''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt;. 7 октября 2018. [https://web.archive.org/web/20210630020231/https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Архивировано] 30 июня 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Дата обращения: 5 апреля 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; . 1901 елда ул  [[Тифлис]]&lt;nowiki/&gt;тагы  [[Кавказ мөселманнары идарәcе]] укытучы дипломы ала һәм шул ук елны Хаҗи Зейналабдин Тагиев нигез салган императрица Александра исемендәге Россия мөселман кызлары өчен интернат мәктәбендә [[әзербайҗан теле]]&lt;nowiki/&gt;н укыта башлый. Соңрак ул әзербайҗан телен актив өйрәнә;  [[Фарсы теле|фарсы]], рус һәм [[Гарәп теле|гарәп тел]]&lt;nowiki/&gt;ләрен, шулай ук классик көнчыгыш әдәбиятын өйрәнә.  Шулай ук хатын-кызлар педагогия көллиятендә дә дәресләр укыткан &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|last=Vəliyev|first=Əfqan|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı|url=https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf|work=Türküstan|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFVəliyev&quot;&gt;Vəliyev, Əfqan. [https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. ''Türküstan''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt;. [https://web.archive.org/web/20230322134945/https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf Архивировано] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt; 22 марта 2023&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Дата обращения: 5 апреля 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; .

Шәфига  укытучы  Әләддин Әфәндиевкә кейәүгә чыккан, аларның ике улы булган: Әдил (1907 елда туган) һәм Фуад (1909 елда туган). 1918 елның мартында Шәфига Әфәндизадә гаиләсе белән август ахырында [[Бакы|Бакынан]] китеп, Ахалцихега аннан [[Истанбул|Истанбулга]] күченгән. Сәяхәт вакытында ул ире һәм сеңлесен югалткан. Шәфига [[1919 ел|1919 елның]] апрелендә [[Бакы|Бакыга]] кайта &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|author=Abdullayeva|first=Şəhla|title=Şəfiqə Əfəndizadə – ilklərə imza atan Azərbaycan qadını|journal=Tribun|language=az|issue=9|pages=623–634}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbdullayeva2023&quot;&gt;Abdullayeva, Şəhla (Август 2023). Şəfiqə Əfəndizadə – ilklərə imza atan Azərbaycan qadını. ''Tribun''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt; (9): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;623—&lt;/span&gt;634. [[ISBN (идентификатор)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Служебная:Источники книг/978-625-992-922-4|&lt;bdi&gt;978-625-992-922-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; .

== Карьерасы ==
Ул журналистик карьерасын 1903 елда &quot;Шәрги-Рус&quot; газетасының 7нче санында бастырылган  «Maarifpərvər rüf'ətli Məhəmməd Ağa Şaxtaxtinski hüzurialilərinə» (&quot;Маарифпәрвәр рүфәтле Мәхәммәд Ага Шахтахтински хөзриләренә&quot;) дигән мәкалә белән башлый. Карьерасы дәвамында  үзенең әдәби әсәрләрен дә бастырып чыгара, басмалар белән хезмәттәшлек итә, шул чорның иҗтимагый һәм сәяси тормышындагы мөһим вакыйгалар турында хәбәр итә, [[Хатын-кыз хокуклары|хатын-кызлар хокуклары]] һәм җәберләү, качаклар проблемалары, балаларны [[Мәгариф|укыту]] һәм тәрбияләү, мәктәп тормышы һәм башка мөһим мәсьәләләр турында фикер алыша &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|last=Şəymən|date=2018-09-04|title=Azərbaycanın ilk peşəkar qadın jurnalisti...|url=https://anl.az/down/meqale/sherq/2018/sentyabr/604032.htm|work=Şərq qəzeti|page=11|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news|last=Dünyaminqızı|first=Qərənfil|date=2015-09-15|title=Öz millətini ucaldan xanım|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454662|work=Kaspi qəzeti|pages=9–10|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt; .

[[1906 ел|1906]] елда ул [[Бакы|Бакыда]] узган Әзербайҗан укытучыларының Беренче съездында катнаша. Гаилә шартлары аркасында, ул 1907-1909 еллар арасында укытучылык эшеннән тәнәфес ала. 1909-1911 елларда ул Беренче рус-татар кызлар мәктәбендә әзербайҗан теле укытучысы булып карьерасын дәвам итә, ә 1911-1918 елларда шул ук вазифада   II рус-татар кызлар мәктәбендә эшли. Әфәндизадә һәм аның дусты Сәкинә Ахундзадә драма клубы оештыралар, кызларга театр мәдәнияте һәм актёрлык турында мәгълүмат бирәләр, шулай ук аларны заманча матбугат яңалыклары белән таныштыралар.

1914 елда ул &quot;Ике ятим яки Кәрим җәмгыяте&quot; дигән китап бастырып чыгара. Аның хикәяләре балалар тормышының төрле якларын яктырта һәм шул чор матбугат чараларында басылып чыга. [[Гарәп теле|Гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]] һәм [[Рус теле|рус]] телләрендә иркен сөйләшә белгәнлектән, берничә әсәрен һәм мәкаләсен  тәрҗемә итә. 1916 елда [[Җәлил Мәмәдкулизадә|Җәлил Мәмәдкулизадның]] мәшһүр &quot;Мәетләр&quot; әсәренә беренче рецензияне Шәфига Әфәндезадә язган. Ул пьеса турында &quot;Ачык сүз&quot; газетасында мәкалә яза.
[[Файл:Участницы_I_Всероссийского_съезда_мусульманских_женщин._29_апреля_1917_г.jpg|мини|273x273пкс|Бөтенрусия мөселман хатын-кызлары съезды, 1917 елның 29 апреле]]
1917 елның апрелендә Бакыдагы  Исмәгыйлия бинасында Кавказ мөселманнары съезды уза. Төрле социаль катлам вәкилләре белән беррәттән, анда нибары өч хатын-кыз катнаша: Сара Талышинская, Шәфига Әфәндизадә һәм Сара Вәзирова. Аның чыгышы бәхәсләр тудырда, чөнки ул көнчыгыш хатын-кызларының белеме, хатын-кызлар мәктәпләре һәм театрлар ачу мәсьәләләрен тикшерә.

1919 елда Истанбулдан кайткач, Шәфига Әфәндезадә &quot; Әзербайҗан &quot; газетасы редакция советы әгъзасы була. Аның  «Təşkilatın qadınlara təsiri»   дип аталган мәкаләсе газетаның [[Әзербайҗан Демократик Республикасы|Әзербайҗан Демократик Республикасының]] юбилеена багышланган 190 нчы санында басылып чыга. Бу вакыт эчендә ул республика парламентының барлык чараларында катнаша, сессияләрдә стенографист буларак язмалар алып бара. [[1919 ел|1919 елның]] [[21 июль|21 июлендә]] ӘДР Парламенты тарафыннан Конституция кабул ителү белән, Әзербайҗан хатын-кызлары беренче тапкыр дәүләт идарәсе вазифаларын биләү хокукына ия булалар. Парламент гражданлык актларын теркәү бюросының алты хезмәткәре хатын-кыз була, һәм Шәфига Әфәндезадә гражданлык актларын теркәү бюросы директоры ярдәмчесе итеп билгеләнә. &lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-10-07|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762|work=Azerbaijan State News Agency|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı]. ''Azerbaijan State News Agency''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt;. 7 октября 2018. [https://web.archive.org/web/20210630020231/https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Архивировано] 30 июня 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Дата обращения: 5 апреля 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Совет чорында ул 1920 елда Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша &lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|last=Mikayıl qızı|first=Pərixanım|date=2015-09-15|title=Şəfiqə Əfəndizadənin qadın azadlığı uğurunda mübarizəsi|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454691|work=Kaspi qəzeti|pages=14|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;, анда ул шулай ук курслар да алып бара &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://stm.az/ru/news/322/azerbaycan-cumhuriyyeti-parlamentinin-ilk-qadin-emekdasi|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|last=|language=ru|work=Social Research Center of Azerbaijan|accessdate=2024-02-08}}&lt;/ref&gt; . 1920 елдан 1926 елга кадәр ул Дарюмуэллиматта (хатын-кыз укытучылар әзерләүче педагогия училищесы) укытучы булып эшли &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://oxu.az/society/328931|title=Cümhuriyyət parlamentinin stenoqramçı xanımı – Mollaların ondan xoşu gəlməyib|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240405104757/https://oxu.az/society/328931|archivedate=2024-04-05|date=2019-09-02|language=az|work=Oxu.Az|accessdate=2024-02-09}}&lt;/ref&gt; . Бу елларда ул укытучылык вазифалары белән беррәттән журналистик эш белән дә шөгыльләнә. 1923 елда ул &quot;Шәрык гадәти&quot; журналының редакция советы әгъзасы итеп сайлана, аның мөхәррире һәм әдәби бүлек мөдире вазифаларын башкара &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004140347/http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|archivedate=2023-10-04|last=Əhmədzadə|first=Fidan|language=az|work=[[National Archive Department of Azerbaijan]]|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tahiqızı|first=Ülviyyə|date=2014-10-17|title=Cəhalətdən çıxmağın dərmanı elmdir, maarifdir...|url=https://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2014/oktyabr/396693.htm|work=Xalq Cəbhəsi|pages=11|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt; . Шәфига Әфәндезадә [[1923 ел|1923]] елда Әзербайҗан ССР Үзәк Башкарма Комитеты әгъзасы итеп билгеләнә.

1932 елга кадәр ул укыту эшендә актив катнаша, [[Кавказ|Кавказда]], [[Мәскәү|Мәскәүдә]] һәм [[Әзербайҗан Совет Социалистик Республикасы|Әзербайҗан ССР]] буенча үткәрелгән хатын-кызлар конференцияләрендә һәм съездларында чыгыш ясый &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Dünyaminqızı|first=Qərənfil|date=2011-07-21|title=Şəfiqə xanım Əfəndizadə kim idi?|url=https://anl.az/down/meqale/azerbaycan/2011/iyul/192321.htm|work=Azərbaycan qəzeti|pages=4|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt; . Аның укучылары арасында [[Айна Солтанова]] һәм Мирварид Дилбази кебек танылган шәхесләр була.

== Үлеме ==
Ул [[1959 ел|1959 елның]] [[29 июль|29 июлендә]]  Бакыда  вафат була.

== Хәтер ==
Бакыдагы  13 нче гомуми белем бирү мәктәбенә Шәфига Әфәндезадә хөрмәтенә исем бирелгән.

== Әдәбият ==

* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}&lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Сокращение для языка/styles.css&quot; /&gt;{{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}
[[Төркем:Азәрбайҗанның феминизм эшлеклеләре]]
[[Төркем:Азәрбайҗан публицистлары]]
[[Төркем:Бакыда вафатлар]]
[[Төркем:1959 елда вафатлар]]
[[Төркем:29 июль көнне вафатлар]]
[[Төркем:1883 елда туганнар]]
[[Төркем:19 май көнне туганнар]]
[[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]]</text>
      <sha1>rle6u90mvp359lkr597zh4it3i042be</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794682</id>
      <parentid>5794681</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:03:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5794682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19563" sha1="mk5u8xw15i7hj5f17mqnn50pcbzho0c" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Шәфига Әфәндезадә''' ({{Lang-az|Şəfiqə Əfəndizadə}} ; [[19 май]] [[1883 ел]], Ацкури, [[Тифлис губернасы]] — [[29 июль]] [[1959 ел|1959 ел,]] [[Бакы]]) — [[Әзербайҗан]]дагы хатын-кызлар хокуклары хәрәкәте активисты, укытучы һәм журналист. Ул төрле басмаларда, шул исәптән «Ишиг», һәм «Әзербайҗан» газетасында һәм «Шарг гадини» журналында хатын-кызлар хокукларын һәм ирекләрен яклау турында күп санлы мәкаләләр авторы. Ул Әзербайҗандагы беренче хатын-кызлар клубы булган Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша.

Ул беренче азәрбайҗан хатын-кыз журналисты һәм публицисты, шулай ук Закавказьеда [[Азәрбайҗан теле|азәрбайҗан телен]] укыткан беренче укытучыларның берсе һәм [[Әзербайҗан Демократик Республикасы]] парламентының беренче хатын-кыз хезмәткәре була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|author=Abdullayeva|first=Şəhla|title=Şəfiqə Əfəndizadə – ilklərə imza atan Azərbaycan qadını|journal=Tribun|language=az|issue=9|pages=623–634}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|last=Vəliyev|first=Əfqan|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı|url=https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf|work=Türküstan|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-10-07|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762|work=Azerbaijan State News Agency|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://stm.az/ru/news/322/azerbaycan-cumhuriyyeti-parlamentinin-ilk-qadin-emekdasi|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|last=|language=ru|work=Social Research Center of Azerbaijan|accessdate=2024-02-08}}&lt;/ref&gt;.

== Биографиясе ==
[[Шәфига]] Әфәдезадә [[1883 ел|1883 елның]] [[19 март]]ында [[Тифлис губернасы|Тифлис губернасының]] Ахалцих өйәзе Ацкури авылында педагог Хафиз Мөхәммәдәмин Шәехзадә гаиләсендә туган&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004140347/http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|archivedate=2023-10-04|last=Əhmədzadə|first=Fidan|language=az|work=[[National Archive Department of Azerbaijan]]|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt; . Башлангыч белемне өйдә, кече сеңлесе белән бергә ала. 1896 елда аның гаиләсе Нухага күченә, анда 14 яшендә Шәфига әтисе тарафыннан кызлар өчен булдырылган сыйныфта укыта башлый Соңрак ул Кавказ дини шурасында һәм Бакыдагы III Александр малайлар гимназиясендә имтиханнар тапшыра, башлангыч мәктәпләрдә төрек теле һәм [[шәригать]] кануннарын укыткан өчен сертификат ала&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-10-07|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762|work=Azerbaijan State News Agency|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı]. ''Azerbaijan State News Agency''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt;. 7 октября 2018. [https://web.archive.org/web/20210630020231/https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Архивировано] 30 июня 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Дата обращения: 5 апреля 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;. 1901 елда ул [[Тифлис]]&lt;nowiki/&gt;тагы [[Кавказ мөселманнары идарәcе]] укытучы дипломы ала һәм шул ук елны Хаҗи Зейналабдин Тагиев нигез салган императрица Александра исемендәге Россия мөселман кызлары өчен интернат мәктәбендә [[әзербайҗан теле]]&lt;nowiki/&gt;н укыта башлый. Соңрак ул әзербайҗан телен актив өйрәнә; [[Фарсы теле|фарсы]], рус һәм [[Гарәп теле|гарәп тел]]&lt;nowiki/&gt;ләрен, шулай ук классик көнчыгыш әдәбиятын өйрәнә. Шулай ук хатын-кызлар педагогия көллиятендә дә дәресләр укыткан&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|last=Vəliyev|first=Əfqan|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı|url=https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf|work=Türküstan|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFVəliyev&quot;&gt;Vəliyev, Əfqan. [https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. ''Türküstan''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt;. [https://web.archive.org/web/20230322134945/https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf Архивировано] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt; 22 марта 2023&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Дата обращения: 5 апреля 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;.

Шәфига укытучы Әләддин Әфәндиевкә кейәүгә чыккан, аларның ике улы булган: Әдил (1907 елда туган) һәм Фуад (1909 елда туган). 1918 елның мартында Шәфига Әфәндизадә гаиләсе белән август ахырында [[Бакы]]нан китеп, Ахалцихега аннан [[Истанбул]]га күченгән. Сәяхәт вакытында ул ире һәм сеңлесен югалткан. Шәфига [[1919 ел|1919 елның]] апрелендә [[Бакы]]га кайта&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|author=Abdullayeva|first=Şəhla|title=Şəfiqə Əfəndizadə – ilklərə imza atan Azərbaycan qadını|journal=Tribun|language=az|issue=9|pages=623–634}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbdullayeva2023&quot;&gt;Abdullayeva, Şəhla (Август 2023). Şəfiqə Əfəndizadə — ilklərə imza atan Azərbaycan qadını. ''Tribun''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt; (9): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;623—&lt;/span&gt;634. [[ISBN (идентификатор)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Служебная:Источники книг/978-625-992-922-4|&lt;bdi&gt;978-625-992-922-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;.

== Карьерасы ==
Ул журналистик карьерасын 1903 елда «Шәрги-Рус» газетасының 7нче санында бастырылган «Maarifpərvər rüf'ətli Məhəmməd Ağa Şaxtaxtinski hüzurialilərinə» («Маарифпәрвәр рүфәтле Мәхәммәд Ага Шахтахтински хөзриләренә») дигән мәкалә белән башлый. Карьерасы дәвамында үзенең әдәби әсәрләрен дә бастырып чыгара, басмалар белән хезмәттәшлек итә, шул чорның иҗтимагый һәм сәяси тормышындагы мөһим вакыйгалар турында хәбәр итә, [[Хатын-кыз хокуклары|хатын-кызлар хокуклары]] һәм җәберләү, качаклар проблемалары, балаларны [[Мәгариф|укыту]] һәм тәрбияләү, мәктәп тормышы һәм башка мөһим мәсьәләләр турында фикер алыша&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|last=Şəymən|date=2018-09-04|title=Azərbaycanın ilk peşəkar qadın jurnalisti...|url=https://anl.az/down/meqale/sherq/2018/sentyabr/604032.htm|work=Şərq qəzeti|page=11|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news|last=Dünyaminqızı|first=Qərənfil|date=2015-09-15|title=Öz millətini ucaldan xanım|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454662|work=Kaspi qəzeti|pages=9–10|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;.

[[1906 ел]]да ул [[Бакы]]да узган Әзербайҗан укытучыларының Беренче съездында катнаша. Гаилә шартлары аркасында, ул 1907—1909 еллар арасында укытучылык эшеннән тәнәфес ала. 1909—1911 елларда ул Беренче рус-татар кызлар мәктәбендә әзербайҗан теле укытучысы булып карьерасын дәвам итә, ә 1911—1918 елларда шул ук вазифада II рус-татар кызлар мәктәбендә эшли. Әфәндизадә һәм аның дусты Сәкинә Ахундзадә драма клубы оештыралар, кызларга театр мәдәнияте һәм актёрлык турында мәгълүмат бирәләр, шулай ук аларны заманча матбугат яңалыклары белән таныштыралар.

1914 елда ул «Ике ятим яки Кәрим җәмгыяте» дигән китап бастырып чыгара. Аның хикәяләре балалар тормышының төрле якларын яктырта һәм шул чор матбугат чараларында басылып чыга. [[Гарәп теле|Гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]] һәм [[Рус теле|рус]] телләрендә иркен сөйләшә белгәнлектән, берничә әсәрен һәм мәкаләсен тәрҗемә итә. 1916 елда [[Җәлил Мәмәдкулизадә|Җәлил Мәмәдкулизадның]] мәшһүр «Мәетләр» әсәренә беренче рецензияне Шәфига Әфәндезадә язган. Ул пьеса турында «Ачык сүз» газетасында мәкалә яза.
[[Файл:Участницы_I_Всероссийского_съезда_мусульманских_женщин._29_апреля_1917_г.jpg|мини|273x273пкс|Бөтенрусия мөселман хатын-кызлары съезды, 1917 елның 29 апреле]]
1917 елның апрелендә Бакыдагы Исмәгыйлия бинасында Кавказ мөселманнары съезды уза. Төрле социаль катлам вәкилләре белән беррәттән, анда нибары өч хатын-кыз катнаша: Сара Талышинская, Шәфига Әфәндизадә һәм Сара Вәзирова. Аның чыгышы бәхәсләр тудырда, чөнки ул көнчыгыш хатын-кызларының белеме, хатын-кызлар мәктәпләре һәм театрлар ачу мәсьәләләрен тикшерә.

1919 елда Истанбулдан кайткач, Шәфига Әфәндезадә &quot; Әзербайҗан &quot; газетасы редакция советы әгъзасы була. Аның «Təşkilatın qadınlara təsiri» дип аталган мәкаләсе газетаның [[Әзербайҗан Демократик Республикасы|Әзербайҗан Демократик Республикасының]] юбилеена багышланган 190 нчы санында басылып чыга. Бу вакыт эчендә ул республика парламентының барлык чараларында катнаша, сессияләрдә стенографист буларак язмалар алып бара. [[1919 ел|1919 елның]] [[21 июль|21 июлендә]] ӘДР Парламенты тарафыннан Конституция кабул ителү белән, Әзербайҗан хатын-кызлары беренче тапкыр дәүләт идарәсе вазифаларын биләү хокукына ия булалар. Парламент гражданлык актларын теркәү бюросының алты хезмәткәре хатын-кыз була, һәм Шәфига Әфәндезадә гражданлык актларын теркәү бюросы директоры ярдәмчесе итеп билгеләнә.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-10-07|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762|work=Azerbaijan State News Agency|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı]. ''Azerbaijan State News Agency''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt;. 7 октября 2018. [https://web.archive.org/web/20210630020231/https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Архивировано] 30 июня 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Дата обращения: 5 апреля 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Совет чорында ул 1920 елда Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|last=Mikayıl qızı|first=Pərixanım|date=2015-09-15|title=Şəfiqə Əfəndizadənin qadın azadlığı uğurunda mübarizəsi|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454691|work=Kaspi qəzeti|pages=14|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;, анда ул шулай ук курслар да алып бара&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://stm.az/ru/news/322/azerbaycan-cumhuriyyeti-parlamentinin-ilk-qadin-emekdasi|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|last=|language=ru|work=Social Research Center of Azerbaijan|accessdate=2024-02-08}}&lt;/ref&gt; . 1920 елдан 1926 елга кадәр ул Дарюмуэллиматта (хатын-кыз укытучылар әзерләүче педагогия училищесы) укытучы булып эшли&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://oxu.az/society/328931|title=Cümhuriyyət parlamentinin stenoqramçı xanımı – Mollaların ondan xoşu gəlməyib|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240405104757/https://oxu.az/society/328931|archivedate=2024-04-05|date=2019-09-02|language=az|work=Oxu.Az|accessdate=2024-02-09}}&lt;/ref&gt; . Бу елларда ул укытучылык вазифалары белән беррәттән журналистик эш белән дә шөгыльләнә. 1923 елда ул «Шәрык гадәти» журналының редакция советы әгъзасы итеп сайлана, аның мөхәррире һәм әдәби бүлек мөдире вазифаларын башкара&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004140347/http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|archivedate=2023-10-04|last=Əhmədzadə|first=Fidan|language=az|work=[[National Archive Department of Azerbaijan]]|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tahiqızı|first=Ülviyyə|date=2014-10-17|title=Cəhalətdən çıxmağın dərmanı elmdir, maarifdir...|url=https://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2014/oktyabr/396693.htm|work=Xalq Cəbhəsi|pages=11|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;. Шәфига Әфәндезадә [[1923 ел]]да Әзербайҗан ССР Үзәк Башкарма Комитеты әгъзасы итеп билгеләнә.

1932 елга кадәр ул укыту эшендә актив катнаша, [[Кавказ]]да, [[Мәскәү|Мәскәүдә]] һәм [[Әзербайҗан Совет Социалистик Республикасы|Әзербайҗан ССР]] буенча үткәрелгән хатын-кызлар конференцияләрендә һәм съездларында чыгыш ясый&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Dünyaminqızı|first=Qərənfil|date=2011-07-21|title=Şəfiqə xanım Əfəndizadə kim idi?|url=https://anl.az/down/meqale/azerbaycan/2011/iyul/192321.htm|work=Azərbaycan qəzeti|pages=4|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt; . Аның укучылары арасында [[Айна Солтанова]] һәм Мирварид Дилбази кебек танылган шәхесләр була.

== Үлеме ==
Ул [[1959 ел|1959 елның]] [[29 июль|29 июлендә]] Бакыда вафат була.

== Хәтер ==
Бакыдагы 13 нче гомуми белем бирү мәктәбенә Шәфига Әфәндезадә хөрмәтенә исем бирелгән.

== Әдәбият ==

* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}&lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Сокращение для языка/styles.css&quot; /&gt;{{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Азәрбайҗанның феминизм эшлеклеләре]]
[[Төркем:Азәрбайҗан публицистлары]]
[[Төркем:Бакыда вафатлар]]
[[Төркем:1959 елда вафатлар]]
[[Төркем:29 июль көнне вафатлар]]
[[Төркем:1883 елда туганнар]]
[[Төркем:19 май көнне туганнар]]</text>
      <sha1>mk5u8xw15i7hj5f17mqnn50pcbzho0c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794683</id>
      <parentid>5794682</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әдәбият */</comment>
      <origin>5794683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19494" sha1="tmw6e8btm7yndqfzy8pznz9w2okfxvz" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Шәфига Әфәндезадә''' ({{Lang-az|Şəfiqə Əfəndizadə}} ; [[19 май]] [[1883 ел]], Ацкури, [[Тифлис губернасы]] — [[29 июль]] [[1959 ел|1959 ел,]] [[Бакы]]) — [[Әзербайҗан]]дагы хатын-кызлар хокуклары хәрәкәте активисты, укытучы һәм журналист. Ул төрле басмаларда, шул исәптән «Ишиг», һәм «Әзербайҗан» газетасында һәм «Шарг гадини» журналында хатын-кызлар хокукларын һәм ирекләрен яклау турында күп санлы мәкаләләр авторы. Ул Әзербайҗандагы беренче хатын-кызлар клубы булган Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша.

Ул беренче азәрбайҗан хатын-кыз журналисты һәм публицисты, шулай ук Закавказьеда [[Азәрбайҗан теле|азәрбайҗан телен]] укыткан беренче укытучыларның берсе һәм [[Әзербайҗан Демократик Республикасы]] парламентының беренче хатын-кыз хезмәткәре була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|author=Abdullayeva|first=Şəhla|title=Şəfiqə Əfəndizadə – ilklərə imza atan Azərbaycan qadını|journal=Tribun|language=az|issue=9|pages=623–634}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|last=Vəliyev|first=Əfqan|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı|url=https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf|work=Türküstan|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-10-07|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762|work=Azerbaijan State News Agency|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://stm.az/ru/news/322/azerbaycan-cumhuriyyeti-parlamentinin-ilk-qadin-emekdasi|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|last=|language=ru|work=Social Research Center of Azerbaijan|accessdate=2024-02-08}}&lt;/ref&gt;.

== Биографиясе ==
[[Шәфига]] Әфәдезадә [[1883 ел|1883 елның]] [[19 март]]ында [[Тифлис губернасы|Тифлис губернасының]] Ахалцих өйәзе Ацкури авылында педагог Хафиз Мөхәммәдәмин Шәехзадә гаиләсендә туган&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004140347/http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|archivedate=2023-10-04|last=Əhmədzadə|first=Fidan|language=az|work=[[National Archive Department of Azerbaijan]]|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt; . Башлангыч белемне өйдә, кече сеңлесе белән бергә ала. 1896 елда аның гаиләсе Нухага күченә, анда 14 яшендә Шәфига әтисе тарафыннан кызлар өчен булдырылган сыйныфта укыта башлый Соңрак ул Кавказ дини шурасында һәм Бакыдагы III Александр малайлар гимназиясендә имтиханнар тапшыра, башлангыч мәктәпләрдә төрек теле һәм [[шәригать]] кануннарын укыткан өчен сертификат ала&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-10-07|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762|work=Azerbaijan State News Agency|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı]. ''Azerbaijan State News Agency''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt;. 7 октября 2018. [https://web.archive.org/web/20210630020231/https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Архивировано] 30 июня 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Дата обращения: 5 апреля 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;. 1901 елда ул [[Тифлис]]&lt;nowiki/&gt;тагы [[Кавказ мөселманнары идарәcе]] укытучы дипломы ала һәм шул ук елны Хаҗи Зейналабдин Тагиев нигез салган императрица Александра исемендәге Россия мөселман кызлары өчен интернат мәктәбендә [[әзербайҗан теле]]&lt;nowiki/&gt;н укыта башлый. Соңрак ул әзербайҗан телен актив өйрәнә; [[Фарсы теле|фарсы]], рус һәм [[Гарәп теле|гарәп тел]]&lt;nowiki/&gt;ләрен, шулай ук классик көнчыгыш әдәбиятын өйрәнә. Шулай ук хатын-кызлар педагогия көллиятендә дә дәресләр укыткан&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|last=Vəliyev|first=Əfqan|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı|url=https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf|work=Türküstan|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFVəliyev&quot;&gt;Vəliyev, Əfqan. [https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. ''Türküstan''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt;. [https://web.archive.org/web/20230322134945/https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf Архивировано] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt; 22 марта 2023&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Дата обращения: 5 апреля 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;.

Шәфига укытучы Әләддин Әфәндиевкә кейәүгә чыккан, аларның ике улы булган: Әдил (1907 елда туган) һәм Фуад (1909 елда туган). 1918 елның мартында Шәфига Әфәндизадә гаиләсе белән август ахырында [[Бакы]]нан китеп, Ахалцихега аннан [[Истанбул]]га күченгән. Сәяхәт вакытында ул ире һәм сеңлесен югалткан. Шәфига [[1919 ел|1919 елның]] апрелендә [[Бакы]]га кайта&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|author=Abdullayeva|first=Şəhla|title=Şəfiqə Əfəndizadə – ilklərə imza atan Azərbaycan qadını|journal=Tribun|language=az|issue=9|pages=623–634}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbdullayeva2023&quot;&gt;Abdullayeva, Şəhla (Август 2023). Şəfiqə Əfəndizadə — ilklərə imza atan Azərbaycan qadını. ''Tribun''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt; (9): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;623—&lt;/span&gt;634. [[ISBN (идентификатор)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Служебная:Источники книг/978-625-992-922-4|&lt;bdi&gt;978-625-992-922-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;.

== Карьерасы ==
Ул журналистик карьерасын 1903 елда «Шәрги-Рус» газетасының 7нче санында бастырылган «Maarifpərvər rüf'ətli Məhəmməd Ağa Şaxtaxtinski hüzurialilərinə» («Маарифпәрвәр рүфәтле Мәхәммәд Ага Шахтахтински хөзриләренә») дигән мәкалә белән башлый. Карьерасы дәвамында үзенең әдәби әсәрләрен дә бастырып чыгара, басмалар белән хезмәттәшлек итә, шул чорның иҗтимагый һәм сәяси тормышындагы мөһим вакыйгалар турында хәбәр итә, [[Хатын-кыз хокуклары|хатын-кызлар хокуклары]] һәм җәберләү, качаклар проблемалары, балаларны [[Мәгариф|укыту]] һәм тәрбияләү, мәктәп тормышы һәм башка мөһим мәсьәләләр турында фикер алыша&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|last=Şəymən|date=2018-09-04|title=Azərbaycanın ilk peşəkar qadın jurnalisti...|url=https://anl.az/down/meqale/sherq/2018/sentyabr/604032.htm|work=Şərq qəzeti|page=11|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news|last=Dünyaminqızı|first=Qərənfil|date=2015-09-15|title=Öz millətini ucaldan xanım|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454662|work=Kaspi qəzeti|pages=9–10|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;.

