Wikipedia ttwiki https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Медиа Махсус Бәхәс Кулланучы Кулланучы бәхәсе Википедия Википедия бәхәсе Файл Файл бәхәсе МедиаВики МедиаВики бәхәсе Калып Калып бәхәсе Ярдәм Ярдәм бәхәсе Төркем Төркем бәхәсе Портал Портал бәхәсе TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk Википедия:Ботларга эш 4 12912 5838459 5782257 2026-04-29T05:53:12Z Frhdkazan 3171 /* Төркем:«Татар милләтенә күрсәткән олы хезмәтләр өчен» медале лауреатлары */ яңа бүлек 5838459 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Башлык}} [[Төркем:Википедия:Мөрәҗәгатьләр]][[Төркем:Википедия:Ботлар]] {{Кыскача|Бу биттә татар Википедиясендә [[Википедия:Ботлар|ботлар]] хуҗаларының игътибарын таләп иткән мәсьәләләр кузгатыла.}}{{Кнопка|Яңа тема башлар өчен, монда басыгыз|url=https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Википедия:Ботларга_эш&action=edit&section=new|class=mw-ui-constructive}} == [[:Төркем:Төркия илчеләре]] == Яңгырашы нигезендә [[:Төркем:Төркия илчәләре]] буларак күчерү, үзенә керүче бар мәкаләләрдә дә бәйле үзгәрешне башкару белән ярдәм сорыйм. Алдан рәхмәт. [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 22 май 2024, 14:19 (UTC) {{Эшләнде}}--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 13 дек 2025, 08:58 (UTC) == [[:Төркем:РФ югары һөнәри мәгарифенең мактаулы хезмәткәрләре]] == [[:Төркем:РФ югары һөнәри мәгарифенең атказанган хезмәткәрләре]] дип үзгәртү кирәк.--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 5 ноя 2024, 07:54 (UTC) ::Үзгәртергә түгел, ике төркемне аерырга кирәк. «Почетный работник высшего профессионального образования России» → [[Сания Исмәгыйлева (укытучы)|1]], эзләсәң, тагын да бардыр.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 5 ноя 2024, 16:04 (UTC) :::Яхшы. [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 5 ноя 2024, 18:08 (UTC) == [[:Төркем:Казан (Идел буе) федераль университеты]] == Күчерелмәгән асттөркемнәр һәм битләр калды. [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 5 ноя 2024, 19:22 (UTC) == [[:Төркем:Казан дәүләт консерваториясен тәмамлаучылар]] == Онытылып калган керүче битләрне [[:Төркем:Казан консерваториясен тәмамлаучылар]]'га күчерү дөрес. [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 18 фев 2025, 12:32 (UTC) == Зур күләмле авторлык хокуклары бозуы @ tatarile.org'тан күчерелгән мәкаләләр == Бот ярдәмендә исемлеген төзү, һәм [[Википедия:Авторлык хокукларын бозу|АХБ]] өлешләрен күпләп бетерүне оештырырга тәкъдим итәм. [[ВП:Проект:Төмән|Төмән]] марафоны чикләрендә берничәне ачуга ''(мәс. [[Ак күбәләкләр]], [[Гөбләләр]], [[Җилпәвеч канатлылар]] һ.б.)'' 100% АХБ икәнен күрдем, теманы өйрәндем: : [[Татар иле|Tatarile.org]] сайтында элек басма [[Татар энциклопедиясе]] мәкаләләре урнаштырылган иде. Яшәеше тукталачагы турында хәбәрләр тарала башлауга аерым вики-волонтёрлар боларны ирешүдә саклау максатында Тат.ВПга ташыганы күренә. Бүгенге көнгә [[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]] булдырган һәм үстереп килүче [[Tatarica (энциклопедия)]] битләрендә зур өлеше инде торгызылды. Хезмәткәрләре әйтүенчә, кайберәүләре хәттә тулырак версиясендә дә, алдагы 3-4 ел эчендә калганнарының да урнаштырулуы көтелә (бүген аралаштым). Ихтирам белән, [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 5 фев 2026, 13:11 (UTC) == Мексика авылларын Викидата белән бәйләргә == Калган штатлар: * Сакатекас * Нуэво-Леон * Синалоа * Сан-Луис-Потоси * Оахака * Чиуауа * Чьяпас * Төркем:Википедия:Географик координатларсыз Мексика торак пунктлары == [[:Төркем:«Татар милләтенә күрсәткән олы хезмәтләр өчен» медале лауреатлары]] == төркемне [[:Төркем:«Татар милләтенә күрсәткән олы хезмәтләр өчен» медале белән бүләкләнүчеләр]] буларак үзгәртү, кергән битләрне яңасына күчерү '''[[Төркем бәхәсе:«Татар милләтенә күрсәткән олы хезмәтләр өчен» медале лауреатлары#Бер сүзне үзгәртик|соралды]]'''. [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 29 апр 2026, 05:53 (UTC) j52jn66hx3ut8p5fvixh3sgse1awyva 1910 ел 0 15849 5838359 4117097 2026-04-28T15:39:55Z ~2026-21991-09 60323 /* Вакыйгалар */ 5838359 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1910}} {{Ел өчен навигация|1910}} {{Гасыр өчен навигация|20}} {{Башлана торган ел|1910}} == Вакыйгалар == * [[28 апрель]] — [[Габдулла Тукай]] [[Шәрык клубы]]нда халык иҗаты турында лекция укый. * [[28 август]] — [[Черногория]] [[Төркия]]дән тулы бәйсезлекне игълан итә. == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1910 елда туганнар}} * [[4 гыйнвар]] — [[Җәүдәт Фәйзи]], композитор. * [[28 февраль]] — [[Бадыйк Салихов]], [[Дан ордены]]ның тулы кавалеры. * [[18 март]] — [[Шәфыйка Котдусова]], җырчы, пианиночы, [[ТАССР атказанган артисты]]. * [[16 май]] — [[Джоомарт Боконбаев]], кыргыз шагыйре. * [[22 апрель]] — [[Әюп Гәрәй]] (1910-1967), шагыйрь. * [[1 июнь]] — [[Нәби Дәүли]], татар шагыйре. * [[19 июнь]] — [[Барый Әхтәмов]], татар [[балет]] артисты. * [[4 июль]] — [[Зифа Басыйрова]], татар җырчысы. * [[25 июль]] — [[Хәниф Кәрим]], башкорт шагыйре. * [[16 август]] — [[Мөхит Кичүбаев]], татар драма актеры. * [[26 август]] — [[Тереза Ана]], католик монахиня, ярлыларга һәм авыруларга ярдәм белән шөгыльләнүче. * [[20 сентябрь]] — [[Заһит Хәбибуллин]], татар композиторы. * [[29 сентябрь]] — [[Исмай Шәмсетдинов]], композитор. * [[12 октябрь]] — [[Мотыйк Әхмәдуллин]], Советлар Берлеге Каһарманы, сапёр. * [[8 декабрь]] — [[Николай Столбов (1910)|Николай Столбов]], [[Файл:Hero of the USSR.png|15px]] [[Советлар Берлеге каһарманы]]. * [[12 декабрь]] — [[Мәрьям Бикбулатова]], гамәли бизәлеш сәнгате остасы. * [[25 декабрь]] — [[Ибраһим Гафуров (1910)|Ибраһим Гафуров]], драма актеры. == Вафатлар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1910 елда вафатлар}} * [[21 апрель]] — [[Марк Твен]], [[АКШ|Америка]] язучысы. * [[10 май]] — [[Карл Райнеке]] (''Carl Reinecke''), алман пианисты, композитор. * [[27 май]] — [[Роберт Кох]], алман микробиологы. * [[11 сентябрь]] — [[Луи Анри Буссенар]], француз язучысы. * [[20 ноябрь]] — [[Лев Толстой]], рус язучысы. [[Төркем:1896 ел]] [[Төркем:Еллар]] moyrmf7srf70eerz18bv4lvxpjlt6gf 5838361 5838359 2026-04-28T15:44:05Z ~2026-21991-09 60323 /* Вакыйгалар */ 5838361 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1910}} {{Ел өчен навигация|1910}} {{Гасыр өчен навигация|20}} {{Башлана торган ел|1910}} == Вакыйгалар == * [[28 апрель]] — [[Габдулла Тукай]] [[Шәрык клубы]]нда халык авыз иҗаты турында лекция укый. * [[28 август]] — [[Черногория]] [[Төркия]]дән тулы бәйсезлекне игълан итә. == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1910 елда туганнар}} * [[4 гыйнвар]] — [[Җәүдәт Фәйзи]], композитор. * [[28 февраль]] — [[Бадыйк Салихов]], [[Дан ордены]]ның тулы кавалеры. * [[18 март]] — [[Шәфыйка Котдусова]], җырчы, пианиночы, [[ТАССР атказанган артисты]]. * [[16 май]] — [[Джоомарт Боконбаев]], кыргыз шагыйре. * [[22 апрель]] — [[Әюп Гәрәй]] (1910-1967), шагыйрь. * [[1 июнь]] — [[Нәби Дәүли]], татар шагыйре. * [[19 июнь]] — [[Барый Әхтәмов]], татар [[балет]] артисты. * [[4 июль]] — [[Зифа Басыйрова]], татар җырчысы. * [[25 июль]] — [[Хәниф Кәрим]], башкорт шагыйре. * [[16 август]] — [[Мөхит Кичүбаев]], татар драма актеры. * [[26 август]] — [[Тереза Ана]], католик монахиня, ярлыларга һәм авыруларга ярдәм белән шөгыльләнүче. * [[20 сентябрь]] — [[Заһит Хәбибуллин]], татар композиторы. * [[29 сентябрь]] — [[Исмай Шәмсетдинов]], композитор. * [[12 октябрь]] — [[Мотыйк Әхмәдуллин]], Советлар Берлеге Каһарманы, сапёр. * [[8 декабрь]] — [[Николай Столбов (1910)|Николай Столбов]], [[Файл:Hero of the USSR.png|15px]] [[Советлар Берлеге каһарманы]]. * [[12 декабрь]] — [[Мәрьям Бикбулатова]], гамәли бизәлеш сәнгате остасы. * [[25 декабрь]] — [[Ибраһим Гафуров (1910)|Ибраһим Гафуров]], драма актеры. == Вафатлар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1910 елда вафатлар}} * [[21 апрель]] — [[Марк Твен]], [[АКШ|Америка]] язучысы. * [[10 май]] — [[Карл Райнеке]] (''Carl Reinecke''), алман пианисты, композитор. * [[27 май]] — [[Роберт Кох]], алман микробиологы. * [[11 сентябрь]] — [[Луи Анри Буссенар]], француз язучысы. * [[20 ноябрь]] — [[Лев Толстой]], рус язучысы. [[Төркем:1896 ел]] [[Төркем:Еллар]] 86gbwilzgcrxbpo2elsu4hn0tdo20ga Алмания 0 16060 5838357 5838313 2026-04-28T15:36:39Z ~2026-21991-09 60323 3 юраманы кире кайтар. [[Special:Diff/5838310|5838310]] юрамасыннан башлап [[Special:Diff/5838313|5838313]] юрамасына кадәр сайланган. 5838357 wikitext text/x-wiki {{ДәүләтВМ}} '''Германия''', {{lang-de|Deutschland}}), рәсми исеме белән Германия '''Федератив Җөмһүрияте''' ({{lang-de|Bundesrepublik Deutschland}}, {{Audio|De-Bundesrepublik Deutschland.ogg|тыңлау}}<ref>{{cite book |editor=Mangold, Max |title=Duden, Aussprachewörterbuch |edition=6th |year=1995 |publisher=Dudenverlag |language=German |isbn= 978-3-411-20916-3 |pages=271, 53f}}</ref>)&nbsp;— [[Үзәк Европа|Үзәк]] һәм [[Көнбатыш Европа]]да урнашкан мөстәкыйль дәүләт. Төньякта [[Төньяк диңгез]], [[Балтыйк диңгезе]] һәм [[Дания]] белән, көнчыгышта [[Польша]] һәм [[Чехия]] [[республика]]лары белән, көньяк-көнчыгышта [[Австрия]] һәм көньякта [[Швейцария]] белән, көнбатышта [[Франция]], [[Люксембург]] белән, төньяк-көнбатышта [[Бельгия]] һәм [[Нидерланд]] белән чиктәш. Җирнең [[уртача климат]]лы өлкәсендә урнашкан. Германия&nbsp;— федератив парламент [[җөмһүрият]]е, 16 автономияле илдән (өлкәдән) тора. Мәйданы&nbsp;— {{сан|357386|км}}²<ref name="Fläche">{{cite web |title=Fläche und Bevölkerung |url=https://www.statistikportal.de/de/bevoelkerung/flaeche-und-bevoelkerung |website=www.statistikportal.de |language=de}}</ref>, су өлеше&nbsp;— {{сан|2.42|%}}. Якынча 82 миллион халкы белән [[Европа берлеге]]ндә халык саны буенча беренче урында. Башкаласы һәм иң эре шәһәре&nbsp;— [[Берлин]]. Иң эре [[конурбация]]се исә (берничә үзәкле шәһәр [[агломерация]]се)&nbsp;— мәркәзләре [[Дортмунд]] һәм [[Эссен]] шәһәрләре булган [[Рур өлкәсе]]. Башка зур шәһәрләре түбәндәгеләр: [[Һамбург]], [[Мюнхен|Мүнхен]], [[Кёльн|Көлн]], [[Майндагы Франкфурт]], [[Штутгарт]], [[Дүссельдорф|Дүсселдорф]], [[Лейпциг]], [[Бремен]], [[Дрезден]], [[Һанновер]] һәм [[Нүрнберг]]. Хәзерге Германиянең төньяк өлешенә туры килүче җирләрдә классик антик дәвердән, ягъни [[Борынгы Греция|Борынгы Грек]] һәм [[Борынгы Рим]] дәүләтләре чорыннан башлап төрле алман (герман) кабиләләре яшәгәнлеге билгеле. ''Германия'' ({{lang-lat|Germania}}) исемле өлкә б. э. к.&nbsp;100 нче гасырдан әүвәл язылган чыганакта телгә алына. [[Халыкларның Бөек күченеше]] вакытында алман кабиләләре көньякка таба «киңәя». [[X гасыр]]дан башлап, алман җирләре [[Изге Рим империясе]]нең үзәк өлешен тәшкил итә<ref>Империянең латин телендәге исеме&nbsp;— ''Sacrum Imperium'' (`Изге империя') чыганакларда [[1157 ел]]да ук телгә алына. ''Sacrum Romanum Imperium'' (`Изге Рим империясе') атамасы [[1254 ел]]гы чыганакта теркәлгән. Дәүләтнең тулы исеме булган «Алман милләтенең Изге Рим империясе» ({{lang-de|Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation}}) 15 нче йөзьеллыкта кулланыла башлый.<br />{{cite book | last = Zippelius| first = Reinhold| title = Kleine deutsche Verfassungsgeschichte: vom frühen Mittelalter bis zur Gegenwart| trans-title = Brief German Constitutional History: from the Early Middle Ages to the Present| edition = 7th| origyear = 1994| year = 2006| publisher =Beck| language = German| isbn = 978-3-406-47638-9| page = 25}}</ref>. [[XVI гасыр]]да төньяк алман өлкәләре [[протестант реформациясе]]нең мәркәзе була. Изге Рим империясе таркалганнан соң, [[1815 ел]]да [[Алман конфедерация]]се оеша. [[1848—1849 елгы Алман инкыйлабы]] нәтиҗәсендә, ирекле тавыш бирү аша, бөтен алман өлкәләре өчен дә уртак булган Франкфурт парламенты сайлана. Әлеге парламент халыкка төп демократик хокуклар бирүче кануннар кабул итүгә ирешә. [[1871 ел]]да алман дәүләтләренең күпчелеге, [[Пруссия]] җитәкчелеге астында, бер милли дәүләткә&nbsp;— [[Алман империясе]]нә берләшә. [[Беренче бөтендөнья сугышы]] һәм [[1918 ел|1918]]—[[1919 ел]]ларда булып узган [[1918—1919 елгы алман инкыйлабы|инкыйлабтан]] соң империя парламентлы [[Веймар җөмһүрияте]] белән алышына. [[1933 ел]]да [[нацистларның хакимияткә килүе]] Алманиядә [[Өченче рейх|диктаторлык]] урнашуга, [[һолокост]]ка һәм [[Икенче бөтендөнья сугышы]] башлануга китерә. Европада икенче дөнья сугышы тәмамлангач, Алманияне нацистлардан азат иткән илләр Алманияне дүрт оккупация зонасына бүлә. Моңардан соң [[АКШ]], [[Британия]] һәм [[Франция]] оккупацияләгән җирләрдә [[Көнбатыш Алмания]], ә [[Советлар Берлеге]] контролендә булган өлкәләрдә [[Көнчыгыш Алмания]] исемле ике дәүләт төзелә. Үзәк һәм Көнчыгыш Европада [[1989 ел]]да булып узган антикоммунистик инкыйлаблардан соң, [[1990 ел]]ның [[3 октябрь|3 октябрендә]] Алмания янәдән берләшә<ref name="SLyE6YJEn0C page 52">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ySLyE6YJEn0C&pg=PA52|title=The Lost German East|isbn=9781107020733|author1=Demshuk|first1=Andrew|date=30 April 2012|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161201215323/https://books.google.com/books?id=ySLyE6YJEn0C&pg=PA52|archivedate=1 December 2016|df=dmy-all}}</ref>. [[XXI гасыр]]да Алмания&nbsp;— көчле икътисадка ия кодрәтле дәүләт ({{lang-en|great power}}). [[Тулаем милли продукт]]ларның номиналына карасак, Алманиянең икътисады дөньяда дүртенче, сатып алу мөмкинлеге паритеты белән исәпләнгән милли продуктларга карасак, дөньядә бишенче урында тора. Алмания берничә сәнәгый һәм технологик секторда дөньякүләм лидер булып тора, һәм башка илләр белән актив сәүдә итә&nbsp;— тауарларны [[Экспорт күләме буенча илләр исемлеге|экспортлау]] буенча да, [[Импорт күләме буенча илләр исемлеге|импортлау]] буенча да Алмания дөньяда өченче урында. [[Илләрнең КПҮИ күрсәткечләре буенча исемлеге|Бик югары яшәү стандартына]] ия алга киткән ил; социаль иминиятләштерү, мәҗбүри иминиятләштерүле сәләмәтлек саклау, тирәлекне саклау һәм барча кешеләр өчен дә (шул исәптән чит ил гражданнары өчен дә) бушлай югары белем системаларын тота<ref>{{cite web|title=How US students get a university degree for free in Germany|url=http://www.bbc.com/news/magazine-32821678|publisher=BBC|date=3 June 2015|accessdate=13 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151113140841/http://www.bbc.com/news/magazine-32821678|archivedate=2015-11-13}}</ref>. Алмания Федератив Җөмһүрияте [[1957 ел]]да [[Европа Икътисадый Берлеге]]нә, [[1993 ел]]да [[Европа Берлеге]]нә һәм [[1999 ел]]да [[еврозона]]га нигез салучы илләрнең берсе. [[Шенген зонасы]]на керә. [[БМО]], [[Европа берлеге]], [[НАТО]], [[G7]], [[G20]] һәм [[ИХҮО]] әгъзасы. Бай тарихлы мәдәнияткә ия Алманиядә бер-бер артлы дөньяда танылу алган һәм тирән эз калдырган рәссамнар, фәлсәфәчеләр, музыкантлар, спортчылар, эшмәкәрләр, галимнәр, {{comment|мөһәндисләр|инженерлар}} һәм уйлап табучылар туган. == Исеменең этимологиясе == ''Алман'' атамасы бүгенге Алманиянең көньягына һәм Швейцариянең төньягына туры килүче җирләрдә яшәгән [[алеманнар|алеман (аламан) кабиләсе]] исеменә барып тоташа{{чыганак юк}}. ''Алмания'' дип, я шуңа охшаш рәвештә, ил француз (''Allemagne''), испан (''Alemania''), төрек (''Almanya''), гарәп (''ألمانيا'') һәм башка телләрдә атала. ''Германия'' сүзе латин телендәге, [[Юлий Цезарь]] [[Рейн]]нан көнчыгыштарак яшәгән халыкларны шулай атаганнан соң кулланылышка кереп киткән ''[[Germania]]'' сүзеннән килә<ref>{{cite book |last= Schulze |first=Hagen |authorlink=Hagen Schulze |title=Germany: A New History |publisher= Harvard University Press |page=4 |year=1998 |isbn= 0-674-80688-3}}</ref>. Алман телендә ил ''Deutschland'' дип атала. ''Deutsch'' сүзе (чагыштырыгыз: Нидерланд халкының инглиз телендәге атамасы ''dutch'' белән) иске югары алман телендәге ''diutisc'' «халык», «халыкныкы», «халыкка хас» сүзенә барып тоташа («халык» сүзе иске югары алман телендә ''diot'' я ''diota'' була). Элегрәк әлеге сүз гади халык кулланган алман телен [[латин теле]]ннән һәм аның дәвамы булган [[роман телләре]]ннән аеру өчен кулланыла торган була. ''Diutisc'' сүзенең тулы этимологик чылбыры исә менә болай: [[прото-алман теле]] сүзе [[:en:wikt:Appendix:Proto-Germanic/þiudiskaz|*''þiudiskaz'']] (латин телендә ''[[Theodiscus]]'''ка әйләнгән) — прото-алман теле сүзе [[:en:wikt:Appendix:Proto-Germanic/þeudō|*''þeudō'']] — [[прото-һинд-аурупа теле]] сүзе [[:en:wikt:Appendix:Proto-Indo-European/tewtéh₂|*''tewtéh₂-'']] («халык» дигән сүз. ''[[Тевтоннар]]'' сүзе дә бу сүздән килеп чыккан; [[татар теле]]ндә «халык, масса; өем» мәгънәсендә йөргән ''түдә''<ref>http://garap-farsy.narod.ru/taah.htm</ref> ''(''{{Lang-fa|توده}}'')'' сүзе дә шул ук тамырдан булырга охшый<ref>https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-European/tewtéh₂</ref>)<ref>{{cite book|last=Lloyd|first=Albert L.|title=Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen, Band II|year=1998|publisher=Vandenhoeck & Ruprecht|isbn=3-525-20768-9|pages=699–704|url=https://books.google.com/books?id=iKfYGNwwNVIC&pg=PA523|author2=Lühr, Rosemarie |author3=Springer, Otto |language=German}} (''diutisc'' сүзе өчен) {{cite book|last=Lloyd|first=Albert L.|title=Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen, Band II|year=1998|publisher=Vandenhoeck & Ruprecht|isbn=3-525-20768-9|pages=685–686|url=https://books.google.com/books?id=iKfYGNwwNVIC&pg=PA516|author2=Lühr, Rosemarie |author3=Springer, Otto |language=German}} (''diot'' сүзе өчен)</ref>. == Тарихы == {{төп мәкалә|Алмания тарихы}} === Борынгы тарих === [[File:1600 Himmelsscheibe von Nebra sky disk anagoria.jpg|thumb|150px|[[Небра]] шәһәре янында табылган, күк йөзен сүрәтләүче бронза [[Небра дискы|диск]], б.э.к. якынча 1700 ел]] Кеше ({{lang-lat|homo}}) ыругының Алманиядә табылган иң борынгы калдыгы — табылу җире буенча Мауэр 1 дип аталып йөртелүче яңак сөяге. Аңа 609 000 ± 40,000 ел<ref name="Wagner2010">{{cite journal|url=http://www.pnas.org/content/107/46/19726.full|title=Radiometric dating of the type-site for Homo heidelbergensis at Mauer, Germany|work=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|PNAS]]|date=27 August 2010|accessdate=27 August 2010|archivedate=1 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150101005057/http://www.pnas.org/content/107/46/19726.full|doi=10.1073/pnas.1012722107|volume=107|issue=46|pages=19726–19730|last1=Wagner|first1=G. A|last2=Krbetschek|first2=M|last3=Degering|first3=D|last4=Bahain|first4=J.-J|last5=Shao|first5=Q|last6=Falgueres|first6=C|last7=Voinchet|first7=P|last8=Dolo|first8=J.-M|last9=Garcia|first9=T|last10=Rightmire|first10=G. P|bibcode=2010PNAS..10719726W}}</ref>. Бу факт кимендә 569 000 ел элек хәзерге Алмания җирендә борынгы кешеләр булганлыгы хакында сөйли. [[Шёнинген]] дигән җирдә урнашкан күмер шахталарында 380 000 еллык өч кыска агач сөңге казып чыгарыла. Әлеге өч сөңге — дөньяда табылган иң борынгы, бөтен өлешләре дә булган ау кораллары.<ref>{{cite web|url=http://archive.archaeology.org/9705/newsbriefs/spears.html|title=World's Oldest Spears|work=archive.archaeology.org|publisher= |date=3 May 1997|accessdate=27 August 2010}}</ref>. Тәүге тапкыр homo sapiens булмаган кеше сөякләре исә [[Неандер иңкүлеге]]ндә ({{lang-de|Neandertal}}) табыла. Кешенең яңа ачылган бу төренә [[неандерталь кешесе]] дип исем бирелә. Неандерталь 1 казылмаларына 40 000 ел икәнлеге мәгълүм. Шваб альбы исемле тау эчендә, [[Ульм]] шәһәре янында урнашкан мәгарәләрдә шул ук чордагы хәзерге заман кешесе (''[[homo sapiens]]'') эзләре дә табылды. Табылдыклар арасында түбәндәге гаҗәеп әйберләр бар: * Җир йөзендә табылган иң борынгы музыка коралы — 42-43 мең еллык, кош сөягеннән һәм мамонт тешеннән эшләнгән ике сыбызгы<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18196349|title=Earliest music instruments found|publisher=BBC|date=25 May 2012|accessdate=25 May 2012}}</ref>; * Җир йөзендә табылган иң борынгы сын — мамонт тешеннән эшләнгән [[арыслан-кеше]] сыны<ref>{{cite web|url=http://www.theartnewspaper.com/articles/Ice-Age-iLion-Mani-is-worlds-earliest-figurative-sculpture/28595|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150215162121/http://www.theartnewspaper.com/articles/Ice-Age-iLion-Mani-is-worlds-earliest-figurative-sculpture/28595|archivedate=15 February 2015|title=Ice Age Lion Man is world's earliest figurative sculpture|work=[[The Art Newspaper]]|date=31 January 2013|accessdate=31 January 2013}}</ref> һәм * Җир йөзендә табылган иң борынгы кеше сыны — 35 мең еллык Холе Фельс Венерасы<ref>{{cite web|url=http://donsmaps.com/hohlefelsvenus.html|title=The Venus of Hohle Fels|work=donsmaps.com|publisher= |date=14 May 2009|accessdate=14 May 2009}}</ref>. Моннан тыш, Саксония-Анһальт җирендә урнашкан [[Небра]] шәһәре янында [[бронза гасырында]] эшләнгән, күк йөзен сүрәтләүче бронза диск табылган. Әлеге артифакт [[ЮНЕСКО]]ның [[Дөнья хәтере программасы|«Дөнья хәтере» программасына]] кертелгән<ref>{{cite news| url=http://www.unesco.org/new/en/communication-and-information/flagship-project-activities/memory-of-the-world/register/full-list-of-registered-heritage/registered-heritage-page-6/nebra-sky-disc/ | work=Unesco memory of the World | title=Nebra Sky Disc | date=2013}}</ref>. === Алман кабиләләре һәм Франк империясе === [[File:Invasions of the Roman Empire 1.png|thumb|left|Европада халыклар күченеше (100–500 еллар)]] Б. э. к. 1-меңъеллык азагында Алманиядә урнашкан алман кабиләләре Рим дәүләте белән бәрелешә башлыйлар. [[Халыкларның Бөек күченеше]] дәвереннән соң Алманиядә алеманнар, баварлар, көнчыгыш франклар, сакслар, тюринглар һәм фризлар калган. Алман кабиләләре Скандинавия бронза дәверендә һәм Рим империясенә кадәрге тимер дәверендә формалашкан дип санала. Б. э. к. 1 гасырдан башлап, көньяк Скандинавия һәм төньяк Алманиядән алар көньякка, көнчыгышка һәм көнбатышка таба киңәеп, [[Галлия]]дә яшәүче [[кельтләр|кельт]] кабиләләре, һәм [[Үзәк Европа|Үзәк]] һәм [[Көнчыгыш Европа]]да яшәүче [[иран халыклары|иран]], [[балтлар|балтыйк]] һәм [[славян халыклары|славян]] кабиләләре белән бәйләнешкә керәләр<ref>{{cite book |first =Jill N. |last = Claster |title =Medieval Experience: 300–1400 |publisher =New York University Press |year =1982 |page =35 |isbn=0-8147-1381-5}}</ref>. Император [[Октавиан Август]] хакимлек иткән чорда, [[Рим империясе]] Германияне (римлылар якынча [[Рейн]] елгасы белән [[Урал тавы]] арасында урнашкан өлкәләрне шулай атый) яулап алу эшенә керешә. Әмма безнең эраның 9 нчы елында, [[Публий Квинктилий Вар]] җитәкләгән өч [[Рим легионы]], Тевтобург урманында урын алган [[Тевтобург урманындагы бәрелеш|бәрелештә]] [[херусклар кабиләсе]] башлыгы [[Арминий]] җитәкләгән гаскәргә җиңелә. Безнең эраның 100 нче елына алман кабиләләре хәзерге Алманиянең зур өлешендә — Рейн һәм [[Дунай]] елгалары арасындагы өлкәдә — төпләнгән була инде. Бу вакытта язылган мөһим тарихи әсәрләрдән [[Публий Корнелий Тацит]]нең ''[[Германия (Тацит)|Германия]]'' әсәрен атамыйча булмый. Рейннан сулдарак, һәм Дунайдан көньяктарак урнашкан җирләр исә — шул исәптән хәзерге [[Австрия]], [[Баден-Вюрттемберг]], көньяк [[Бавария]], көньяк [[Һессен]] һәм көнбатыш [[Рейнландия]] — Рим империясе составында булалар, төгәлрәк әйткәндә, [[Норик]], [[Реция]], [[Югары Германия]] һәм [[Түбән Германия]] провинцияләре составында. Алман кабиләләре һәм Рим империясе арасында гасырлар буе дәвам иткән сугыш [[Рим-Алман сугышлары]] я, гадичә, [[Алман сугышлары]] исеме астында билгеле<ref name="9-13">Fulbrook, Mary (1991). ''A Concise History of Germany.'' Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-36836-0}}, pp. 9–13.</ref><ref>{{cite book |last1=Fichtner |first1=Paula S. |title= Historical Dictionary of Austria |url= https://books.google.com/books?id=ilyK1_1f0zYC |edition= 2nd |volume=Volume 70 |publisher= [[Scarecrow Press]] |date=2009 |isbn= 978-0810863101 |ref={{sfnref|Fichtner|2009}} |p=xlviii |postscript=: "When the Romans began to appear in the region, shortly before the beginning of the Christian era, they turned Noricum into an administrative province, which encompassed much of what today is Austria."}}</ref><ref>{{cite journal|last=Modi|first=J. J.|title=The Ancient Germans: Their History, Constitution, Religion, Manners and Customs |url=https://archive.org/stream/TheJournalOfTheAnthropologicalSocietyOfBombay/The-Journal-of-the-Anthropological-society-of-Bombay#page/n651/mode/2up |journal= The Journal of the Anthropological Society of Bombay |date=1916 |volume=10|issue=7 |p=647 |quote=Raetia (modern Bavaria and the adjoining country)}}</ref><ref>{{cite book |last=Rüger |first=C. |editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan K. |editor2-last=Champlin |editor2-first= Edward |editor3-last=Lintott |editor3-first= Andrew |chapter= Germany |chapter-url=https://books.google.com/books?id=JZLW4-wba7UC&pg=PA528 |title= The Cambridge Ancient History: X, The Augustan Empire, 43 B.C. — A.D. 69 |volume= Volume 10 |edition=2nd |isbn=0-521-26430-8 |publisher= Cambridge University Press |origyear= 1996 |year=2004 |ref={{sfnref|Rüger|2004}} |pp=527–28}}</ref>. [[File:Franks expansion.gif|thumb|230px|Франк корольлеге һәм аның киңәюе. 843 нче елда корольлек өч өлешкә бүленә. [[Көнбатыш Франкия]] (зәңгәр төстә) һәм [[Көнчыгыш Франкия]] (кызыл төстә) — [[Франция]] һәм Алманиядән элгәре дәүләтләр.]] Безнең эраның өченче гасырына берничә зур алман кабиләсе формалаша: [[алеманнар]], [[франклар]], [[хаттлар]], [[саксоннар]], [[фризлар]], [[сикамбрилар]], [[тюринглар]]. 260 нчы ел тирәсе алман халыклары Рим империясе хакимлегендә булган җирләргә үтеп керә<ref>{{cite book |series= The Cambridge Ancient History |title =The crisis of empire, A.D. 193–337 |volume =12 |page =442 |isbn=0-521-30199-8 |first =Alan K. |last =Bowman |first2 =Peter |last2 =Garnsey |first3 =Averil |last3 =Cameron |publisher =Cambridge University Press |year = 2005}}</ref>. 375 нче елда вакыйг булган [[һуннар]] явыннан соң, һәм 395 нче елдан алып Рим империясе әкренләп таркала башлагач, алман кабиләләре көньяк-көнбатышка ары таба хәрәкәт итә. Шул ук вакытта хәзерге Алмания җирендә берничә зур кабилә оешып, кечерәк кабиләләрне «йота» я алыштыра. [[Меровинглар]] династиясе вакытыннан бирле билгеле [[Аустразия]], [[Нойстрия]] һәм [[Аквитания]] исемле зур өлкәләрне [[франклар]] кабиләсе яулап алып, ул җирләрдә [[Франк корольлеге]]н оештыра. Соңрак Франк корольлеге көнчыгыштарак урнашкан [[Саксония]] белән [[Баварияне]] дә үз эченә ала. Ул заманнарда хәзерге Алманиянең көнчыгыш өлешенә туры килгән җирләрдә [[сорблар|сорб]], [[вәләтләр|вәләт]] һәм [[абодритләр|абодрит]] исемле [[көнбатыш славяннар|көнбатыш славян]] кабиләләре яши торган була<ref name="9-13" />. === Урта гасырлар. Көнчыгыш Франкия һәм Изге Рим империясе === {{төп мәкалә|Көнчыгыш Франкия|Изге Рим империясе}} 6 нчы — 8 нче гасырларда бүген Алманиягә караучы җирләрнең зур өлешендә [[франклар]] хакимлек итә. 800 нче елда Ватиканда франклар патшасы [[Карл I]]'гә император таҗы киертелә һәм шуның белән [[Каролинг империясе]]нә нигез салына. Каролинг империясе үз эченә хәзерге Франция, Алмания һәм төньяк Италия җирләрен ала. Бераз соңрак Карл I'нең нәсел дәвамчылары арасында хакимият өчен сугыш башлана. Бу сугыш 843 нче елда [[Верден килешүе]] белән тәмамлана. Әлеге килешү буенча Карл империясе аның оныклары арасында өч өлешкә бүленә<ref name="f11">Fulbrook 1991, p. 11.</ref>. Каролинг империясе таркалгач, аның көнчыгыш өлешендә [[Изге Рим империясе]] исемле икенче бер дәүләт барлыкка килә. 9 гасыр буена Алмания тарихы Изге Рим империясе тарихы белән бергә үрелеп бара<ref>The lumping of Germanic people into the generic term 'Germans' has its roots in the [[Investiture Controversy]] according to historian Herwig Wolfram, who claimed it was a defensive move made by the papacy to delineate them as outsiders, partly due to the papacy's insecurity and so as to justify counterattacks upon them. See: {{cite book|author=Wolfram, Herwig|title=The Roman Empire and its Germanic Peoples|publisher=California University Press|year=1997|pages=11–13}}</ref>. Башта [[Көнчыгыш Франкия]] исеме астында билгеле булган территория көнбатышта Рейннан алып, көнчыгышта [[Эльба]] елгасына кадәр, һәм төньякта [[Төньяк диңгездән]] алып, көньякта [[Альп таулары]]на кадәр җәелгән була. 919-1024 нче елларда идарә иткән Отто династиясе патшалары (Саксон династиясе дип тә аталалар) берничә зур герцоглыкны бер дәүләткә берләштерә. Әлеге династиягә исем биргән [[Отто I]] 962'дә әлеге җирләрнең [[Изге Рим императоры]] дип игълан ителә. 996 нчы елда [[Отто III]] тарихта беренче тапкыр алман кешесен — ике туганы [[Папа Григорий V|Григорий V]]'не [[Рим папасы]] итә. Күп тә үтми, яңа билгеләнгән папа Отто III'гә Изге Рим империясе императоры таҗын киертә. [[Сали династиясе]] патшалары хакимлек иткән чорда (1024—1125 нче еллар), Изге Рим Империясе төньяк Италия һәм [[Бургундия (тарихи өлкә)|Бургундияне]] дә үз составына кертүгә ирешә. Әмма соңрак, тарихта «инвеститура өчен көрәш» исеме астында билгеле чиркәү һәм дәүләт башлыклары арасындагы тарткалашулар нәтиҗәсендә, Изге Рим империясе императорлары хакимияттән колак кага<ref>{{cite book|author=McBrien, Richard|title=Lives of the Popes: The Pontiffs from St. Peter to Benedict XVI|publisher=HarperCollins|year=2000|page=138}}</ref>. [[File:Lucas Cranach d.Ä. — Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|thumb|upright=0.7|[[Мартин Лютер]] (1483–1546) [[Протестант реформациясе]]н башлап җибәрә ([[Лукас Кранах (өлкән)|Лукас Кранах]] язган потрет).|ссылка=Special:FilePath/Lucas_Cranach_d.Ä._—_Martin_Luther,_1528_(Veste_Coburg).jpg]] [[Штауфеннар]] нәселе дәверендә (Алманиядә 1138'дән алып 1254'кә кадәр хакимлек итәләр) Алмания территориясе шактый киңәя. Алман ханзадәләре [[славян]] халыклары яшәгән көньяктарак һәм көнчыгыштырак урнашкан җирләрдә үз йогынтыларын көчәйтәләр һәм алман кешеләрен бу җирләрдә төпләнергә өндиләр. Бу процесс тарихта алманча «''[[Ostsiedlung]]''» — «көнчыгышта урнашу», «көнчыгышны үзләштерү» хәрәкәте буларак билгеле. Аерым алман кенәзлекләре, аеруча Саксония кенәзлеге, «[[тәре яулары]]» нәтиҗәсендә Эльба һәм Балтыйк буе халыкларының җирләрен басып ала{{чыганак юк}}. Башлыча төньяк Алмания шәһәрләре төзегән [[Һанза берләшмәсе]] әгъзалары сәүдә эшен җәелдерәләр һәм өч гасыр буенча Балтыйк һәм Төньяк диңгез буйларында урнашкан шәһәрләрдә төп сәүдәгәр булалар<ref>Fulbrook 1991, pp. 13–24.</ref>. Көньяктагы Зур Равенсбург Сәүдә Җәмгыяте (''Große Ravensburger Handelsgesellschaft'') охшаш функция үти. Император [[Карл IV (Изге Рим Императоры)|Карл IV]]'нең 1356'да игълан ителгән «[[Алтын булла (1356)|Алтын булла]]» дип аталучы фәрманы империянең конституциясе функциясен үти һәм император сайлау тәртибен билгели. Әлеге фәрманга күрә, императорны кайбер иң мөһим өлкәләрнең һәм архиепископлыкларның башында торучы җиде [[курфүрст]] сайлый<ref>Fulbrook 1991, p. 27.</ref>. 14 нче гасырның беренче яртысында — башта 1315-1317 нче елларда булып узган [[1315-1317 нче еллардагы Зур ачлык|Зур ачлык]], аннан 1348-1350 нче еллардагы, тарихка «[[Кара үлем]]» дип кереп калган [[чума]] чире аркасында — Алманиядә халык саны кими<ref>{{cite book |url=http://www.vlib.us/medieval/lectures/black_death.html |title=The Great Famine (1315–1317) and the Black Death (1346–1351) |first=Lynn Harry |last=Nelson |publisher=University of Kansas |accessdate=19 March 2011 |=http://www.vlib.us/medieval/lectures/Black_death.html }}</ref>. Бу бәла-казаларга карамастан, алман рәссамнары, инженерлары һәм галимнәре — [[Венеция җөмһүрияте|Венеция]], [[Флоренция җөмүрияте|Флоренция]] һәм [[Генуя җөмһүрияте|Генуя]] кебек сәүдәгәр [[Итальян шәһәр-дәүләтләре|шәһәр-дәүләтләрендәге]] алманнарга замандаш итальян рәссамнары һәм һөнәрчеләре кебек — зур осталыкка ирешәләр һәм алдынгы җитештерү ысулларына ия булалар. Төрле Алман кенәзлекләре буйлап сибелгән мәдәни үзәкләрдә [[Олы Һанс Һольбайн|аталы]]-[[Кече Һанс Һольбайн|уллы]] Һольбайннар ({{lang-de|Holbein}}, {{lang-ru|Гольбейн}}) һәм [[Альбрехт Дюрер]] кебек рәссамнар туа. [[Иоһан Гутенберг|Йоһаннес Гутенберг]] күчереп йөртеп була торган металл хәрефләр ярдәмендә китап басу ысулын уйлып таба. Бу ачыш гади халыкка да мәгърифәткә юл ача<ref>Eisenstein, Elizabeth. (1980). ''The printing press as an agent of change.'' Cambridge University Press, pp. 3–43.</ref>. [[File:HRR 1648.png|thumb|left|1648 нче елда [[Утыз еллык сугыш]]ка нокта куйган [[Вестфалия солыхы]]ннан соңгы [[Изге Рим империясе]]]] 15 гасыр ахыры — 16 гасыр башында крәстиәннәр һәм шәһәрлеләрнең җәбер-золымга каршы күтәрелешләре була. Аеруча, халыкта төрле сылтау белән яңа [[салым]]нарны салган католик чиркәүгә каршы катгый ризасызлык туа. 1517'дә [[Виттенберг]] шәһәре рухание [[Мартин Лютер]], [[Рим католик чиркәве]]н тәнкыйтьләп, 95 маддәлек [[95 тезис|мәкалә]] язып чыга. Бу вакыйгадан католик чиркәүгә каршы хәрәкәт — [[протестант реформациясе]] башлана. Реформация дәверендәге массакүләм хәрәкәтнең иң югары ноктасы 1524—1526 еллардагы крәстияннәр сугышы була{{чыганак юк}}. 1555 нче елда имзаланган [[Аугсбург солыхы]] [[лютерчылык]]ны (лютеранизм, лютеранлык) католицизм белән тигез хокуклы дин дип таный, әмма бер җирдә идарә итүче кенәзнең дине ул җирдә яшәүче халык дине белән бер үк булырга тиеш дип тә карар итә. Бу принцип тарихта латин телендәге «[[Cuius regio, eius religio]]», ягъни «кемнең иле — шуның дине» гыйбарәсе белән аталган принцип буларак билгеле. Аугсбург килешүе башка дини тәгълиматларны исәпкә алмый: мисал өчен, [[кальвинчылык]] бидгать (ересь) булып санала бирә. 1583 нче елда [[Көльн курфүрстлыгы]]ндагы вакыйгадагы кебек рухани җитәкче бер диннән икенче дингә күчсә нишләргә икәнлеге дә аңлатылмый. 1583—1588 нче елларда барган [[Көльн сугышы]]ннан алып, [[Утыз еллык сугыш]] (1618—1648) тәмамланганчыга кадәр аралыкта дини низаглар нәтиҗәсендә Алмания зур югалтулар кичерә<ref name=Philpott>{{cite journal|last=Philpott|first=Daniel|title=The Religious Roots of Modern International Relations|journal=World Politics|date=January 2000|volume=52|issue=2|pages=206–245|doi=10.1017/S0043887100002604}}</ref>. Утыз еллык сугыш Алмания кенәзлекләрендәге халык санын якынча 30 процентка, ә кайбер өлкәләрдә 80 процентка кадәр киметә<ref>{{cite book |title=The Savage Wars of Peace: England, Japan and the Malthusian Trap |first=Alan |last=Macfarlane |publisher=Blackwell |year=1997 |page=51 |isbn=978-0-631-18117-0}}</ref>. Әлеге сугыш [[1648 ел|1648 нче елгы]] Вестфалия солых шартнамәсе белән тәмам була<ref name=Philpott />. 1648'дән соң Алман хакимнәре үз рәсми диннәре итеп католицизм, лютеранизм я кальвенизмны сайлый ала<ref>Реформациянең Изге Рим империясенә йогынтысы хакында күбрәк мәгълүмат өчен, түбәндәге китапны карагыз: [[Hajo Holborn]], ''A History of Modern Germany, The Reformation'', Princeton N.J., Princeton University Press, 1959, chapters 6–9 (pp. 123–248).</ref>. 18 нче гасырда Изге Рим империясе 1800 тирәсе [[Изге Рим империясе дәүләтләре|өлкәдән (дәүләттән)]] тора<ref>{{cite book|author=Gagliardo, G|title=Reich and Nation, The Holy Roman Empire as Idea and Reality, 1763–1806|publisher=Indiana University Press|year=1980|pages=12–13}}</ref>. Якынча 1450—1555 нче елларда барган империаль реформа кысаларында катлаулы кануннар системасы төзелә. Әлеге кануннар кабул ителү нәтиҗәсендә, [[Рейхстаг (Изге Рим империясе)|рейхстагта]] тавыш бирү хокукына һәм үз өлкәләрендә шактый киң автономиягә ия, бу өлкәләрнең рухани я дөньяви җитәкчелеген гәүдәләндерүче [[Империя тәбәкалары|яңа тәбәка]] (сословие) барлыкка килә. 1438 нче елдан алып 1740 нчы елга — император [[Карл VI (Изге Рим императоры)|Карл VI]] вафатына чаклы — Изге Рим империясе императоры таҗы (башка шактый Европа дәүләтләрендәге кебек) [[Габсбурглар|Һабсбурглар]]да була. Карл VI'ның да, аның абыйсының да ир балалары булмый. Бу Һабсбурглар хакимияте өчен җитди проблема була, чөнки ул вакыттагы тәртипләргә күрә, бер династия җирләре нәселдән нәселгә ир балалар аша гына күчеп килә. Моңа карамастан, Карл VI курфюрстларны (император сайлау хокукына ия кенәзләрне) Һабсбургларга караучы җирләрне үзенең кызына мирас итүне рөхсәт итәргә һәм, гомумән, империя белән идарә итүне Карл VI'ның кызы [[Мариа Тереза]] аша Һабсбурглар кулында калдыруга риза булырга күндерә һәм бу карарны кәгазьгә төшереп, 1713 нче елда тарихка «[[Прагматик санкция]]» дип кереп калган фәрман чыгара. Изге Рим империясенең башка дәүләтләре һәм күрше империяләр башта бу карар белән килешсәләр дә, бераздан алар арасында империядә җитәкчелек итү хокукы өчен һәм, гомумән, Һабсбурглар биләмәләре өчен көрәш башлана. Изге Рим империясе эчендә төп көндәшлек Һабсбурглар династиясенең төп йорты саналган [[Австрия]] белән [[Пруссия]] арасында була. 1740 нчы елдан алып Алмания тарихы беренче чиратта менә шул ике дәүләтнең көрәше белән бәйле. Әйтелгәнчә, бу катлаулы вазгыятькә Изге Рим империясенә күрше булган дәүләтләрнең мәнфәгатьләре дә килеп кушыла. Моның нәтиҗәсе — 1740 нчы елдан алып 1748 нче елга кадәр бик күп дәүләтләр арасында барган, хәзер «[[Австрия мирасы өчен сугыш]]» дип аталучы сугыш. Әлеге сугыш [[Аахен солыхы]] белән тәмамлана. Башта 1772 нче, аннан янәдән 1793 нче һәм 1795 нче елларда ике иң көчле алман дәүләте — Пруссия һәм Австрия, [[Россия империясе]] белән бергә, [[Польшаны бүлгәләү]]дә катнаша һәм [[Реч Посполита]]ның җирләрен үзләренә куша. Бу бүлгәләүләр нәтиҗәсендә, миллионнарча поляк кешеләре ике алман монархиясенең табигъларына әйләнә. Моңа карамастан, аннексияләнгән җирләр Пруссия корольлеге һәм Һабcбург патшалыгына керсәләр дә, де-юре алар Изге Рим империясе өлеше дип саналмыйлар<ref>{{cite book |first1=Robert |last1=Bideleux |first2=Ian |last2=Jeffries |title=A History of Eastern Europe: Crisis and Change |publisher=Routledge |year=1998 |page=156}}</ref><ref>{{cite book |first1=Judy |last1=Batt |first2=Kataryna |last2=Wolczuk |title=Region, State and Identity in Central and Eastern Europe |publisher=Routledge |year=2002 |page=153}}</ref>. [[Бөек француз инкыйлабы|Француз инкыйлаб сугышлары]] чорында һәм [[Наполеон]] хакимлек иткән елларда дөньяви азат империя шәһәрләренең күпчелеге билгеле бер нәсел биләмәләренә кертелә; чиркәүгә караган җирләр дә дөньявиләштерелә һәм аннексияләнә. 1803—1804 елларда [[Наполеон]], Алманиянең көнбатышындагы кече дәүләтләрне басып алып, үз протектораты астында [[Рейн берлеге]]н барлыкка китерә. 1806'да ''Империя'' юкка чыга; алман дәүләтләре, аерым алганда [[Рейн конфедерациясе|Рейнланд дәүләтләре]], Франция йогынтысына күчәләр. [[1812 елгы сугыш]] барышында Россия гаскәрләре Алманияне [[Наполеон]] хакимлегеннән азат итә. 1815 нче елга кадәр барган [[Наполеон сугышлары]] барышында Франция, Россия, Пруссия һәм Һабсбурглар алман дәүләтләрендә гегемонлыкка ия булу өчен көрәш алып бара<ref>Fulbrook 1991, p. 97.</ref>. === Пруссиянең көчәюе. Алман конфедерациясе һәм Алман империясе === [[File:Deutscher Bund.svg|thumb|39 дәүләттән торучы [[Алман конфедерациясе]]н (1815-1836) күрсәтүче карта.]] <!--Үзенең мөһим географик урынында урнашканга күрә, Бранденбург-Пруссия курфүрстлыгы (1701 елда [[Пруссия]] корольлыгы) иң эре алман дәүләтләренең берсенә әверелә. 1740-1786 елларда, [[Фридрих II]] дәверендә прус милитаризмы үзенең иң югары ноктасына җитә. Пруссия, Европадагы бөек дәүләткә әверелеп, Алманиядә хакимият урнаштыру өчен Австрия белән көрәшне көчәйтә. 1740 елда, ''Бавар мирасы өчен сугыш'' барышында Пруссия чирүе [[Силезия]]нең күпчелек өлешен басып ала. [[Бөек француз инкыйлабы|Француз буржуаз инкыйлабыннан]] соң французларга каршы берлектә катнашалар, әмма Алмания гаскәре җиңелә. 1793 елның 18 мартында французлар тарафыннан азат ителгән [[Майнц]] алман җирендә беренче демократик җөмһүрият игълан итә. 1803—1804 елларда [[Наполеон]] Алманиядагы кече дәүләтләрне басып алып, үз протектораты астында [[Рейн берлеге]]н барлыкка китерә. [[1812 елгы сугыш]] барышында Россия гаскәрләре Алманияне [[Наполеон]] хакимлегеннән азат итә. --> 1814—1815 нче елларда узган [[Вена конгрессы]]ның карары буенча, [[Алман конфедерациясе дәүләтләре|39 бәйсез дәүләтне]] берләштерүче [[Алман конфедерациясе]] ({{lang-de|Deutscher Bund}}) төзелә. Конгресс конфедерациянең даими президенты итеп [[Австрия императоры]]н билгели. Бу хәл конгресс Пруссиянең башка алман дәүләтләренә булган йогынтысын танымавын күрсәтә һәм Һоэнцольлерн династиясе белән (Пруссия патшалары) Һабсбург династиясе (Австрия патшалары) арасында күптәннән бирле барган көндәшлекне тагын да кискенәйтә. Вена конгрессыннан соңгы [[Европа концерты|реставрация]] сәясәте [[Алманиядә либерализм|либераль]] хәрәкәтләрнең көчәюенә китерә, моңа җавап булып Австрия дәүләт эшлеклесе [[Меттерних]] чорында яңа репрессив чаралар кертелә. 1834 елда 18 дәүләт арасында{{чыганак юк}} Алмания [[тамгаханә]] берлеге ({{lang-de|Zollverein}}) барлыкка килә. Әлеге берлектә Пруссия җитәкче ролен уйный. Бу берлек сәнәгать һәм сәүдәне үстерүдә зур әһәмияткә ия була һәм алман дәүләтләрен бер-берсенә якынайта төшә<ref>{{cite journal |last=Henderson |first=W. O. |title=The Zollverein |journal=History |date=January 1934 |volume=19 |issue=73 |pages=1–19 |doi=10.1111/j.1468-229X.1934.tb01791.x}}</ref>. Аеруча тимер юл төзү эшендә Алмания зур казанышларга ирешә һәм 1850 нче елда тимер юллар озынлыгы буенча Европада икенче урынга чыга{{чыганак юк}}. [[Француз инкыйлабы]]ның [[милләтчелек]] һәм азатлык идеяләре алманнар арасында да, бигрәк тә яшь буын арасында, киң тарала. Әйтик, 1832 нче елның май аенда булып узган [[Һамбах фестивале]] — [[Алмания мәсьәләсе|Алманиянең бердәмлеген]], хөрриятне һәм демократияне яклау йөзеннән үткәрелгән фестифаль-митинг — ул еллардагы төп вакыйгаларның берсе. 1848 нче елда берничә Европа илендә булып узган [[1848 инкыйлаплары|инкыйлаплар]] дулкыны (аерым алганда, [[1848 елгы француз инкыйлабы|инкыйлап]] нәтиҗәсендә Франция [[җөмһүрият]]кә әйләнә) Алманиягә дә кагыла — зыялылар һәм гади халык [[Алман дәүләтләрендә 1848 елгы инкыйлап]]ны башлап җибәрә. 1849 нчы елда Франфуркттагы [[Франкфурт парламенты|Милли парламент]] Пруссия патшасы [[Вильһельм IV (Пруссия патшасы)|Вильһельм IV]]'гә, конституция аша аның хакимиятен чикләү шарты белән, император титулын тәкъдим итә. Вильһельм IV импператор таҗын да, тәкъдим ителгән конституцияне дә кире кага. Инкыйлап хәрәкәтләре вакытлыча туктала<ref name="state">{{cite web|url=https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3997.htm|title=Germany|publisher=U.S. Department of State|date=10 November 2010|accessdate=26 March 2011|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110324180706/http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3997.htm|archivedate=24 March 2011|df=dmy-all}}</ref>. [[File:Wernerprokla.jpg|thumb| [[Версаль сарае|Версальда]] [[Алман империясе]] корылу, 1871. Үзәктә торучы, ак униформа кигән кеше — [[Отто фон Бисмарк]].]] Король [[Вильһелм I (Алман императоры)|Вильһелм I]] 1862 нче елда [[Отто фон Бисмарк]]ны Пруссиянең яңа премьер-министры итеп билгели. 1864'тә Бисмарк җитәкчелегендәге Алмания Даниягә каршы булган [[Икенче Шлезвиг сугышы]]нда җиңүгә ирешеп, [[Ютланд]] ярымутравында үз хакимиятен урнаштыра. Моннан соңрак, 1866 нчы елгы [[Австрия-Пруссия сугышы]]нда Пруссиянең бер баш өстен булуы һәм җиңүе әлеге илгә [[Төньяк Алмания берлеге]]н ({{lang-de|Norddeutscher Bund}}) төзергә мөмкин итә. [[Австрия империясе|Австрия]] әлеге федерация эшләрендә катнаша алудан мәхрүм кала. [[Франция-Пруссия сугышы]]нда Францияне дә җиңгәннән соң, алман кенәзләре 1871 нче елда [[Версаль сарае|Версальда]] [[Алман империясе]] төзелүен игълан итә. Әлеге империя Австриядән кала Алманиянең барлык таркау кисәкләрен дә бер дәүләткә берләштерә. Пруссия яңа империянең әйдәп баручы дәүләте була һәм [[Һоэнцольлерн династиясе]]ннән булган Пруссия патшасы бер үк вакытта император да була һәм Берлин империянең башкаласына әйләнә<ref name="state" />. <!-- 1866 елда Пруссия һәм тагы 17 Төньяк Алманиядәге дәүләт Төньяк Алмания берлегенә берләшә. Фактик рәвештә бу бердәм дәүләт булган: аның бер президенты (прус корольы), канцлеры, Рейхстагы һәм бундесраты, бердәм гаскәре, акча берәмлеге, тышкы сәясәте идарәлеге, почта һәм тимер юл идарәлеге була. 1870—1871 еллардагы франк-прусс сугышы дүрт көньяк алман дәүләтенең кушылуына һәм бердәм [[Алман империясе]]нең барлыкка килүенә китерә. --> [[Алманиянең берләшүе]]ннән соңгы {{lang-de|[[Gründerzeit]]}}, ягъни «нигез салучылар чоры» дип аталучы чорда [[Алмания канцлеры]] булучы Бисмарк, оста тышкы сәясәте ярдәмендә башка дәүләтләр белән килешүләр аша дуслыклар корып һәм дипломатик чаралар аша [[Өченче француз җөмһүрияте|Францияне]] изоляцияләп, сугыштан сакланып, Алманияне көчле дәүләт итеп саклауны мөмкин итә. [[Вилһелм II (алман императоры)|Вилһелм II]] чорында исә Алмания, ул замандагы башка Европа дәүләтләре шикелле үк, [[Яңа империализм|империалистик]] курс тота башлый, бу исә күрше дәүләтләр белән тарткалашуларга китерә. Алмания моңа кадәр төзегән солых килешүләренең күбесе озайтылмый. Нәтиҗәдә Алмания һәм күпмилләтле [[Австро-Венгрия]] империясе килешү төзи, һәм, сугыш башлана калса бер-берсенә ярдәм итәргә сүз куешмасалар да, нейтральлек сакларга вәгъдә итешәләр. Бу берлек «[[Икеле альянс (1879)|Икеле альянс]]» буларак билгеле. Соңрак бу килешүгә Италия дә килеп кушыла һәм [[Өчле альянс (1882)|1882'нең Өчле альянсы]] корыла. Үзәк Европада урнашкан өч күрше ил тарафыннан төзелгән бу альянс әлеге илләрнең Франция һәм/яки Русия белән сугыштан хәвефләнүен чагылдыра. Британия, Франция һәм Россия дә, охшаш сәбәпләр аркасында (әйтик, кайбер өлкәләрдә Франция һәм Алмания мәнфәгатьләре, ә Балкан ярымутравында Русия һәм Австро-Венгрия мәнфәгатьләре бер-берсенә ныкъ каршы килә), килешү төзи<ref>Fulbrook 1991, pp.&nbsp;135, 149.</ref>. [[File:Deutsches Reich 1871-1918.png|left|thumb|[[Алман империясе]] (1871–1918). [[Пруссия патшалыгы]] зәңгәр төс белән күрсәтелгән.]] 1884 нче елгы [[Берлин конференциясендә]] Алмания берничә [[Элеккеге алман колонияләре исемлеге|колониягә]], шул исәптән [[Алман Көнчыгыш Африкасы]]на, [[Алман Көньяк-көнбатыш Африкасы]]на, [[Тоголенд]]ка һәм [[Камерун]]га дәгъва белдерә<ref>{{cite book |title=100 maps |year=2005 |publisher=Sterling Publishing |isbn=978-1-4027-2885-3 |editor=Black, John |page=202}}</ref>. Соңрак Алмания үз [[Алман колониаль империясе|колониаль империясе]] эченә Тын океанда [[Алман Яңа Гвинеясен]], [[Алман Микронезиясен]] һәм [[Алман Самоасын]], ә Кытайда [[Цзяо-Чжоу]] ({{lang-de|Kiatschou}}) ярын кертүгә ирешә. Көньяк-Көнбатыш Африкадагы (хәзер [[Намибия]]) Алман колониаль хөкүмәтенең 1904 белән 1907 еллар арасында, Алман хакимиятенә каршы баш күтәргәннәре өчен җәза бирү йөзеннән, [[Һереро һәм Намака халкын юк итү|Һереро һәм Намака кешеләрен юк итәргә кушучы]] карар чыгаруы билгеле. Бу вакыйгалар «XX гасырның беренче геноцид очрагы» буларак билгеле. [[Концентрацион лагерь]]лардагы авырулардан, җәзалаулардан, талчыгудан, һәм авылларында үзләреннән су һәм ризыклары тартып алыну нәтиҗәсендәге сусызлык һәм ачлыктан якынча 100 000 кеше — [[Һереро халкы]]ның 80%-ы һәм [[Нама(ка) халкы]]ның 50%-ы — вафат була<ref>Olusoga, David and Erichsen, Casper W (2010). The Kaiser's Holocaust. Germany's Forgotten Genocide and the Colonial Roots of Nazism. Faber and Faber. {{ISBN|978-0-571-23141-6}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/apr/18/pope-francis-armenian-genocide-first-20th-century-namibia |title=Dear Pope Francis, Namibia was the 20th century's first genocide |last=Olusoga |first=David |date=18 April 2015 |website=The Guardian |publisher=The Guardian News and Media Limited |accessdate=11 June 2016 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160603191720/http://www.theguardian.com/commentisfree/2015/apr/18/pope-francis-armenian-genocide-first-20th-century-namibia |archivedate=3 June 2016 |df=dmy-all }}</ref>. ===Беренче бөтендөнья сугышы === 1914 елның 28 июнендә [[Сараево]]да [[Австро-Венгрия империясе]] ханзадәсе [[Франц Фердинанд]] атып үтерелүне сылтау итеп, Австрия империясе Сербиягә һөҗүм итә һәм шуның белән [[Беренче Бөтендөнья сугышы]] башланып китә. Дүрт ел дәвам итеп, якынча ике миллион алман солдатының гомерен алган <ref>{{cite news |url =http://www.spiegel.de/international/germany/aged-107-last-german-world-war-i-veteran-believed-to-have-died-a-530319.html |title =Last German World War I Veteran Believed to Have Died |work =Spiegel Online |date =22 January 2008 |first =David |last =Crossland |accessdate =25 March 2011 |deadurl =no |archiveurl =https://web.archive.org/web/20121008172434/http://www.spiegel.de/international/germany/aged-107-last-german-world-war-i-veteran-believed-to-have-died-a-530319.html |archivedate =8 October 2012 |df =dmy-all }}</ref> сугыш Алманиянең җиңелүе һәм 1918 елның 11 ноябрендә имзаланган [[Компьен солыхы (1918)|Компьен солыхы]] белән, ниһаять, тәмам була. [[1918–1919 нчы елгы Алман инкыйлабы|Алман инкыйлабы]] барышында (1918-нең ноябре), император Вилһелм II һәм хакимияттә булган барлык кенәзләр дә үз вәкаләтләреннән һәм бурычларыннан [[абдикация|ваз кичәләр]]. Алманиянең яңа сәяси лидерлары 1919 нчы елда [[Версаль килешүе]]нә кул куя. Әлеге килешүдә Алмания, «[[Үзәк дәүләтләр]]» төзегән «[[Дүртле берлек]]» әгъзасы буларак, тарихта булган [[Беренче Бөтендөнья Сугышындагы югалтулар|иң канкойгыч]] сугышларның берсендә [[Антанта]] дәүләтләренә җиңелүен таный. Алманнар әлеге килешүне кимсеткәч һәм гаделсез дип кабул итә. Халыкта шундый хисләрнең булуы [[Адольф Гитлер]]нең популярлашуына һәм хакимияткә килүенә ярдәм иткән дип саный тарихчылар<ref>{{Cite book | first1=Manfred F.| last1=Boemeke | first2= Gerald D.| last2= Feldman | author2-link= Gerald Feldman | first3= Elisabeth | last3= Glaser |series=Publications of the German Historical Institute |chapter=Introduction |pages=1–20 |title=Versailles: A Reassessment after 75 Years |publisher=Cambridge University Press|year=1998 |isbn=978-0-521-62132-8}}</ref><ref>{{Cite book |editor1-first=Manfred F.|editor1-last=Boemeke |editor1-link= |editor2-first= Gerald D.|editor2-last= Feldman |editor2-link= Gerald Feldman |editor3-first= Elisabeth |editor3-last= Glaser |editor3-link= |series=Publications of the German Historical Institute |first1=Fritz|last1=Klein|author-link1 =Fritz Klein (historian)|chapter=Between Compiègne and Versailles: The Germans on the Way from a Misunderstood Defeat to an Unwanted Peace |pages=203–220 |title=Versailles: A Reassessment after 75 Years |publisher=Cambridge University Press|year=1998 |isbn=978-0-521-62132-8}}</ref><ref>{{Cite book |editor1-first=Manfred F.|editor1-last=Boemeke |editor1-link= |editor2-first= Gerald D.|editor2-last= Feldman |editor2-link= Gerald Feldman |editor3-first= Elisabeth |editor3-last= Glaser |editor3-link= |series=Publications of the German Historical Institute |first1=William R.|last1=Keylor |chapter=Versailles and International Diplomacy |pages=469–505 |title=Versailles: A Reassessment after 75 Years |publisher=Cambridge University Press|year=1998 |isbn=978-0-521-62132-8}}</ref>. Беренче Бөтендөнья сугышында җиңелүдән соң Алмания Ауропадагы мәйданының якынча 13%-ыннан һәм Африка белән Тын Океандагы барлык колонияләреннән дә колак кага. Европадагы югалтулар [[Польшадагы 1918-1919 елгы баш күтәрү|Польшадагы 1918—1919 елгы баш күтәрү]], 1918 елда [[Эльзас һәм Лотарингия]]нең Франция кулына күчү һәм 1920 елда, тавыш бирү нәтиҗәсендә, [[Шлезвиг]] өлкәсенең бер өлеше Даниягә кире кайту вакыйгалары белән бәйле. Алманиядән киткән җирләрдә ул вакытта ук башлыча поляк, француз һәм дан халкы яши торган була<ref>{{cite web |url=https://www.ushmm.org/outreach/en/media_nm.php?MediaId=1620 |title=GERMAN TERRITORIAL LOSSES, TREATY OF VERSAILLES, 1919 |website=United States Holocaust Memorial Museum |publisher=United States Holocaust Memorial Museum, Washington, DC |accessdate=11 June 2016 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160704070745/https://www.ushmm.org/outreach/en/media_nm.php?MediaId=1620 |archivedate=4 July 2016 |df=dmy-all }}</ref>. Алмания колонияләрне басып алуга соң керешә, шуңа күрә ул аларны яңадан бүлү юлларның табарга тырыша. Ул [[Австро-Венгрия империясе|Австро-Венгрия]] һәм Италия белән «Өчлек берлеге»н төзи. Гаять зур хәрби чыгымнарга күрә (бюджетның яртысына кадәр җитә) 1914 елда Алмания иң яхшы коралланган гаскәргә ия була. [[Англия]] [[Россия империясе|Россияне]] якламас дип уйлаган Алмания [[Беренче бөтендөнья сугышы]]н башлап җибәрә. 