[[1906 ел]]да ул [[Бакы]]да узган Әзербайҗан укытучыларының Беренче съездында катнаша. Гаилә шартлары аркасында, ул 1907—1909 еллар арасында укытучылык эшеннән тәнәфес ала. 1909—1911 елларда ул Беренче рус-татар кызлар мәктәбендә әзербайҗан теле укытучысы булып карьерасын дәвам итә, ә 1911—1918 елларда шул ук вазифада II рус-татар кызлар мәктәбендә эшли. Әфәндизадә һәм аның дусты Сәкинә Ахундзадә драма клубы оештыралар, кызларга театр мәдәнияте һәм актёрлык турында мәгълүмат бирәләр, шулай ук аларны заманча матбугат яңалыклары белән таныштыралар.

1914 елда ул «Ике ятим яки Кәрим җәмгыяте» дигән китап бастырып чыгара. Аның хикәяләре балалар тормышының төрле якларын яктырта һәм шул чор матбугат чараларында басылып чыга. [[Гарәп теле|Гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]] һәм [[Рус теле|рус]] телләрендә иркен сөйләшә белгәнлектән, берничә әсәрен һәм мәкаләсен тәрҗемә итә. 1916 елда [[Җәлил Мәмәдкулизадә|Җәлил Мәмәдкулизадның]] мәшһүр «Мәетләр» әсәренә беренче рецензияне Шәфига Әфәндезадә язган. Ул пьеса турында «Ачык сүз» газетасында мәкалә яза.
[[Файл:Участницы_I_Всероссийского_съезда_мусульманских_женщин._29_апреля_1917_г.jpg|мини|273x273пкс|Бөтенрусия мөселман хатын-кызлары съезды, 1917 елның 29 апреле]]
1917 елның апрелендә Бакыдагы Исмәгыйлия бинасында Кавказ мөселманнары съезды уза. Төрле социаль катлам вәкилләре белән беррәттән, анда нибары өч хатын-кыз катнаша: Сара Талышинская, Шәфига Әфәндизадә һәм Сара Вәзирова. Аның чыгышы бәхәсләр тудырда, чөнки ул көнчыгыш хатын-кызларының белеме, хатын-кызлар мәктәпләре һәм театрлар ачу мәсьәләләрен тикшерә.

1919 елда Истанбулдан кайткач, Шәфига Әфәндезадә &quot; Әзербайҗан &quot; газетасы редакция советы әгъзасы була. Аның «Təşkilatın qadınlara təsiri» дип аталган мәкаләсе газетаның [[Әзербайҗан Демократик Республикасы|Әзербайҗан Демократик Республикасының]] юбилеена багышланган 190 нчы санында басылып чыга. Бу вакыт эчендә ул республика парламентының барлык чараларында катнаша, сессияләрдә стенографист буларак язмалар алып бара. [[1919 ел|1919 елның]] [[21 июль|21 июлендә]] ӘДР Парламенты тарафыннан Конституция кабул ителү белән, Әзербайҗан хатын-кызлары беренче тапкыр дәүләт идарәсе вазифаларын биләү хокукына ия булалар. Парламент гражданлык актларын теркәү бюросының алты хезмәткәре хатын-кыз була, һәм Шәфига Әфәндезадә гражданлык актларын теркәү бюросы директоры ярдәмчесе итеп билгеләнә.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-10-07|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762|work=Azerbaijan State News Agency|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı]. ''Azerbaijan State News Agency''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt;. 7 октября 2018. [https://web.archive.org/web/20210630020231/https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Архивировано] 30 июня 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Дата обращения: 5 апреля 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Совет чорында ул 1920 елда Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|last=Mikayıl qızı|first=Pərixanım|date=2015-09-15|title=Şəfiqə Əfəndizadənin qadın azadlığı uğurunda mübarizəsi|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454691|work=Kaspi qəzeti|pages=14|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;, анда ул шулай ук курслар да алып бара&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://stm.az/ru/news/322/azerbaycan-cumhuriyyeti-parlamentinin-ilk-qadin-emekdasi|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|last=|language=ru|work=Social Research Center of Azerbaijan|accessdate=2024-02-08}}&lt;/ref&gt; . 1920 елдан 1926 елга кадәр ул Дарюмуэллиматта (хатын-кыз укытучылар әзерләүче педагогия училищесы) укытучы булып эшли&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://oxu.az/society/328931|title=Cümhuriyyət parlamentinin stenoqramçı xanımı – Mollaların ondan xoşu gəlməyib|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240405104757/https://oxu.az/society/328931|archivedate=2024-04-05|date=2019-09-02|language=az|work=Oxu.Az|accessdate=2024-02-09}}&lt;/ref&gt; . Бу елларда ул укытучылык вазифалары белән беррәттән журналистик эш белән дә шөгыльләнә. 1923 елда ул «Шәрык гадәти» журналының редакция советы әгъзасы итеп сайлана, аның мөхәррире һәм әдәби бүлек мөдире вазифаларын башкара&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004140347/http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|archivedate=2023-10-04|last=Əhmədzadə|first=Fidan|language=az|work=[[National Archive Department of Azerbaijan]]|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tahiqızı|first=Ülviyyə|date=2014-10-17|title=Cəhalətdən çıxmağın dərmanı elmdir, maarifdir...|url=https://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2014/oktyabr/396693.htm|work=Xalq Cəbhəsi|pages=11|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;. Шәфига Әфәндезадә [[1923 ел]]да Әзербайҗан ССР Үзәк Башкарма Комитеты әгъзасы итеп билгеләнә.

1932 елга кадәр ул укыту эшендә актив катнаша, [[Кавказ]]да, [[Мәскәү|Мәскәүдә]] һәм [[Әзербайҗан Совет Социалистик Республикасы|Әзербайҗан ССР]] буенча үткәрелгән хатын-кызлар конференцияләрендә һәм съездларында чыгыш ясый&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Dünyaminqızı|first=Qərənfil|date=2011-07-21|title=Şəfiqə xanım Əfəndizadə kim idi?|url=https://anl.az/down/meqale/azerbaycan/2011/iyul/192321.htm|work=Azərbaycan qəzeti|pages=4|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt; . Аның укучылары арасында [[Айна Солтанова]] һәм Мирварид Дилбази кебек танылган шәхесләр була.

== Үлеме ==
Ул [[1959 ел|1959 елның]] [[29 июль|29 июлендә]] Бакыда вафат була.

== Хәтер ==
Бакыдагы 13 нче гомуми белем бирү мәктәбенә Шәфига Әфәндезадә хөрмәтенә исем бирелгән.

== Әдәбият ==

* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}&lt;templatestyles 

{{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Азәрбайҗанның феминизм эшлеклеләре]]
[[Төркем:Азәрбайҗан публицистлары]]
[[Төркем:Бакыда вафатлар]]
[[Төркем:1959 елда вафатлар]]
[[Төркем:29 июль көнне вафатлар]]
[[Төркем:1883 елда туганнар]]
[[Төркем:19 май көнне туганнар]]</text>
      <sha1>tmw6e8btm7yndqfzy8pznz9w2okfxvz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794684</id>
      <parentid>5794683</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әдәбият */</comment>
      <origin>5794684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19495" sha1="m8s8g6mj3skrqxvp3k9uckj2d41it6h" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Шәфига Әфәндезадә''' ({{Lang-az|Şəfiqə Əfəndizadə}} ; [[19 май]] [[1883 ел]], Ацкури, [[Тифлис губернасы]] — [[29 июль]] [[1959 ел|1959 ел,]] [[Бакы]]) — [[Әзербайҗан]]дагы хатын-кызлар хокуклары хәрәкәте активисты, укытучы һәм журналист. Ул төрле басмаларда, шул исәптән «Ишиг», һәм «Әзербайҗан» газетасында һәм «Шарг гадини» журналында хатын-кызлар хокукларын һәм ирекләрен яклау турында күп санлы мәкаләләр авторы. Ул Әзербайҗандагы беренче хатын-кызлар клубы булган Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша.

Ул беренче азәрбайҗан хатын-кыз журналисты һәм публицисты, шулай ук Закавказьеда [[Азәрбайҗан теле|азәрбайҗан телен]] укыткан беренче укытучыларның берсе һәм [[Әзербайҗан Демократик Республикасы]] парламентының беренче хатын-кыз хезмәткәре була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|author=Abdullayeva|first=Şəhla|title=Şəfiqə Əfəndizadə – ilklərə imza atan Azərbaycan qadını|journal=Tribun|language=az|issue=9|pages=623–634}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|last=Vəliyev|first=Əfqan|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı|url=https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf|work=Türküstan|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-10-07|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762|work=Azerbaijan State News Agency|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://stm.az/ru/news/322/azerbaycan-cumhuriyyeti-parlamentinin-ilk-qadin-emekdasi|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|last=|language=ru|work=Social Research Center of Azerbaijan|accessdate=2024-02-08}}&lt;/ref&gt;.

== Биографиясе ==
[[Шәфига]] Әфәдезадә [[1883 ел|1883 елның]] [[19 март]]ында [[Тифлис губернасы|Тифлис губернасының]] Ахалцих өйәзе Ацкури авылында педагог Хафиз Мөхәммәдәмин Шәехзадә гаиләсендә туган&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004140347/http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|archivedate=2023-10-04|last=Əhmədzadə|first=Fidan|language=az|work=[[National Archive Department of Azerbaijan]]|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt; . Башлангыч белемне өйдә, кече сеңлесе белән бергә ала. 1896 елда аның гаиләсе Нухага күченә, анда 14 яшендә Шәфига әтисе тарафыннан кызлар өчен булдырылган сыйныфта укыта башлый Соңрак ул Кавказ дини шурасында һәм Бакыдагы III Александр малайлар гимназиясендә имтиханнар тапшыра, башлангыч мәктәпләрдә төрек теле һәм [[шәригать]] кануннарын укыткан өчен сертификат ала&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-10-07|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762|work=Azerbaijan State News Agency|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı]. ''Azerbaijan State News Agency''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt;. 7 октября 2018. [https://web.archive.org/web/20210630020231/https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Архивировано] 30 июня 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Дата обращения: 5 апреля 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;. 1901 елда ул [[Тифлис]]&lt;nowiki/&gt;тагы [[Кавказ мөселманнары идарәcе]] укытучы дипломы ала һәм шул ук елны Хаҗи Зейналабдин Тагиев нигез салган императрица Александра исемендәге Россия мөселман кызлары өчен интернат мәктәбендә [[әзербайҗан теле]]&lt;nowiki/&gt;н укыта башлый. Соңрак ул әзербайҗан телен актив өйрәнә; [[Фарсы теле|фарсы]], рус һәм [[Гарәп теле|гарәп тел]]&lt;nowiki/&gt;ләрен, шулай ук классик көнчыгыш әдәбиятын өйрәнә. Шулай ук хатын-кызлар педагогия көллиятендә дә дәресләр укыткан&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|last=Vəliyev|first=Əfqan|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı|url=https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf|work=Türküstan|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFVəliyev&quot;&gt;Vəliyev, Əfqan. [https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. ''Türküstan''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt;. [https://web.archive.org/web/20230322134945/https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf Архивировано] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt; 22 марта 2023&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Дата обращения: 5 апреля 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;.

Шәфига укытучы Әләддин Әфәндиевкә кейәүгә чыккан, аларның ике улы булган: Әдил (1907 елда туган) һәм Фуад (1909 елда туган). 1918 елның мартында Шәфига Әфәндизадә гаиләсе белән август ахырында [[Бакы]]нан китеп, Ахалцихега аннан [[Истанбул]]га күченгән. Сәяхәт вакытында ул ире һәм сеңлесен югалткан. Шәфига [[1919 ел|1919 елның]] апрелендә [[Бакы]]га кайта&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|author=Abdullayeva|first=Şəhla|title=Şəfiqə Əfəndizadə – ilklərə imza atan Azərbaycan qadını|journal=Tribun|language=az|issue=9|pages=623–634}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbdullayeva2023&quot;&gt;Abdullayeva, Şəhla (Август 2023). Şəfiqə Əfəndizadə — ilklərə imza atan Azərbaycan qadını. ''Tribun''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt; (9): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;623—&lt;/span&gt;634. [[ISBN (идентификатор)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Служебная:Источники книг/978-625-992-922-4|&lt;bdi&gt;978-625-992-922-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;.

== Карьерасы ==
Ул журналистик карьерасын 1903 елда «Шәрги-Рус» газетасының 7нче санында бастырылган «Maarifpərvər rüf'ətli Məhəmməd Ağa Şaxtaxtinski hüzurialilərinə» («Маарифпәрвәр рүфәтле Мәхәммәд Ага Шахтахтински хөзриләренә») дигән мәкалә белән башлый. Карьерасы дәвамында үзенең әдәби әсәрләрен дә бастырып чыгара, басмалар белән хезмәттәшлек итә, шул чорның иҗтимагый һәм сәяси тормышындагы мөһим вакыйгалар турында хәбәр итә, [[Хатын-кыз хокуклары|хатын-кызлар хокуклары]] һәм җәберләү, качаклар проблемалары, балаларны [[Мәгариф|укыту]] һәм тәрбияләү, мәктәп тормышы һәм башка мөһим мәсьәләләр турында фикер алыша&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|last=Şəymən|date=2018-09-04|title=Azərbaycanın ilk peşəkar qadın jurnalisti...|url=https://anl.az/down/meqale/sherq/2018/sentyabr/604032.htm|work=Şərq qəzeti|page=11|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news|last=Dünyaminqızı|first=Qərənfil|date=2015-09-15|title=Öz millətini ucaldan xanım|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454662|work=Kaspi qəzeti|pages=9–10|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;.

[[1906 ел]]да ул [[Бакы]]да узган Әзербайҗан укытучыларының Беренче съездында катнаша. Гаилә шартлары аркасында, ул 1907—1909 еллар арасында укытучылык эшеннән тәнәфес ала. 1909—1911 елларда ул Беренче рус-татар кызлар мәктәбендә әзербайҗан теле укытучысы булып карьерасын дәвам итә, ә 1911—1918 елларда шул ук вазифада II рус-татар кызлар мәктәбендә эшли. Әфәндизадә һәм аның дусты Сәкинә Ахундзадә драма клубы оештыралар, кызларга театр мәдәнияте һәм актёрлык турында мәгълүмат бирәләр, шулай ук аларны заманча матбугат яңалыклары белән таныштыралар.

1914 елда ул «Ике ятим яки Кәрим җәмгыяте» дигән китап бастырып чыгара. Аның хикәяләре балалар тормышының төрле якларын яктырта һәм шул чор матбугат чараларында басылып чыга. [[Гарәп теле|Гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]] һәм [[Рус теле|рус]] телләрендә иркен сөйләшә белгәнлектән, берничә әсәрен һәм мәкаләсен тәрҗемә итә. 1916 елда [[Җәлил Мәмәдкулизадә|Җәлил Мәмәдкулизадның]] мәшһүр «Мәетләр» әсәренә беренче рецензияне Шәфига Әфәндезадә язган. Ул пьеса турында «Ачык сүз» газетасында мәкалә яза.
[[Файл:Участницы_I_Всероссийского_съезда_мусульманских_женщин._29_апреля_1917_г.jpg|мини|273x273пкс|Бөтенрусия мөселман хатын-кызлары съезды, 1917 елның 29 апреле]]
1917 елның апрелендә Бакыдагы Исмәгыйлия бинасында Кавказ мөселманнары съезды уза. Төрле социаль катлам вәкилләре белән беррәттән, анда нибары өч хатын-кыз катнаша: Сара Талышинская, Шәфига Әфәндизадә һәм Сара Вәзирова. Аның чыгышы бәхәсләр тудырда, чөнки ул көнчыгыш хатын-кызларының белеме, хатын-кызлар мәктәпләре һәм театрлар ачу мәсьәләләрен тикшерә.

1919 елда Истанбулдан кайткач, Шәфига Әфәндезадә &quot; Әзербайҗан &quot; газетасы редакция советы әгъзасы була. Аның «Təşkilatın qadınlara təsiri» дип аталган мәкаләсе газетаның [[Әзербайҗан Демократик Республикасы|Әзербайҗан Демократик Республикасының]] юбилеена багышланган 190 нчы санында басылып чыга. Бу вакыт эчендә ул республика парламентының барлык чараларында катнаша, сессияләрдә стенографист буларак язмалар алып бара. [[1919 ел|1919 елның]] [[21 июль|21 июлендә]] ӘДР Парламенты тарафыннан Конституция кабул ителү белән, Әзербайҗан хатын-кызлары беренче тапкыр дәүләт идарәсе вазифаларын биләү хокукына ия булалар. Парламент гражданлык актларын теркәү бюросының алты хезмәткәре хатын-кыз була, һәм Шәфига Әфәндезадә гражданлык актларын теркәү бюросы директоры ярдәмчесе итеп билгеләнә.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-10-07|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762|work=Azerbaijan State News Agency|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı]. ''Azerbaijan State News Agency''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt;. 7 октября 2018. [https://web.archive.org/web/20210630020231/https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Архивировано] 30 июня 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Дата обращения: 5 апреля 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Совет чорында ул 1920 елда Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|last=Mikayıl qızı|first=Pərixanım|date=2015-09-15|title=Şəfiqə Əfəndizadənin qadın azadlığı uğurunda mübarizəsi|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454691|work=Kaspi qəzeti|pages=14|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;, анда ул шулай ук курслар да алып бара&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://stm.az/ru/news/322/azerbaycan-cumhuriyyeti-parlamentinin-ilk-qadin-emekdasi|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|last=|language=ru|work=Social Research Center of Azerbaijan|accessdate=2024-02-08}}&lt;/ref&gt; . 1920 елдан 1926 елга кадәр ул Дарюмуэллиматта (хатын-кыз укытучылар әзерләүче педагогия училищесы) укытучы булып эшли&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://oxu.az/society/328931|title=Cümhuriyyət parlamentinin stenoqramçı xanımı – Mollaların ondan xoşu gəlməyib|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240405104757/https://oxu.az/society/328931|archivedate=2024-04-05|date=2019-09-02|language=az|work=Oxu.Az|accessdate=2024-02-09}}&lt;/ref&gt; . Бу елларда ул укытучылык вазифалары белән беррәттән журналистик эш белән дә шөгыльләнә. 1923 елда ул «Шәрык гадәти» журналының редакция советы әгъзасы итеп сайлана, аның мөхәррире һәм әдәби бүлек мөдире вазифаларын башкара&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004140347/http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|archivedate=2023-10-04|last=Əhmədzadə|first=Fidan|language=az|work=[[National Archive Department of Azerbaijan]]|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tahiqızı|first=Ülviyyə|date=2014-10-17|title=Cəhalətdən çıxmağın dərmanı elmdir, maarifdir...|url=https://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2014/oktyabr/396693.htm|work=Xalq Cəbhəsi|pages=11|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;. Шәфига Әфәндезадә [[1923 ел]]да Әзербайҗан ССР Үзәк Башкарма Комитеты әгъзасы итеп билгеләнә.

1932 елга кадәр ул укыту эшендә актив катнаша, [[Кавказ]]да, [[Мәскәү|Мәскәүдә]] һәм [[Әзербайҗан Совет Социалистик Республикасы|Әзербайҗан ССР]] буенча үткәрелгән хатын-кызлар конференцияләрендә һәм съездларында чыгыш ясый&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Dünyaminqızı|first=Qərənfil|date=2011-07-21|title=Şəfiqə xanım Əfəndizadə kim idi?|url=https://anl.az/down/meqale/azerbaycan/2011/iyul/192321.htm|work=Azərbaycan qəzeti|pages=4|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt; . Аның укучылары арасында [[Айна Солтанова]] һәм Мирварид Дилбази кебек танылган шәхесләр була.

== Үлеме ==
Ул [[1959 ел|1959 елның]] [[29 июль|29 июлендә]] Бакыда вафат була.

== Хәтер ==
Бакыдагы 13 нче гомуми белем бирү мәктәбенә Шәфига Әфәндезадә хөрмәтенә исем бирелгән.

== Әдәбият ==

* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}&lt;templatestyles 
* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Азәрбайҗанның феминизм эшлеклеләре]]
[[Төркем:Азәрбайҗан публицистлары]]
[[Төркем:Бакыда вафатлар]]
[[Төркем:1959 елда вафатлар]]
[[Төркем:29 июль көнне вафатлар]]
[[Төркем:1883 елда туганнар]]
[[Төркем:19 май көнне туганнар]]</text>
      <sha1>m8s8g6mj3skrqxvp3k9uckj2d41it6h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794685</id>
      <parentid>5794684</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:09:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5794685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19469" sha1="m039dsgao34gk4g5fsvw6xxi60owi3x" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Шәфига Әфәндезадә''' ({{Lang-az|Şəfiqə Əfəndizadə}} ; [[19 май]] [[1883 ел]], Ацкури, [[Тифлис губернасы]] — [[29 июль]] [[1959 ел|1959 ел,]] [[Бакы]]) — [[Әзербайҗан]]дагы хатын-кызлар хокуклары хәрәкәте активисты, укытучы һәм журналист. Төрле басмаларда, шул исәптән «Ишиг», һәм «Әзербайҗан» газетасында һәм «Шарг гадини» журналында хатын-кызлар хокукларын һәм ирекләрен яклау турында күп санлы мәкаләләр авторы. Әзербайҗандагы беренче хатын-кызлар клубы булган Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша.

Ул беренче азәрбайҗан хатын-кыз журналисты һәм публицисты, шулай ук Закавказьеда [[Азәрбайҗан теле|азәрбайҗан телен]] укыткан беренче укытучыларның берсе һәм [[Әзербайҗан Демократик Республикасы]] парламентының беренче хатын-кыз хезмәткәре була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|author=Abdullayeva|first=Şəhla|title=Şəfiqə Əfəndizadə – ilklərə imza atan Azərbaycan qadını|journal=Tribun|language=az|issue=9|pages=623–634}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|last=Vəliyev|first=Əfqan|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı|url=https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf|work=Türküstan|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-10-07|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762|work=Azerbaijan State News Agency|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://stm.az/ru/news/322/azerbaycan-cumhuriyyeti-parlamentinin-ilk-qadin-emekdasi|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|last=|language=ru|work=Social Research Center of Azerbaijan|accessdate=2024-02-08}}&lt;/ref&gt;.

== Биографиясе ==
[[Шәфига]] Әфәдезадә [[1883 ел|1883 елның]] [[19 март]]ында [[Тифлис губернасы|Тифлис губернасының]] Ахалцих өйәзе Ацкури авылында педагог Хафиз Мөхәммәдәмин Шәехзадә гаиләсендә туган&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004140347/http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|archivedate=2023-10-04|last=Əhmədzadə|first=Fidan|language=az|work=[[National Archive Department of Azerbaijan]]|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt; . Башлангыч белемне өйдә, кече сеңлесе белән бергә ала. 1896 елда аның гаиләсе Нухага күченә, анда 14 яшендә Шәфига әтисе тарафыннан кызлар өчен булдырылган сыйныфта укыта башлый Соңрак ул Кавказ дини шурасында һәм Бакыдагы III Александр малайлар гимназиясендә имтиханнар тапшыра, башлангыч мәктәпләрдә төрек теле һәм [[шәригать]] кануннарын укыткан өчен сертификат ала&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-10-07|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762|work=Azerbaijan State News Agency|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı]. ''Azerbaijan State News Agency''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt;. 7 октября 2018. [https://web.archive.org/web/20210630020231/https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Архивировано] 30 июня 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Дата обращения: 5 апреля 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;. 1901 елда ул [[Тифлис]]&lt;nowiki/&gt;тагы [[Кавказ мөселманнары идарәcе]] укытучы дипломы ала һәм шул ук елны Хаҗи Зейналабдин Тагиев нигез салган императрица Александра исемендәге Россия мөселман кызлары өчен интернат мәктәбендә [[әзербайҗан теле]]&lt;nowiki/&gt;н укыта башлый. Соңрак ул әзербайҗан телен актив өйрәнә; [[Фарсы теле|фарсы]], рус һәм [[Гарәп теле|гарәп тел]]&lt;nowiki/&gt;ләрен, шулай ук классик көнчыгыш әдәбиятын өйрәнә. Шулай ук хатын-кызлар педагогия көллиятендә дә дәресләр укыткан&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|last=Vəliyev|first=Əfqan|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı|url=https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf|work=Türküstan|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFVəliyev&quot;&gt;Vəliyev, Əfqan. [https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. ''Türküstan''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt;. [https://web.archive.org/web/20230322134945/https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf Архивировано] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt; 22 марта 2023&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Дата обращения: 5 апреля 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;.

Шәфига укытучы Әләддин Әфәндиевкә кейәүгә чыккан, аларның ике улы булган: Әдил (1907 елда туган) һәм Фуад (1909 елда туган). 1918 елның мартында Шәфига Әфәндизадә гаиләсе белән август ахырында [[Бакы]]нан китеп, Ахалцихега аннан [[Истанбул]]га күченгән. Сәяхәт вакытында ул ире һәм сеңлесен югалткан. Шәфига [[1919 ел|1919 елның]] апрелендә [[Бакы]]га кайта&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|author=Abdullayeva|first=Şəhla|title=Şəfiqə Əfəndizadə – ilklərə imza atan Azərbaycan qadını|journal=Tribun|language=az|issue=9|pages=623–634}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbdullayeva2023&quot;&gt;Abdullayeva, Şəhla (Август 2023). Şəfiqə Əfəndizadə — ilklərə imza atan Azərbaycan qadını. ''Tribun''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt; (9): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;623—&lt;/span&gt;634. [[ISBN (идентификатор)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Служебная:Источники книг/978-625-992-922-4|&lt;bdi&gt;978-625-992-922-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;.

== Карьерасы ==
Ул журналистик карьерасын 1903 елда «Шәрги-Рус» газетасының 7нче санында бастырылган «Maarifpərvər rüf'ətli Məhəmməd Ağa Şaxtaxtinski hüzurialilərinə» («Маарифпәрвәр рүфәтле Мәхәммәд Ага Шахтахтински хөзриләренә») дигән мәкалә белән башлый. Карьерасы дәвамында үзенең әдәби әсәрләрен дә бастырып чыгара, басмалар белән хезмәттәшлек итә, шул чорның иҗтимагый һәм сәяси тормышындагы мөһим вакыйгалар турында хәбәр итә, [[Хатын-кыз хокуклары|хатын-кызлар хокуклары]] һәм җәберләү, качаклар проблемалары, балаларны [[Мәгариф|укыту]] һәм тәрбияләү, мәктәп тормышы һәм башка мөһим мәсьәләләр турында фикер алыша&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|last=Şəymən|date=2018-09-04|title=Azərbaycanın ilk peşəkar qadın jurnalisti...|url=https://anl.az/down/meqale/sherq/2018/sentyabr/604032.htm|work=Şərq qəzeti|page=11|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news|last=Dünyaminqızı|first=Qərənfil|date=2015-09-15|title=Öz millətini ucaldan xanım|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454662|work=Kaspi qəzeti|pages=9–10|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;.

[[1906 ел]]да ул [[Бакы]]да узган Әзербайҗан укытучыларының Беренче съездында катнаша. Гаилә шартлары аркасында, ул 1907—1909 еллар арасында укытучылык эшеннән тәнәфес ала. 1909—1911 елларда ул Беренче рус-татар кызлар мәктәбендә әзербайҗан теле укытучысы булып карьерасын дәвам итә, ә 1911—1918 елларда шул ук вазифада II рус-татар кызлар мәктәбендә эшли. Әфәндизадә һәм аның дусты Сәкинә Ахундзадә драма клубы оештыралар, кызларга театр мәдәнияте һәм актёрлык турында мәгълүмат бирәләр, шулай ук аларны заманча матбугат яңалыклары белән таныштыралар.

1914 елда ул «Ике ятим яки Кәрим җәмгыяте» дигән китап бастырып чыгара. Аның хикәяләре балалар тормышының төрле якларын яктырта һәм шул чор матбугат чараларында басылып чыга. [[Гарәп теле|Гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]] һәм [[Рус теле|рус]] телләрендә иркен сөйләшә белгәнлектән, берничә әсәрен һәм мәкаләсен тәрҗемә итә. 1916 елда [[Җәлил Мәмәдкулизадә|Җәлил Мәмәдкулизадның]] мәшһүр «Мәетләр» әсәренә беренче рецензияне Шәфига Әфәндезадә язган. Ул пьеса турында «Ачык сүз» газетасында мәкалә яза.
[[Файл:Участницы_I_Всероссийского_съезда_мусульманских_женщин._29_апреля_1917_г.jpg|мини|273x273пкс|Бөтенрусия мөселман хатын-кызлары съезды, 1917 елның 29 апреле]]
1917 елның апрелендә Бакыдагы Исмәгыйлия бинасында Кавказ мөселманнары съезды уза. Төрле социаль катлам вәкилләре белән беррәттән, анда нибары өч хатын-кыз катнаша: Сара Талышинская, Шәфига Әфәндизадә һәм Сара Вәзирова. Аның чыгышы бәхәсләр тудырда, чөнки ул көнчыгыш хатын-кызларының белеме, хатын-кызлар мәктәпләре һәм театрлар ачу мәсьәләләрен тикшерә.

1919 елда Истанбулдан кайткач, Шәфига Әфәндезадә &quot; Әзербайҗан &quot; газетасы редакция советы әгъзасы була. Аның «Təşkilatın qadınlara təsiri» дип аталган мәкаләсе газетаның [[Әзербайҗан Демократик Республикасы|Әзербайҗан Демократик Республикасының]] юбилеена багышланган 190 нчы санында басылып чыга. Бу вакыт эчендә ул республика парламентының барлык чараларында катнаша, сессияләрдә стенографист буларак язмалар алып бара. [[1919 ел|1919 елның]] [[21 июль|21 июлендә]] ӘДР Парламенты тарафыннан Конституция кабул ителү белән, Әзербайҗан хатын-кызлары беренче тапкыр дәүләт идарәсе вазифаларын биләү хокукына ия булалар. Парламент гражданлык актларын теркәү бюросының алты хезмәткәре хатын-кыз була, һәм Шәфига Әфәндезадә гражданлык актларын теркәү бюросы директоры ярдәмчесе итеп билгеләнә.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-10-07|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762|work=Azerbaijan State News Agency|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı]. ''Azerbaijan State News Agency''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt;. 7 октября 2018. [https://web.archive.org/web/20210630020231/https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Архивировано] 30 июня 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Дата обращения: 5 апреля 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Совет чорында ул 1920 елда Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|last=Mikayıl qızı|first=Pərixanım|date=2015-09-15|title=Şəfiqə Əfəndizadənin qadın azadlığı uğurunda mübarizəsi|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454691|work=Kaspi qəzeti|pages=14|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;, анда ул шулай ук курслар да алып бара&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://stm.az/ru/news/322/azerbaycan-cumhuriyyeti-parlamentinin-ilk-qadin-emekdasi|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|last=|language=ru|work=Social Research Center of Azerbaijan|accessdate=2024-02-08}}&lt;/ref&gt; . 1920 елдан 1926 елга кадәр ул Дарюмуэллиматта (хатын-кыз укытучылар әзерләүче педагогия училищесы) укытучы булып эшли&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://oxu.az/society/328931|title=Cümhuriyyət parlamentinin stenoqramçı xanımı – Mollaların ondan xoşu gəlməyib|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240405104757/https://oxu.az/society/328931|archivedate=2024-04-05|date=2019-09-02|language=az|work=Oxu.Az|accessdate=2024-02-09}}&lt;/ref&gt; . Бу елларда ул укытучылык вазифалары белән беррәттән журналистик эш белән дә шөгыльләнә. 1923 елда ул «Шәрык гадәти» журналының редакция советы әгъзасы итеп сайлана, аның мөхәррире һәм әдәби бүлек мөдире вазифаларын башкара&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004140347/http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|archivedate=2023-10-04|last=Əhmədzadə|first=Fidan|language=az|work=[[National Archive Department of Azerbaijan]]|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tahiqızı|first=Ülviyyə|date=2014-10-17|title=Cəhalətdən çıxmağın dərmanı elmdir, maarifdir...|url=https://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2014/oktyabr/396693.htm|work=Xalq Cəbhəsi|pages=11|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;. Шәфига Әфәндезадә [[1923 ел]]да Әзербайҗан ССР Үзәк Башкарма Комитеты әгъзасы итеп билгеләнә.

1932 елга кадәр ул укыту эшендә актив катнаша, [[Кавказ]]да, [[Мәскәү|Мәскәүдә]] һәм [[Әзербайҗан Совет Социалистик Республикасы|Әзербайҗан ССР]] буенча үткәрелгән хатын-кызлар конференцияләрендә һәм съездларында чыгыш ясый&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Dünyaminqızı|first=Qərənfil|date=2011-07-21|title=Şəfiqə xanım Əfəndizadə kim idi?|url=https://anl.az/down/meqale/azerbaycan/2011/iyul/192321.htm|work=Azərbaycan qəzeti|pages=4|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt; . Аның укучылары арасында [[Айна Солтанова]] һәм Мирварид Дилбази кебек танылган шәхесләр була.

== Үлеме ==
Ул [[1959 ел|1959 елның]] [[29 июль|29 июлендә]] Бакыда вафат була.

== Хәтер ==
Бакыдагы 13 нче гомуми белем бирү мәктәбенә Шәфига Әфәндезадә хөрмәтенә исем бирелгән.

== Әдәбият ==

* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}&lt;templatestyles
* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Азәрбайҗанның феминизм эшлеклеләре]]
[[Төркем:Азәрбайҗан публицистлары]]
[[Төркем:Бакыда вафатлар]]
[[Төркем:1959 елда вафатлар]]
[[Төркем:29 июль көнне вафатлар]]
[[Төркем:1883 елда туганнар]]
[[Төркем:19 май көнне туганнар]]</text>
      <sha1>m039dsgao34gk4g5fsvw6xxi60owi3x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794687</id>
      <parentid>5794685</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:15:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5794687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18950" sha1="6d86mttimwzyzpg4w36uy5zgx1nuz3b" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Шәфига Әфәндезадә''' ({{Lang-az|Şəfiqə Əfəndizadə}} ; [[19 май]] [[1883 ел]], Ацкури, [[Тифлис губернасы]] — [[29 июль]] [[1959 ел|1959 ел,]] [[Бакы]]) — [[Әзербайҗан]]дагы хатын-кызлар хокуклары хәрәкәте активисты, укытучы һәм журналист. Төрле басмаларда, шул исәптән «Ишиг», һәм «Әзербайҗан» газетасында һәм «Шарг гадини» журналында хатын-кызлар хокукларын һәм ирекләрен яклау турында күп санлы мәкаләләр авторы. Әзербайҗандагы беренче хатын-кызлар клубы булган Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша.

Ул беренче азәрбайҗан хатын-кыз журналисты һәм публицисты, шулай ук Закавказьеда [[Азәрбайҗан теле|азәрбайҗан телен]] укыткан беренче укытучыларның берсе һәм [[Әзербайҗан Демократик Республикасы]] парламентының беренче хатын-кыз хезмәткәре була&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |last=Vəliyev |first=Əfqan |title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı |url=https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf |work=Türküstan |language=az |access-date=2024-04-05 |archive-date=2023-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322134945/https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Биографиясе ==
[[Шәфига]] Әфәдезадә [[1883 ел|1883 елның]] [[19 март]]ында [[Тифлис губернасы|Тифлис губернасының]] Ахалцих өйәзе Ацкури авылында педагог Хафиз Мөхәммәдәмин Шәехзадә гаиләсендә туган&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004140347/http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|archivedate=2023-10-04|last=Əhmədzadə|first=Fidan|language=az|work=[[National Archive Department of Azerbaijan]]|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt; . Башлангыч белемне өйдә, кече сеңлесе белән бергә ала. 1896 елда аның гаиләсе Нухага күченә, анда 14 яшендә Шәфига әтисе тарафыннан кызлар өчен булдырылган сыйныфта укыта башлый Соңрак ул Кавказ дини шурасында һәм Бакыдагы III Александр малайлар гимназиясендә имтиханнар тапшыра, башлангыч мәктәпләрдә төрек теле һәм [[шәригать]] кануннарын укыткан өчен сертификат ала&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-10-07|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762|work=Azerbaijan State News Agency|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı]. ''Azerbaijan State News Agency''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt;. 7 октября 2018. [https://web.archive.org/web/20210630020231/https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Архивировано] 30 июня 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Дата обращения: 5 апреля 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;. 1901 елда ул [[Тифлис]]&lt;nowiki/&gt;тагы [[Кавказ мөселманнары идарәcе]] укытучы дипломы ала һәм шул ук елны Хаҗи Зейналабдин Тагиев нигез салган императрица Александра исемендәге Россия мөселман кызлары өчен интернат мәктәбендә [[әзербайҗан теле]]&lt;nowiki/&gt;н укыта башлый. Соңрак ул әзербайҗан телен актив өйрәнә; [[Фарсы теле|фарсы]], рус һәм [[Гарәп теле|гарәп тел]]&lt;nowiki/&gt;ләрен, шулай ук классик көнчыгыш әдәбиятын өйрәнә. Шулай ук хатын-кызлар педагогия көллиятендә дә дәресләр укыткан&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|last=Vəliyev|first=Əfqan|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı|url=https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf|work=Türküstan|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFVəliyev&quot;&gt;Vəliyev, Əfqan. [https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. ''Türküstan''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt;. [https://web.archive.org/web/20230322134945/https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf Архивировано] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt; 22 марта 2023&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Дата обращения: 5 апреля 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;.

Шәфига укытучы Әләддин Әфәндиевкә кейәүгә чыккан, аларның ике улы булган: Әдил (1907 елда туган) һәм Фуад (1909 елда туган). 1918 елның мартында Шәфига Әфәндизадә гаиләсе белән август ахырында [[Бакы]]нан китеп, Ахалцихега аннан [[Истанбул]]га күченгән. Сәяхәт вакытында ул ире һәм сеңлесен югалткан. Шәфига [[1919 ел|1919 елның]] апрелендә [[Бакы]]га кайта&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|author=Abdullayeva|first=Şəhla|title=Şəfiqə Əfəndizadə – ilklərə imza atan Azərbaycan qadını|journal=Tribun|language=az|issue=9|pages=623–634}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbdullayeva2023&quot;&gt;Abdullayeva, Şəhla (Август 2023). Şəfiqə Əfəndizadə — ilklərə imza atan Azərbaycan qadını. ''Tribun''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt; (9): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;623—&lt;/span&gt;634. [[ISBN (идентификатор)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Служебная:Источники книг/978-625-992-922-4|&lt;bdi&gt;978-625-992-922-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;.

== Карьерасы ==
Ул журналистик карьерасын 1903 елда «Шәрги-Рус» газетасының 7нче санында бастырылган «Maarifpərvər rüf'ətli Məhəmməd Ağa Şaxtaxtinski hüzurialilərinə» («Маарифпәрвәр рүфәтле Мәхәммәд Ага Шахтахтински хөзриләренә») дигән мәкалә белән башлый. Карьерасы дәвамында үзенең әдәби әсәрләрен дә бастырып чыгара, басмалар белән хезмәттәшлек итә, шул чорның иҗтимагый һәм сәяси тормышындагы мөһим вакыйгалар турында хәбәр итә, [[Хатын-кыз хокуклары|хатын-кызлар хокуклары]] һәм җәберләү, качаклар проблемалары, балаларны [[Мәгариф|укыту]] һәм тәрбияләү, мәктәп тормышы һәм башка мөһим мәсьәләләр турында фикер алыша&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|last=Şəymən|date=2018-09-04|title=Azərbaycanın ilk peşəkar qadın jurnalisti...|url=https://anl.az/down/meqale/sherq/2018/sentyabr/604032.htm|work=Şərq qəzeti|page=11|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news|last=Dünyaminqızı|first=Qərənfil|date=2015-09-15|title=Öz millətini ucaldan xanım|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454662|work=Kaspi qəzeti|pages=9–10|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;.

[[1906 ел]]да ул [[Бакы]]да узган Әзербайҗан укытучыларының Беренче съездында катнаша. Гаилә шартлары аркасында, ул 1907—1909 еллар арасында укытучылык эшеннән тәнәфес ала. 1909—1911 елларда ул Беренче рус-татар кызлар мәктәбендә әзербайҗан теле укытучысы булып карьерасын дәвам итә, ә 1911—1918 елларда шул ук вазифада II рус-татар кызлар мәктәбендә эшли. Әфәндизадә һәм аның дусты Сәкинә Ахундзадә драма клубы оештыралар, кызларга театр мәдәнияте һәм актёрлык турында мәгълүмат бирәләр, шулай ук аларны заманча матбугат яңалыклары белән таныштыралар.

1914 елда ул «Ике ятим яки Кәрим җәмгыяте» дигән китап бастырып чыгара. Аның хикәяләре балалар тормышының төрле якларын яктырта һәм шул чор матбугат чараларында басылып чыга. [[Гарәп теле|Гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]] һәм [[Рус теле|рус]] телләрендә иркен сөйләшә белгәнлектән, берничә әсәрен һәм мәкаләсен тәрҗемә итә. 1916 елда [[Җәлил Мәмәдкулизадә|Җәлил Мәмәдкулизадның]] мәшһүр «Мәетләр» әсәренә беренче рецензияне Шәфига Әфәндезадә язган. Ул пьеса турында «Ачык сүз» газетасында мәкалә яза.
[[Файл:Участницы_I_Всероссийского_съезда_мусульманских_женщин._29_апреля_1917_г.jpg|мини|273x273пкс|Бөтенрусия мөселман хатын-кызлары съезды, 1917 елның 29 апреле]]
1917 елның апрелендә Бакыдагы Исмәгыйлия бинасында Кавказ мөселманнары съезды уза. Төрле социаль катлам вәкилләре белән беррәттән, анда нибары өч хатын-кыз катнаша: Сара Талышинская, Шәфига Әфәндизадә һәм Сара Вәзирова. Аның чыгышы бәхәсләр тудырда, чөнки ул көнчыгыш хатын-кызларының белеме, хатын-кызлар мәктәпләре һәм театрлар ачу мәсьәләләрен тикшерә.

1919 елда Истанбулдан кайткач, Шәфига Әфәндезадә &quot; Әзербайҗан &quot; газетасы редакция советы әгъзасы була. Аның «Təşkilatın qadınlara təsiri» дип аталган мәкаләсе газетаның [[Әзербайҗан Демократик Республикасы|Әзербайҗан Демократик Республикасының]] юбилеена багышланган 190 нчы санында басылып чыга. Бу вакыт эчендә ул республика парламентының барлык чараларында катнаша, сессияләрдә стенографист буларак язмалар алып бара. [[1919 ел|1919 елның]] [[21 июль|21 июлендә]] ӘДР Парламенты тарафыннан Конституция кабул ителү белән, Әзербайҗан хатын-кызлары беренче тапкыр дәүләт идарәсе вазифаларын биләү хокукына ия булалар. Парламент гражданлык актларын теркәү бюросының алты хезмәткәре хатын-кыз була, һәм Шәфига Әфәндезадә гражданлык актларын теркәү бюросы директоры ярдәмчесе итеп билгеләнә.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-10-07|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762|work=Azerbaijan State News Agency|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı]. ''Azerbaijan State News Agency''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt;. 7 октября 2018. [https://web.archive.org/web/20210630020231/https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Архивировано] 30 июня 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Дата обращения: 5 апреля 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Совет чорында ул 1920 елда Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|last=Mikayıl qızı|first=Pərixanım|date=2015-09-15|title=Şəfiqə Əfəndizadənin qadın azadlığı uğurunda mübarizəsi|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454691|work=Kaspi qəzeti|pages=14|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;, анда ул шулай ук курслар да алып бара&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://stm.az/ru/news/322/azerbaycan-cumhuriyyeti-parlamentinin-ilk-qadin-emekdasi|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|last=|language=ru|work=Social Research Center of Azerbaijan|accessdate=2024-02-08}}&lt;/ref&gt; . 1920 елдан 1926 елга кадәр ул Дарюмуэллиматта (хатын-кыз укытучылар әзерләүче педагогия училищесы) укытучы булып эшли&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://oxu.az/society/328931|title=Cümhuriyyət parlamentinin stenoqramçı xanımı – Mollaların ondan xoşu gəlməyib|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240405104757/https://oxu.az/society/328931|archivedate=2024-04-05|date=2019-09-02|language=az|work=Oxu.Az|accessdate=2024-02-09}}&lt;/ref&gt; . Бу елларда ул укытучылык вазифалары белән беррәттән журналистик эш белән дә шөгыльләнә. 1923 елда ул «Шәрык гадәти» журналының редакция советы әгъзасы итеп сайлана, аның мөхәррире һәм әдәби бүлек мөдире вазифаларын башкара&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004140347/http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|archivedate=2023-10-04|last=Əhmədzadə|first=Fidan|language=az|work=[[National Archive Department of Azerbaijan]]|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tahiqızı|first=Ülviyyə|date=2014-10-17|title=Cəhalətdən çıxmağın dərmanı elmdir, maarifdir...|url=https://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2014/oktyabr/396693.htm|work=Xalq Cəbhəsi|pages=11|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;. Шәфига Әфәндезадә [[1923 ел]]да Әзербайҗан ССР Үзәк Башкарма Комитеты әгъзасы итеп билгеләнә.

1932 елга кадәр ул укыту эшендә актив катнаша, [[Кавказ]]да, [[Мәскәү|Мәскәүдә]] һәм [[Әзербайҗан Совет Социалистик Республикасы|Әзербайҗан ССР]] буенча үткәрелгән хатын-кызлар конференцияләрендә һәм съездларында чыгыш ясый&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Dünyaminqızı|first=Qərənfil|date=2011-07-21|title=Şəfiqə xanım Əfəndizadə kim idi?|url=https://anl.az/down/meqale/azerbaycan/2011/iyul/192321.htm|work=Azərbaycan qəzeti|pages=4|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt; . Аның укучылары арасында [[Айна Солтанова]] һәм Мирварид Дилбази кебек танылган шәхесләр була.

== Үлеме ==
Ул [[1959 ел|1959 елның]] [[29 июль|29 июлендә]] Бакыда вафат була.

== Хәтер ==
Бакыдагы 13 нче гомуми белем бирү мәктәбенә Шәфига Әфәндезадә хөрмәтенә исем бирелгән.

== Әдәбият ==

* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}&lt;templatestyles
* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Азәрбайҗанның феминизм эшлеклеләре]]
[[Төркем:Азәрбайҗан публицистлары]]
[[Төркем:Бакыда вафатлар]]
[[Төркем:1959 елда вафатлар]]
[[Төркем:29 июль көнне вафатлар]]
[[Төркем:1883 елда туганнар]]
[[Төркем:19 май көнне туганнар]]</text>
      <sha1>6d86mttimwzyzpg4w36uy5zgx1nuz3b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794688</id>
      <parentid>5794687</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Биографиясе */</comment>
      <origin>5794688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16433" sha1="j3vq6dx4cuh2r8s0c55qiv88yaxe8xu" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Шәфига Әфәндезадә''' ({{Lang-az|Şəfiqə Əfəndizadə}} ; [[19 май]] [[1883 ел]], Ацкури, [[Тифлис губернасы]] — [[29 июль]] [[1959 ел|1959 ел,]] [[Бакы]]) — [[Әзербайҗан]]дагы хатын-кызлар хокуклары хәрәкәте активисты, укытучы һәм журналист. Төрле басмаларда, шул исәптән «Ишиг», һәм «Әзербайҗан» газетасында һәм «Шарг гадини» журналында хатын-кызлар хокукларын һәм ирекләрен яклау турында күп санлы мәкаләләр авторы. Әзербайҗандагы беренче хатын-кызлар клубы булган Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша.

Ул беренче азәрбайҗан хатын-кыз журналисты һәм публицисты, шулай ук Закавказьеда [[Азәрбайҗан теле|азәрбайҗан телен]] укыткан беренче укытучыларның берсе һәм [[Әзербайҗан Демократик Республикасы]] парламентының беренче хатын-кыз хезмәткәре була&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |last=Vəliyev |first=Əfqan |title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı |url=https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf |work=Türküstan |language=az |access-date=2024-04-05 |archive-date=2023-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322134945/https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Биографиясе ==
Шәфига Әфәдезадә [[1883 ел|1883 елның]] [[19 март]]ында [[Тифлис губернасы|Тифлис губернасының]] Ахалцих өйәзе Ацкури авылында педагог Хафиз Мөхәммәдәмин Шәехзадә гаиләсендә туган&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədzadə |first=Fidan |title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə |url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140 |website=[[National Archive Department of Azerbaijan]] |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;. Башлангыч белемне өйдә, кече сеңлесе белән бергә ала. 1896 елда аның гаиләсе Нухага күченә, анда 14 яшендә Шәфига әтисе тарафыннан кызлар өчен булдырылган сыйныфта укыта башлый Соңрак ул Кавказ дини шурасында һәм Бакыдагы III Александр малайлар гимназиясендә имтиханнар тапшыра, башлангыч мәктәпләрдә төрек теле һәм [[шәригать]] кануннарын укыткан өчен сертификат ала&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.  1901 елда ул [[Тифлис]]&lt;nowiki/&gt;тагы [[Кавказ мөселманнары идарәcе]] укытучы дипломы ала һәм шул ук елны Хаҗи Зейналабдин Тагиев нигез салган императрица Александра исемендәге Россия мөселман кызлары өчен интернат мәктәбендә [[әзербайҗан теле]]н укыта башлый. Соңрак ул әзербайҗан телен актив өйрәнә; [[Фарсы теле|фарсы]], рус һәм [[Гарәп теле|гарәп тел]]ләрен, шулай ук классик көнчыгыш әдәбиятын өйрәнә. Шулай ук хатын-кызлар педагогия көллиятендә дә дәресләр укыта&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Шәфига укытучы Әләддин Әфәндиевкә кейәүгә чыккан, аларның ике улы булган: Әдил (1907 елда туган) һәм Фуад (1909 елда туган). 1918 елның мартында Шәфига Әфәндизадә гаиләсе белән август ахырында [[Бакы]]нан китеп, Ахалцихега аннан [[Истанбул]]га күченгән. Сәяхәт вакытында ул ире һәм сеңлесен югалткан. Шәфига [[1919 ел|1919 елның]] апрелендә [[Бакы]]га кайта&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Abdullayeva |first=Şəhla |title=Şəfiqə Əfəndizadə – ilklərə imza atan Azərbaycan qadını |journal=Tribun |language=az |publication-date=2023-08 |issue=9 |pages=623–634 |isbn=978-625-992-922-4}}&lt;/ref&gt;.

== Карьерасы ==
Ул журналистик карьерасын 1903 елда «Шәрги-Рус» газетасының 7нче санында бастырылган «Maarifpərvər rüf'ətli Məhəmməd Ağa Şaxtaxtinski hüzurialilərinə» («Маарифпәрвәр рүфәтле Мәхәммәд Ага Шахтахтински хөзриләренә») дигән мәкалә белән башлый. Карьерасы дәвамында үзенең әдәби әсәрләрен дә бастырып чыгара, басмалар белән хезмәттәшлек итә, шул чорның иҗтимагый һәм сәяси тормышындагы мөһим вакыйгалар турында хәбәр итә, [[Хатын-кыз хокуклары|хатын-кызлар хокуклары]] һәм җәберләү, качаклар проблемалары, балаларны [[Мәгариф|укыту]] һәм тәрбияләү, мәктәп тормышы һәм башка мөһим мәсьәләләр турында фикер алыша&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|last=Şəymən|date=2018-09-04|title=Azərbaycanın ilk peşəkar qadın jurnalisti...|url=https://anl.az/down/meqale/sherq/2018/sentyabr/604032.htm|work=Şərq qəzeti|page=11|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news|last=Dünyaminqızı|first=Qərənfil|date=2015-09-15|title=Öz millətini ucaldan xanım|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454662|work=Kaspi qəzeti|pages=9–10|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;.

[[1906 ел]]да ул [[Бакы]]да узган Әзербайҗан укытучыларының Беренче съездында катнаша. Гаилә шартлары аркасында, ул 1907—1909 еллар арасында укытучылык эшеннән тәнәфес ала. 1909—1911 елларда ул Беренче рус-татар кызлар мәктәбендә әзербайҗан теле укытучысы булып карьерасын дәвам итә, ә 1911—1918 елларда шул ук вазифада II рус-татар кызлар мәктәбендә эшли. Әфәндизадә һәм аның дусты Сәкинә Ахундзадә драма клубы оештыралар, кызларга театр мәдәнияте һәм актёрлык турында мәгълүмат бирәләр, шулай ук аларны заманча матбугат яңалыклары белән таныштыралар.

1914 елда ул «Ике ятим яки Кәрим җәмгыяте» дигән китап бастырып чыгара. Аның хикәяләре балалар тормышының төрле якларын яктырта һәм шул чор матбугат чараларында басылып чыга. [[Гарәп теле|Гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]] һәм [[Рус теле|рус]] телләрендә иркен сөйләшә белгәнлектән, берничә әсәрен һәм мәкаләсен тәрҗемә итә. 1916 елда [[Җәлил Мәмәдкулизадә|Җәлил Мәмәдкулизадның]] мәшһүр «Мәетләр» әсәренә беренче рецензияне Шәфига Әфәндезадә язган. Ул пьеса турында «Ачык сүз» газетасында мәкалә яза.
[[Файл:Участницы_I_Всероссийского_съезда_мусульманских_женщин._29_апреля_1917_г.jpg|мини|273x273пкс|Бөтенрусия мөселман хатын-кызлары съезды, 1917 елның 29 апреле]]
1917 елның апрелендә Бакыдагы Исмәгыйлия бинасында Кавказ мөселманнары съезды уза. Төрле социаль катлам вәкилләре белән беррәттән, анда нибары өч хатын-кыз катнаша: Сара Талышинская, Шәфига Әфәндизадә һәм Сара Вәзирова. Аның чыгышы бәхәсләр тудырда, чөнки ул көнчыгыш хатын-кызларының белеме, хатын-кызлар мәктәпләре һәм театрлар ачу мәсьәләләрен тикшерә.

1919 елда Истанбулдан кайткач, Шәфига Әфәндезадә &quot; Әзербайҗан &quot; газетасы редакция советы әгъзасы була. Аның «Təşkilatın qadınlara təsiri» дип аталган мәкаләсе газетаның [[Әзербайҗан Демократик Республикасы|Әзербайҗан Демократик Республикасының]] юбилеена багышланган 190 нчы санында басылып чыга. Бу вакыт эчендә ул республика парламентының барлык чараларында катнаша, сессияләрдә стенографист буларак язмалар алып бара. [[1919 ел|1919 елның]] [[21 июль|21 июлендә]] ӘДР Парламенты тарафыннан Конституция кабул ителү белән, Әзербайҗан хатын-кызлары беренче тапкыр дәүләт идарәсе вазифаларын биләү хокукына ия булалар. Парламент гражданлык актларын теркәү бюросының алты хезмәткәре хатын-кыз була, һәм Шәфига Әфәндезадә гражданлык актларын теркәү бюросы директоры ярдәмчесе итеп билгеләнә.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-10-07|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762|work=Azerbaijan State News Agency|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı]. ''Azerbaijan State News Agency''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt;. 7 октября 2018. [https://web.archive.org/web/20210630020231/https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Архивировано] 30 июня 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Дата обращения: 5 апреля 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Совет чорында ул 1920 елда Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|last=Mikayıl qızı|first=Pərixanım|date=2015-09-15|title=Şəfiqə Əfəndizadənin qadın azadlığı uğurunda mübarizəsi|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454691|work=Kaspi qəzeti|pages=14|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;, анда ул шулай ук курслар да алып бара&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://stm.az/ru/news/322/azerbaycan-cumhuriyyeti-parlamentinin-ilk-qadin-emekdasi|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|last=|language=ru|work=Social Research Center of Azerbaijan|accessdate=2024-02-08}}&lt;/ref&gt; . 1920 елдан 1926 елга кадәр ул Дарюмуэллиматта (хатын-кыз укытучылар әзерләүче педагогия училищесы) укытучы булып эшли&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://oxu.az/society/328931|title=Cümhuriyyət parlamentinin stenoqramçı xanımı – Mollaların ondan xoşu gəlməyib|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240405104757/https://oxu.az/society/328931|archivedate=2024-04-05|date=2019-09-02|language=az|work=Oxu.Az|accessdate=2024-02-09}}&lt;/ref&gt; . Бу елларда ул укытучылык вазифалары белән беррәттән журналистик эш белән дә шөгыльләнә. 1923 елда ул «Шәрык гадәти» журналының редакция советы әгъзасы итеп сайлана, аның мөхәррире һәм әдәби бүлек мөдире вазифаларын башкара&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004140347/http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|archivedate=2023-10-04|last=Əhmədzadə|first=Fidan|language=az|work=[[National Archive Department of Azerbaijan]]|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tahiqızı|first=Ülviyyə|date=2014-10-17|title=Cəhalətdən çıxmağın dərmanı elmdir, maarifdir...|url=https://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2014/oktyabr/396693.htm|work=Xalq Cəbhəsi|pages=11|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;. Шәфига Әфәндезадә [[1923 ел]]да Әзербайҗан ССР Үзәк Башкарма Комитеты әгъзасы итеп билгеләнә.

1932 елга кадәр ул укыту эшендә актив катнаша, [[Кавказ]]да, [[Мәскәү|Мәскәүдә]] һәм [[Әзербайҗан Совет Социалистик Республикасы|Әзербайҗан ССР]] буенча үткәрелгән хатын-кызлар конференцияләрендә һәм съездларында чыгыш ясый&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Dünyaminqızı|first=Qərənfil|date=2011-07-21|title=Şəfiqə xanım Əfəndizadə kim idi?|url=https://anl.az/down/meqale/azerbaycan/2011/iyul/192321.htm|work=Azərbaycan qəzeti|pages=4|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt; . Аның укучылары арасында [[Айна Солтанова]] һәм Мирварид Дилбази кебек танылган шәхесләр була.

== Үлеме ==
Ул [[1959 ел|1959 елның]] [[29 июль|29 июлендә]] Бакыда вафат була.

== Хәтер ==
Бакыдагы 13 нче гомуми белем бирү мәктәбенә Шәфига Әфәндезадә хөрмәтенә исем бирелгән.

== Әдәбият ==

* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}&lt;templatestyles
* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Азәрбайҗанның феминизм эшлеклеләре]]
[[Төркем:Азәрбайҗан публицистлары]]
[[Төркем:Бакыда вафатлар]]
[[Төркем:1959 елда вафатлар]]
[[Төркем:29 июль көнне вафатлар]]
[[Төркем:1883 елда туганнар]]
[[Төркем:19 май көнне туганнар]]</text>
      <sha1>j3vq6dx4cuh2r8s0c55qiv88yaxe8xu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794689</id>
      <parentid>5794688</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карьерасы */</comment>
      <origin>5794689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16461" sha1="e1w648f8tts64000yzkuup66axwm1fg" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Шәфига Әфәндезадә''' ({{Lang-az|Şəfiqə Əfəndizadə}} ; [[19 май]] [[1883 ел]], Ацкури, [[Тифлис губернасы]] — [[29 июль]] [[1959 ел|1959 ел,]] [[Бакы]]) — [[Әзербайҗан]]дагы хатын-кызлар хокуклары хәрәкәте активисты, укытучы һәм журналист. Төрле басмаларда, шул исәптән «Ишиг», һәм «Әзербайҗан» газетасында һәм «Шарг гадини» журналында хатын-кызлар хокукларын һәм ирекләрен яклау турында күп санлы мәкаләләр авторы. Әзербайҗандагы беренче хатын-кызлар клубы булган Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша.