1914 елның [[1 август]]ында Алмания Россиягә, [[3 август]]ында [[Франция]]гә сугыш игълан итә, 4 августында исә Англия Алманиягә каршы сугыш игълан итә. 1915 елда Алмания Көнчыгыш фронтта уңыш яулый: Россия гаскәре Польша һәм Литваны бушатырга мәҗбүр була. Көнбатыш фронтта исә алманнар французларны җиңә алмый һәм сугыш йончыткыч позицион сугышка әверелә. Алмания акрынлап көчсезләнә башлый, 1917 елда [[АКШ]]ның сугышка [[Антанта]] ягыннан керүе җиңелүне якынайта, хәтта көнчыгышта төзелгән [[Брест солыхы (1918)|Брест солыхы]] да моңа комачаулый алмый. 1918 елның язында Алмания гаскәре көнбатышта һөҗүмне башлый, әмма ул уңышсызлыкка очрый. 1918 елның 5 октябрендә, солых сорап, [[Антанта]]га мөрәҗәгать итә. 1918 елның 11 ноябрендә Германия делегациясе, Антанта күрсәткән шартларга ризалыгын белдереп, килешүгә кул куя. 9 ноябрьдә [[Берлин]]да күтәрелеш була, монархия {{коммент|төземе|строй}} төшерелә һәм Алманиядә җөмһүрият игълан ителә. === Веймар җөмһүрияте һәм Өченче рейх. Икенче бөтендөнья сугышы === [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-P011502, Berlin, Reichskanzlei, Philipp Scheidemann.jpg|thumb|upright|[[Филип Шайдеман]] 1918 нче елның 9 нчы ноябрендә [[Рейх канцеляриясе]] тәрәзәсендә басып торган килеш [[Веймар җөмһүрияте|Алман җөмһүриятен]] игълан итә.]] 1918'нең ноябрендә, [[1918-1919 елгы алман инкыйлабы|Алман инкыйлабы]] башлангач, Алмания [[җөмһүрият]] дип игълан ителә. 1919 нчы елның февралендә [[Веймар]] шәһәрендә чакырылган оештыру мәҗлесендә Веймар җөмһүриятенең конституциясе кабул ителә{{чыганак юк}}. 1919'ның 11 нче августында Алманиянең ул вакыттагы президенты [[Фридрих Эберт]] демократик рухтагы [[Веймар конституциясе]]н имзалый. Моннан соң хакимият өчен барган көрәш барышында Бавариядә хакимияткә [[коммунистлар]] килә, әмма Алманиянең башка өлкәләрендәге консерватив карашлылар аларга нык каршы тора һәм [[Капп путчы]] дип аталучы вакыйгаларда [[Бавария Совет Җөмһүрияте]]н бәреп төшерергә омтыла. Әлеге путч {{lang-de|Reichswehr}} кешеләре, ягъни гаскәриләр, һәм шулай ук төрле консерватив, милләтче һәм монархист төркем тарафдарларында яклау таба. Эре сәнәгый шәһәрләрдәге канкойгыч урам бәрелешләре, [[Рур өлкәсе]]н Бельгия һәм Франция гаскәрләре оккупацияләү, [[гиперинфляция]] белән үзенчәлекле болгавыр дәвер ниһаять 1924 нче елда яңа акча берәмлеге кертелү һәм тарихка [[Алтын егерменче еллар]] дип кереп калган чагыштырмача тыныч, актив мәдәни тормыш чоры белән алышына. Тарихчылар 1924 белән 1929 арасындагы чорны «өлешчә стабильләшү» чоры дип атап йөртә<ref>{{cite book|author=Williamson|year=2005|title=Germany since 1815: A Nation Forged and Renewed|publisher=Palgrave Macmillan|pages=186–204}}</ref>. 1929 елда башланган дөньякүләм икътисади кризис Алмания икътисадына да шактый нык тәэсир итә. [[Алманиядә федераль сайлау, 1930|1930 елгы федераль сайлаудан]] соң, [[Пауль фон Һинденбург|президент Пауль фон Һинденбург]] канцлер [[Һайнрих Брүнинг]] хөкүмәтенә парламент хуплавыннан башка [[48 нче маддә (Веймар конституциясе)|эш итәргә]] рөхсәт бирүче канунны имзалый. Икътисади кризис һәм Брүнинг җитәкләгән хөкүмәт алып барган сәясәт эшсезлекнең артуына китерә — 1932 нче елга эшсезлек якынча 30%-ны тәшкил итә<ref name="chronicle">{{cite web|url=http://www.holocaustchronicle.org/StaticPages/50.html|publisher=The Holocaust Chronicle|title=PROLOGUE: Roots of the Holocaust|accessdate=28 September 2014|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150101004701/http://www.holocaustchronicle.org/StaticPages/50.html|archivedate=1 January 2015|df=dmy-all}}</ref>. Бу шартларда [[Национал-социалистик алман эшче партиясе|нацистлар партиясенең]] (1919 елда төзелә) йогынтысы көчәя башлый. 1932 елның июлендәге федераль сайлауда [[Адольф Гитлер]] җитәкләгән әлеге партия, 13 миллионнан артык тавыш җыеп, җиңүгә ирешә. Илне торгынлыктан алып чыга алмаганлыктан, берничә тапкыр хөкүмәт алышына, һәм, 1933-нең 30 нчы гыйнварында, Һинденбург канцлер урынына Гитлерне билгели<ref>Fulbrook 1991, pp.&nbsp;155–158, 172–177</ref>. Гитлер канцлер булып бер ай узуга, ут төртелгән [[Рейстаг янгыны]]ннан соң, төп [[гражданлык хаклар]]ын чикләүче [[Халык һәм дәүләтне саклау турында боерык|боерык]] чыга һәм моңардан соң берничә атна узуга Дахау шәһәрендә беренче [[нацистларның концентрацион лагерьлары|концентрацион лагерь]] ачыла. Шул ук елның ноябрь аенда хакимият национал-социалистлар кулына күчә. 1933 елда нацистлар диктатурасы урнаштырыла. [[File:Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg|thumb|left|upright=0.7|[[Адольф Гитлер|Адолф Гитлер]], «[[Өченче рейх]]» тоталитар дәүләтенең «фюреры» (җитәкчесе) (1933–1945)]] [[Дефицитлы бюджет]] хисабына, ягъни бурычка кереп, дәүләт юллар һәм башка инфраструктура корылмаларын төзүгә һәм яңартуга күп акча бүлеп бирә башлый. 1934 нче елда ук, эшсез калган алманнарның 1,7 миллионы шундый төзелешләрдә үзенә эш, ә аның белән бергә керем һәм [[социаль яклау]] таба<ref>McNab, p.&nbsp;54</ref>. Әлеге проектларның иң билгелесе — ул {{lang-de|Reichsautobahn}} исемле, тиз йөрешле асфальт юллар ([[Алмания автобаннары]]) төзүне максат итеп тоткан проект<ref>Evans, Richard J. (2005). ''The Third Reich in Power.'' New York: Penguin. {{ISBN|978-0-14-303790-3}} pp.&nbsp;322–326, 329</ref>. Башка зур төзелешләрдән [[Рур буасы]] кебек [[гидроэлектростанция]]ләрне, [[Циллирбах сусаклагычы]] кебек сусаклагычларны, [[Цвикау вокзалы]] кебек транспорт төеннәрен төзү проектларын атарга була<ref>Hugo Ehrt, ''Neuer Harzbote.'' Heft 13, Fremdenverkehrsverein Bodfeld/Harz, Elbingerode (Harz),2003, p.565. Schütz and Gruber, Mythos Reichsautobahn: Bau und Inszenierung der "Straßen des Führers" 1933–1941, Berlin: Links, 1996, {{ISBN|9783861531173}}, pp.&nbsp;16–17.</ref>. Берничә ел эчендә эшсезләр саны нык кимеп, уртача сәгатьлек тә, атналык та хезмәт хаклары арта<ref>McNab, p.&nbsp;56</ref>. 1935 нче елда нацистлар режимы [[Версаль килешүе]]ннән чыгып, [[яһүдләр]]гә һәм азчылыктагы башка милләтләргә каршы юнәлтелгән [[Нюрнберг кануннары|Нүрнберг кануннары]]н чыгара. Моннан ары Алмания 1935 нче елда [[Саар (Милләтләр лигасы)|Саарны]] кире үз контроленә ала<ref>Fulbrook 1991, pp.&nbsp;188–189.</ref>, 1936 нчы елда [[Райнландның янәдән хәрбиләштерелүе|Райнландны янәдән хәрбиләштерә]], 1938 нче елда [[Anschluss|Австрияне]], ә [[Мүнхен килешүе]]ннән соң [[Чехословакия]]нең Судетлар өлкәсен [[Судетлар өлкәсе#Судетлар өлкәсе Нацист Алманиясе эчендә|үзенә куша]]. 1939 нчы елда исә Алмания, Мүнхен килешүенең шартларын бозып, [[Алманиянең Чехословакияне басып алуы|Чехословакияне тулысынча басып ала]] һәм шул ук елның март аенда [[Боһемия һәм Моравия протектораты]]н игълан итә. 1938 нче елның 9-10 нчы ноябрендә, тарихка «[[бәллүр төне|бәллүр төн]]» ({{lang-de|Kristallnacht}}), «ватык пыяла төне» дип кереп калган погромнар барышында йөзләрчә [[синагога]], меңнәрчә кибет һәм башка эшмәкәрлек бинасы җимерелә; 30000-гә якын яһүд ир-аты һәм күп яһүд хатын-кызлары нацистлар тарафыннан кулга алына; яһүдләргә каршы коммендант сәгате кертелә<ref>{{cite web|url=https://www.ushmm.org/outreach/en/article.php?ModuleId=10007697|title=The "Night of Broken Glass"|website=www.ushmm.org|language=en|access-date=8 February 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170211075203/https://www.ushmm.org/outreach/en/article.php?ModuleId=10007697|archivedate=11 February 2017|df=dmy-all}}</ref>. Ике фронтта сугышырга туры килүдән курыккан Гитлер хөкүмәте 1939-ның августында, соңрак үзе үк бозачак [[Молотов-Риббентроп пакты]]н имзалый. Бу пактның төп өлешендә Алмания һәм [[Советлар Берлеге]] бер-берсенә һөҗүм итмәскә вәгъдә итешәләр. Әмма документның яшерен өлеше дә була — ул яшерен өлештә ике ил Көнчыгыш Европаны (шул исәптән Польшаны), «Советлар Берлеге мәнфәгатендәге өлкәгә» һәм «Алмания мәнфәгатендәге өлкәгә» аерып, үзара бүлешәләр. Бу килешүдән соң, 1939-ның 1 нче сентябрендә, Алмания Польшаны басып ала — Европада [[Икенче бөтендөнья сугышы]] башлана<ref name="Fulbrook 190">Fulbrook, pp.&nbsp;190–195.</ref><ref>Axelrod, Alan (2007) Encyclopedia of World War II, Volume 1. Infobase Publishing. pp. 659.</ref>. [[File:World War II in Europe, 1942.svg|thumb|[[Икенче бөтендөнья сугышы]], [[Алмания оккупациясендәге Европа]], 1942 ел]] Гитлер гамәлләренә җавап йөзеннән Британия, хәрби хәрәкәтләрне туктатуны таләп итеп, Алманиягә ультиматум куя. Бу ультиматум инкарь ителгәч, ике көннән соң, 3 нче сентябрь көнне, [[Британия]] һәм [[Франция]] Алманиягә каршы сугыш игълан итәләр<ref>Hiden, John; Lane, Thomas (2003). ''The Baltic and the Outbreak of the Second World War.'' Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-53120-7}}, pp.&nbsp;143–144.</ref>. 1940 елның апрелендә Алмания [[Дания]] һәм [[Норвегия]]не, май—июньдә исә [[Бельгия]], [[Голландия|Һолландия]], [[Люксембург]] һәм [[Франция]]не басып ала. Шул ук елның июлендә алман һава көчләре Британиягә дә һөҗүм итә, әмма Британия гаскәрләре бу һөҗүмнәрне кире кагуга ирешә. 1941 елның апрелендә Алмания [[Югославия корольлыгы|Югославия]] һәм [[Греция]]ны басып ала. Шул ук елның 22 июнендә исә Алмания [[Бөек Ватан сугышы|Советлар Берлегенә һөҗүм итә]]. Сугыш башындагы уңышларга карамастан, алманнар ахыргы исәптә җиңелә. 1945 елның 2 маенда совет гаскәрләре Берлинны яулап ала. 7 майда [[Реймс]] шәһәрендә алман вәкилләре берсүзсез тәслим (капитуляция) турында актка кул куя. 8 майда совет ягы таләбе буенча, алар кабат тәслим (капитуляция) актын имзалыйлар. Соңрак «[[холокост|һолокост]]» дип аталачак вакыйгаларда алман хөкүмәте азчылыкларны эзәрлекли һәм, Европаның төрле илләрендә төзелгән [[Нацистларның концентрацион лагерьлары|концентрацион]] һәм [[Нацистларның үлем лагерьлары|үлем]] лагерьларын кулланып, нацистлар уйлавынча «түбән» кешеләргә каршы геноцид оештыра, ягъни аларны юк итү сәясәтен алып бара. Барлыгы 10 миллионнан артык хәрби булмаган кеше үтерелә, шул исәптән 6 миллион [[яһүд]], 220 000—1 500 000 [[Чегәннәр|чегән]] кешесе, 275 000 [[T4 операциясе|гарип кеше]], меңнәрчә [[Йәхвә шаһиты]], меңнәрчә лутый, шулай ук Алмания һәм ул басып алган башка илләрдәге сәяси я дини оппозицион оешмаларның йөз меңнәрчә әгъзасы<ref>{{cite book |last=Niewyk |first=Donald L. |title=The Columbia Guide to the Holocaust |year=2000 |publisher=Columbia University Press |pages=45–52 |author2=Nicosia, Francis R. |isbn =978-0-231-11200-0}}</ref>. Алмания тарафыннан басып алынган илләрдә нацистлар алып барган сәясәт нәтиҗәсендә 2,7 миллион [[поляк]]<ref>Institute of National Remembrance (Poland), Polska 1939–1945 Straty osobowe i ofiary represji pod dwiema okupacjami. Materski and Szarota. page 9 "Total Polish population losses under German occupation are currently calculated at about 2 770 000".</ref>, 1,3 миллион [[украин]], 1 миллион [[Беларуслар|белорус]] кешесе һәлак була<ref name="Maksudov, S. 1994">Maksudov, S. (1994). "Soviet Deaths in the Great Patriotic War: A Note". Europe-Asia Studies 46 (4): 671–680.</ref>. Моннан тыш, әсирлеккә эләккән совет солдатларының 3,5 миллионы әсирлектә вафат булган дип бәяләнә<ref name="Maksudov, S. 1994" /><ref name="books.google.com">Ian Kershaw.''[https://books.google.com/books?id=_tmGaItZ0tsC#v=onepage Stalinism and Nazism: dictatorships in comparison] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150915233529/https://books.google.com/books?id=_tmGaItZ0tsC |date=15 September 2015 }}''. Cambridge University Press, 1997, p.150 {{ISBN|0-521-56521-9}}</ref>. Нацистлар режимының, Алмания завод-фабрикаларында коллар итеп эшләтү өчен, оккупицияләнгән Европа илләреннән якынча 12 миллион кешене мәҗбүриләп алып китүе билгеле<ref name="BeyerSchneider">{{Cite book |author=John C. Beyer |author2=Stephen A. Schneider |title=Forced Labour under Third Reich |publisher=Nathan Associates }} [http://www.nathaninc.com/sites/default/files/Pub%20PDFs/Forced%20Labor%20Under%20the%20Third%20Reich%2C%20Part%20One.pdf Part1] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150824092603/http://www.nathaninc.com/sites/default/files/Pub%20PDFs/Forced%20Labor%20Under%20the%20Third%20Reich,%20Part%20One.pdf |date=24 August 2015 }} and [http://www.nathaninc.com/sites/default/files/Pub%20PDFs/Forced%20Labor%20Under%20the%20Third%20Reich%2C%20Part%20Two.pdf Part 2] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403025028/http://www.nathaninc.com/sites/default/files/Pub%20PDFs/Forced%20Labor%20Under%20the%20Third%20Reich%2C%20Part%20Two.pdf |date=3 April 2017 }}.</ref>. 5,3&nbsp;миллион алман солдаты сугышта һәлак булган дип исәпләнә<ref name="Rüdiger Overmans 2000">{{cite book|author=Overmans, Rüdiger|title=Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg|publisher=Oldenbourg|year=2000|isbn=978-3-486-56531-7}}</ref>. Хәрби булмаган Алмания халкыннан сугыш нәтиҗәсендә 900 000 кеше һәлак була; 400 меңе Көнбатыш илләре ягында, 500 меңе Советлар берлеге ягында<ref>{{cite book|first=Ian|last = Kershaw|title = The End; Germany 1944–45|year=2011|publisher=Allen Lane|pages=279}}</ref>. Сугыш нәтиҗәсендә якынча 12 миллион алман кешесе төрле Көнчыгыш Европа илләреннән куыла, Алмания сугышка кадәрге җирләренең якынча дүрттән бер өлешеннән колак кага<ref name="SLyE6YJEn0C page 52" />. Бомбага тоту һәм ил эчендә барган хәрби бәрелешләр нәтиҗәсендә күп шәһәрләр һәм мәдәни мирас объектлары җимерелә. Советлар Берлеге сугышта барлыгы 27 миллион кешесен югалта<ref name="MOD Russian Federation">{{cite web|last1=Министерство обороны Российской Федерации|first1=MOD Russian Federation|title=On Question of war Losses (in Russian)|url=http://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/history/more.htm?id=11359251@cmsArticle|publisher=MOD Russian Federation|accessdate=November 12, 2017|ref=}}</ref>. <!--1936—39 елларда Италия белән берлектә Испаниягә каршы интервенция оештыра. 1938 елның мартында Австрияне, шул ук елның октябрендә [[Чехословакия]]нең Судет өлкәсен басып ала. 1939 елның 1 сентябрендә Алмания Польшага һөҗүм ясап, [[икенче бөтендөнья сугышы]]н башлап җибәрә.   1940 елның сентябрендә [[Берлин]]да Алмания, [[Италия]] вә [[Япония]] хәрби берлек төзи.--> === Сугыштан соңгы еллар. Көнчыгыш һәм Көнбатыш Алмания === [[File:Map-Germany-1945.svg|thumb|[[Алмания 1945-1949 елларда|Алманиядә Америка Кушма Штатлары, Советлар Берлеге, Британия һәм Франция оккупация өлкәләре]], һәм Франция контролендә булган [[Саар протектораты]], 1947 ел. [[Одер-Нейсе сызыгы]]ннан көнчыгыштарак урнашкан җирләр, [[Потсдам конференциясе]]ндә төзелгән килешү нигезендә, Польшага һәм Советлар Берлегенә күчә.]] Алмания капитуляцияләгәч, Берлин һәм Алманиянең калган җирләре дүрт оккупация зонасына бүленә. 1949 елның 23 маенда инглиз, француз һәм американ оккупация зоналары [[Алман Федератив Җөмһүрияте]]нә ({{lang-de|Bundesrepublik Deutschland}}) берләштерелә; шул ук елның 7 октябрендә совет оккупация зонасында [[Алман Демократик Җөмһүрияте]] ({{lang-de|Deutsche Demokratische Republik}}) төзелә. Бу ике җөмһүриятне гайре-рәсми рәвештә [[Көнбатыш Алмания]] һәм [[Көнчыгыш Алмания]] дип атап йөртәләр. Көнчыгыш Алмания башкаласы итеп [[Берлин]]ны, Көнбатыш Алмания исә, ике дәүләтле чишелеш ул ясалма һәм вакытлыча гына статус кво дигән карашына басым ясар өчен, вакытлыча башкаласы итеп [[Бонн]]ны сайлый<ref>{{cite book | last = Wise | first = Michael Z. | title = Capital dilemma: Germany's search for a new architecture of democracy| year = 1998| publisher = Princeton Architectural Press | isbn =978-1-56898-134-5 | page = 23}}</ref>. Мондый вазгыять 1990 елга кадәр саклана. 1990 елда Алмания Федератив Җөмһүрияте (АФҖ) һәм Алмания Демократик Җөмһүрияте (АДҖ) Алманиянең берләшүе турындагы килешүгә кул куя. Көнбатыш Алмания [[социаль юнәлешле базар икътисады|социаль юнәлешле базар икътисадлы]] федератив парламент җөмһүрияте булып төзелә. 1948 елдан башлап Көнбатыш Алмания, [[Маршал планы]] кысаларында яңадан торгызу эшләре өчен бирелгән акчалата ярдәмнең төп адресатына әйләнә һәм бу акчалардан үзенең сугышта җимерелгән сәнәгатен яңадан коруга файдалана<ref>{{cite book|author=Carlin, Wendy|chapter=West German growth and institutions (1945–90)|editors=Crafts, Nicholas; Toniolo, Gianni|year=1996|title=Economic Growth in Europe Since 1945|publisher=Cambridge University Press|page=464|isbn=0-521-49964-X}}</ref>. Беренче [[Алмания Федератив Җөмһүриятенең федераль канцлеры|федераль канцлер]] ({{lang-de|Bundeskanzler}}) булып [[Конрад Аденауэр]] сайлана һәм ул бу вазифаны 1963 елга кадәр үти. Аның һәм [[Людвиг Эрһард]]ның җитәкчелеге астында 1950 нче еллар башыннан алып ил, соңрак «[[икътисадый могъҗиза]]» ({{lang-de|Wirtschaftswunder}}) исемен алачак дәвамлы икътисадый үсеш кичерә<ref>{{cite web|url=http://www.bpb.de/izpb/10131/wirtschaft-in-beiden-deutschen-staaten-teil-1|title=Deutschland in den 50er Jahren: Wirtschaft in beiden deutschen Staaten |trans_title=Economy in both German states|author=Werner Bührer|date=24 December 2002|work=Informationen zur Politischen Bildung|issue=256|publisher=Bundeszentrale für politische Bildung}}</ref>. Алмания Федератив Җөмһүрияте 1955-тә [[НАТО]]-га керә һәм 1957-дә [[Европа Икътисадый Берләшмәсе]]нә нигез салучыларның берсе була. [[File:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|thumb|left|[[Берлин дивары]] үзенең 1989 елдагы [[Берлин диварының җимерелүе|җимерелүе]] вакытында. Арткы планда — [[Бранденбург капкасы]].]] Көнчыгыш Алмания, оккупацион көчләр һәм [[Варшава килешүе]] аша ССРБ'ның сәяси һәм хәрби контролендә булган [[Көнчыгыш блок]] дәүләте була. Көнчыгыш Алмания үзен демократия дип санаса да, чын хакимият [[Штази]] исемле, җәмгыятьнең күп өлкәләрен контрольдә тотучы [[яшерен хезмәт]]кә таянган коммунистик [[Алмания Социалистик Бердәмлек партиясе]]нең [[политбюро]]сы кулында гына була<ref name="spiegel_20080311">{{cite web|url = http://www.spiegel.de/international/germany/east-german-spies-new-study-finds-more-stasi-spooks-a-540771.html|title = New Study Finds More Stasi Spooks|author = maw/dpa|date = 11 March 2008|work = [[Der Spiegel]]|accessdate =07 November 2017}}</ref>. АДҖ'дә Советлар Берлегендәге икътисадка охшаш [[планлы икътисад]] корыла, соңрак ил [[Үзара икътисадый ярдәмләшү шурасы]] ({{lang-ru|Совет Экономической Взаимопомощи}}, СЭВ) әгъзасына да әверелә<ref name="loc-cs">"Germany (East)", Library of Congress Country Study, [http://memory.loc.gov/frd/cs/germany_east/gx_appnb.html Appendix B: The Council for Mutual Economic Assistance]</ref>. Канцлер [[Вилли Брандт]]ның ''көнчыгыш сәясәте'' ({{lang-de|''[[Ostpolitik]]''}}) нәтиҗәсендә, 1970 еллар башында Көнчыгыш һәм Көнбатыш Алмания арасындагы фикер каршылыклары кими төшә. 1989'ның җәендә Маҗарстан, [[тимер чаршау|тимер чаршавын]] бетереп, үзенең чикләрен ачарга карар кыла. Нәтиҗәдә меңләгән [[көнчыгыш алманнар|көнчыгыш алман]] [[Маҗарстан]] аша Көнбатыш Алманиягә күченеп китә. АДҖ'дә [[Көнчыгыш Алманиядә дүшәмбе демонстрацияләре|массакүләм демонстрацияләр]] колач җәя. Көнчыгыш Алмания хакимияте, гражданнарга Көнбатыш Алманиягә сәяхәт итү мөмкинлеге биреп, чикне узу кагыйдәләрен йомшарта. Бу Көнчыгыш Алманияне ил буларак саклап калу ниятеннән эшләнсә дә, чикләрне ачу ''Wende'' дип аталучы реформа процессын асылда тизләтә генә. === Берләшкән Алмания һәм Европа Берлеге === [[File:Reichstag Berlin Germany.jpg|thumb|270px|Алмания 1990 елның 3 октябрендә [[Алманиянең берләшүе|берләшә]]<ref name="Einigungsvertrag">[http://bundesrecht.juris.de/einigvtr/BJNR208890990.html Vertrag zwischen der Bundesrepublik Deutschland und der Deutschen Demokratischen Republik über die Herstellung der Einheit Deutschlands (Einigungsvertrag)] Алмания Федератив Җөмһүрияте һәм Алмания Демократик Җөмһүрияте 1990'ның 31 августында имзалаган ''Берләшү турында килешү'' (рәсми текст, алман телендә).</ref>. 1999'дан алып, Берлиндагы [[Рейхстаг (бина)|Рейхстаг бинасы]] [[Бундестаг]]ның, Алмания парламентының, утырышлары уза торган урын.]] Берләшкән Алмания яңа дәүләт булып түгел, ә Алмания Федератив Җөмһүриятенең киңәйгән дәвамчысы булып санала. Көнбатыш Алмания булган барлык оешмаларда яңа, берләшкән Алмания дә әгъза булып кала<ref>{{cite web |url=http://www.gesetze-im-internet.de/einigvtr/art_11.html |title=Vertrag zwischen der Bundesrepublik Deutschland und der Deutschen Demokratischen Republik über die Herstellung der Einheit Deutschlands (Einigungsvertrag) Art 11 Verträge der Bundesrepublik Deutschland |accessdate=15 May 2015 |publisher=Bundesministerium für Justiz und Verbraucherschutz |language=German |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150225035417/http://www.gesetze-im-internet.de/einigvtr/art_11.html |archivedate=25 February 2015 }}</ref>. 1994 елда имзаланган [[Берлин/Бонн акты]]на нигезләнеп, Берлин янәдән берләшкән Алманиянең башкаласына әверелә. Боннга исә федераль шәһәр ({{lang-de|Bundesstadt}}) статусы бирелә һәм кайбер федераль министрлыклар да Бонн шәһәрендә кала.<ref>{{cite web |title=Gesetz zur Umsetzung des Beschlusses des Deutschen Bundestages vom 20. Juni 1991 zur Vollendung der Einheit Deutschlands |trans-title=Law on the Implementation of the Beschlusses des Deutschen Bundestages vom 20. Juni 1991 zur Vollendung der Einheit Deutschlands |url=https://www.gesetze-im-internet.de/bundesrecht/berlin_bonng/gesamt.pdf |publisher=Bundesministerium der Justiz |accessdate=22 June 2016 |language=German |date=26 April 1994 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160714155722/https://www.gesetze-im-internet.de/bundesrecht/berlin_bonng/gesamt.pdf |archivedate=14 July 2016 }}</ref> Күченергә тиешле министрлыклар һәм парламент 1999 елда Берлинга күченеп бетә; 6 министрлык исә элеккечә Боннда урнашуын дәвам итә.<ref>{{cite news |title=Brennpunkt: Hauptstadt-Umzug |url=http://www.focus.de/panorama/boulevard/brennpunkt-hauptstadt-umzug_aid_175751.html |accessdate=19 March 2011 |newspaper=Focus |date=12 April 1999 |language=German |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430043907/http://www.focus.de/panorama/boulevard/brennpunkt-hauptstadt-umzug_aid_175751.html |archivedate=30 April 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430043907/http://www.focus.de/panorama/boulevard/brennpunkt-hauptstadt-umzug_aid_175751.html |date=2011-04-30 }}</ref> Элеккеге Көнчыгыш Алмания икътисадын заманчалаштыру һәм интеграцияләү өчен илнең көнбатыш өлкәләре 2019 елга кадәр ел саен тулаем алганда якынча 80 миллиард доллар акча сарыф итеп килә<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2009/06/19/world/europe/19germany.html |work=The New York Times |title=In East Germany, a Decline as Stark as a Wall |first=Nicholas |last=Kulish |date=19 June 2009 |accessdate=27 March 2011 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110403073216/http://www.nytimes.com/2009/06/19/world/europe/19germany.html |archivedate=3 April 2011 }}</ref>. Шушы максатлар өчен ил гражданнары һәм ширкәтләре керемнәренең 5,5%-ын салым итеп түли. [[File:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (081).jpg|thumb|left|Алмания — 1993 елда [[Европа Берлеге]]нә нигез салган илләрнең берсе. 2002 елдан бирле илнең акча берәмлеге — [[евро]]. 2007 елда Алмания [[Лиссабон килешүе]]н имзалый (рәсемдә).]] Берләшүдән соң Алмания [[Европа Берлеге]]ндә активрак роль уйный башлый. Башка ауропалы партнёрлары белән берлектә Алмания 1992 елда [[Маастрихт килешүе]]нә кул куя, 1999-да [[еврозона]]га нигез сала, һәм 2007-дә [[Лиссабон килешү]]ен имзалый<ref>{{cite web|url=http://ec.europa.eu/avservices/services/showShotlist.do?out=PDF&lg=En&filmRef=i-055938 |title=Lisbon Treaty : The making of |publisher=Council of the European Union |format=PDF |accessdate=14 June 2011 |quote=After signature by all 27 Heads of State and governments, the Treaty will travel back to Brussels, where it will be officially sealed with the seals of the 27 Member States, on the 18th of December. Then, it will be sent to Rome, the Italian government being the depository of the Treaties. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520080610/http://ec.europa.eu/avservices/services/showShotlist.do?out=PDF&lg=En&filmRef=i-055938 |archivedate=20 May 2013 }}</ref>. [[НАТО]] әгъзасы буларак, Алмания гаскәрләре [[Югославияне бомбага тоту (1999)|Балкан илләрендәге]] һәм [[Әфганстан сугышы (2001-дән алып хәзергәчә)|Әфганстандагы]] сугышларда катнаша<ref>{{cite news | last = Dempsey | first = Judy | url = https://www.nytimes.com/2006/10/31/world/europe/31iht-germany.3343963.html | title = Germany is planning a Bosnia withdrawal | newspaper = International Herald Tribune | date = 31 October 2006 | accessdate = 7 May 2011 | deadurl = no | archiveurl = https://web.archive.org/web/20121111000841/http://www.nytimes.com/2006/10/31/world/europe/31iht-germany.3343963.html | archivedate = 11 November 2012 | df = dmy-all }}</ref>. Күп алманияле бу эшне хупламый, моннан тыш Алмания кануннары чит илләргә гаскәр җибәрүне Алманиянең үзен яклау йөзеннән генә рөхсәт итә<ref>{{cite web |last=Merz |first=Sebastian |title=Still on the way to Afghanistan? Germany and its forces in the Hindu Kush |url=http://www.comw.org/warreport/fulltext/0711merz.pdf |publisher=Stockholm International Peace Research Institute |format=PDF |accessdate=21 February 2017 |pages=2, 3 |date=November 2007 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170403023417/http://www.comw.org/warreport/fulltext/0711merz.pdf |archivedate=3 April 2017 }}</ref>. == География == [[File:Deutschland topo.jpg|left|thumb]] Алманиянең территориясе төньяктан көньякка сузылган. Табигый шартлары буенча да, кешеләрнең алардан файдалануы буенча да бертөрле түгел. Көньяккарак киткән саен, урыны калкулана бара. Төньягында Төньяк Герман түбәнлеге ята. Бу урында кайчандыр [[диңгез]] булган, ул калын утырма катлам калдырган. Мореналы калкулыклар арасында [[бозлыклар]] ясаган кечерәк кенә күлләр ята. Дымлы климат шартларында бик күп [[сазлык]]лар ясалган, хәзер аларның барысын да диярлек киптереп бетергәннәр, анда болыннар һәм сөрү җирләре җәелеп ята. Йомшак диңгез климаты, явым-төшемнең күплеге үсемлекләр өчен бик уңайлы. Бу — бик әһәмиятле терлекчелек районы. Илнең зур өлешен уртача биеклектәге бик матур урманнар белән капланган [[таулар]] тасмасы алып тора. Болар — борынгы таулар, түбәләре яссы яки гөмбәзгә охшап тора. Уртача биеклектәге таулар грәнит, гнейс, комташ, {{коммент|акшар|избис, известь}} катнашкан тау токымнарыннан ясалган һәм киң үзәннәр белән аерылган. Яссы тау түбәләреннән җәелеп киткән үзәннәр, ялангач кыялар күренә. Сазлыклардан күп санлы инешләр башлана, алар агачлар арасыннан агалар, кайвакыт шома кыядан төшеп, кечкенә шарлавыклар ясыйлар. Таудагы көтүлекләрдә терлек көтәләр, басуларда арыш, солы һәм бәрәңге үстерәләр. Тауларның табигате бик матур, анда күп тыюлыклар һәм җәй көне халык ял итә торган урыннар бар. Алманиянең көньяк өлешенә [[Альп таулары]]ның төньяк сыртлары һәм аның итәкләре урнашкан. Төньяк Альплар тәбәнәк, кайбер түбәләренең генә биеклеге 3000 м га җитә. Альп таулары итәгендә кеше кулы тимәгән табигать яхшы сакланган, ул тыюлыклар һәм милли парклар рәвешендә саклана. Алмания төньякта [[Дания]], көнчыгышта [[Польша]] һәм [[Чехия]], көньяк һәм көньяк-көнчыгышта [[Австрия]], көньякта [[Швейцария]], көньяк-көнбатышта [[Франция]], көнбатышта [[Люксембург]] һәм [[Бельгия]], төньяк-көнбатышта [[Нидерланд]]лар белән чиктәш. Төньякта [[Төньяк диңгез|Төньяк]] һәм [[Балтыйк диңгезе|Балтыйк]] диңгезләре суы белән юыла. Гыйнварның уртача температурасы 1,5&nbsp;°C тан (тигезлекләр) — минус 6&nbsp;°C кача (таулар). Июльнең уртача температурасы 18&nbsp;°C тан 20&nbsp;°C кача. Еллык явым-төшем микъдары 600-800 мм. Биек [[тау]]ларда [[җәй]] салкын, явым-төшем микъдары 1000-2000 мм. Илнең күп өлешендә күчмә климат: диңгез климатыннан континенталь климатка күчә. Климат шартлары бик күп төрле культуралар игәргә мөмкинлек бирә. [[Рейн]] үзәнендә хәтта [[йөзем]] дә үстерәләр. Һәр җирдә явым-төшем күп була, тауларда 600—800 мм га җитә. Алманиядә елгалар күп: [[Рейн]], [[Дунай]], [[Эльба]], Везер һәм [[Одер]], алар каналлар белән тоташтырылган, иң мәшһүр канал — [[Киль каналы]], ул [[Балтыйк диңгезе|Балтыйк]] һәм [[Төньяк диңгез|Төньяк]] диңгезләрне тоташтыра. Эре күлләр: [[Боден күле|Боден]], Мүрис ([[Алман теле|алман]]: ''Müritz''). Алар күбесенчә көньяктан төньякка таба ага. Иң матур һәм зур елга — ''Рейн''. Бу елга буйлап миллионнарча тонна йөк ташыйлар. Елга тамакларында зур порт шәһәрләре урнашкан. Илнең көньяк-көнбатыш өлешендә Дунайның башланган урыннары ята. Рейн һәм ''Дунай'' бигрәк тә яз һәм җәй көннәре, карлар һәм таулардагы бозлыклар эрегән вакытта күп сулы була. [[Урман]]нары аз калган. Алар илнең якынча 1/4 мәйданын биләп тора һәм күбесенчә тауларда сакланып калганнар. Кеше кулы белән ясалган [[ландшафт]]лар өстенлек итә. Сәнәгатьнең үсүе, юллар челтәренең куелыгы, авыл һәм шәһәрләрнең күплеге һаваның һәм суның нык пычрануына китерә. Елгалар пычрак һәм агуланган суны [[Төньяк диңгез]]гә илтә. Елгалар һәм күлләр күп булуга карамастан, төче су җитми. Туфрагы нигездә көлсу, кәсле-көлсу һәм көрән урман туфрагыннан гыйбарәт. == Халык == {{ХСВМ||Таблица}} Алмания халкының 90% — этник [[алманнар]]. [[Икенче бөтендөнья сугышы]]ннан соң Алманиягә башка илләрдә яшәүче 9 млн га якын немец күченеп кайта. Чит илләрдән килгән эшчеләр күп. 2,5 млн. — [[төрекләр]] (шуларның 1,7 млн. — гражданнар), 930 мең экс-[[Югославия]] халыклары, 200 мең [[Россия|Рәсәй]] халкы, 130 мең — [[Украина]] халкы. 90% — шәһәрләрдә йә шәһәр яны бистәләрендә яши. Хәзерге вакытта дәүләтнең халык саны елдан-ел кими: [[2008 ел]]га халык кимүе 0,02% булган. Алманиядә 6 млн. кеше [[урысча]], ә 2,1 млн. — [[төрекчә]] сөйләшә белә. === Эре шәһәрләр === {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" |- ! rowspan=21 | {{navbar|Алмания шәһәрләре|plain=1}} [[Рәсем:Cityscape Berlin.jpg|border|115px]]<br />[[Берлин]]<br />[[Рәсем:Hamburger Rathaus von St-Petri.jpg|border|115px]]<br />[[Һамбург]]<br />[[Рәсем:Stadtbild München.jpg|border|115px]]<br />[[Мүнхен]]<br />[[Рәсем:Köln Panorama.jpg|border|115px]]<br />[[Көлн]] ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Урын ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Шәһәр ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Төбәк ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Халык саны ! rowspan=21 | {{navbar|Largest cities of Russia|plain=1}} [[Рәсем:Frankfurt Am Main-St Bartholomaeus-Ansicht vom Nextower-20110812.jpg|border|115px]]<br />[[Майндагы Франкфурт]]<br />[[Рәсем:Schloß-Rosenstein.jpg|border|115px]]<br />[[Штутгарт]]<br />[[Рәсем:Medienhafen Duesseldorf Nacht.jpg|border|115px]]<br />[[Дүсселдорф]]<br />[[Рәсем:DK DO Skyline 300ppi CC BY NC SA-20140223-3068.jpg|border|115px|ссылка=Special:FilePath/DK_DO_Skyline_300ppi_CC_BY_NC_SA-20140223-3068.jpg]]<br />[[Дортмунд]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[Берлин]]''' || [[Берлин]] || 3326002 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[Һамбург]]''' || [[Һамбург]] || 1718187 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[Мүнхен]]''' || [[Бавария]] || 1364920 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[Көлн]]''' || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || 1013665 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | '''[[Майндагы Франкфурт]]''' || [[Һессен]] || 676533 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[Штутгарт]]''' || [[Баден-Вүртемберг]] || 591015 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | '''[[Дүсселдорф]]''' || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || 589649 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | '''[[Дортмунд]]''' || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || 571403 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | '''[[Эссен]]''' || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || 565900 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[Бремен]]''' || [[Бремен]] || 544043 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 11 ||align=left | '''[[Дрезден]]''' || [[Саксония]] || 517765 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 12 ||align=left | '''[[Лейпциг]]''' || [[Саксония]] || 510043 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 13 ||align=left | '''[[Һанновер]]''' || [[Түбән Саксония]] || 509485 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 14 || align=left | '''[[Нүрнберг]]''' || [[Бавария]] || 490085 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 15 ||align=left | '''[[Дуйсбург]]''' || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || 487470 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 16 ||align=left | '''[[Бохум]]''' || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || 362585 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 17 ||align=left | '''[[Вупперталь]]''' || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || 342570 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 18 ||align=left | '''[[Билефелд]]''' || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || 327199 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 19 ||align=left | '''[[Бонн]]''' || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || 307530 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 20 ||align=left | '''[[Мүнстер]]''' || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || 293323 |- | colspan="11" align=center style="background:#f5f5f5;" | <ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Aktuell/Zensus_Gemeinden.xls;jsessionid=E514CCE99993ECC0A7A8AAACFDDDB0CA.cae2?__blob=publicationFile |access-date=2014-11-01 |archive-date=2016-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309182436/https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Aktuell/Zensus_Gemeinden.xls;jsessionid=E514CCE99993ECC0A7A8AAACFDDDB0CA.cae2?__blob=publicationFile |dead-url=yes }}</ref> |} <noinclude> {{clear}} == Сәясәт == === Административ бүленеш === {| border="1" style="border-collapse:collapse; border-color:#f2f2f4; margin-top:1px; margin-bottom:15px; font-size:100%" cellpadding="1" width="90%" |- ! bgcolor="#ffffff" rowspan="18"| [[Рәсем:Karte Deutsche Bundesländer (nummeriert).svg|250px|center]] ! bgcolor="#efefef" width="3%"| ! align="left" bgcolor="#f2f2f4" width="24%"| Федераль җир ! align="left" bgcolor="#f2f2f4" width="11%"| Башкала ! align="right" bgcolor="#f2f2f4" width="11%"| Мәйдан (км²) ! align="right" bgcolor="#f2f2f4" width="13%"| Халык саны<ref>https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressekonferenzen/2013/Zensus2011/bevoelkerung_zensus2011.pdf?__blob=publicationFile</ref> |- |align="center"|1 || [[Баден-Вюртемберг|Баден-Вүртемберг]] || [[Штутгарт]] || align="right"|35.751,65 || align="right"|10 486 660 |- |align="center"|2 || [[Бавария]] || [[Мүнхен]] || align="right"|70.549,19 || align="right"|12 397 614 |- |align="center"|3 ||[[Берлин]] || <sup>-</sup> || align="right"|891,75 || align="right"|3 292 365 |- |align="center"|4 || [[Бранденбург]] || [[Потсдам]] || align="right"|29.477,16 || align="right"|2 455 780 |- |align="center"|5 || [[Бремен җире|Бремен]] || [[Бремен]] || align="right"|404,23 || align="right"|650 863 |- |align="center"|6 || [[Һамбург]] || <sup>-</sup> || align="right"|755,16 || align="right"|1 706 696 |- |align="center"|7 || [[Һессен]] || [[Висбаден]] || align="right"|21.114,72 || align="right"|5 971 816 |- |align="center"|8 || [[Мекленбург-Алгы Померания]] || [[Шверин]] || align="right"|23.174,17 || align="right"|1 609 982 |- |align="center"|11 || [[Рейнланд-Пфальц]] || [[Майнц]] || align="right"|19.847,39 || align="right"|3 989 808 |- |align="center"|12 || [[Саар]] || [[Саарбрүккен]] || align="right"|2.568,65 || align="right"|999 623 |- |align="center"|13 || [[Саксония]] || [[Дрезден]] || align="right"|18.414,82 || align="right"|4 056 799 |- |align="center"|14 || [[Саксония-Анһалт]] || [[Магдебург]] || align="right"|20.445,26 || align="right"|2 287 040 |- |align="center"|9 || [[Түбәнге Саксония]] || [[Һанновер]] || align="right"|47.618,24 || align="right"|7 777 992 |- |align="center"|10 || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || [[Дүсселдорф]] || align="right"|34.042,52 || align="right"|17 538 251 |- |align="center"|16 || [[Түрингия]] || [[Эрфурт]] || align="right"|16.172,14 || align="right"|2 188 589 |- |align="center"|15 || [[Шлезвиг-Һольштейн]] || [[Кил (шәһәр)|Кил]] || align="right"|15.763,18 || align="right"|2 800 119 |- | colspan="6" style="font-size:smaller" | |} === Дәүләт корылышы === {| class="wikitable" style="text-align:left; float:right; margin-right:9px; margin-left:2px;" |- | style="text-align:left;"| [[File:Frank-Walter Steinmeier Feb 2014 (cropped).jpg|center|140px]] || style="text-align:left;" | [[File:Angela Merkel June 2017.jpg|center|140px]] |- | style="text-align:center;"|[[Франк-Вальтер Штайнмайер]]<br /><small>2017 нче елдан бирле [[Алмания президенты|президент]]</small> | style="text-align:center;"|[[Ангела Меркель]]<br /><small>2005 нче елдан бирле [[Алмания канцлеры|канцлер]]</small> |} [[File:Reichstag building Berlin view from west before sunset.jpg|thumb|312x312px|Рейхстаг, алман парламентының резиденциясе]] АФҖ — федератив җөмһүрият. Гамәлдәге конституциясе [[1949 ел]]ның 23 маенда кабул ителгән, аңа 1954, 1956, 1990, 1993 вә 1994 елларда үзгәртүләр кертелгән. Дәүләт башлыгы — федераль президент. Ул махсус чакырылган федераль мәҗлес тарафыннан 5 еллык мөддәткә (срокка) сайлана һәм бу вазыйфага тагын фәкать бер тапкыр гына сайланырга мөмкин. Федераль мәҗлес [[бундестаг]] рәисе тарафыннан чакырыла вә ул бундестаг депутатлары һәм дә ландтаглар (җир парламентлары) тарафыннан сайланган әгъзалардан гыйбарәт. Президент эшкә сәләтлелекне югалтса яки вафат булса, бундесрат рәисе президент вәкаләтләрен башкара. Канун чыгару хакимиятен парламент башкара. Ул ике пулат: бундестаг вә бундесраттан гыйбарәт. Бундестаг халык тарафыннан 4 еллык мөддәткә сайлана. Бундесрат исә җир хакимиятләре үзләре арасыннан 4 еллык мөддәткә билгеләгән вәкилләрдән гыйбарәт. Башкарма хакимият [[Almaniä federal' kanslerı|федераль канцлер]] җитәкчелегендәге федераль хөкүмәт кулында. Федераль канцлер бундестагта президентның тәкъдиме буенча тавыш күпчелеге белән сайлана. Вәзирләр федераль канцлерның тәкъдиме белән президент тарафыннан тәгаенләнәләр. Һәрбер җирнең үз конституциясе, парламент вә хөкүмәте бар. === Тышкы сәясәт === Алмания төзелүеннән бирле [[Европа Берлеге]]ндә лидер ролен уйный. [[Икенче бөтендөнья сугышы]]ннан бирле ил [[Франция]] белән тыгыз икътисади-сәяси мөнәсәбәттә. == Дәүләт гимны == '''''Einigkeit und Recht und Freiheit''''' :''Einigkeit und Recht und Freiheit'' :''für das deutsche Vaterland!'' :''Danach lasst uns alle streben'' :''brüderlich mit Herz und Hand!'' :''Einigkeit und Recht und Freiheit'' :''sind des Glückes Unterpfand!'' :''Blüh' im Glanze dieses Glückes,'' :''blühe, deutsches Vaterland!'' :''Blüh' im Glanze dieses Glückes,'' :''blühe, deutsches Vaterland!'' '''гимнның әдәби тәрҗемәсе:''' '''Бердәмлек, Хокук, Хөррият''' Бердәмлек, Хокук, Хөррият Алман җирендә хаким. Изге туганлык хисләрен Йөртсен күңелендә һәркем. Бердәмлек, Хокук, Хөррият — Безнең бәхет солтаны. Шул бәхеттә чәчәк атсын Мәңге Алман Ватаны! Шул бәхеттә чәчәк атсын Мәңге Алман Ватаны! === гимнның тарихы === Алмания Федератив Республикасының хәзерге гимнының музыкасын композитор [[Yozef Haydn|Франc Йозеф Һайдн]] (''Franz Joseph Haydn'' (1732—1809)) язган дип санала. Бу — рәсми караш. Дүрт куплеттан торган сүзләрен 1841 елда Аугуст Һайнрих Һоффманн фон Фаллерслебен (''August Heinrich Hoffmann von Fallersleben'' (1798—1874)) иҗат иткән, монысы төгәл билгеле. Гимнның музыкасы Австриянең иске король гимнына нигезләнеп язылган дигән фикер дә бар, бу гимн беренче тапкыр 1797 елның 12 февралендә башкарылган булган. Хәер, безнең көннәргә кадәр сакланып калган тагын бер чыганак та бар әле — шул ук көйгә җырлана торган көньяк алман халык җыры. Аның беренче сүзләре: “''Wieder klingen deutsche Lieder…''” (Яңадан алман җырлары яңгырый). Гимн 1922 елда Алман Республикасының беренче президенты Фридрих Эберт (''Friedrich Ebert'') тарафыннан расланган. Хәзерге заманда Фаллерслебен шигыренең өченче куплеты гына рәсми рәвештә башкарыла, гимнның исеме дә шул куплетның беренче сүзләреннән алынган: “''Einigkeit und Recht und Freiheit''” (Бердәмлек, Хокук, Хөррият). Веймар республикасында дүрт куплет та гамәлдә булган. Икенче Бөтендөнья сугышыннан соң „''Deutschland über alles''“ (“Алмания барыннан да өстенрәк” — Фаллерслебен шигыре нәкъ шулай башлана) рухында язылган өч куплетны рәсми кулланыштан төшереп калдырганнар. Шуңа да карамастан, Алманиядә аларны рәсми булмаган шартларда башкаруны тыя торган канун юк. == Икътисад == [[Тулаем эчке продукт]]ы буенча Алмания дөньяда 3 урынны, экспорт буенча 1 урынны, хәрби бюджет буенча 6 урынны биләп тора. Күп кенә [[фән]]ни һәм технологик тармакларда лидерлыкка ия. === Сәнәгать === Алмания икътисадының төп таянычы. Көрән күмер, ташкүмер, нефть, [[табигый газ]], полиметалл рудалар, калий һәм аш тозы чыгарыла. Энергетика, кара ва төсле металлургия, машиналар төзү, көймәләр төзү, химия һәм нефть химиясе, агач эшкәртү, азык-төлек сәнәгате гаять зур үсеш алган. Алмания сәнәгате нигездә урта ширкәтләрдә гыйбарәт. Сәнәгатьтә мәшгуль булган барча эшчеләрнең 32 % ыннан күбрәге (2,2 млн. кеше) эре фирмаларда эшли. „Сименс“ концерны, „Фольксваген“, БМВ вә „Даймлер Бенц“ кебек [[автомобил]]ьләр төзеү фирмалары, „Һөхст“, „Байер“ һәм БАСФ кебек химия концерннары, „Рурколе АГ“ күмер казу фирмасы, „ФЕБА“ һәм „РВЕ“ электр техникасы концерны яки „Бош“ концерннары бөтен дөньяга мәшһүр булып, дөньяның һәммә урыннарда филиаллары, ширкәтләре яки тикшеренү йортлары бар. Алмания [[ташкүмер]]гә һәм [[калий]] тозларына бай. Рур ташкүмер бассейны аеруча танылган. Рур өлкәсе үзенең алга киткән промышленносте белән аерылып тора. Күпчелек чималны, бигрәк тә [[нефть]]не, читтән кертергә туры килә. === Транспорт === Тимер юллар озынлыгы — 91,4 мең км, [[автомобил]] юллары озынлыгы — 496,6 мең км. Иң эре аэропорт — Майндагы Франкфурт шәһәрендә. Башка эре аэропортлар: Берлин — Тегел, Берлин — Шенефелд, Бремен, Һамбург, Һанновер, Дрезден, Дүсселдорф, Көлн/Бонн, Лейпциг, Мүнхен, Нүрнберг, [[Саарбрүккен]] һәм Штутгарт. Су юллары озынлыгы — 7467 км. Мөһим диңгез портлары: Һамбург, Бремен, Бремерхафен, Вилһелмсхафен, Росток.<ref>{{китап|башлык = Eisenbahnatlas Deutschland|издание = 2007/2008|урын = Кёльн|нәшрият = Verlag Schweers + Wall GmbH|ел = 2007|страниц = 232|isbn = 978-3-89494-136-9}}</ref> === Авыл хуҗалыгы === Авыл хуҗалыгында төп шөгыль — [[терлекчелек]], моның өчен табигый шартлар бик уңайлы. Үсемлекчелек терлекләрне азык белән тәэмин итә. Алмания авыл хуҗалыгына яраклы 36 млн. га җир бар. Төп продуктлар: [[бодай]], [[арпа]], [[шикәр чөгендере]], [[бәрәңге]], шулай ук йөзем, җиләк-җимеш, яшелчәләр һ.б. Бодайның берникадәр өлешен чит илләрдән сатып алалар. Илнең җәйләре җылырак булган көнбатыш һәм көньяк-көнчыгышында шикәр чөгендере үстерәләр. Терлекчелектә мал ите, [[Дуңгызчылык|дуңгыз]] ите, [[тавык]] ите һәм [[сөт]] җитештерелә. Сусыл альп болыннарында, илнең башка җирләрендәге кебек үк, сыерларның сөт токымнарын көтәләр. Һәркайда дуңгыз асрыйлар. Алмания территориясенең якынча өчтән бер өлешен (10,7 млн. га) урманнар биләп тора. Мәмләкәттә һәр ел 30—40 млн. м³ агач хәзерләнә, бу күләм эчке ихтыяҗның өчтән ике өлешен каплап тора. Алмания агач экспортлаучы иң эре дәүләтләрнең берсе. [[Төньяк диңгез|Төньяк]] һәм [[Балтыйк диңгезе|Балтыйк]] диңгезләрендә, [[Гренландия]] утравы тирәсендә балык тотыла. == Мәдәният == {{төп мәкалә|Алмания мәдәнияте}} [[File:Frankfurt am Main - Frankfurter Weihnachtsmarkt (2025) 1.jpg|thumb|[[Франкфурт]] шәһәрендәге типик бер {{lang-de|Weihnachtsmarkt}} ([[Раштуа ярминкәсе]])]] Алмания мәдәнияте үз эченә хәзерге Алмания мәдәниятен дә, хәзерге Алманияне тәшкил итүче дәүләтләр (Пруссия, Саксония һ. б.) мәдәниятен дә ала. «Алман мәдәнияте» төшенчәсенең киңрәк мәгънәсе үз эченә Австрия мәдәниятен дә ала: сәяси рәвештә ул Алманиядән бәйсез булса да, анда шул ук мәдәнияткә караган алманнар яши. Алман мәдәнияте безнең эрага кадәр [[V гасыр (б. э. к.)|5 гасырдан]] мәгълүм. Алмания тарихта {{lang-de|Das Land der Dichter und Denker}} («шагыйрьләр һәм фәлсәфәчеләр иле»)<ref>{{cite news|author=Wasser, Jeremy|url=http://www.spiegel.de/international/0,1518,410135,00.html|title=Spätzle Westerns|newspaper=Spiegel Online International|date=6 April 2006|accessdate=28 March 2011|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427053606/http://www.spiegel.de/international/0,1518,410135,00.html|archivedate=27 April 2011|df=dmy-all}}</ref> буларак бигеле, чөнки [[Алман әдәбияты|алман язучылары]] һәм [[Алман фәлсәфәсе|фәлсәфәчеләре]] Көнбатыш дөньясының фикерен үстерүдә һәрвакыт мөһим бер роль уйнаган<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17299607|title=Germany country profile|publisher=BBC|date=25 February 2015|accessdate=17 May 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602194632/http://www.bbc.com/news/world-europe-17299607|archivedate=2 June 2015|df=dmy-all}}</ref>. Алманиянең [[Октоберфест]] кебек халык фестивальләре һәм [[Раштуа]] йолалары бөтен дөньяда билгеле. Соңгыларыннан Раштуага дүрт атна кала чыршы ботакларыннан [[Раштуа такыясы|такыя]] ({{lang-de|Adventskranz}}) үреп, йортны бизәүне; балаларның [[Гайсә пәйгамбәр]] тууына багышланган спектакль ({{lang-de|Krippenspiel}}) күрсәтүләрен; [[Раштуа чыршысы]]н бизәүне; Раштуа табынына «штолен» ({{lang-de|Stollen}}) исемле баллы ипи пешерүне һ.б. санап китәргә була<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-29380144|publisher=BBC|title=The country with one people and 1,200 sausages|author=MacGregor, Neil|date=28 September 2014|accessdate=11 December 2014|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141210062000/http://www.bbc.com/news/magazine-29380144|archivedate=10 December 2014|df=dmy-all|newspaper=BBC News}}</ref><ref>{{cite web|title=Christmas Traditions in Austria, Germany, Switzerland|url=http://www.german-way.com/history-and-culture/holidays-and-celebrations/christmas/|publisher=German Ways|accessdate=12 December 2014|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141225193546/http://www.german-way.com/history-and-culture/holidays-and-celebrations/christmas/|archivedate=25 December 2014|df=dmy-all}}</ref>. Хәзергә Алманиягә мәдәни тормышының төрлелеге һәм аның киң таралганлыгы хас. Мондагы мәдәни тормыш бер яки берничә шәһәрдә тупланмаган, мәдәни үзәкләр бөтен ил буйлап таралганнар — мәшһүр [[Берлин]], [[Мүнхен]], [[Веймар]], [[Дрезден]] яки [[Көлн]] белән беррәттән Ротенбург-об-дер-Таубер, [[Наумбург]], [[Байройт]], [[Целле]], [[Виттенберг]], Шлезвиг кебек мәдәни әһәмияткә ия кече үзәкләр дә бар. 2009 елдагы хәле буенча, Алманиядә 6250 [[музей]] эшли, килүчеләр саны 106 миллион кешегә җитә.<ref>http://www.smb.spk-berlin.de/ifm/dokumente/kurzbericht/kurzbericht2009.pdf{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Шуларның иң мәшһүрләре — Дрезден рәсемнәр галереясе, Алман музее (Мүнхен), Тарихи музей (Берлин), һәм башкалар. === Әдәбият һәм фәлсәфә === {{Төп мәкалә|Алман әдәбияты|Алман фәлсәфәсе}} [[File:Grimm.jpg|thumb|upright|left|[[Grimm bertuğannar|Бертуган Гриммнар]] борынгы алман халык [[Гриммнарның тылсымлы әкиятләре|әкиятләрен]] туплап, аларны халыкка таныта.]] Алман әдәбиятының тамырлары Урта гасырларга, [[Вальтер фон дер Фогелвайде]] ({{lang-de|Walther von der Vogelweide}}) һәм [[Вольфрам фон Эшенбах]] ({{lang-de|Wolfram von Eschenbach}}) кебек язучыларның иҗатына барып тоташа. Дөньякүләм танылу алган язучылардан [[Иоһанн Вольфганг Гөте|Йоһанн Вольфгаң фон Гөте]], Фридрих Шиллер, Готхольт Эфраим Лессинг кебек исемнәрне атап китәргә була. 18 нче гасырда абыйлы-энеле Гримм нәшер иткән әкиятләр җыентыгы Алман халык иҗатын алман укучыларына да, башка халыкларга да таныта. === Архитектурасы === [[File:St.-Michaelskirche-2284.jpg|left|thumb|178x178px|Изге Михаил чиркәве (Фульда)]] Алман кабиләләренең борынгы мигъмари ядкарьлекләре (агачтан эшләнгән) сакланмаган. Таштан эшләнгән мигъмари ядкарьлекләре ([[Ахен]]дагы сарай капелласы, 790—805: [[Фульда]]дагы Изге Михаил чиркәве, 822) соңгы антик һәм Византия архитектурасы тәэсирендә пәйда булган. 9—10 гасырларда базилика тибындагы бизәксез чиркәүләр корылган. 11-12 гасырларда роман эслүбендәге (стилендәге) чиркәү вә {{коммент|җәмигъ|собор}}ләр (Мария Лах чиркәве, 1093—1230; [[Майнц]]тагы {{коммент|җәмигъ|собор}}, 1100—1230 һ. б.) барлыкка килгән. 13-14 гасырларда Алманиядә готика стиленә хас биналарны яңа конструкцияләр нигезендә кору үсеш ала. [[Яңарыш дәвере]]ндә дә готика эслүбе үз урынын югалтмый. 17 гасырда архитектура һәм тасвирый сәнгатьтә тантаналы барокко эслүбе киң тарала. 18 гасырның беренче яртысында сарай һәм чиркәүләр төзелеше тагын үсеш ала һәм кайчакта барокко белән рококо өлешчә берләштерелә, икенче яртысында исә классицизм эслүбендә театр, музей һәм уку тәшкиләтләре корыла. 19 гасырда яңа төзелеш материаллары — тимер һәм бетон конструкцияләре пәйда булуы аркасында модерн гадәткә керә. 20 гасырда техник тәрәкъкыять (прогресс) белән конструктивизм һәм функционализм кануннары нигезендә сәнәгать һәм торак урыннары биналары барлыкка килә. === Тасвирый сәнгать === [[Файл:Dresden-Zwinger-Courtyard.11.JPG|200px|thumb|right|Дрезден галереясе бинасы]] Алмания территориясендә палеолит һәм неолит, җиз вә тимер гасырлары сәнгате һәйкәлләре табылган. Безнең эра башында алман кабиләләренең примитив сәнгате пәйда була. 8—9 гасырларда Каролинглар сәнгатенә ([[сөяк]] гравюралары, миниатюра) [[Византия империясе|Византия]], борынгы дөнья мәдәнияте тәэсир итә. 11-13 гасырлар сәнгате (Һилдесһайм җәмигының бронза ишекләре, 1015, Рейхенау утравындагы Оберсел чиркәвенең дивар миниатюралары) дини характердагы роман эслүбенә күчү дәвере була. 13—14 гасырларда алман готикасы камилләшеп, сарай-рыцарьлык мәдәнияте элементлары үскән шәһәр мәдәнияте белән кушылып китә. Яңарыш дәверендә инсанпәрвәрлек (һуманизм) рухы белән сугарылган реалистик сәнгать барлыкка килә. 15 гасырда пәйда булган бу сәнгать (С. Лохнер, Л. Мозер, Һ. Мулчер, М. Шонгауэр) 16 гасырның 30 елларда [[Альбрехт Дюрер|А. Дүрер]], Һ. Һолбейн әсәрләрендә югары ноктасына күтәрелә. Сәнгатьтә 16 гасырның икенче яртысыннан манеризм, 17 гасырда барокко хөкем сөргән, 18 гасыр уртасында классицизм пәйда була (Р. Менгс, А. Кауфман, А. Я. Карстенс һ. б.). 1848—49 еллардагы инкыйлаб дәверендә сугышчан демократик рухтагы картиналар ясала (И. П. Һазенклевер, К. Һүбнер, К. Ф. Лесинг). 