Ул беренче азәрбайҗан хатын-кыз журналисты һәм публицисты, шулай ук Закавказьеда [[Азәрбайҗан теле|азәрбайҗан телен]] укыткан беренче укытучыларның берсе һәм [[Әзербайҗан Демократик Республикасы]] парламентының беренче хатын-кыз хезмәткәре була&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |last=Vəliyev |first=Əfqan |title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı |url=https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf |work=Türküstan |language=az |access-date=2024-04-05 |archive-date=2023-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322134945/https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Биографиясе ==
Шәфига Әфәдезадә [[1883 ел|1883 елның]] [[19 март]]ында [[Тифлис губернасы|Тифлис губернасының]] Ахалцих өйәзе Ацкури авылында педагог Хафиз Мөхәммәдәмин Шәехзадә гаиләсендә туган&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədzadə |first=Fidan |title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə |url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140 |website=[[National Archive Department of Azerbaijan]] |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;. Башлангыч белемне өйдә, кече сеңлесе белән бергә ала. 1896 елда аның гаиләсе Нухага күченә, анда 14 яшендә Шәфига әтисе тарафыннан кызлар өчен булдырылган сыйныфта укыта башлый Соңрак ул Кавказ дини шурасында һәм Бакыдагы III Александр малайлар гимназиясендә имтиханнар тапшыра, башлангыч мәктәпләрдә төрек теле һәм [[шәригать]] кануннарын укыткан өчен сертификат ала&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.  1901 елда ул [[Тифлис]]&lt;nowiki/&gt;тагы [[Кавказ мөселманнары идарәcе]] укытучы дипломы ала һәм шул ук елны Хаҗи Зейналабдин Тагиев нигез салган императрица Александра исемендәге Россия мөселман кызлары өчен интернат мәктәбендә [[әзербайҗан теле]]н укыта башлый. Соңрак ул әзербайҗан телен актив өйрәнә; [[Фарсы теле|фарсы]], рус һәм [[Гарәп теле|гарәп тел]]ләрен, шулай ук классик көнчыгыш әдәбиятын өйрәнә. Шулай ук хатын-кызлар педагогия көллиятендә дә дәресләр укыта&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Шәфига укытучы Әләддин Әфәндиевкә кейәүгә чыккан, аларның ике улы булган: Әдил (1907 елда туган) һәм Фуад (1909 елда туган). 1918 елның мартында Шәфига Әфәндизадә гаиләсе белән август ахырында [[Бакы]]нан китеп, Ахалцихега аннан [[Истанбул]]га күченгән. Сәяхәт вакытында ул ире һәм сеңлесен югалткан. Шәфига [[1919 ел|1919 елның]] апрелендә [[Бакы]]га кайта&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Abdullayeva |first=Şəhla |title=Şəfiqə Əfəndizadə – ilklərə imza atan Azərbaycan qadını |journal=Tribun |language=az |publication-date=2023-08 |issue=9 |pages=623–634 |isbn=978-625-992-922-4}}&lt;/ref&gt;.

== Карьерасы ==
Ул журналистик карьерасын 1903 елда «Шәрги-Рус» газетасының 7нче санында бастырылган «Maarifpərvər rüf'ətli Məhəmməd Ağa Şaxtaxtinski hüzurialilərinə» («Маарифпәрвәр рүфәтле Мәхәммәд Ага Шахтахтински хөзриләренә») дигән мәкалә белән башлый. Карьерасы дәвамында үзенең әдәби әсәрләрен дә бастырып чыгара, басмалар белән хезмәттәшлек итә, шул чорның иҗтимагый һәм сәяси тормышындагы мөһим вакыйгалар турында хәбәр итә, [[Хатын-кыз хокуклары|хатын-кызлар хокуклары]] һәм җәберләү, качаклар проблемалары, балаларны [[Мәгариф|укыту]] һәм тәрбияләү, мәктәп тормышы һәм башка мөһим мәсьәләләр турында фикер алыша&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news |last=Şəymən |date=2018-09-04 |title=Azərbaycanın ilk peşəkar qadın jurnalisti... |url=https://anl.az/down/meqale/sherq/2018/sentyabr/604032.htm |work=Şərq qəzeti |page=11 |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news |last=Dünyaminqızı |first=Qərənfil |date=2015-09-15 |title=Öz millətini ucaldan xanım |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454662 |work=Kaspi qəzeti |pages=9–10 |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;.


[[1906 ел]]да ул [[Бакы]]да узган Әзербайҗан укытучыларының Беренче съездында катнаша. Гаилә шартлары аркасында, ул 1907—1909 еллар арасында укытучылык эшеннән тәнәфес ала. 1909—1911 елларда ул Беренче рус-татар кызлар мәктәбендә әзербайҗан теле укытучысы булып карьерасын дәвам итә, ә 1911—1918 елларда шул ук вазифада II рус-татар кызлар мәктәбендә эшли. Әфәндизадә һәм аның дусты Сәкинә Ахундзадә драма клубы оештыралар, кызларга театр мәдәнияте һәм актёрлык турында мәгълүмат бирәләр, шулай ук аларны заманча матбугат яңалыклары белән таныштыралар.

1914 елда ул «Ике ятим яки Кәрим җәмгыяте» дигән китап бастырып чыгара. Аның хикәяләре балалар тормышының төрле якларын яктырта һәм шул чор матбугат чараларында басылып чыга. [[Гарәп теле|Гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]] һәм [[Рус теле|рус]] телләрендә иркен сөйләшә белгәнлектән, берничә әсәрен һәм мәкаләсен тәрҗемә итә. 1916 елда [[Җәлил Мәмәдкулизадә|Җәлил Мәмәдкулизадның]] мәшһүр «Мәетләр» әсәренә беренче рецензияне Шәфига Әфәндезадә язган. Ул пьеса турында «Ачык сүз» газетасында мәкалә яза.
[[Файл:Участницы_I_Всероссийского_съезда_мусульманских_женщин._29_апреля_1917_г.jpg|мини|273x273пкс|Бөтенрусия мөселман хатын-кызлары съезды, 1917 елның 29 апреле]]
1917 елның апрелендә Бакыдагы Исмәгыйлия бинасында Кавказ мөселманнары съезды уза. Төрле социаль катлам вәкилләре белән беррәттән, анда нибары өч хатын-кыз катнаша: Сара Талышинская, Шәфига Әфәндизадә һәм Сара Вәзирова. Аның чыгышы бәхәсләр тудырда, чөнки ул көнчыгыш хатын-кызларының белеме, хатын-кызлар мәктәпләре һәм театрлар ачу мәсьәләләрен тикшерә.

1919 елда Истанбулдан кайткач, Шәфига Әфәндезадә &quot; Әзербайҗан &quot; газетасы редакция советы әгъзасы була. Аның «Təşkilatın qadınlara təsiri» дип аталган мәкаләсе газетаның [[Әзербайҗан Демократик Республикасы|Әзербайҗан Демократик Республикасының]] юбилеена багышланган 190 нчы санында басылып чыга. Бу вакыт эчендә ул республика парламентының барлык чараларында катнаша, сессияләрдә стенографист буларак язмалар алып бара. [[1919 ел|1919 елның]] [[21 июль|21 июлендә]] ӘДР Парламенты тарафыннан Конституция кабул ителү белән, Әзербайҗан хатын-кызлары беренче тапкыр дәүләт идарәсе вазифаларын биләү хокукына ия булалар. Парламент гражданлык актларын теркәү бюросының алты хезмәткәре хатын-кыз була, һәм Шәфига Әфәндезадә гражданлык актларын теркәү бюросы директоры ярдәмчесе итеп билгеләнә.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-10-07|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762|work=Azerbaijan State News Agency|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı]. ''Azerbaijan State News Agency''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на азербайджанском языке&quot;&gt;(азерб.)&lt;/span&gt;. 7 октября 2018. [https://web.archive.org/web/20210630020231/https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 Архивировано] 30 июня 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Дата обращения: 5 апреля 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Совет чорында ул 1920 елда Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|last=Mikayıl qızı|first=Pərixanım|date=2015-09-15|title=Şəfiqə Əfəndizadənin qadın azadlığı uğurunda mübarizəsi|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454691|work=Kaspi qəzeti|pages=14|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;, анда ул шулай ук курслар да алып бара&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://stm.az/ru/news/322/azerbaycan-cumhuriyyeti-parlamentinin-ilk-qadin-emekdasi|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|last=|language=ru|work=Social Research Center of Azerbaijan|accessdate=2024-02-08}}&lt;/ref&gt; . 1920 елдан 1926 елга кадәр ул Дарюмуэллиматта (хатын-кыз укытучылар әзерләүче педагогия училищесы) укытучы булып эшли&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://oxu.az/society/328931|title=Cümhuriyyət parlamentinin stenoqramçı xanımı – Mollaların ondan xoşu gəlməyib|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240405104757/https://oxu.az/society/328931|archivedate=2024-04-05|date=2019-09-02|language=az|work=Oxu.Az|accessdate=2024-02-09}}&lt;/ref&gt; . Бу елларда ул укытучылык вазифалары белән беррәттән журналистик эш белән дә шөгыльләнә. 1923 елда ул «Шәрык гадәти» журналының редакция советы әгъзасы итеп сайлана, аның мөхәррире һәм әдәби бүлек мөдире вазифаларын башкара&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004140347/http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|archivedate=2023-10-04|last=Əhmədzadə|first=Fidan|language=az|work=[[National Archive Department of Azerbaijan]]|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tahiqızı|first=Ülviyyə|date=2014-10-17|title=Cəhalətdən çıxmağın dərmanı elmdir, maarifdir...|url=https://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2014/oktyabr/396693.htm|work=Xalq Cəbhəsi|pages=11|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;. Шәфига Әфәндезадә [[1923 ел]]да Әзербайҗан ССР Үзәк Башкарма Комитеты әгъзасы итеп билгеләнә.

1932 елга кадәр ул укыту эшендә актив катнаша, [[Кавказ]]да, [[Мәскәү|Мәскәүдә]] һәм [[Әзербайҗан Совет Социалистик Республикасы|Әзербайҗан ССР]] буенча үткәрелгән хатын-кызлар конференцияләрендә һәм съездларында чыгыш ясый&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Dünyaminqızı|first=Qərənfil|date=2011-07-21|title=Şəfiqə xanım Əfəndizadə kim idi?|url=https://anl.az/down/meqale/azerbaycan/2011/iyul/192321.htm|work=Azərbaycan qəzeti|pages=4|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt; . Аның укучылары арасында [[Айна Солтанова]] һәм Мирварид Дилбази кебек танылган шәхесләр була.

== Үлеме ==
Ул [[1959 ел|1959 елның]] [[29 июль|29 июлендә]] Бакыда вафат була.

== Хәтер ==
Бакыдагы 13 нче гомуми белем бирү мәктәбенә Шәфига Әфәндезадә хөрмәтенә исем бирелгән.

== Әдәбият ==

* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}&lt;templatestyles
* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Азәрбайҗанның феминизм эшлеклеләре]]
[[Төркем:Азәрбайҗан публицистлары]]
[[Төркем:Бакыда вафатлар]]
[[Төркем:1959 елда вафатлар]]
[[Төркем:29 июль көнне вафатлар]]
[[Төркем:1883 елда туганнар]]
[[Төркем:19 май көнне туганнар]]</text>
      <sha1>e1w648f8tts64000yzkuup66axwm1fg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794690</id>
      <parentid>5794689</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:30:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карьерасы */</comment>
      <origin>5794690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15776" sha1="eowwmin7gbpuxdrl3q4cnritd0oe5dn" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Шәфига Әфәндезадә''' ({{Lang-az|Şəfiqə Əfəndizadə}} ; [[19 май]] [[1883 ел]], Ацкури, [[Тифлис губернасы]] — [[29 июль]] [[1959 ел|1959 ел,]] [[Бакы]]) — [[Әзербайҗан]]дагы хатын-кызлар хокуклары хәрәкәте активисты, укытучы һәм журналист. Төрле басмаларда, шул исәптән «Ишиг», һәм «Әзербайҗан» газетасында һәм «Шарг гадини» журналында хатын-кызлар хокукларын һәм ирекләрен яклау турында күп санлы мәкаләләр авторы. Әзербайҗандагы беренче хатын-кызлар клубы булган Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша.

Ул беренче азәрбайҗан хатын-кыз журналисты һәм публицисты, шулай ук Закавказьеда [[Азәрбайҗан теле|азәрбайҗан телен]] укыткан беренче укытучыларның берсе һәм [[Әзербайҗан Демократик Республикасы]] парламентының беренче хатын-кыз хезмәткәре була&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |last=Vəliyev |first=Əfqan |title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı |url=https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf |work=Türküstan |language=az |access-date=2024-04-05 |archive-date=2023-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322134945/https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Биографиясе ==
Шәфига Әфәдезадә [[1883 ел|1883 елның]] [[19 март]]ында [[Тифлис губернасы|Тифлис губернасының]] Ахалцих өйәзе Ацкури авылында педагог Хафиз Мөхәммәдәмин Шәехзадә гаиләсендә туган&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədzadə |first=Fidan |title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə |url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140 |website=[[National Archive Department of Azerbaijan]] |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;. Башлангыч белемне өйдә, кече сеңлесе белән бергә ала. 1896 елда аның гаиләсе Нухага күченә, анда 14 яшендә Шәфига әтисе тарафыннан кызлар өчен булдырылган сыйныфта укыта башлый Соңрак ул Кавказ дини шурасында һәм Бакыдагы III Александр малайлар гимназиясендә имтиханнар тапшыра, башлангыч мәктәпләрдә төрек теле һәм [[шәригать]] кануннарын укыткан өчен сертификат ала&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.  1901 елда ул [[Тифлис]]&lt;nowiki/&gt;тагы [[Кавказ мөселманнары идарәcе]] укытучы дипломы ала һәм шул ук елны Хаҗи Зейналабдин Тагиев нигез салган императрица Александра исемендәге Россия мөселман кызлары өчен интернат мәктәбендә [[әзербайҗан теле]]н укыта башлый. Соңрак ул әзербайҗан телен актив өйрәнә; [[Фарсы теле|фарсы]], рус һәм [[Гарәп теле|гарәп тел]]ләрен, шулай ук классик көнчыгыш әдәбиятын өйрәнә. Шулай ук хатын-кызлар педагогия көллиятендә дә дәресләр укыта&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Шәфига укытучы Әләддин Әфәндиевкә кейәүгә чыккан, аларның ике улы булган: Әдил (1907 елда туган) һәм Фуад (1909 елда туган). 1918 елның мартында Шәфига Әфәндизадә гаиләсе белән август ахырында [[Бакы]]нан китеп, Ахалцихега аннан [[Истанбул]]га күченгән. Сәяхәт вакытында ул ире һәм сеңлесен югалткан. Шәфига [[1919 ел|1919 елның]] апрелендә [[Бакы]]га кайта&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Abdullayeva |first=Şəhla |title=Şəfiqə Əfəndizadə – ilklərə imza atan Azərbaycan qadını |journal=Tribun |language=az |publication-date=2023-08 |issue=9 |pages=623–634 |isbn=978-625-992-922-4}}&lt;/ref&gt;.

== Карьерасы ==
Ул журналистик карьерасын 1903 елда «Шәрги-Рус» газетасының 7нче санында бастырылган «Maarifpərvər rüf'ətli Məhəmməd Ağa Şaxtaxtinski hüzurialilərinə» («Маарифпәрвәр рүфәтле Мәхәммәд Ага Шахтахтински хөзриләренә») дигән мәкалә белән башлый. Карьерасы дәвамында үзенең әдәби әсәрләрен дә бастырып чыгара, басмалар белән хезмәттәшлек итә, шул чорның иҗтимагый һәм сәяси тормышындагы мөһим вакыйгалар турында хәбәр итә, [[Хатын-кыз хокуклары|хатын-кызлар хокуклары]] һәм җәберләү, качаклар проблемалары, балаларны [[Мәгариф|укыту]] һәм тәрбияләү, мәктәп тормышы һәм башка мөһим мәсьәләләр турында фикер алыша&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news |last=Şəymən |date=2018-09-04 |title=Azərbaycanın ilk peşəkar qadın jurnalisti... |url=https://anl.az/down/meqale/sherq/2018/sentyabr/604032.htm |work=Şərq qəzeti |page=11 |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news |last=Dünyaminqızı |first=Qərənfil |date=2015-09-15 |title=Öz millətini ucaldan xanım |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454662 |work=Kaspi qəzeti |pages=9–10 |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;.


[[1906 ел]]да ул [[Бакы]]да узган Әзербайҗан укытучыларының Беренче съездында катнаша. Гаилә шартлары аркасында, ул 1907—1909 еллар арасында укытучылык эшеннән тәнәфес ала. 1909—1911 елларда ул Беренче рус-татар кызлар мәктәбендә әзербайҗан теле укытучысы булып карьерасын дәвам итә, ә 1911—1918 елларда шул ук вазифада II рус-татар кызлар мәктәбендә эшли. Әфәндизадә һәм аның дусты Сәкинә Ахундзадә драма клубы оештыралар, кызларга театр мәдәнияте һәм актёрлык турында мәгълүмат бирәләр, шулай ук аларны заманча матбугат яңалыклары белән таныштыралар.

1914 елда ул «Ике ятим яки Кәрим җәмгыяте» дигән китап бастырып чыгара. Аның хикәяләре балалар тормышының төрле якларын яктырта һәм шул чор матбугат чараларында басылып чыга. [[Гарәп теле|Гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]] һәм [[Рус теле|рус]] телләрендә иркен сөйләшә белгәнлектән, берничә әсәрен һәм мәкаләсен тәрҗемә итә. 1916 елда [[Җәлил Мәмәдкулизадә|Җәлил Мәмәдкулизадның]] мәшһүр «Мәетләр» әсәренә беренче рецензияне Шәфига Әфәндезадә язган. Ул пьеса турында «Ачык сүз» газетасында мәкалә яза.
[[Файл:Участницы_I_Всероссийского_съезда_мусульманских_женщин._29_апреля_1917_г.jpg|мини|273x273пкс|Бөтенрусия мөселман хатын-кызлары съезды, 1917 елның 29 апреле]]
1917 елның апрелендә Бакыдагы Исмәгыйлия бинасында Кавказ мөселманнары съезды уза. Төрле социаль катлам вәкилләре белән беррәттән, анда нибары өч хатын-кыз катнаша: Сара Талышинская, Шәфига Әфәндизадә һәм Сара Вәзирова. Аның чыгышы бәхәсләр тудырда, чөнки ул көнчыгыш хатын-кызларының белеме, хатын-кызлар мәктәпләре һәм театрлар ачу мәсьәләләрен тикшерә.

1919 елда Истанбулдан кайткач, Шәфига Әфәндезадә &quot; Әзербайҗан &quot; газетасы редакция советы әгъзасы була. Аның «Təşkilatın qadınlara təsiri» дип аталган мәкаләсе газетаның [[Әзербайҗан Демократик Республикасы|Әзербайҗан Демократик Республикасының]] юбилеена багышланган 190 нчы санында басылып чыга. Бу вакыт эчендә ул республика парламентының барлык чараларында катнаша, сессияләрдә стенографист буларак язмалар алып бара. [[1919 ел|1919 елның]] [[21 июль|21 июлендә]] ӘДР Парламенты тарафыннан Конституция кабул ителү белән, Әзербайҗан хатын-кызлары беренче тапкыр дәүләт идарәсе вазифаларын биләү хокукына ия булалар. Парламент гражданлык актларын теркәү бюросының алты хезмәткәре хатын-кыз була, һәм Шәфига Әфәндезадә гражданлык актларын теркәү бюросы директоры ярдәмчесе итеп билгеләнә&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news |date=2018-10-07 |title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 |work=Azerbaijan State News Agency |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында ул 1920 елда Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|last=Mikayıl qızı|first=Pərixanım|date=2015-09-15|title=Şəfiqə Əfəndizadənin qadın azadlığı uğurunda mübarizəsi|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454691|work=Kaspi qəzeti|pages=14|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;, анда ул шулай ук курслар да алып бара&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://stm.az/ru/news/322/azerbaycan-cumhuriyyeti-parlamentinin-ilk-qadin-emekdasi|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|last=|language=ru|work=Social Research Center of Azerbaijan|accessdate=2024-02-08}}&lt;/ref&gt; . 1920 елдан 1926 елга кадәр ул Дарюмуэллиматта (хатын-кыз укытучылар әзерләүче педагогия училищесы) укытучы булып эшли&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://oxu.az/society/328931|title=Cümhuriyyət parlamentinin stenoqramçı xanımı – Mollaların ondan xoşu gəlməyib|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240405104757/https://oxu.az/society/328931|archivedate=2024-04-05|date=2019-09-02|language=az|work=Oxu.Az|accessdate=2024-02-09}}&lt;/ref&gt; . Бу елларда ул укытучылык вазифалары белән беррәттән журналистик эш белән дә шөгыльләнә. 1923 елда ул «Шәрык гадәти» журналының редакция советы әгъзасы итеп сайлана, аның мөхәррире һәм әдәби бүлек мөдире вазифаларын башкара&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004140347/http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140|archivedate=2023-10-04|last=Əhmədzadə|first=Fidan|language=az|work=[[National Archive Department of Azerbaijan]]|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tahiqızı|first=Ülviyyə|date=2014-10-17|title=Cəhalətdən çıxmağın dərmanı elmdir, maarifdir...|url=https://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2014/oktyabr/396693.htm|work=Xalq Cəbhəsi|pages=11|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;. Шәфига Әфәндезадә [[1923 ел]]да Әзербайҗан ССР Үзәк Башкарма Комитеты әгъзасы итеп билгеләнә.

1932 елга кадәр ул укыту эшендә актив катнаша, [[Кавказ]]да, [[Мәскәү|Мәскәүдә]] һәм [[Әзербайҗан Совет Социалистик Республикасы|Әзербайҗан ССР]] буенча үткәрелгән хатын-кызлар конференцияләрендә һәм съездларында чыгыш ясый&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Dünyaminqızı|first=Qərənfil|date=2011-07-21|title=Şəfiqə xanım Əfəndizadə kim idi?|url=https://anl.az/down/meqale/azerbaycan/2011/iyul/192321.htm|work=Azərbaycan qəzeti|pages=4|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt; . Аның укучылары арасында [[Айна Солтанова]] һәм Мирварид Дилбази кебек танылган шәхесләр була.

== Үлеме ==
Ул [[1959 ел|1959 елның]] [[29 июль|29 июлендә]] Бакыда вафат була.

== Хәтер ==
Бакыдагы 13 нче гомуми белем бирү мәктәбенә Шәфига Әфәндезадә хөрмәтенә исем бирелгән.

== Әдәбият ==

* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}&lt;templatestyles
* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Азәрбайҗанның феминизм эшлеклеләре]]
[[Төркем:Азәрбайҗан публицистлары]]
[[Төркем:Бакыда вафатлар]]
[[Төркем:1959 елда вафатлар]]
[[Төркем:29 июль көнне вафатлар]]
[[Төркем:1883 елда туганнар]]
[[Төркем:19 май көнне туганнар]]</text>
      <sha1>eowwmin7gbpuxdrl3q4cnritd0oe5dn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794691</id>
      <parentid>5794690</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:32:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карьерасы */</comment>
      <origin>5794691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15372" sha1="fo6yek1seu9dsslu3qitf4r8337bzll" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Шәфига Әфәндезадә''' ({{Lang-az|Şəfiqə Əfəndizadə}} ; [[19 май]] [[1883 ел]], Ацкури, [[Тифлис губернасы]] — [[29 июль]] [[1959 ел|1959 ел,]] [[Бакы]]) — [[Әзербайҗан]]дагы хатын-кызлар хокуклары хәрәкәте активисты, укытучы һәм журналист. Төрле басмаларда, шул исәптән «Ишиг», һәм «Әзербайҗан» газетасында һәм «Шарг гадини» журналында хатын-кызлар хокукларын һәм ирекләрен яклау турында күп санлы мәкаләләр авторы. Әзербайҗандагы беренче хатын-кызлар клубы булган Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша.

Ул беренче азәрбайҗан хатын-кыз журналисты һәм публицисты, шулай ук Закавказьеда [[Азәрбайҗан теле|азәрбайҗан телен]] укыткан беренче укытучыларның берсе һәм [[Әзербайҗан Демократик Республикасы]] парламентының беренче хатын-кыз хезмәткәре була&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |last=Vəliyev |first=Əfqan |title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı |url=https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf |work=Türküstan |language=az |access-date=2024-04-05 |archive-date=2023-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322134945/https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Биографиясе ==
Шәфига Әфәдезадә [[1883 ел|1883 елның]] [[19 март]]ында [[Тифлис губернасы|Тифлис губернасының]] Ахалцих өйәзе Ацкури авылында педагог Хафиз Мөхәммәдәмин Шәехзадә гаиләсендә туган&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədzadə |first=Fidan |title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə |url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140 |website=[[National Archive Department of Azerbaijan]] |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;. Башлангыч белемне өйдә, кече сеңлесе белән бергә ала. 1896 елда аның гаиләсе Нухага күченә, анда 14 яшендә Шәфига әтисе тарафыннан кызлар өчен булдырылган сыйныфта укыта башлый Соңрак ул Кавказ дини шурасында һәм Бакыдагы III Александр малайлар гимназиясендә имтиханнар тапшыра, башлангыч мәктәпләрдә төрек теле һәм [[шәригать]] кануннарын укыткан өчен сертификат ала&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.  1901 елда ул [[Тифлис]]&lt;nowiki/&gt;тагы [[Кавказ мөселманнары идарәcе]] укытучы дипломы ала һәм шул ук елны Хаҗи Зейналабдин Тагиев нигез салган императрица Александра исемендәге Россия мөселман кызлары өчен интернат мәктәбендә [[әзербайҗан теле]]н укыта башлый. Соңрак ул әзербайҗан телен актив өйрәнә; [[Фарсы теле|фарсы]], рус һәм [[Гарәп теле|гарәп тел]]ләрен, шулай ук классик көнчыгыш әдәбиятын өйрәнә. Шулай ук хатын-кызлар педагогия көллиятендә дә дәресләр укыта&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Шәфига укытучы Әләддин Әфәндиевкә кейәүгә чыккан, аларның ике улы булган: Әдил (1907 елда туган) һәм Фуад (1909 елда туган). 1918 елның мартында Шәфига Әфәндизадә гаиләсе белән август ахырында [[Бакы]]нан китеп, Ахалцихега аннан [[Истанбул]]га күченгән. Сәяхәт вакытында ул ире һәм сеңлесен югалткан. Шәфига [[1919 ел|1919 елның]] апрелендә [[Бакы]]га кайта&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Abdullayeva |first=Şəhla |title=Şəfiqə Əfəndizadə – ilklərə imza atan Azərbaycan qadını |journal=Tribun |language=az |publication-date=2023-08 |issue=9 |pages=623–634 |isbn=978-625-992-922-4}}&lt;/ref&gt;.

== Карьерасы ==
Ул журналистик карьерасын 1903 елда «Шәрги-Рус» газетасының 7нче санында бастырылган «Maarifpərvər rüf'ətli Məhəmməd Ağa Şaxtaxtinski hüzurialilərinə» («Маарифпәрвәр рүфәтле Мәхәммәд Ага Шахтахтински хөзриләренә») дигән мәкалә белән башлый. Карьерасы дәвамында үзенең әдәби әсәрләрен дә бастырып чыгара, басмалар белән хезмәттәшлек итә, шул чорның иҗтимагый һәм сәяси тормышындагы мөһим вакыйгалар турында хәбәр итә, [[Хатын-кыз хокуклары|хатын-кызлар хокуклары]] һәм җәберләү, качаклар проблемалары, балаларны [[Мәгариф|укыту]] һәм тәрбияләү, мәктәп тормышы һәм башка мөһим мәсьәләләр турында фикер алыша&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news |last=Şəymən |date=2018-09-04 |title=Azərbaycanın ilk peşəkar qadın jurnalisti... |url=https://anl.az/down/meqale/sherq/2018/sentyabr/604032.htm |work=Şərq qəzeti |page=11 |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news |last=Dünyaminqızı |first=Qərənfil |date=2015-09-15 |title=Öz millətini ucaldan xanım |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454662 |work=Kaspi qəzeti |pages=9–10 |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;.


[[1906 ел]]да ул [[Бакы]]да узган Әзербайҗан укытучыларының Беренче съездында катнаша. Гаилә шартлары аркасында, ул 1907—1909 еллар арасында укытучылык эшеннән тәнәфес ала. 1909—1911 елларда ул Беренче рус-татар кызлар мәктәбендә әзербайҗан теле укытучысы булып карьерасын дәвам итә, ә 1911—1918 елларда шул ук вазифада II рус-татар кызлар мәктәбендә эшли. Әфәндизадә һәм аның дусты Сәкинә Ахундзадә драма клубы оештыралар, кызларга театр мәдәнияте һәм актёрлык турында мәгълүмат бирәләр, шулай ук аларны заманча матбугат яңалыклары белән таныштыралар.

1914 елда ул «Ике ятим яки Кәрим җәмгыяте» дигән китап бастырып чыгара. Аның хикәяләре балалар тормышының төрле якларын яктырта һәм шул чор матбугат чараларында басылып чыга. [[Гарәп теле|Гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]] һәм [[Рус теле|рус]] телләрендә иркен сөйләшә белгәнлектән, берничә әсәрен һәм мәкаләсен тәрҗемә итә. 1916 елда [[Җәлил Мәмәдкулизадә|Җәлил Мәмәдкулизадның]] мәшһүр «Мәетләр» әсәренә беренче рецензияне Шәфига Әфәндезадә язган. Ул пьеса турында «Ачык сүз» газетасында мәкалә яза.
[[Файл:Участницы_I_Всероссийского_съезда_мусульманских_женщин._29_апреля_1917_г.jpg|мини|273x273пкс|Бөтенрусия мөселман хатын-кызлары съезды, 1917 елның 29 апреле]]
1917 елның апрелендә Бакыдагы Исмәгыйлия бинасында Кавказ мөселманнары съезды уза. Төрле социаль катлам вәкилләре белән беррәттән, анда нибары өч хатын-кыз катнаша: Сара Талышинская, Шәфига Әфәндизадә һәм Сара Вәзирова. Аның чыгышы бәхәсләр тудырда, чөнки ул көнчыгыш хатын-кызларының белеме, хатын-кызлар мәктәпләре һәм театрлар ачу мәсьәләләрен тикшерә.