19 гасырның эре реалист рәссамы А. Менсел иҗатында алман тормышы үзенең тулы чагылышын таба. 20 гасыр башларында Алмания вак буржуазия агымы — [[экспрессионизм]] ватаны булып китә (һәйкәлче В. Лембрук һ. б.). Нацистлар хакимияткә килгәч, эзәрлекләүләргә карамастан, кайбер рәссамнар (Барлах, Колвиц, О. Нагел) инсанпәрвәрлек идеалларына тугры кала. Сугыштан соң үткән традицияләрне алман тасвирый сәнгате торгызуга керешә һәм Европа һәм Америка сәнгатендәге яңа агымнардан файдалана. === Музыка === {{Main|Алмания музыкасы}} [[File:Beethoven.jpg|thumb|left|upright|Композитор [[Лүдвиг ван Бетховен]] (1770–1827) «Тантаналы [[месса]]» ({{lang-lat|Missa solemnis}}) әсәрен иҗат иткәндә. [[Йозеф Карл Штилер]] рәсеме, 1820 нче ел. Бетховен әсәрләренең иң атаклыларының берсе – [[5 нче симфония (Бетховен)|5. симфония]]. [[File:Ludwig van Beethoven - Symphonie 5 c-moll - 1. Allegro con brio.ogg|100px]]]] Алман [[классик музыка]]сы әсәрләре арасында дөньяда иң мәшһүр композиторларның әсәрләре бар. [[Дитрих Букстехуде]] язган орган көйләре яшьрәк [[Йоһан Себастьян Бах]]ка һәм [[Георг Фридрих Һәндел]]гә дә көчле йогынты ясый; өчесе дә – [[Барокко музыкасы|Барокко чоры]]ның әйдәп баручы композиторлары. === Спорт === {{Main|Алманиядә спорт}} [[File:Germany champions 2014 FIFA World Cup.jpg|thumb|right|[[Алмания милли футбол такымы]], 2014 нче елда үз тарихында дүртенче тапкыр [[2014 FIFA Дөнья чемпиоанаты|дөнья чемпионатын]] җиңгәннән соң. [[Алманиядә футбол|Футбол]] Алманиядә иң популяр спорт төре.]] Спорт алманнар тормышында әһәмиятле урын алып тора. 27 миллион алман — бер спорт клубы әгъзасы, һәм моннан тыш 12 миллион кеше үзлегеннән спорт белән шөгыльләнә<ref name="sports">{{cite web | url = http://www.germany.info/relaunch/culture/life/sports.html | title = Germany Info: Culture & Life: Sports | publisher = Germany Embassy in Washington, D.C | accessdate = 28 March 2011 | deadurl = yes | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110430172943/http://www.germany.info/relaunch/culture/life/sports.html | archivedate = 30 April 2011 | df = dmy-all }}</ref>. Иң популяр спорт төре — [[Алманиядә футбол|футбол]]. 6,3&nbsp;миллион рәсми әгъзасы белән, [[Алмания Футбол Берлеге]] ({{lang-de|Deutscher Fußball-Bund}}) — үз төрендә дөньяда иң зур оешма. [[Алмания футбол лигасы]] ({{lang-de|Bundesliga}}) тамашачыларның [[Бер ил эчендәге һөнәри спорт лигаларындагы тамашачылар саны исемлеге|уртача саны]] буенча дөньядагы барлык һөнәри спорт лигалары арасында икенче урында тора<ref name="sports" />. [[Алмания милли футбол такымы]] 1954, 1974, 1990 һәм 2014-тә [[FIFA Дөнья Чемпионатын]]да; 1972, 1980 һәм 1996-да [[UEFA Европа Чемпионаты]]нда; һәм 2017-дә [[FIFA Конфедерацияләр Кубогы]]нда җиңүче була. [[FIFA Дөнья чемпионаты (1974)|1974 нче елгы]] һәм [[FIFA Дөнья чемпионаты (2006)|2006 нчы елгы]] дөнья чемпионатлары һәм [[UEFA Европа чемпионаты (1988)|1988 нче елгы]] Европа чемпионаты исә Алманиянең үзендә уза. Тамашачылар арасында популяр башка спорт төрләре арасында — [[Алманиядә спорт#Кышкы спорт (тимераяк & чаңгы|тимераяк һәм чаңгы спорты]], [[Алманиядә спорт#Бокс|бокс]], [[Баскетбол бундеслигасы|баскетбол]], [[Гандбол бундеслигасы|гандбол]], [[Алманиянең милли волейбол такымы (ир-атлар)|волейбол]], [[Алманиядә хоккей|боз хоккее]], [[Алманиянең ачык теннис чемпионатлары|теннис]], [[Equestrianism|атта йөрү]] һәм [[Алманиядә спорт#Гольф|гольф]]. [[Паруслы көймәдә йөзү]], [[академик ишкәк ишү|ишкәк ишү]], [[йөзү]] кебек [[су спортлары]] да Алманиядә популяр<ref name="sports" />. Алмания — [[моторлы спорт төрләре]]ндә алдынгы илләрнең берсе. [[BMW]] һәм [[Mercedes]] кебек җитештерүчеләр бу спорт төрләрендә беренчеләрдән. «[[Le Mans 24 сәгать]]» ({{lang-fr|24 Heures du Mans}}) исемле, бүгенге көндә дә уздырылып килүче иң борынгы чыдамлык автоярышында [[Porsche]] барлыгы 19, һәм [[Audi]] барлыгы 13 тапкыр җиңү яулаган (2017 нче елга күрә). Алман автоузышчысы [[Михаэль Шумахер]] исә — үз карьерасы дәвамында моторлы спортта күп рекордлар куеп, [[Formula-1|Формула 1 дөнья чемпионатында]] җиде тапкыр җиңү яулаган кеше. «Формула 1»дә моның кадәр чемпион калган бүтән кеше юк. Моннан тыш, ул тарихта иң югары хезмәт хакы алган спортчыларның берсе<ref>{{Cite news | url = https://www.theguardian.com/sport/2006/oct/23/formulaone.sport | title = What we will miss about Michael Schumacher | newspaper = The Guardian | date = 23 October 2006 | accessdate = 19 March 2011 | first = David | last = Ornstein | deadurl = no | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140108044532/http://www.theguardian.com/sport/2006/oct/23/formulaone.sport | archivedate = 8 January 2014 | df = dmy-all }}</ref>. [[Себастьян Феттель]] дә тарихта булган топ биш «Формула 1» узышчысы арасында. [[Нико Росберг]]ның да «Формула 1»дә дөнья чемпионы булганы бар. Бөтен [[Олимпия уеннары]]нда да отылган медальләр саны буенча Алмания, Көнбатыш һәм Көнчыгыш Алмания нәтиҗәләрен бергә кушып санасаң, өченче урында. === Дин === {{Main|Алманиядә дин}} Алмания ватандашларына дин тоту иреге ил Конституциясендә беркетелгән. [[Алманнар]]ның күпчелеге — ил халкының 64 % ын тәшкил иткән [[христианнар]]. Шуның эченнән [[католиклар]] 25 млн 461 мең, [[протестантлар]] 24 млн 832 мең кеше. [[Православие]] дине тарафдарлары 1,3 млн. [[Йәхвә]] шаһитлары 164 мең кеше. Башка диннәр: [[Ислам]] дине тарафдарлары 4 млн 750 мең кеше (ил халкының 5, 70 % ы) ([[2020 ел|2020]]). [[Яһүд дине]] тарафдарлары 100 мең. 31 % халык атеистлар ([[Демократик Алмания Җөмһүрияте|АДР]] территориясендә 70 %). * [[Алманиядә ислам]] == Искәрмәләр == {{reflist|2}} == Чыганаклар == * [http://tatar.org.ru/kurs/7-geografiya/cyr_265.html Материклар һәм океаннар географиясе. В. А. Коринская, И. В. Душина, В. А Щенев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304132614/http://tatar.org.ru/kurs/7-geografiya/cyr_265.html |date=2016-03-04 }} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} {{Бу темага Татнетта|сүз%20төзмә= Германия |сүз+төзмә= Германия |süz%20tözmä = Germaniya}} == Моны да карагыз == * [[Алман Демократик Республикасы]] * [[Федератив Алмания Җөмһүрияте (1949-1990)]] * [[Өченче рейх]] {{Европа илләре}} {{Европа берлеге}} {{НАТО дәүләтләре}} {{Сайланган мәкалә}} [[Төркем:Алмания| ]] [[Төркем:Әлифба буенча дәүләтләр]] [[Төркем:НАТО дәүләтләре]] [[Төркем:Европа берлеге]] [[Төркем:Европа дәүләтләре]] [[Төркем:Җөмһүриятләр]] [[Төркем:Балтыйк илләре]] [[Төркем:Федератив дәүләтләр]] a75cx6uxy3lh73s8t6fzmfpcbf4lej1 28 апрель 0 18468 5838362 5751892 2026-04-28T15:44:45Z ~2026-21991-09 60323 /* {{Вакыйгалар}} */ 5838362 wikitext text/x-wiki '''28 апрель''' — [[Милади тәкъвиме]]ндә дүртенче айның егерме сигезенче көне. Ел ахырына кадәр 247 көн кала. {{Апрель тәкъвиме}} {{Шулай ук карагыз/Көн}} {{Тарихта бу көн}} =={{Бәйрәмнәр һәм вакыйгалар}}== [[File:WMD ribbon.jpg|thumb|''Халыкара хезмәтне яклау көне'' билгесе.]] ==={{Халыкара истәлекле период}}=== * {{UN}} /[[Халыкара хезмәт оешмасы]] ''<small>([[:en:International Labour Organization|en]])</small>'' - '''''Бөтендөнья хезмәтне яклау көне''''' <small>({{lang-en|[[:en:World Day for Safety and Health at Work|World Day for Safety and Health at Work]]}}, {{lang-ru|[[:ru:Всемирный день охраны труда|Всемирный день охраны труда]]}})</small>. ==={{Илләр буенча бәйрәмнәр}}=== * {{BRB}} - '''''Милли каһарманнар көне''''' <small>({{lang-en|[[:en:National Heroes Day#National Heroes.27 Day in Barbados|National Heroes' Day]]}})</small>. * {{Байрак/Исраил}} [[Исраил]] — Бәйсезлек көне. ==={{Һөнәри һәм җәмгыяви бәйрәмнәр}}=== * {{BRA}}: ** '''''[[Каенана]] көне''''' <small>({{lang-pt|Dia da Sogra}})</small>.<ref>{{ref-pt}}[http://www.calendariobr.com.br/dia-da-sogra#.U11dlPmSxZ8 Dia da Sogra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140430225637/http://www.calendariobr.com.br/dia-da-sogra#.U11dlPmSxZ8 |date=2014-04-30 }}</ref><ref>{{ref-pt}}[http://sacizento.bol.uol.com.br/blog/?p=6879 Dia da Sogra, uma data para (não) esquecer…] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150601194813/http://sacizento.bol.uol.com.br/blog/?p=6879 |date=2015-06-01 }}</ref> ** '''''[[Мәгариф]] көне''''' <small>({{lang-pt|Dia da Educação}})</small>.<ref>{{ref-pt}}[http://mse.mec.gov.br/index.php?option=com_content&view=article&id=505:28-de-abril-dia-da-educacao&catid=63:outras-noticias&Itemid=220 28 de abril - Dia da Educação] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305043121/http://mse.mec.gov.br/index.php?option=com_content&view=article&id=505:28-de-abril-dia-da-educacao&catid=63:outras-noticias&Itemid=220 |date=2016-03-05 }}</ref><ref>{{ref-pt}}[http://www.educacao.sp.gov.br/noticias/no-dia-mundial-da-educacao-relembre-passos-importantes-dados-pelas-escolas-paulistas No Dia Mundial da Educação, relembre passos importantes dados pelas escolas paulistas]</ref> * {{ITA}} / [[File:Flag of Sardinia, Italy.svg|20px|border]] [[Сардиния]] ''<small>([[:it:Sardegna|it]])</small>'' - '''''Сардиния көне''''' <small>({{lang-it|[[:it:Sa die de sa Sardigna|Sa die de sa Sardigna]]}}, {{lang-sc|[[:sc:Sa die de sa Sardigna|Sa die de sa Sardigna]]}})</small>. ==== Киң вакытлы халыкара чаралар ==== == {{Вакыйгалар}} == * [[1788 ел|1788]] — [[Мэриленд]] [[АКШ]]ка 7 нче штат булып керә. * [[1908 ел|1908]] — [[Халыкара эсперанто ассоциациясе]] төзелә. * [[1910 ел|1910]] — [[Габдулла Тукай]] [[Шәрык клубы]]нда халык авыз иҗаты турында лекция укый. * [[1950 ел|1950]] — ССРБ Министрлар Советы карары белән [[Татнефть]] берләшмәсе барлыкка килә. * [[1969 ел|1969]] — [[Шарль де Голль]] үз теләге белән [[Франция]] президенты вазифасыннан китә. * [[1997 ел|1997]] — [[Пятигорск]]та террористик акт. * [[2001 ел|2001]] — [[Деннис Тито]] тарихка беренче космос туристы булып керә. == {{Туулар}} == [[Рәсем:Shabaj min.gif|right|80px|thumb|Мин Шабай]] {{Шулай ук карагыз|:Төркем:28 апрель көнне туганнар}} * [[1758 ел|1758]] — [[Җеймс Монро]], * [[1788 ел|1788]] — [[Дмитрий Перевощиков]], * [[1868 ел|1868]] — [[Георгий Вороной]], * [[1877 ел|1877]] — [[Хөсәен Сәетборһан]], хәрби ахун, [[Тверь]] мәчетенә нигез салучы һәм беренче имамы. * [[1881 ел|1881]] — [[Николай Ворожцов (өлкән)|Николай Ворожцов]], * [[1896 ел|1896]] — [[Виктор Семёнов]], * [[1899 ел|1899]] — [[Николай Первушин]], * [[1901 ел|1901]] — [[Юрий Румер]], * [[1905 ел|1905]] — [[Максим Зозуля]], * [[1907 ел|1907]] — [[Зоя Воскресенская]], * [[1908 ел|1908]] — [[Леонид Соколов]], * [[1913 ел|1913]] — [[Герман Лебедев]], * 1913 — [[Мин Шабай]], татар язучысы. * [[1921 ел|1921]] — [[Борис Марушкин]], * [[1925 ел|1925]] — [[Әхнәф Хөснетдинов]], * [[1926 ел|1926]] — [[Һарпер Ли]], АКШ язучысы. * [[1930 ел|1930]] — [[Җеймс Бейкер]], * [[1934 ел|1934]] — [[Ирек Юлышев]], * [[1937 ел|1937]] — [[Сәддам Хөсәен]], элекке {{IRQ}} ''[[президент]]ы''. * [[1939 ел|1939]] — [[Рафаил Ильясов (1939)|Рафаэль Ильясов]], җырчы, музыкаль редактор. * [[1939 ел|1939]] — [[Марат Рамазанов]], физика-математика фәннәре докторы, профессор, [[Башкортстан Татар иҗтимагый үзәге]]нең беренче рәисе. * [[1941 ел|1941]] — [[Карл Бәри Шарплесс]], * [[1947 ел|1947]] — [[Борис Назаров (1947)|Борис Назаров]], * [[1948 ел|1948]] — [[Надыйр Зыятдинов]], * 1948 — [[Фәрит Шәйдуллов]], * [[1950 ел|1950]] — [[Владимир Иванов (1950)|Владимир Иванов]], [[Уфа]] [[археология|археологы]]. * [[1951 ел|1951]] — [[Сильви Врайт]], * [[1952 ел|1952]] — [[Михаил Спиридонов]], * [[1955 ел|1955]] — [[Наил Ибраһимов (1955)|Наил Ибраһимов]], * [[1958 ел|1958]] — [[Гөлчәчәк Шәрипова]], * [[1965 ел|1965]] — [[Гөлнар Җиһаншина]], * [[1966 ел|1966]] — [[Татьяна Никанорова]], * [[1970 ел|1970]] — [[Андрей Назаров]], * 1970 — [[Ирек Һадиев]], * [[1971 ел|1971]] — [[Анна Анка]], * [[1977 ел|1977]] — [[Наталия Бучинская]], * 1977 — [[Рони]], * [[1982 ел|1982]] — [[Артём Чернов]], * 1982 — [[Томаш Нетик]], * [[1984 ел|1984]] — [[Дмитрий Торбинский]], * [[1998 ел|1998]] — [[Гадел Әхмәтҗанов]], == {{Вафатлар}} == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:28 апрель көнне вафатлар}} * [[1813 ел|1813]] — [[Михаил Кутузов]], [[1812 елгы Ватан сугышы]]нда [[Россия империясе]] гаскәренең җитәкчесе. * [[1876 ел|1876]] — [[Томас Эйрд]] (''Thomas Aird''), шотланд шагыйре, публицист. * [[1907 ел|1907]] — [[Аркадий Якобий]], * [[1937 ел|1937]] — [[Петр Измайлов]], * [[1945 ел|1945]] — [[Бенито Муссолини]], итальян диктаторы. * [[1946 ел|1946]] — [[Иван Мучи]], * [[1954 ел|1954]] — [[Леон Жуо]], француз һәм халыкара һөнәри хәрәкәтенең реформатор эшлеклесе, [[Тынычлык өчен Нобель премиясе]] лауреаты. * [[1959 ел|1959]] — [[Суварди Сурьянинграт]], * [[1960 ел|1960]] — [[Иван Домрачев]], * [[1963 ел|1963]] — [[Шәрәф Мөдәррис]], татар шагыйре. * [[1966 ел|1966]] — [[Дмитрий Данилов]], * [[1969 ел|1969]] — [[Борис Плотников (1915)|Борис Плотников]], * [[1977 ел|1977]] — [[Нургали Галиев]], [[Бөек Ватан сугышы]] чоры [[Кызыл Гаскәр]]е сапёры, [[Советлар Берлеге каһарманы]]. * [[1984 ел|1984]] — [[Александр Тимченко]], * [[1988 ел|1988]] — [[Тамара Лебедева]], * [[1989 ел|1989]] — [[Юрий Кардашенко]], * [[1991 ел|1991]] — [[Михаил Корнишин]], * [[1993 ел|1993]] — [[Валентина Гризодубова]], * [[1998 ел|1998]] — [[Валерий Карпов (1939)|Валерий Карпов]], * 1998 — [[Рокыя Ибраһимова]], баянчы. * [[1999 ел|1999]] — [[Артур Леонард Шавлов]], * [[2007 ел|2007]] — [[Владимир Стариков]], * [[2017 ел|2017]] — [[Михаил Косарев]], * 2017 — [[Николай Зефиров]], * 2017 — [[Рифат Ибраһимов]], журналист, җәмәгать эшлеклесе, төбәк тарихчысы, [[Туган як (Түбән Новгород өлкәсе)|«Туган як»]] газетасын оештыручы. * [[2019 ел|2019]] — [[Лула Жумалаева]], =={{Дини бәйрәмнәр}}== ===={{Исем бәйрәмнәре}}==== == Шулай ук карагыз == {{commonscat|28 April}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Rq|stub}} {{Тәкъвим}} [[Төркем:Ел көннәре]] [[Төркем:28 апрель]] 3tzklojys1c5mydy21rvz90wwsl3mcw Калып:Баш бит/Вакыйгалар/28 апрель 10 18469 5838363 4418789 2026-04-28T15:45:47Z ~2026-21991-09 60323 5838363 wikitext text/x-wiki {{BRB}}та — ''Милли каһарманнар көне'', {{BRA}}дә — ''Каенаналар көне'', {{ITA}}нең [[File:Flag of Sardinia, Italy.svg|20px|border]] [[Сардиния]] утравында — ''Сардиния көне'', {{UN}}/[[Халыкара хезмәт оешмасы]]нда — ''Бөтендөнья [[хезмәт]]не яклау көне'', һ.б. * [[1788 ел|1788]] — [[Мэриленд]] штаты {{USA}}ка 7 нче штат булып керә. * [[1908 ел|1908]] — Халыкара [[эсперанто]] ассоциациясе төзелә. [[Файл:Мин Шабай.jpg|right|100px|Мин Шабай|link=Мин Шабай]] * [[1910 ел|1910]] — [[Габдулла Тукай]] [[Шәрык клубы]]нда халык авыз иҗаты турында лекция укый. * [[1913 ел|1913]] — татар язучысы '''''[[Мин Шабай]]''''' туа. * [[1939 ел|1939]] — җырчы, музыкаль редактор [[Рафаэль Ильясов]] дөньяга килә. * [[1945 ел|1945]] — итальян диктаторы [[Бенито Муссолини]] атып үтерелә. * [[1950 ел|1950]] — ССРБ Министрлар Советы карары белән [[Файл:Татнефть logo.gif|40px]] [[Татнефть]] берләшмәсе барлыкка килә. * [[1963 ел|1963]] — татар шагыйре [[Шәрәф Мөдәррис]] вафат. * [[1969 ел|1969]] — [[Шарль де Голль]] үз теләге белән {{FRA}} президенты вазифасыннан китә. * [[1997 ел|1997]] — [[%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Flag_of_Stavropol_Krai.svg|15px]] [[Ставрополь крае]]ндагы [[File:%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B1_%C2%AB%D0%9F%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%C2%BB.svg|15px]] [[Пятигорск]] шәһәрендә террористик акт. * [[2001 ел|2001]] — [[космос]]ка беренче турист [[Деннис Тито]] оча. * [[2017 ел|2017]] — журналист, җәмәгать эшлеклесе [[Туган як (Түбән Новгород өлкәсе)|«Туган як»]] газетасын оештыручы [[Рифат Ибраһимов]] вафат. <noinclude>{{TwinCYR|Template:Baş bit/Waqiğalar/28 aprel}} [[Төркем:Калыплар:Көннәрнең вакыйгалары]] </noinclude> olkcw7pamdttd2zwj0uzxhyzywb95mg Сәгыйть Сүнчәләй 0 20825 5838435 4644535 2026-04-29T02:36:41Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838435 wikitext text/x-wiki {{Язучы |Исем = Сәгыйть Сүнчәләй |Оригинал телендә = |Фото = Suncheley.jpg |Киңлек = 195px |Рәсем язуы = Сәгыйть Хәмидулла улы Сүнчәләй |Тугач бирелгән исеме = |Псевдонимнар = |Туу датасы = 1888 |Туу урыны = [[Русия империясе]], [[Сарытау губернасы]], {{Туу җире|Хвалын өязе|Иске Кулаткы районында}}, [[Иске Мәстәк]] авылы |Үлем датасы = 27.10.1937 |Үлем урыны = [[Сандармох]], {{үлем җире|Карелия|Карелиядә}} (Карел-Фин ССР), [[СССР|ССРБ]] |Милләт = [[татарлар|татар]]<ref>[http://lists.memo.ru/d30/f198.htm#n179 Книга памяти Республики Башкортостан]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |Ватандашлык = {{Русия империясе байрагы}}->{{ССРБ байрагы}} |Эшчәнлек төре = |Иҗат итү еллары = [[190?]] - [[1937]] |Юнәлеш = |Жанр = [[шигырь]], шигъри тәрҗемә |Иҗат итү теле = [[татар теле|татар]] |Дебют = |Премияләр = |Бүләкләр = |Имза = |Сайт = }} '''Сәгыйть Хәмидулла улы Сүнчәләй''' ([[1888]], [[Иске Мәстәк]], [[Сарытау губернасы]] - [[27 октябрь|27.10]].[[1937]], [[Сандармох]], [[Карелия]])<ref>{{Citation |title=Сунчелей (Сюнчелеев) Сагит Хамидуллович |url=http://wiki02.ru/encyclopedia/Suncheley_Sagit_Hamidullovich/t/13541 |access-date=2014-11-10 |archive-date=2015-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027155826/http://wiki02.ru/encyclopedia/Suncheley_Sagit_Hamidullovich/t/13541 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Citation |title=Ленинградский мартиролог (1937-1938), Т.6., Сюнчелей Саид ибн Хамидулл (Хамидуллович) |url=http://visz.nlr.ru/search/lists/t6/241_5.html |access-date=2014-11-08 |archive-date=2014-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141205140038/http://visz.nlr.ru/search/lists/t6/241_5.html |dead-url=yes }}</ref> — [[Татар шагыйрьләре|татар шагыйре]], гомерен татар мәдәниятен һәм сәнгатен үстерүгә багышлый.<ref>[http://www.dissercat.com/content/sagit-sunchelei-lichnost-poeta-i-motivy-tvorchestva Сагит Сунчелей: Личность поэта и мотивы творчества]. Автореферат диссертации. Мусабекова, Раиса Рашидовна. Казань, 2001 г.</ref> ==Тәрҗемәи хәл== Абыйсы [[Шәриф Сүнчәләй|Шәриф]] белән, [[Әстерхан]]да һәм [[Казан]]да белем ала, 1908-15 елларда Пермь ягы авылларында балалар укыта. [[Габдулла Тукай]] белән танышу һәм аралашу Сәгыйть Сүнчәләйгә зур йогынты ясаган. Аларның мөнәсәбәте турында без бүген заманында алар алышкан хатлар аша беләбез. Шулай ук С.Сүнчәләй үзе дә Тукай турында истәлекләр язып калдырган. Әлеге истәлекләрдә алар икәү [[Казан]]дагы “Болгар” кунакханәсендә ничек итеп шигърият, тормыш турында сөйләшүләре, ә кайвакыт киресенчә, сөйләшмичә уйланып кына утырулары турында яза. Тукай белән Сүнчәләй [[1910 ел]]ның маенда таныша. Баштарак [[Габдулла Тукай|Тукай]] янында Сүнчәләй үзен шагыйрь итеп танырга кыенсына. Ләкин Тукай аның иҗатын хуплап, үстереп җибәрә, тәрҗемәләр белән шөгыльләнергә дә киңәш итә. Шулай [[1910 ел]]ның азагында, мәсәлән, С.Сүнчәләй [[Джордж Байрон|Дж. Байронның]] “Шильонский узник” поэмасын тәрҗемә итә башлый. Ул тәрҗемәне аннан соң Тукайга җибәрә. Тукай редакцияләп, кереш сүз язып, бу әсәрне аерым китап итеп бастырырга ярдәм итә. [[XX гасыр]] башында яшәп иҗат иткән Сәгыйть Сүнчәләй татар әдәбияты тарихында лирик шагыйрь буларак кереп кала. Ул бик тә музыкаль кеше була – [[эскрипкә]], [[мандолина]]да уйный, көйләр иҗат итә. [[1915 ел]]да [[Уфа]]га күчеп китә. Шәһәр китапха­нәсенең татар китаплары бүлеге мөдире булып эшли, [[Авыл халкы (газета)|«Авыл халкы»]], “Көнкүреш” гәзитләре, [[«Кармак» журналы]] (''[[Ырынбур]]'') белән хезмәттәш­лек итә. [[1919 ел]]да [[ВКП(б)|Бөтенрусия коммунистлар партиясе (большевиклар)]] рәтләренә кергәч, аның тормышы иҗтимагый-сәяси төсмер ала. 1918 һәм 1919 елларда “Ихтилал шигырьләре”, “Революцион ши­гырьләр” җыентыклары гаять зур тираж белән нәшер ителеп, аерым шигырьләре прокламация итеп бастырылып, фронтка озатылучы мөселман солдатлары арасында таратыла, тугыз агитацион пьесасы Казан, Уфа, Ырынбур һәм башка шәһәрләрдә сәхнә­ләштерелә. 1923-26 елларда {{БАССР гербы}} Мәгариф комиссариатында коллегия әгъзасы һәм сәнгать бүлеге мөдире вазыйфаларын башкара. Коммунистлар партиясе җитәкчелеге аны берничә тапкыр Уфадан чакырып алып, җаваплы вазыйфалар йөкләтә. Аңа {{RSFSR}} Милләт­ләр эше буенча халык комиссариатының {{Кырым Автономияле Совет Социалистик Республикасы байрагы}}дагы вәкиле, {{TUR}}дәге Совет генераль консуллыгында тәрҗемәче булырга туры килә.<ref>[http://kiziltan.ru/tat/news/literatyra/24607.html Сүнчәләйләрне онытмыйк!]{{Deadlink|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="mustafin"/> 1926 елның башында, “актив [[Мирсәет Солтангалиев|солтангалиевчы]]” дип, Сәгыйть Сүнчәләйне партиядән чыгаралар, ләкин соңыннан Үзәк Комитет комиссиясе хәлне тикшереп, аны кисәтү белән чикләнәләр һәм ВКП(б) сафына кабаттан кабул итәләр. Бу чакта ул ССРБ Берләшкән дәүләт иминлеге идарәсе (ОГПУ) белән хезмәттәшлеккә керергә, башка татар [[зыялылар]]ы йөрткән фикерләре турында чекистларга хәбәр итергә һәм килешә.<ref name="mustafin">{{ref-ru}} [http://www.kazalmanah.ru/nomer7/79-86.pdf Рафаэль Мустафин: Неизвестные страницы биографии Сагита Сунчелея], PDF.</ref> [[Төркия]]дә тәрҗемәче чагында [[Мәскәү]]гә чакырып кайтарып, 1927 елның 1 июнендә “Восток” кунакханәсендә беренче тапкыр кулга алалар, [[Бөек Октябрь инкыйлабы]] нәтиҗәсендә барлыкка килгән [[СССР|совет дәүләтенә]] каршы юнәлгән эшчәнлектә гаеплиләр. Сәгыйть Сүнчәләйнең гомере ул чордагы татар зыялыларының күбесе кебек үк фаҗигале өзелә. 40 яшендә аны кулга алалар. Башта С.Сүнчәләй атып үтерелүгә хөкем ителә, аннан бу хөкем 10 елга төрмә белән үзгәртелә. Срокны Соловки утравында уза. [[1937 ел]]да элек [[Солтангалиев эше]] буенча элек хөкем ителгәннәрне кабат эзәрлекләү башлангач, шагыйрь яңадан хөкем ителә һәм 9 октябрьдә атып үтерелә. Дистә еллар Сәгыйть Сүнчәләй тыелган исем булды. == Шулай ук карагыз == {{Викиөзек}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * {{ref-ru}} [http://barda-perm.narod.ru/yazmish/2/suncheley.htm Сагит Сунчелей] * [http://kitap.net.ru/sunchelei.php Сәгыйть Сүнчәләй: Хикәяләре һәм шагыйрьләре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020155346/http://kitap.net.ru/sunchelei.php |date=2014-10-20 }} {{Габдулла Тукай}} {{DEFAULTSORT:Сүнчәләй, Сәгыйть}} [[Төркем:Татар шагыйрьләре]] [[Төркем:Тылмачлар]] [[Төркем:Сталин репрессияләре корбаннары]] 52d8iwk8v05fk5gc1s0lyizcihmkaqx Танк 0 28429 5838438 4451230 2026-04-29T03:42:02Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838438 wikitext text/x-wiki [[Файл:T-34-85 góra RB.jpg|thumb|300px|[[Т-34]]-85 танкы]] '''Танк''' — чылбырлы тәгәрмәчкә нигезләнгән йөрешле бронялы сугыш машинасы. Нигездә төп коралы буларак [[пушка]] кулланыла. == Атаманың килеп чыгышы == «Танк» сүзе [[инглиз теле]]ндәге tank сүзеннән килеп чыккан. Ул «бак», «цистерна», «мичкә» мәгънәсен аңлата. Атаманың килеп чыгу тарихы түбәндәгечә: фронтка беренче танкларны җибәргәндә [[Британия]] контрразведкасы [[Англия]]дән [[Россия]] хөкүмәте эчәргә яраклы су ташыр өчен бер партия цистернага {{comment|боертма|заказ}} бирде дигән имеш-мимеш тарата. Шул рәвешле танклар тимер юл буенча цистерналар кыяфәтендә фронтка юнәләләр. == Тарих == === Танкларның килеп чыгышы === Беренче танклар [[Беренче бөтендөнья сугышы]] барышында килеп чыгалар. Сугыш барышында көнбатыш фронт позицион тигезләнеш урнашкан була һәм озак вакыт дәвамында фронт сызыгы бер урыннан күчми. Дошман фронтын өзер өчен яңа чаралар таләп ителә. Танклар бу максат белән уйлап чыгарылган булалар. Танк идеясе [[1915 ел]]да [[Бөекбритания]]дә, [[Франса|Франция]]дә һәм [[Россия империясе]]ндә туа. [[1916 ел]]да Британиядә [[Mark I]] исеме астында беренче танклар килеп чыга. Беренче танклар инглиз армиясе тарафыннан [[Сомма елгасы]]нда [[1916 ел]]ның [[15 сентябрь|15 сентябрендә]] [[Герман империясе|Герман]] армиясенә каршы кулланыла. Соңрак [[французлар]] [[1917 ел]]да бик уңышлы булган [[Рено FT-17]] танкын эшләп чыгаралар. [[Россия]]дә чыгарылган беренче танклар буларак [[Пороховщиков танкы]] һәм тәгәрмәчле [[Лебеденко танкы]] санала. === Сугыш арасы чоры танклары ([[1919 ел|1919]] — [[1938 ел|1938]]) === Ике бөтендөнья сугышы арасында танклар зур үсеш кичерәләр һәм [[Икенче бөтендөнья сугышы]] башына алар инде гаять алга киткән сугыш машиналары булып җитешкән булалар. Бу дәвердә төрле танк вариацияләре эшләнеп карый һәм конструкторлар күп фикерләрдән баш тартырга мәҗбүр булалар. === Икенче бөтендөнья сугышы танклары === Дөнья сугыш танк төзү өлкәсе алга зур адым ясый. 6 ел эчендә танклар аңа кадәрге 20 ел белән чагыштырганда зуррак үсеш кичерәләр. === Сугыштан соңгы танклар === * [[ПТ-76]] * [[Т-54]]Б * [[Т-55]] * [[Т-55А]] * [[Т-62]] * [[Т-64А]] * [[Т-64БВ]] * [[Т-72М]] * [[Т-80]] * [[Т-90]] == Әдәбият == == Сылтамалар == {{навигация |Тема = Танк |Портал = Бронетехника |Викисловарь = танк |Викиҗыентык = Tanks |Проект = Бронетехника }} * '''[http://blueprints.ucoz.ru Чертежи танков и бронетехники]''' * ''Антонов А. С., Артамонов Б. А., Коробков Б. М., Магидович Е. И.'' [http://rogov.zwz.ru/Scilib/Military/tank.djvu Танк, Воениздат, 1954 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111065555/http://rogov.zwz.ru/Scilib/Military/tank.djvu |date=2012-01-11 }} * ''Бабаджанян А. Х. (ред.)'' [http://rogov.zwz.ru/Scilib/Military/Tanks.djvu Танки и танковые войска] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111064539/http://rogov.zwz.ru/Scilib/Military/Tanks.djvu |date=2012-01-11 }}. {{М}}: [[Воениздат]], 1980. 432 с. * [http://www.battlefield.ru The Russian Battlefield] * [http://www.kubinka.ru/ Военный музей Бронетанкового вооружения и техники. Россия, Кубинка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720235851/http://www.kubinka.ru/ |date=2011-07-20 }} * [http://armor.kiev.ua Бронетанковая библиотека Василия Чобитка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110212041131/http://armor.kiev.ua/ |date=2011-02-12 }} * [http://armor.kiev.ua/ptur/ Танку ПТУР не страшен. Защита бронетанкового вооружения и техники от высокоточного оружия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120805052110/http://armor.kiev.ua/ptur/ |date=2012-08-05 }} * {{cite web|url=http://www.battlefield.ru/ru/tank-armaments.html|title=Страничка про танковые пушки на сайте «Battlefield»|work=The Russian Battlefield|deadlink=404|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090929112407/http://www.battlefield.ru/ru/tank-armaments.html|archivedate=2009-09-29|accessdate=2014-12-13}} * [http://www.popmech.ru/blogs/post/3511-pnevmoelektricheskoe-oruzhie-3/ Концепция танка с пневмоэлектрическим вооружением] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111124183211/http://www.popmech.ru/blogs/post/3511-pnevmoelektricheskoe-oruzhie-3/ |date=2011-11-24 }} * [http://las-arms.ru/index.php?id=35 Танки. История создания, вооружение, описание конструкции, боевое применение, общая оценка машин] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140406230851/http://las-arms.ru/index.php?id=35 |date=2014-04-06 }} * [http://www.oborona.ru/includes/periodics/maintheme/2011/0808/14487070/detail.shtml С.Суворов. Танки: эра заката пока не предвидится] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131018143527/http://www.oborona.ru/includes/periodics/maintheme/2011/0808/14487070/detail.shtml |date=2013-10-18 }} * [http://www.achtungpanzer.com ACHTUNG PANZER!] {{ref-en}} (посвящён бронетанковой технике Германии периода Второй мировой войны) {{Мәкалә төпчеге}} [[Төркем:Танклар]] [[Төркем:Танк теориясе]] 6eftru39ddsh9x66hf81q6rdom3tiki Кулланучы бәхәсе:A.Khamidullin 3 28651 5838374 5517488 2026-04-28T20:11:51Z MediaWiki message delivery 13641 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ яңа бүлек 5838374 wikitext text/x-wiki <div style="border:1px solid #DFDFDF; padding:0em 1em 1em 1em; background-color:#E0 FF FF;"> [[Файл:Ambox outdated serious.svg|40px]] [[Кулланучы бәхәсе:A.Khamidullin/Архив |'''Бу бәхәснең архивы''']] </div> == [[Википедия:Проект:Төмән|Кышкы Төмән]] == [[Файл:Círculos_Concéntricos.svg|70px|right|]] Хәерле кич! [[Татар Википедиясе]] җәмгыяте, «[[Татнетны үстерү фонды]]» һәм [[Питер.Татар|Татар порталлары берлеге]] исеменнән Сезне «[[Проект:Төмән|Кышкы Төмән]]» проектында [[Википедия:Проект:Төмән/Бүләкләр#Нәтиҗәләр|призлы урын]] яулау белән чын күңелдән котлыйм. Бүләкләр алу өчен, минем электрон почтага (<small>igabidullin@mail.ru</small>) үзегезнең аккаунт аша почтагызны һәм кулланучы исемегезне язуыгызны сорыйм. БИК МӨҺИМ!!! Мәгълүматны 2026 елның 20 марты ахырына кадәр юлларга кирәк. Җиңүчеләр моны эшләргә өлгермәсә, кызганычка каршы, призлы суммаларны ала алмаячак! Сумма башкалар арсында бүленәчәк. Хөрмәт һәм рәхмәт белән, Викимедиа җәмгыятенең татар телле катнашучылары төркеме әгъзасы,--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 4 мар 2026, 19:33 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 апр 2026, 20:11 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> 6j9xj0x584l45ypoivgqpkkqqi2b89x Кулланучы бәхәсе:Il Nur 3 29172 5838378 5792514 2026-04-28T20:17:10Z MediaWiki message delivery 13641 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ яңа бүлек 5838378 wikitext text/x-wiki <div style="border:1px solid #DFDFDF; padding:0em 1em 1em 1em; background-color:#E0 FF FF;"> [[Файл:Ambox outdated serious.svg|40px]] [[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende/Архив |'''Бу бәхәснең архивы''']] </div> == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2026 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, Hope you’re doing well. I’m reaching out with some exciting updates about '''[[m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''. Thanks to the amazing support from organizers like you, the campaign has grown into one of the biggest and most collaborative initiatives in the entire Wikimedia movement. Your efforts have played a huge part in that, and we’re truly grateful. We’re hoping to make the 2026 edition even larger and even more community-driven. We’d be very happy to have you join again as an organizer. The sign-up process is simple this year: #Create your local event page (you can copy from the [[:m:Feminism_and_Folklore/Sample|sample]]) #Set up your Fountain or [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ CampWiz] campaign. #Add your campaign link to the 2026 '''[[:m:Feminism_and_Folklore_2026/Project_Page|registration list]]''' The focus of the campaign remains the same - creating or expanding Wikipedia content on feminism, women’s issues, gender topics, and diverse folk traditions from around the world. International and local prizes will continue as before. '''Special Prize for 2026:''' Every participant will receive a Wikipedia 25 digital postcard as a token of appreciation for contributing to the global movement during Wikipedia’s 25th anniversary year. This will be sent to all contributors who take part in the campaign. We’re also adding an optional one-time internet and childcare support for organizers who may need extra assistance to carry out their local campaign. This is entirely optional and meant to help those who might otherwise face challenges in organizing. More details will be shared soon. If you’re unable to organize this year, no worries at all - please feel free to share the invitation with others in your community who might be interested. If you have any questions or would like to discuss plans, you can reach us on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026|talk page]] or by email. Looking forward to collaborating again, '''Wiki Loves Folklore International Team''' --[[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 12 дек 2025, 18:18 (UTC) </div></div> <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=29792058 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wikimedian, We thank you for taking an initiative to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;Checklist for Organizers Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us in upcoming office hours We look forward to your presence in the upcoming office hours where the community and the international Team can interact with each other and know more about the contest. resister yourself for the [[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|office hours event]]. Thank you and all the best, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 18 гый 2026, 13:30 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=29948401 --> == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 16 фев 2026, 05:17 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Translation request == Hello, Il Nur. Can you translate and upload the article [[:ru:Флегрейские поля]] in Tatar Wikipedia? Yours sincerely, [[Кулланучы:Kurcke|Kurcke]] ([[Кулланучы бәхәсе:Kurcke|бәхәс]]) 27 фев 2026, 13:32 (UTC) == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 11 апр 2026, 11:57 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 апр 2026, 20:17 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472541 --> mql8l16e06ng2zcsmvjwrofcy3mo3ax Архитектура 0 30285 5838394 5542441 2026-04-28T23:01:46Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838394 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл:Sicily Selinunte Temple E (Hera).JPG|thumb|right|[[Сицилия]]дә [[Милади тәкъвим|безнең чорга кадәр]] V [[гасыр]]да корылган [[Гера]]га багышлаган [[грек]] [[гыйбадәтханә]]се]] '''Архитекту́ра''' яки '''мигъмарият''' ({{lang-la|architectura}}, {{lang-grc|αρχι}} — «[[баш]], [[өлкән]]» һәм {{lang-grc2|τέκτων}} — «төзүче, балта остасы» [[сүз]]ләреннән) — [[кеше]]ләрнең тормышына һәм эшчәнлегенә кирәкле [[бина]]ларны, башка [[корылма]]ларны, заманча [[техника|техник]] мөмкинлекләргә һәм җәмгыятьнең [[эстетика|эстетик]] карашларына нигезләнеп, проектлаштыру һәм [[төзелеш|төзү]] осталыгы. Биналарның һәм корылмаларның тышкы кыяфәте шулай ук архитектура дип атала. Шуның өстенә биналарны һәм корылмаларны җыйма рәвештә архитектура дип атыйлар. [[Файл:Taj Mahal in March 2004.jpg|thumb|right|Һиндстанда [[Таҗ Махал]] (1632–1653)]] ==Архитектура гыйлеме== Архитектураны өйрәнүче иҗтимагый, техник һәм махсус фәннәр комплексы. Төп тармаклары: архитектура, [[шәһәр төзелеше]] теориясе һәм тарихы, [[архитектура истәлекләре]]н реставрацияләү һәм реконструкцияләү, ландшафтлар архитектурасы, архитектура иҗаты методологиясе, архитектура тәнкыйте. Архитектура гыйлеменең фән буларак барлыкка килүен галимнәр [[Борынгы Рим]] архитекторы һәм [[Мөһәндис|инженеры]] [[Витрувий]]ның «Архитектура турында ун китап» дигән трактаты (б.э.к. 1 йөз) белән бәйлиләр, анда шәһәр төзелеше, инженер-техник һәм бизәлеш мәсьәләләре бәян ителә. Архитектура гыйлеме үсешендә Л. Альбертиның «Биналар төзү турында» (1485), А. Палладионың «Архитектура турында дүрт китап» (1570), Д. Виньоланың «Архитектурада биш ордер кагыйдәсе» (1562) дигән трактатлары мөһим роль уйный. 18-19 йөзләрдә архитектура фәне үсеше нигездә архитектура (ордер) формалары теориясен эшләү, дөнья архитектурасы истәлекләрен ачу һәм өйрәнү юнәлешендә бара. Моңа күренекле француз һәм немец галимнәренең (И. Винкельман, Г. Шлиман, Ф. Майер, К. Шинкель, Виолле ле Дюк, О. Шуази һ.б.) археология һәм реставрация өлкәсендәге эшчәнлекләре сәбәп була. Нәтиҗәдә дөнья халыкларына Троя, Микен, Помпеи, Петра, Персепольдәге мәдәни истәлекләр белән танышу мөмкинлеге ачыла. Бу истәлекләрнең тарихын һәм архитектурасын тирәнтен өйрәнүгә, төрле төбәкләр һәм дәверләрнең архитектурасы арасындагы үзара йогынтыларны һәм багланышларны тикшерүгә этәргеч бирә. Бөтендөнья архитектурасы тарихын өйрәнүгә нигез салына. 20 йөздә тикшеренүләрне Л. Беневоло, З. Гидион, Г. Зитте, М. Майер, Н. Певзнер, М. Рагон һ.б. дәвам иттерә. Тикшеренүчеләр, архитектура һәм шәһәр төзелеше композицияләре мәсьәләләреннән тыш, ландшафтка бәйле, техноген, экологик һ.б. аспектларның теоретик проблемаларына да игътибар итәләр.<ref>{{Citation |title=Татар энциклопедиясе. Казан, 2008. |url=http://tatarile.org/maglumat/%D0%BC%D3%99%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D3%99/%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0-%D0%B3%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5 |access-date=2013-05-18 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306142659/http://tatarile.org/maglumat/%d0%bc%d3%99%d0%ba%d0%b0%d0%bb%d3%99/%d0%b0%d1%80%d1%85%d0%b8%d1%82%d0%b5%d0%ba%d1%82%d1%83%d1%80%d0%b0-%d0%b3%d1%8b%d0%b9%d0%bb%d0%b5%d0%bc%d0%b5 |dead-url=yes }}</ref> == Тарихы == {{seealso|Төркем:Архитектура тарихы|en:Category:Architectural history|ru:Категория:История архитектуры}} === Стильләр === {{seealso|Төркем:Архитектура стильләре|en:Category:Architectural styles|ru:Категория:Архитектурные стили}} === Танылган шәхесләр === {{seealso|Төркем:Архитекторлар|en:Category:Architects|ru:Категория:Архитекторы}} == Оешмалар == {{seealso|Төркем:Архитектура оешмалары|en:Category:Architecture organizations|ru:Категория:Архитектурные организации}} === Бүләкләр === {{seealso|Төркем:Архитектура премияләре|en:Category:Architecture awards|ru:Категория:Архитектурные премии}} === Музейлар === {{seealso|Төркем:Архитектура музейлары|en:Category:Architecture museums|ru:Категория:Архитектурные музеи}} === Уку йортлары === {{seealso|Төркем:Архитектура һәм төзелеш югары уку йортлары|en:Category:Architecture schools|ru:Категория:Архитектурно-строительные вузы}} * [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] === Фәнни басмалар === {{seealso|Төркем:Архитектура буенча фәнни басмалар|en:Category:Academic works about architecture|ar:تصنيف:أعمال أكاديمية عن العمارة}} == Терминология == {{seealso|Төркем:Архитектура терминологиясе|en:Category:Architectural terminology|ar:تصنيف:مصطلحات معمارية}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q66747546} |section= |sort=label |columns=label:исем,description:тасвир,p279}} {| class='wikitable sortable' ! исем ! тасвир ! нәрсәнең ассыйныфы |- | ''[[:d:Q811438|Baukörper]]'' | | |- | ''[[:d:Q138711011|Bestandsbau]]'' | | |- | ''[[:d:Q1979261|Neubau]]'' | | ''[[:d:Q2202145|яңа төзелеш]]''<br/>''[[:d:Q41176|бина]]'' |- | ''[[:d:Q3906813|Pluteus]]'' | | ''[[:d:Q789783|балюстрада]]'' |- | ''[[:d:Q65061345|Promenade architecturale]]'' | | |- | ''[[:d:Q4663570|abated]]'' | | |- | ''[[:d:Q2086116|adaptive reuse]]'' | | ''[[:d:Q846574|яңадан куллану]]''<br/>''[[:d:Q56557118|use status]]'' |- | ''[[:d:Q2211856|afbouw]]'' | | |- | ''[[:d:Q20434720|budynek na planie krzyża wpisanego]]'' | | |- | ''[[:d:Q2665018|lifting beam]]'' | | ''[[:d:Q3705329|beam]]''<br/>''[[:d:Q391414|архитектур элемент]]''<br/>''[[:d:Q1411613|hoist]]'' |- | ''[[:d:Q208454|абак]]'' | капительнең төп өлешеләреннән берсе, аның очында була; аскы ягы белән архитравка тоташып торучы дүрткырлы плита | ''[[:d:Q391414|архитектур элемент]]'' |- | ''[[:d:Q12539673|гөмбәз]]'' | | |- | ''[[:d:Q19760707|йөзлек]]'' | | |- | ''[[:d:Q47694|пропорция]]'' | | |- | ''[[:d:Q2202145|яңа төзелеш]]'' | | [[Qorılma|корылма]] |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} ==Шулай ук кара== {{Портал|Архитектура}} * [[Архитектура стиле|Архитектура стильләре]] {{Фәннәр}} [[Төркем:Әлифба буенча фәннәр]] [[Төркем:Архитектура]] lj3u4vj4zpgljwgvb8icyhbg1bqnh43 Тереза Ана 0 30496 5838462 4141888 2026-04-29T06:15:58Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838462 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Тереза Ана | рәсем = Mother Teresa.jpg | рәсем_зурлыгы =250px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> Тереза Ана | рәсем язуы = Тереза Ана | тулы исем = Калькутталы Тереза Ана <br /> ''Агнес Гонда Бояджиу'', {{lang-sq|Agnesё Gonxhe Bojaxhiu}} | һөнәр = монахиня, шәфкать иясе | туу датасы = 26.08.1910 | туу җире = {{Туу җире|Скопье|Скопьеда}}, {{Байрак/Македония}} Македония Җөмһүрияте | гражданлык = {{байрак|Һиндстан}} [[Һиндстан]] | милләт = албанлы | үлем датасы = 05.09.1997 | үлем җире = Калькутта, Һиндстан | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Нобель медале|1979}} [[Тынычлык өчен Нобель премиясе]] {{{!}} {{!}}{{Президент Азатлык Медале}}{{!!}}{{Казанышлар Ордены (Бөекбритания)|hon}}{{!!}}{{Мәликә Елена Ордены}} {{!}}- {{!}} {{Австралия Ордены компаньоны}}{{!!}}{{Елмаю Ордены}} {{!}}} | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Тереза Ана''' (тулы исеме '''Калькутталы Тереза Ана''', тормышта исеме – '''Агнес Гонда Бояджиу''', {{lang-sq|Agnesё Gonxhe Bojaxhiu}}) – католик [[монахиня]], ярлыларга һәм авыруларга ярдәм белән шөгыльләнүче «[[Мәхәббәтт Миссионеркасы Сеңелләре]]» исемле хатын-кыз монахлар конгрегациясенә нигез салучы. [[Тынычлык өчен Нобель премиясе]] лауреаты. [[Католик дине|Католик Чиркәү]] тарафыннан [[2003 ел]]да беатификләштерелгән (әүлия дип санала), [[2016 ел]]да изге итеп канунлаштырыла. [[1997 ел]]да [[АКШ]]ның иң югары бүләге – [[Конгрессның Алтын медале белән бүләкләнүчеләр исемлеге|Конгрессның Алтын медале]] белән бүләкләнгән. == Биография == Тереза Ана [[1910 ел]]ның [[26 август]]ында Скопье шәһәрендә, [[албанлылар]] гаиләсендә туа. 18 яшендә ул [[Ирландия]] китә һәм «[[Лоретоның ирланд сеңелләре]]» монах орденына керә. [[1931 ел]]да монахиня була һәм Тереза исемен ала. Озакламый орден аны [[Калькутта]]га җибәрә. Монда ул 20 елга якын изге Мария кызлар мәктәбендә укыта. [[1946 ел]]ның [[10 сентябрь|10 сентябрендә]] Тереза орденнан Калькуттаның ярлыларына һәм авыруларына ярдәм итәргә рөхсәт ала, ә [[1948 ел]]да шунда «Мәхәббәт Миссионеркасы Сеңелләре» монах конгрегациясен төзи. Оешма милләткә яки дингә карамыйча, ярлылар һәм каты авырулар өчен , мәктәпләр, приютлар, хастаханәләр ачу өстендә эшли. [[1965 ел]]да монах конгрегацияcенең эшчәнлеге [[Һиндстан]]нан читтә дә дәвам итә, хәзерге вакытта аның дөньяның 111 илендә 400 бүлеге һәм 120 илдә 700 шәфкатьлелек йорты бар. [[1973 ел]]да Тереза Анага [[Диндәге прогресс өчен Темплтон премиясе]]н тапшыралар, ул премиянең беренче лауреаты була. [[1979 ел]]да аңа «Бәлагә юлыккан кешегә ярдәм итүдә эшчәнлеге өчен» [[Тынычлык өчен Нобель премиясе]] бирелә. [[1983 ел]]да [[Рим]]да, [[Рим папасы]] [[Иоанн Павел II]] белән очрашу вакытында Тереза Ананың йөрәк өянәге була. [[1989 ел]]гы икенче өянәктән соң ул кардиостимулятор ала. [[1991 ел]]да [[Мексика]]да [[пневмония]] белән көрәштән соң, ул йөрәк белән тагын да ныграк авырый. Бу вакытта ул орден җитәкчелегеннән китәргә тели, әмма монахинялар яшерен тавыш бирүдә каршы киләләр. [[1996 ел]]да Тереза Ана каты авырый башлый, [[1997 ел]]ның [[13 март]]ында үзеннән җитәкче вазифаларын төшерә. Ул 1997 елның [[5 сентябрь|5 сентябрендә]] вафат була. [[2003 ел]]ның октябрендә ул беатификләштерелгән, ягъни әүлияләр рәтенә кертелгән. [[2016 ел]]ның [[сентябрь|сентябрендә]] изге итеп канунлаштырыла<ref>[http://list25.com/25-fascinating-facts-about-mother-teresa-and-her-extraordinary-life/ People & Politics 25 Fascinating Facts About Mother Teresa And Her Extraordinary Life]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Бүләкләр == * [[Бхарат Ратна|«Лотос хуҗабикәсе» исемле Һинд ордены]] (1963) * [[Тынычлык буенча Нобель премиясе]] (1979) * [[Президент Азатлык Медале]] (1985) һ.б. == Cылтамалар == {{Навигация |Тема = Тереза Ана |Викиҗыентык = Mother Teresa }} * [http://motherteresa.ru/ Тереза Анага багышланган сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200323120551/http://motherteresa.ru/ |date=2020-03-23 }} {{ref-ru}} * [http://selfire.com/2008/07/1175/ Тереза Ана. Тормыш тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200323120547/http://selfire.com/2008/07/1175/ |date=2020-03-23 }} {{ref-ru}} * [http://selfire.com/2008/09/1651/ Тереза Ана. Өземтәләр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200323120549/http://selfire.com/2008/09/1651/ |date=2020-03-23 }} {{ref-ru}} * [http://selfire.com/2008/09/1677/ Тереза Ана. Аз билгеле фактлар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200323120547/http://selfire.com/2008/09/1677/ |date=2020-03-23 }} {{ref-ru}} * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/ Нобель премиясе сайтында сәхифә] {{ref-en}} * [http://www.youtube.com/watch?v=9WQ0i3nCx60 Тереза Ана турында фильм] {{ref-en}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Тынычлык өчен Нобель премиясе 1976-2000}} {{Тышкы сылтамалар}} {{Тәрҗемә|de|Mutter Teresa}} {{rq|stub|image}} {{DEFAULTSORT:Тереза}} [[Төркем:Католик әүлияләр]] [[Төркем:Тынычлык өчен Нобель премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Темплтон премиясе лауреатлары]] [[Төркем:АКШның мактаулы гражданнары]] [[Төркем:Шәхесләр:Македония]] [[Төркем:Шәхесләр:Һиндстан]] [[Төркем:Австралия Ордены кавалерлары]] [[Төркем:Конгрессның Алтын Медале белән бүләкләнгәннәр]] [[Төркем:Монахинялар]] [[Төркем:Әлифба буенча изгеләр]] [[Төркем:Һиндстан изгеләре]] [[Төркем:Бальцан премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Тәңкәләрдәге шәхесләр]] feukhyu2agtk348bqo5rnbsk9687wr2 Югары Юшады 0 38838 5838427 4848386 2026-04-29T01:54:27Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838427 wikitext text/x-wiki {{ТП |халәт = село |татар исеме = Югары Юшады |чын исем = Югары Юшады |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы =300 |район харитасы зурлыгы =250 |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = Татарстан |район төре = муниципаль район |район = Минзәлә районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1704 |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = dfb — дымлы континенталь |рәсми тел = |халык саны = 183 |исәп елы = 2002 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 423715 |почта индекслары = |автомобиль коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = Урысча топонимы |add2 = Верхние Юшады |add3n = |add3 = | add3n = ОКАТО | add3 = 92240000068 | add4n = ОКТМО | add4 = 92640496101 }} '''Югары Юшады''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Минзәлә районы]]ндагы авыл. == Географиясе == Югары Юшады Татарстанның башкаласы [[Казан]]нан көньяк-көнчыгышка таба 247 чакрым, ә район үзәге Минзәләдән көньяк-көнбатышка таба 19 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Тарих == [[1704 ел]]да нигезләнгән. == Авылда туган күренекле шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13208588. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {{Wikidata list end}} * [[Гиоргий Куприянов]] (28.03.1956), [[Минзәлә районы]] башлыгы (''[[2004]]-[[2010]]''), «Татспиртпром» ААҖ генераль директоры (''[[2010]]-[[2015]]''). == Демография == {| class='standard' style='text-align: center;' width=60% | colspan=16 | Халык саны |- class='shadow' |[[1795 ел|1795]] |[[1859 ел|1859]] |[[1870 ел|1870]] |[[1884 ел|1884]] |[[1897 ел|1897]] |[[1906 ел|1906]] |[[1913 ел|1913]] |[[1920 ел|1920]] |[[1926 ел|1926]] |[[1938 ел|1938]] |[[1949 ел|1949]] |[[1958 ел|1958]] |[[1979 ел|1979]] |[[1989 ел|1989]] |[[2002 ел|2002]] |[[2010 ел|2010]] |- |221 |373 |439 |520 |657 |743 |887 |800 |800 |627 |383 |312 |205 |151 |183 | |} Төп милләтләр ([[1989 ел]]гы җанисәп буенча): [[татарлар]]. 2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 127 кеше яши<ref name=16t>[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]</ref>, шул исәптән: [[татарлар]] — 81,89%, шул исәптән [[керәшен татарлары]] — 14,96%, [[урыслар]] — 14,17%, башка халыклар — 3,94%<ref name=16t />. == Климат == {{temperatura12-y-cyrillic|-11.4|-11.2|-6|4.2|13.3|18.7|20.4|17.6|11.9|4.1|-5.2|-10.7|3.8}} Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb<ref>[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]</ref>. Уртача еллык һава температурасы 3.8&nbsp;°C.<ref>[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]</ref> == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Чыганаклар == * Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ. {{Минзәлә районы}} 7nt12w2lj6mek8iwkxsvduon9wbxycu Садри Җәлал 0 43445 5838358 5535285 2026-04-28T15:37:16Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838358 wikitext text/x-wiki {{Язучы |Исем = Садриислам Хәйретдин улы Вәлидов |Оригинал телендә = |Фото = |Киңлек = |Рәсем язуы = |Тугач бирелгән исеме = |Псевдонимнар = Садри Җәлал |Туу датасы = 1891 |Туу урыны = [[Казан губернасы]] [[Тәтеш өязе]] [[Апас]] авылы |Үлем датасы = 1943 |Үлем урыны = |Ватандашлык = |Эшчәнлек төре =укытучы, хикәяче, журналист |Иҗат итү еллары = |Юнәлеш = |Жанр = |Иҗат итү теле = [[татар теле|татар]] |Дебют = |Премияләр = |Бүләкләр = |Имза = |Сайт = }} '''Садриислам Хәйретдин улы Вәлидов''' — татар язучысы, тәнкыйтьче. == Тормыш юлы == 1891 елда [[Казан губернасы]] [[Тәтеш өязе]] Ильин-Шонгут [[волость|волостенә]] керүче [[Апас|Апас авылында]] (хәзерге [[Апас районы]]) мулла гаиләсендә туа. 1910 елда атаклы [[Иж-Бубый мәдрәсәсе]]н, 1915 елда [[Казан]]да [[Татар укытучылар мәктәбе]]н тәмамлый. 8 бала атасы. [[1931 ел]]ның [[8 май]] көнне «[[милләтчелек]] эшчәнлегендә» гаепләнеп кулга алына, [[1932 ел]]ның [[11 май]] көнендә [[ССРБ Халык Комиссарлары Шурасы]] ''Дәүләт Сәясәте буенча берләштерелгән идарәсе''нең ({{lang-ru|[[:ru:ОГПУ при СНК СССР|ОГПУ]]}}) [[ТАССР]] буенча бүлеге коллегиясе тарафыннан 58-11, 58-10 матдәләре буенча җәза карары чыгарыла — 5 елга концентрацион лагерьләренә җибәрелә. [[1937 ел]]ның [[27 июль]] көнне [[«Солтангалиевчеләрнең Мәскәү үзәге» эше|«Солтангалиевчыларның Мәскәү үзәге эше»]] ({{lang-ru|Дело «Московского центра султан-галиевцев»}}) буенча яңадан кулга алына, [[1940 ел]]ның [[27 февраль]] көнендә ТАССРның [[НКВД]] өчлеге тарафыннан 58-2, 58-4, 58-11 матдәләре буенча җәза карары чыгарыла. 1943 елда вафат, [[1959 ел]]ның [[29 сентябрь]] көнне аклана. ==Иҗаты== ===Хезмәт юлы=== С. Җәлалның хезмәт юлын өч өлешкә бүлеп карарга мөмкин. Беренчесе — укытучылык хезмәте. Ул 1927 елдан алып 1931 елның язына чаклы Казандагы Татар рабфагында, Сәнгать техникумында татар теле һәм әдәбияты укыта. Икенчесе — журналистлык эшчәнлеге. Ул бигрәк тә Совет хакимияте елларында күп санлы газета-журналларда ([[«Кызыл шәрекъ яшьләре» журналы|«Кызыл шәрекъ яшьләре»]], [[«Безнең юл» журналы|«Безнең юл»]], [[«Яңалиф» журналы|«Яңалиф»]] журналларында, [[«Кызыл Армия» газетасы|«Кызыл Армия»]], [[«Эш» газетасы|«Эш»]], [[«Эшче» газетасы|«Эшче»]] һ.б. газеталарда) мәкаләләр, татар театрына рецензияләр бастыра. Тәнкыйть мәкаләләрен Тимер ага баласы, Әфләтун яшерен имзалары белән чыгара. Җәлал (олуглык) сүзен үзенә гомерлек имза итеп ала. Өченчесе — әдәби иҗаты. С. Җәлал — нигездә хикәяче. Бердәнбер күләмле әсәре — «Дим буенда» повесте. Башта «Гасыр», 1929 елда «Яңалиф» нәшриятында аерым китап булып басылып чыга. Бу әсәр әдипне киң җәмәгатьчелеккә таныта. Әле хәзер дә аның исеме күп очракта шушы повесте белән искә алына. Повесть XIX гасыр татар [[морзалар]]ы катлавының ни рәвешле таркала баруын күрсәткән бердәнбер әсәр булуы ягыннан татар әдәбиятында үзенә аерым урын тота. [[Татар теле]]нә [[Антон Чехов]], [[Максим Горький]], [[Дмитрий Фурманов]] әсәрләрен тәрҗемә иткән. ===Балалар әдәбияты=== С. Җәлалның балалар әдәбиятында да искә алып сөйләрлек өлеше бар. Әдәбият мәйданына ул беренче мәртәбә [[Ак юл (журнал, 1913)|«Ак юл»да]] басылган «Биш тиен харап итте» (1913) хикәясе белән килеп керә. «Ак юл»ның 1913–1915 елгы саннарында «Иреккә», «Заһитның күңелсез бәйрәме», «Җамал әби», «Яз», «Гарәп белән җылан» (Шәрекъ әкияте) «Югары урманга җиләккә бару», «Аерылышу», «Минем сазым» хикәяләре дөнья күрә. Кайбер хикәяләрен ул рус язучыларына ияреп тә иҗат итә («Аучы карт» М. Сибирякның «Емеля охотник» әсәреннән). Аның тәрҗемәләре дә шактый. Иҗатының төп юнәлеше XX йөз татар балалар әдәбиятының үзәк фикерләреннән берсе булган яшь буында мәрхәмәтлелек хисе тәрбияләү. Бу хисне чагылдыру өчен үзенчәлекле алымнар эзли. Музыканың сүзгә караганда да кешегә тәэсире көчлерәк. Моң кешене сафландыра, күңелен нечкәртә. Шуны истә тотып, С. Җәлал игътибарын музыкага юнәлтә («Минем сазым», 1914). Әсәрне XX йөз башы татар балалар әдәбиятына беренче килеп кергән нәсер жанры итеп бәяләргә кирәк. Ул, нәсер жанры таләп иткәнчә, лирик тонда, күтәренке интонация белән язылган, шигъри сөйләмгә якын тора. С. Җәлалның сазы теләсә кемне түгел, кешеләрне хәвефтән коткаручы батыр йөрәкле, шәфкатьле егетне мактап җырлый. «Яз» әсәре дә нәсергә якын. Ул мәгълүм бер сюжетка корылмаган. ==Үлеме== Иҗаты буенча шәфкатьлелек турында сөйләгән С. Җәлалның соңгы язмышы фаҗигалелек белән төгәлләнә. «Дим буенда» повесте белән татар [[морзалар]]ын идеаллаштыруда гаепләнеп, шәхес культы чорында 1931, 1937 елларда ике мәртәбә кулга алына. Соңгысында сәламәтлеге тәмам какшап, күзләре сукыраеп, 1939 елда төрмәдән чыгарыла, 1943 елның июнендә вафат була. ==Чыганаклар== * http://www.musulman.su/index.php/2010-10-18-17-02-26/2010-10-18-17-04-09/2789---18911943-.html{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Садри Җәлал * «[[Tatar Entsiklopediä Süzlege]]» [[Казан]], [[Татарстан Фәннәр академиясе]]нең Татар энциклопедиясе институты, 1999. * «[[Татар энциклопедиясе]]» [[Казан]], [[Татарстан Фәннәр академиясе]]нең Татар энциклопедиясе институты, 2002-14. * [http://www.memo.ru/memory/kazan/index.htm Книга памяти «ВАЛИДОВ Садри Хайретдинович (Садри Джалял)»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316043812/http://www.memo.ru/memory/kazan/index.htm |date=2016-03-16 }} * [http://www.gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&task=view&id=3322&Itemid=50 «САДРЫЙ ҖӘЛӘЛ»] {{Иж-Бубый мәдрәсәсе}} [[Төркем:Укытучылар‏‏‎]] [[Төркем:Журналистлар‏‎]] [[Төркем:Репрессияләнгән татарлар‏‎]] [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:Апас районында туганнар]] [[Төркем:Иж-Бубый мәдрәсәсен тәмамлаучылар]] 8kfvmczm0jje8kvapob0ytc0must8pr Пәлдәнге 0 50256 5838449 4684330 2026-04-29T04:31:53Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838449 wikitext text/x-wiki {{ТП |халәт = авыл |татар исеме =Пәлдәнге |чын исем = |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg =53 |lat_min =1 |lat_sec =51 |lon_deg =46 |lon_min =14 |lon_sec =7 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы = 300 |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = өлкә |төбәк = Пенза өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = район |район = Күзнәй районы |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = авыл советы рәисе |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны = 368 |исәп елы = 2004 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = татарлар |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобил коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Пәлдәнге''' ({{lang-ru|Татарская Пенделка}}) — [[Пенза өлкәсе]]нең [[Күзнәй районы]]на керүче татар авылы. Авылда [[2004 ел]]да 119 йортта 368 кеше яшәгән. Авылны 1685 елда татарлар нигезләгән була. Шактый бай, ишле авыл була. 1859 елда биредә 3 мәчет, постау фабрикасы эшли. == Авыл белән бәйле шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13206646. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | 1898-12-26 | [[Шамил Усманов]] | | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q860918|эсперантист]]'' | [[Кызыл Армия (газета, 1918-1921)|«Кызыл Армия»]] | 1937-12-03 | [[Казан]] |- | 1899-07-28 | [[Якуб Агишев]] | | | | | |- | 1911-05-05 | [[Габдулла Бичурин]] | ''[[:d:Q4347844|Магниттау педагогия көллияте]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q685433|сатучы]]''<br/>''[[:d:Q974144|укытучы]]'' | | 1986-01-15 | [[Казан]] |- | 1913-07-03 | [[Йосыф Байгилдин]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | | 1989-12-18 | [[Казан]] |} {{Wikidata list end}} {{Wikidata list|sparql=SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel WHERE { ?item (wdt:P19|wdt:P551|wdt:P20|wdt:P937) wd:Q13206646. } |columns=label |sort=label |autolist=fallback |row_template=subst:Wikidata list/Тамгалы исемлек |skip_table=1 |col_count=3 }} * [[Габдулла Бичурин]] * [[Йосыф Байгилдин]] * [[Шамил Усманов]] * [[Якуб Агишев]] {{Wikidata list end}} == Чыганаклар == * [https://archive.is/20121205091015/nailtimler.narod.ru/tatars_in_russia/penza_region.html Пенза өлкәсе татар авыллары] {{Пенза өлкәсе татар авыллары}} [[Төркем:Пенза өлкәсе татар авыллары]] {{Penza-geo-stub}} rg839l761cc2he0kdcb83m9g1nde5jf Белорет 0 51000 5838389 5794786 2026-04-28T22:12:38Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838389 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Белорет (мәгънәләр)}} {{ТП |халәт = шәһәр |татар исеме = Белорет |чын исем ={{lang-ba|Белорет}} |ил = Россия |сурәт = Beloretsk Stalevar.jpg |герб = Coat_of_Arms_of_Beloretsk_(Bashkortostan).png |байрак = Flag_of_Beloretsk_(Bashkortostan).png |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = 53|lat_min = 58|lat_sec = 00 |lon_deg = 58|lon_min = 24|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(69300)_region:RU |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Республика |төбәк = Башкортстан |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = мэр |башлык = Миронов Владислав |нигезләү датасы = 1762 |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = 1923 |мәйдан = 41 |шәһәр = 1923 |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = уртача |рәсми тел = |халык саны = {{кимү}} 68 803<ref>{{Citation |title=Демографические показатели по городам и районам Республики Башкортостан |url=http://www.bashstat.ru/bashdigital/region1/DocLib/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%202010%20%28%D1%81%20%D1%83%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%92%D0%9F%D0%9D2010%29.htm |access-date=2012-06-05 |archive-date=2012-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120428041153/http://www.bashstat.ru/bashdigital/region1/DocLib/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%202010%20%28%D1%81%20%D1%83%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%92%D0%9F%D0%9D2010%29.htm |dead-url=yes }}</ref> |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = |DST = |телефон коды = 34792 |почта индексы = 453500 |почта индекслары = |автомобил коды = |Commons-та төркем = |сайт = http://www.beladmin.ru/ru/index.php }} '''Белорет''' – [[Башкортстан республикасы]]ндагы [[моношәһәр]]. Башкортстанның мөһим [[сәнәгать]] [[үзәк|үзәге]]. [[Белорет районы]] [[территория]]сендә Башкортстанның иң зур [[түбә]]ләре: [[Ямантау]] (1640 м) белән [[Ирәмәл]] (1582 м) урнашкан. == Тарихи мәгълүмат == [[1762 ел]]да [[Агыйдел елгасы]] буенда беренче [[корыч]] эретү заводы пәйда булган. [[1774 ел]]ны заводны [[Пугачев]] отрядлары көлен күккә очыра. Еллар үтү белән ул Белорет шәһәренә әйләнгән. [[2001 ел]]дан завод «Мечел» компаниясенә карый. [[2012 ел]]да биредә 6 мең кеше эшли. [[1977 ел]]ны [[КПСС ҮК]] карары белән 40 км читтә урманлы [[тайга]] эчендә яшерен хәрби база төзелә башлый. Серлелекне саклау өчен ул металлурглар шәһәре Белоретка буйсына. [[1995]] елны «Белорет-15» һәм «Белорет-16» бистәләре шәһәрдән чыгарыла һәм «Межгорье» исеме белән аерым шәһәр булып санала башлый. Бүгенгә кадәр базаның нинди максатларга хезмәт итүе билгесез булып кала. Анда яшәүчеләр [[Ерак Төньяк]]та яшәүчеләргә тигезләнгәннәр. Шәһәрдә халыкара икътисад һәм хокук институты, [[Магнитогорски]] техник университеты филиаллары, медицина, металлург, педагогия колледжлары, 25нче, 21нче санлы лицей, Янбай Хамматов исемендәге башкорт гимназия эшли. «Белорецкий рабочий», «Металлург», «Урал» газеталары рус һәм башкорт телләрендә чыга. «Белорет ТВ-6» телекомпаниясе эфирга чыга. Белорет районында һәм шәһәрендә зур күпчелек халкын [[руслар]] белән [[башкортлар]] алып тора. Сигез меңнән артык [[татарлар|татар]] яши. Районда һәм шәһәрдә 1990 елдан бирле эшләп килүче [[Татар иҗтимагый үзәге]] бүлеге актив эшли. Җитәкчесе Әлфирә Хәлиуллина. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=65% |- class='bright' ! [[1897]]<ref name="mojgorod">http://www.mojgorod.ru/r_bashkortst/beloreck/</ref> !! [[1926]]<ref name="mojgorod"/> !! [[1939]]<ref name="mojgorod"/> !! [[1959]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg2.php 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]</ref> !! [[1970]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg2.php 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]</ref> !! [[1979]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]</ref> !! [[1989]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]</ref> !! [[2002]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus02_reg2.php 2002 елгы Бөтенроссия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]</ref> !! [[2010]]<ref name='башстат'>{{Citation |title=Численность населения по населенным пунктам Республики Башкортостан |url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BF%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BC+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD.pdf |access-date=2013-11-02 |archive-date=2019-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190517104742/http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BF%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BC+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD.pdf |dead-url=yes }}</ref> |-class='bright' |~8 300 |~19 900 |~40 600 |59 155 |67 099 |71 246 |72 434 |71 093 |68 806 |} ==Икътисады== *Белорет рессораллар һәм пружиналар заводы - трактор һәм авыл хуҗалыгы машиналары эшләүче, автомобил сәнәгате, юл транспорты, энергетика өчен комплектлау (эссе һәм салкын уралган пружиналар, автомобиль һәм трактор рессорлар, тәгәрмәч чылбыры буынының трак бармаклары) һәм запас чәсләр җитештерелә. Составы: эссе килеш уралган пружиналар һәм рессорлар җитештерү цехлары, салкын килеш уралган пружиналар җитештерү, төзәтү-механика, төзәтү-энергетика, транспорт-склад участкалары. 2010 елда 396 кеше эшләгән. Продукциясе БР һәм РФ ның башка төбәкләренең 200 дән артык предприятиесенә җибәрелә, якын чит илләргә чыгарыла<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/2299-beloret-ressor-ar-m-pruzhinalar-zavody |access-date=2017-06-13 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406000637/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/2299-beloret-ressor-ar-m-pruzhinalar-zavody |dead-url=yes }}</ref>. == Танылган шәхесләр == * [[Вәсилә Фәттахова]] – татар җырчысы * [[Фёдор Токарев]] (1904-...), [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы|БАССР]] Югары мәхкәмәсе рәисе (1937-1943), [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|ТАССР]] Югары мәхкәмәсе рәисе (1925-1927). * [[Салават Касыймов]] (1934), тарих фәннәре докторы. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q104778. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20:үлем урыны}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | 1871-07-24 | ''[[:d:Q19971978|Vasiliy Kosorotov]]'' | | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | | 1957-12-01 | [[Мәскәү]] |- | 1877-10-18 | [[Дмитрий Татаринов]] | ''[[:d:Q28064984|Мәскәү университетының медицина факультеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]]<br/>[[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | 1956-07-25 | [[Уфа]] |- | 1879-01-19 | ''[[:d:Q17908203|Grigory Larionov]]'' | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | 1913-01-18 | [[Скопин]] |- | 1886-05-15 | ''[[:d:Q84723697|Сызранкин, Фёдор Николаевич]]'' | | | | 1978-05-11 | [[Мәскәү]] |- | 1888-11-25 | ''[[:d:Q20483338|Andreĭ Kuchkin]]'' | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4201575|Marx-Engels-Lenin Institute]]'' | 1973-03-30 | [[Мәскәү]] |- | 1889-10-13 | ''[[:d:Q15064537|Grigory Bobrov]]'' | | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | | 1964-08-05 | |- | 1900-03-24 | ''[[:d:Q4097088|Iakov Broud]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | 1942-07-27 | [[Волгоград өлкәсе]] |- | 1903-11-14 | [[Фёдор Токарев]] | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]'' | ''[[:d:Q2622450|Россия Федерациясе Югары Мәхкәмәсе]]''<br/>[[Татарстан Республикасы Югары Суды|Татарстан Республикасының Югары Мәхкәмәсе]]<br/>[[Башкортстан Республикасының Югары Суды]] | No/unknown value | |- | 1905-04-07 | ''[[:d:Q19908996|Gavriil Zaytsev]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | 1975-06-08 | [[Мәскәү]] |- | 1907-09-06 | [[Иван Сухов (1907)]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | 1976-10-11 | [[Мәскәү]] |- | 1909-08-12 | ''[[:d:Q4229002|Yuriy Koltsov]]'' | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]'' | 1970-07-22 | [[Мәскәү]] |- | 1915-09-19 | ''[[:d:Q99484866|Залавин Константин Петрович]]'' | | | | 2001-09-11 | [[Уфа]] |- | 1916-01-25 | ''[[:d:Q110516628|Heinrich Schröder]]'' | | ''[[:d:Q16102070|Marineoffizier]]''<br/>''[[:d:Q3492027|су асты диңгезчесе]]''<br/>''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | | 1973-10-03 | |- | 1917 | ''[[:d:Q107154894|Сәйфуллин Мәғәфүр Сәйфулла улы]]'' | | ''[[:d:Q1250916|сугышчы]]'' | | 1942-08-22 | [[Курск өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q24685258|Лобановка]]'' |- | 1917 | ''[[:d:Q16082181|Pranas Mažeika]]'' | | ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]'' | | 2010 | [[Чикаго]] |- | 1923-05-06 | ''[[:d:Q107137730|Саламатов Георгий Тимофеевич]]'' | | ''[[:d:Q1324245|сәпүр]]'' | | 2013-09-23 | Белорет |- | 1923-06-01 | ''[[:d:Q28355438|Ivan Averyanov]]'' | ''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]'' | | | 2000-01-05 | [[Мәскәү]] |- | 1924 | ''[[:d:Q129844103|Зимин, Василий Васильевич]]'' | ''[[:d:Q4228344|Kolomna Higher Military Artillery Command School]]'' | ''[[:d:Q4070283|тупчы]]'' | | 1943-11-03 | ''[[:d:Q4350413|Perekopsky shaft]]'' |- | 1925-12-02 | ''[[:d:Q21645118|Хисмәтуллин Фәйзрахман Шәйхитдин улы]]'' | | | | 1998 | |- | 1929-03-10 | [[Вениамин Сурин]] | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | ''[[:d:Q4345946|фирка эшлеклесе]]'' | | 1995-07-24 | Белорет |- | 1931-04-06 | ''[[:d:Q28790435|Leonid Nikolaevitsj Barmin]]'' | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | 1995-06-16 | [[Екатеринбург]] |- | 1932-06-08 | ''[[:d:Q16668603|Vadim Kulesha]]'' | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Белорет металлургия комбинаты]]<br/>[[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | 2011-03-07 | |- | 1934-12-19 | [[Салават Касыймов]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]]<br/>[[Тарих, тел һәм әдәбият институты (Уфа)|РФА УФҮ Тарих, тел һәм әдәбият иниституты]] | 2018-11-21 | [[Уфа]] |- | 1935-08-20 | ''[[:d:Q12163206|Тімофєєв Вадим Михайлович]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | | |- | 1936-07-23 | ''[[:d:Q112993646|Корольков, Борис Фёдорович]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4336213|Ырынбур югары хәрби авиация очучылары укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | 2023-07-06 | ''[[:d:Q1944828|Monino]]'' |- | 1942-02-22 | ''[[:d:Q22919541|Dmitri Miller]]'' | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q13219637|виолончелист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка педагогы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | 2016-01-24 | [[Мәскәү]] |- | 1942-06-07 | ''[[:d:Q4209956|Valeriy Kalistratov]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | 2020-01-03 | |- | 1942-10-11 | ''[[:d:Q65334434|Nina Zimina]]'' | ''[[:d:Q4274100|Магнитогорск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]] | | 2014-06-24 | Белорет |- | 1944-10-04 | ''[[:d:Q100255555|Лаврентьев Владимир Николаевич]]'' | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | | | | |- | 1945-09-16 | ''[[:d:Q496277|Sergey Paramonov]]'' | | ''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]'' | | | |- | 1947 | [[Роза Ильясова]] | [[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]] | [[галим]] | | | |- | 1947-10-11 | ''[[:d:Q19634826|Nina Zimina]]'' | | | | 2014-06-24 | Белорет |- | 1950-05-17 | ''[[:d:Q47453042|Литвинова Лидия Михайловна]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | 1953-01-06 | [[Валерий Платонов]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]'' | | | |- | 1953-11-04 | ''[[:d:Q16537040|Ildar Bikbulatov]]'' | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | 1996 | |- | 1956-07-14 | ''[[:d:Q28664862|Александренко Галина Васильевна]]'' | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | | |- | 1958-01-07 | [[Елена Созина]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''<br/>[[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4201532|Institute of History and Archaeology]]'' | | |- | 1959-09-15 | ''[[:d:Q4055696|Vyacheslav Averyanov]]'' | ''[[:d:Q4174242|Ейск югары хәрби авиация институты]]'' | ''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]'' | | | |- | 1961-01-27 | ''[[:d:Q4218865|Lyudmila Kedrina]]'' | | ''[[:d:Q4144610|тау чаңгычы]]'' | | 2015-10-10 | [[Санкт-Петербург]] |- | 1963-12-22 | ''[[:d:Q15065162|Илдар Габитов]]'' | [[Башкорт дәүләт аграр университеты]] | ''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q8359428|җәмгыять активисты]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q327029|механик]]'' | [[Башкорт дәүләт аграр университеты]] | | |- | 1964-03-12 | ''[[:d:Q15260453|Natal'ja Syčeva]]'' | ''[[:d:Q3646646|Belarusian State University of Culture and Arts]]'' | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | | |- | 1964-11-08 | [[Юрий Пустовгаров]] | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | [[инженер]] | | | |- | 1965-01-12 | ''[[:d:Q85859185|Vsevolod Glukhovtsev]]'' | | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | | |- | 1966-02-03 | ''[[:d:Q29401931|Olha Lohinova]]'' | | ''[[:d:Q4144610|тау чаңгычы]]'' | | | |- | 1968-02-20 | ''[[:d:Q18590452|Падин Андрей Викторович]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | 1970-08-30 | ''[[:d:Q134524422|Аверьянов, Сергей Витальевич]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | |- | 1973-09-15 | ''[[:d:Q4110856|Denis Vizgalov]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | 2014-07-29 | Белорет |- | 1976-03-30 | ''[[:d:Q2644007|Alexei Tscheparew]]'' | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | | |- | 1976-09-10 | ''[[:d:Q8061784|Yury Dubinin]]'' | | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | |- | 1977-10-15 | ''[[:d:Q447957|Galina Bogomolova]]'' | | ''[[:d:Q13382460|marathon runner]]'' | | | |- | 1977-11-13 | ''[[:d:Q258203|Liliya Shobukhova]]'' | | ''[[:d:Q13382460|marathon runner]]''<br/>''[[:d:Q4439155|long-distance runner]]''<br/>''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | 1979-12-31 | [[Вәсилә Фәттахова|Вәсилә Фәттах]] | | [[җырчы]] | | 2016-01-26 | [[Уфа]] |- | 1980-11-21 | ''[[:d:Q112164142|Alena Samokhvalova]]'' | ''[[:d:Q4274100|Магнитогорск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | 1981-04-12 | ''[[:d:Q2019136|Oleg Marusin]]'' | | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | 1981-09-07 | ''[[:d:Q96486596|Pavel Zarubin]]'' | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q22976182|тележурналист]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | ''[[:d:Q2537294|Бөтенроссия дәүләт телевизион һәм радиотапшырулар ширкәте]]'' | | |- | 1982-01-25 | ''[[:d:Q18634382|Равил Казаков]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | 1982-09-21 | ''[[:d:Q1913839|Maksim Kedrin]]'' | | ''[[:d:Q4144610|тау чаңгычы]]'' | | | |- | 1986-06-09 | ''[[:d:Q4086568|Azamat Bikbajew]]'' | | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | |- | 1990-03-30 | ''[[:d:Q70690699|Florida Chanturiya]]'' | | [[җырчы]] | | | |- | 1992-05-30 | ''[[:d:Q15910758|Kseniya Alopina]]'' | | ''[[:d:Q4144610|тау чаңгычы]]'' | | | |- | 1992-08-28 | ''[[:d:Q9282656|Gulshat Fazlitdinova]]'' | | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | 1993-06-22 | ''[[:d:Q38588672|Egor Feoktistov]]'' | | ''[[:d:Q15117302|воллейболчы]]'' | | | |- | 1994-03-22 | ''[[:d:Q24642364|Нажмудинов, Курбан Магомедович]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | 1995-10-05 | ''[[:d:Q4276252|Ksenia Maksimova]]'' | | ''[[:d:Q13381376|авыл атлетикачы]]'' | | | |- | 1996-03-07 | ''[[:d:Q97661720|Vladislav Lisovskiy]]'' | | ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]'' | | | |} {{Wikidata list end}}== Урамнар == * [[Габдулла Тукай урамы (Белорет)|Габдулла Тукай урамы]] * [[Муса Җәлил урамы (Белорет)|Муса Җәлил урамы]] == Фотогалерея == <center><gallery> Файл:IlshatsBeloretsk.jpg|Белорет Файл:BeloretskView.jpg|Белоретның Уфа юлыннан ачылган күренеше </gallery></center> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганак == {{Башкортстан}} {{Татарлар саны буенча Россия торак пунктлары}} [[Төркем:Башкортстан шәһәрләре]] [[Төркем:Белорет]] [[Төркем:Башкортстанның район үзәкләре]] bn2n5oo3vdsmb3qomxlcvv0bmqpxqwg Сиеста 0 51570 5838396 5535488 2026-04-28T23:05:10Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838396 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=март 2026}} [[Файл:Die Hängematte.jpg|thumb|right|250px|Һамактагы кыз («Һамак», [[Гюстав Курбе]], 1844 ел.)]] '''Сие́ста''' ({{lang-es|Siesta}}, испанча әйтелеше: [sjesta]) — төшке аштан соңгы ял, бу гадәт, аеруча, кызу климатлы илләргә хас булып тора. «Siesta» сүзе һәм «sestear» фигыле латинча «hora sexta» (ягъни — «алтынчы сәгать», өйлә мәгънәсендә) сүзеннән килеп чыккан. Аныкы дип сәгать 12дән алып 15кә кадәр вакыт саналган, бу вакытта кешеләр эштән бүленеп ял иткәннәр. == Сылтамалар == * Ebert, D., K.P. Ebmeier, T. Rechlin, and W.P. Kaschka, «Biological Rhythms and Behavior», Advances in Biological Psychiatry. ISSN 0378-7354 * http://www.segodnya.ua/news/14184224.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611055212/http://www.segodnya.ua/news/14184224.html |date=2011-06-11 }} * ¡El I Campeonato Nacional de Siesta ya es realidad! http://www.campeonato-de-siesta.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120626072402/http://www.campeonato-de-siesta.com/ |date=2012-06-26 }} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Йокы]] [[Төркем:Ял]] c4vhprngcpt3d3kav3irukjp9gi8spq Словьянск 0 127210 5838403 4116136 2026-04-28T23:45:55Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838403 wikitext text/x-wiki {{ ТП | статус = [[шәһәр]] ([[1917 ел]]дан) | татар исеме = Словьянск | чын исем = {{lang-uk|Слов’янськ}} | ил = Украина | герб = Coat of Arms of Sloviansk.svg | байрак = Flag_of_Sloviansk.svg | байрак киңлеге = 135 | описание флага = Голубь на голубом фоне | lat_deg = 48| lat_min = 52| lat_sec = 12 | lon_deg = 37| lon_min = 37| lon_sec = 30 | CoordAddon = | CoordScale = | ЯндексХарита = | ил харитасы зурлыгы = 320 |төбәк харитасы зурлыгы = | район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = |төбәк = |төбәк җәдвәлдә = | район төре = | район = |район җәдвәлдә = | җәмгыять төре = | җәмгыять = | җәмгыять таблицада = | ил харитасы = |төбәк харитасы = | район харитасы = | эчке бүленеш = | башлык төре = | башлык = | нигезләү датасы = 1676 | беренче телгә алу = | элеккеге исемнәр = {{НП-ПН|1784|Тор|1933|Славянское}} | халәт бирле = | мәйдан = 58,9 | биеклек төре = | ТП мәркәзе биеклеге = | климат = | рәсми тел = | халык саны = 117 994<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/druk/katalog/nasel/chnas.zip Статистична інформация]</ref> | исәп елы = 2012 | халык тыгызлыгы = | агломерация = | милли состав = | дини состав = | этнохороним = славя́нец, славянча́нка | сәгать кушагы = +2 | DST = | телефон коды = | почта индексы = | почта индекслары = 84100-84129 | автомобил коды = | Commons-та төркем = Sloviansk | сайт = http://www.slavrada.gov.ua | сайт теле = | сайт теле 2 = | сайт теле 3 = | сайт теле 4 = | сайт теле 5 = | add1n = | add1 = | add2n = Бүләкләр | add2 = | add3n = | add3 = }} '''Словьянск''' ({{lang-uk|Слов'я́нськ}}) — [[Украина]]ның [[Донецк өлкәсе]]ндә шәһәр, [[Славянск районы (Донецк өлкәсе)|Словьянск районының]] администраив үзәге (район составына керми). == Тарих == 2014 елның апрелендә «үзскалану көчләре» тарафыннан яулаган. Өч ай булган бәрелешләрдән соң ДХҖ көчләре шәһәрне бушатырга мәҗбүр булганнар. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=63% |- class='bright' ! [[1926]]<ref name="машке">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2014-04-20 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> !! [[1939]]<ref name="машке" /> !! [[1959]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr59_reg2.php</ref> !! [[1970]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr70_reg2.php</ref> !! [[1979]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr79_reg2.php</ref> !! [[1989]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg2.php</ref> !! [[2001]]<ref name="перепись2001">http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/total_population/structure_population/sel_1/?box=1.1W&k_t=14&rn=&id=&botton=cens_db</ref> |- class='bright' |21 410 |77 842 |82 784 |124 183 |140 256 |135 300 |124 829 |} Милли состав (2001): [[украиннар]] — 73,1 %, [[руслар]] — 23,6 %.<br/> Туган тел буенча состав (2001): [[рус теле]] — 54,6 %, [[украин теле]] — 44,6 %.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2014-04-20 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Кардәш шәһәрләр == * {{байрак|Алмания}} [[Магдебург]], [[Алмания]] == Шәхесләр == * [[Борис Дуров]] (1937—2007), кинорежиссёр һәм сценарийчы, РФ атказанган сәнгать эшлеклесе (2002). == Әдәбият == * ''Мотиенко Я. В., Александрович Э. П.'', Славянск, фотоальбом, стр. 82, тираж 30000 экз. Издательство: «Мистецтво», Киев, 1976 == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * {{Official|www.slavrada.gov.ua|Славянск}} * [http://slavyansk.ua Словьянск шәһәр порталы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170427005630/http://slavyansk.ua/ |date=2017-04-27 }} {{Донецк өлкәсе}} {{Украинаның зур шәһәрләре}} {{Rq|stub}} [[Төркем:Украина шәһәрләре]] 41m41pez0sdchdwe13yqdfo2usvvnzf Кулланучы бәхәсе:Әмир 3 154694 5838379 5540226 2026-04-28T20:17:10Z MediaWiki message delivery 13641 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ яңа бүлек 5838379 wikitext text/x-wiki <div style="border:1px solid #DFDFDF; padding:0em 1em 1em 1em; background-color:#E0 FF FF;"> [[Файл:Ambox outdated serious.svg|40px]] [[Кулланучы бәхәсе:Әмир/Архив/2014-2022|'''Бу бәхәснең архивы''']] </div> == «Татар 4.0»'2022 призлары == Уважаемый участник Әмир, [[:wmru:|Викимедиа РУ]] от имени спонсоров, технических организаторов и [[Википедия:Бәйгеләр/Татар 4.0/2022/Бәяләү#Жюри_әгъзалары|жюри проекта текущего года]] выражает Вам официальную благодарность за значимый вклад в развитие свободного татароязычного Интернет-контента в рамках вики-конкурса "'''''[[:wmru:Умный регион/Многоязычие/Татарский/Татар 4.0|Татар 4.0]]-2022'''''" ({{lang-tt|[[Википедия:Бәйгеләр/Татар 4.0/2022|«Татар 4.0»'2022]]}}). [[Википедия:Бәйгеләр/Татар 4.0/2022/Бәяләү#Җәдвәл|Набранные баллы качества]] заработали вам ''[[Википедия:Бәйгеләр/Татар 4.0/2022/Нәтиҗәләр#Призёрлар җәдвәле|862.12 рублей (2.87% призового фонда)]]''. Для получения этой суммы (за минусом НДФЛ РФ 13%), приглашаем вас заполнить '''[https://docs.google.com/forms/d/17JtUscwTeTjDvQ2lNFOyUkHWqolLinE_gb5FFCAfoJk/edit анкету призёра]''' для перевода указанных денежных средств на вашу карточку. Процедуры верификации и перевода будет проводить нетатароговорящий волонтёр, поэтому просим указывать название проекта ''на'' или ''с дублированием'' на русском языке. Ещё раз благодарю за бесценный вклад в развитие цифрового ареала татарского языка и повышение его жизнеспособности. С благодарностью, член [[Википедия:Бәйгеләр/Татар 4.0/2022/Оештыру|орг.комитета конкурса]], [[:wmru:Викимедиа:Членство|Викимедиа РУ]] и [[m:Wikimedia_Community_of_Tatar_language_User_Group/ru|татароязычной юзер-группы Викимедиа]] [[w:ru:Фаткуллин, Фархад Наилевич|Фархад Фаткуллин]] --[[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 26 апр 2022, 17:56 (UTC) == "[[Айрат Хәмидуллин]] мәкаләсе" == Исәнмесез, "Айрат Хәмидуллин" мәкаләсенә әдәбият чыганагын өстәвегез өчен зур рәхмәт белдерәм. [[Кулланучы:A.Khamidullin|A.Khamidullin]] ([[Кулланучы бәхәсе:A.Khamidullin|бәхәс]]) 18 июл 2022, 19:55 (UTC) :[[Кулланучы:A.Khamidullin|Абдулла әфәнде]], рәхмәтегезгә рәхмәт; мин ул журналны кулыма тотып укыдым, картиналарын карадым, аннары гына монда өстәдем ))))--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 18 июл 2022, 20:05 (UTC) == Яңа идарәчене сайлыйбыз == Яңа намзәтебез {{u|Римма Васильева}} кандидатурасы буенча '''[[Википедия:Идарәче статусын алу/Римма Васильева|тавыш бирү процедурасы]]''' 2022 елның 13-26 ноябрь арасы уза. Өлеше белән танышырга, урынлы сораулар бирергә, карашыгызны белдерергә чакырабыз.--[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 14 ноя 2022, 16:29 (UTC) == 18 декабрь Казан чарасы == Хөрмәтле Әмир әфәнде, Якшәмбе, 18 декабрь, Казанда булсагыз, [[Википедия:Белем_җәүһәрләре/Бүләкләү#2022|11:00дә Пирамидада башланган тантаналы чарага]] чакырабыз үзегезне. Май-сентябрь арасында Татарча Википедиягә өлешегез аркасында [[wmru:Умный_регион/Многоязычие/Татарский/Белем_җәүһәрләре/2022/tt#Призёрлар|Википедия@Белем җәүһәрләре 2022 номинациясендә]] '''беренче урын''' алдыгыз. [[Татнетны үстерү фонды]], Татарстан мәгәриф һәм мәдәният министрлыклары, башка партнёрлар исеменнән диплом-сертификат, җәмгыятьтән энциклопедик бүләк әзерләдек. Чара берничә татар телле бәйгегә багышлана, чыгышлар һәм бүләкләүләр арасында музыкаль, театраль һәм бию номерлары көтелә. Барысы 13:30га кадәр тәмамлана. Ихтирам белән, [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 15 дек 2022, 09:39 (UTC) :Хөрмәтле [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]], рәхмәт, сәламәтлек рөхсәт итсә, барып чыгарга исәп ([http://konkurs.belem.ru/finalistlar-2022 игъланда башлану вакыты 10:00]?)--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 15 дек 2022, 18:14 (UTC) ::10:00да бинага кертә башлыйлар. Гардероб, стендлар, автографлар, фотографияләр, фәлән. Залда сәхнәдә 11:00 башлана дип аңлыйм. [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 15 дек 2022, 19:31 (UTC) :: Сез кайтып киттегезме инде, [[Кулланучы:Әмир|Әмир әфәнде]]? Миңа хәбәргә чыгыгыз әле, 89178707319--[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 18 дек 2022, 10:12 (UTC) :::[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]], язганыгызны бүген генә күрдем, гафу.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 19 дек 2022, 17:27 (UTC) ::::Сез миңа барыбер язып җибәрегез әле, шул номер буенча)) [[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 19 дек 2022, 17:59 (UTC) == Wikipedia Asian Month 2022 Barnstar Golden == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="border: 3px solid #EAC100; background-color: #EEEEEE; margin:0 auto; padding:20px 20px; width:70%;" class="plainlinks">[[File:Wikipedia Asian Month Barnstar Golden.png|left|180px]] {{Center|{{resize|150%|'''''The Wikipedia Asian Month 2022 Barnstar Golden'''''}}}} <div style="color: #333333; margin-left:220px; font-size:110%; "> Dear {{ROOTPAGENAME}} : :Congradulation! Sincerely thank you for your utmost participation in Wikipedia Asian Month 2022. We are grateful for your dedication to Wikimedia movement, and hope you will join us the next year! :Wish you all the best! </div> <div style="color: #333333; text-align:right; font-size:120%; ">Wikipedia Asian Month Team</div> </div> {{clear}} </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Joycewikiwiki@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month_2022/Special_Barnstars_Receiver&oldid=24454025 --> :{{Рәхмәт}} ⇒ Thank you very much, [[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] !--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 2 фев 2023, 16:01 (UTC) == Яхшы мәкалә ордены == {{Калып:Орден йөртүче/Яхшы мәкалә|[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 21 фев 2023, 14:44 (UTC)}} :{{Рәхмәт}}, [[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]].--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 21 фев 2023, 15:36 (UTC) == Files need a license == Hi! You have uploaded some files without a license. For example [[:Файл:Әзһәр Хөсәенов.JPG]]. Perhaps you could check the files and add a license? If any of the files do not have a source and author you should add one too. You can find the files in [[:Төркем:Files with no license]] or [[Махсус:Файллар_исемлеге/Әмир]]. --[[Кулланучы:MGA73|MGA73]] ([[Кулланучы бәхәсе:MGA73|бәхәс]]) 23 фев 2023, 17:40 (UTC) : You can also find the files on [https://usualsuspects.toolforge.org/?language=tt&project=wikipedia&category=Files_with_no_license&min_days=14&badboys=Bad+Boys this list]. Just look for your name. --[[Кулланучы:MGA73|MGA73]] ([[Кулланучы бәхәсе:MGA73|бәхәс]]) 11 мар 2023, 09:25 (UTC) == Вики-Конференция 2023 == @[[Кулланучы:Әмир|Әмир әфәнде]], [https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%AF%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%84%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%8B&diff=3795883&oldid=3791539 Вики-Конференциягә] барырга исәпләрегез юкмы?-- [[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 7 мар 2023, 18:09 (UTC) :[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]], рәхмәт, Уфа Чаллыдан ерак түгел, 30 сентябрьгә кадәр жить да жить әле. --[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 7 мар 2023, 20:15 (UTC) ::Анда 30 мартка кадәр җавап бирергә кирәк бит. [[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 7 мар 2023, 20:19 (UTC) :::[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]], дөресен әйткәндә, спикер булып барасы килми. Бездә матур итеп чыгыш ясаучылар бар бит)).--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 7 мар 2023, 20:22 (UTC) == Викиләштерүче == Хәзер мәкаләне язып бетергәч панельда куштырнак рәсеме ясалган төймәгә баскач ('''Ж''', ''К'', сылтама өстәү төймәләре янда), мәкалә [https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%98%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%A7%D3%99%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%B1&diff=3816353&oldid=3639705 автоматик рәвештә викиләштереләчәк]. Үзгәрешләрне тасвирлау юлы астында төзәтмәләрне кыскача аңлату өчен шаблоннар да өстәлде. Рәхәтләнеп кулланыгыз. [[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 20 мар 2023, 19:11 (UTC) == Request wriing about Isabelle de Charrière (Q123386) == Hello Woudl you like to write abou Isabelle de Charrière for the TT Wikipedia? She has already an asteroid description by TT Wikipedia: '''(9604) Bellevanzuylen It will be appreciated when it is done.''' [[Кулланучы:Boss-well63|Boss-well63]] ([[Кулланучы бәхәсе:Boss-well63|бәхәс]]) 9 апр 2023, 13:02 (UTC) == Сезне Маҗарстан атналыгында катнашырга чакырам == Исәнмесез. Сезне [[Проект:Төбәк тематик атналыгы|төбәк тематик атналыгы]] кысаларында уздырыла торган [[Проект:Төбәк тематик атналыгы/2023/06|Маҗарстан атналыгында]] катнашырга чакырам. Маҗарстан атналыгында катнашканда, сез төрле бүләкләр ала аласыз ([[Проект:Төбәк тематик атналыгы/2023/06|атна битендә]] җентекләбрәк карый аласыз). [[Кулланучы:Slonoed5|Slonoed5]] ([[Кулланучы бәхәсе:Slonoed5|бәхәс]]) 7 июн 2023, 14:47 (UTC) == Feminism and Folklore 2023 - Local prize winners == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Congratulations on your remarkable achievement of winning a local prize in the '''Feminism and Folklore 2023''' writing competition! We greatly appreciate your valuable contribution and the effort you put into documenting your local Folk culture and Women on Wikipedia. To ensure you receive your prize, please take a moment to complete the preferences form before the 1st of July 2023. You can access the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWlxDwI6UgtPXPfjQTbVjgnAYUMSYqShA5kEe4P4N5zwxaEw/viewform?usp=sf_link by clicking here]. We kindly request you to submit the form before the deadline to avoid any potential disappointments. If you have any questions or require further assistance, please do not hesitate to contact us via talkpage or Email. We are more than happy to help. Best wishes, [[:m:Feminism and Folklore 2023|FNF 2023 International Team]] ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] [[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 10 июн 2023, 10:47 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023&oldid=25134473 --> == Минбезтатар == @[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] әфәнде, [[Википедия:Бәйгеләр/МинБезТатар/2022-2023/Нәтиҗәләр|бәйге нәтиҗәсе]] буенча беренче урын алган идегез. Сезгә почтага сертификат килдеме? [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 28 июн 2023, 19:30 (UTC) :[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur әфәнде]], килгән булган икән, моңарчы игътибар итмәгәнмен. Аның белән нишләргә кушасыз.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 28 июн 2023, 19:39 (UTC) :: Алайса яхшы. Вики-язда да откансыз, беренче очракта хат барып җитмичә спамга китмәгән микән сезнеке дип уйлап яздым. Гадәттә берәр хәбәр калдыра идегез). Бу сертификатларга Озоннан берәр әйбер ала, яки берәр кешегезгә бүләк итә аласыз.--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 28 июн 2023, 20:10 (UTC) :::Рәхмәт. Мин бүләк ясарга яратам )))--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 28 июн 2023, 20:18 (UTC) == Turkic Wikimedia Conference 2023 == Икенче [https://meta.wikimedia.org/wiki/Turkic_Wikimedia_Conference_2023 Turkic Wikimedia Conference] 2023 елның 20-22 октябрендә Төркиянең Истанбул шәһәрендә узачак. Викимедиа берләшмәләре (бүлекләр һәм кулланучылар төркемнәре) вәкилләрен теркәү чоры: 2023 елның 19 июненән 10 июленә кадәр (UTC буенча көн ахыры). Үз - үзен финанслаучы катнашучылар һәм башка барлык катнашучылар өчен теркәлү чоры: 2023 елның 10 июленнән 31 июленә кадәр (UTC буенча көн ахыры). «Викимедиа җәмгыятенең татар телле катнашучылары төркеме» өчен [https://meta.wikimedia.org/wiki/Turkic_Wikimedia_Conference_2023/Eligible_affiliates ике урын] бирелгән. Актив катнашучы буларак кандидат итеп үзегезне тәкъдим итәргә теләмисезме?--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 29 июн 2023, 19:19 (UTC) == 10-11.07.2023: Төбәк вики-конференциясенә вәкилләрен билгеләүдә катнашыгыз == [[m:Wikimedia Community of Tatar language User Group/tt|Татар телле викимедиачылар төркеме]] халыкара хәрәкәткә үз активлыклары турында хисапларын тиешлечә тапшыра, бу халыкара чарага ''[[m:Wikimedia Community of Tatar language User Group/Delegates|үз вәкилләре]]'' буларак '''[[m:Wikimedia_CEE_Meeting_2023/Eligible affiliates#Affiliates|2 кешене җибәрү хокукы бар]]'''. [[m:Wikimedia Community of Tatar language User Group/Delegates/CEEM2023|Алдан уздырылган кандидатлар сайлау нәтиҗәсендә]] сайлануыма карамастан, кызганычка каршы шәхси сәбәпләр аркасында бу көннәрдә чарада катнаша алмыйм. Үзем урынына элеккеге админыбыз [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад Бәхтиярине]] тәкъдим итәм. Оештыручылар кандидит сайлау өчен өч көн барлыгын белдерделәр. Шуңа күрә тиз сораштыруда тавыш бирүгезне сорыйм. '''[[m:Wikimedia Community of Tatar language User Group/Delegates/CEEM2023-2|Тәкъдимнәр ясау һәм тавыш бирү урыны]]'''. --[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 10 июл 2023, 16:23 (UTC) == Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 25 июл 2023, 18:37 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&oldid=25345565 --> == Translation request == Hello. Can you translate and upload the article [[:ru:Национальная академия наук Азербайджана]] in Tatar Wikipedia? Yours sincerely, [[Кулланучы:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Кулланучы бәхәсе:Multituberculata|бәхәс]]) 4 авг 2023, 05:39 (UTC) :{{Эшләнде}} → [[Азәрбайҗан Милли Фәннәр академиясе]].--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 21 авг 2023, 14:43 (UTC) == Насчет Аскада Мухтара == [[Бәхәс:Әсгать Мохтар]] битенә күчердем.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 15 авг 2023, 18:37 (UTC) == Татарстан атналыгында катнашуы өчен мактаулы бүләк == {| style="border: 3px solid {{{border|black}}}; background-color: {{{color|White}}};" | rowspan="2" |[[Файл:Flag_of_Tatarstan.svg|безрамки|210x210пкс]] | style="font-size: 175%; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" |'''Татарстан атналыгы төп мактаулы бүләге''' |- | style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |Татарстан атналыгы кысаларында «[[Википедия:Проект:Төбәк тематик атналыгы|Төбәк тематик атналыгы]]» проектында актив катнашканы өчен. <small>''[[Кулланучы:Slonoed5|Slonoed5]]''</small> |} * [[Кулланучы:Slonoed5|Slonoed5]] ([[Кулланучы бәхәсе:Slonoed5|бәхәс]]) 9 авг 2023, 20:12 (UTC) :[[Кулланучы:Slonoed5|Кулланучы Slonoed5]], {{Рәхмәт}} !--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 13 авг 2023, 14:48 (UTC) == Тематика - проект == @[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] Добрый день, хотел бы вам предложить интересную идею: запустить вики-проект на тему композиторов и музыкантов Российской империи, и в целом, создать статьи для Татарской Вики про величайших персон, которых, к сожалению, до сих пор нет в Татарской версии, что думаете? [[Кулланучы:Alibek Attamonov|Alibek Attamonov]] ([[Кулланучы бәхәсе:Alibek Attamonov|бәхәс]]) 5 сен 2023, 21:07 (UTC) :Кого (из «''композиторов и музыкантов Российской империи'' + ''величайших персон''»), конкретно, предлагаете добавить в ТатВики? --[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 6 сен 2023, 20:25 (UTC) ::Допустим: ::* [https://ru.m.wikipedia.org/wiki/Налимов,_Семён_Иванович Налимов, Семён Иванович] — русский мастер по изготовлению музыкальных инструментов: балалаек, домр, гуслей. ::* [https://ru.m.wikipedia.org/wiki/Фомин,_Николай_Петрович_(композитор) Фомин, Николай Петрович] — советский композитор. ::* [https://ru.m.wikipedia.org/wiki/Аюшеев,_Дандар_Дампилович Аюшеев, Дандар Дампилович] — бурятский композитор, Народный артист Бурятской АССР ::____________________________ ::К примеру, таких персон, довольно, значимые люди для истории России и российской музыки. Если залезть в категорию: «Композиторы СССР» и т.д, там очень много персон, которых не хватает в Татарском разделе Википедии. --[[Кулланучы:Alibek Attamonov|Alibek Attamonov]] ([[Кулланучы бәхәсе:Alibek Attamonov|бәхәс]]) 7 сен 2023, 01:20 (UTC) == Просба == Здравствуйте мой виртуальный брат, друг. У меня была одна просьба, если вам интересно было бы круто если сделаем вместе. Я сильно интересуюсь в истории татар, читаю книги. Недавно читал книги про татары в Туркестане в начале 20 век. Там очень много татары известных. Я поискал их, но их в википедию нету. Просьба была такая, давайте их добавляем на вики, вы на русском, татарском языке, а я на узбекском языке. У меня есть знакомый человек из АН РТ, можем у него все источники брать. Если тема вам интересно могу ещё больше объяснить в ватсапе. Кстати, можете задавать вопрос почему сам не сделаю. Ответ простой, просто я польностю не умею использовать вики, редактировать и т.д. [[Кулланучы:Abdulaziz Abduraxmon|Abdulaziz Abduraxmon]] ([[Кулланучы бәхәсе:Abdulaziz Abduraxmon|бәхәс]]) 16 сен 2023, 22:35 (UTC) * Здравствуйте, Абдулазиз. Кого (из «известных татар в Туркестане»), конкретно, предлагаете добавить в ТатВики, напишите несколько фамилий? И учтите, я не пишу статьи в Русской Википедии, а в Татарской пишем только на татарском.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 17 сен 2023, 18:07 (UTC) *:Здравствуйте. Из известных это Марьям Султанмуратова (первая девукша которая отправилась в Германию что бы учиться из Туркестана. Наверно услишали 72 студентов из Туркестана учили там), Захида Бурнашева - одна из организаторов женского отдела и женского образования в Туркестане, Сагадат Еникеева - Дочь посла Кокандского ханства в Санкт-Петербурге Мирзы Хакима Парвоначи. Супругой генерала С.Г. Еникеева, Кабир Бакир, Махмуд Будайли, Абдулла Камчинбек (Гайнуллин), ещё можно этот список продолжить. Исмаил Абиди и Сахибжамал Гиссатуллина-Волжская они есть в вики но инфо очень мало [[Кулланучы:Abdulaziz Abduraxmon|Abdulaziz Abduraxmon]] ([[Кулланучы бәхәсе:Abdulaziz Abduraxmon|бәхәс]]) 22 сен 2023, 20:26 (UTC) == Invite to Join Wikipedia Asian Month 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''You are receiving this message because you participated in the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]] as an organizer or editor.'' [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|thumb|Join the Wikipedia Asian Month 2023 ]] <big>Dear all,</big> <big>The '''[[:m:Wikipedia Asian Month Home|Wikipedia Asian Month 2023]]'''[1] is coming !</big> <big>The campaign start within a flexible 30 days from November to December. Following with the changes of the rules made by last year, the wish to have more people get to know Asia and Asian related topic is the same! </big>'''<big>Click [[:m:Wikipedia Asian Month 2023/Join an Event|"Here"]] to Organize/Join a WAM Event.</big>''' '''1. Propose "Focus Theme" related to Asia !''' If you are based somewhere in Asia, or have specific passion on an Asian topic, please propose your "Focus Theme" by October 25th. The WAM international team will select 5 themes. Please propose your focus theme through [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfPLz8kvSP_0LlI4vGRHAP2ydJPnLY__1hb9-p8AsRcS2R2NQ/viewform?usp=sf_link this link][2]. '''2. Enhancing existing articles can also count as part of campaign contribution.''' Any edits, including creating new articles or adding new content to existing articles, over 3000 bytes in total would be able to get a reward. Last year, due to this change of rules, the Programs & Events Dashboard was suggested. However, according to community survey of 2022, Fountain Tool is still the best platform for tracking edit and points. You don’t need to create any Dashboard. For the tracking of editing existing article, the international team is currently designing a form. Will soon publish to the main page of WAM 2023. '''3. More flexible campaign time''' The contribution duration would remain 30days, but we extended the overall campaign timeline to 2 months. All organizers can decide when to start their WAM as long as the whole duration is within November 1st to December 31th. It means that you can participate in WAM based on the needs of your local community. '''Timetable''' * October 1st, 2023 : Publish International Campaign Page of the Year * October 5th to 25th, 2023 : Call for focus themes of WAM 2023. * Before 29 October, 2023: Complete '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2023/Join an Event|Registration]]''' [3] of Each language Wikipedia. * November 1st, UTC 00:00 to December 31th, UTC 00:00, 2023: Running the Campaign. (Find your local campaign for the actual event date.) * January 1st to March 15th, 2024: Auditing of each language Wikipedia. * March 30th, 2024: Deadline of reporting statistics and eligible editors to the International Team * April 1st to May 15th, 2024: The international team distributes Barnstars and Certificates to eligible editors of each event. For your information, the main page of Wikipedia Asian Month is currently undertaking a reconstruction for archiving purpose. For the 2023 event please bookmarked this page. We hope you will enjoy Wikipedia Asian Month! If you have any inquiry, feel free to contact us by info@asianmonth.wiki [4]. <big> We look forward to your participation. Cheers!!! WAM 2023 International Team</big> [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2023 [2] https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfPLz8kvSP_0LlI4vGRHAP2ydJPnLY__1hb9-p8AsRcS2R2NQ/viewform?usp=sf_link [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2023/Join_an_Event [4] info@asianmonth.wiki </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Joycewikiwiki@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/Wikipedia_Asian_Month_2023_Message_receiver_main&oldid=25753309 --> == Ирекле сурәтләр == Хөрмәтле Әмир әфәнде, сезнең <nowiki>[[Файл:М. Җәлил бюсты (Симәй).jpg]]</nowiki> төягәнне күрдем. Сез аны ирексез дигәнсез, әмма бу сайт ирекле. Вячеслав та, мин дә, рәхәтләнеп аннан рәсемнәр төйибез Викиҗыентыкка, бүген [[Разил Вәлиев|Рәзил Вәлиев]], кичә [[Һади Такташ]] фотоларын төядем (https://w.wiki/87Mw). Икенче ирекле сайт ДУМ РТ сайты (https://dumrt.ru/). Ул да ирекле, эчтәлек буенча эзләсәк кайбер мәчет фотоларын табып була, бу арада [[Колангы мәчете]] фотоларын шуннан таптым. Сез дә шулай эшли аласыз. Моның өчен рәсемне баштан үзегезгә саклап куясыз, аннары Файл төяүгә басасыз, ирелекле дигәнгә басасыз, шуннан Мастер загрузкига китә. Анда фото төйисез, бу минем файл түгел дип куясыз, аннары: источник - юрл адрес (мәсәлән, https://tatspb.tatarstan.ru/index.htm/news/2250607.htm), авторы - <nowiki>{{author|unknown}}</nowiki> (билгесез), астарак лицензия бүлегендә "Иная причина, не указанная выше" дип түгәрәккә куясыз да бүлеккә <nowiki>{{tatarstan.ru}}</nowiki> калыбын өстисез (ДУМ РТ өчен <nowiki>{{Dumrt.ru}}</nowiki>). Аннары гадәттәгечә тутырасыз. Фото төшерү датасы бигеле булмаса, мин сайтка йөкләнгән вакытны (9 ноября 2023 дигән бу очракта) яки булмаса битнең соңгы яңартылу битен куям (ул кайвакыт астарак күрсәтелә). Аңлашылмаса сорагыз.--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 10 ноя 2023, 19:41 (UTC) == Татар язучылары == Хәерле кичләр. Бүген [[Хәсән Туфан]] фотоларын викиҗыентыкка төядем (https://w.wiki/8AGf), фотолар арасында башка язучылар да бар, бәлкем сезгә кызыклы кешеләр дә очрар. [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 15 ноя 2023, 17:24 (UTC) == Белем җәүһәрләре == Хөрмәтле Әмир әфәнде, Дүшәмбе, 18 декабрь, Казанда булсагыз, [[Википедия:Белем_җәүһәрләре/Бүләкләү#2023|14:00дә IT-парк бинасында башланган тантаналы чарага]] чакырабыз үзегезне. Май-октябрь арасында Татарча Википедиягә өлешегез аркасында [[Википедия:Бәйгеләр/Белем_җәүһәрләре/2023/Бәяләү#Призёрлар|Википедия@Белем җәүһәрләре 2023 номинациясендә]] '''беренче урын''' алдыгыз. [[Татнетны үстерү фонды]], башка партнёрлар исеменнән диплом-сертификат, бүләкләр әзерләнгән. Чара берничә татар телле бәйгегә багышлана, чыгышлар һәм бүләкләүләр арасында музыкаль, театраль һәм бию номерлары көтелә. Барысы 16:00га кадәр тәмамлана. Ихтирам белән,--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 23 ноя 2023, 09:18 (UTC) :[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur әфәнде]], {{Рәхмәт}}--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 24 ноя 2023, 18:13 (UTC) == «Төбәк тематик атналыгы» проектыннан рәхмәт == {| style="{{float left}} width:430px; background-color: white; border: 3px solid green; text-align: center;" | rowspan="2" |[[Файл:Герб_Сибирской_Республики.png|безрамки|111x111пкс]] | height="20px" style="border-bottom: 1px solid #000; font-size:8pt;" |'''«[[Википедия:Проект:Төбәк тематик атналыгы|Төбәк тематик атналыгы]]» проектыннан рәхмәт''' |- | align="left" style="font-size:9pt;padding:4pt;line-height:1.25em" |[[Файл:Flag_of_Siberia.svg|граница|безрамки|22x22пкс]]<small>'''Себер атналыгы кысаларында катнашу өчен'''. — [[Кулланучы:Slonoed5|Slonoed5]].