1919 елда Истанбулдан кайткач, Шәфига Әфәндезадә &quot; Әзербайҗан &quot; газетасы редакция советы әгъзасы була. Аның «Təşkilatın qadınlara təsiri» дип аталган мәкаләсе газетаның [[Әзербайҗан Демократик Республикасы|Әзербайҗан Демократик Республикасының]] юбилеена багышланган 190 нчы санында басылып чыга. Бу вакыт эчендә ул республика парламентының барлык чараларында катнаша, сессияләрдә стенографист буларак язмалар алып бара. [[1919 ел|1919 елның]] [[21 июль|21 июлендә]] ӘДР Парламенты тарафыннан Конституция кабул ителү белән, Әзербайҗан хатын-кызлары беренче тапкыр дәүләт идарәсе вазифаларын биләү хокукына ия булалар. Парламент гражданлык актларын теркәү бюросының алты хезмәткәре хатын-кыз була, һәм Шәфига Әфәндезадә гражданлык актларын теркәү бюросы директоры ярдәмчесе итеп билгеләнә&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news |date=2018-10-07 |title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 |work=Azerbaijan State News Agency |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында ул 1920 елда Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|last=Mikayıl qızı|first=Pərixanım|date=2015-09-15|title=Şəfiqə Əfəndizadənin qadın azadlığı uğurunda mübarizəsi|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454691|work=Kaspi qəzeti|pages=14|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;, анда ул шулай ук курслар да алып бара&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://stm.az/ru/news/322/azerbaycan-cumhuriyyeti-parlamentinin-ilk-qadin-emekdasi|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|last=|language=ru|work=Social Research Center of Azerbaijan|accessdate=2024-02-08}}&lt;/ref&gt; . 1920 елдан 1926 елга кадәр ул Дарюмуэллиматта (хатын-кыз укытучылар әзерләүче педагогия училищесы) укытучы булып эшли&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://oxu.az/society/328931|title=Cümhuriyyət parlamentinin stenoqramçı xanımı – Mollaların ondan xoşu gəlməyib|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240405104757/https://oxu.az/society/328931|archivedate=2024-04-05|date=2019-09-02|language=az|work=Oxu.Az|accessdate=2024-02-09}}&lt;/ref&gt; . Бу елларда ул укытучылык вазифалары белән беррәттән журналистик эш белән дә шөгыльләнә. 1923 елда ул «Шәрык гадәти» журналының редакция советы әгъзасы итеп сайлана, аның мөхәррире һәм әдәби бүлек мөдире вазифаларын башкара&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tahiqızı|first=Ülviyyə|date=2014-10-17|title=Cəhalətdən çıxmağın dərmanı elmdir, maarifdir...|url=https://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2014/oktyabr/396693.htm|work=Xalq Cəbhəsi|pages=11|lang=az|accessdate=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;. Шәфига Әфәндезадә [[1923 ел]]да Әзербайҗан ССР Үзәк Башкарма Комитеты әгъзасы итеп билгеләнә.

1932 елга кадәр ул укыту эшендә актив катнаша, [[Кавказ]]да, [[Мәскәү|Мәскәүдә]] һәм [[Әзербайҗан Совет Социалистик Республикасы|Әзербайҗан ССР]] буенча үткәрелгән хатын-кызлар конференцияләрендә һәм съездларында чыгыш ясый&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Dünyaminqızı|first=Qərənfil|date=2011-07-21|title=Şəfiqə xanım Əfəndizadə kim idi?|url=https://anl.az/down/meqale/azerbaycan/2011/iyul/192321.htm|work=Azərbaycan qəzeti|pages=4|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;. Аның укучылары арасында [[Айна Солтанова]] һәм Мирварид Дилбази кебек танылган шәхесләр була.

== Үлеме ==
Ул [[1959 ел|1959 елның]] [[29 июль|29 июлендә]] Бакыда вафат була.

== Хәтер ==
Бакыдагы 13 нче гомуми белем бирү мәктәбенә Шәфига Әфәндезадә хөрмәтенә исем бирелгән.

== Әдәбият ==

* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}&lt;templatestyles
* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Азәрбайҗанның феминизм эшлеклеләре]]
[[Төркем:Азәрбайҗан публицистлары]]
[[Төркем:Бакыда вафатлар]]
[[Төркем:1959 елда вафатлар]]
[[Төркем:29 июль көнне вафатлар]]
[[Төркем:1883 елда туганнар]]
[[Төркем:19 май көнне туганнар]]</text>
      <sha1>fo6yek1seu9dsslu3qitf4r8337bzll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794693</id>
      <parentid>5794691</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5794693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15345" sha1="6svgjybvunjonjvd3cu3f2cr1flk8cr" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Шәфига Әфәндезадә''' ({{Lang-az|Şəfiqə Əfəndizadə}} ; [[19 май]] [[1883 ел]], Ацкури, [[Тифлис губернасы]] — [[29 июль]] [[1959 ел|1959 ел,]] [[Бакы]]) — [[Әзербайҗан]]дагы хатын-кызлар хокуклары хәрәкәте активисты, укытучы һәм журналист. Төрле басмаларда, шул исәптән «Ишиг», һәм «Әзербайҗан» газетасында һәм «Шарг гадини» журналында хатын-кызлар хокукларын һәм ирекләрен яклау турында күп санлы мәкаләләр авторы. Әзербайҗандагы беренче хатын-кызлар клубы булган Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша.

Ул беренче азәрбайҗан хатын-кыз журналисты һәм публицисты, шулай ук Закавказьеда [[Азәрбайҗан теле|азәрбайҗан телен]] укыткан беренче укытучыларның берсе һәм [[Әзербайҗан Демократик Республикасы]] парламентының беренче хатын-кыз хезмәткәре була&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |last=Vəliyev |first=Əfqan |title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı |url=https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf |work=Türküstan |language=az |access-date=2024-04-05 |archive-date=2023-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322134945/https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

== Биографиясе ==
Шәфига Әфәдезадә [[1883 ел|1883 елның]] [[19 март]]ында [[Тифлис губернасы|Тифлис губернасының]] Ахалцих өйәзе Ацкури авылында педагог Хафиз Мөхәммәдәмин Шәехзадә гаиләсендә туган&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədzadə |first=Fidan |title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə |url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140 |website=[[National Archive Department of Azerbaijan]] |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;. Башлангыч белемне өйдә, кече сеңлесе белән бергә ала. 1896 елда аның гаиләсе Нухага күченә, анда 14 яшендә Шәфига әтисе тарафыннан кызлар өчен булдырылган сыйныфта укыта башлый Соңрак ул Кавказ дини шурасында һәм Бакыдагы III Александр малайлар гимназиясендә имтиханнар тапшыра, башлангыч мәктәпләрдә төрек теле һәм [[шәригать]] кануннарын укыткан өчен сертификат ала&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.  1901 елда ул [[Тифлис]]тагы [[Кавказ мөселманнары идарәcе]] укытучы дипломы ала һәм шул ук елны Хаҗи Зейналабдин Тагиев нигез салган императрица Александра исемендәге Россия мөселман кызлары өчен интернат мәктәбендә [[әзербайҗан теле]]н укыта башлый. Соңрак ул әзербайҗан телен актив өйрәнә; [[Фарсы теле|фарсы]], рус һәм [[Гарәп теле|гарәп тел]]ләрен, шулай ук классик көнчыгыш әдәбиятын өйрәнә. Шулай ук хатын-кызлар педагогия көллиятендә дә дәресләр укыта&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Шәфига укытучы Әләддин Әфәндиевкә кейәүгә чыккан, аларның ике улы булган: Әдил (1907 елда туган) һәм Фуад (1909 елда туган). 1918 елның мартында Шәфига Әфәндизадә гаиләсе белән август ахырында [[Бакы]]нан китеп, Ахалцихега аннан [[Истанбул]]га күченгән. Сәяхәт вакытында ул ире һәм сеңлесен югалткан. Шәфига [[1919 ел|1919 елның]] апрелендә [[Бакы]]га кайта&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Abdullayeva |first=Şəhla |title=Şəfiqə Əfəndizadə – ilklərə imza atan Azərbaycan qadını |journal=Tribun |language=az |publication-date=2023-08 |issue=9 |pages=623–634 |isbn=978-625-992-922-4}}&lt;/ref&gt;.

== Карьерасы ==
Ул журналистик карьерасын 1903 елда «Шәрги-Рус» газетасының 7нче санында бастырылган «Maarifpərvər rüf'ətli Məhəmməd Ağa Şaxtaxtinski hüzurialilərinə» («Маарифпәрвәр рүфәтле Мәхәммәд Ага Шахтахтински хөзриләренә») дигән мәкалә белән башлый. Карьерасы дәвамында үзенең әдәби әсәрләрен дә бастырып чыгара, басмалар белән хезмәттәшлек итә, шул чорның иҗтимагый һәм сәяси тормышындагы мөһим вакыйгалар турында хәбәр итә, [[Хатын-кыз хокуклары|хатын-кызлар хокуклары]] һәм җәберләү, качаклар проблемалары, балаларны [[Мәгариф|укыту]] һәм тәрбияләү, мәктәп тормышы һәм башка мөһим мәсьәләләр турында фикер алыша&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news |last=Şəymən |date=2018-09-04 |title=Azərbaycanın ilk peşəkar qadın jurnalisti... |url=https://anl.az/down/meqale/sherq/2018/sentyabr/604032.htm |work=Şərq qəzeti |page=11 |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news |last=Dünyaminqızı |first=Qərənfil |date=2015-09-15 |title=Öz millətini ucaldan xanım |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454662 |work=Kaspi qəzeti |pages=9–10 |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;.


[[1906 ел]]да ул [[Бакы]]да узган Әзербайҗан укытучыларының Беренче съездында катнаша. Гаилә шартлары аркасында, ул 1907—1909 еллар арасында укытучылык эшеннән тәнәфес ала. 1909—1911 елларда ул Беренче рус-татар кызлар мәктәбендә әзербайҗан теле укытучысы булып карьерасын дәвам итә, ә 1911—1918 елларда шул ук вазифада II рус-татар кызлар мәктәбендә эшли. Әфәндизадә һәм аның дусты Сәкинә Ахундзадә драма клубы оештыралар, кызларга театр мәдәнияте һәм актёрлык турында мәгълүмат бирәләр, шулай ук аларны заманча матбугат яңалыклары белән таныштыралар.

1914 елда ул «Ике ятим яки Кәрим җәмгыяте» дигән китап бастырып чыгара. Аның хикәяләре балалар тормышының төрле якларын яктырта һәм шул чор матбугат чараларында басылып чыга. [[Гарәп теле|Гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]] һәм [[Рус теле|рус]] телләрендә иркен сөйләшә белгәнлектән, берничә әсәрен һәм мәкаләсен тәрҗемә итә. 1916 елда [[Җәлил Мәмәдкулизадә|Җәлил Мәмәдкулизадның]] мәшһүр «Мәетләр» әсәренә беренче рецензияне Шәфига Әфәндезадә язган. Ул пьеса турында «Ачык сүз» газетасында мәкалә яза.
[[Файл:Участницы_I_Всероссийского_съезда_мусульманских_женщин._29_апреля_1917_г.jpg|мини|273x273пкс|Бөтенрусия мөселман хатын-кызлары съезды, 1917 елның 29 апреле]]
1917 елның апрелендә Бакыдагы Исмәгыйлия бинасында Кавказ мөселманнары съезды уза. Төрле социаль катлам вәкилләре белән беррәттән, анда нибары өч хатын-кыз катнаша: Сара Талышинская, Шәфига Әфәндизадә һәм Сара Вәзирова. Аның чыгышы бәхәсләр тудырда, чөнки ул көнчыгыш хатын-кызларының белеме, хатын-кызлар мәктәпләре һәм театрлар ачу мәсьәләләрен тикшерә.

1919 елда Истанбулдан кайткач, Шәфига Әфәндезадә &quot; Әзербайҗан &quot; газетасы редакция советы әгъзасы була. Аның «Təşkilatın qadınlara təsiri» дип аталган мәкаләсе газетаның [[Әзербайҗан Демократик Республикасы|Әзербайҗан Демократик Республикасының]] юбилеена багышланган 190 нчы санында басылып чыга. Бу вакыт эчендә ул республика парламентының барлык чараларында катнаша, сессияләрдә стенографист буларак язмалар алып бара. [[1919 ел|1919 елның]] [[21 июль|21 июлендә]] ӘДР Парламенты тарафыннан Конституция кабул ителү белән, Әзербайҗан хатын-кызлары беренче тапкыр дәүләт идарәсе вазифаларын биләү хокукына ия булалар. Парламент гражданлык актларын теркәү бюросының алты хезмәткәре хатын-кыз була, һәм Шәфига Әфәндезадә гражданлык актларын теркәү бюросы директоры ярдәмчесе итеп билгеләнә&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news |date=2018-10-07 |title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 |work=Azerbaijan State News Agency |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында ул 1920 елда Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|last=Mikayıl qızı|first=Pərixanım|date=2015-09-15|title=Şəfiqə Əfəndizadənin qadın azadlığı uğurunda mübarizəsi|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454691|work=Kaspi qəzeti|pages=14|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;, анда ул шулай ук курслар да алып бара&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://stm.az/ru/news/322/azerbaycan-cumhuriyyeti-parlamentinin-ilk-qadin-emekdasi|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|last=|language=ru|work=Social Research Center of Azerbaijan|accessdate=2024-02-08}}&lt;/ref&gt;. 1920 елдан 1926 елга кадәр ул Дарюмуэллиматта (хатын-кыз укытучылар әзерләүче педагогия училищесы) укытучы булып эшли&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://oxu.az/society/328931|title=Cümhuriyyət parlamentinin stenoqramçı xanımı – Mollaların ondan xoşu gəlməyib|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240405104757/https://oxu.az/society/328931|archivedate=2024-04-05|date=2019-09-02|language=az|work=Oxu.Az|accessdate=2024-02-09}}&lt;/ref&gt; . Бу елларда ул укытучылык вазифалары белән беррәттән журналистик эш белән дә шөгыльләнә. 1923 елда ул «Шәрык гадәти» журналының редакция советы әгъзасы итеп сайлана, аның мөхәррире һәм әдәби бүлек мөдире вазифаларын башкара&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tahiqızı|first=Ülviyyə|date=2014-10-17|title=Cəhalətdən çıxmağın dərmanı elmdir, maarifdir...|url=https://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2014/oktyabr/396693.htm|work=Xalq Cəbhəsi|pages=11|lang=az|accessdate=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;. Шәфига Әфәндезадә [[1923 ел]]да Әзербайҗан ССР Үзәк Башкарма Комитеты әгъзасы итеп билгеләнә.

1932 елга кадәр ул укыту эшендә актив катнаша, [[Кавказ]]да, [[Мәскәү|Мәскәүдә]] һәм [[Әзербайҗан Совет Социалистик Республикасы|Әзербайҗан ССР]] буенча үткәрелгән хатын-кызлар конференцияләрендә һәм съездларында чыгыш ясый&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Dünyaminqızı|first=Qərənfil|date=2011-07-21|title=Şəfiqə xanım Əfəndizadə kim idi?|url=https://anl.az/down/meqale/azerbaycan/2011/iyul/192321.htm|work=Azərbaycan qəzeti|pages=4|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;. Аның укучылары арасында [[Айна Солтанова]] һәм Мирварид Дилбази кебек танылган шәхесләр була.

== Үлеме ==
Ул [[1959 ел|1959 елның]] [[29 июль|29 июлендә]] Бакыда вафат була.

== Хәтер ==
Бакыдагы 13 нче гомуми белем бирү мәктәбенә Шәфига Әфәндезадә хөрмәтенә исем бирелгән.

== Әдәбият ==

* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}&lt;templatestyles
* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Азәрбайҗанның феминизм эшлеклеләре]]
[[Төркем:Азәрбайҗан публицистлары]]
[[Төркем:Бакыда вафатлар]]
[[Төркем:1959 елда вафатлар]]
[[Төркем:29 июль көнне вафатлар]]
[[Төркем:1883 елда туганнар]]
[[Төркем:19 май көнне туганнар]]</text>
      <sha1>6svgjybvunjonjvd3cu3f2cr1flk8cr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794694</id>
      <parentid>5794693</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:38:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5794694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15328" sha1="08rxi1wzl36l0dsf6t97u5snk9ul5di" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Шәфига Әфәндезадә''' ({{Lang-az|Şəfiqə Əfəndizadə}} ; [[19 май]] [[1883 ел]], Ацкури, [[Тифлис губернасы]] — [[29 июль]] [[1959 ел|1959 ел,]] [[Бакы]]) — [[Әзербайҗан]]дагы хатын-кызлар хокуклары хәрәкәте активисты, укытучы һәм журналист. Төрле басмаларда, шул исәптән «Ишиг», һәм «Әзербайҗан» газетасында һәм «Шарг гадини» журналында хатын-кызлар хокукларын һәм ирекләрен яклау турында күп санлы мәкаләләр авторы. Әзербайҗандагы беренче хатын-кызлар клубы булган Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша.

Ул беренче азәрбайҗан хатын-кыз журналисты һәм публицисты, шулай ук Закавказьеда [[Азәрбайҗан теле|азәрбайҗан телен]] укыткан беренче укытучыларның берсе һәм [[Әзербайҗан Демократик Республикасы]] парламентының беренче хатын-кыз хезмәткәре була&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |last=Vəliyev |first=Əfqan |title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı |url=https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf |work=Türküstan |language=az |access-date=2024-04-05 |archive-date=2023-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322134945/https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

== Биографиясе ==
Шәфига Әфәдезадә [[1883 ел|1883 елның]] [[19 март]]ында [[Тифлис губернасы|Тифлис губернасының]] Ахалцих өйәзе Ацкури авылында педагог Хафиз Мөхәммәдәмин Шәехзадә гаиләсендә туган&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədzadə |first=Fidan |title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə |url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140 |website=[[National Archive Department of Azerbaijan]] |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;. Башлангыч белемне өйдә, кече сеңлесе белән бергә ала. 1896 елда аның гаиләсе Нухага күченә, анда 14 яшендә Шәфига әтисе тарафыннан кызлар өчен булдырылган сыйныфта укыта башлый Соңрак ул Кавказ дини шурасында һәм Бакыдагы III Александр малайлар гимназиясендә имтиханнар тапшыра, башлангыч мәктәпләрдә төрек теле һәм [[шәригать]] кануннарын укыткан өчен сертификат ала&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.  1901 елда ул [[Тифлис]]тагы [[Кавказ мөселманнары идарәcе]] укытучы дипломы ала һәм шул ук елны Хаҗи Зейналабдин Тагиев нигез салган императрица Александра исемендәге Россия мөселман кызлары өчен интернат мәктәбендә [[әзербайҗан теле]]н укыта башлый. Соңрак ул әзербайҗан телен актив өйрәнә; [[Фарсы теле|фарсы]], рус һәм [[Гарәп теле|гарәп тел]]ләрен, шулай ук классик көнчыгыш әдәбиятын өйрәнә. Шулай ук хатын-кызлар педагогия көллиятендә дә дәресләр укыта&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Шәфига укытучы Әләддин Әфәндиевкә кейәүгә чыккан, аларның ике улы булган: Әдил (1907 елда туган) һәм Фуад (1909 елда туган). 1918 елның мартында Шәфига Әфәндизадә гаиләсе белән август ахырында [[Бакы]]нан китеп, Ахалцихега аннан [[Истанбул]]га күченгән. Сәяхәт вакытында ул ире һәм сеңлесен югалткан. Шәфига [[1919 ел|1919 елның]] апрелендә [[Бакы]]га кайта&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Abdullayeva |first=Şəhla |title=Şəfiqə Əfəndizadə – ilklərə imza atan Azərbaycan qadını |journal=Tribun |language=az |publication-date=2023-08 |issue=9 |pages=623–634 |isbn=978-625-992-922-4}}&lt;/ref&gt;.

== Карьерасы ==
Ул журналистик карьерасын 1903 елда «Шәрги-Рус» газетасының 7нче санында бастырылган «Maarifpərvər rüf'ətli Məhəmməd Ağa Şaxtaxtinski hüzurialilərinə» («Маарифпәрвәр рүфәтле Мәхәммәд Ага Шахтахтински хөзриләренә») дигән мәкалә белән башлый. Карьерасы дәвамында үзенең әдәби әсәрләрен дә бастырып чыгара, басмалар белән хезмәттәшлек итә, шул чорның иҗтимагый һәм сәяси тормышындагы мөһим вакыйгалар турында хәбәр итә, [[Хатын-кыз хокуклары|хатын-кызлар хокуклары]] һәм җәберләү, качаклар проблемалары, балаларны [[Мәгариф|укыту]] һәм тәрбияләү, мәктәп тормышы һәм башка мөһим мәсьәләләр турында фикер алыша&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news |last=Şəymən |date=2018-09-04 |title=Azərbaycanın ilk peşəkar qadın jurnalisti... |url=https://anl.az/down/meqale/sherq/2018/sentyabr/604032.htm |work=Şərq qəzeti |page=11 |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news |last=Dünyaminqızı |first=Qərənfil |date=2015-09-15 |title=Öz millətini ucaldan xanım |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454662 |work=Kaspi qəzeti |pages=9–10 |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;.


[[1906 ел]]да ул [[Бакы]]да узган Әзербайҗан укытучыларының Беренче съездында катнаша. Гаилә шартлары аркасында, ул 1907—1909 еллар арасында укытучылык эшеннән тәнәфес ала. 1909—1911 елларда ул Беренче рус-татар кызлар мәктәбендә әзербайҗан теле укытучысы булып карьерасын дәвам итә, ә 1911—1918 елларда шул ук вазифада II рус-татар кызлар мәктәбендә эшли. Әфәндизадә һәм аның дусты Сәкинә Ахундзадә драма клубы оештыралар, кызларга театр мәдәнияте һәм актёрлык турында мәгълүмат бирәләр, шулай ук аларны заманча матбугат яңалыклары белән таныштыралар.

1914 елда ул «Ике ятим яки Кәрим җәмгыяте» дигән китап бастырып чыгара. Аның хикәяләре балалар тормышының төрле якларын яктырта һәм шул чор матбугат чараларында басылып чыга. [[Гарәп теле|Гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]] һәм [[Рус теле|рус]] телләрендә иркен сөйләшә белгәнлектән, берничә әсәрен һәм мәкаләсен тәрҗемә итә. 1916 елда [[Җәлил Мәмәдкулизадә|Җәлил Мәмәдкулизадның]] мәшһүр «Мәетләр» әсәренә беренче рецензияне Шәфига Әфәндезадә язган. Ул пьеса турында «Ачык сүз» газетасында мәкалә яза.
[[Файл:Участницы_I_Всероссийского_съезда_мусульманских_женщин._29_апреля_1917_г.jpg|мини|273x273пкс|Бөтенрусия мөселман хатын-кызлары съезды, 1917 елның 29 апреле]]
1917 елның апрелендә Бакыдагы Исмәгыйлия бинасында Кавказ мөселманнары съезды уза. Төрле социаль катлам вәкилләре белән беррәттән, анда нибары өч хатын-кыз катнаша: Сара Талышинская, Шәфига Әфәндизадә һәм Сара Вәзирова. Аның чыгышы бәхәсләр тудырда, чөнки ул көнчыгыш хатын-кызларының белеме, хатын-кызлар мәктәпләре һәм театрлар ачу мәсьәләләрен тикшерә.

1919 елда Истанбулдан кайткач, Шәфига Әфәндезадә &quot; Әзербайҗан &quot; газетасы редакция советы әгъзасы була. Аның «Təşkilatın qadınlara təsiri» дип аталган мәкаләсе газетаның [[Әзербайҗан Демократик Республикасы|Әзербайҗан Демократик Республикасының]] юбилеена багышланган 190 нчы санында басылып чыга. Бу вакыт эчендә ул республика парламентының барлык чараларында катнаша, сессияләрдә стенографист буларак язмалар алып бара. [[1919 ел|1919 елның]] [[21 июль|21 июлендә]] ӘДР Парламенты тарафыннан Конституция кабул ителү белән, Әзербайҗан хатын-кызлары беренче тапкыр дәүләт идарәсе вазифаларын биләү хокукына ия булалар. Парламент гражданлык актларын теркәү бюросының алты хезмәткәре хатын-кыз була, һәм Шәфига Әфәндезадә гражданлык актларын теркәү бюросы директоры ярдәмчесе итеп билгеләнә&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news |date=2018-10-07 |title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 |work=Azerbaijan State News Agency |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында ул 1920 елда Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|last=Mikayıl qızı|first=Pərixanım|date=2015-09-15|title=Şəfiqə Əfəndizadənin qadın azadlığı uğurunda mübarizəsi|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454691|work=Kaspi qəzeti|pages=14|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;, анда ул шулай ук курслар да алып бара&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://stm.az/ru/news/322/azerbaycan-cumhuriyyeti-parlamentinin-ilk-qadin-emekdasi|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|last=|language=ru|work=Social Research Center of Azerbaijan|accessdate=2024-02-08}}&lt;/ref&gt;. 1920 елдан 1926 елга кадәр ул Дарюмуэллиматта (хатын-кыз укытучылар әзерләүче педагогия училищесы) укытучы булып эшли&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://oxu.az/society/328931|title=Cümhuriyyət parlamentinin stenoqramçı xanımı – Mollaların ondan xoşu gəlməyib|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240405104757/https://oxu.az/society/328931|archivedate=2024-04-05|date=2019-09-02|language=az|work=Oxu.Az|accessdate=2024-02-09}}&lt;/ref&gt; . Бу елларда ул укытучылык вазифалары белән беррәттән журналистик эш белән дә шөгыльләнә. 1923 елда ул «Шәрык гадәти» журналының редакция советы әгъзасы итеп сайлана, аның мөхәррире һәм әдәби бүлек мөдире вазифаларын башкара&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tahiqızı|first=Ülviyyə|date=2014-10-17|title=Cəhalətdən çıxmağın dərmanı elmdir, maarifdir...|url=https://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2014/oktyabr/396693.htm|work=Xalq Cəbhəsi|pages=11|lang=az|accessdate=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;. Шәфига Әфәндезадә [[1923 ел]]да Әзербайҗан ССР Үзәк Башкарма Комитеты әгъзасы итеп билгеләнә.

1932 елга кадәр ул укыту эшендә актив катнаша, [[Кавказ]]да, [[Мәскәү|Мәскәүдә]] һәм [[Әзербайҗан Совет Социалистик Республикасы|Әзербайҗан ССР]] буенча үткәрелгән хатын-кызлар конференцияләрендә һәм съездларында чыгыш ясый&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Dünyaminqızı|first=Qərənfil|date=2011-07-21|title=Şəfiqə xanım Əfəndizadə kim idi?|url=https://anl.az/down/meqale/azerbaycan/2011/iyul/192321.htm|work=Azərbaycan qəzeti|pages=4|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;. Аның укучылары арасында [[Айна Солтанова]] һәм Мирварид Дилбази кебек танылган шәхесләр була.

== Үлеме ==
Ул [[1959 ел|1959 елның]] [[29 июль|29 июлендә]] Бакыда вафат була.

== Хәтер ==
Бакыдагы 13 нче гомуми белем бирү мәктәбенә Шәфига Әфәндезадә хөрмәтенә исем бирелгән.

== Әдәбият ==

* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}&lt;templatestyles
* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Азәрбайҗанның феминизм эшлеклеләре]]
[[Төркем:Азәрбайҗан публицистлары]]
[[Төркем:Бакыда вафатлар]]
[[Төркем:1959 елда вафатлар]]
[[Төркем:29 июль көнне вафатлар]]
[[Төркем:1883 елда туганнар]]
[[Төркем:19 май көнне туганнар]]</text>
      <sha1>08rxi1wzl36l0dsf6t97u5snk9ul5di</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794695</id>
      <parentid>5794694</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карьерасы */</comment>
      <origin>5794695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15327" sha1="60rp9awj0dryoucg9iry7tcnf7favun" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Шәфига Әфәндезадә''' ({{Lang-az|Şəfiqə Əfəndizadə}} ; [[19 май]] [[1883 ел]], Ацкури, [[Тифлис губернасы]] — [[29 июль]] [[1959 ел|1959 ел,]] [[Бакы]]) — [[Әзербайҗан]]дагы хатын-кызлар хокуклары хәрәкәте активисты, укытучы һәм журналист. Төрле басмаларда, шул исәптән «Ишиг», һәм «Әзербайҗан» газетасында һәм «Шарг гадини» журналында хатын-кызлар хокукларын һәм ирекләрен яклау турында күп санлы мәкаләләр авторы. Әзербайҗандагы беренче хатын-кызлар клубы булган Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша.

Ул беренче азәрбайҗан хатын-кыз журналисты һәм публицисты, шулай ук Закавказьеда [[Азәрбайҗан теле|азәрбайҗан телен]] укыткан беренче укытучыларның берсе һәм [[Әзербайҗан Демократик Республикасы]] парламентының беренче хатын-кыз хезмәткәре була&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |last=Vəliyev |first=Əfqan |title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin iIk qadın əməxdaşı |url=https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf |work=Türküstan |language=az |access-date=2024-04-05 |archive-date=2023-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322134945/https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2020_14744.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

== Биографиясе ==
Шәфига Әфәдезадә [[1883 ел|1883 елның]] [[19 март]]ында [[Тифлис губернасы|Тифлис губернасының]] Ахалцих өйәзе Ацкури авылында педагог Хафиз Мөхәммәдәмин Шәехзадә гаиләсендә туган&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədzadə |first=Fidan |title=Mübariz, maarifpərvər ziyalı qadın – Şəfiqə Əfəndizadə |url=http://milliarxiv.gov.az/az/shefiqe-ahmedzade-140 |website=[[National Archive Department of Azerbaijan]] |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;. Башлангыч белемне өйдә, кече сеңлесе белән бергә ала. 1896 елда аның гаиләсе Нухага күченә, анда 14 яшендә Шәфига әтисе тарафыннан кызлар өчен булдырылган сыйныфта укыта башлый Соңрак ул Кавказ дини шурасында һәм Бакыдагы III Александр малайлар гимназиясендә имтиханнар тапшыра, башлангыч мәктәпләрдә төрек теле һәм [[шәригать]] кануннарын укыткан өчен сертификат ала&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.  1901 елда ул [[Тифлис]]тагы [[Кавказ мөселманнары идарәcе]] укытучы дипломы ала һәм шул ук елны Хаҗи Зейналабдин Тагиев нигез салган императрица Александра исемендәге Россия мөселман кызлары өчен интернат мәктәбендә [[әзербайҗан теле]]н укыта башлый. Соңрак ул әзербайҗан телен актив өйрәнә; [[Фарсы теле|фарсы]], рус һәм [[Гарәп теле|гарәп тел]]ләрен, шулай ук классик көнчыгыш әдәбиятын өйрәнә. Шулай ук хатын-кызлар педагогия көллиятендә дә дәресләр укыта&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Шәфига укытучы Әләддин Әфәндиевкә кейәүгә чыккан, аларның ике улы булган: Әдил (1907 елда туган) һәм Фуад (1909 елда туган). 1918 елның мартында Шәфига Әфәндизадә гаиләсе белән август ахырында [[Бакы]]нан китеп, Ахалцихега аннан [[Истанбул]]га күченгән. Сәяхәт вакытында ул ире һәм сеңлесен югалткан. Шәфига [[1919 ел|1919 елның]] апрелендә [[Бакы]]га кайта&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Abdullayeva |first=Şəhla |title=Şəfiqə Əfəndizadə – ilklərə imza atan Azərbaycan qadını |journal=Tribun |language=az |publication-date=2023-08 |issue=9 |pages=623–634 |isbn=978-625-992-922-4}}&lt;/ref&gt;.