</small> |} [[Кулланучы:Slonoed5|Slonoed5]] ([[Кулланучы бәхәсе:Slonoed5|бәхәс]]) 28 ноя 2023, 16:16 (UTC) :[[Кулланучы:Slonoed5|Кулланучы Slonoed5]], {{Рәхмәт}}--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 29 ноя 2023, 17:12 (UTC) == Translation request == Hello. Can you translate and upload the article [[:ru:Лахер-Зе]] in Tatar Wikipedia? Yours sincerely, [[Кулланучы:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Кулланучы бәхәсе:Multituberculata|бәхәс]]) 12 гый 2024, 21:26 (UTC) == «Төбәк тематик атналыгы» проектыннан рәхмәт == {| style="{{float left}} width:430px; background-color: White; border: 3px solid red; text-align: center;" | rowspan="2" |[[Файл:Coat_of_Arms_of_the_Russian_Federation.svg|безрамки|101x101пкс]] | height="20px" style="border-bottom: 1px solid #000; font-size:8pt;" |'''«[[Википедия:Проект:Төбәк тематик атналыгы|Төбәк тематик атналыгы]]» проектыннан рәхмәт''' |- | align="left" style="font-size:9pt;padding:4pt;line-height:1.25em" |<small>{{Байрак|Рәсәй}}'''Рәсәй атналыгы кысаларында катнашу өчен'''. — [[Кулланучы:Slonoed5|Bumın qahan]]</small> |} [[Кулланучы:Bumın qahan|Bumın qahan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Bumın qahan|бәхәс]]) 23 гый 2024, 16:27 (UTC) * Рәхмәт.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 24 гый 2024, 17:39 (UTC) *:@[[Кулланучы:Bumın qahan|Bumın qahan]]@[[Кулланучы:Әмир|Әмир]]нужна помощь [[Махсус:Кертемнәр/176.195.44.217|176.195.44.217]] 3 фев 2024, 21:11 (UTC) == Руслан Саберов == Прошу защитить страницу, автор с жалобой не знает что такое татарская википедия [[Махсус:Кертемнәр/176.195.44.217|176.195.44.217]] 3 фев 2024, 21:10 (UTC) == Wikipedia Asian Month 2023 Golden Barnstar == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="border: 3px solid #EAC100; background-color: #EEEEEE; margin:0 auto; padding:20px 20px; width:70%;" class="plainlinks">[[File:2023_Wikipedia_Asian_Month_Special_Barnstar.jpg|left|180px]] {{Center|{{resize|150%|''''' Wikipedia Asian Month 2023 Golden Barnstar'''''}}}} <div style="color: #333333; margin-left:220px; font-size:110%; "> Dear {{ROOTPAGENAME}} : :Congratulations! Thank you so much for participating in the Wikipedia Asian Month 2023. We are very grateful for your dedication to the Wikimedia movement and effort in promoting Asian content. Hope to see you again this year and celebrate the 10th year of Wikipedia Asian Month together. :Sincerely, </div> <div style="color: #333333; text-align:right; font-size:120%; ">Wikipedia Asian Month International Team</div> </div> {{clear}} </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Theredunicorn@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Theredunicorn/WAM2023_GoldenAmbassador_MassMessage_Receiver_1&oldid=26163741 --> == Якутия ордены == {| style="border: 3px solid {{{border|black}}}; background-color: {{{color|White}}};" | rowspan="2" |[[Файл:Orden_of_Yakutia.png|безрамки|166x166пкс]] | style="font-size: 175%; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" |'''Якутия ордены''' |- | style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |Якутия атналыгы кысаларында «[[Википедия:Проект:Төбәк тематик атналыгы|Төбәк тематик атналыгы]]» проектында актив катнашканы өчен. <small>''[[Кулланучы:Slonoed5|Bumın qahan]]''</small> |} Сезнең зур хезмәтегез өчен «Төбәк тематик атналыгы» проекты исеменнән сезне Якутия ордены белән бүләклим! [[Кулланучы:Bumın qahan|Bumın qahan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Bumın qahan|бәхәс]]) 15 фев 2024, 10:10 (UTC) * Рәхмәт.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 15 фев 2024, 13:56 (UTC) == Удмуртия ордены == Сезнең зур хезмәтегез өчен «Төбәк тематик атналыгы» проекты исеменнән сезне Удмуртия ордены белән бүләклим. {| style="border: 3px solid {{{border|black}}}; background-color: {{{color|White}}};" | rowspan="2" |[[Файл:BoNM_-_Udmurtia_Hires.png|безрамки|132x132пкс]] | style="font-size: 175%; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" |'''Удмуртия ордены''' |- | style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |Удмуртия атналыгы кысаларында «[[Википедия:Проект:Төбәк тематик атналыгы|Төбәк тематик атналыгы]]» проектында актив катнашканы өчен. <small>''[[Кулланучы:Slonoed5|Bumın qahan]]''</small> |} [[Кулланучы:Bumın qahan|Bumın qahan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Bumın qahan|бәхәс]]) 26 фев 2024, 11:01 (UTC) == «Төбәк тематик атналыгы» проектыннан рәхмәт == {| style="{{float left}} width:430px; background-color: White; border: 3px solid blue; text-align: center;" | rowspan="2" |[[Файл:Emblem_of_South_Korea.svg|безрамки|96x96пкс]] | height="20px" style="border-bottom: 1px solid #000; font-size:8pt;" |<font color="black">'''«[[Википедия:Проект:Төбәк тематик атналыгы|Төбәк тематик атналыгы]]» проектыннан рәхмәт'''</font> |- | align="left" style="font-size:9pt;padding:4pt;line-height:1.25em" |<small>{{Байрак|Көньяк Корея}}'''Көньяк Корея атналыгы кысаларында катнашу өчен'''. — [[Кулланучы:Bumın qahan|Bumın qahan]]</small> |} [[Кулланучы:Bumın qahan|Bumın qahan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Bumın qahan|бәхәс]]) 8 мар 2024, 16:34 (UTC) == Wikimedia CEE Meeting 2024 == Хәерле көн! 2024 елның 27-29 сентябрендә Истанбулда, Төркиядә узачак конфeренциядә катнашу, чыгыш ясау өчен фикерләшү буенча [[Википедия:Гомуми форум#Wikimedia CEE Meeting 2024|тема ачык]]. Шулай ук [https://t.me/wugtat телеграмм төркемендә] фикерләшеп була. Үзегезне яки башка кандидатларны тәкъдим итә аласыз. Ихтирам белән--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 10 апр 2024, 16:54 (UTC) :@[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] әфәнде, барырга теләкләрегез юкмы? [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 5 май 2024, 18:13 (UTC) :: [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur әфәнде]], декабрь аенда узган бүләкләү чарасында минем «Яшьләргә ― яшел ут! (Дорогу ― молодым!)» дип әйткәнне [[Кулланучы:A.Khamidullin|Абдулла әфәнде]] белән [[Вячеслав Кириллин]] гына ишетте шул. Мин шул фикеремдә калам. [https://t.me/wugtat Телеграмм төркемендә] фикерләшүегезне дә даими укып барам, язмыйм гына. «''Әмир әфәнде өчен дә тавышын бирергә шат булган''» [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] өчен, фоторәсемнәре белән нык ярдәм итүче [[Вячеслав Кириллин]] өчен тавыш бирәм (тәкъдим итәм). --[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 5 май 2024, 19:00 (UTC) :::[[Кулланучы:Әмир|Әмир абый]], исәнмесез! Юк, "дә" кушымчасы бераз контексттан чыгарылган. Гафу итегез😅. Сезне беренче итеп телгә аласы калган [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 5 май 2024, 19:13 (UTC) ::::[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], хәерле кичләр. Сезнең ике плюс (+) бар: беренчедән, композитор - ирекле һөнәр иясе (үз вакыты үзе белән) дип беләм, икенчедән, күп чит телләр белү. От души тәкъдим итәм барырга. Бүген булмаса, Википедиягә элегрәк керткән кертемнәр җитәрлек.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 5 май 2024, 19:20 (UTC) :::::Рәхмәт, шулай әйткәнегез өчен🙏🏻... [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 5 май 2024, 19:27 (UTC) :::Аңлашылды. @[[Кулланучы:Frhdkazan|Frhdkazan]] белән бер урын хатын-кыз өчен булсын дип тә сөйләшкән идек. Зур өлеш кертүчеләр арасыннан @[[Кулланучы:Timlesj|Рәзинә Тимәндәрова]] һәм @[[Кулланучы:Римма Васильева|Римма Васильева]] бар. Римма ханым соңгы арада биредә актив булмаса да, күптән түгел [https://kaibicy.ru/news/novosti/kaibickaia-zemlia-priniala-gostei-iz-sibiri себер татарларына Викида язу буенча мастер класс күрсәткән]. Икесенә дә хәбәр салдык әле. [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 6 май 2024, 08:00 (UTC) == Some of your articles were evaluated == Some new submissions were evaluated since last update: * [[Айгөл Хисмәтуллина]] (evaluated by Il Nur; status = approved) * [[Степанида Борисова]] (evaluated by Il Nur; status = approved) * [[Ирен Аитофф]] (evaluated by Il Nur; status = approved) * [[Аксения Посельская]] (evaluated by Il Nur; status = approved) * [[Галина Кривошапко]] (evaluated by Il Nur; status = approved) * [[Огдо Аксёнова]] (evaluated by Il Nur; status = approved) * [[Марина Попова]] (evaluated by Il Nur; status = approved) * [[Февронья Баишева]] (evaluated by Il Nur; status = approved) * [[Анегина Ильина]] (evaluated by Il Nur; status = approved) * [[Матрёна Слепцова]] (evaluated by Il Nur; status = approved) * [[Ирина Нуриева]] (evaluated by Il Nur; status = approved) * [[Фирүзә Хәлдәрова]] (evaluated by Il Nur; status = approved) * [[Ак мәчет «Зәйнәб»]] (evaluated by Il Nur; status = approved) * [[Виола Амерд]] (evaluated by Il Nur; status = approved) * [[Мәдинә Сакаева]] (evaluated by Il Nur; status = approved) * [[Флюра Абдуллина]] (evaluated by Il Nur; status = approved) Please Note that, it was opt-in feature from CampWiz Bot. - [[Кулланучы:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[Кулланучы бәхәсе:CampWiz Bot|бәхәс]]) 15 апр 2024, 22:08 (UTC) == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Напоминание о проходящем сейчас голосовании по избранию членов первого U4C</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|Перевод данного сообщения на другие языки доступен в Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Уважаемый викимедиец! Вы получили данное сообщение, так как ранее вы принимали участие в процессе подготовки УКП. Напоминаю вам, что период голосования по выборам в Координационный комитет по Универсальному кодексу поведения (U4C) завершается 9 мая 2024 года. Ознакомьтесь с информацией на [[Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|странице голосования в Мета-вики]], чтобы узнать больше по теме голосования и правомочности избирателей. Координационный комитет по Универсальному кодексу поведения (U4C) является глобальной группой, деятельность которой направлена на обеспечение справедливого и последовательного применения УКП. Участники сообщества были приглашены для подачи заявок на членство в U4C. Для более подробной информации об области ответственности U4C, пожалуйста, [[Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|ознакомьтесь с Уставом U4C]]. Пожалуйста, поделитесь данным сообщением с членами вашего сообщества, чтобы они также могли принять участие. От имени проектной команды УКП,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 2 май 2024, 22:54 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_3&oldid=26721208 --> == Удаление фотографий == Здравствуйте! Прошу Вас удалить из татарской Википедии следующие иллюстрации в связи с их заменой на свободные: # [[:Файл:Равил Моратов.jpg]] # [[:Файл:Альберт Шигабутдинов.jpg]] # [[:Файл:2(54).jpg]] # [[:Файл:Mirza Mahmutov.jpg]] # [[:Файл:Харис Якупов. Портрет.jpg]] # [[:Файл:Л.М.Смагин.jpg]] # [[:Файл:Biktimerov.jpg]] # [[:Файл:BABerezovsky2012.jpg]] # [[:Файл:N.Ayupov.jpg]] # [[:Файл:О.В.Морозов.jpg]] --[[Кулланучы:MasterRus21thCentury|MasterRus21thCentury]] ([[Кулланучы бәхәсе:MasterRus21thCentury|бәхәс]]) 3 май 2024, 17:49 (UTC) == Wikimedia CEE Meeting 2024 вәкилләре == Татар телле викимедиачылар төркеме халыкара хәрәкатькә үз активлыклары турында хисапларын тиешлечә тапшыра, бу халыкара чарага үз вәкилләре буларак 2 кешене җибәрү хокукы бар. 2024 елның 27-29 сентярендә Истанбулда узачак Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илләре викимедиачылары очрашуына намзәтләр буенча [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia%20Community%20of%20Tatar%20language%20User%20Group/Delegates/Turkic%20Wikimedia%20Conference2024 тавыш бирү ачык]. Беренче вәкил итеп ТатВкиның экс-админы һәм актив кулланучысы булган [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһадне]], икенче вәкил итеп ТатВПның 21 еллык тарихында иң зур өлеш кертүче беренче өчлектәге хатын-кызларның берсе булган [[Кулланучы:Римма Васильева|Римма Васильеваны]] тәкъдим итәргә булдык (иң күп өлеш кертүче кыз Timlesj бара алмавын әйтте). Сылтама буенча узып тавыш бирә аласыз.--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 15 май 2024, 19:46 (UTC) :@[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] әфәнде, сез дә тавыш биргән кандидат Римма ханым, инде гаилә сәбәпләре аркасында бара алмавын белдерде үземә. Соңрак үзе җавап бирер бәлкем. Шуңа күрә Вячеслав өчен тавыш бирү ачтым. ТатВикига бик нык ярдәм итүче Вячеслав өчен тавыш бирә аласыз. Башка тавыш бирүчеләргә шәхсән яздым. [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 23 май 2024, 17:54 (UTC) ::[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] әфәнде, алайса Р.В. белән бергә төшкән фотоны алып куйсагыз да буладыр, Вячеслав өчен тавыш бирдем.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 23 май 2024, 18:00 (UTC) == Congratulations to the Feminism and Folklore Prize Winner! == Dear Winner, We are thrilled to announce that you have been selected as one of the prize winners in the 2024 '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore]]''' Writing Contest! Your contributions have significantly enriched Wikipedia with articles that document the vibrant tapestry of folk cultures and highlight the crucial roles of women within these traditions. As a token of our appreciation, you will receive a gift coupon. To facilitate the delivery of your prize and gather valuable feedback on your experience, please fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc9Rkv1803Q6DnAc1SLxyYy95KN22GNrGXeA7kNFT-u62MGyg/viewform?usp=sf_link the Winners Google Form]. In the form, kindly provide your details for receiving the gift coupon and share your thoughts about the project. Your dedication and hard work have not only helped bridge the gender gap on Wikipedia but also ensured that the cultural narratives of underrepresented communities are preserved for future generations. We look forward to your continued participation and contributions in the future. Congratulations once again, and thank you for being a vital part of this global initiative! Warm regards, '''The Feminism and Folklore Team''' <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf20242&oldid=26890688 --> == [[Проект:Вики-яз 2024|Вики-яз 2024]] == Хәерле көн! [[Файл:Tatar Wikimedia Community User Group Tulip Text tt globe tilted hat.png|thumb|[[m:Wikimedia Community of Tatar language User Group/tt|Татар телле викимедиачыларының глобаль юзер-төркеме]] эмблемасы.]] [[m:Wikimedia_Community_of_Tatar_language_User_Group/tt#Катнашуда кызыксынганнар|Татар телле викимедиачылар төркеме]] исеменнән Сезне «[[Проект:Вики-яз 2024|Вики-яз 2024]]» конкурсында [[Проект:Вики-яз 2024#Нәтиҗәләр|призлы урын]] яулау белән чын күңелдән котлыйм. Бүләкләр алу өчен, минем электрон почтага (<small>igabidullin@mail.ru</small>) яки телеграммыма ([https://t.me/wugtat төркемнән] табып була) үзегезнең почтаны һәм кулланучы исемегезне язуыгызны сорыйм. БИК МӨҺИМ!!! Мәгълүматны 2024 елның 30 июнь көне ахырына кадәр юлларга кирәк. Җиңүчеләр моны эшләргә өлгермәсә, кызганычка каршы, призлы суммаларны ала алмаячак! Сумма башкалар арсында бүленәчәк. Хөрмәт һәм рәхмәт белән, Викимедиа җәмгыятенең татар телле катнашучылары төркеме әгъзасы,--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 12 июн 2024, 19:38 (UTC) :@[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] әфәнде, хәерле кич, призны почтагызга җибәрдем, алуны расларсыз әле. [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 25 июл 2024, 18:23 (UTC) ::[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur әфәнде]], бүләгегез килгән. {{Рәхмәт}}--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 25 июл 2024, 20:23 (UTC) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 26 июл 2024, 13:07 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Новый запрос == Доброе утро! Прошу Вас удалить из татвики следующие фотографии: # [[:Файл:800px-Kafil111 Amirov.jpg]] # [[:Файл:Alsou new.jpg]] # [[:Файл:Марат Әмирханов.gif]] # [[:Файл:A.Shutikov.jpg]] # [[:Файл:N.Isanbet.png]] # [[:Файл:Н.Мәһдиев.jpg]] # [[:Файл:Ildar yuzeev.jpg]] --[[Кулланучы:MasterRus21thCentury|MasterRus21thCentury]] ([[Кулланучы бәхәсе:MasterRus21thCentury|бәхәс]]) 27 сен 2024, 07:06 (UTC) == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 7 окт 2024, 12:10 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Translation request == Hello, Әмир. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]]/[[:ru:Родрик, Дэни]] in Tatar Wikipedia? Kindest regards, [[Кулланучы:Oirattas|Oirattas]] ([[Кулланучы бәхәсе:Oirattas|бәхәс]]) 14 окт 2024, 14:54 (UTC) == Азия ае 2024 == 1-30 ноябрь көннәрендә Азия илләре, халыклары һәм аларның мәдәниятләре дөньясын татарчалаштыруга өлеш кертергә чакырам: [[Проект:Азия ае 2024]].--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 20 ноя 2024, 16:18 (UTC) == [[Һади Атласи]] == Добрый день! Вы добавили важный раздел в эту статью о родственниках, за что большое спасибо. Хочу обратить Ваше внимание на фотографию [[:File:Editorial staff of the newspaper "Azerbaijan" (1919).jpg]]. В третьем ряду второй слева господин в подписи обозначен как Mirzə Hadi (Atlasov) или Мухаммед Хади (Атласов). Это, конечно, не Һади Атласи, хотя именно в эти годы jy работал в азербайджанской прессе. Может быть? это какой-то родственник? Брат , например? Было бы интересно узнать. [[Кулланучы:Hunu|Hunu]] ([[Кулланучы бәхәсе:Hunu|бәхәс]]) 24 ноя 2024, 18:18 (UTC) == Азия ае катнашучысы таныклыгы == * Хөрмәт һәм рәхмәт белән, Викимедиа җәмгыятенең татар телле катнашучылары төркеме әгъзасы, --[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 30 ноя 2024, 15:54 (UTC) {{Азия ае катнашучысы | ел=2024 }} [[File:2024_Wikipedia_Asian_Month_Barnstar.png|100px|left|]] == [[Проект:Вики-яз 2025|Вики яз 2025]] == Хөрмәтле кулланучы! 21.03-31.05 көннәрендә Үзәк һәм Көнчыгыш Европа илләре, халыклары һәм аларның дөньясын татарчалаштыруга өлеш кертергә һәм призлар отырга чакырам. Тулырак: [[Проект:Вики-яз 2025]].--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 28 мар 2025, 10:48 (UTC) == Дора Воровская == Исәнмесез, аның яһүд булу чыганагын кайдан алдыгыз? (google тәрҗемә итү) Hello, where did you get the source for her being Jewish? (https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%92%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F#:~:text=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D3%99%D1%82,%D1%8F%D2%BB%D2%AF%D0%B4%D3%99) [[Махсус:Кертемнәр/176.223.63.15|176.223.63.15]] 11 апр 2025, 14:10 (UTC) :[https://cyclowiki.org/wiki/Еврейские_жёны_советских_вождей Еврейские жёны советских вождей — Циклопедия] [[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 11 апр 2025, 20:00 (UTC) ::Thanks [[Махсус:Кертемнәр/81.193.193.91|81.193.193.91]] 12 апр 2025, 00:32 (UTC) == Wikipedia Asian Month 2024 Golden Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border: 5px solid #FFD700; background-color: #FAFAD2; margin: 0 auto; padding: 30px; width: 60%; box-shadow: 0 0 15px rgba(0, 0, 0, 0.2); font-family: 'Segoe UI', Tahoma, Geneva, Verdana, sans-serif; border-radius: 25px; display: flex; flex-direction: column; height: auto;"> <!-- Title Section: Golden Award and Wikipedia Asian Month (placed at top) --> <div style="font-size: 150%; font-weight: bold; text-shadow: 1px 1px 10px rgba(0, 0, 0, 0.4); margin-bottom: 1px; text-align: center;"> Golden Award <br>Wikipedia Asian Month 2024 </div> <!-- Image and Message Section: Image on the right, Message on the left --> <div style="display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; gap: 10px;"> <!-- Reduced the gap between image and text --> <!-- Congratulations Message (on the left side of the box) --> <div style="font-size: 120%; color: #333333; text-align: left; line-height: 1.6; max-width: 60%;"> <p>Dear {{ROOTPAGENAME}},</p> <p>Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month! We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages. We also hope you continue to participate in Asian Month each year, helping to promote and share knowledge about Asia. Sincerely, Wikipedia Asian Month User Group </div> <!-- Image Section (on the right side) --> <div style="max-width: 300px;"> [[File:2024 Wikipedia Asian Month Special Barnstar.png|2024 Wikipedia Asian Month Special Barnstar|180px]] </div> </div> </div> </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Betty2407@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=28586040 --> == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|бәхәс]]) 29 май 2025, 11:17 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == [[Проект:Вики-яз 2025|Вики-яз 2025]] == Хәерле көн! Хөрмәтле кулланучы! Сезне «[[Проект:Вики-яз 2025|Вики-яз 2025]]» конкурсында [[Проект:Вики-яз 2025#Нәтиҗәләр|призлы урын]] яулау белән чын күңелдән котлыйм. Бүләкләр алу өчен, минем электрон почтага (<small>igabidullin@mail.ru</small>) яки телеграммыма ([https://t.me/wugtat төркемнән] табып була) үзегезнең почтаны һәм кулланучы исемегезне язуыгызны сорыйм. БИК МӨҺИМ!!! Мәгълүматны 2024 елның 30 июль көне ахырына кадәр юлларга кирәк. Җиңүчеләр моны эшләргә өлгермәсә, кызганычка каршы, призлы суммаларны ала алмаячак! Сумма башкалар арсында бүленәчәк. Хөрмәт һәм рәхмәт белән,--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 11 июл 2025, 13:34 (UTC) :@[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] әфәнде, хәерле көн, призны почтагызга җибәрдем, алуны расларсыз әле. [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 24 июл 2025, 08:23 (UTC) :: [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur әфәнде]], хәерле көн вакыты. Раслыйм. {{Рәхмәт}}.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 24 июл 2025, 18:00 (UTC) == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|бәхәс]]) 16 июл 2025, 12:29 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Ирекле сурәтләр == @[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] әфәнде, Татарстан Диния нәзарәте (https://dumrt.ru/) һәм Татарстан Рәисе (https://rais.tatarstan.ru/) сайтларыннан үзе алып аннары Викиҗыентыкка күпләп төйи ала торган бот скрпиптлары ясадым. Ярыйсы гына эшли бугай ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Laying_the_foundation_stone_of_the_Resurrection_Cathedral_of_the_Naberezhnye_Chelny_Diocese Чаллы соборы], [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Kurban%20Bayram%202025%20in%20Kukmor Мәчкәрә мәчете], [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Holy%20Bolghar%20gathering%202025 Болгар җыены]). Кирәк булса галереяга сылтама ясасагыз ([https://dumrt.ru/media/galleries/galleries_1711.html менә шулай] яки [https://rais.tatarstan.ru/pressa/photoreports/photoreport/10370739.htm болай]), төятермен үзенә.--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 24 июл 2025, 16:48 (UTC) == Без һәм безнең таулар (һәйкәл) == Hello. In the article [[Без һәм безнең таулар (һәйкәл)]], can you add current-day information post-2023 about this monument? According to reports, the monument has been vandalized and its surroundings also have been damaged. Damage in the front and in the back of the monument is clearly visible in the photos and videos. According to reports, the Azerbaijani government is considering demolishing the monument. This has been added in [[:en:We Are Our Mountains]]. Yours sincerely, [[Махсус:Кертемнәр/78.174.55.43|78.174.55.43]] 27 авг 2025, 08:04 (UTC) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 19 ноя 2025, 13:45 (UTC) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Help == Hello, I need help improving [[Gazzä genotsidı|this]] article I recently created; my Tatar language skills are poor. [[Кулланучы:جودت|جودت]] ([[Кулланучы бәхәсе:جودت|бәхәс]]) 18 мар 2026, 11:55 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 апр 2026, 20:17 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472541 --> 31nxzhbusozfykqfl2l2912q32eou9z Сәет Меняльщиков 0 164529 5838436 3079805 2026-04-29T02:39:16Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838436 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = ''Сәет Меняльщиков''<br/><small>''Саид Меняльщиков''</small> | рәсем = С.Меняльщиков.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!—Сәет Меняльщиков--> | рәсем язуы = Сәет Меняльщиков | тулы исем = Сәет Җиһан улы Меняльщиков | һөнәр = кино куючы-рәссам | туу датасы = 22.04.1936 | туу җире = {{туу җире|Мордовия|Мордовиядә}} {{туу җире|Рузай районы|Рузай районында}} [[Пешлә|Тат-Пешлә]] [[авыл]]ы | гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байраклаштыру|Русия}} | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 21.09.2000 | үлем җире = Мәскәү | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{ССРБ дәүләт премиясе}} ([[1981]]) | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Сәет Меняльщиков''' (Сәет Җиһан улы Меняльщиков, {{lang-ru|Саид Дҗиганович Меняльщиков}}) – куючы рәссам. «Мосфильм» киностудиясендә эшләгән. ССРБ Дәүләт премиясе лауреаты ([[1981]]). == Тәрҗемәи хәле == [[1936 ел]]ның 22 апрелендә [[Мордовия|Мордовия АССР]]ның [[Рузай районы]] [[Пешлә|Тат-Пешлә]] [[авыл]]ында<ref>[http://www.close-up.ru/search/index.php?PAGEN_3=2&PAGEN_2=2&q=%E3%E8%EA%E0&where=&how=d Крупный план берлеге сайты]</ref><ref>{{Citation |title=Ватан киносы белешмәлеге |url=http://test.russiancinema.ru/index.php?e_dept_id=1&e_person_id=593 |access-date=2015-01-26 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305105901/http://test.russiancinema.ru/index.php?e_dept_id=1&e_person_id=593 |dead-url=yes }}</ref> (башка версия буенча [[Мәскәү өлкәсе]] [[Ногинск]] [[шәһәр]]ендә<ref name="Ногинск сайты">{{Cite web |url=http://www.bogorodsk-noginsk.ru/lyudi/20130419.html |title=Ногинск сайты |accessdate=2015-01-26 |archivedate=2021-04-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210421070714/https://www.bogorodsk-noginsk.ru/lyudi/20130419.html }}</ref>) туган. Ногинск шәһәренең 14-мәктәбен<ref name="Ногинск сайты"/>, «1905 ел» исемендәге Мәскәү өлкә сәнгать укуханәсенең театр-декорация бүлеген (''В. Шестаков остаханәсе'') ([[1956]]), ВГИКның сәнгать факультетын (''Б. Дубровский, Ю. Пименов остаханәсе'') ([[1962]]) тәмамлаган. [[1962]]-[[1997]] «Мосфильм» киностудиясенең рәссам-куючысы булып эшли. С. Бондарчукның «Сугыш һәм солых» кинофильмында ([[1967]]) рәссам-куючы булып катнашу танылу китерә.<ref>{{Citation |title=Кино белешмәлеге |url=http://test.russiancinema.ru/index.php?e_dept_id=1&e_person_id=593 |access-date=2015-01-26 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305105901/http://test.russiancinema.ru/index.php?e_dept_id=1&e_person_id=593 |dead-url=yes }}</ref> == Иҗаты == «Мосфильм» кностудиясендә куючы - рәссам буларак катнашкан фильмнары [[Файл:С.Меняльщиков 1.jpg|200px|thumb|right|<small>«Мәскәү күз яшенә ышанмый» фильмы афишасы</small>{{ref-en}}]] * [[1992]] — Алтын поднослы официант (''Официант с золотым подносом'') * [[1991]] — Җеп тоткан маэстро (''Маэстро с ниточкой'') * [[1990]] — Русиядә яңадан каргышлы көннәр (''А в России опять окаянные дни'') * [[1989]] — Мцен өязенең леди Макбеты (''Леди Макбет Мценского уезда'') * [[1989]] — Өметсез өметләнәм (''Без надежды надеюсь'') * [[1988]] — Шурави * [[1985]] — Васыять (''Завещание'') * [[1984]] — Мирас (''Наследство'') * [[1984]] — Клиника (киноальманах) * [[1983]] — Яшьлек (''Молодость'') (киноальманах) * [[1982]] — Айвенго турында баллада (''Баллада о доблестном рыцаре Айвенго'') * [[1981]] — Әрем - әче үлән (''Полынь - трава горькая'') * [[198]]0 — Алтын атлы җайдак (''Всадник на золотом коне'') * [[1979]] — Мәскәү күз яшенә ышанмый (''Москва слезам не верит'') * [[1978]] — Яңа урында (''На новом месте'') * [[1976]] — Картлачлар өчен күңел ачу (''Развлечение для старичков'') * [[1975]] — Мария өчен алмазлар (''Алмазы для Марии'') * [[1973]] — Гади киемле кеше (''Человек в штатском'') * [[1972]] — Бер көн турында хикәя (''Рассказ об одном дне'') * [[1971]] — Шаһит югалу (''Пропажа свидетеля'') * [[1971]] — Ир булсаң (''Если ты мужчина''...) * [[1970]] — Изге Луканың кайтуы (''Возвращение Святого Луки'') * [[1969]] — Ватерлоо ([[Италия]], [[СССР|ССРБ]]) * [[1967]] — Софья Перовская * [[1965]]-[[1967]] — Сугыш һәм солых (''Война и мир'') == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == [[1981]] — ССРБ дәүләт премиясе — «Мәскәү күз яшенә ышанмый» ([[1979]]) фильмы өчен == Сылтамалар == * [http://www.kinopoisk.ru/name/1999495/ С. Меняльщиков Кино-поиск.ру сайтында] * [http://www.close-up.ru/search/index.php?PAGEN_3=2&PAGEN_2=2&q=%E3%E8%EA%E0&where=&how=d Крупный план берлеге сайты] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{DEFAULTSORT:Меняльщиков, Сәет}} [[Төркем:Сәнгать уку йортларын тәмамлаучылар]] [[Төркем:ВГИК тәмамлаучылар]] [[Төркем:Рәссамнар]] [[Төркем:ССРБ дәүләт премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Мордовия татарлары]] [[Төркем:Мәскәү татарлары]] rxfyye38k19iff3lnuzdulgccv7oyvo Әрмәннәр 0 169471 5838458 4073594 2026-04-29T05:45:20Z ~2026-25805-47 60610 2023 елда бөтен Карабах Әзербайҗан тарафыннан яулап алынгач, аерылып чыккан Арцах дәүләте таркалды һәм аның барлык әрмән халкы качты. 5838458 wikitext text/x-wiki {{Халык |халык = Әрмәннәр |Рәсем = |үз аталышы = Հայեր, hayer [hɑˈjɛɾ] |гомуми сан = якынча 10–12 миллион |яшәү җире = [[Әрмәнстан]]: 2 961 801 <br /> [[Россия]]: 1 182 388 < <br /> [[Франса|Франция]]:800 000 <br /> [[АКШ]]: 483 366 <br /> |үлеп беткән = |арх = |тел = [[Әрмән теле]] |раса = |дин = [[Христианлык]] ([[Әрмән апостолик чиркәве]]), [[Ислам]] ([[хемшиннәр]]ның өлеше) |тамырдаш = |бүтән халыкка керүе = |кертә = |чыгуы = }} [[Файл:Armenian-Americans-Boston-1908.jpg|300px|мини|уңда|Әрмән гаиләсе, Бостон, АКШ]] '''Әрмәннәр''' (әрмәнчә ''Հայեր'', hayer [hɑˈjɛɾ]) — [[Һинд-аурупа телләре|һинд-аурупа гаиләсе]]<nowiki/>нең [[әрмән теле]]ндә сөйләшүче борынгы халык. [[Әрмәнстан]]ың төп халкы. Шулай ук күп әрмәннәр [[Лөбнан]], [[Абхазия]], [[Россия]] илләрендә тора. Әрмәннәрнең гомуми саны якынча 10–12 млн. кеше. ==Тарих== [[Файл:Armenian Empire.png|300px|мини|уңда|[[Тигран Бөек]] (95–55 б.э.к.) идарә иткән чорындагы Әрмәнстан харитасы]] II б.э.к. меңьеллык VI б.э.к. гасырга кадәр Әрмән таулыгында әрмән халкы формалашкан дип санала. [[Файл:Hay pers.jpg|300px|мини|уңда|Әрмән кешесе [[Ахәменид дәүләте]] патшасына ясак түли, VI–V б.э.к., Персеполь]] Үзисеме — һай (''Հայ''), бер фараз буенча [[Урарту]] төбәге '''Һати''' атамасыннан килеп чыккан. 522 б.э.к. фарсы патшасы [[Дарий I]] [[Беһистун язмасы]]нда ''Арминия'' илен телгә ала. Исем '''Мелитена'''га чиктәш төбәк ''Armi'', фарсыча ''Armina'' атамасыннан чыккан. Әрмәннәрнең борынгы бабалары фригиялеләр, мушки, хурритлар, урартлар кабиләләре булган дип санала. VI б.э.к. гасырда Урарту таркала, Әрмән таулыгы [[Мидия]] хакимияте астында булган. IV б.э.к. гасырда [[Ахәменид дәүләте]]нә керә, ике сатрапиягә бүленә. 189 б.э.к. хаким '''Арташес''' Селевкидларга каршы баш күтәрә һәм [[Бөек Әрмәнстан]]га нигез салган. [[Борынгы Рим]] һәм [[Парфия]] үзара көндәшлеге, дошманлыгын кулланып, Бөек Әрмәнстан буфер дәүләт буларак III гасырга кадәр бәйсез булган. 387 елда [[Борынгы Рим]] һәм Фарсы Иле Парфия Әрмәнстанны бүлә, 428 елда формаль әрмән патшасы юкка чыгарыла. 572 елда әрмәннәр фарсы гаскәрен җиңә һәм [[Византия]] ягына күчә, фактик рәвештә Византиянең вассал төбәгенә әверелә. VII гасырда [[гарәпләр]] әрмән җирен басып ала. Әрмәнстан төбәге Хәлифәткә керә, күп әрмәннәр [[Византия]]гә кача. [[885]] елда Хәлифәт һәм Византия чикләнгән бәйсезлеген бирә. [[1045]] елда [[Византия]] янә Әрмән патшалыгын басып ала. XI сәлҗүк-[[төрекләр]] әрмән җирен басып ала, күп әрмәннәр ватаныннан кача, 1198 елда Киликиядә яңа патшалыкта җыела. XIV гасырда [[Туктамыш]] һәм [[Аксак Тимер]] әрмән җирендә сугыша. Соңрак төрекләр һәм фарсылар хакимлеге астында. 1801–1821 елда [[Россия]]гә керә. [[Беренче бөтендөнья сугышы]]нда [[Әрмәннәр геноциды|әрмәннәр кыргыны]] булган. [[1988]]–1991 елларда сугыш нәтиҗәсендә [[Таулы Карабаг]] бәйсезлеген игълан итә. 1991 елда [[Әрмәнстан]] ССРБдан бәйсезлеген игълан итә. [[1994]] елда әрмәннәр [[Таулы Карабаг (регион)|Таулы Карабаг]]ны басып ала, нәтиҗәдә [[Азәрбайҗан]] һәм [[Төркия]] белән дипломатик мөнәсәбәтләр әлегә юк, һәм сугыш янавы саклана. == Сылтамалар == * В.Я. Брюсов. Летопись исторических судеб армянского народа. — Ер., 1940. * Армяне // Народы России. Атлас культур и религий. — М.: Дизайн. Информация. Картография, 2010. — 320 с. — ISBN 978-5-287-00718-8. * Армяне // Этноатлас Красноярского края / Совет администрации Красноярского края. Управление общественных связей; гл. ред. Р. Г. Рафиков; редкол.: В. П. Кривоногов, Р. Д. Цокаев. — 2-е изд., перераб. и доп. — Красноярск: Платина (PLATINA), 2008. — 224 с. — ISBN 978-5-98624-092-3. * Народы России: живописный альбом, Санкт-Петербург, типография Товарищества «Общественная Польза», 3 декабря 1877, ст. 415 [[Төркем:Әрмәнстан халыклары]] [[Төркем:Азәрбайҗан халыклары]] [[Төркем:Россия халыклары]] [[Төркем:Франция халыклары]] [[Төркем:Төркия халыклары]] qr5u3hwx419hqv8qhltpwbarz3iwac2 Сталёва-Воля 0 171468 5838415 5519997 2026-04-29T01:04:49Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838415 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=март 2026}} {{ТП |татар исеме = Сталёва-Воля |чын исем = {{lang-pl|Stalowa Wola}} |ил = Польша |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Воеводалык |төбәк = Карпат асты воеводалыгы |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1945 ел{{!}}1945 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =63371 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Сталёва-Воля''' ({{lang-pl|Stalowa Wola}}) — [[Польша]]нең [[Карпат асты воеводалыгы]]нда урнашкан шәһәр. Халык саны — 63371 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Сталёва-Воля Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1945 ел]]дан йөртә. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1946'''<ref name="*аа*">{{Citation |title=Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dn. 14 II 1946 r. &#91;Dokument elektroniczny&#93; / &#91;komitet red. przewodn. Stefan Szulc&#93; ; Główny Urząd Statystyczny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010000/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1950'''<ref name="*аб*">[http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000640&set_entry=000095&format=999 Ludność i zasoby mieszkaniowe w latach 1946-1974 według podziału administracyjnego kraju z 1 czerwca 1975 r. / Główny Urząd Statystyczny.]</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1960'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1978'''<ref>{{Citation |title=Statystyka miast / Główny Urząd Statystyczny. Departament Terenowych Organów Statystyki. Wydano Warszawa : GUS, 1980. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703181213/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1993'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-04 |archivedate=2022-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321210136/http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- font-size=*125%* |10892||13034||26423||33112||50149||71173||67555||63371 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Карпат асты воеводалыгы шәһәрләре]] n27v0altd1588cgwaojbei34i6c9b6y Тарнобжег 0 171470 5838441 4418568 2026-04-29T03:55:41Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838441 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Тарнобжег |чын исем = {{lang-pl|Tarnobrzeg}} |ил = Польша |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Воеводалык |төбәк = Карпат асты воеводалыгы |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1593 ел{{!}}1593 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =49214 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Тарнобжег''' ({{lang-pl|Tarnobrzeg}}) — [[Польша]]нең [[Карпат асты воеводалыгы]]нда урнашкан шәһәр. Халык саны — 49214 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Тарнобжег Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. == Тарих == Шәһәр статусын [[1593 ел]]дан йөртә. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1946'''<ref name="*аа*">{{Citation |title=Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dn. 14 II 1946 r. &#91;Dokument elektroniczny&#93; / &#91;komitet red. przewodn. Stefan Szulc&#93; ; Główny Urząd Statystyczny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010000/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1950'''<ref name="*аб*">[http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000640&set_entry=000095&format=999 Ludność i zasoby mieszkaniowe w latach 1946-1974 według podziału administracyjnego kraju z 1 czerwca 1975 r. / Główny Urząd Statystyczny.]</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1960'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1978'''<ref>{{Citation |title=Statystyka miast / Główny Urząd Statystyczny. Departament Terenowych Organów Statystyki. Wydano Warszawa : GUS, 1980. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703181213/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1993'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-04 |archivedate=2022-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321210136/http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- font-size=*125%* |4441||4304||6981||19218||33493||49982||50287||49214 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Карпат асты воеводалыгы шәһәрләре]] n1v1fcnvtpkz6b62d1o17pgzpd63ail Старгард 0 171473 5838417 4418557 2026-04-29T01:12:13Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838417 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Старгард |чын исем = {{lang-pl|Stargard Szczeciński}} |ил = Польша |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Воеводалык |төбәк = Көнбатыш Поморье воеводалыгы |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1243 ел{{!}}1243 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =69633 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Старгард,''' 2016 елга кадәр '''Старгард-Щецинсьски''' ({{lang-pl|Stargard Szczeciński}}, {{lang-de|Stargard in Pommern}}) — [[Польша]]ның [[Көнбатыш Поморье воеводалыгы]]нда урнашкан шәһәр. Халык саны — 69633 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Старгард-Щецинсьски Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1243 ел]]дан йөртә. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% |'''1900'''<ref>http://www.digizeitschriften.de/download/PPN514401303_1905/PPN514401303_1905___log8.pdf</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1946'''<ref name="*аа*">{{Citation |title=Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dn. 14 II 1946 r. &#91;Dokument elektroniczny&#93; / &#91;komitet red. przewodn. Stefan Szulc&#93; ; Główny Urząd Statystyczny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010000/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1950'''<ref name="*аб*">[http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000640&set_entry=000095&format=999 Ludność i zasoby mieszkaniowe w latach 1946-1974 według podziału administracyjnego kraju z 1 czerwca 1975 r. / Główny Urząd Statystyczny.]</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1960'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1978'''<ref>{{Citation |title=Statystyka miast / Główny Urząd Statystyczny. Departament Terenowych Organów Statystyki. Wydano Warszawa : GUS, 1980. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703181213/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1993'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-04 |archivedate=2022-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321210136/http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- font-size=*125%* |26858 |9939||21845||33650||44522||54958||72191||71367||69633 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Көнбатыш Поморье воеводалыгы шәһәрләре]] s2e7c3axj1qcbynhtmlr1jhyeljdco7 Торунь 0 171474 5838480 4413839 2026-04-29T07:23:11Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838480 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Торунь |чын исем = {{lang-pl|Toruń}} |ил = Польша |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Воеводалык |төбәк = Куявия-Поморье воеводалыгы |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1233 ел{{!}}1233 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =205312 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Торунь''' ({{lang-pl|Toruń}}, {{lang-de|Thorn}}) — [[Польша]]ның [[Куявия-Поморье воеводалыгы]]нда урнашкан шәһәр. Халык саны — 205312 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Торунь Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1233 ел]]дан йөртә. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% |'''1900'''<ref>http://www.digizeitschriften.de/download/PPN514401303_1905/PPN514401303_1905___log8.pdf</ref> |'''1939'''<ref>http://www.digizeitschriften.de/download/PPN514401303_1939/PPN514401303_1939___log10.pdf</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1946'''<ref name="*аа*">{{Citation |title=Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dn. 14 II 1946 r. &#91;Dokument elektroniczny&#93; / &#91;komitet red. przewodn. Stefan Szulc&#93; ; Główny Urząd Statystyczny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010000/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1950'''<ref name="*аб*">[http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000640&set_entry=000095&format=999 Ludność i zasoby mieszkaniowe w latach 1946-1974 według podziału administracyjnego kraju z 1 czerwca 1975 r. / Główny Urząd Statystyczny.]</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1960'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1978'''<ref>{{Citation |title=Statystyka miast / Główny Urząd Statystyczny. Departament Terenowych Organów Statystyki. Wydano Warszawa : GUS, 1980. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703181213/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1993'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-04 |archivedate=2022-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321210136/http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- font-size=*125%* |29635 |69151 |?||80637||104906||129872||165594||201806||211243||205312 |} </div> == Танылган шәхесләр == * [[Николай Коперник]] (1473-1543), [[Астрономия|астроном]] һәм [[математик]]. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Польшаның зур шәһәрләре}} [[Төркем:Куявия-Поморье воеводалыгы шәһәрләре]] dgikjizf74dhwccpxk5chc5ne7s7yeh Томашув-Мазовецки 0 171480 5838478 4413837 2026-04-29T07:10:12Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838478 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Томашув-Мазовецки |чын исем = {{lang-pl|Tomaszów Mazowiecki}} |ил = Польша |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Воеводалык |төбәк = Лодзь воеводалыгы |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1830 ел{{!}}1830 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =65210 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Томашув-Мазовецки''' ({{lang-pl|Tomaszów Mazowiecki}}) — [[Польша]]ның [[Лодзь воеводалыгы]]нда урнашкан шәһәр. Халык саны — 65210 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Томашув-Мазовецки Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1830 ел]]дан йөртә. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1946'''<ref name="*аа*">{{Citation |title=Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dn. 14 II 1946 r. &#91;Dokument elektroniczny&#93; / &#91;komitet red. przewodn. Stefan Szulc&#93; ; Główny Urząd Statystyczny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010000/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1950'''<ref name="*аб*">[http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000640&set_entry=000095&format=999 Ludność i zasoby mieszkaniowe w latach 1946-1974 według podziału administracyjnego kraju z 1 czerwca 1975 r. / Główny Urząd Statystyczny.]</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1960'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1978'''<ref>{{Citation |title=Statystyka miast / Główny Urząd Statystyczny. Departament Terenowych Organów Statystyki. Wydano Warszawa : GUS, 1980. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703181213/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1993'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-04 |archivedate=2022-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321210136/http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- font-size=*125%* |33183||39431||48543||54969||61809||69868||67554||65210 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Лодзь воеводалыгы шәһәрләре]] 9w1go2ya6e0p2uihrvfq1tqc3wa1043 Седльце 0 171492 5838383 4418540 2026-04-28T20:39:22Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838383 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Седльце |чын исем = {{lang-pl|Siedlce}} |ил = Польша |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Воеводалык |төбәк = Мазовия воеводалыгы |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1547 ел{{!}}1547 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =77392 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Седльце''' ({{lang-pl|Siedlce}}) — [[Польша]]нең [[Мазовия воеводалыгы]]нда урнашкан шәһәр. Халык саны — 77392 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Седльце Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1547 ел]]дан йөртә. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1946'''<ref name="*аа*">{{Citation |title=Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dn. 14 II 1946 r. &#91;Dokument elektroniczny&#93; / &#91;komitet red. przewodn. Stefan Szulc&#93; ; Główny Urząd Statystyczny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010000/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1950'''<ref name="*аб*">[http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000640&set_entry=000095&format=999 Ludność i zasoby mieszkaniowe w latach 1946-1974 według podziału administracyjnego kraju z 1 czerwca 1975 r. / Główny Urząd Statystyczny.]</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1960'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1978'''<ref>{{Citation |title=Statystyka miast / Główny Urząd Statystyczny. Departament Terenowych Organów Statystyki. Wydano Warszawa : GUS, 1980. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703181213/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1993'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-04 |archivedate=2022-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321210136/http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- font-size=*125%* |25697||2555||32587||39201||50480||72963||76656||77392 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Мазовия воеводалыгы шәһәрләре]] its3dibdiypk86nwegvlxg64u7wbgew Сувалки 0 171498 5838424 4418560 2026-04-29T01:43:16Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838424 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Сувалки |чын исем = {{lang-pl|Suwałki}} |ил = Польша |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Воеводалык |төбәк = Подлясье воеводалыгы |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1715 ел{{!}}1715 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =69527 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Сувалки''' ({{lang-pl|Suwałki}}) — [[Польша]]ның [[Подлясье воеводалыгы]]нда урнашкан шәһәр. Халык саны — 69527 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Сувалки Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1715 ел]]дан йөртә. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1946'''<ref name="*аа*">{{Citation |title=Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dn. 14 II 1946 r. &#91;Dokument elektroniczny&#93; / &#91;komitet red. przewodn. Stefan Szulc&#93; ; Główny Urząd Statystyczny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010000/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1950'''<ref name="*аб*">[http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000640&set_entry=000095&format=999 Ludność i zasoby mieszkaniowe w latach 1946-1974 według podziału administracyjnego kraju z 1 czerwca 1975 r. / Główny Urząd Statystyczny.]</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1960'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1978'''<ref>{{Citation |title=Statystyka miast / Główny Urząd Statystyczny. Departament Terenowych Organów Statystyki. Wydano Warszawa : GUS, 1980. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703181213/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1993'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-04 |archivedate=2022-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321210136/http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- font-size=*125%* |13670||15456||19868||25520||35871||63913||68923||69527 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Подлясье воеводалыгы шәһәрләре]] 146d3ma58r8afghi88z7cyk4581xths Слупск 0 171499 5838404 4418552 2026-04-28T23:47:16Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838404 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Слупск |чын исем = {{lang-pl|Słupsk}} |ил = Польша |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Воеводалык |төбәк = Поморье воеводалыгы |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1310 ел{{!}}1310 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =96655 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Слупск''' ({{lang-pl|Słupsk}}, {{lang-de|Stolp}}) — [[Польша]]нең [[Поморье воеводалыгы]]нда урнашкан шәһәр. Халык саны — 96655 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Слупск Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1310 ел]]дан йөртә. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% |'''1900'''<ref>http://www.digizeitschriften.de/download/PPN514401303_1905/PPN514401303_1905___log8.pdf </ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1946'''<ref name="*аа*">{{Citation |title=Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dn. 14 II 1946 r. &#91;Dokument elektroniczny&#93; / &#91;komitet red. przewodn. Stefan Szulc&#93; ; Główny Urząd Statystyczny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010000/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1950'''<ref name="*аб*">[http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000640&set_entry=000095&format=999 Ludność i zasoby mieszkaniowe w latach 1946-1974 według podziału administracyjnego kraju z 1 czerwca 1975 r. / Główny Urząd Statystyczny.]</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1960'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1978'''<ref>{{Citation |title=Statystyka miast / Główny Urząd Statystyczny. Departament Terenowych Organów Statystyki. Wydano Warszawa : GUS, 1980. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703181213/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1993'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-04 |archivedate=2022-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321210136/http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- font-size=*125%* |27293 |34622||33857||53383||68699||82418||102036||99943||96655 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Поморье воеводалыгы шәһәрләре]] 8r6qvo7cce9x01fbwekee6zeoj5unts Тчев 0 171500 5838490 4413842 2026-04-29T08:14:34Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838490 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Тчев |чын исем = {{lang-pl|Tczew}} |ил = Польша |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Воеводалык |төбәк = Поморье воеводалыгы |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1260 ел{{!}}1260 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =60152 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} [[Файл:Old Town Market Square, Tczew, Poland.jpg|альт=Староместская площадь|мини|Old Town Market Square, Tczew, Poland.]] '''Тчев''' ({{lang-pl|Tczew}}, {{lang-de|Dirschau}}) — [[Польша]]нең [[Поморье воеводалыгы]]нда урнашкан шәһәр. Халык саны — 60152 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Тчев Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1260 ел]]дан йөртә. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% |'''1900'''<ref>http://www.digizeitschriften.de/download/PPN514401303_1905/PPN514401303_1905___log8.pdf</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1946'''<ref name="*аа*">{{Citation |title=Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dn. 14 II 1946 r. &#91;Dokument elektroniczny&#93; / &#91;komitet red. przewodn. Stefan Szulc&#93; ; Główny Urząd Statystyczny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010000/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1950'''<ref name="*аб*">[http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000640&set_entry=000095&format=999 Ludność i zasoby mieszkaniowe w latach 1946-1974 według podziału administracyjnego kraju z 1 czerwca 1975 r. / Główny Urząd Statystyczny.]</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1960'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1978'''<ref>{{Citation |title=Statystyka miast / Główny Urząd Statystyczny. Departament Terenowych Organów Statystyki. Wydano Warszawa : GUS, 1980. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703181213/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1993'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-04 |archivedate=2022-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321210136/http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- font-size=*125%* |12808 |21936||25180||33226||40372||50208||59860||59857||60152 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Поморье воеводалыгы шәһәрләре]] rlf3xwdzajdtqtzk5x5yrwyjj1dft3k Стараховице 0 171504 5838416 4418556 2026-04-29T01:12:05Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838416 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Стараховице |чын исем = {{lang-pl|Starachowice}} |ил = Польша |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Воеводалык |төбәк = Свентокшиж воеводалыгы |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1916 ел{{!}}1916 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =51605 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Стараховице''' ({{lang-pl|Starachowice}}) — [[Польша]]ның [[Свентокшиж воеводалыгы]]нда урнашкан шәһәр. Халык саны — 51605 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Стараховице Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1916 ел]]дан йөртә. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1946'''<ref name="*аа*">{{Citation |title=Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dn. 14 II 1946 r. &#91;Dokument elektroniczny&#93; / &#91;komitet red. przewodn. Stefan Szulc&#93; ; Główny Urząd Statystyczny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010000/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1950'''<ref name="*аб*">[http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000640&set_entry=000095&format=999 Ludność i zasoby mieszkaniowe w latach 1946-1974 według podziału administracyjnego kraju z 1 czerwca 1975 r. / Główny Urząd Statystyczny.]</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1960'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1978'''<ref>{{Citation |title=Statystyka miast / Główny Urząd Statystyczny. Departament Terenowych Organów Statystyki. Wydano Warszawa : GUS, 1980. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703181213/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1993'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-04 |archivedate=2022-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321210136/http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- font-size=*125%* |18569||24263||35603||42986||47443||57285||54615||51605 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Свентокшиж воеводалыгы шәһәрләре]] 7zp4m5ks37lugxijq8xb19n0elsnhva Сосновец 0 171505 5838413 4418553 2026-04-29T00:29:35Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838413 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Сосновец |чын исем = {{lang-pl|Sosnowiec}} |ил = Польша |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Воеводалык |төбәк = Силезия воеводалыгы |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1902 ел{{!}}1902 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =217638 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Сосновец''' ({{lang-pl|Sosnowiec}}, {{lang-de|Sosnowitz}}) — [[Польша]]нең [[Силезия воеводалыгы]]нда урнашкан шәһәр. Халык саны — 217638 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Сосновец Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1902 ел]]дан йөртә. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1946'''<ref name="*аа*">{{Citation |title=Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dn. 14 II 1946 r. &#91;Dokument elektroniczny&#93; / &#91;komitet red. przewodn. Stefan Szulc&#93; ; Główny Urząd Statystyczny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010000/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1950'''<ref name="*аб*">[http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000640&set_entry=000095&format=999 Ludność i zasoby mieszkaniowe w latach 1946-1974 według podziału administracyjnego kraju z 1 czerwca 1975 r. / Główny Urząd Statystyczny.]</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1960'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1978'''<ref>{{Citation |title=Statystyka miast / Główny Urząd Statystyczny. Departament Terenowych Organów Statystyki. Wydano Warszawa : GUS, 1980. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703181213/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1993'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-04 |archivedate=2022-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321210136/http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- font-size=*125%* |111115||134497||166409||186572||229330||251279||232622||217638 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Польшаның зур шәһәрләре}} [[Төркем:Силезия воеводалыгы шәһәрләре]] 00jzateojfmczx8figkf3k0n882msot Руда-Шлёнска 0 171510 5838343 4418509 2026-04-28T13:39:29Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838343 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Руда-Шлёнска |чын исем = {{lang-pl|Ruda Śląska}} |ил = Польша |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Воеводалык |төбәк = Силезия воеводалыгы |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1947 ел{{!}}1947 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =142950 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Руда-Шлёнска''' ({{lang-pl|Ruda Śląska}}) — [[Польша]]нең [[Силезия воеводалыгы]]нда урнашкан шәһәр. Халык саны — 142950 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Руда-Шлёнска Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1947 ел]]дан йөртә. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1946'''<ref name="*аа*">{{Citation |title=Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dn. 14 II 1946 r. &#91;Dokument elektroniczny&#93; / &#91;komitet red. przewodn. Stefan Szulc&#93; ; Główny Urząd Statystyczny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010000/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1950'''<ref name="*аб*">[http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000640&set_entry=000095&format=999 Ludność i zasoby mieszkaniowe w latach 1946-1974 według podziału administracyjnego kraju z 1 czerwca 1975 r. / Główny Urząd Statystyczny.]</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1960'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1978'''<ref>{{Citation |title=Statystyka miast / Główny Urząd Statystyczny. Departament Terenowych Organów Statystyki. Wydano Warszawa : GUS, 1980. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703181213/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1993'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-04 |archivedate=2022-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321210136/http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- font-size=*125%* |103954||112145||131843||142944||155905||167685||150595||142950 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Силезия воеводалыгы шәһәрләре]] jmv2761x0pmwm8agy57tcsco954q6dj Рыбник 0 171511 5838347 4418518 2026-04-28T13:59:35Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838347 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Рыбник |чын исем = {{lang-pl|Rybnik}} |ил = Польша |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Воеводалык |төбәк = Силезия воеводалыгы |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1214 ел{{!}}1214 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =141410 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Рыбник''' ({{lang-pl|Rybnik}}) — [[Польша]]ның [[Силезия воеводалыгы]]нда урнашкан шәһәр. Халык саны — 141410 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Рыбник Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1214 ел]]дан йөртә. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1946'''<ref name="*аа*">{{Citation |title=Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dn. 14 II 1946 r. &#91;Dokument elektroniczny&#93; / &#91;komitet red. przewodn. Stefan Szulc&#93; ; Główny Urząd Statystyczny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010000/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1950'''<ref name="*аб*">[http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000640&set_entry=000095&format=999 Ludność i zasoby mieszkaniowe w latach 1946-1974 według podziału administracyjnego kraju z 1 czerwca 1975 r. / Główny Urząd Statystyczny.]</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1960'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1978'''<ref>{{Citation |title=Statystyka miast / Główny Urząd Statystyczny. Departament Terenowych Organów Statystyki. Wydano Warszawa : GUS, 1980. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703181213/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1993'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-04 |archivedate=2022-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321210136/http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- font-size=*125%* |49277||56634||75201||96828||114616||143125||142731||141410 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Польшаның зур шәһәрләре}} [[Төркем:Силезия воеводалыгы шәһәрләре]] t0apla1evb27yl55rcsc4razg450mir Тыхы 0 171512 5838494 4413843 2026-04-29T08:30:29Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838494 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Тыхы |чын исем = {{lang-pl|Tychy}} |ил = Польша |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Воеводалык |төбәк = Силезия воеводалыгы |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1951 ел{{!}}1951 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =129386 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Тыхы''' ({{lang-pl|Tychy}}, {{lang-de|Tichau}}) — [[Польша]]ның [[Силезия воеводалыгы]]нда урнашкан шәһәр. Халык саны — 129386 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Тыхы Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1951 ел]]дан йөртә. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1946'''<ref name="*аа*">{{Citation |title=Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dn. 14 II 1946 r. &#91;Dokument elektroniczny&#93; / &#91;komitet red. przewodn. Stefan Szulc&#93; ; Główny Urząd Statystyczny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010000/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1950'''<ref name="*аб*">[http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000640&set_entry=000095&format=999 Ludność i zasoby mieszkaniowe w latach 1946-1974 według podziału administracyjnego kraju z 1 czerwca 1975 r. / Główny Urząd Statystyczny.]</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1960'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1978'''<ref>{{Citation |title=Statystyka miast / Główny Urząd Statystyczny. Departament Terenowych Organów Statystyki. Wydano Warszawa : GUS, 1980. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703181213/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1993'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-04 |archivedate=2022-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321210136/http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- font-size=*125%* |42795||48076||94504||120994||154093||136643||132816||129386 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Польшаның зур шәһәрләре}} [[Төркем:Силезия воеводалыгы шәһәрләре]] ce689eoeffhw87oa36hxapf5gm88n05 Семяновице-Шлёнске 0 171518 5838385 4418541 2026-04-28T20:54:58Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838385 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Семяновице-Шлёнске |чын исем = {{lang-pl|Siemianowice Śląskie}} |ил = Польша |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Воеводалык |төбәк = Силезия воеводалыгы |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1932 ел{{!}}1932 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =70291 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Семяновице-Шлёнске''' ({{lang-pl|Siemianowice Śląskie}}, {{lang-de|Siemianowitz}}) — [[Польша]]нең [[Силезия воеводалыгы]]нда урнашкан шәһәр. Халык саны — 70291 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Семяновице-Шлёнске Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1932 ел]]дан йөртә. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1946'''<ref name="*аа*">{{Citation |title=Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dn. 14 II 1946 r. &#91;Dokument elektroniczny&#93; / &#91;komitet red. przewodn. Stefan Szulc&#93; ; Główny Urząd Statystyczny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010000/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1950'''<ref name="*аб*">[http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000640&set_entry=000095&format=999 Ludność i zasoby mieszkaniowe w latach 1946-1974 według podziału administracyjnego kraju z 1 czerwca 1975 r. / Główny Urząd Statystyczny.]</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1960'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1978'''<ref>{{Citation |title=Statystyka miast / Główny Urząd Statystyczny. Departament Terenowych Organów Statystyki. Wydano Warszawa : GUS, 1980. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703181213/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1993'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-04 |archivedate=2022-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321210136/http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- font-size=*125%* |46707||52994||62411||67351||73873||79631||74269||70291 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Силезия воеводалыгы шәһәрләре]] 5zi5oa0ebpjned4b0kcl8il7btnur4w Тарновске-Гуры 0 171520 5838442 4418569 2026-04-29T03:55:56Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838442 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Тарновске-Гуры |чын исем = {{lang-pl|Tarnowskie Góry}} |ил = Польша |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Воеводалык |төбәк = Силезия воеводалыгы |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1525 ел{{!}}1525 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =60818 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Тарновске-Гуры''' ({{lang-pl|Tarnowskie Góry}}, {{lang-de|Tarnowitz}}) — [[Польша]]нең [[Силезия воеводалыгы]]нда урнашкан шәһәр. Халык саны — 60818 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Тарновске-Гуры Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1525 ел]]дан йөртә. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1946'''<ref name="*аа*">{{Citation |title=Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dn. 14 II 1946 r. &#91;Dokument elektroniczny&#93; / &#91;komitet red. przewodn. Stefan Szulc&#93; ; Główny Urząd Statystyczny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010000/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1950'''<ref name="*аб*">[http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000640&set_entry=000095&format=999 Ludność i zasoby mieszkaniowe w latach 1946-1974 według podziału administracyjnego kraju z 1 czerwca 1975 r. / Główny Urząd Statystyczny.]</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1960'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1978'''<ref>{{Citation |title=Statystyka miast / Główny Urząd Statystyczny. Departament Terenowych Organów Statystyki. Wydano Warszawa : GUS, 1980. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703181213/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1993'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-04 |archivedate=2022-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321210136/http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- font-size=*125%* |37639||41069||48145||57639||114111||76920||62393||60818 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Силезия воеводалыгы шәһәрләре]] gp8ptd55wx1z3errxdtmw7wvcjj35mb Свентохловице 0 171524 5838373 4418537 2026-04-28T20:09:42Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838373 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Свентохловице |чын исем = {{lang-pl|Świętochłowice}} |ил = Польша |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Воеводалык |төбәк = Силезия воеводалыгы |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1947 ел{{!}}1947 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =53798 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Свентохловице''' ({{lang-pl|Świętochłowice}}) — [[Польша]]нең [[Силезия воеводалыгы]]нда урнашкан шәһәр. Халык саны — 53798 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Свентохловице Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1947 ел]]дан йөртә. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1946'''<ref name="*аа*">{{Citation |title=Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dn. 14 II 1946 r. &#91;Dokument elektroniczny&#93; / &#91;komitet red. przewodn. Stefan Szulc&#93; ; Główny Urząd Statystyczny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010000/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1950'''<ref name="*аб*">[http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000640&set_entry=000095&format=999 Ludność i zasoby mieszkaniowe w latach 1946-1974 według podziału administracyjnego kraju z 1 czerwca 1975 r. / Główny Urząd Statystyczny.]</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1960'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1978'''<ref>{{Citation |title=Statystyka miast / Główny Urząd Statystyczny. Departament Terenowych Organów Statystyki. Wydano Warszawa : GUS, 1980. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703181213/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1993'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-04 |archivedate=2022-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321210136/http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- font-size=*125%* |50460||56663||57422||57834||56140||60234||56410||53798 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Силезия воеводалыгы шәһәрләре]] 38pu30le5q71r38yczqbpgdmy2urlsa Свидница 0 171532 5838381 4418539 2026-04-28T20:22:58Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838381 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ}} '''Свидница''' ({{lang-pl|Świdnica}}, {{lang-de|Schweidnitz}}) — [[Польша]]нең [[Түбән Силезия воеводалыгы]]нда урнашкан шәһәр. Халык саны — 59384 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Свидница Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1267 ел]]дан йөртә. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1946'''<ref name="*аа*">{{Citation |title=Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dn. 14 II 1946 r. &#91;Dokument elektroniczny&#93; / &#91;komitet red. przewodn. Stefan Szulc&#93; ; Główny Urząd Statystyczny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010000/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000103&set_entry=000115&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1950'''<ref name="*аб*">[http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000640&set_entry=000095&format=999 Ludność i zasoby mieszkaniowe w latach 1946-1974 według podziału administracyjnego kraju z 1 czerwca 1975 r. / Główny Urząd Statystyczny.]</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1960'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="*аб*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1978'''<ref>{{Citation |title=Statystyka miast / Główny Urząd Statystyczny. Departament Terenowych Organów Statystyki. Wydano Warszawa : GUS, 1980. |url=http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |access-date=2015-11-04 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703181213/http://statlibr.stat.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=000107&set_entry=000270&format=999 |dead-url=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1993'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-04 |archivedate=2022-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321210136/http://pop-stat.mashke.org/poland-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- font-size=*125%* |?||27805||39078||47673||54865||64300||61342||59384 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Түбән Силезия воеводалыгы шәһәрләре]] dkwktadaa7wrqbprhvnlcgwwmejuzut Фокшан 0 172067 5838523 4078992 2026-04-29T11:49:10Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838523 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Фокшан |чын исем = {{lang-ro|Focșani}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Вранчә өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1575 ел{{!}}1575 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =79315 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Фокшан''' ({{lang-ro|Focșani}}) — [[Румыния]]нең [[Вранчә өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 79315 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Фокшан Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1575 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=no }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |25066||32481||27960||28244||35094||56252||101335||101854||79315 |} Милләтләр (2002): румыннар — 98,6%, чегәннәр — 1,1%.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2015-11-19 |archive-date=2013-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Вранчә өязе шәһәрләре]] sehiez18lpzd54hx0rm0pc3xj05zvy2 Рымнику-Вылча 0 172080 5838348 4076002 2026-04-28T14:00:03Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838348 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Рымнику-Вылча |чын исем = {{lang-ro|Râmnicu Vâlcea}}, {{lang-hu|Vilcsa}}, {{lang-de|Wultsch, Königsberg}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Вылча өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1388 ел{{!}}1388 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =98776 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Рымнику-Вылча''' ({{lang-ro|Râmnicu Vâlcea}}, {{lang-hu|Vilcsa}}, {{lang-de|Wultsch, Königsberg}}) — [[Румыния]]нең [[Вылча өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 98776 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Рымнику-Вылча Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1388 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=no }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |9628||15648||17238||18984||23867||66321||113624||107726||98776 |} Милләтләр (2002): румыннар — 98,7%.<ref>http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |date=2013-10-14 }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Вылча өязе шәһәрләре]] drjm1h062q451gs186fyeupawq4zj0g Сфынту Георге 0 172082 5838432 4076748 2026-04-29T02:07:21Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838432 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Сфынту Георге |чын исем = {{lang-ro|Sfântu Gheorghe}}, {{lang-hu|Sepsiszentgyörgy}}, {{lang-de|Sankt Georgen}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Ковасна өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1832 ел{{!}}1832 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =56006 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Сфынту Георге''' ({{lang-ro|Sfântu Gheorghe}}, {{lang-hu|Sepsiszentgyörgy}}, {{lang-de|Sankt Georgen}}) — [[Румыния]]нең [[Ковасна өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 56006 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Сфынту Георге Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1832 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=no }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |8665||10818||14224||17638||20768||40804||68359||61543||56006 |} Милләтләр (2002): маҗарлар — 74,5%, румынар — 23,4%, чегәннәр — 1,5%.<ref>http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |date=2013-10-14 }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Ковасна өязе шәһәрләре]] etng3umy7w16ya4mdah1qknr8kcq2a7 Сибиу 0 172084 5838395 4076072 2026-04-28T23:02:01Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838395 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Сибиу |чын исем = {{lang-ro|Sibiu}}, {{lang-hu|Nagyszeben}}, {{lang-de|Hermannstadt}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Сибиу өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1191 ел{{!}}1191 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =147245 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Сибиу''' ({{lang-ro|Sibiu}}, {{lang-hu|Nagyszeben}}, {{lang-de|Hermannstadt}}) — [[Румыния]]нең [[Сибиу өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 147245 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Сибиу Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1191 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=no }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |33489||49345||60602||90475||109515||151137||169656||154892||147245 |} Милләтләр (2002): румыннар — 95,7%, маҗарлар — 2%, алманнар — 1,6%.<ref>http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |date=2013-10-14 }}</ref> == Танылган шәхесләр == * [[Клаус Йоһаннис]], Румыния президенты. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Румыниянең зур шәһәрләре}} [[Төркем:Сибиу өязе шәһәрләре]] scq6hlie9usnl0hufpvdslwvcfwfkez Слатина 0 172086 5838400 4076081 2026-04-28T23:41:21Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838400 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Слатина |чын исем = {{lang-ro|Slatina}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Олт өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1368 ел{{!}}1368 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =70293 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Слатина''' ({{lang-ro|Slatina}}) — [[Румыния]]нең [[Олт өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 70293 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Слатина Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1368 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=no }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |9825||11243||13136||13381||19250||44892||85168||78815||70293 |} Милләтләр (2002): румыннар — 98,9%.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2015-11-19 |archive-date=2013-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Олт өязе шәһәрләре]] 5rlzbssruba9iw0aop86juesk5uayju Слобозея 0 172087 5838401 4076082 2026-04-28T23:42:28Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838401 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Слобозея |чын исем = {{lang-ro|Slobozia}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Яломица өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1614 ел{{!}}1614 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =45891 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Слобозея''' ({{lang-ro|Slobozia}}) — [[Румыния]]нең [[Яломица өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 45891 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Слобозея Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1614 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=no }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |4858||7591||7714||9632||12443||29978||56048||52710||45891 |} Милләтләр (2002): румыннар — 98,1%, чегәннәр — 1,6%.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2015-11-19 |archive-date=2013-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Яломица өязе шәһәрләре]] 0ty3tjpdpfcjkne6u52aqjyyxeqcruh Сучәва 0 172089 5838431 4076740 2026-04-29T02:06:28Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838431 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Сучәва |чын исем = {{lang-ro|Suceava}}, {{lang-hu|Szucsáva}}, {{lang-de|Suczawa}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Сучәва өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1388 ел{{!}}1388 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =92121 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Сучәва''' ({{lang-ro|Suceava}}, {{lang-hu|Szucsáva}}, {{lang-de|Suczawa}}) — [[Румыния]]нең [[Сучәва өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 92121 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Сучәва Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1388 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=no }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |11229||17028||10123||20949||37697||62715||114462||105865||92121 |} Милләтләр (2002): румыннар — 98,2%.<ref>http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |date=2013-10-14 }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Сучәва өязе шәһәрләре]] tth3x0evkruekty2bs74kfg6qw7v0x9 Тырговиште 0 172091 5838491 4078382 2026-04-29T08:29:44Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838491 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Тырговиште |чын исем = {{lang-ro|Târgoviște}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Дымбовица өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1396 ел{{!}}1396 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =79610 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Тырговиште''' ({{lang-ro|Târgoviște}}) — [[Румыния]]нең [[Дымбовица өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 79610 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Тырговиште Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1396 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=no }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |13041||22298||26038||24360||29763||61254||98117||89930||79610 |} Милләтләр (2002): румыннар — 96,6%, чегәннәр — 2,9%.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2015-11-19 |archive-date=2013-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Дымбовица өязе шәһәрләре]] nsvenyedfhiy60k7goh05z0jt32kf70 Тыргу-Жиу 0 172093 5838492 4078384 2026-04-29T08:29:51Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838492 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Тыргу-Жиу |чын исем = {{lang-ro|Târgu Jiu}}, {{lang-hu|Zsilvásárhely}}, {{lang-de|Tergoschwyl}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Горж өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1406 ел{{!}}1406 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =82504 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Тыргу-Жиу''' ({{lang-ro|Târgu Jiu}}, {{lang-hu|Zsilvásárhely}}, {{lang-de|Tergoschwyl}}) — [[Румыния]]нең [[Горж өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 82504 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Тыргу-Жиу Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1406 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=no }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |9763||13030||17698||19618||30805||63506||98238||96641||82504 |} Милләтләр (2002): румыннар — 96,8%, чегәннәр — 3,1%.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2015-11-19 |archive-date=2013-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Горж өязе шәһәрләре]] eqgyx3gxx8vd89zp1crnr0rt6gh5t88 Тыргу-Муреш 0 172094 5838493 4078386 2026-04-29T08:29:52Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838493 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Тыргу-Муреш |чын исем = {{lang-ro|Târgu Mureș}}, {{lang-hu|Marosvásárhely}}, {{lang-de|Neumarkt am Mieresch}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Муреш өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1332 ел{{!}}1332 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =134290 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Тыргу-Муреш''' ({{lang-ro|Târgu Mureș}}, {{lang-hu|Marosvásárhely}}, {{lang-de|Neumarkt am Mieresch}}) — [[Румыния]]нең [[Муреш өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 134290 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Тыргу-Муреш Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1332 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=no }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |25517||38517||47043||65194||86464||130076||164445||150041||134290 |} Милләтләр (2002): румыннар — 49,5%, маҗарлар — 48%, чегәннәр — 2%.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2015-11-19 |archive-date=2013-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Румыниянең зур шәһәрләре}} [[Төркем:Муреш өязе шәһәрләре]] 7h3fj99vjmgjq39kpl7kbt307mvhn0p Тулчә 0 172095 5838487 4078176 2026-04-29T08:02:45Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838487 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Тулчә |чын исем = {{lang-ro|Tulcea}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Тулчә өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1506 ел{{!}}1506 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =73707 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Тулчә''' ({{lang-ro|Tulcea}}) — [[Румыния]]нең [[Тулчә өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 73707 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Тулчә Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1506 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=no }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |21727||20403||21642||24639||35561||61729||97904||91875||73707 |} Милләтләр (2002): румыннар — 92,3%, урыслар — 3,4%, төрекләр — 1,4%, чегәннәр — 1,4%.<ref>http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |date=2013-10-14 }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Тулчә өязе шәһәрләре]] tmqbn47csunxdv6ygmpta0dhkrzcwqf Турда 0 172096 5838488 4078225 2026-04-29T08:07:34Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838488 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Турда |чын исем = {{lang-ro|Turda}}, {{lang-hu|Torda}}, {{lang-de|Thorenburg}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Клуж өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1075 ел{{!}}1075 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =47744 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Турда''' ({{lang-ro|Turda}}, {{lang-hu|Torda}}, {{lang-de|Thorenburg}}) — [[Румыния]]нең [[Клуж өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 47744 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Турда Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1075 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=no }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |?||?||25905||33614||42307||55294||61200||55887||47744 |} Милләтләр (2002): румыннар — 99,8%.<ref>http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |date=2013-10-14 }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Клуж өязе шәһәрләре]] 67bx14z7nknapxjhi5gfk7x3h0z2nqx Трнава 0 172193 5838484 3821035 2026-04-29T07:40:12Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838484 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Трнава |чын исем = {{lang-sk|Trnava}} |ил = Словакия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Төбәк |төбәк = Трнава төбәге |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = 1211 |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =67368 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Трнава''' ({{lang-sk|Trnava}}, {{lang-hu|Nagyszombat}}, {{lang-de|Tyrnau}}) — [[Словакия]]нең [[Трнава төбәге]]ндә урнашкан шәһәр. == Географиясе == Мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан. == Климаты == Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.<ref>{{cite web|url=http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/weatherslovakiapittsburgh.html|title=Slovakia's Weather|accessdate=2010-06-11|last=Votruba|first=Martin|work=Slovak Studies Program|publisher=University of Pittsburgh|archiveurl=https://www.webcitation.org/66HxyiHUj?url=http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/weatherslovakiapittsburgh.html|archivedate=2012-03-19}}</ref> == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Трнава Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Беренче мәртәбә [[1211 ел]]да телгә алынган. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1970'''<ref name="pop-stat">http://pop-stat.mashke.org/slovakia-cities.htm{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1980'''<ref name="pop-stat" /> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1991'''<ref name="pop-stat" /> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2001'''<ref name="pop-stat" /> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="pop-stat" /> |- |41676||60750||68737||70286||67368 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * ŠVEDA, Dušan; PETRLOVÁ, Marcela; RÚŽIČKA, Zdenko; KRIŠKA, Peter. Nové územnosprávne členenie a organizácia miestnej štátnej správy. Bratislava : Epos, 1996. 224 s. ISBN 80-88810-59-0.{{ref-sk}} * ZUBRICZKÝ, Gabriel; KOREC, Pavol; LAUKO, Viliam; TOLMÁČI, Ladislav; MIČIETOVÁ, Eva. Kraje a okresy Slovenska : Nové administratívne členenie. 1. vyd. Bratislava : Q111, 1997. 392 s. ISBN 80-85401-58-4.{{ref-sk}} * VOLKO, Viliam; KIŠ, Miloslav, ed. Stručný prehľad vývoja územného a správneho členenia Slovenska. Bratislava : Ministerstvo vnútra SR, 2007. Dostupné online.{{ref-sk}} [[Төркем:Словакия торак пунктлары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Трнава төбәге шәһәрләре]] {{Slovakia-geo-stub}} 5zksiqjvgv7zkcwziv20kj81n5fquah Тренчин 0 172194 5838483 3820258 2026-04-29T07:32:35Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838483 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ}} '''Тренчин''' ({{lang-sk|Trenčín}}, {{lang-hu|Trencsén}}, {{lang-de|Trentschin}}) — [[Словакия]]нең [[Тренчин төбәге]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 56403 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Тренчин Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Беренче мәртәбә [[1111 ел]]да телгә алынган. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1970'''<ref name="pop-stat">http://pop-stat.mashke.org/slovakia-cities.htm{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1980'''<ref name="pop-stat" /> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1991'''<ref name="pop-stat" /> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2001'''<ref name="pop-stat" /> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="pop-stat" /> |- |39127||49972||56828||57854||56403 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Тренчин төбәге шәһәрләре]] tucgnasiik8l32wng9hjyo0v6lk7arn Татарбунары 0 172649 5838448 5551411 2026-04-29T04:24:42Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838448 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=март 2026}} {{ТП/ВМ |татар исеме = Татарбунары |чын исем = {{lang-uk|Татарбунари}}, {{lang-ro|Tătărăşti, Tatarbunar}}, {{lang-tr|Tatarpınarı}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Одесса өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1637 ел{{!}}1637 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =10974 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Татарбунары''' ({{lang-uk|Татарбунари}}, {{lang-ro|Tătărăşti, Tatarbunar}}, {{lang-tr|Tatarpınarı}}) — [[Украина]]ның [[Одесса өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 10974 кеше (2014). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Татарбунары Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1637 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="*аа*">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-01 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="*аа*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="*аа*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="*аа*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="*аа*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="*аа*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="*аа*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="*аа*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="*аа*" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="*аа*" /> |- font-size=*125%* |...||...||...||...||7851||9759||10807||11567||10797||10974 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Одесса өлкәсе шәһәрләре]] 6qrz62gclccim8wbsdnmh1sv4fswwjg Умань 0 172789 5838497 3820373 2026-04-29T09:44:47Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838497 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Умань |чын исем = {{lang-uk|Умань}}, {{lang-ru|Умань}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Черкассы өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1616 ел{{!}}1616 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =86621 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Умань''' (Умань, {{lang-uk|Умань}}, {{lang-ru|Умань}}) — [[Украина]]ның [[Черкассы өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 86621 кеше (2014). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Умань Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1616 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |31016||40736||43821||44384||44546||63378||78897||90596||88735||86621 |} </div> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: украин теле — 93,3%, рус теле — 6,4%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Черкассы өлкәсе шәһәрләре]] am0losdz9bfpp15z7iocitpek37jn1y Самар (Украина) 0 172799 5838364 4457764 2026-04-28T16:15:35Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838364 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Самар |чын исем = {{lang-uk|Самар}}, {{lang-ru|Самар}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Днепропетровск өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1672 ел{{!}}1672 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =71299 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Самар''' ({{lang-uk|Самар}}, {{lang-ru|Самар}}) — [[Украина]]ның [[Днипропетровск өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 66280 кеше ([https://novomoskovsk-rada.dp.gov.ua/storage/app/uploads/public/666/30c/e7a/66630ce7a7067932304827.doc 2024]{{Deadlink|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Самар Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1672 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |12883||14794||15137||37006||44243||61013||69245||75608||72439||71299 |} </div> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: украин теле — 80,9%, рус теле — 18,5%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Шәхесләр == * [[Наум Зеликман]] (1901-1938), [[БАССР]] эчке эшләр халык комиссары. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Днипропетровск өлкәсе шәһәрләре]] k88icubwo3aittbcmyuz53efrrnza00 Смила 0 172801 5838406 4118906 2026-04-28T23:48:28Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838406 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Смила |чын исем = {{lang-uk|Сміла}}, {{lang-ru|Смела}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Черкассы өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1542 ел{{!}}1542 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =68740 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Смила''' ({{lang-uk|Сміла}}, {{lang-ru|Смела}}) — [[Украина]]ның [[Черкассы өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 68740 кеше (2014). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Смила Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1542 ел]]да нигезләнгән. 1773 елда [[Магдебург хокукы]] бирелгән. Икенче мәртәбә Польшане бүлү нәтиҗәсендә Россия империясе составына кергән, 1793 тә шәһәр статусы кабат расланган. 1793–1794 елларда өяз үзәге, 1797 дә шәһәр статусын югалткан. 1926 да шәһәр статусы кабат бирелгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |...||21341||22953||33870||44534||55474||62282||79449||69681||68740 |} </div> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: украин теле — 89,1%, рус теле — 10,1%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Кардәш шәһәрләр == * {{Байрак/АКШ|20px}} [[Ньютон (Айова)|Ньютон]], [[АКШ]] * {{Байрак/Россия|20px}} [[Ржев]], [[Россия]] * {{Байрак/Россия|20px}} [[Данилов (шәһәр)|Данилов]], [[Россия]] * {{Байрак/Польша|20px}} [[Кендзежин-Козле]], [[Польша]] * {{Байрак/Украина|20px}} [[Ватутино]], [[Украина]] * {{Байрак/Украина|20px}} [[Ковель]], [[Украина]] * {{Байрак/Литва|20px}} [[Ионава]], [[Литва]] == Танылган шәхесләр == * [[Владимир Мединский]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Черкассы өлкәсе шәһәрләре]] hkit2r43lj27unkg51l2c4am0mn4twl Рубижне 0 172809 5838341 4671964 2026-04-28T13:36:32Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838341 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Рубижне |чын исем = {{lang-uk|Рубіжне}}, {{lang-ru|Рубежное}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Луганск өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1895 ел{{!}}1895 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =59951 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Рубижне''' яки '''Рубежное''' ({{lang-uk|Рубіжне}}, {{lang-ru|Рубежное}}) — [[Украина]]ның [[Луганск өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 18000 кеше (2025). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Рубижне Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1895 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |...||...||...||21995||35122||58348||65767||74078||65322||59951 |} </div> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: рус теле — 60,1%, украин теле — 39%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/Mult/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Луганск өлкәсе шәһәрләре]] b4s0ujvon38pvd42ihtwxin2dkrgq2k Стрый 0 172811 5838419 4452904 2026-04-29T01:35:19Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838419 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Стрый |чын исем = {{lang-uk|Стрий}}, {{lang-ru|Стрый}}, {{lang-pl|Stryj}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Львов өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1385 ел{{!}}1385 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =59835 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Стрый''' (Стрый, {{lang-uk|Стрий}}, {{lang-ru|Стрый}}, {{lang-pl|Stryj}}) — [[Украина]]ның [[Львов өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 67095 кеше (2024). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Стрый Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1385 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |...||...||...||33600||36180||47983||55096||66522||62479||59835 |} </div> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: украин теле — 93%, рус теле — 5,1%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/Mult/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Львов өлкәсе шәһәрләре]] gzsnww446dt8ywjoomg7vjfrsy8lb43 Фастив 0 172826 5838503 4418988 2026-04-29T11:05:42Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838503 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Фастив |чын исем = {{lang-uk|Фастів}}, {{lang-ru|Фастов}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Киев өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1390 ел{{!}}1390 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =48098 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Фастив''' ({{lang-uk|Фастів}}, {{lang-ru|Фастов}}) — [[Украина]]ның [[Киев өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 44000 кеше (2024). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Фастив Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1390 ел]]да нигезләнгән. 1601 дә [[Магдебург хокукы]] бирелгән. 1793 тән Россия империясе составында. Фастов аша 1870 тә үткәрелгән Киев-Әдис тимер юлы шәһәр үсешенә зур импүлс биргән. 1918 ның 1 декабрендә биредә Көнбатыш Украина Халык Җөмһүрияте һәм [[Украин Халык Җөмһүрияте]] делегатлары Берләшү актын (''[[:Uk:Акт злуки|Акт злуки]]'') имзалаганнар. 1938 дән шәһәр. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |...||12714||13876||20732||30240||42328||51179||53861||51976||48098 |} </div> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: украин теле — 90,8%, рус теле — 8,6%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Киев өлкәсе шәһәрләре]] 92qkgifsbepoo96e4oaaq1h5u1wvf31 Снижне 0 172827 5838407 4116145 2026-04-28T23:50:44Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838407 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Снижне |чын исем = {{lang-uk|Сніжне}}, {{lang-ru|Снежное}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Донецк өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1784 ел{{!}}1784 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =48003 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Снижне''' ({{lang-uk|Сніжне}}, {{lang-ru|Снежное}}) — [[Украина]]ның [[Донецк өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Фактик рәвештә «[[Донецк Халык Җөмһүрияте]]» идарәсе астында. Халык саны — 48003 кеше (2014). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Снижне Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1784 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |...||...||...||16156||25674||63981||65767||68857||58496||48003 |} </div> Милли состав (2001): украиннар — 51,3%, руслар — 45,1%, белоруслар — 1,0%, татарлар — 0,9%.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://donetskstat.gov.ua/census/census.php?ncp=11&ncp1=6 |access-date=2015-12-08 |archive-date=2007-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070213092341/http://donetskstat.gov.ua/census/census.php?ncp=11 |dead-url=yes }}</ref> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: рус теле — 84,1%, украин теле — 14,8%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Донецк өлкәсе}} [[Төркем:Донецк өлкәсе шәһәрләре]] a8mq93ont7vy2qn36ziglixfn94s2iz Ровеньки 0 172830 5838330 3820776 2026-04-28T12:35:29Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838330 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Ровеньки |чын исем = {{lang-uk|Ровеньки}}, {{lang-ru|Ровеньки}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Луганск өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1705 ел{{!