== Карьерасы ==
Ул журналистик карьерасын 1903 елда «Шәрги-Рус» газетасының 7нче санында бастырылган «Maarifpərvər rüf'ətli Məhəmməd Ağa Şaxtaxtinski hüzurialilərinə» («Маарифпәрвәр рүфәтле Мәхәммәд Ага Шахтахтински хөзриләренә») дигән мәкалә белән башлый. Карьерасы дәвамында үзенең әдәби әсәрләрен дә бастырып чыгара, басмалар белән хезмәттәшлек итә, шул чорның иҗтимагый һәм сәяси тормышындагы мөһим вакыйгалар турында хәбәр итә, [[Хатын-кыз хокуклары|хатын-кызлар хокуклары]] һәм җәберләү, качаклар проблемалары, балаларны [[Мәгариф|укыту]] һәм тәрбияләү, мәктәп тормышы һәм башка мөһим мәсьәләләр турында фикер алыша&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news |last=Şəymən |date=2018-09-04 |title=Azərbaycanın ilk peşəkar qadın jurnalisti... |url=https://anl.az/down/meqale/sherq/2018/sentyabr/604032.htm |work=Şərq qəzeti |page=11 |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news |last=Dünyaminqızı |first=Qərənfil |date=2015-09-15 |title=Öz millətini ucaldan xanım |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454662 |work=Kaspi qəzeti |pages=9–10 |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;.

[[1906 ел]]да ул [[Бакы]]да узган Әзербайҗан укытучыларының Беренче съездында катнаша. Гаилә шартлары аркасында, ул 1907—1909 еллар арасында укытучылык эшеннән тәнәфес ала. 1909—1911 елларда ул Беренче рус-татар кызлар мәктәбендә әзербайҗан теле укытучысы булып карьерасын дәвам итә, ә 1911—1918 елларда шул ук вазифада II рус-татар кызлар мәктәбендә эшли. Әфәндизадә һәм аның дусты Сәкинә Ахундзадә драма клубы оештыралар, кызларга театр мәдәнияте һәм актёрлык турында мәгълүмат бирәләр, шулай ук аларны заманча матбугат яңалыклары белән таныштыралар.

1914 елда ул «Ике ятим яки Кәрим җәмгыяте» дигән китап бастырып чыгара. Аның хикәяләре балалар тормышының төрле якларын яктырта һәм шул чор матбугат чараларында басылып чыга. [[Гарәп теле|Гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]] һәм [[Рус теле|рус]] телләрендә иркен сөйләшә белгәнлектән, берничә әсәрен һәм мәкаләсен тәрҗемә итә. 1916 елда [[Җәлил Мәмәдкулизадә|Җәлил Мәмәдкулизадның]] мәшһүр «Мәетләр» әсәренә беренче рецензияне Шәфига Әфәндезадә язган. Ул пьеса турында «Ачык сүз» газетасында мәкалә яза.
[[Файл:Участницы_I_Всероссийского_съезда_мусульманских_женщин._29_апреля_1917_г.jpg|мини|273x273пкс|Бөтенрусия мөселман хатын-кызлары съезды, 1917 елның 29 апреле]]
1917 елның апрелендә Бакыдагы Исмәгыйлия бинасында Кавказ мөселманнары съезды уза. Төрле социаль катлам вәкилләре белән беррәттән, анда нибары өч хатын-кыз катнаша: Сара Талышинская, Шәфига Әфәндизадә һәм Сара Вәзирова. Аның чыгышы бәхәсләр тудырда, чөнки ул көнчыгыш хатын-кызларының белеме, хатын-кызлар мәктәпләре һәм театрлар ачу мәсьәләләрен тикшерә.

1919 елда Истанбулдан кайткач, Шәфига Әфәндезадә &quot; Әзербайҗан &quot; газетасы редакция советы әгъзасы була. Аның «Təşkilatın qadınlara təsiri» дип аталган мәкаләсе газетаның [[Әзербайҗан Демократик Республикасы|Әзербайҗан Демократик Республикасының]] юбилеена багышланган 190 нчы санында басылып чыга. Бу вакыт эчендә ул республика парламентының барлык чараларында катнаша, сессияләрдә стенографист буларак язмалар алып бара. [[1919 ел|1919 елның]] [[21 июль|21 июлендә]] ӘДР Парламенты тарафыннан Конституция кабул ителү белән, Әзербайҗан хатын-кызлары беренче тапкыр дәүләт идарәсе вазифаларын биләү хокукына ия булалар. Парламент гражданлык актларын теркәү бюросының алты хезмәткәре хатын-кыз була, һәм Шәфига Әфәндезадә гражданлык актларын теркәү бюросы директоры ярдәмчесе итеп билгеләнә&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news |date=2018-10-07 |title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Cumhuriyyeti_Parlamentinin_ilk_qadin_emekdasi-1201762 |work=Azerbaijan State News Agency |language=az |access-date=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында ул 1920 елда Али Бәйрәмов клубын оештыруда актив катнаша&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|last=Mikayıl qızı|first=Pərixanım|date=2015-09-15|title=Şəfiqə Əfəndizadənin qadın azadlığı uğurunda mübarizəsi|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000454691|work=Kaspi qəzeti|pages=14|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;, анда ул шулай ук курслар да алып бара&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://stm.az/ru/news/322/azerbaycan-cumhuriyyeti-parlamentinin-ilk-qadin-emekdasi|title=Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk qadın əməkdaşı|last=|language=ru|work=Social Research Center of Azerbaijan|accessdate=2024-02-08}}&lt;/ref&gt;. 1920 елдан 1926 елга кадәр ул Дарюмуэллиматта (хатын-кыз укытучылар әзерләүче педагогия училищесы) укытучы булып эшли&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://oxu.az/society/328931|title=Cümhuriyyət parlamentinin stenoqramçı xanımı – Mollaların ondan xoşu gəlməyib|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240405104757/https://oxu.az/society/328931|archivedate=2024-04-05|date=2019-09-02|language=az|work=Oxu.Az|accessdate=2024-02-09}}&lt;/ref&gt; . Бу елларда ул укытучылык вазифалары белән беррәттән журналистик эш белән дә шөгыльләнә. 1923 елда ул «Шәрык гадәти» журналының редакция советы әгъзасы итеп сайлана, аның мөхәррире һәм әдәби бүлек мөдире вазифаларын башкара&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tahiqızı|first=Ülviyyə|date=2014-10-17|title=Cəhalətdən çıxmağın dərmanı elmdir, maarifdir...|url=https://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2014/oktyabr/396693.htm|work=Xalq Cəbhəsi|pages=11|lang=az|accessdate=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;. Шәфига Әфәндезадә [[1923 ел]]да Әзербайҗан ССР Үзәк Башкарма Комитеты әгъзасы итеп билгеләнә.

1932 елга кадәр ул укыту эшендә актив катнаша, [[Кавказ]]да, [[Мәскәү|Мәскәүдә]] һәм [[Әзербайҗан Совет Социалистик Республикасы|Әзербайҗан ССР]] буенча үткәрелгән хатын-кызлар конференцияләрендә һәм съездларында чыгыш ясый&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Dünyaminqızı|first=Qərənfil|date=2011-07-21|title=Şəfiqə xanım Əfəndizadə kim idi?|url=https://anl.az/down/meqale/azerbaycan/2011/iyul/192321.htm|work=Azərbaycan qəzeti|pages=4|lang=az|accessdate=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;. Аның укучылары арасында [[Айна Солтанова]] һәм Мирварид Дилбази кебек танылган шәхесләр була.

== Үлеме ==
Ул [[1959 ел|1959 елның]] [[29 июль|29 июлендә]] Бакыда вафат була.

== Хәтер ==
Бакыдагы 13 нче гомуми белем бирү мәктәбенә Шәфига Әфәндезадә хөрмәтенә исем бирелгән.

== Әдәбият ==

* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}&lt;templatestyles
* {{Cite book|last=Efendizadeh|first1=Shafiga|title=Şəfiqə Əfəndizadənin seçilmiş əsərləri (1903–1925)|publisher=Elm və Təhsil|year=2017|location=Baku|language=az|trans_title=Selected Works of Shafiga Efendizadeh (1903–1925)|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=633091&amp;pno=1}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Азәрбайҗанның феминизм эшлеклеләре]]
[[Төркем:Азәрбайҗан публицистлары]]
[[Төркем:Бакыда вафатлар]]
[[Төркем:1959 елда вафатлар]]
[[Төркем:29 июль көнне вафатлар]]
[[Төркем:1883 елда туганнар]]
[[Төркем:19 май көнне туганнар]]</text>
      <sha1>60rp9awj0dryoucg9iry7tcnf7favun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Шәфига Әфәндезадә</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488264</id>
    <revision>
      <id>5794686</id>
      <timestamp>2026-04-17T14:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{ТИМ|ru|Эфендизаде, Шафига}}»</comment>
      <origin>5794686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="fx0f58se7k8nltxfmxg2sff8snyc47c" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Эфендизаде, Шафига}}</text>
      <sha1>fx0f58se7k8nltxfmxg2sff8snyc47c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794698</id>
      <parentid>5794686</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:43:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5794698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="227" sha1="sgghrszb5o0nxkfg43fzc0qld5rmgbt" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Эфендизаде, Шафига}}
{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Баныу| ил = Азәрбайҗан| ил2 | ил3 =| тема=биография | тема2= | тема3= }}</text>
      <sha1>sgghrszb5o0nxkfg43fzc0qld5rmgbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нина Фуралева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488265</id>
    <revision>
      <id>5794700</id>
      <timestamp>2026-04-17T14:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliya2111</username>
        <id>59788</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/149619613|Фуралёва, Нина Ивановна]]» битен тәрҗемә итеп ясалган</comment>
      <origin>5794700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5520" sha1="gwp0jrsfmzcm9u0dmfqhb7qceqz0g49" xml:space="preserve">{{Шәхес}}'''Нина Ивановна Фуралева''' (1936 елның 16 мартында туган, Мытищи, Мәскәү өлкәсе) - [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|совет союзы]] һәм [[Россия]] балерина һәм педагог. РСФСРның атказанган артиты (1976).

== Биография ==
Ул 1936 елның 16 мартында [[Мытищи|Мытищида]] туган. Н. И. Фуралеваның әтисе инвалид иде, ә әнисе [[Бөек Ватан сугышы]] вакытында хәрби техника өчен киез тышлыклар теккән.

1955 елда ул Мәскәү хореография училищесын тәмамлаган.

1955 елның 17 октябрендә ул [[Новосибирск|Новосибирскига]] килә. Нина Фуралева анда яңа театрның зур сәхнәсе турындагы хикәя аны җәлеп итүен һәм &quot;Син, буйың белән, анда гаҗәеп күренәчәксең&quot; дигән сүз аның язмышы тулысынча билгеләгәнен әйтә.

1955 елдан 1983 елга кадәр ул Новосибирск опера һәм балет театрының (НГАТОиБ) әйдәп баручы балеринасы иде. Аның репертуарында персонаж һәм классик рольләр бар иде: Сан Шенму (&quot;Кыйммәтле лотос фонаре&quot;), Кыз (&quot;Ленинград поэмасы&quot;), Тереза (&quot;Париж утлары&quot;), Тереза (&quot;[[Привал кавалерии|Кавалерия тукталышы]]&quot;), Фея Карабоссе (&quot;Йокыдагы гүзәл&quot;), Убырлы карчык (&quot;Сильфида&quot;), Солист (&quot;Болеро&quot;), Яшь сыган (&quot;Таш чәчәк&quot;), Пастора ([[Испанские миниатюры|&quot;Испан миниатюралары]]&quot;) һәм башкалар.

1960 елдан 1962 елга кадәр һәм 1970 елдан 2007 елга кадәр Нина Новосибирск хореография училищесында (колледжында) укыткан. Фуралева үзе әйтүенчә, аның укытучылык карьерасы үзеннән-үзе башланган - аны гади генә укытырга сайлаганнар, һәм ул ризалашкан. Ул мәктәптә балаларга халык биюләрен өйрәткән беренче укытучы булган; техниканы өйрәнерлек беркайда да, беркем дә булмаган, һәм нәтиҗәләргә сынау һәм хата аша ирешергә туры килгән.

1980 елда ГИТИСның балетмейстер бүлеген тәмамлаган.

Нина Фуралеваның беренче чыгарылышыннан Новосибирск дәүләт академия опера һәм балет театрының балет труппасына Россиянең булачак халык артисты Татьяна Кладничкинаны, ә күп еллардан соң, мәсәлән, Максим Гришенков һәм Елена Лыткина сыман яшь парны кабул иткән.

1983 елдан ул Новосибирск опера һәм балет театрының балет труппасында укытучы-репетитор булып эшләгән.

2010 елда ул [[Россия Федерациясе мәдәният министрлыгы|Россия Федерациясе Мәдәният министрлыгының]] Рәхмәт грамотасы белән бүләкләнгән.

== Шәхси тормыш ==
Пенсиягә чыккач, ул дачасында бакча эшләре белән шөгыльләнә, свитерлар һәм костюмнар бәйләү белән мавыга. Н. И. Фуралеваның улы икътисадчы белгечлеге буенча белем алган, гәрчә балачакта ул Мәскәү хореография училищесына укырга керергә хыялы булган булса да.

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==

* {{Cite web|url=https://www.booksite.ru/localtxt/rus/sky/bal/let/88.htm|title=ФУРАЛЁВА Нина Ивановна|publisher=Русский балет. Энциклопедия}}
* {{Cite news|title=Нина Фуралёва: «Театр всегда был моим домом»|date=2020-06-01|publisher=[[Новосибирский театр оперы и балета]]|url=https://novat.nsk.ru/news/interview/nina-furalyeva-teatr-vsegda-byl-moim-domom/}}
* {{Cite news|title=Гранд-дама сибирского балета – к юбилею Нины Ивановны Фуралёвой|date=2021-03-16|url=https://novat.nsk.ru/news/events/grand_dama_sibirskogo_baleta_k_yubileyu_niny_ivanovny_furalyevoy/|publisher=[[Новосибирский театр оперы и балета]]}}
[[Төркем:РСФСР атказанган артистлары]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:1936 елда туганнар]]
[[Төркем:16 март көнне туганнар]]</text>
      <sha1>gwp0jrsfmzcm9u0dmfqhb7qceqz0g49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Potd/2026-04-18</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1488266</id>
    <revision>
      <id>5794708</id>
      <timestamp>2026-04-17T19:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3171</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «Camellia × williamsii 'Jury's Yellow'. 25-03-2024 (d.j.b.).jpg»</comment>
      <origin>5794708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="5jb7t5ry4k0lge5pldbad3ujg8xwrhq" xml:space="preserve">Camellia × williamsii 'Jury's Yellow'. 25-03-2024 (d.j.b.).jpg</text>
      <sha1>5jb7t5ry4k0lge5pldbad3ujg8xwrhq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Motd/2026-04-18</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1488267</id>
    <revision>
      <id>5794709</id>
      <timestamp>2026-04-17T19:08:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3171</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «ESOcast 71.webm»</comment>
      <origin>5794709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15" sha1="ib725nsue3cru5z97lu64s223tbnlck" xml:space="preserve">ESOcast 71.webm</text>
      <sha1>ib725nsue3cru5z97lu64s223tbnlck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жак Филипп Маральди</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488268</id>
    <revision>
      <id>5794712</id>
      <timestamp>2026-04-17T20:34:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Khamidullin</username>
        <id>6685</id>
      </contributor>
      <comment>Рус теленнән тәрҗемә иттем. A. Khamidullin.</comment>
      <origin>5794712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2906" sha1="3lvogbspjge1kgo9a87ravbh69bplca" xml:space="preserve">{{Шәхес}}
'''Жак Фили́пп Маральди''' (француз телендә: Jacques Philippe Maraldi; [[1665]] елның [[21 август]]ы — [[1729]] елның [[1 декабрь|1 декабре]]) — [[франция|француз]] астрономы һәм математигы.

[[Франция фәннәр академиясе|Париж фәннәр академиясе]] әгъзасы&lt;ref&gt;[https://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-depuis-la-creation-de-l-Academie-des-sciences/les-membres-du-passe-dont-le-nom-commence-par-m.html Les membres du passé dont le nom commence par M] {{Wayback|url=https://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-depuis-la-creation-de-l-Academie-des-sciences/les-membres-du-passe-dont-le-nom-commence-par-m.html |date=20201026033348 }}{{ref|fr}}&lt;/ref&gt;.
== Тәрҗемәи хәле ==
[[Кассини, Джованни Доменико|Ж. Д. Кассини]] энесе. [[Ницца]] янында туган, абыйсы тарафыннан Парижга чакырылган һәм [[Париж обсерваториясе]] астрономы булып билгеләнгән, ә 1702 елда [[C/1702 H1|комета]]ны ачкан. Француз градус исәпләвендә күп астрономик та, геодезик та күзәтү ясаган. Маральди исеме [[Марс (планета)|Марс]] котыпларында периодик пәйда булган ак таплар ачылуы белән бәйле. Маральди мемуарлары Париж академиясендә басмаларында нәшер ителгән булган; иң искиткече: «Observations sur les ladies de Mars» (1720). Фонтенелльнең. «Eloges»-ын карагыз.

Аның энесе [[Маральди, Джованни Доменико|Джованни Доменико Маральди]] ([[1709]]—[[1788]]), — шулай ук астроном; Франция картасы өчен эшләгән, 1761 һәм 1769 елларда [[Венераның Кояш дискы буенча узуы]]н күзәткән һәм 25 ел буена: «Connaissance des temps» астрономик календарен нәшер иткән.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Истәлек ==
1935 елда [[Халыкара астрономик берлек]] Жак Филипп Маральдиның исемен [[Айның күренгән ягы]]нда [[Маральди (ай кратеры)|кратерга]] кушкан.

== Әдәбият ==
* {{ВТ-ЭСБЕ+|Маральди, Жак-Филипп|[[Витковский, Василий Васильевич|Витковский В. В.]]}}
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Математиклар]]</text>
      <sha1>3lvogbspjge1kgo9a87ravbh69bplca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Жак Филипп Маральди</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488269</id>
    <revision>
      <id>5794713</id>
      <timestamp>2026-04-17T20:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Khamidullin</username>
        <id>6685</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{ТИМ|ru|Маральди, Жак Филипп}}»</comment>
      <origin>5794713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="96q6z5zv0jkqy16e3o8p7fi2h6oy7gs" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Маральди, Жак Филипп}}</text>
      <sha1>96q6z5zv0jkqy16e3o8p7fi2h6oy7gs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ив Мейер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488270</id>
    <revision>
      <id>5794717</id>
      <timestamp>2026-04-18T01:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Khamidullin</username>
        <id>6685</id>
      </contributor>
      <comment>Рус теленнән тәрҗемә иттем. A. Khamidullin.</comment>
      <origin>5794717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4211" sha1="rtzunwk2zb1ywmd72o3tvzfgoics8j4" xml:space="preserve">{{Шәхес}}
'''Ив Мейе́р''' (француз телендә: Yves Meyer, [[1939]] елның [[19 июль|19 июле]]ндә, [[Тунис (шәһәр)|Тунис]]та туган) — француз математигы, [[вейвлет]]лар теориясе барлыкка китерүчеләренең берсе. [[Француз фәннәр академиясе|Париж фәннәр академиясе]]нең әгъзасы (1993)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.academie-sciences.fr/academie/membre/Meyer_Yves.htm|title=Yves Meyer|work=Académie des sciences|archive-url=https://www.webcitation.org/6ACBXjZ2D?url=http://www.academie-sciences.fr/academie/membre/Meyer_Yves.htm|archive-date=2012-08-26|access-date=2012-08-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, [[АКШ Милли фәннәр академиясе]]нең чит ил әгъзасы (2014)&lt;ref name=&quot;NAS&quot;&gt;[http://www.nasonline.org/member-directory/members/20033195.html Yves F. Meyer] {{Wayback|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/20033195.html |date=20190111055215 }} {{ref|en}}&lt;/ref&gt;.
Париж - Сакле Югары нормаль мәктәбенең профессоры; в 2000-енче елларда шулай ук [Париж-Дофин Университеты]]нда эшләгән, 1980—1986 еллар периодында [[Политехник мәктәп (Париж)|Политехник мәктәп]]тә укыткан&lt;ref name=&quot;Gauss2010&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.icm2010.in/prize-winners-2010/carl-friedrich-gauss-prize-yves-meyer|title=Carl Friedrich Gauss Prize – Yves Meyer|work=International Congress of Mathematicians 2010, Hyderabad|archive-url=https://www.webcitation.org/6ACBYPJzN?url=http://www.icm2010.in/prize-winners-2010/carl-friedrich-gauss-prize-yves-meyer|archive-date=2012-08-26|access-date=2014-02-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 
[[Америка математика җәмгыяте]]нең гамәлдәге әгъзасы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ams.org/profession/fellows-list|title=List of Fellows of the American Mathematical Society|publisher=|access-date=2013-08-07|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/6Iv6MFJLF?url=http://www.ams.org/profession/fellows-list|archive-date=2013-08-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Вейвлетлар теориясендә ачкыч нәтиҗәләрне 1992 елда [[Кембридж университеты нәшрияты]]нда чыккан китапта бастырган&lt;ref&gt;{{книга | автор=Meyer Yves | заглавие=Wavelets and operators | издательство = Cambridge University Press | серия=Cambridge Studies in Advanced Mathematics | isbn=978-0-521-42000-6; 978-0-521-45869-6 | id={{MathSciNet | id = 1228209}} | год=1992 | том=37}}&lt;/ref&gt;.

[[Абель премиясе]] ([[фәндә 2017 ел|2017]])&lt;ref&gt;{{cite web
 |url          = http://kommersant.ru/doc/3248623
 |title        = Французский математик стал лауреатом Абелевской премии
 |date         = 2017-03-21
 |work         = Коммерсант
 |access-date   = 2017-03-22
 |archive-date = 2017-03-22
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20170322204327/http://kommersant.ru/doc/3248623
 |url-status     = live
 }}&lt;/ref&gt;, [[Гаусс премиясе]] ([[фәндә 2010 ел]])&lt;ref name=&quot;Gauss2010&quot;/&gt;, [[Салем премиясе]] (1970), Онсагер медале лауреаты (2017). 
2000 елда [[Европа математика конгрессларында пленар докладлар исемлеге]] белән чыгыш ясаган.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [http://www.polit.ru/news/2010/08/19/gauss_2010/ Лауреатом премии Гаусса 2010 г. за вклад в прикладную математику стал французский математик Ив Мейер]
* [https://web.archive.org/web/20091128071702/http://www.academie-sciences.fr/membres/M/Meyer_Yves_audio.htm Lectures by Yves Meyer]{{ref|fr}}
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Математиклар]]</text>
      <sha1>rtzunwk2zb1ywmd72o3tvzfgoics8j4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Ив Мейер</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488271</id>
    <revision>
      <id>5794718</id>
      <timestamp>2026-04-18T01:29:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Khamidullin</username>
        <id>6685</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{ТИМ|ru|Мейер, Ив}}»</comment>
      <origin>5794718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="tq9q6d3po5nij5eoy16gotkwuuspf63" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Мейер, Ив}}</text>
      <sha1>tq9q6d3po5nij5eoy16gotkwuuspf63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Файл:Тизлеккә сусау Нитро тышлыгы.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>1488272</id>
    <revision>
      <id>5794728</id>
      <timestamp>2026-04-18T06:16:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <comment>Тасвирлама: Бу [[Тизлеккә сусау: Нитро]] тышлыгы. Тышлыкка авторлык хокукы [[Electronic Arts]] компаниясе кулында дип санала.&lt;br/&gt;
Чыганак: https://en.wikipedia.org/wiki/File:NFS_Nitro_Wii_cover_art.jpg
&lt;br/&gt;Мәкалә: [[Тизлеккә сусау: Нитро]]&lt;br/&gt;
Кулланылган өлеш: Барлык тышлык, чөнки сурәт тышлык, продуктны төрү формасы. Тулы сурәт продуктны тану, уйланылган мәгънә һәм брендинг аңлату һәм бозылуга яки сурәтне дөрес күрсәтмәүгә китермәү өчен кирәк.&lt;br/&gt;
Түбән резолюцияме? Күчермә резолюциясе...</comment>
      <origin>5794728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2047" sha1="qmu6s7hphra4ugqjdwiya89k4lmw24t" xml:space="preserve">== Тасвирлама ==
Тасвирлама: Бу [[Тизлеккә сусау: Нитро]] тышлыгы. Тышлыкка авторлык хокукы [[Electronic Arts]] компаниясе кулында дип санала.&lt;br/&gt;
Чыганак: https://en.wikipedia.org/wiki/File:NFS_Nitro_Wii_cover_art.jpg
&lt;br/&gt;Мәкалә: [[Тизлеккә сусау: Нитро]]&lt;br/&gt;
Кулланылган өлеш: Барлык тышлык, чөнки сурәт тышлык, продуктны төрү формасы. Тулы сурәт продуктны тану, уйланылган мәгънә һәм брендинг аңлату һәм бозылуга яки сурәтне дөрес күрсәтмәүгә китермәү өчен кирәк.&lt;br/&gt;
Түбән резолюцияме? Күчермә резолюциясе аңлатма һәм тану өчен җитә, ләкин төп нөсхәсенең резолюциясеннән түбәнрәк. Аның күчермәләре түбән сыйфатта булачак һәм төп нөсхәнең коммерцияле билгеләнеше белән конкуренцияләгән пират күчермәләре куллануы өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Максат: Төп калып. Мәкаләдә уенны тану өчен.&lt;br/&gt;
Алмаштыру мөмкинлеге: Алыштыргысыз, чөнки берелгән тышлыкны күрсәтә торган тагын ниндидер сурәт шулай ук авторлык хокукы белән якланган. Төп нөсхәгә ярашмый торган сурәт тану һәм аңлату өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Өстәмә мәгълүмат: Википедия [[Википедия:Намуслы куллану шартлары|намуслы куллану шартлары]] буенча, тышлыкны мәкаләдә кулланырга мөмкин.
== Лицензияләү ==
{{subst:ET}}</text>
      <sha1>qmu6s7hphra4ugqjdwiya89k4lmw24t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794729</id>
      <parentid>5794728</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T06:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Мин &quot;Лицензияләү&quot; текстын өстәдем.</comment>
      <origin>5794729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2888" sha1="a8uxmsbvnl9ism0xbm61ooaura2ak0t" xml:space="preserve">== Тасвирлама ==
Тасвирлама: Бу [[Тизлеккә сусау: Нитро]] тышлыгы. Тышлыкка авторлык хокукы [[Electronic Arts]] компаниясе кулында дип санала.&lt;br/&gt;
Чыганак: https://en.wikipedia.org/wiki/File:NFS_Nitro_Wii_cover_art.jpg
&lt;br/&gt;Мәкалә: [[Тизлеккә сусау: Нитро]]&lt;br/&gt;
Кулланылган өлеш: Барлык тышлык, чөнки сурәт тышлык, продуктны төрү формасы. Тулы сурәт продуктны тану, уйланылган мәгънә һәм брендинг аңлату һәм бозылуга яки сурәтне дөрес күрсәтмәүгә китермәү өчен кирәк.&lt;br/&gt;
Түбән резолюцияме? Күчермә резолюциясе аңлатма һәм тану өчен җитә, ләкин төп нөсхәсенең резолюциясеннән түбәнрәк. Аның күчермәләре түбән сыйфатта булачак һәм төп нөсхәнең коммерцияле билгеләнеше белән конкуренцияләгән пират күчермәләре куллануы өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Максат: Төп калып. Мәкаләдә уенны тану өчен.&lt;br/&gt;
Алмаштыру мөмкинлеге: Алыштыргысыз, чөнки берелгән тышлыкны күрсәтә торган тагын ниндидер сурәт шулай ук авторлык хокукы белән якланган. Төп нөсхәгә ярашмый торган сурәт тану һәм аңлату өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Өстәмә мәгълүмат: Википедия [[Википедия:Намуслы куллану шартлары|намуслы куллану шартлары]] буенча, тышлыкны мәкаләдә кулланырга мөмкин.
== Лицензияләү ==
Бу [[Санак уены|санак уенының]] тышлыгы һәм мөгаен, авторлык хокукы булдыручыга һәм чыгаручыга карыйдыр. [[Википедия:Намуслы куллану шартлары|Википедиянең намуслы куллану шартлары]] буенча, бу сурәтнең түбән резолюцияле күчермәсен [[Татар Википедиясе|Татар Википедиясендә]] уенны тану өчен кулланырга мөмкин. Сурәтнең куллануның башка ысуллары авторлык хокукларын бозу булырга мөмкин. Күбрәк мәгълүмат өчен, [[Википедия:Намуслы куллану шартлары]] мәкаләсен карагыз.</text>
      <sha1>a8uxmsbvnl9ism0xbm61ooaura2ak0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Файл:Тизлеккә сусау Дөнья тышлыгы.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>1488273</id>
    <revision>
      <id>5794731</id>
      <timestamp>2026-04-18T06:22:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <comment>Тасвирлама: Бу [[Тизлеккә сусау: Дөнья]] тышлыгы. Тышлыкка авторлык хокукы [[Electronic Arts]] компаниясе кулында дип санала.&lt;br/&gt;
Чыганак: https://en.wikipedia.org/wiki/File:Need-for-Speed-World.jpg
&lt;br/&gt;Мәкалә: [[Тизлеккә сусау: Дөнья]]&lt;br/&gt;
Кулланылган өлеш: Барлык тышлык, чөнки сурәт тышлык, продуктны төрү формасы. Тулы сурәт продуктны тану, уйланылган мәгънә һәм брендинг аңлату һәм бозылуга яки сурәтне дөрес күрсәтмәүгә китермәү өчен кирәк.&lt;br/&gt;
Түбән резолюцияме? Күчермә резолюциясе аңл...</comment>
      <origin>5794731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2044" sha1="44hqxh9uu1bkpopn928md2jocetmesr" xml:space="preserve">== Тасвирлама ==
Тасвирлама: Бу [[Тизлеккә сусау: Дөнья]] тышлыгы. Тышлыкка авторлык хокукы [[Electronic Arts]] компаниясе кулында дип санала.&lt;br/&gt;
Чыганак: https://en.wikipedia.org/wiki/File:Need-for-Speed-World.jpg
&lt;br/&gt;Мәкалә: [[Тизлеккә сусау: Дөнья]]&lt;br/&gt;
Кулланылган өлеш: Барлык тышлык, чөнки сурәт тышлык, продуктны төрү формасы. Тулы сурәт продуктны тану, уйланылган мәгънә һәм брендинг аңлату һәм бозылуга яки сурәтне дөрес күрсәтмәүгә китермәү өчен кирәк.&lt;br/&gt;
Түбән резолюцияме? Күчермә резолюциясе аңлатма һәм тану өчен җитә, ләкин төп нөсхәсенең резолюциясеннән түбәнрәк. Аның күчермәләре түбән сыйфатта булачак һәм төп нөсхәнең коммерцияле билгеләнеше белән конкуренцияләгән пират күчермәләре куллануы өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Максат: Төп калып. Мәкаләдә уенны тану өчен.&lt;br/&gt;
Алмаштыру мөмкинлеге: Алыштыргысыз, чөнки берелгән тышлыкны күрсәтә торган тагын ниндидер сурәт шулай ук авторлык хокукы белән якланган. Төп нөсхәгә ярашмый торган сурәт тану һәм аңлату өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Өстәмә мәгълүмат: Википедия [[Википедия:Намуслы куллану шартлары|намуслы куллану шартлары]] буенча, тышлыкны мәкаләдә кулланырга мөмкин.
== Лицензияләү ==
{{subst:ET}}</text>
      <sha1>44hqxh9uu1bkpopn928md2jocetmesr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794732</id>
      <parentid>5794731</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T06:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Мин &quot;Лицензияләү&quot; текстын өстәдем.</comment>
      <origin>5794732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2885" sha1="syr0a3jb9ftfqbvbaiimlw7aiyok4m5" xml:space="preserve">== Тасвирлама ==
Тасвирлама: Бу [[Тизлеккә сусау: Дөнья]] тышлыгы. Тышлыкка авторлык хокукы [[Electronic Arts]] компаниясе кулында дип санала.&lt;br/&gt;
Чыганак: https://en.wikipedia.org/wiki/File:Need-for-Speed-World.jpg
&lt;br/&gt;Мәкалә: [[Тизлеккә сусау: Дөнья]]&lt;br/&gt;
Кулланылган өлеш: Барлык тышлык, чөнки сурәт тышлык, продуктны төрү формасы. Тулы сурәт продуктны тану, уйланылган мәгънә һәм брендинг аңлату һәм бозылуга яки сурәтне дөрес күрсәтмәүгә китермәү өчен кирәк.&lt;br/&gt;
Түбән резолюцияме? Күчермә резолюциясе аңлатма һәм тану өчен җитә, ләкин төп нөсхәсенең резолюциясеннән түбәнрәк. Аның күчермәләре түбән сыйфатта булачак һәм төп нөсхәнең коммерцияле билгеләнеше белән конкуренцияләгән пират күчермәләре куллануы өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Максат: Төп калып. Мәкаләдә уенны тану өчен.&lt;br/&gt;
Алмаштыру мөмкинлеге: Алыштыргысыз, чөнки берелгән тышлыкны күрсәтә торган тагын ниндидер сурәт шулай ук авторлык хокукы белән якланган. Төп нөсхәгә ярашмый торган сурәт тану һәм аңлату өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Өстәмә мәгълүмат: Википедия [[Википедия:Намуслы куллану шартлары|намуслы куллану шартлары]] буенча, тышлыкны мәкаләдә кулланырга мөмкин.
== Лицензияләү ==
Бу [[Санак уены|санак уенының]] тышлыгы һәм мөгаен, авторлык хокукы булдыручыга һәм чыгаручыга карыйдыр. [[Википедия:Намуслы куллану шартлары|Википедиянең намуслы куллану шартлары]] буенча, бу сурәтнең түбән резолюцияле күчермәсен [[Татар Википедиясе|Татар Википедиясендә]] уенны тану өчен кулланырга мөмкин. Сурәтнең куллануның башка ысуллары авторлык хокукларын бозу булырга мөмкин. Күбрәк мәгълүмат өчен, [[Википедия:Намуслы куллану шартлары]] мәкаләсен карагыз.</text>
      <sha1>syr0a3jb9ftfqbvbaiimlw7aiyok4m5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сугыш кыры батырлары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488274</id>
    <revision>
      <id>5794735</id>
      <timestamp>2026-04-18T06:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:en:Special:Redirect/revision/1346819791|Battlefield Heroes]]» битен тәрҗемә итеп ясалган</comment>
      <origin>5794735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="673" sha1="k9csanr13n9yldnmnpljrf87t62a889" xml:space="preserve">{{Санак уены|Уйлап табучы=[[DICE]]&lt;br/&gt;
[[Easy Studios]]|Чыгаручы=[[Electronic Arts]]|Исеме=Сугыш кыры батырлары|Рәсем=Сугыш кыры батырлары тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы}}'''''Сугыш кыры батырлары'''''([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Battlefield Heroes'') — ул 2009 елгы өченче заттан шутер, аны баштан ''DICE'' һәм аннан соң ''Easy Studios'' булдырган һәм ''[[Electronic Arts]]'' ''[[Microsoft Windows|Windows]]'' өчен чыгарган.
[[Төркем:Windows өчен уеннар]]</text>
      <sha1>k9csanr13n9yldnmnpljrf87t62a889</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Файл:Сугыш кыры батырлары тышлыгы.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>1488275</id>
    <revision>
      <id>5794736</id>
      <timestamp>2026-04-18T06:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <comment>Тасвирлама: Бу [[Сугыш кыры батырлары]] тышлыгы. Тышлыкка авторлык хокукы [[Electronic Arts]] компаниясе кулында дип санала.&lt;br/&gt;
Чыганак: http://playmap.ru/pc/online/237-battlefield-heroes.html
&lt;br/&gt;Мәкалә: [[Сугыш кыры батырлары]]&lt;br/&gt;
Кулланылган өлеш: Барлык тышлык, чөнки сурәт тышлык, продуктны төрү формасы. Тулы сурәт продуктны тану, уйланылган мәгънә һәм брендинг аңлату һәм бозылуга яки сурәтне дөрес күрсәтмәүгә китермәү өчен кирәк.&lt;br/&gt;
Түбән резолюцияме? Күчермә резолюциясе аңлатма һ...</comment>
      <origin>5794736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2038" sha1="l8tvyz1hphy695optku9cj28iky2ocp" xml:space="preserve">== Тасвирлама ==
Тасвирлама: Бу [[Сугыш кыры батырлары]] тышлыгы. Тышлыкка авторлык хокукы [[Electronic Arts]] компаниясе кулында дип санала.&lt;br/&gt;
Чыганак: http://playmap.ru/pc/online/237-battlefield-heroes.html
&lt;br/&gt;Мәкалә: [[Сугыш кыры батырлары]]&lt;br/&gt;
Кулланылган өлеш: Барлык тышлык, чөнки сурәт тышлык, продуктны төрү формасы. Тулы сурәт продуктны тану, уйланылган мәгънә һәм брендинг аңлату һәм бозылуга яки сурәтне дөрес күрсәтмәүгә китермәү өчен кирәк.&lt;br/&gt;
Түбән резолюцияме? Күчермә резолюциясе аңлатма һәм тану өчен җитә, ләкин төп нөсхәсенең резолюциясеннән түбәнрәк. Аның күчермәләре түбән сыйфатта булачак һәм төп нөсхәнең коммерцияле билгеләнеше белән конкуренцияләгән пират күчермәләре куллануы өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Максат: Төп калып. Мәкаләдә уенны тану өчен.&lt;br/&gt;
Алмаштыру мөмкинлеге: Алыштыргысыз, чөнки берелгән тышлыкны күрсәтә торган тагын ниндидер сурәт шулай ук авторлык хокукы белән якланган. Төп нөсхәгә ярашмый торган сурәт тану һәм аңлату өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Өстәмә мәгълүмат: Википедия [[Википедия:Намуслы куллану шартлары|намуслы куллану шартлары]] буенча, тышлыкны мәкаләдә кулланырга мөмкин.
== Лицензияләү ==
{{subst:ET}}</text>
      <sha1>l8tvyz1hphy695optku9cj28iky2ocp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794737</id>
      <parentid>5794736</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T06:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Мин &quot;Лицензияләү&quot; текстын өстәдем.</comment>
      <origin>5794737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2879" sha1="jaaje4abyhn5hcxm9la78c6vw461qrn" xml:space="preserve">== Тасвирлама ==
Тасвирлама: Бу [[Сугыш кыры батырлары]] тышлыгы. Тышлыкка авторлык хокукы [[Electronic Arts]] компаниясе кулында дип санала.&lt;br/&gt;
Чыганак: http://playmap.ru/pc/online/237-battlefield-heroes.html
&lt;br/&gt;Мәкалә: [[Сугыш кыры батырлары]]&lt;br/&gt;
Кулланылган өлеш: Барлык тышлык, чөнки сурәт тышлык, продуктны төрү формасы. Тулы сурәт продуктны тану, уйланылган мәгънә һәм брендинг аңлату һәм бозылуга яки сурәтне дөрес күрсәтмәүгә китермәү өчен кирәк.&lt;br/&gt;
Түбән резолюцияме? Күчермә резолюциясе аңлатма һәм тану өчен җитә, ләкин төп нөсхәсенең резолюциясеннән түбәнрәк. Аның күчермәләре түбән сыйфатта булачак һәм төп нөсхәнең коммерцияле билгеләнеше белән конкуренцияләгән пират күчермәләре куллануы өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Максат: Төп калып. Мәкаләдә уенны тану өчен.&lt;br/&gt;
Алмаштыру мөмкинлеге: Алыштыргысыз, чөнки берелгән тышлыкны күрсәтә торган тагын ниндидер сурәт шулай ук авторлык хокукы белән якланган. Төп нөсхәгә ярашмый торган сурәт тану һәм аңлату өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Өстәмә мәгълүмат: Википедия [[Википедия:Намуслы куллану шартлары|намуслы куллану шартлары]] буенча, тышлыкны мәкаләдә кулланырга мөмкин.
== Лицензияләү ==
Бу [[Санак уены|санак уенының]] тышлыгы һәм мөгаен, авторлык хокукы булдыручыга һәм чыгаручыга карыйдыр. [[Википедия:Намуслы куллану шартлары|Википедиянең намуслы куллану шартлары]] буенча, бу сурәтнең түбән резолюцияле күчермәсен [[Татар Википедиясе|Татар Википедиясендә]] уенны тану өчен кулланырга мөмкин. Сурәтнең куллануның башка ысуллары авторлык хокукларын бозу булырга мөмкин. Күбрәк мәгълүмат өчен, [[Википедия:Намуслы куллану шартлары]] мәкаләсен карагыз.</text>
      <sha1>jaaje4abyhn5hcxm9la78c6vw461qrn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сугыш кыры Түләүсез</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488276</id>
    <revision>
      <id>5794739</id>
      <timestamp>2026-04-18T06:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:en:Special:Redirect/revision/1341491763|Battlefield Play4Free]]» битен тәрҗемә итеп ясалган</comment>
      <origin>5794739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="611" sha1="igfeuh7yk24a9nm15aqcroe25uo50d7" xml:space="preserve">{{Санак уены|Исеме=Сугыш кыры Түләүсез|Рәсем=Сугыш кыры Түләүсез тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы|Уйлап табучы=[[Easy Studios]]|Чыгаручы=[[Electronic Arts]]}}'''''Сугыш кыры Түләүсез'''''([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Battlefield Play4Free'') — ул беренче заттан шутер, аны ''Easy Studios'' булдырган һәм ''[[Electronic Arts]]'' чыгарган.
[[Төркем:Windows өчен уеннар]]
[[Төркем:2011 елгы санак уеннары]]</text>
      <sha1>igfeuh7yk24a9nm15aqcroe25uo50d7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Файл:Сугыш кыры Түләүсез тышлыгы.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>1488277</id>
    <revision>
      <id>5794740</id>
      <timestamp>2026-04-18T06:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <comment>Тасвирлама: Бу [[Сугыш кыры Түләүсез]] тышлыгы. Тышлыкка авторлык хокукы [[Electronic Arts]] компаниясе кулында дип санала.&lt;br/&gt;
Чыганак: https://en.wikipedia.org/wiki/File:Battlefield_play4free_cover.jpg
&lt;br/&gt;Мәкалә: [[Сугыш кыры Түләүсез]]&lt;br/&gt;
Кулланылган өлеш: Барлык тышлык, чөнки сурәт тышлык, продуктны төрү формасы. Тулы сурәт продуктны тану, уйланылган мәгънә һәм брендинг аңлату һәм бозылуга яки сурәтне дөрес күрсәтмәүгә китермәү өчен кирәк.&lt;br/&gt;
Түбән резолюцияме? Күчермә резолюциясе...</comment>
      <origin>5794740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2045" sha1="h32s4a4vpd324shanh3r30voidbsz50" xml:space="preserve">== Тасвирлама ==
Тасвирлама: Бу [[Сугыш кыры Түләүсез]] тышлыгы. Тышлыкка авторлык хокукы [[Electronic Arts]] компаниясе кулында дип санала.&lt;br/&gt;
Чыганак: https://en.wikipedia.org/wiki/File:Battlefield_play4free_cover.jpg
&lt;br/&gt;Мәкалә: [[Сугыш кыры Түләүсез]]&lt;br/&gt;
Кулланылган өлеш: Барлык тышлык, чөнки сурәт тышлык, продуктны төрү формасы. Тулы сурәт продуктны тану, уйланылган мәгънә һәм брендинг аңлату һәм бозылуга яки сурәтне дөрес күрсәтмәүгә китермәү өчен кирәк.&lt;br/&gt;
Түбән резолюцияме? Күчермә резолюциясе аңлатма һәм тану өчен җитә, ләкин төп нөсхәсенең резолюциясеннән түбәнрәк. Аның күчермәләре түбән сыйфатта булачак һәм төп нөсхәнең коммерцияле билгеләнеше белән конкуренцияләгән пират күчермәләре куллануы өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Максат: Төп калып. Мәкаләдә уенны тану өчен.&lt;br/&gt;
Алмаштыру мөмкинлеге: Алыштыргысыз, чөнки берелгән тышлыкны күрсәтә торган тагын ниндидер сурәт шулай ук авторлык хокукы белән якланган. Төп нөсхәгә ярашмый торган сурәт тану һәм аңлату өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Өстәмә мәгълүмат: Википедия [[Википедия:Намуслы куллану шартлары|намуслы куллану шартлары]] буенча, тышлыкны мәкаләдә кулланырга мөмкин.
== Лицензияләү ==
{{subst:ET}}</text>
      <sha1>h32s4a4vpd324shanh3r30voidbsz50</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794741</id>
      <parentid>5794740</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T06:53:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Мин &quot;Лицензияләү&quot; текстын өстәдем.</comment>
      <origin>5794741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2886" sha1="bfkxrenpjbdmd8chdv45ztc2gojune8" xml:space="preserve">== Тасвирлама ==
Тасвирлама: Бу [[Сугыш кыры Түләүсез]] тышлыгы. Тышлыкка авторлык хокукы [[Electronic Arts]] компаниясе кулында дип санала.&lt;br/&gt;
Чыганак: https://en.wikipedia.org/wiki/File:Battlefield_play4free_cover.jpg
&lt;br/&gt;Мәкалә: [[Сугыш кыры Түләүсез]]&lt;br/&gt;
Кулланылган өлеш: Барлык тышлык, чөнки сурәт тышлык, продуктны төрү формасы. Тулы сурәт продуктны тану, уйланылган мәгънә һәм брендинг аңлату һәм бозылуга яки сурәтне дөрес күрсәтмәүгә китермәү өчен кирәк.&lt;br/&gt;
Түбән резолюцияме? Күчермә резолюциясе аңлатма һәм тану өчен җитә, ләкин төп нөсхәсенең резолюциясеннән түбәнрәк. Аның күчермәләре түбән сыйфатта булачак һәм төп нөсхәнең коммерцияле билгеләнеше белән конкуренцияләгән пират күчермәләре куллануы өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Максат: Төп калып. Мәкаләдә уенны тану өчен.&lt;br/&gt;
Алмаштыру мөмкинлеге: Алыштыргысыз, чөнки берелгән тышлыкны күрсәтә торган тагын ниндидер сурәт шулай ук авторлык хокукы белән якланган. Төп нөсхәгә ярашмый торган сурәт тану һәм аңлату өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Өстәмә мәгълүмат: Википедия [[Википедия:Намуслы куллану шартлары|намуслы куллану шартлары]] буенча, тышлыкны мәкаләдә кулланырга мөмкин.
== Лицензияләү ==
Бу [[Санак уены|санак уенының]] тышлыгы һәм мөгаен, авторлык хокукы булдыручыга һәм чыгаручыга карыйдыр. [[Википедия:Намуслы куллану шартлары|Википедиянең намуслы куллану шартлары]] буенча, бу сурәтнең түбән резолюцияле күчермәсен [[Татар Википедиясе|Татар Википедиясендә]] уенны тану өчен кулланырга мөмкин. Сурәтнең куллануның башка ысуллары авторлык хокукларын бозу булырга мөмкин. Күбрәк мәгълүмат өчен, [[Википедия:Намуслы куллану шартлары]] мәкаләсен карагыз.</text>
      <sha1>bfkxrenpjbdmd8chdv45ztc2gojune8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ФАХФ Дөнья</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488278</id>
    <revision>
      <id>5794743</id>
      <timestamp>2026-04-18T07:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:en:Special:Redirect/revision/1330665313|FIFA World]]» битен тәрҗемә итеп ясалган</comment>
      <origin>5794743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="476" sha1="rjqhkv5ibkcxf963s0a1qx7984gfcpy" xml:space="preserve">{{Санак уены|Исеме=ФАХФ Дөнья|Уйлап табучы=[[EA Canada]]|Чыгаручы=[[EA Sports]]}}'''''ФАХФ Дөнья'''''([[Инглиз теле|инглиз]]. ''FIFA World''; шулай ук ФИФА Дөнья) — ул ''EA Canada'' студиясе тарафыннан булдырылган түләүсез массакүләм күп кулланучылы онлайн уен булды.
[[Төркем:Windows өчен уеннар]]</text>
      <sha1>rjqhkv5ibkcxf963s0a1qx7984gfcpy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794746</id>
      <parentid>5794743</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T07:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Мин уенның тышлыгын өстәдем.</comment>
      <origin>5794746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="655" sha1="f4cfq2ywc2y4y0szk1mi30zte5ty98h" xml:space="preserve">{{Санак уены|Исеме=ФАХФ Дөнья|Уйлап табучы=[[EA Canada]]|Чыгаручы=[[EA Sports]]|Рәсем=ФАХС Дөнья 8 нче юрамасының йөкләү экраны.jpg|Имза=Уенның сигезенче юрамасының йөкләү экраны}}'''''ФАХФ Дөнья'''''([[Инглиз теле|инглиз]]. ''FIFA World''; шулай ук ФИФА Дөнья) — ул ''EA Canada'' студиясе тарафыннан булдырылган түләүсез массакүләм күп кулланучылы онлайн уен булды.
[[Төркем:Windows өчен уеннар]]</text>
      <sha1>f4cfq2ywc2y4y0szk1mi30zte5ty98h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Файл:ФАХС Дөнья 8 нче юрамасының йөкләү экраны.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>1488279</id>
    <revision>
      <id>5794744</id>
      <timestamp>2026-04-18T07:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <comment>Тасвирлама: Бу [[ФАХФ Дөнья]] тышлыгы. Тышлыкка авторлык хокукы [[EA Sports]] компаниясе кулында дип санала.&lt;br/&gt;
Чыганак: https://en.wikipedia.org/wiki/File:FIFA_World_Version_8_title_screen.jpg
&lt;br/&gt;Мәкалә: [[ФАХФ Дөнья]]&lt;br/&gt;
Кулланылган өлеш: Барлык тышлык, чөнки сурәт тышлык, продуктны төрү формасы. Тулы сурәт продуктны тану, уйланылган мәгънә һәм брендинг аңлату һәм бозылуга яки сурәтне дөрес күрсәтмәүгә китермәү өчен кирәк.&lt;br/&gt;
Түбән резолюцияме? Күчермә резолюциясе аңлатма һәм тану ө...</comment>
      <origin>5794744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2011" sha1="afyq1r90rglz14fur7qokqoo5sbd0n4" xml:space="preserve">== Тасвирлама ==
Тасвирлама: Бу [[ФАХФ Дөнья]] тышлыгы. Тышлыкка авторлык хокукы [[EA Sports]] компаниясе кулында дип санала.&lt;br/&gt;
Чыганак: https://en.wikipedia.org/wiki/File:FIFA_World_Version_8_title_screen.jpg
&lt;br/&gt;Мәкалә: [[ФАХФ Дөнья]]&lt;br/&gt;
Кулланылган өлеш: Барлык тышлык, чөнки сурәт тышлык, продуктны төрү формасы. Тулы сурәт продуктны тану, уйланылган мәгънә һәм брендинг аңлату һәм бозылуга яки сурәтне дөрес күрсәтмәүгә китермәү өчен кирәк.&lt;br/&gt;
Түбән резолюцияме? Күчермә резолюциясе аңлатма һәм тану өчен җитә, ләкин төп нөсхәсенең резолюциясеннән түбәнрәк. Аның күчермәләре түбән сыйфатта булачак һәм төп нөсхәнең коммерцияле билгеләнеше белән конкуренцияләгән пират күчермәләре куллануы өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Максат: Төп калып. Мәкаләдә уенны тану өчен.&lt;br/&gt;
Алмаштыру мөмкинлеге: Алыштыргысыз, чөнки берелгән тышлыкны күрсәтә торган тагын ниндидер сурәт шулай ук авторлык хокукы белән якланган. Төп нөсхәгә ярашмый торган сурәт тану һәм аңлату өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Өстәмә мәгълүмат: Википедия [[Википедия:Намуслы куллану шартлары|намуслы куллану шартлары]] буенча, тышлыкны мәкаләдә кулланырга мөмкин.
== Лицензияләү ==
{{subst:ET}}</text>
      <sha1>afyq1r90rglz14fur7qokqoo5sbd0n4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794745</id>
      <parentid>5794744</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T07:11:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Мин &quot;Лицензияләү&quot; текстын өстәдем.</comment>
      <origin>5794745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2852" sha1="1ymm5og24yh22j8pqmpc4tkva3tqagi" xml:space="preserve">== Тасвирлама ==
Тасвирлама: Бу [[ФАХФ Дөнья]] тышлыгы. Тышлыкка авторлык хокукы [[EA Sports]] компаниясе кулында дип санала.&lt;br/&gt;
Чыганак: https://en.wikipedia.org/wiki/File:FIFA_World_Version_8_title_screen.jpg
&lt;br/&gt;Мәкалә: [[ФАХФ Дөнья]]&lt;br/&gt;
Кулланылган өлеш: Барлык тышлык, чөнки сурәт тышлык, продуктны төрү формасы. Тулы сурәт продуктны тану, уйланылган мәгънә һәм брендинг аңлату һәм бозылуга яки сурәтне дөрес күрсәтмәүгә китермәү өчен кирәк.&lt;br/&gt;
Түбән резолюцияме? Күчермә резолюциясе аңлатма һәм тану өчен җитә, ләкин төп нөсхәсенең резолюциясеннән түбәнрәк. Аның күчермәләре түбән сыйфатта булачак һәм төп нөсхәнең коммерцияле билгеләнеше белән конкуренцияләгән пират күчермәләре куллануы өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Максат: Төп калып. Мәкаләдә уенны тану өчен.&lt;br/&gt;
Алмаштыру мөмкинлеге: Алыштыргысыз, чөнки берелгән тышлыкны күрсәтә торган тагын ниндидер сурәт шулай ук авторлык хокукы белән якланган. Төп нөсхәгә ярашмый торган сурәт тану һәм аңлату өчен яраклы булмаячак.&lt;br/&gt;
Өстәмә мәгълүмат: Википедия [[Википедия:Намуслы куллану шартлары|намуслы куллану шартлары]] буенча, тышлыкны мәкаләдә кулланырга мөмкин.
== Лицензияләү ==
Бу [[Санак уены|санак уенының]] тышлыгы һәм мөгаен, авторлык хокукы булдыручыга һәм чыгаручыга карыйдыр. [[Википедия:Намуслы куллану шартлары|Википедиянең намуслы куллану шартлары]] буенча, бу сурәтнең түбән резолюцияле күчермәсен [[Татар Википедиясе|Татар Википедиясендә]] уенны тану өчен кулланырга мөмкин. Сурәтнең куллануның башка ысуллары авторлык хокукларын бозу булырга мөмкин. Күбрәк мәгълүмат өчен, [[Википедия:Намуслы куллану шартлары]] мәкаләсен карагыз.</text>
      <sha1>1ymm5og24yh22j8pqmpc4tkva3tqagi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атмосфера химиясе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488280</id>
    <revision>
      <id>5794749</id>
      <timestamp>2026-04-18T11:08:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ba:Special:Redirect/revision/1293774|Атмосфера химияһы]]» битен тәрҗемә итеп ясалган</comment>
      <origin>5794749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14464" sha1="k8ngqb7op7a96v40i09xlc0ftj4fz8v" xml:space="preserve">'''Атмосфера химиясе''' &lt;ref&gt;{{Китап|автор=Суркова Г. В.}}&lt;/ref&gt; - атмосфера фәненең [[Атмосфера|Җир һәм башка планеталар атмосферасы]] [[Химия|химиясен]] өйрәнүче тармагы. Фәнни-тикшеренүләрнең дисциплинаара өлкәсе әйләнә-тирә мохит химиясе, [[физика]], [[метеорология]], компьютер модельләштерү, океанография, [[геология]], вулканология һәм башка фәннәргә нигезләнгән. Фәнни тикшеренүләр климатология кебек башка фәнни өлкәләр белән барган саен күбрәк бәйләнә.

Атмосфераның составы һәм химиясе берничә сәбәп аркасында мөһим, ләкин, нигездә, атмосфера тере организмнар белән үзара бәйләнештә булуы аркасында. Җир атмосферасының составы [[вулкан]] атылулары, [[яшен]] һәм Кояш таҗыннан чыгарылган кисәкчәләр белән бомбага тоту кебек табигый процесслар белән үзгәрә. Ул шулай ук кеше эшчәнлеге йогынтысыннан да үзгәрә, һәм бу үзгәрешләрнең кайберләре кеше сәламәтлегенә, үсемлек культураларына һәм экосистемаларга зыян китерә. Атмосфера химиясе белән тикшерелгән проблемаларга мисаллар арасында кислоталы яңгыр, озон катламы җимерелүе, фотохимик смог, парник газлары һәм [[глобаль җылыну]] бар. Атмосфераны өйрәнүче химиклар бу проблемаларның сәбәпләрен аңларга тырышалар һәм аларны теоретик яктан аңлап, мөмкин булган чишелешләрне тикшерәләр һәм хөкүмәт сәясәтендәге үзгәрешләрнең йогынтысын бәялиләр.

== Атмосфера составы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Уртача коры һава составы (моль өлеше).
|-
| '''Газ'''
| '''[https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html НАСА] мәгълүматлары буенча'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
|-
|[[Азот]], &lt;sub&gt;N&lt;/sub&gt;
| 78.084%
|-
| [[Кислород]], &lt;sub&gt;O&lt;/sub&gt;
| 20.946%
|-
| [[Аргон]], Ар
| 0,934%
|-
! colspan=&quot;2&quot; | '''Кече компонентлар ( [[:ru:миллионная доля|mdlдагы]] моль өлеше)'''
|-
| Углекислый газ, &lt;sub&gt;CO&lt;/sub&gt;
| 383
|-
| [[Неон]], Не
| 18.18
|-
| [[Гелий]], Ге
| 5.24
|-
| [[Metan|Метан]], &lt;sub&gt;ЧХ&lt;/sub&gt;
| 1.7
|-
| [[Криптон]], Кр
| 1.14
|-
| [[Водород]], &lt;sub&gt;H&lt;/sub&gt;
| 0,55
|-
! colspan=&quot;2&quot; | '''Су'''
|-
| Су пары
| colspan=&quot;2&quot; | Бик төрле; гадәттә якынча 1% тәшкил итә
|}
Искәрмә: Углекислый газ һәм метан концентрациясе ел фасылына һәм урнашуга карап үзгәрә. Һаваның уртача молекуляр массасы 28,97 г/моль тәшкил итә.

== Тарих ==
[[Борынгы Греция|Борынгы греклар]] һаваны дүрт төп элементның берсе дип санаганнар, ләкин атмосфера составын беренче фәнни тикшеренүләр [[XVIII гасыр|XVIII гасырда]] башланган. Джозеф Пристли, Антуан Лавуазье һәм Генри Кавендиш кебек химиклар атмосфера составын беренче тапкыр өйрәнгәннәр.


[[XIX гасыр|XIX]] гасыр ахыры һәм [[XX гасыр]] башында бик түбән концентрациядәге компонентларның эзләренә кызыксыну күчә. Аерым алганда, атмосфера химиясендә зур ачыш 1840 елда Кристиан Фридрих Шёнбейн тарафыннан озонның ачылышы булды.

XX гасырда атмосфера химиясе атмосфера составын өйрәнүдән башлап, вакыт узу белән кечкенә газлар концентрациясенең (һаваның 1 процентыннан да кимрәк) үзгәрүенә һәм һава компонентларын формалаштыручы һәм юк итүче химик процессларга кадәр алга китте. Мондый тикшеренүләрнең ике мөһим мисалы - Сидни Чепмен һәм [[Гордон Добсон|Гордон Добсонның]] озон катламы ничек формалашуы һәм саклануы турындагы аңлатмасы, һәм [[:ru:Хаген-Смит,_Арье_Жан|Арри Джин Хаген-Смитның]] фотохимик смог турындагы аңлатмасы. Озон белән бәйле мәсьәләләрне алга таба өйрәнү Пол Крутцен, Марио Молин һәм Фрэнк Шервуд Роулендка [[1995 ел|1995 елда]] химия буенча [[Nobel büläge|Нобель премиясе]] бирүгә китерде. Аларның эше &lt;ref name=&quot;nobel&quot;&gt;http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1995/press.html {{Wayback|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1995/press.html|date=20120801071645}} Press release on the Nobel Prize in Chemistry 1995&lt;/ref&gt;  Жирнең озон катламын җимерүдә газсыман галоген алканнарының ролен ачыклауга багышланган иде.

XXI гасырда игътибар тагын күчә. Атмосфера химиясе [[Җир]] фәне буларак күбрәк өйрәнелә. Атмосфера химиясенә генә игътибар итү урынына, хәзер аны атмосфера, [[биосфера]] һәм геосфераның бердәм системасының бер өлеше буларак карауга игътибар бирелә. Бу юнәлештә иң мөһим этәргеч - химия һәм климат арасындагы бәйләнеш, мәсәлән, климатның озон тишеген торгызуга йогынтысы һәм киресенчә. Моннан тыш, атмосфера составының океан һәм җир экосистемалары белән үзара бәйләнеше өйрәнелә.

== Методология ==
Күзәтүләр, лаборатория үлчәүләре һәм модельләштерү атмосфера химиясенең өч төп элементы булып тора. Химиянең бу өлкәсендәге казанышлар еш кына бу компонентлар арасындагы үзара бәйләнешләр белән бәйле, алар бердәм бербөтен тәшкил итә. Мәсәлән, күзәтүләр элек уйлаганнан да күбрәк химик төрләр барлыгын күрсәтергә мөмкин. Бу яңа лаборатория үлчәүләргә һәм модельләштерүгә китерәчәк, фәнни аңлавыбызны күзәтүләрне аңлатып була торган дәрәҗәгә җиткерәчәк.

=== Күзәтү ===
Атмосфера химиясе күзәтүләре безнең аңлавыбызның аерылгысыз өлеше. Химик составны планлы күзәтү вакыт узу белән һава составының үзгәрүен күрсәтә. Мөһим мисалларның берсе - Килинг графигы, ул 1958 елдан алып бүгенге көнгә кадәр углекислый газ концентрациясенең тотрыклы артуын күрсәтә. Атмосфера химиясен күзәтүләр обсерваторияләрдә (мәсәлән, Мауна-Лоа) һәм очкычларда (мәсәлән, [[Бөекбритания|Бөекбританиядәге]] Авиация Атмосфера Үлчәү Корылмасы), корабларда һәм шарларда үткәрелә. Атмосфера составын күзәтү GOME һәм {{Тәрҗемә ителмәгән|MOPITT||en|MOPITT}} кебек махсус җайланмалар белән җиһазландырылган спутниклар ярдамында алып барыла, алар глобаль һава пычрануы һәм химиясы турында мәгълүмат бирә. Җирдәге күзәтүләрнең югары вакытлы ачыклык белән озак вакытлы нәтиҗәләр бирү өстенлеге бар, ләкин уларны үткәрергә мөмкин булган пространство вертикаль һәм горизонталь яктан чикләнгән. Кайбер җирдәге җайланмалар, мәсәлән, Lidar, химик кушылмалар һәм аэрозольләр концентрациясе турында мәгълүмат бирә ала, ләкин аларның горизонталь каплавы чикләнгән. Күп кенә күзәтүләрне онлайн режимда Атмосфера химиясе күзәтү мәгълүмат базаларында табарга мөмкин.

=== Лаборатория үлчәүләре ===
Лабораторияләрдә үткәрелгән үлчәүләр пычраткыч матдәләр һәм табигый кушылмалар чыганакларын аңлау өчен бик мөһим. Лаборатория тикшеренүләре кайсы газларның бер-берсе белән һәм ни дәрәҗәдә тиз реакциягә керүен күрсәтә. Бу үлчәүләргә газсыман, өслек һәм су реакцияләре керә. Фотохимия шулай ук молекулаларның [[Кояш|кояш нурлары]] белән ни дәрәҗәдә еш җимерелүен һәм нәтиҗәдә нинди продуктлар барлыкка килүен өйрәнүче мөһим фән. Моннан тыш[[Термодинамика|, термодинамик]] мәгълүматлар, мәсәлән, Генри законы коэффициентлары, мөһим.

=== Модельләштерү ===
Атмосфера химиясен теоретик аңлауны үстерү һәм тикшерү өчен компьютер модельләштерү кулланыла. Санлы модельләр атмосферадагы химик матдәләр концентрациясен тасвирлаучы дифференциаль тигезләмәләрне чишәләр. Алар бик гади яки бик катлаулы булырга мөмкин. Санлы модельләрдә бер уртак компромисс - бер яктан, химик төрләрнең симуляцияләнгән саны һәм аларның реакцияләре, икенче яктан, атмосферадагы матдәләрнең хәрәкәте һәм катнашмасы арасында. Мәсәлән, 2D модельләштерү йөзләгән яки хәтта меңләгән химик реакцияләрне үз эченә ала ала, ләкин атмосферада матдәләрнең катнашуы турында бик чикләнгән дәрәҗәдә аңларга мөмкинлек бирә. Киресенчә, 3D модельләр атмосферадагы күп физик процесслар турында мәгълүмат бирә, ләкин компьютер ресурслары чикләнгән булу сәбәпле, алар күпкә азрак химик реакцияләрне һәм матдәләрне үз эченә алачак. Модельләр күзәтүләрне аңлату, химик реакцияләрне аңлауны тикшерү һәм киләчәктә атмосферадагы химик матдәләрнең концентрацияләрен фаразлау өчен кулланылырга мөмкин. Бүгенге көндә төп тенденция - атмосфера химиясе модульләрен Җир системасы модельләренә интеграцияләү, алар климат, атмосфера составы һәм биосфера арасындагы мөнәсәбәтләрне өйрәнә ала. Кайбер модельләр автоматлаштырылган код генераторлары (мәсәлән, Autochem һәм KPP) ярдәмендә төзелә. Бу ысул белән компонентлар җыелмасы сайлана, аннары автоматик код генераторы реакцияләр мәгълүмат базалары җыелмасыннан бу компонентларны үз эченә алган реакцияләрне сайлый. Реакцияләр сайланганнан соң, аларның эволюция вакытын тасвирлаучы гади дифференциаль тигезләмәләр автоматик рәвештә төзелергә мөмкин..

== Шулай ук карагыз ==

* Әйләнә-тирә мохит химиясе

== Искәрмәләр ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Төркем:Химия бүлекләре]]
[[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]]</text>
      <sha1>k8ngqb7op7a96v40i09xlc0ftj4fz8v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794750</id>
      <parentid>5794749</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T11:09:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <comment>/* Искәрмәләр */</comment>
      <origin>5794750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14384" sha1="s5u1vqce8e16nfrq4a4epmucaoosnb6" xml:space="preserve">'''Атмосфера химиясе''' &lt;ref&gt;{{Китап|автор=Суркова Г. В.}}&lt;/ref&gt; - атмосфера фәненең [[Атмосфера|Җир һәм башка планеталар атмосферасы]] [[Химия|химиясен]] өйрәнүче тармагы. Фәнни-тикшеренүләрнең дисциплинаара өлкәсе әйләнә-тирә мохит химиясе, [[физика]], [[метеорология]], компьютер модельләштерү, океанография, [[геология]], вулканология һәм башка фәннәргә нигезләнгән. Фәнни тикшеренүләр климатология кебек башка фәнни өлкәләр белән барган саен күбрәк бәйләнә.

Атмосфераның составы һәм химиясе берничә сәбәп аркасында мөһим, ләкин, нигездә, атмосфера тере организмнар белән үзара бәйләнештә булуы аркасында. Җир атмосферасының составы [[вулкан]] атылулары, [[яшен]] һәм Кояш таҗыннан чыгарылган кисәкчәләр белән бомбага тоту кебек табигый процесслар белән үзгәрә. Ул шулай ук кеше эшчәнлеге йогынтысыннан да үзгәрә, һәм бу үзгәрешләрнең кайберләре кеше сәламәтлегенә, үсемлек культураларына һәм экосистемаларга зыян китерә. Атмосфера химиясе белән тикшерелгән проблемаларга мисаллар арасында кислоталы яңгыр, озон катламы җимерелүе, фотохимик смог, парник газлары һәм [[глобаль җылыну]] бар. Атмосфераны өйрәнүче химиклар бу проблемаларның сәбәпләрен аңларга тырышалар һәм аларны теоретик яктан аңлап, мөмкин булган чишелешләрне тикшерәләр һәм хөкүмәт сәясәтендәге үзгәрешләрнең йогынтысын бәялиләр.

== Атмосфера составы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Уртача коры һава составы (моль өлеше).
|-
| '''Газ'''
| '''[https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html НАСА] мәгълүматлары буенча'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
|-
|[[Азот]], &lt;sub&gt;N&lt;/sub&gt;
| 78.084%
|-
| [[Кислород]], &lt;sub&gt;O&lt;/sub&gt;
| 20.946%
|-
| [[Аргон]], Ар
| 0,934%
|-
! colspan=&quot;2&quot; | '''Кече компонентлар ( [[:ru:миллионная доля|mdlдагы]] моль өлеше)'''
|-
| Углекислый газ, &lt;sub&gt;CO&lt;/sub&gt;
| 383
|-
| [[Неон]], Не
| 18.18
|-
| [[Гелий]], Ге
| 5.24
|-
| [[Metan|Метан]], &lt;sub&gt;ЧХ&lt;/sub&gt;
| 1.7
|-
| [[Криптон]], Кр
| 1.14
|-
| [[Водород]], &lt;sub&gt;H&lt;/sub&gt;
| 0,55
|-
! colspan=&quot;2&quot; | '''Су'''
|-
| Су пары
| colspan=&quot;2&quot; | Бик төрле; гадәттә якынча 1% тәшкил итә
|}
Искәрмә: Углекислый газ һәм метан концентрациясе ел фасылына һәм урнашуга карап үзгәрә. Һаваның уртача молекуляр массасы 28,97 г/моль тәшкил итә.

== Тарих ==
[[Борынгы Греция|Борынгы греклар]] һаваны дүрт төп элементның берсе дип санаганнар, ләкин атмосфера составын беренче фәнни тикшеренүләр [[XVIII гасыр|XVIII гасырда]] башланган. Джозеф Пристли, Антуан Лавуазье һәм Генри Кавендиш кебек химиклар атмосфера составын беренче тапкыр өйрәнгәннәр.


[[XIX гасыр|XIX]] гасыр ахыры һәм [[XX гасыр]] башында бик түбән концентрациядәге компонентларның эзләренә кызыксыну күчә. Аерым алганда, атмосфера химиясендә зур ачыш 1840 елда Кристиан Фридрих Шёнбейн тарафыннан озонның ачылышы булды.

XX гасырда атмосфера химиясе атмосфера составын өйрәнүдән башлап, вакыт узу белән кечкенә газлар концентрациясенең (һаваның 1 процентыннан да кимрәк) үзгәрүенә һәм һава компонентларын формалаштыручы һәм юк итүче химик процессларга кадәр алга китте. Мондый тикшеренүләрнең ике мөһим мисалы - Сидни Чепмен һәм [[Гордон Добсон|Гордон Добсонның]] озон катламы ничек формалашуы һәм саклануы турындагы аңлатмасы, һәм [[:ru:Хаген-Смит,_Арье_Жан|Арри Джин Хаген-Смитның]] фотохимик смог турындагы аңлатмасы. Озон белән бәйле мәсьәләләрне алга таба өйрәнү Пол Крутцен, Марио Молин һәм Фрэнк Шервуд Роулендка [[1995 ел|1995 елда]] химия буенча [[Nobel büläge|Нобель премиясе]] бирүгә китерде. Аларның эше &lt;ref name=&quot;nobel&quot;&gt;http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1995/press.html {{Wayback|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1995/press.html|date=20120801071645}} Press release on the Nobel Prize in Chemistry 1995&lt;/ref&gt;  Жирнең озон катламын җимерүдә газсыман галоген алканнарының ролен ачыклауга багышланган иде.

XXI гасырда игътибар тагын күчә. Атмосфера химиясе [[Җир]] фәне буларак күбрәк өйрәнелә. Атмосфера химиясенә генә игътибар итү урынына, хәзер аны атмосфера, [[биосфера]] һәм геосфераның бердәм системасының бер өлеше буларак карауга игътибар бирелә. Бу юнәлештә иң мөһим этәргеч - химия һәм климат арасындагы бәйләнеш, мәсәлән, климатның озон тишеген торгызуга йогынтысы һәм киресенчә. Моннан тыш, атмосфера составының океан һәм җир экосистемалары белән үзара бәйләнеше өйрәнелә.

== Методология ==
Күзәтүләр, лаборатория үлчәүләре һәм модельләштерү атмосфера химиясенең өч төп элементы булып тора. Химиянең бу өлкәсендәге казанышлар еш кына бу компонентлар арасындагы үзара бәйләнешләр белән бәйле, алар бердәм бербөтен тәшкил итә. Мәсәлән, күзәтүләр элек уйлаганнан да күбрәк химик төрләр барлыгын күрсәтергә мөмкин. Бу яңа лаборатория үлчәүләргә һәм модельләштерүгә китерәчәк, фәнни аңлавыбызны күзәтүләрне аңлатып була торган дәрәҗәгә җиткерәчәк.

=== Күзәтү ===
Атмосфера химиясе күзәтүләре безнең аңлавыбызның аерылгысыз өлеше. Химик составны планлы күзәтү вакыт узу белән һава составының үзгәрүен күрсәтә. Мөһим мисалларның берсе - Килинг графигы, ул 1958 елдан алып бүгенге көнгә кадәр углекислый газ концентрациясенең тотрыклы артуын күрсәтә. Атмосфера химиясен күзәтүләр обсерваторияләрдә (мәсәлән, Мауна-Лоа) һәм очкычларда (мәсәлән, [[Бөекбритания|Бөекбританиядәге]] Авиация Атмосфера Үлчәү Корылмасы), корабларда һәм шарларда үткәрелә. Атмосфера составын күзәтү GOME һәм {{Тәрҗемә ителмәгән|MOPITT||en|MOPITT}} кебек махсус җайланмалар белән җиһазландырылган спутниклар ярдамында алып барыла, алар глобаль һава пычрануы һәм химиясы турында мәгълүмат бирә. Җирдәге күзәтүләрнең югары вакытлы ачыклык белән озак вакытлы нәтиҗәләр бирү өстенлеге бар, ләкин уларны үткәрергә мөмкин булган пространство вертикаль һәм горизонталь яктан чикләнгән. Кайбер җирдәге җайланмалар, мәсәлән, Lidar, химик кушылмалар һәм аэрозольләр концентрациясе турында мәгълүмат бирә ала, ләкин аларның горизонталь каплавы чикләнгән. Күп кенә күзәтүләрне онлайн режимда Атмосфера химиясе күзәтү мәгълүмат базаларында табарга мөмкин.

=== Лаборатория үлчәүләре ===
Лабораторияләрдә үткәрелгән үлчәүләр пычраткыч матдәләр һәм табигый кушылмалар чыганакларын аңлау өчен бик мөһим. Лаборатория тикшеренүләре кайсы газларның бер-берсе белән һәм ни дәрәҗәдә тиз реакциягә керүен күрсәтә. Бу үлчәүләргә газсыман, өслек һәм су реакцияләре керә. Фотохимия шулай ук молекулаларның [[Кояш|кояш нурлары]] белән ни дәрәҗәдә еш җимерелүен һәм нәтиҗәдә нинди продуктлар барлыкка килүен өйрәнүче мөһим фән. Моннан тыш[[Термодинамика|, термодинамик]] мәгълүматлар, мәсәлән, Генри законы коэффициентлары, мөһим.

=== Модельләштерү ===
Атмосфера химиясен теоретик аңлауны үстерү һәм тикшерү өчен компьютер модельләштерү кулланыла. Санлы модельләр атмосферадагы химик матдәләр концентрациясен тасвирлаучы дифференциаль тигезләмәләрне чишәләр. Алар бик гади яки бик катлаулы булырга мөмкин. Санлы модельләрдә бер уртак компромисс - бер яктан, химик төрләрнең симуляцияләнгән саны һәм аларның реакцияләре, икенче яктан, атмосферадагы матдәләрнең хәрәкәте һәм катнашмасы арасында. Мәсәлән, 2D модельләштерү йөзләгән яки хәтта меңләгән химик реакцияләрне үз эченә ала ала, ләкин атмосферада матдәләрнең катнашуы турында бик чикләнгән дәрәҗәдә аңларга мөмкинлек бирә. Киресенчә, 3D модельләр атмосферадагы күп физик процесслар турында мәгълүмат бирә, ләкин компьютер ресурслары чикләнгән булу сәбәпле, алар күпкә азрак химик реакцияләрне һәм матдәләрне үз эченә алачак. Модельләр күзәтүләрне аңлату, химик реакцияләрне аңлауны тикшерү һәм киләчәктә атмосферадагы химик матдәләрнең концентрацияләрен фаразлау өчен кулланылырга мөмкин. Бүгенге көндә төп тенденция - атмосфера химиясе модульләрен Җир системасы модельләренә интеграцияләү, алар климат, атмосфера составы һәм биосфера арасындагы мөнәсәбәтләрне өйрәнә ала. Кайбер модельләр автоматлаштырылган код генераторлары (мәсәлән, Autochem һәм KPP) ярдәмендә төзелә. Бу ысул белән компонентлар җыелмасы сайлана, аннары автоматик код генераторы реакцияләр мәгълүмат базалары җыелмасыннан бу компонентларны үз эченә алган реакцияләрне сайлый. Реакцияләр сайланганнан соң, аларның эволюция вакытын тасвирлаучы гади дифференциаль тигезләмәләр автоматик рәвештә төзелергә мөмкин..

== Шулай ук карагыз ==

* Әйләнә-тирә мохит химиясе

== Искәрмәләр ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Төркем:Химия бүлекләре]]</text>
      <sha1>s5u1vqce8e16nfrq4a4epmucaoosnb6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794751</id>
      <parentid>5794750</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T11:20:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <origin>5794751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14420" sha1="ocb2xbopzilcjzpshxwc1ei9lvk623u" xml:space="preserve">'''Атмосфера химиясе'''&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Суркова Г. В.}}&lt;/ref&gt; —- атмосфера фәненең [[Атмосфера|Җир һәм башка планеталар атмосферасы]] [[Химия|химиясен]] өйрәнүче тармагы. Фәнни-тикшеренүләрнең дисциплинаара өлкәсе әйләнә-тирә мохит химиясе, [[физика]], [[метеорология]], компьютер модельләштерү, океанография, [[геология]], вулканология һәм башка фәннәргә нигезләнгән. Фәнни тикшеренүләр климатология кебек башка фәнни өлкәләр белән барган саен күбрәк бәйләнә.

Атмосфераның составы һәм химиясе берничә сәбәп аркасында мөһим, ләкин, нигездә, атмосфера тере организмнар белән үзара бәйләнештә булуы аркасында. Җир атмосферасының составы [[вулкан]] атылулары, [[яшен]] һәм [[Кояш]] таҗыннан чыгарылган кисәкчәләр белән бомбага тоту кебек табигый процесслар белән үзгәрә. Ул шулай ук кеше эшчәнлеге йогынтысыннан да үзгәрә, һәм бу үзгәрешләрнең кайберләре кеше сәламәтлегенә, үсемлек культураларына һәм экосистемаларга зыян китерә. Атмосфера химиясе белән тикшерелгән проблемаларга мисаллар арасында кислоталы яңгыр, озон катламы җимерелүе, фотохимик смог, парник газлары һәм [[глобаль җылыну]] бар. Атмосфераны өйрәнүче химиклар бу проблемаларның сәбәпләрен аңларга тырышалар һәм аларны теоретик яктан аңлап, мөмкин булган чишелешләрне тикшерәләр һәм хөкүмәт сәясәтендәге үзгәрешләрнең йогынтысын бәялиләр.

== Атмосфера составы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Уртача коры һава составы (моль өлеше).
|-
| '''Газ'''
| '''[https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html НАСА] мәгълүматлары буенча'''
|-
|[[Азот]], N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
| 78.084%
|-
| [[Кислород]], O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
| 20.946%
|-
| [[Аргон]], Ar
| 0,934%
|-
! colspan=&quot;2&quot; | '''Кече компонентлар ( [[:ru:миллионная доля|mdlдагы]] моль өлеше)'''
|-
| Углекислый газ, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
| 383
|-
| [[Неон]], Ne
| 18.18
|-
| [[Гелий]], He
| 5.24
|-
| [[Metan|Метан]], CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;
| 1.7
|-
| [[Криптон]], Kr
| 1.14
|-
| [[Водород]],  H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
| 0,55
|-
! colspan=&quot;2&quot; | '''Су'''
|-
| Су пары
| colspan=&quot;2&quot; | Бик төрле; гадәттә якынча 1% тәшкил итә
|}
Искәрмә: Углекислый газ һәм метан концентрациясе ел фасылына һәм урнашуга карап үзгәрә. Һаваның уртача молекуляр массасы 28,97 г/моль тәшкил итә.

== Тарих ==
[[Борынгы Греция|Борынгы греклар]] һаваны дүрт төп элементның берсе дип санаганнар, ләкин атмосфера составын беренче фәнни тикшеренүләр [[XVIII гасыр|XVIII гасырда]] башланган. Джозеф Пристли, Антуан Лавуазье һәм Генри Кавендиш кебек химиклар атмосфера составын беренче тапкыр өйрәнгәннәр.


[[XIX гасыр|XIX]] гасыр ахыры һәм [[XX гасыр]] башында бик түбән концентрациядәге компонентларның эзләренә кызыксыну күчә. Аерым алганда, атмосфера химиясендә зур ачыш 1840 елда Кристиан Фридрих Шёнбейн тарафыннан озонның ачылышы булды.

XX гасырда атмосфера химиясе атмосфера составын өйрәнүдән башлап, вакыт узу белән кечкенә газлар концентрациясенең (һаваның 1 процентыннан да кимрәк) үзгәрүенә һәм һава компонентларын формалаштыручы һәм юк итүче химик процессларга кадәр алга китте. Мондый тикшеренүләрнең ике мөһим мисалы - Сидни Чепмен һәм [[Гордон Добсон|Гордон Добсонның]] озон катламы ничек формалашуы һәм саклануы турындагы аңлатмасы, һәм [[:ru:Хаген-Смит,_Арье_Жан|Арри Джин Хаген-Смитның]] фотохимик смог турындагы аңлатмасы. Озон белән бәйле мәсьәләләрне алга таба өйрәнү Пол Крутцен, Марио Молин һәм Фрэнк Шервуд Роулендка [[1995 ел|1995 елда]] химия буенча [[Nobel büläge|Нобель премиясе]] бирүгә китерде. Аларның эше &lt;ref name=&quot;nobel&quot;&gt;http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1995/press.html {{Wayback|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1995/press.html|date=20120801071645}} Press release on the Nobel Prize in Chemistry 1995&lt;/ref&gt;  Жирнең озон катламын җимерүдә газсыман галоген алканнарының ролен ачыклауга багышланган иде.

XXI гасырда игътибар тагын күчә. Атмосфера химиясе [[Җир]] фәне буларак күбрәк өйрәнелә. Атмосфера химиясенә генә игътибар итү урынына, хәзер аны атмосфера, [[биосфера]] һәм геосфераның бердәм системасының бер өлеше буларак карауга игътибар бирелә. Бу юнәлештә иң мөһим этәргеч - химия һәм климат арасындагы бәйләнеш, мәсәлән, климатның озон тишеген торгызуга йогынтысы һәм киресенчә. Моннан тыш, атмосфера составының океан һәм җир экосистемалары белән үзара бәйләнеше өйрәнелә.

== Методология ==
Күзәтүләр, лаборатория үлчәүләре һәм модельләштерү атмосфера химиясенең өч төп элементы булып тора. Химиянең бу өлкәсендәге казанышлар еш кына бу компонентлар арасындагы үзара бәйләнешләр белән бәйле, алар бердәм бербөтен тәшкил итә. Мәсәлән, күзәтүләр элек уйлаганнан да күбрәк химик төрләр барлыгын күрсәтергә мөмкин. Бу яңа лаборатория үлчәүләргә һәм модельләштерүгә китерәчәк, фәнни аңлавыбызны күзәтүләрне аңлатып була торган дәрәҗәгә җиткерәчәк.

=== Күзәтү ===
Атмосфера химиясе күзәтүләре безнең аңлавыбызның аерылгысыз өлеше. Химик составны планлы күзәтү вакыт узу белән һава составының үзгәрүен күрсәтә. Мөһим мисалларның берсе - Килинг графигы, ул 1958 елдан алып бүгенге көнгә кадәр углекислый газ концентрациясенең тотрыклы артуын күрсәтә. Атмосфера химиясен күзәтүләр обсерваторияләрдә (мәсәлән, Мауна-Лоа) һәм очкычларда (мәсәлән, [[Бөекбритания|Бөекбританиядәге]] Авиация Атмосфера Үлчәү Корылмасы), корабларда һәм шарларда үткәрелә. Атмосфера составын күзәтү GOME һәм {{Тәрҗемә ителмәгән|MOPITT||en|MOPITT}} кебек махсус җайланмалар белән җиһазландырылган спутниклар ярдамында алып барыла, алар глобаль һава пычрануы һәм химиясы турында мәгълүмат бирә. Җирдәге күзәтүләрнең югары вакытлы ачыклык белән озак вакытлы нәтиҗәләр бирү өстенлеге бар, ләкин уларны үткәрергә мөмкин булган пространство вертикаль һәм горизонталь яктан чикләнгән. Кайбер җирдәге җайланмалар, мәсәлән, Lidar, химик кушылмалар һәм аэрозольләр концентрациясе турында мәгълүмат бирә ала, ләкин аларның горизонталь каплавы чикләнгән. Күп кенә күзәтүләрне онлайн режимда Атмосфера химиясе күзәтү мәгълүмат базаларында табарга мөмкин.

=== Лаборатория үлчәүләре ===
Лабораторияләрдә үткәрелгән үлчәүләр пычраткыч матдәләр һәм табигый кушылмалар чыганакларын аңлау өчен бик мөһим. Лаборатория тикшеренүләре кайсы газларның бер-берсе белән һәм ни дәрәҗәдә тиз реакциягә керүен күрсәтә. Бу үлчәүләргә газсыман, өслек һәм су реакцияләре керә. Фотохимия шулай ук молекулаларның [[Кояш|кояш нурлары]] белән ни дәрәҗәдә еш җимерелүен һәм нәтиҗәдә нинди продуктлар барлыкка килүен өйрәнүче мөһим фән. Моннан тыш[[Термодинамика|, термодинамик]] мәгълүматлар, мәсәлән, Генри законы коэффициентлары, мөһим.

=== Модельләштерү ===
Атмосфера химиясен теоретик аңлауны үстерү һәм тикшерү өчен компьютер модельләштерү кулланыла. Санлы модельләр атмосферадагы химик матдәләр концентрациясен тасвирлаучы дифференциаль тигезләмәләрне чишәләр. Алар бик гади яки бик катлаулы булырга мөмкин. Санлы модельләрдә бер уртак компромисс - бер яктан, химик төрләрнең симуляцияләнгән саны һәм аларның реакцияләре, икенче яктан, атмосферадагы матдәләрнең хәрәкәте һәм катнашмасы арасында. Мәсәлән, 2D модельләштерү йөзләгән яки хәтта меңләгән химик реакцияләрне үз эченә ала ала, ләкин атмосферада матдәләрнең катнашуы турында бик чикләнгән дәрәҗәдә аңларга мөмкинлек бирә. Киресенчә, 3D модельләр атмосферадагы күп физик процесслар турында мәгълүмат бирә, ләкин компьютер ресурслары чикләнгән булу сәбәпле, алар күпкә азрак химик реакцияләрне һәм матдәләрне үз эченә алачак. Модельләр күзәтүләрне аңлату, химик реакцияләрне аңлауны тикшерү һәм киләчәктә атмосферадагы химик матдәләрнең концентрацияләрен фаразлау өчен кулланылырга мөмкин. Бүгенге көндә төп тенденция - атмосфера химиясе модульләрен Җир системасы модельләренә интеграцияләү, алар климат, атмосфера составы һәм биосфера арасындагы мөнәсәбәтләрне өйрәнә ала. Кайбер модельләр автоматлаштырылган код генераторлары (мәсәлән, Autochem һәм KPP) ярдәмендә төзелә. Бу ысул белән компонентлар җыелмасы сайлана, аннары автоматик код генераторы реакцияләр мәгълүмат базалары җыелмасыннан бу компонентларны үз эченә алган реакцияләрне сайлый. Реакцияләр сайланганнан соң, аларның эволюция вакытын тасвирлаучы гади дифференциаль тигезләмәләр автоматик рәвештә төзелергә мөмкин..

== Шулай ук карагыз ==

* Әйләнә-тирә мохит химиясе

== Искәрмәләр ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Төркем:Химия бүлекләре]]
[[Категория:Әйләнә-тирә мохит химиясе| ]]
[[Категория:Атмосфера фәннәре]]</text>
      <sha1>ocb2xbopzilcjzpshxwc1ei9lvk623u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Әйләнә-тирә мохит химиясе</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1488281</id>
    <revision>
      <id>5794752</id>
      <timestamp>2026-04-18T11:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «[[Категория:Разделы химии]] [[Категория:Экология]]»</comment>
      <origin>5794752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="g1upjfp7c96lxsnyha990ja067hsplw" xml:space="preserve">[[Категория:Разделы химии]]
[[Категория:Экология]]</text>
      <sha1>g1upjfp7c96lxsnyha990ja067hsplw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5794753</id>
      <parentid>5794752</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T11:22:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <origin>5794753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="ay27kqv6oarhkfdvl6old154ag27254" xml:space="preserve">[[Категория:Химия бүлекләре]]
[[Категория:Экология]]</text>
      <sha1>ay27kqv6oarhkfdvl6old154ag27254</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Атмосфера фәннәре</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1488282</id>
    <revision>
      <id>5794754</id>
      <timestamp>2026-04-18T11:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «[[Төркем:Җирне өйрәнүче фәннәр]] [[Төркем:Җир атмосферасы]]»</comment>
      <origin>5794754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="mix4hificd1yroxpae8ra8lcr24af6l" xml:space="preserve">[[Төркем:Җирне өйрәнүче фәннәр]]
[[Төркем:Җир атмосферасы]]</text>
      <sha1>mix4hificd1yroxpae8ra8lcr24af6l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Атмосфера химиясе</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488283</id>
    <revision>
      <id>5794755</id>
      <timestamp>2026-04-18T11:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>21598</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{10000}} {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=I|кулланучы= Таңһылыу}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = Русия| ил2 = | ил3 = | тема= астрономия| тема2=фән | тема3= }}»</comment>
      <origin>5794755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="326" sha1="f51rdi0qmhn6b89436w5og2ricyz64x" xml:space="preserve">{{10000}}
{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=I|кулланучы= Таңһылыу}}
{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = Русия| ил2 = | ил3 = | тема= астрономия| тема2=фән | тема3= }}</text>
      <sha1>f51rdi0qmhn6b89436w5og2ricyz64x</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>