}}1705 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =47370 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ровеньки''' (Ровенькы, {{lang-uk|Ровеньки}}, {{lang-ru|Ровеньки}}) — [[Украина]]ның [[Луганск өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Фактик рәвештә «[[Луганск Халык Җөмһүрияте]]» идарәсе астында. Халык саны — 47370 кеше (2014). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Ровеньки Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1705 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |...||7188||9688||20944||32037||61145||61499||67989||53725||47370 |} </div> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: рус теле — 79,8%, украин теле — 19,7%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Луганск өлкәсе шәһәрләре]] nzx4yd63dem0orlaf57f8gtuhfps5oi Свитловодск 0 172833 5838382 4118870 2026-04-28T20:23:48Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838382 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Свитловодск |чын исем = {{lang-uk|Світловодськ}}, {{lang-ru|Светловодск}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Кировоград өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1954 ел{{!}}1954 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =46372 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Свитловодск''' ({{lang-uk|Світловодськ}}, {{lang-ru|Светловодск}}) — [[Украина]]ның [[Кировоград өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 46372 кеше (2014). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Свитловодск Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1954 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |...||...||...||...||13254||34269||47166||55591||50094||46372 |} </div> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: украин теле — 79,5%, рус теле — 20%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Кировоград өлкәсе шәһәрләре]] sumz627gi8muw69l6irc6rlbfngacug Сорокине 0 172835 5838412 4116121 2026-04-29T00:26:32Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838412 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Сорокине |чын исем = {{lang-uk|Сорокіне}}, {{lang-ru|Краснодон/Сорокино}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Луганск өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1914 ел{{!}}1914 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =44014 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Сорокине''' ({{lang-uk|Сорокіне}}, {{lang-ru|Краснодон/Сорокино}}) — [[Украина]]ның [[Луганск өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Фактик рәвештә «[[Луганск Халык Җөмһүрияте]]» идарәсе астында. Халык саны — 44014 кеше (2014). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Сорокинк Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1914 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |...||4035||4933||22287||37952||69459||47868||52885||50560||44014 |} </div> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: рус теле — 90,8%, украин теле — 8,5%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/Mult/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Луганск өлкәсе шәһәрләре]] bq7pg8k15zigu13jx299p62bwniw6e1 Сокологирск 0 172843 5838408 4451548 2026-04-29T00:03:40Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838408 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Сокологирск |чын исем = {{lang-uk|Сокологірськ}}, {{lang-ru|Сокологорск}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Луганск өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1765 ел{{!}}1765 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =38235 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Сокологирск''' ({{lang-uk|Сокологірськ}}, {{lang-ru|Сокологорск}}) — [[Украина]]ның [[Луганск өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Фактик рәвештә «[[Луганск Халык Җөмһүрияте]]» идарәсе астында. Халык саны — 38235 кеше (2014). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Сокологирск Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1765 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |...||4201||10745||30131||43671||45779||44525||51025||43082||38235 |} </div> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: рус теле — 71,2%, украин теле — 23,3%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Луганск өлкәсе шәһәрләре]] 6fj5dbj35av2t0emw822hvneo4drqny Славута 0 172849 5838398 3821382 2026-04-28T23:38:37Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838398 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Славута |чын исем = {{lang-uk|Славута}}, {{lang-ru|Славута}}, {{lang-pl|Sławuta}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Хмельницкий өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 17 гасыр{{!}}17 гасырдан |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =35892 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Славута''' (Славута, {{lang-uk|Славута}}, {{lang-ru|Славута}}, {{lang-pl|Sławuta}}) — [[Украина]]ның [[Хмельницкий өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 35892 кеше (2014). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Славута Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[17 гасыр]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |...||7025||9779||15147||20216||25573||29323||34696||34358||35892 |} </div> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: украин теле — 92,3%, рус теле — 7,2%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Хмельницкий өлкәсе шәһәрләре]] fzl0ncv9j15l3r1854bm6y78pubkuk0 Старокостянтынив 0 172852 5838418 4421283 2026-04-29T01:18:03Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838418 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Старокостянтынив |чын исем = {{lang-uk|Старокостянтинів}}, {{lang-ru|Старокостантинов}}, {{lang-pl|Starokonstantynów}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Хмельницкий өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1561 ел{{!}}1561 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =35104 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Старокостянтынив''' ({{lang-uk|Старокостянтинів}}, {{lang-ru|Старокостантинов}}, {{lang-pl|Starokonstantynów}}) — [[Украина]]ның [[Хмельницкий өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 29900 кеше ([[2025 ел|2025]]). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Старокостянтынив Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1561 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |16377||13328||14589||21766||19909||22034||27356||33204||35206||35104 |} </div> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: украин теле — 92%, рус теле — 7,5%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/Mult/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Шәхесләр == * [[Борис Бай]] (1878-1942), [[архитекторият|архитектор]]. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Хмельницкий өлкәсе шәһәрләре]] kvq28racanka9ui12fke7l805o6khyc Самбир 0 172854 5838365 4118879 2026-04-28T16:20:20Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838365 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Самбир |чын исем = {{lang-uk|Самбір}}, {{lang-ru|Самбор}}, {{lang-pl|Sambor}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Львов өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1241 ел{{!}}1241 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =34879 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Самбир''' ({{lang-uk|Самбір}}, {{lang-ru|Самбор}}, {{lang-pl|Sambor}}) — [[Украина]]ның [[Львов өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 34879 кеше (2014). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Самбир Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1241 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |...||...||...||23200||23649||29253||33868||40355||36556||34879 |} </div> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: украин теле — 95,2%, рус теле — 2,3%, поляк теле — 2,3%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/Mult/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Львов өлкәсе шәһәрләре]] 45qnx1odbj67h1rxzmxm2ldjdz3ttop Торецк 0 172856 5838479 4456061 2026-04-29T07:16:51Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838479 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Торецк |чын исем = {{lang-uk|Торецьк}}, {{lang-ru|Торецк}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Донецк өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1806 ел{{!}}1806 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =34750 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Торецк'''<ref>http://zakon3.rada.gov.ua/laws/show/984-19</ref>, 2016 елга хәтле ''Дзержинск'' ({{lang-uk|Торецьк}}, {{lang-ru|Торецк}}) — [[Украина]]ның [[Донецк өлкәсе]]нең [[Бахмут районы]]нда урнашкан шәһәр. [[Торецк шәһәр громадасы]]ның административ үзәге. Халык саны — 45 кеше ([https://freeradio.com.ua/za-ostanni-pivtora-misiatsia-z-toretskoi-hromady-ne-evakuiuvaly-zhodnoi-liudyny-tam-dosi-zalyshaiutsia-136-tsyvilnykh-detali/ 2025]). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Торецк Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1806 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |...||6320||12806||31750||44835||46818||44502||50538||43371||34750 |} </div> Милли состав (2001): украиннар — 61,4%, руслар — 36,1%, белоруслар — 1,0%.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://donetskstat.gov.ua/census/census.php?ncp=11&ncp1=6 |access-date=2015-12-08 |archive-date=2007-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070213092341/http://donetskstat.gov.ua/census/census.php?ncp=11 |dead-url=yes }}</ref> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: рус теле — 87,1%, украин теле — 12,2%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/Mult/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Донецк өлкәсе}} [[Төркем:Донецк өлкәсе шәһәрләре]] [[Төркем:Торецк шәһәр громадасының торак пунктлары]] 6afn95qpj270pun6yfs7fw8n3nncb8y Токмак (Украина) 0 172859 5838477 3821183 2026-04-29T07:06:00Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838477 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Токмак |чын исем = {{lang-uk|Токмак}}, {{lang-ru|Токмак}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Запорожье өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1784 ел{{!}}1784 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =32772 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Токмак''' (Токмак, {{lang-uk|Токмак}}, {{lang-ru|Токмак}}) — [[Украина]]ның [[Запорожье өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 32772 кеше (2014). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Токмак Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1784 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |...||6940||9293||29675||28575||36201||42178||45112||36275||32772 |} </div> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: украин теле — 70,3%, рус теле — 29,4%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/Mult/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Запорожье өлкәсе шәһәрләре]] i6wmy06pg0ltmohgqvt7za40ebluqg1 Сынельныкове 0 172863 5838434 4457763 2026-04-29T02:10:28Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838434 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Сынельныкове |чын исем = {{lang-uk|Синельникове}}, {{lang-ru|Синельниково}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Днепропетровск өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 19 гасыр{{!}}19 гасырдан |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =31576 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Сынельныкове''' ({{lang-uk|Синельникове}}, {{lang-ru|Синельниково}}) — [[Украина]]ның [[Днипропетровск өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 27259 кеше ([[2024 ел|2024]]). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Сынельныкове Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[19 гасыр]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |...||10810||12496||23046||28026||30261||34291||37807||32302||31576 |} </div> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: украин теле — 78%, рус теле — 20,2%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Днипропетровск өлкәсе шәһәрләре]] pfxazmdolpl78jniwl8nk08jtwlh6mv Трускавец 0 172868 5838485 3821158 2026-04-29T07:46:23Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838485 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Трускавец |чын исем = {{lang-uk|Трускавець}}, {{lang-ru|Трускавец}}, {{lang-pl|Truskawiec}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Львов өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1469 ел{{!}}1469 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =29386 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Трускавец''' (Трускавець, {{lang-uk|Трускавець}}, {{lang-ru|Трускавец}}, {{lang-pl|Truskawiec}}) — [[Украина]]ның [[Львов өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Трускавец-экологик чиста зона. Якын-тирәдә ундүрт чыганаклы җир (Табигый Үз-үзе таркала торган) һәм җир асты (өслеккә чыгарылган) минераль сулар урнашкан:» Нафтуся«,» Юзя«,» Мария«,» София«,» Бронислава"," Карпаты «һәм башкалар;» тау воскысы " (озокерита) ятмасы Борислава шәһәрендә курорттан дүрт чакрым ераклыкта урнашкан. «Барбара» Трускавец тозы бар, аны югары минерализацияләнгән рападан (тоз эремәсеннән) чыгаралар<ref>[https://vsesanatorii.com/ua/sanatorii-karpaty-truskavec/ "Карпаты" шифаханәсенең тасвирламасы һәм характеристикасы]</ref>. Халык саны — 29386 кеше (2014). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Трускавец Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1469 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |...||...||...||3400||8482||18392||26308||32825||31037||29386 |} </div> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: украин теле — 94,2%, рус теле — 5%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/Mult/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Львов өлкәсе шәһәрләре]] emu5a1xqs0gd5enfmd3klcz3am6n8uv Тернивка 0 172872 5838464 4457771 2026-04-29T06:21:36Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838464 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Тернивка |чын исем = {{lang-uk|Тернівка}}, {{lang-ru|Терновка}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Днепропетровск өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1775 ел{{!}}1775 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =28853 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Тернивка''' ({{lang-uk|Тернівка}}, {{lang-ru|Терновка}}) — [[Украина]]ның [[Днипропетровск өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 23792 кеше ([https://ternivka-rada.dp.gov.ua/storage/app/uploads/public/66c/5d4/630/66c5d46306c06349367731.docx 2024]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Тернивка Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1775 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |...||...||...||...||...||15049||22295||33528||29226||28853 |} </div> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: рус теле — 78%, украин теле — 21,2%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Днипропетровск өлкәсе шәһәрләре]] qwis1cng1dtniokueqp44v7yrcz1pb3 Славутыч 0 172883 5838399 4118858 2026-04-28T23:39:07Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838399 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Славутыч |чын исем = {{lang-uk|Славутич}}, {{lang-ru|Славутич}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Киев өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1986 ел{{!}}1986 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =24952 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Славутыч''' ({{lang-uk|Славутич}}, {{lang-ru|Славутич}}) — [[Украина]]ның [[Киев өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 24952 кеше (2014). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Славутыч Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1986 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |...||...||...||...||...||...||...||11364||24402||24952 |} </div> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: украин теле — 55,4%, рус теле — 42,6%, белорус теле — 1,3%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Киев өлкәсе шәһәрләре]] 6zvf4c92oea4cl4wyoqf5kfll7sep19 Селыдове 0 172887 5838384 4645244 2026-04-28T20:49:39Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838384 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Селыдове |чын исем = {{lang-uk|Селидове}}, {{lang-ru|Селидово}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Донецк өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1770 ел{{!}}1770 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =23989 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Селыдове''' ({{lang-uk|Селидове}}, {{lang-ru|Селидово}}) — [[Украина]]ның [[Донецк өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 900 кеше (2025). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Селыдове Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1770 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |...||...||...||...||12949||22315||21853||29831||26793||23989 |} </div> Милли состав (2001): украиннар — 59,3%, руслар — 36,7%, белоруслар — 1,1%, татарлар — 0,5%.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://donetskstat.gov.ua/census/census.php?ncp=11&ncp1=6 |access-date=2015-12-08 |archive-date=2007-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070213092341/http://donetskstat.gov.ua/census/census.php?ncp=11 |dead-url=yes }}</ref> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: рус теле — 66,8%, украин теле — 31,5%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Донецк өлкәсе}} [[Төркем:Донецк өлкәсе шәһәрләре]] 83ych4zw8f4qw65v3nx7ryd3cnhlz26 Теплодар 0 172907 5838461 5551418 2026-04-29T06:11:34Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838461 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=март 2026}} {{ТП/ВМ |татар исеме = Теплодар |чын исем = {{lang-uk|Теплодар}}, {{lang-ru|Теплодар}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Одесса өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1983 ел{{!}}1983 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =10227 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Теплодар''' (Теплодар, {{lang-uk|Теплодар}}, {{lang-ru|Теплодар}}) — [[Украина]]ның [[Одесса өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 10227 кеше (2014). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Теплодар Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1983 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |...||...||...||...||...||...||...||8349||8830||10227 |} </div> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: украин теле — 55,8%, рус теле — 42,4%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Одесса өлкәсе шәһәрләре]] 33kd8smp1lztkwea2iwjksfvwpsc5ix Ромны 0 173113 5838332 3820639 2026-04-28T13:01:01Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838332 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Ромны |чын исем = {{lang-uk|Ромни}}, {{lang-ru|Ромны}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Сумы өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1096 ел{{!}}1096 елдан |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =41951 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ромны''' (Ромны, {{lang-uk|Ромни}}, {{lang-ru|Ромны}}) — [[Украина]]ның [[Сумы өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 41951 кеше (2014). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Ромны Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1096 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-08 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |22510||24205||25174||25962||40027||48040||52529||57051||50448||41951 |} </div> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: украин теле — 94%, рус теле — 5,7%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-08 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/Mult/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Сумы өлкәсе шәһәрләре]] 52x488rstdodp8l11ghky11ne7a8buv Яңа авыл (Ижморский районы) 0 173736 5838428 4755637 2026-04-29T01:54:42Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838428 wikitext text/x-wiki {{ТП-Русия |халәт = авыл |татар исеме= Нижегородка |чын исеме =Нижегородка |CoordAddon = |CoordScale = |ил = Русия |төбәк харитасы = |район харитасы = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк = Кемерово өлкәсе |төбәк җәдвәлдә= Кемерово өлкәсе |район төре = Район |район = Ижморский районы{{!}}Ижморский районы |район җәдвәлдә = |җирлек төре = |җирлек = |җирлек җәдвәлдә = |эчке бүленеш = |башлык = |нигезләнү елы =1898 |беренче язма искә алу = |элекке исемнәр = |бирле = |мәйдан= |ТП үзәге биеклеге = |халык саны = {{formatnum:{{ Халык саны | Нижегородка (Ижморский район) | тс }}}} |исәп елы = {{ Халык саны | Нижегородка (Ижморский район) | г }} |тыгызлык = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |почта индексы = |сәгать кушагы = |почта индекслары= |телефон коды = |санлы идентификатор = |Commons та төркем =нигез |сайт = |add3n = |add3 = }} {{мәгънәләр|Яңа авыл (мәгънәләр)}} '''Яңа авыл'''<ref>http://www.antat.ru/ru/iyli/publishing/book/2015/Томск-2017.pdf</ref> (Нижегородка) — [[Кемерово өлкәсе]]нең [[Ижморский районы]]нда урнашкан торак пункт. == Сәгать поясы == {{ОбъектныңСәгатьКушагы/MSK+4|Объект={{PAGENAME}}}} == Тарих == [[1898 ел]]да нигезләнгән.<ref>Список населенных мест Сибирского края. Том 2, стр. 150-151.</ref> [[Октябрь инкыйлабы]]на кадәр [[Тум губернасы]]ның [[Мариинск өязе]]ндә, 1925-1930 елларда — [[Себер крае]]ның [[Тум бүлгесе]]ндә, 1930-1937 елларда — [[Көнбатыш Себер крае]]нда, 1937-1943 елларда — [[Новосибирск өлкәсе]]ндә, 1943 елдан — [[Кемерово өлкәсе]]ндә. == Халык == {{ Халык саны |Бизәнү=standard| Нижегородка (Ижморский район) | гс }} Милләтләр (2010): татарлар — 94,6%, урыслар — 5,4%.<ref>{{Citation |title=2010 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2015-12-14 |archive-date=2017-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111042357/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}</ref><ref>Милләтне әйтмәгән кешеләрне исәпләмичә</ref> == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16680583. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} {{Кемерово өлкәсе татар торак пунктлары}} [[Төркем:Ижморский районы торак пунктлары]] [[Төркем:Кемерово өлкәсе торак пунктлары]] 3jjw2cwdvcjh4vuiu5od1pmtt4bcipf Суботица 0 173847 5838423 3820071 2026-04-29T01:43:02Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838423 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Суботица |чын исем = {{lang-sr|Subotica, Суботица}} |ил = Сербия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = бүлге |төбәк = Төньяк Бачка |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =97910 |исәп елы = 2011 |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = }} '''Суботица''' ({{lang-sr|Subotica, Суботица}}) — [[Сербия]]нең Төньяк Бачка бүлгесендә урнашкан шәһәр. Халык саны — 97910 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Суботица Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. == Телләр == [[Серб теле]] — ул көндәлек тормышта иң кирәкле тел, халыкның якынча өчтән бер өлеше көндәлек аралашуда [[маҗар теле]]н куллана. Ике тел дә табышлы һәм рәсми элмә такталарда латин хәрефләрен куллана<ref>{{cite news | url=https://www.academia.edu/34510261/The_Use_of_Hungarian_and_Serbian_in_the_City_of_Szabadka_Subotica_An_Empirical_Study| title=''The Use of Hungarian and Serbian in the City of Szabadka/Subotica: An Empirical Study''| access-date=2017-09-08|}}</ref>. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1948'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1953'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1961'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-20 |archivedate=2017-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171116185019/http://pop-stat.mashke.org/ }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1971'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1981'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1991'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- |62715||65718||74604||88302||99840||99515||99283||97910 |} == Тышкы сылтамалар == * [{{wikidata|p856|{{{сайт|}}}|plain=true}} Рәсми веб-сәхифәсе] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Сербия шәһәрләре]] gcqw4f0urgoiyocgg8rrzvnuvnpm72h Смедерево 0 173853 5838405 5519958 2026-04-28T23:48:01Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838405 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=март 2026}} {{ТП |татар исеме = Смедерево |чын исем = {{lang-sr|Smederevo, Смедерево}} |ил = Сербия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = бүлге |төбәк = Дунай буе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =64175 |исәп елы = 2011 |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = }} '''Смедерево''' ({{lang-sr|Smederevo, Смедерево}}) — [[Сербия]]нең Дунай буе бүлгесендә урнашкан шәһәр. Халык саны — 64175 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Смедерево Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1948'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1953'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1961'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-20 |archivedate=2017-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171116185019/http://pop-stat.mashke.org/ }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1971'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1981'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1991'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- |14206||18328||27182||40192||55369||63884||62805||64175 |} == Тышкы сылтамалар == * [{{wikidata|p856|{{{сайт|}}}|plain=true}} Рәсми веб-сәхифәсе] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Сербия шәһәрләре]] f19lncrh3svrukojjrxgyj01hgv59tj Ужице 0 173855 5838496 5521901 2026-04-29T09:30:56Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838496 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=март 2026}} {{ТП |татар исеме = Ужице |чын исем = {{lang-sr|Užice, Ужице}} |ил = Сербия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = бүлге |төбәк = Златибор |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =52646 |исәп елы = 2011 |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = }} '''Ужице''' ({{lang-sr|Užice, Ужице}}) — [[Сербия]]нең Златибор бүлгесендә урнашкан шәһәр. Халык саны — 52646 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Ужице Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1948'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1953'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1961'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-20 |archivedate=2017-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171116185019/http://pop-stat.mashke.org/ }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1971'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1981'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1991'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- |10219||13344||20194||34786||47046||53864||55083||52646 |} == Тышкы сылтамалар == * [{{wikidata|p856|{{{сайт|}}}|plain=true}} Рәсми веб-сәхифәсе] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Сербия шәһәрләре]] kq8pn1imjtv2npxqn2eazukk58lnsru Сомбор 0 173860 5838409 5519974 2026-04-29T00:20:00Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838409 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=март 2026}} {{ТП |татар исеме = Сомбор |чын исем = {{lang-sr|Sombor, Сомбор}} |ил = Сербия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = бүлге |төбәк = Көнбатыш Бачка |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =47623 |исәп елы = 2011 |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = }} '''Сомбор''' ({{lang-sr|Sombor, Сомбор}}) — [[Сербия]]нең Көнбатыш Бачка бүлгесендә урнашкан шәһәр. Халык саны — 47623 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Сомбор Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1948'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1953'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1961'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-20 |archivedate=2017-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171116185019/http://pop-stat.mashke.org/ }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1971'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1981'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1991'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- |33613||33632||37760||44100||48454||48993||51471||47623 |} == Тышкы сылтамалар == * [{{wikidata|p856|{{{сайт|}}}|plain=true}} Рәсми веб-сәхифәсе] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Сербия шәһәрләре]] c8agdz4ijew4i6lxli50cp603ipzzej Сплит 0 173863 5838414 5519991 2026-04-29T00:51:14Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838414 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=март 2026}} {{ТП |татар исеме = Сплит |чын исем = {{lang-hr|Split}} |ил = Хорватия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = жупания |төбәк = Сплит-Далмация |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =167121 |исәп елы = 2011 |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = }} '''Сплит''' ({{lang-hr|Split}}) — [[Хорватия]]нең Сплит-Далмация жупаниясендә урнашкан шәһәр. Халык саны — 167121 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Сплит Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1948'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1953'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1961'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-20 |archivedate=2017-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171116185019/http://pop-stat.mashke.org/ }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1971'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1981'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1991'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- |50075||60703||80902||123756||169322||189388||175140||167121 |} == Тышкы сылтамалар == * [{{wikidata|p856|{{{сайт|}}}|plain=true}} Рәсми веб-сәхифәсе] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Хорватия шәһәрләре]] ia037esn45zzhzia9z1rj5egq6ydpo6 Славонски-Брод 0 173872 5838397 5519956 2026-04-28T23:38:26Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838397 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=март 2026}} {{ТП |татар исеме = Славонски-Брод |чын исем = {{lang-hr|Slavonski Brod}} |ил = Хорватия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = жупания |төбәк = Брод-Посавина |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =53531 |исәп елы = 2011 |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = }} '''Славонски-Брод''' ({{lang-hr|Slavonski Brod}}) — [[Хорватия]]нең Брод-Посавина жупаниясендә урнашкан шәһәр. Халык саны — 53531 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Славонски-Брод Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1948'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1953'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1961'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-20 |archivedate=2017-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171116185019/http://pop-stat.mashke.org/ }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1971'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1981'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1991'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- |16681||21858||28810||38705||47583||55683||58642||53531 |} == Тышкы сылтамалар == * [{{wikidata|p856|{{{сайт|}}}|plain=true}} Рәсми веб-сәхифәсе] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Хорватия шәһәрләре]] tmpkendwc0i8ti7ht1q88tqaapw2d4q Тетово 0 173896 5838466 3820390 2026-04-29T06:24:46Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838466 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Тетово |чын исем = {{lang-mk|Тетово}} |ил = Македония |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = җәмгыять |төбәк = Тетово |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =52915 |исәп елы = 2002 |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}}}} '''Тетово''' ({{lang-mk|Тетово}}) — [[Македония]]нең Тетово {{comment|җәмәгасендә|общинасында}} урнашкан шәһәр. Халык саны — 52915 кеше (2002). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Тетово Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1948'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1953'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1961'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-20 |archivedate=2017-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171116185019/http://pop-stat.mashke.org/ }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1971'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1981'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1991'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- |17259||20209||25357||35745||46523||27012||52915 |} == Моны да карагыз == [[Файл:Tetovo Bunte Moschee.jpg|200px|thumb|left|[[Чуар мәчет (Тетово)|Чуар мәчет]]]] * [[Чуар мәчет (Тетово)|Чуар мәчет]] == Тышкы сылтамалар == * [{{wikidata|p856|{{{сайт|}}}|plain=true}} Рәсми веб-сәхифәсе] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Македония шәһәрләре]] [[Төркем:Тетово]] 938qvt1t2dj3t8bh3bmfacmnatloub6 Тузла 0 173913 5838486 5521322 2026-04-29T07:55:24Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838486 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=март 2026}} {{ТП |татар исеме = Тузла |чын исем = {{lang-bs|Tuzla}} |ил = Босна-Һерцеговина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = кантон |төбәк = Тузла |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =120441 |исәп елы = 2013 |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}}}} '''Тузла''' ({{lang-bs|Tuzla}}) — [[Босна-Һерцеговина]]ның Тузла кантонында урнашкан шәһәр. Халык саны — 120441 кеше (2013). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Тузла Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1948'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1953'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1961'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-20 |archivedate=2017-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171116185019/http://pop-stat.mashke.org/ }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1971'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1981'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1991'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2013'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- |?||?||82439||107293||121717||131618||?||120441 |} == Тышкы сылтамалар == * [{{wikidata|p856|{{{сайт|}}}|plain=true}} Рәсми веб-сәхифәсе] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Босна-Һерцеговина шәһәрләре]] dm1nwe0n9x0xa8m366an4qxly3flz9h Травник 0 173932 5838481 5521294 2026-04-29T07:26:12Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838481 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=март 2026}} {{ТП |татар исеме = Травник |чын исем = {{lang-bs|Travnik}} |ил = Босна-Һерцеговина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = кантон |төбәк = Үзәк Босна |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =57543 |исәп елы = 2013 |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}}}} '''Травник''' ({{lang-bs|Travnik}}) — [[Босна-Һерцеговина]]ның Үзәк Босна кантонында урнашкан шәһәр. Халык саны — 57543 кеше (2013). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Травник Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1948'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1953'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1961'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-20 |archivedate=2017-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171116185019/http://pop-stat.mashke.org/ }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1971'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1981'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1991'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2002'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2013'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- |?||?||47857||55822||64100||70747||?||57543 |} == Тышкы сылтамалар == * [{{wikidata|p856|{{{сайт|}}}|plain=true}} Рәсми веб-сәхифәсе] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Босна-Һерцеговина шәһәрләре]] 858jbelpbwn6qb6aprhq028tioofd1d Теплице 0 174731 5838460 5521222 2026-04-29T06:11:27Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838460 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=март 2026}} {{ТП/ВМ |татар исеме = Теплице |чын исем = {{lang-cs|Teplice}}, {{lang-de|Teplitz-Schönau}} |ил = Чехия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Төбәк |төбәк = Усти төбәге |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны = 50079 |исәп елы = 2015 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Теплице''' ({{lang-cs|Teplice}}, {{lang-de|Teplitz-Schönau}}) — [[Чехия]]нең [[Усти төбәге]]ндә урнашкан шәһәр. == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Теплице Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. == Тарих == Беренче мәртәбә 12 гасырда телгә алынган. == Халык == {|class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1870'''<ref name="pop-stat.mashke.org">http://pop-stat.mashke.org/czechia-cities.htm{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1881'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1890'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1910'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1911'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1921'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1950'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1961'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1980'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1991'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''2011'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> |- |15469||23649||31056||44626||50896||52655||56088||41891||49360||52941||53964||53004||51060||51146 |} == Рәсми сайт == * [{{wikidata|p856|{{{сайт|}}}|plain=true}} Рәсми веб-сәхифәсе] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Чехиянең зур шәһәрләре}} [[Төркем:Усти төбәге шәһәрләре]] nrdcc5p8ofz451u27vio9q0r44e3poa Усти-над-Лабем 0 175193 5838501 5521896 2026-04-29T10:25:02Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838501 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=март 2026}} {{ТП/ВМ |татар исеме = Усти-над-Лабем |чын исем = {{lang-cs|Ústí nad Labem}}, {{lang-de|Aussig an der Elbe}} |ил = Чехия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Төбәк |төбәк = Усти төбәге |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны = 95464 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = }} '''Усти-над-Лабем''' ({{lang-cs|Ústí nad Labem}}, {{lang-de|Aussig an der Elbe}}) — [[Чехия]]нең [[Усти төбәге]]ндә урнашкан шәһәр. == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Усти-над-Лабем Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. == Тарих == Беренче мәртәбә 1056 елда телгә алынган. == Халык == {|class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1870'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>http://pop-stat.mashke.org/czechia-cities.htm{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1881'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1890'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1910'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1911'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1921'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1930'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |'''1939'''<ref>http://www.digizeitschriften.de/dms/img/?PID=PPN514401303_1939|log10&physid=phys69#navi</ref> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1950'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1961'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1970'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1980'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1991'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''2001'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- |20284||27834||40796||57330||68313||71659||79644 |66975||64179||72148||79544||89272||98178||95436||95464 |} == Рәсми сайт == * [{{wikidata|p856|{{{сайт|}}}|plain=true}} Рәсми веб-сәхифәсе] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Чехиянең зур шәһәрләре}} [[Төркем:Усти төбәге шәһәрләре]] bej7i2xd8bdkcy5bcg9tpikrw8rn4b9 Сербия Социалистик Җөмһүрияте 0 186807 5838388 2156349 2026-04-28T22:08:37Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838388 wikitext text/x-wiki {{Тарихи дәүләт |исеме = Сербия Социалистик Җөмһүрияте |үзисеме = {{lang-sr|Социјалистичка Република Србија}} |байрак ={{wikidata|p41}} |байрак тасвирламасы = |герб ={{wikidata|p94}} |герб тасвирламасы = |карта ={{wikidata|p242}} |type_before = |p1 = |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |flag_p4 = |барлыкка килгән = {{wikidata|p571}} |юкка чыккан ={{wikidata|p576}} |s1 = |flag_s1 = |s2 = |flag_s2 = |шигарь = |гимн = |башкала = [[Белград]] |тел = |идарә итү төре = |шәһәрләр = |мәйдан =88361 км² |халык = 9791475 кеше ([[1991]]) |валюта =Югославия динары |өстәмә параметр = |параметрның эчтәлеге = }} '''Сербия Социалистик Җөмһүрияте''' ({{lang-sr|Социјалистичка Република Србија}}) — [[Югославия Социалистик Федератив Җөмһүрияте]] тәркибендәге җөмһүриятләрнең берсе. Башкаласы [[Белград]] шәһәрендә урнашкан булган. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=63% |- class='bright' ! [[1948]]!![[1953]]!![[1961]]!![[1971]]!![[1981]]!![[1991]] |- class='bright' |6527966 |6979154 |7642227 |8446591 |9313676 |9791475 |} Милли состав (1991): серблар — 65,6%, [[албаннар]] — 17,2%, маҗарлар — 3,5%, югославлар — 3,2%, мөселманнар (бошәнкләр) — 2,4%, каратаулылар — 1,4%, хорватлар — 1,1%.<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/#bosnia |title=архив күчермәсе |accessdate=2017-02-18 |archivedate=2017-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171116185019/http://pop-stat.mashke.org/#bosnia }}</ref> == Административ бүленеш == 1991 елда Сербия Социалистик Җөмһүрияте 188 општинадан гыйбарәт булган. == Шулай ук карагыз == * [[Сербия]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Stub-meta}} {{ЮСФҖ}} [[Төркем:Югославия Социалистик Федератив Җөмһүрияте җөмһүриятләре]] [[Төркем:Сербия Социалистик Җөмһүрияте|*]] 9q21i64qtdouuy25te9em7iyfr07ms5 Словения Социалистик Җөмһүрияте 0 186809 5838402 2150820 2026-04-28T23:44:15Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838402 wikitext text/x-wiki {{Тарихи дәүләт |исеме = Словения Социалистик Җөмһүрияте |үзисеме = {{lang-sl|Socialistična republika Slovenija}}, {{lang-sr|Социјалистичка Република Словенија}} |байрак ={{wikidata|p41}} |байрак тасвирламасы = |герб ={{wikidata|p94}} |герб тасвирламасы = |карта ={{wikidata|p242}} |type_before = |p1 = |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |flag_p4 = |барлыкка килгән = {{wikidata|p571}} |юкка чыккан ={{wikidata|p576}} |s1 = |flag_s1 = |s2 = |flag_s2 = |шигарь = |гимн = |башкала = [[Любляна]] |тел = |идарә итү төре = |шәһәрләр = |мәйдан =20246 км² |халык = 1964036 кеше ([[1991]]) |валюта =Югославия динары |өстәмә параметр = |параметрның эчтәлеге = }} '''Словения Социалистик Җөмһүрияте''' ({{lang-sl|Socialistična republika Slovenija}}, {{lang-sr|Социјалистичка Република Словенија}}) — [[Югославия Социалистик Федератив Җөмһүрияте]] тәркибендәге җөмһүриятләрнең берсе. Башкаласы [[Любляна]] шәһәрендә урнашкан булган. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=63% |- class='bright' ! [[1948]]!![[1953]]!![[1961]]!![[1971]]!![[1981]]!![[1991]] |- class='bright' |1439800 |1504427 |1591523 |1727137 |1891864 |1964036 |} Милли состав (1991): словеннар — 88,3%, хорватлар — 2,8%, серблар — 2,5%, мөселманнар (бошәнкләр) — 1,4%.<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/#bosnia |title=архив күчермәсе |accessdate=2017-02-18 |archivedate=2017-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171116185019/http://pop-stat.mashke.org/#bosnia }}</ref> == Административ бүленеш == 1991 елда Словения Социалистик Җөмһүрияте 62 општинадан гыйбарәт булган. == Шулай ук карагыз == * [[Словения]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Stub-meta}} {{ЮСФҖ}} [[Төркем:Югославия Социалистик Федератив Җөмһүрияте җөмһүриятләре]] [[Төркем:Словения Социалистик Җөмһүрияте|*]] aqx53ydd39y7exlxahau6txnv6uuy0p Фиери 0 187776 5838507 3820111 2026-04-29T11:26:23Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838507 wikitext text/x-wiki {{ТП |халәт= шәһәр |татар исеме=Фиери |чын исем={{lang-sq|Fieri}} |ил=Албания |CoordAddon = |ил харитасы зурлыгы = 300 |төбәк төре= Төбәк |төбәк= Фиери |эчке бүленеш= |башлык төре = |башлык = |элеккеге исемнәр= |мәйдан= |биеклек төре={{wikidata|p2044}} |ТП мәркәзе биеклеге= |халык саны= {{wikidata-2|properties|linked|qualifier|references|{{#invoke:wikibase|id}}|P1082}} |җанисәп елы={{wikidata-2|property|qualifier|normal+|{{#invoke:wikibase|id}}|P1082|P585|format=%q[%s][%r]}} |халык тыгызлыгы= |агломерация = |сәгать поясы= |DST= бар |идентификатор төре= |санлы идентификатор = |телефон коды = |почта индекслары = |автомобиль коды = {{wikidata|p395}} |Commons-та төркем= |сайт= |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }}'''Фиери''' ({{lang-sq|Fieri}}) — [[Албания]]нең Фиери округындә урнашкан шәһәр. Халык саны — {{wikidata-2|properties|linked|qualifier|references|{{#invoke:wikibase|id}}|P1082}} кеше ({{wikidata-2|property|qualifier|normal+|{{#invoke:wikibase|id}}|P1082|P585|format=%q[%s][%r]}}). == Сәгать поясы == [[Файл:Time_zones_of_Europe.svg|40px|сулда]]Халыкара стандарт буенча Фиери Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. == Халык<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/albania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2017-03-22 |archivedate=2025-04-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250406215925/http://pop-stat.mashke.org/albania-cities.htm }}</ref> == {|class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''[[1945]]''' | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''[[1955]]''' | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''[[1960]]''' | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''[[1969]]''' | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''[[1979]]''' | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''[[1989]]''' | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''[[2001]]''' | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''[[2011]]''' |- |7300||9600||14400||22000||33100||43086||56164||55845 |} == Рәсми сайт == * [{{wikidata|p856|{{{сайт|}}}|plain=true}} Рәсми веб-сәхифәсе] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Албания шәһәрләре}} [[Төркем:Фиери округы шәһәрләре]] [[Төркем:Албания шәһәрләре]] mfzs6l8gjj1d6zgwrx86mo0wlxwvowz Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты 0 207532 5838369 5719116 2026-04-28T18:04:06Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838369 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''{{Label|Q2165080|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q2165080|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q2165080|lang=en}}}}) — {{Санкт-Петербург гербы}} шәһәрендә урнашкан [[Икътисад (фән)|икътисад фәне]] югары уку йорты, [[университет]]. == Тарих == 1930 елда [[Санкт-Петербург политехник университеты]] икътисад факультеты нигезендә ачылды '''Ленинград дәүләт финанс-икътисад институты'''({{lang-ru|Ленинградский государственный финансово-экономический институт}}) буларак ачылды. == Эреләштерү == 2012 елда Россия Мәгариф һәм фән министрлыгының югары уку йортларны киметү һәм эреләштерү планнар буенча Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисад университеты (ИНЖЭКОН) һәм Санкт-Петербург дәүләт сервис и икътисад университеты (СПбГУСЭ) белән яңа исем астында берләштерелде. == Танылган шәхесләр == === Ректорлар === === Укытучылар === {{seealso|Төркем:Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты укытучылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q2165080. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q2165080/p580:башлау,p108/Q2165080/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! һөнәр төре ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | | ''[[:d:Q4237078|Ivan Koshkin]]'' | 1895-01-01 | [[Яраң өязе]] | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | 1980-09-16 | [[Нью-Йорк]] |- | | | ''[[:d:Q73727487|Moisei Azarkh]]'' | 1895-03-08 | [[Россия империясе]] | ''[[:d:Q4127489|Бөтенроссия читтән торып уку финанс-икътисад инситуты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | 1989-09-17 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q51977513|Yuriy Shenger]]'' | 1904-05-24 | | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[галим]] | 1974-12-19 | [[Ташкент]] |- | 1933 | 1937 | ''[[:d:Q28359993|Vladimir Gerashchenko]]'' | 1905-07-26 | [[Галичы]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | 1995-05-01 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4079849|Ivan Bakhmet'yev]]'' | 1915-10-18 | ''[[:d:Q1970230|Хохол районы]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | 2004-05-16 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4149239|Aleksey Grigoryev]]'' | 1917-03-01 | ''[[:d:Q4339039|Ostrovsky Uyezd]]'' | ''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | 1998-11-28 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q105323688|Viktor Torkanovsky]]'' | 1921-03-28 | | ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | 2015-12-25 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q85136932|Сидорченко, Виктор Фёдорович]]'' | 1931-02-12 | [[Спасск-Дальний]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | [[галим]] | 2019-10-09 | |- | | | ''[[:d:Q4114857|Ernest Aleksandrovitsj Voznesenskiy]]'' | 1931-04-24 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | 1997-02-01 | |- | | | ''[[:d:Q4132877|Vadim Maksovitsj Galperin]]'' | 1933-03-17 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | 1999-09-14 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q18635012|Селиванов, Валерий Владимирович]]'' | 1937-05-28 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | [[галим]] | 2011 | |- | | | ''[[:d:Q4206504|Viktor Kabakchi]]'' | 1937-09-26 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | [[галим]] | 2025-05-16 | |- | | | ''[[:d:Q28528524|Leonid Stepanovitsj Tarasevitsj]]'' | 1937-12-22 | ''[[:d:Q1305171|Белосток воеводалыгы]]'' | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | [[галим]] | 2016-03-31 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q96371054|Леанід Сяргеевіч Пузырэўскі]]'' | 1938-01-07 | [[Гарадок|Һарадок]] | ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4263907|Oleg Petrovitsj Litovka]]'' | 1938-05-03 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | 2007-04-02 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q18044646|Vladimir Razumovsky]]'' | 1939-08-19 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4480733|The Faculty of Geography and Geoecology]]'' | ''[[:d:Q901402|географ]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4382787|Прянков, Борис Васильевич]]'' | 1940-02-05 | | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | 2006-12-31 | |- | | | ''[[:d:Q27523665|Igor Blechzin]]'' | 1941-04-13 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | 2020-12-18 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q16648228|Irina Yeliseyeva]]'' | 1943-11-17 | ''[[:d:Q1655768|Tymovsky District]]'' | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4332697|Vladimir Okrepilov]]'' | 1944-02-23 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q18043860|Alexander Dolinin]]'' | 1947-06-22 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q22133517|Nataliya Lebina]]'' | 1948 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4096790|Mikhail Brodsky]]'' | 1948-03-04 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4530466|Economics Faculty of Saint Petersburg State University]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4439993|Boris Starkov]]'' | 1948-11-17 | [[Шилка (шәһәр)]] | ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q109492432|Черненко, Владимир Анатольевич]]'' | 1950-03-10 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | | | |- | | | ''[[:d:Q19366054|Aleksandr Aronov]]'' | 1950-11-10 | [[Смоленск]] | ''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]'' | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q105303949|Сигов, Виктор Ивглафович]]'' | 1951-11-04 | | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | | 2021-01-02 | |- | | | ''[[:d:Q109487906|Витман, Татьяна Борисовна]]'' | 1953-03-15 | | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | 2020-07-25 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q26776668|Sergey Bazhanov]]'' | 1954-08-23 | [[Санкт-Петербург]] | [[Сембер дәүләт техник университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q1900030|Andrey Zaostrovtsev]]'' | 1956-02-21 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4530466|Economics Faculty of Saint Petersburg State University]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4162799|Oksana Dmitrijeva]]'' | 1958-04-03 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4491337|Sergey Fokin]]'' | 1959-01-10 | [[Иваново өлкәсе]] | [[Иваново дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4162756|Mikhail Dmitriyev]]'' | 1961-02-24 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q15071859|Игорь Максимцев]]'' | 1961-07-21 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | 1998 | 2014 | ''[[:d:Q114866714|Аляксандр Уладзіміравіч Кіевіч]]'' | 1964-11-28 | [[Язвинки]] | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | | | |- | | | ''[[:d:Q4155624|Grigory Dvas]]'' | 1965-03-01 | [[Санкт-Петербург]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | |- | 1994 | 2000 | ''[[:d:Q51670032|Ниязи Сабир оглы Ниязов]]'' | 1967-04-01 | ''[[:d:Q540844|Aghdam]]'' | ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | |- | 1996 | | ''[[:d:Q4226400|Cyril Kozhurin]]'' | 1972-07-13 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4168910|Inna Drouz]]'' | 1979-06-24 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4483553|239нчы санлы физика-математика лицее]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты<br/>''[[:d:Q2000147|Pierre Mendès-France University]]''<br/>''[[:d:Q1546437|Париж-Дофин университеты]]'' | ''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]'' | | |- | 2012-02 | 2014-11 | ''[[:d:Q91308957|Andrei Ermakov]]'' | | | ''[[:d:Q978124|University of Southern Queensland]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{seealso|Төркем:Санкт-Петербург дәүләт икътисад һәм финанс университетын тәмамлаучылар}} # [[Алексей Миллер]] — [[Газпром]] ПАЙ Директорлар советы Җитәкчесе. # Саргсян, Тигран Суранович # [[Шамил Вәлитов]] {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q2165080. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q2165080/p580:башлау,p69/Q2165080/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | | [[Алексей Посконов]] | 1904-03-05 | [[Уфа]] | | | 1969-03-13 | [[Мәскәү]] |- | 1939 | 1941 | ''[[:d:Q4263124|Nazeli Stepanovna Lisitsian]]'' | 1906-04-05 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q966148|ССРБ Дәүләт банкы]]''<br/>''[[:d:Q4201836|Россия фәннәр академиясенең Икътисад институты]]'' | 2005-12-03 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4233676|Alexander Korovushkin]]'' | 1909-06-28 | ''[[:d:Q4207296|Kadnikovsky Uyezd]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | 1976-12-25 | [[Мәскәү]] |- | 1952 | 1954 | ''[[:d:Q106568419|Grigori Pavlenko]]'' | 1912-11-18 | ''[[:d:Q4406547|Samhorodok]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1979607|финансист]]'' | ''[[:d:Q97379815|Українська республіканська контора Держбанку СРСР]]'' | 1995-04-14 | |- | | | ''[[:d:Q108575994|Кононов, Василий Иванович]]'' | 1912-12-12 | ''[[:d:Q1094910|Megino-Kangalassky District]]''<br/>[[Якутск өлкәсе]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q43950660|Afanasiy Alekseevitsj Dodonov]]'' | 1913 | [[Россия империясе]] | [[галим]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]<br/>''[[:d:Q1773512|Россия дәүләт туризм һәм сервис университеты]]'' | 1995 | [[Россия]] |- | | | ''[[:d:Q43476060|Nikolai Romanov (sports director)]]'' | 1913-08-09 | [[Камьянске]] | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | 1993-09-26<br/>1993-09-27 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q108395674|Александр Николаевич Молчанов]]'' | 1913-09-08 | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | 1993-02-23 | |- | | | ''[[:d:Q51800315|Dmitrij Stepanovič Moljakov]]'' | 1913-10-26 | | [[галим]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | 2001-03-05 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4264080|Vladimir Lifshitz]]'' | 1913-11-05<br/>1913-10-23 | [[Харьков]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]'' | | 1978-10-09 | [[Мәскәү]] |- | | 1937 | ''[[:d:Q112992841|Бачурин, Александр Васильевич]]'' | 1914-04-08 | ''[[:d:Q4404714|Sadovoye]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | 2004-01-30 | [[Мәскәү]] |- | | | [[Владимир Алхимов]] | 1919-10-25 | ''[[:d:Q4321246|Nikulino]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | 1993-01-09 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q39083309|Andrei Bobrovnikov]]'' | 1920-02-28 | ''[[:d:Q13648301|Tovarkovo]]'' | ''[[:d:Q114009157|хуҗалык эшлеклесе]]'' | | 1995-06-22 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q39083038|Aleksey Zazulin]]'' | 1921-03-10 | ''[[:d:Q4269566|Луньшино]]'' | ''[[:d:Q61889739|партия эшлеклесе]]'' | | 1999-02-08 | [[Мурманск]] |- | | | ''[[:d:Q12542316|Takey Esetovitsj Esetov]]'' | 1923-01-15 | [[Казалы]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | 2004 | [[Кызылурда]] |- | | | ''[[:d:Q130241636|Dimitar Bazhdarov]]'' | 1924-11-14 | ''[[:d:Q408077|Елена]]'' | ''[[:d:Q1979607|финансист]]'' | | 1972-12-08 | |- | | | ''[[:d:Q99767552|Fyodor Dronov]]'' | 1925-05-18 | [[Кирмәнчек]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q4201835|Institute of Economics of the National Academy of Sciences of Belarus]]''<br/>''[[:d:Q81117539|Research Economic Institute of the Ministry of Economy of the Republic of Belarus]]'' | 1994-07-04 | |- | | | ''[[:d:Q116692708|Анатоль Віктаравіч Шашкоўскі]]'' | 1925-11-22 | [[Минск]] | | ''[[:d:Q2628140|Беларус дәүләт техника университеты]]'' | 2021 | |- | | | ''[[:d:Q109490056|Alexander Massarskiy]]'' | 1928-05-05 | [[Гарадок|Һарадок]] | | | 2020-12-18 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4539273|Alexander Yasinsky]]'' | 1929-07-20 | [[Минск]] | ''[[:d:Q1979607|финансист]]'' | | 2019-05-16 | [[Тольятти]] |- | | | ''[[:d:Q116692028|Віктар Іванавіч Стражаў]]'' | 1932-08-25 | ''[[:d:Q21336634|Kivai]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q2628140|Беларус дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201835|Institute of Economics of the National Academy of Sciences of Belarus]]''<br/>''[[:d:Q31213141|Minsk Financial-Economic College]]'' | | |- | | 1963 | ''[[:d:Q116755816|Міхаіл Іванавіч Наздрын-Платніцкі]]'' | 1932-10-03 | [[Рухча 2]] | | ''[[:d:Q2628140|Беларус дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q116755829|Higher School of Management and Business]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4132877|Vadim Maksovitsj Galperin]]'' | 1933-03-17 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | 1999-09-14 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4526777|Mikhail Shteyn]]'' | 1933-04-23 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | 2009-09-24 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4224129|Feliks Klotsvog]]'' | 1934-08-05 | [[Клинцы]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q4201613|Institute of Economic Forecasting]]'' | 2012-06-18 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q116633797|Лідзія Лукінічна Ермаловіч]]'' | 1936-08-18 | ''[[:d:Q4445596|Suzhenka]]'' | | ''[[:d:Q4881948|Belarusian Trade-Economic University of Consumer Cooperation]]''<br/>''[[:d:Q66841376|Варкуцінскі горна-эканамічны каледж]]''<br/>''[[:d:Q4082750|Belarusian State Technological University]]''<br/>''[[:d:Q116414154|Faculty of Accounting and Economics, BSEU]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4495473|Grigorii Khanin]]'' | 1937-06-11 | ''[[:d:Q757101|Dagda]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q1467445|Новосибирск дәүләт техник университеты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q28528524|Leonid Stepanovitsj Tarasevitsj]]'' | 1937-12-22 | ''[[:d:Q1305171|Белосток воеводалыгы]]'' | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | 2016-03-31 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q11316418|Talbak Nasarow]]'' | 1938-03-15 | ''[[:d:Q2565377|Danghara District]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | | 1970 | ''[[:d:Q131915723|Valentin Manturov]]'' | 1938-09-25 | [[Мурманск]] | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | 2019-01 | |- | | | ''[[:d:Q1334341|Elvyra Janina Kunevičienė]]'' | 1939-12-09 | ''[[:d:Q12660232|Kazokai]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4382787|Прянков, Борис Васильевич]]'' | 1940-02-05 | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | 2006-12-31 | |- | | | ''[[:d:Q116701921|Міхаіл Канстанцінавіч Фісенка]]'' | 1943-02-01 | [[Чигириновка (Павлодар өлкәсе)]] | | ''[[:d:Q2628140|Беларус дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q7895206|University of Camagüey]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4521783|Ljubov Nikititsjna Sjvets]]'' | 1943-04-17 | ''[[:d:Q4149135|Grigorivka]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q16648228|Irina Yeliseyeva]]'' | 1943-11-17 | ''[[:d:Q1655768|Tymovsky District]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты<br/>''[[:d:Q29479197|House of Scientists (St. Petersburg)]]''<br/>''[[:d:Q929378|Санкт-Петербургтагы Европа университеты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4493938|Viktor Fyodorov]]'' | 1947-03-12 | ''[[:d:Q3739436|Krasnogorodsk]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1048694|Россия дәүләт китапханәсе]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q109492432|Черненко, Владимир Анатольевич]]'' | 1950-03-10 | [[Санкт-Петербург]] | | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты<br/>''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q95960363|Vladimir Gvozdarev]]'' | 1951-06-03 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4458661|Valeriy Vladimirovitsj Tichonov]]'' | 1951-10-13 | [[Иске Русса]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q105303949|Сигов, Виктор Ивглафович]]'' | 1951-11-04 | | | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | 2021-01-02 | |- | | | ''[[:d:Q9353100|Sławomir Cytrycki]]'' | 1951-12-17 | [[Луҗ]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | [[Рифат Исләев]] | 1953-04-01 | [[Санкт-Петербург]] | | | 2022-08-04 | |- | | | ''[[:d:Q9144024|Alyaksandr Antanyenka]]'' | 1953-10-02 | [[Славгарад|Слауһарад]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1997334|Belarusbank]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q18246623|Мяндин, Анатолий Васильевич]]'' | 1954-01-15 | [[Нарьян-Мар]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q96018535|Aleksandr Egorov]]'' | 1954-03-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | 2012-04 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q123511115|Попова Валентина Дмитрівна]]'' | 1955-01-15 | ''[[:d:Q4142412|Holubychi]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1551183|Черновцы милли университеты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q60041014|Ivan Medvedev]]'' | 1955-02-10 | [[Ухта]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | 1980 | ''[[:d:Q3954606|Nikolay Shipil']]'' | 1955-02-25 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q1200975|Pulkovo Aviation Enterprise]]''<br/>[[Hawa transportı buyınça federal' agentlıq]]<br/>[[Аэрофлот]]<br/>''[[:d:Q727452|Rossiya]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q102037553|Бердникова, Нина Владимировна]]'' | 1955-09-09 | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | [[Шамил Вәлитов]] | 1955-12-21 | [[Казан]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | 2016-07-02 | [[Россия]] |- | | | ''[[:d:Q96985300|Sergei Shulgin]]'' | 1956-01-14 | [[Минусинск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | 2021-11-11 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q124770455|Вязалов, Сергей Юрьевич]]'' | 1956-06-04 | ''[[:d:Q3484355|Verkhnyaya Inta]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q51669803|Sergey Vasiliev]]'' | 1957-06-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | | |- | | 1991 | ''[[:d:Q109929582|Александр Николаевич Чуркин]]'' | 1957-08-04 | [[Донецк]] | ''[[:d:Q2462658|менеджер]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4162799|Oksana Dmitrijeva]]'' | 1958-04-03 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | | |- | | | ''[[:d:Q4464823|Konstantin Tublin]]'' | 1959-01-17 | [[Санкт-Петербург]] | [[эшкуар]] | | | |- | | | ''[[:d:Q2019134|Oleg Yuryev]]'' | 1959-07-28 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]'' | | 2018-07-05 | [[Франкфурт]] |- | | | ''[[:d:Q110233|Tigran Sargsyan]]'' | 1960-01-29 | ''[[:d:Q62337|Vanadzor]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q30302568|Mamarizo Nurmurodov]]'' | 1960-03-17 | [[Сәмәрканд]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q20047964|Galina Izotova]]'' | 1960-05-03 | [[Череповец]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | 1989 | ''[[:d:Q3154164|Yury Boldyrev]]'' | 1960-05-29 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | ''[[:d:Q16893694|Крылов ис. дәүләт фәнни үзәге]]''<br/>''[[:d:Q4504067|centre d'études économiques et politiques épicentre]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q108684933|Valentina Artamonova]]'' | 1960-12-13 | ''[[:d:Q4317826|Nesterovo, Sokolsky District, Vologda Oblast]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4300055|Mikhail Mokretsov]]'' | 1961-02-09 | [[Игра районы]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q216674|Mikhail Manevich]]'' | 1961-02-18 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | 1997-08-18 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4162756|Mikhail Dmitriyev]]'' | 1961-02-24 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | | |- | | | ''[[:d:Q32941712|Vladimir Stolyarenko]]'' | 1961-02-26 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q1979607|финансист]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q456123|Alfred Koch]]'' | 1961-02-28 | [[Алтай (шәһәр, Казакъстан)|Алтай]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q2462658|менеджер]]''<br/>[[язучы]] | [[Федерация Советы]] | | |- | | | ''[[:d:Q18634592|Махотин, Алексей Николаевич]]'' | 1961-04-09 | ''[[:d:Q3879092|Novokhopyorsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q51203301|Сергей Цивилёв]]'' | 1961-09-21 | [[Мариуполь]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | | 1989 | [[Алексей Миллер]] | 1962-01-31 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[эшкуар]] | [[Санкт-Петербург хакимият органнары|Санкт-Петербург хөкүмәте]]<br/>''[[:d:Q2035634|Питырбурның зур порты]]''<br/>''[[:d:Q805798|Балтыйк торбаүткәргеч системасы]]''<br/>''[[:d:Q2659854|Россия Федерациясенең энергетика министрлыгы]]''<br/>[[Газпром]] | | |- | | | ''[[:d:Q109492955|Гордич, Александр Александрович]]'' | 1963 | ''[[:d:Q1885588|Ivanava district]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q19818081|Sergey Yesyakov]]'' | 1963-08-11 | ''[[:d:Q18172923|Дмитриев Усад]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4072002|Beibut Bakirovich Atamkulov]]'' | 1964-05-19 | [[Озынагач (Алматы өлкәсе)]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q16666286|Vladimir Kosoy]]'' | 1964-07-12 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | | 1992 | ''[[:d:Q114866714|Аляксандр Уладзіміравіч Кіевіч]]'' | 1964-11-28 | [[Язвинки]] | | ''[[:d:Q104767395|Faculty of Economics and Finance]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | | |- | | | ''[[:d:Q110088603|Islam Rzayev]]'' | 1965 | ''[[:d:Q477163|Goychay District]]'' | | | | |- | | 1986 | ''[[:d:Q4527206|Valery Shubinsky]]'' | 1965-01-16<br/>1965-01-19 | [[Киев]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | |- | | | ''[[:d:Q234259|Svetlana Medvedeva]]'' | 1965-03-15 | [[Кронштадт]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>[[бухгалтер]]<br/>''[[:d:Q1979607|финансист]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4279847|Zahid Məmmədov]]'' | 1965-03-31 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q2072655|Azerbaijan State University of Economics]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q109484592|Vladimir Borisovič Želonkin]]'' | 1967-01-23 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | ''[[:d:Q1780189|Коммерсантъ]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4173490|Viktor Yevtukhov]]'' | 1968-03-02 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | | |- | | | ''[[:d:Q113738096|Yuliya Tarasenko]]'' | 1968-03-28 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4009406|эспринтир]]'' | | | |- | | 1992 | ''[[:d:Q70254739|Elena Avdeeva]]'' | 1968-07-19 | [[Череповец]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | 2023-08-29 | |- | | | ''[[:d:Q102076857|Вячеслав Гладков]]'' | 1969-01-15 | ''[[:d:Q19638795|Кучки]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q16671563|Boris Listov]]'' | 1969-03-11 | [[Всеволожск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | | |- | | | ''[[:d:Q4360317|Vyacheslav Petkun]]'' | 1969-06-26 | [[Санкт-Петербург]] | [[композитор]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q16207094|Tatiana Shevtsova]]'' | 1969-07-22 | [[Козельск]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4082480|Олег Белозөров]]'' | 1969-09-26 | [[Вентспилс]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q106144024|Vadim Zingman]]'' | 1970-07-22 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2462658|менеджер]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q108881993|Михаил Евраев]]'' | 1971-04-21 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q21772095|Andrei Nikolaevich Fomenko]]'' | 1971-11-02 | [[Ейск]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>[[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q18008958|Andrey Shalopa]]'' | 1972-02-19 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | | |- | | 1998 | ''[[:d:Q4114849|Voznesensky Alexander Ernestovich]]'' | 1972-04-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q51670110|איליה גרקוס]]'' | 1972-07-30 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q26481809|спорт эшлеклесе]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4061115|Kirill Aleksandrov]]'' | 1972-09-18 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | ''[[:d:Q1798319|LRT Radijas]]''<br/>''[[:d:Q16271790|Русская жизнь]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4373585|Posev]]''<br/>''[[:d:Q4395749|Rodina]]''<br/>''[[:d:Q2369087|Zvezda]]''<br/>''[[:d:Q4387370|Радио «Град Петров»]]''<br/>''[[:d:Q4114417|Хәрби тарих архивы]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q1250034|Aleksandr Tretyakov]]'' | 1972-10-01 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | |- | | 2001 | ''[[:d:Q135909639|Алег Аркадзевіч Макарэвіч]]'' | 1974 | [[Арэхавск]] | | ''[[:d:Q66724358|Orša District Executive Committee]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q6415267|Kirill Seleznev]]'' | 1974-04-23 | [[Санкт-Петербург]] | [[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q2462658|менеджер]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4239824|Vyacheslav Krasko]]'' | 1974-08-06 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q12356615|сәяхәтче]]''<br/>''[[:d:Q1979607|финансист]]''<br/>''[[:d:Q2961975|башкарма директор]]''<br/>''[[:d:Q2462658|менеджер]]'' | | | |- | | 1996 | ''[[:d:Q104902312|Denis Bortnikov]]'' | 1974-11-19 | [[Ленинград өлкәсе]] | ''[[:d:Q2462658|менеджер]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q2961975|башкарма директор]]'' | ''[[:d:Q1549389|VTB Bank]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q129441537|Vladimir Stepashin]]'' | 1976 | | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q23656167|Konstantin Likhodedov]]'' | 1976-03-19 | [[Туапсе]] | [[эшкуар]] | | | |- | | | ''[[:d:Q7454013|Sergey Kovalenko]]'' | 1976-05-25 | [[Шахты]] | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4317652|Несис, Виталий Натанович]]'' | 1976-06-30 | [[Зеленоградск]] | ''[[:d:Q1501800|генераль директор]]''<br/>''[[:d:Q2824523|board member]]'' | | | |- | 1994 | 1999 | ''[[:d:Q28346533|Mger Terteryan]]'' | 1977-03-23 | [[Ереван]] | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q19910481|Глеб Никитин]]'' | 1977-08-24 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q130469074|Дягилева, Елена Васильевна]]'' | 1978-01-01 | [[Мурманск]] | ''[[:d:Q1979607|финансист]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Федерация Советы]] | | |- | | 2000 | [[Тимур Бәдретдинов]] | 1978-02-11 | ''[[:d:Q4125699|Voronovo]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q98925420|KVN actor]]'' | | | |- | | 2007 | ''[[:d:Q91131569|Denis Dolzhenko]]'' | 1979-01-20 | [[Сланцы]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q4184897|Вологда өлкәсе законнар чыгару җыелышы]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4168910|Inna Drouz]]'' | 1979-06-24 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]'' | ''[[:d:Q4077335|Банк ВТБ Северо-Запад]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | | |- | | 2002 | ''[[:d:Q101413663|Rodion Shishkov]]'' | 1980-07-09 | [[Санкт-Петербург]] | [[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q2462658|менеджер]]'' | ''[[:d:Q1502763|Россия почтасы]]''<br/>''[[:d:Q965740|Yota]]''<br/>''[[:d:Q101413729|Samokat]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q19861739|Dmitry Ushakov]]'' | 1980-11-13 | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q117105479|Сигова, Мария Викторовна]]'' | 1981-06-21 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q4230992|Yevgeny Konovalov]]'' | 1981-10-19 | [[Акмәсҗит]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | 2005 | ''[[:d:Q109318039|Boris Piotrovsky]]'' | 1982-07-10 | [[Санкт-Петербург]] | | [[Санкт-Петербург хакимият органнары|Санкт-Петербург хөкүмәте]] | | |- | | | ''[[:d:Q4168912|Marina Drouz]]'' | 1982-12-21 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1979607|финансист]]''<br/>''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]'' | ''[[:d:Q135635|Boston Consulting Group]]''<br/>''[[:d:Q1140680|Flex Ltd.]]'' | | |- | | 2006 | ''[[:d:Q115622720|Pavel Shvets]]'' | 1983-12-05 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q132157823|Dmitriy Bakanov]]'' | 1985-10-07 | [[Байкоңгыр|Байкуңгыр]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q2635589|Boris Rotenberg]]'' | 1986-05-19 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | | | [[Алмаз Хәкимов]] | 1986-09-28 | [[Теләче]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q2462658|менеджер]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]'' | [[Пенза өлкәсе]] | | |- | | 2015 | ''[[:d:Q130270676|Pavel Bragin]]'' | 1988-12-16 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | 2009 | 2014 | ''[[:d:Q29011582|Reda Kerbush]]'' | 1988-12-20 | [[Астана]] | ''[[:d:Q41546637|викимедиачы]]''<br/>''[[:d:Q2217507|финанс менеджеры]]''<br/>[[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q28532113|Yury Khovansky]]'' | 1990-01-19 | [[Никольск (Пинзә өлкәсе)|Никольск (Пенза өлкәсе)]] | ''[[:d:Q4110598|видеоблогер]]''<br/>''[[:d:Q2252262|рэп җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q17125263|ютубчы]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q245068|кәмитче]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q54957817|Marina Mogilko]]'' | 1990-03-13 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q109459317|content creator]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q15077007|podcaster]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q24351043|Hanna]]'' | 1991-01-23 | [[Чабаксар]] | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q4610556|модель]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q106869045|Владислав Кудрин]]'' | 1993-11-16 | | ''[[:d:Q4110598|видеоблогер]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q92633584|Evgeny A Antipov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | | |- | | | ''[[:d:Q136351191|Кириллова Галина Петровна]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q136661129|Домбровский Феликс Леонтьевич]]'' | | | [[инженер]] | ''[[:d:Q130572165|Severnaya Zarya]]'' | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Мәгариф|Россия Федерациясе}} * [[Россия югары уку йортлары исемлеге]] [[Төркем:Россия университетлары]] [[Төркем:1930 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:2012 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Әлифба буенча университетлар]] [[Төркем:Санкт-Петербург университетлары]] [[Төркем:Икътисад юнәлешле югары уку йортлар]] kxnt9q2fl8m99xnjfwi5rfvkfjrmm2q Еникеев Сулейман Гиниятуллович 0 211788 5838444 2304507 2026-04-29T04:05:59Z EmausBot 3807 Бот: икеле күчешне дөресләү → [[Сөләйман Еникиев]] 5838444 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Сөләйман Еникиев]] 9vvpu14zsse8kd63q23cs7iy1dcgf2n Сулейман Еникиев 0 211789 5838446 2304508 2026-04-29T04:06:19Z EmausBot 3807 Бот: икеле күчешне дөресләү → [[Сөләйман Еникиев]] 5838446 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Сөләйман Еникиев]] 9vvpu14zsse8kd63q23cs7iy1dcgf2n Свами Ганананда 0 216141 5838372 5556212 2026-04-28T20:08:58Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838372 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=март 2026}} {{Шәхес | исем = Свами Ганананда | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = | рәсем язуы = | тулы исем = | һөнәр = дини җитәкче, [[Свами Кришнананда]]ның [[шишья]]сы (өйрәнчеге) | туу датасы = 12 сен. 1937 | туу җире = | гражданлык = [[Гана]] | милләт = | үлем датасы = 18 янв. 2016 | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Свами Ганананда''' (12 сентябрь 1937 – 18 январь 2016) асаба [[Ганада Һинд дине|Гананың Һинду җәмәгатенең]] мәшһүр свамисы, һәм Африка чыгышлы беренче Һинд дине свамисы <ref>{{Cite web|url=http://www.myjoyonline.com/news/2016/february-2nd/guide-kwesi-essel-first-african-hindu-monk-dies.php|title=Ghana News - Swami Saraswati, first African Hindu monk from Ghana, dies|last=Myjoyonline.com|website=www.myjoyonline.com|access-date=2016-06-16}}{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Ул [[свами]] итеп [[Свами Кришнананд]] тарафыннан Һиндстанда 1975 елда инициацияләнгән һәм Ганада, [[Аккра]]да Һинд дине монастыре җитәкчесе булган.<ref name="Ghana's unique African-Hindu">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/10401741.stm Ghana's unique African-Hindu temple - BBC News] By [[Rajesh Joshi]]</ref> == Биографиясе == === Тормыш башы === Свами Ганананда 12-енче сентябрьдә Гананың [[Үзәк регионы]]нда Сенья Бераку авылында асаба Гана дине тарафдары буларак туган, әмма аның әти-әнисе Христианлыкка күчкән. Бик иртә яшьтән бирле ул Галәмнең серләре турында уйланган һәм дини текстларда җавапларны табарга тырышкан.<ref name="Ghana's unique African-Hindu"/> === Һиндстанга сәяхәт === Свами Ганананда шуннан соң Һинд дине турында берничә китап укыган һәм сәфәргә чыгып киткән, ул аны төньяк Һиндстанда, [[Уттараханд]] штатының [[Ришикеш]]ына китергән. Ул анда рухи гуру белән берникадәр вакыт уздырган һәм ул аңа Аккрада монастырь ачарга тәкъдим иткән.<ref name="Ghana's unique African-Hindu"/> === Свами Кришнананда белән беренче очрашу === 1962 елда Свами Ганананда Аккрага күчкән һәм 24 ноябрьдә Илаһи Мистик Юл Җәмгыятен нигезләгн. Шуннан соң ул Төньяк Һиндстанның [[Гималайлар]] итәгендә урнашкан Ришикешның Илаһи Тормыш Җәмгыяте белән Һинду тормыш ысулы буенча хат буенча курслар ачкан. Ришикешта ул беренче мәртәбә Һиндстанлы [[Свами Кришнананда]] белән очрашкан һәм аның [[шишья]]сы (өйрәнчеге) булган, һәм соңыннан 1975 елда Свами Кришнананда Свами Ганананданы [[свами]] буларак инициацияләгән.<ref name="Ghana's unique African-Hindu"/> == Искәрмәләр == == Тышкы сылтамалар == *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/south_asia/10401741.stm Ghana's unique African-Hindu temple] at [[BBC News]] [[Төркем:Һинд дине]] [[Төркем:Шәхесләр:Гана]] [[Төркем:Һинд дине шәхесләре]] 5c5hc68df9kppo2ymt8dvam9p98fmug Саба урман хуҗалыгы тарихы музее 0 222200 5838355 4082935 2026-04-28T15:23:54Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838355 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{Музей |исем = Саба урман хуҗалыгы<br/>тарихы музее |файл =Лесхоз_музее.jpg |зурлык = 200px |язу = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = RU |CoordScale = |нигезләнгән = 2004 |урын = 422062 [[Татарстан Республикасы|ТР]], [[Саба районы]],<br/>[[Лесхоз бистәсе|Лесхоз]], Кукмара ур., 14 |директор = Рузия Равил кызы Газизуллина<ref>[https://ideputat.er.ru/user/21153?page=834 Рузия Равил кызы Газизуллина]. Депутат кабинеты{{ref-ru}}</ref> |сылтама = [http://saby.tatarstan.ru/mbu-sabinskiy-tsentralizovanniy-kraevedcheskiy.htm Музей турында мәгълүмат] |викиҗыентык = }} '''Саба урман хуҗалыгы тарихы музее''' ({{lang-ru|Музей истории Сабинского лесного хозяйства}}) — [[Татарстан]]ның [[Саба районы]] [[Лесхоз бистәсе]]ндә урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (''[[музей]]''). Саба районы үзәкләштерелгән туган як [[Саба районы үзәкләштерелгән туган як музее|музее]] филиалы. Саба урман хуҗалыгы (''элекке'' Саба урман сәнәгате хуҗалыгы) тарихы белән таныштыра. {{Портал|Мәдәният}} {{External media |рәсем1=[https://nail-sattar.livejournal.com/117393.html Музейдан фотосурәтләр].}} == Тарих == [[2003 ел]]да Саба урман хуҗалыгында хезмәт куйган ветераннар башлангычы белән нигез салына. [[2004 ел]]ның [[24 март]]ында ачыла<ref>[http://www.wood.ru/ru/lonewsid-5365.html В Сабинском районе открылся музей истории лесного хозяйства] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190609174754/http://www.wood.ru/ru/lonewsid-5365.html |date=2019-06-09 }}. Первый лесопромышленный портал, 25.0.2004{{ref-ru}}</ref>. == Музей бинасы == {{Төп мәкалә|Ломакин йорты тарихы}} Музей бинасы — [[1874 ел]]гы архитектура һәйкәле, Өченче урманчылык урманчысы Митрофан Николай улы Ломакин йорты<ref>[http://ru.esosedi.org/RU/TA/7929765/poselok_leshoz/#lat=56044432&lng=50696409&z=20&mt=1&v=1 Дом Ломакина]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Ике катлы агач бинага Саба урман хуҗалыгы акчасына [[2003 ел]]да сакланып калган фоторәсемнәр һәм сызымнар буенча реконструкция уздырылган. Экспозицияне [[ТР милли музее]] белгечләре төзегән. == Тасвирлама == [[Саба районы|Районның]] алты урманчылыгын берләштергән иң эре сәнәгать оешмасы тарихы буенча материаллар тупланган. Хуҗалыкның урман массивы [[Татарстан]]ның 8 районы территориясендә 57 000 га җир били. Музей экспозициясенең төп бүлекләре: * Саба урман хуҗалыгы үсеше тарихы * Саба урман хуҗалыгы хайваннар дөньясы * Картиналар (''портретлар'') галереясы Музей фондында 859 саклау берәмлеге экспонат тупланган. Гомуми мәйданы 965 кв. м. (шуның эченнән 286 кв. м. — музей мәйданы, калган 679 кв. м. — чәчәк бакчасы). Күргәзмәнең бер бүлеге РСФСР һәм ТАССР атказанган урманчысы, Саба леспромхозының 30 елга якын җитәкчесе булып торган Нургали Миңнехан улы Миңнехановка багышланган<ref>''Ольга Иванычева''. [https://kazved.ru/article/85900.aspx Сабы - лесной заповедный край]. [[Казанские ведомости (гәҗит)|«Казанские ведомости»]], 18.01.2018{{ref-ru}}</ref>. [[Лесхоз бистәсе]]ндә урнашкан сувенирлар цехына, [[Нургали Миңнеханов|Н. М. Миңнеханов]] исемендәге дендрология бакчасына, боз мәйданчыгы булган «Нарат» спорт комплексына, картодромга сәяхәт кылырга мөмкин. == Сылтамалар == * [http://saby.tatarstan.ru/mbu-sabinskiy-tsentralizovanniy-kraevedcheskiy.htm «Саба үзәкләштерелгән туган якны өйрәнү музее» муниципаль бюджет оешмасының Саба урман хуҗалыгы тарихы музей-филиалы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190609175345/http://saby.tatarstan.ru/mbu-sabinskiy-tsentralizovanniy-kraevedcheskiy.htm |date=2019-06-09 }} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Тышкы сылтамалар}}{{Татарстан музейлары}} [[Төркем:Әлифба буенча музейлар]] [[Төркем:Саба районы музейлары]] [[Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары]] [[Төркем:Урманчылык музейлары]] aqmly46wz7z1nwhjhfsncvb13409yb8 Татарстан Республикасының инвестицион үсеш агентлыгы 0 227866 5838453 5752299 2026-04-29T04:52:11Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838453 wikitext text/x-wiki {{Башкарма хакимият органы |исем = Татарстан Республикасының инвестицион үсеш агентлыгы |кыскарту = ТР ИҮА |оригиналь исем = |оригиналь исем1 = |оригиналь исем2 = |ил = |эмблема = |эмблема киңлеге = |эмблема имзасы = |мөһер = |мөһер киңлеге = |мөһер имзасы = |рәсем = Tatarstan Jómhúriáteneng Invistisá úseše agintlégé binasé hám jimerek háldáge jort.jpg |рәсем киңлеге = |рәсем имзасы = |барлыкка килү = 2011, апрель |элгәре1 = |элгәре2 = |бетерелү = |варис = |буйсыну = [[Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты]] |урнашу урыны = 420049 [[Казан]], [[Агрономия урамы (Казан)|Агрономия]] урамы, 11 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |хезмәткәрләр = |бюджет = |министр исеме1 = |министр функциясе1 = |министр исеме2 = |министр функциясе2 = |башлык исеме1 = [[Талия Миңнуллина]] |башлык вазифасы1 = |башлык исеме2 = |башлык вазифасы2 = |буйсынучы оешма1 = |буйсынучы оешма2 = |документ1 = |сайт = [http://invest.tatarstan.ru/tat/#start invest.tatarstan.ru] |искәрмәләр бүлеге = |харита = |харита киңлеге = |харита имзасы = }} '''Татарстан Республикасының инвестицион үсеш агентлыгы''', ТР ИҮА ({{lang-ru|Агентство инвестиционного развития Республики Татарстан}}, {{lang-en|Tatarstan Investment Development Agency}}, сокр. АИР РТ) — [[Татарстан]] Республикасы дәүләт хакимиятенең башкарма органы, инвестицияләрне җәлеп итү һәм инвесторларны озата бару өчен җаваплы ведомство. ТР ИҮА статусы буенча республика министрлыклары белән бер дәрәҗәдә тора һәм турыдан-туры [[Татарстан Республикасы Президенты]]на буйсына.<ref>{{статья|ссылка=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=22624717|автор=Паньков А. В.|башлык=Перспективы совершенствования бюджетного финансирования инвестиционной политики в Республике Татарстан|год=2014|издание=Вестник Белгородского университета кооперации, экономики и права|номер=3 (51)|страницы=355—359|issn=2223-5639}}</ref>. == Тарих == Татарстан Республикасының инвестицион үсеш агентлыгы 2011 елда кече һәм урта бизнесны үстерү комитеты базасында барлыкка килде<ref>{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/117144|title=Главу АИР Линара Якупова «вывели за штат»|date=2014-10-18|publisher=Бизнес Online|accessdate=2020-11-30}}</ref>. Яңа ведомствоның төп бурычы —Татарстанны инвестицион җәлеп итүчән регион буларак тәкъдим итү һәм Инвестицион проектларны алып бару, моның өчен Татарстан Республикасының чит ил вәкиллекләре аның идарәсенә күчерелде.<ref>{{cite web|url=https://prav.tatarstan.ru/index.htm/news/92415.htm|title=Ильдар Халиков: Мы должны создать инвесторам все условия для развития и работы|date=2011-06-09|publisher=Правительство Республики Татарстан|accessdate=2020-11-30|archivedate=2021-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414120359/https://prav.tatarstan.ru/index.htm/news/92415.htm}}</ref>. Аерым игътибар республиканың көньяк-көнчыгыш Азия илләреннән килгән партнерларга юнәлдерелгән төбәк буларак ислам контекстында позициясенә бирелде. [[Малайзия]]нең Инвестицион агентлыгы (Malaysian Investment Development Agency (MIDA)) ТР ИҮА булдыруда үрнәк булып торды.<ref name="foundation">{{книга|ссылка=https://books.google.ru/books?id=fVatDwAAQBAJ|заглавие=Resignification of Borders: Eurasianism and the Russian World|ответственный=Nina Friess, Konstantin Kaminskij (eds.)|год=2019|часть=The Development of Islamic Economic Politics in the Republic of Tatarstan|издательство=Frank & Timme GmbH|страницы=125—148|страниц=206|автор часть=Victoria Abakumovskikh}}</ref>. ''Invest in Tatarstan''PR-кампаниясе — ТР ИҮА беренче масштаблы проекты. CNBC эшлекле телеканалы проекты регион турында видеороликлар һәм [[Дубаи]], [[Малайзия]], [[Сингапур]], [[Финляндия]], [[Лондон]] роад-шоу сериясен үз эченә алды. Хәләл индустриягә инвестицияләргә аерым басым ясалды, бу АИРның [[Якын Көнчыгыш]]тан нефть экспортлаучы илләрдән инвесторларга юнәлүенә туры килде.<ref name="foundation" /><ref>{{cite web|url=https://www.gazeta.ru/business/2013/12/06/5792697.shtml|title=Заходите к нам в окно|author=Яна Милюкова|date=2013-12-06|publisher=Газета.ru|accessdate=2020-11-30}}</ref>. [[2011 ел]]ның сентябрендә ИҮА, 1995 елда [[Женева]]да, турыдан-туры чит ил инвестицияләрен җәлеп итү тәҗрибәсе белән уртаклашу өчен, Россиянең Бөтендөнья инвестицион агентлыклар ассоциациясендә (World Association of Investment Promotion Agencies, WAIPA) беренче вәкиле булды. 2013 елның февралендә UIAA Генераль Ассамблеясы утырышында Ассоциациянең җитәкче комитеты составына кабул ителде һәм [[Көнчыгыш Аурупа]] буенча WAIPA директоры итеп билгеләнде<ref name="func">{{статья|ссылка=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=34889729|автор=Сафарова Р., Шакирьянова А. И.|башлык=Инвестиционная инфраструктура Республики Татарстан|год=2017|издание=Наука и образование: проблемы и перспективы. Материалы Ежегодной научно-практической конференции, посвященной 25-летию Университета управления «ТИСБИ»|тип=сборник|страницы=260—267}}</ref>. 2016 елның июнендә ТР ИҮА җитәкчесе Талия Миңнуллина «Инвестицияләр һәм үсеш агентлыкларының Милли ассоциациясе» (Наира) — Россия үсеш институтларын берләштерә торган федераль коммерциячел булмаган оешма идарәчелегенә керде<ref>{{cite web|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/5774de6a9a794723b3b3b293|title=Талия Минуллина вошла в состав «НААИР»|date=2016-06-30|publisher=РБК|accessdate=2020-11-30}}</ref>. 2020 елның октябрендә ул ассоциация вәкилләренең гомуми җыелышы итеп халыкара дәрәҗәдә ассоциация вәкиле итеп сайланды.<ref>{{cite web|url=https://invest.tatarstan.ru/ru/news/taliya-minullina-budet-predstavlyat-naair-na-mirovoy-arene/|title=Талия Минуллина будет представлять НААИР на мировой арене|date=2020-10-08|publisher=Invest in Tatarstan|accessdate=2020-11-30}}{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Моннан тыш, Миңнуллин Татарстан Республикасының машина төзелеше кластерының Күзәтчелек советы рәисе булып тора<ref>{{Cite web|url=https://otr-online.ru/news/v-tatarstane-chinovnica-obeshchala-grudyu-vstat-na-zashchitu-mestnyh-predpriyatiy-147950.html|title=В Татарстане чиновница обещала «красивой грудью встать» на защиту местных предприятий {{!}} Новости {{!}} ОТР|website=ОТР - Общественное Телевидение России|accessdate=2020-12-24}}</ref> һәм Татарстан Республикасының инвестицион советына керә.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/news/126988|title=Рустам Минниханов включил в инвестиционный совет РТ троих министров, главу АИР и сити-менеджера Челнов|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-23}}</ref> 2012 елда Татарстан Республикасы Президенты Указы белән оештырылган коллегиаль киңәшмә органы, ул регион икътисадына инвестицияләр җәлеп итү буенча барлык мәсьәләләр турында фикер алыша.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tida.tatarstan.ru/investitsionniy-sovet-respubliki-tatarstan.htm|title=Инвестиционный Совет Республики Татарстан|website=Агентство инвестиционного развития Республики Татарстан|accessdate=2020-12-23|archivedate=2021-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210413215601/https://tida.tatarstan.ru/investitsionniy-sovet-respubliki-tatarstan.htm}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/12-11-2020/minnihanov-zayavil-o-neobhodimosti-obespechit-stabilnye-usloviya-dlya-investorov-5785120|title=Минниханов заявил о необходимости обеспечить стабильные условия для инвесторов|publisher=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-10}}</ref>. == Йәкләтелгән бурычы == ТР ИҮА җаваплылыгы зонасы — Татарстан Республикасында проектларның төп капиталына турыдан-туры чит ил инвестицияләрен җәлеп итү. Агентлык башта кече һәм урта бизнеска ярдәм итте[<ref name="proekt">{{статья|ссылка=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=30003516|автор=Равлюк И. В., Хаустов А. Н., Шахворостов Г. И.|заглавие=Организация проектного управления на государственном и муниципальном уровне в России: предпосылки внедрения, состояние и перспективы|год=2017|издание=Профессиональные компетенции государственных служащих: формирование и развитие. Материалы межвузовской научно-практической конференции|тип=сборник|страницы=2012—219}}</ref>, бизнес-инкубатор сыйфатында чыгыш ясады, конкурс нигезендә субсидияләр һәм грантлар бүлде<ref>{{статья|ссылка=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=17099984|автор=Горбач Л. А.|башлык=Актуальные источники финансирования инвестиционных и инновационных проектов|год=2011|издание=Вестник Казанского технологического университета|номер=22|страницы=236—242}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/43087|title=АИР начинает раздачу 500 млн.|author=Елена Чернобровкина|date=2011-07-11|publisher=Бизнес Online|accessdate=2020-11-30}}</ref>.Хәзерге вакытта ИҮА бары тик эре инвесторлар белән генә эшли, базарларны тикшерә, базарга чыгу стратегиясен эшләргә ярдәм итә, тәэмин итүчеләрне һәм подрядчыларны сайлый, документаль-хокукый базаны эшләүдә катнаша, инвесторларны озатып йөри һәм дәүләт хакимияте органнары белән аралашуда катнаша, юридик ярдәм күрсәтә. Шулай ук агентлык «Татарстан Республикасының Инвесторлар клубы» эшен тәэмин итә, анда катнашучылар республика җитәкчелеге һәм тармак министрлыклары белән формаль булмаган шартларда аралаша алалар<ref name="func" />. Инвесторлар клубы-киңәшмә органы, [[2014 ел]]дан бирле ТР ИҮА каршында эшли һәм республика җитәкчелеге, профильле министрлыклар һәм ведомстволар вәкилләре катнашында квартал утырышларын үткәрә. Эре инвестор автомат рәвештә клуб әгъзасы була. Агентлык, үз чиратында, проектны гамәлгә ашыруның барлык этапларында инвесторны озатып йөри, шул исәптән мәгълүмати ярдәм күрсәтә. Клуб әгъзалары ТР ИҮА оештыра торган профильле чараларда катнаша<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/news/97569|title=АИР учредил клуб инвесторов Татарстана|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://invest.tatarstan.ru/ru/advantages/investor-club/|title=Клуб инвесторов|website=invest.tatarstan.ru|accessdate=2020-12-23|archivedate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124122953/https://invest.tatarstan.ru/ru/advantages/investor-club/}}</ref>. 2011 елдан АИР халыкара консалтинг компаниясе [[PricewaterhouseCoopers|PwC]] белән берлектә "Инвестор юлкүрсәткече" чыгара.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/news/19995|title=Искандер Ахмедов ушел с поста главы пресс-службы АИР Татарстана — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-23|archivedate=2021-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414120359/https://realnoevremya.ru/news/19995}}</ref><ref>{{Книга|ссылка=https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/275/e_guide-to-investment_tatarstan_2020_rus.pdf|автор=АИР РТ, PwC|заглавие=Путеводитель инвестора Республики Татарстан|ответственный=|год=2020|издание=|место=|издательство=|страницы=61|страниц=|isbn=}}</ref>. == Бүләкләре == * 2018 елның октябрендә ИҮА эше Берләшкән милләтләр Оешмасының икътисад секторына социаль-икътисадый файда китерүче һәм тотрыклы үсеш максатларына ирешүдә ярдәм итүче инвестицияләрне стимуллаштырган өчен премиясе белән билгеләп үтелде. АИР бу бүләккә лаек булган беренче Россия ведомствосы булды<ref>{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/news/400218|title=ООН назвала агентство инвестиционного развития РТ одним из лучших в мире|date=2018-10-25|publisher=Бизнес-онлайн|accessdate=2020-11-30}}</ref>. * 2019 елның апрелендә Берләшкән Гарәп Әмирлекләрендә Еллык инвестиция форумында (Annual Investment Meeting) 2018 елда турыдан-туры чит ил инвестицияләрен уңышлы җәлеп итүләре өчен халыкара AIM Investment Award бүләгенә лаек булды.<ref>{{cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/society/09-04-2019/air-rt-poluchilo-mezhdunarodnuyu-nagradu-za-rabotu-po-privlecheniyu-investitsiy-5598546|title=АИР РТ получило международную награду за работу по привлечению инвестиций|date=2019-04-09|publisher=Татар-информ|accessdate=2020-11-30}}</ref>. * ТР ИҮА оештырган һәм тормышка ашыруда турыдан-туры катнашкан инвестицион үсеш стратегиясен 2020 елда fDI Magazine журналы билгеләп үтте, Татарстан киләчәк 20/21 туры чит ил инвестицияләрен җәлеп итү стратегиясе буенча [[Аурупа]]ның иң яхшы төбәкләре рейтингының 8 нче урында тора (Mid-Sized European Regions of the Future 2020/21 — FDI Strategy)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.fdiintelligence.com/article/76767|title=fDi’s European Cities and Regions of the Future 2020/21 – Winners|author=fDi Intelligence|website=www.fdiintelligence.com|accessdate=2020-12-14|archivedate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124095622/https://www.fdiintelligence.com/article/76767}}</ref>. * 2020 елда ТР ИҮА шулай ук «коммерцияле булмаган һәм хөкүмәт оешмалары» категориясендә Stevie Awards халыкара бизнес-премиясен алды<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tida.tatarstan.ru/index.htm/news/1825800.htm|title=Агентство инвестиционного развития Республики Татарстан удостоено награды Stevie Awards 2020|website=Агентство инвестиционного развития Республики Татарстан|accessdate=2020-12-14|archivedate=2020-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925202536/https://tida.tatarstan.ru/index.htm/news/1825800.htm}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stevieawards.com/iba/company-organization-awards-winners-3|title=Company / Organization Awards Winners {{!}} Stevie Awards|website=stevieawards.com|accessdate=2020-12-24}}</ref>. == Оештыру структурасы == {| class="wikitable" style="width:50%; float:right; margin-left:0.8em; clear:right;" |+ 2020 елның июнь аена ТР ИҮА структурасы ! colspan="4" style="background:#78de9e;" |Җитәкче |- | colspan="4" style="text-align:center; background:#b5edca;" |''Җитәкчегә турыдан-туры буйсынучылар'' |- |style="background:#b5edca;" |Беренче урынбасар руководителя |style="background:#b5edca;" |Җитәкче урынбасары |style="background:#b5edca;" |Җитәкче урынбасары |style="background:#b5edca;" |Юридический отдел |- | colspan="3" style="text-align:center;" |''Урынсасарга турыдан-туры буйсынучылар'' |style="background:#b5edca;" |Финанс исәбе һәм дәүләт сатып алулары бүлеге |- |Протокол бүлеге |Экспертизы инвестиция проектлары экспертизасы бүлеге |Мәгълүмат-аналитика бүлеге | |- |Инвестицияләрне җәлеп итү эшчәнлеген координацияләү бүлеге |Инвестиция проектларына ярдәм итү һәм аларны озата бару бүлеге |ММЧ белән эш секторы | |- |Инвестицион тәэмин итү һәм контроль секторы |Дәүләти-хосусый партнерлыкны үстерү бүлеге |Матди-техник тәэмин итү секторы | |} Инвестицион үсеш агентлыгы җитәкчесенә эшнең аерым юнәлешләре өчен җаваплы өч урынбасар буйсына. Алар башлангычында билгеле бер регионнардан, мәсәлән, гарәп илләре, [[Төркия]], [[Кытай]], БДБ илләре (беренче чиратта, [[Казахстан]] һәм [[Азәрбайҗан]]) инвестиция проектлары беркетелгән линия хезмәткәрләре һәм проект менеджерлары эшли. Эре инвестиция проектлары кысаларында АИР тармак министрлыклары вәкилләре катнашында ведомствоара эш төркемнәре төзи<ref name="proekt" />. ИҮА җитәкчесе урынбасарларының җаваплылыгы түбәндәгечә бүленгән: * Беренче урынбасар беркетмә бүлеген, электрон документ әйләнешен һәм гражданнар мөрәҗәгатен, «ТР инвесторлары клубын» һәм АИР каршындагы иҗтимагый советны җитәкли, инвестицияләр җәлеп итү һәм коррупциягә каршы эш координациясе өчен җаваплы. * Икенче урынбасары финанс модельләренә экспертиза, проектларны озата бару белән җитәкчелек итә, дәүләт-хосусый һәм муниципаль-хосусый партнерлык мәсьәләләрен һәм закон чыгару инициативаларын эшләүне җитәкли. * Өченче урынбасары төбәкне инвестицион алга җибәрү, журналистлар белән эшләү, күргәзмә эшчәнлеге, потенциаль инвесторлар өчен маркетинг тикшеренүләре үткәрү һәм Татарстан Республикасы Инвестицион порталын тулыландыру өчен җавап бирә. Шулай ук өченче урынбасарда ИҮАдә бизнес-процессys цифрлаштыру өчен яваплы<ref>{{cite web|url=https://sntat.ru/news/politics/19-05-2020/novyy-zamestitel-i-skromnye-zarplaty-taliya-minullina-rasskazala-o-reorganizatsii-air-tatarstana-5743516|title=Новый заместитель и скромные зарплаты: Талия Минуллина рассказала о реорганизации АИР Татарстана|author=Ксения Перепечнова|date=2020-05-19|publisher=События|accessdate=2020-11-30}}</ref>. === Җитәкчелек === * Җитәкче (2014 елдан) - [[Татарстан Республикасы Президенты]] аппаратында эшләгән Талия Миңнуллина, беренче бүлек (2011-2014 еллар) Линар Якупов иде. * Беренче урынбасары (2012 елдан башлап) - элек аппаратта эшләгән Инсаф Галиев ([[Казан шәһәр Думасы]]). * Икенче урынбасары (2018 елдан) - Игорь Сапунов. * Өченче урынбасары (2020 елдан) - Марина Епифанцева, элегрәк АИРның мәгълүмат-аналитика бүлеге башлыгы<ref name="zams">{{cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/4355433|title=АИР во время чумы|author=Кирилл Антонов|date=2020-05-23|publisher=Коммерсантъ|accessdate=2020-11-30}}</ref>. === Ведомство буйсынуындагы органнар === [[2016 ел]]да оештырылган ИҮАнең бүлендек оешмасы - "Халыкара программалар дирекциясе" коммерцияле булмаган автоном оешмасы. Компания конгресслар һәм күргәзмәләр оештыру, шул исәптән республикага инвестицияләр җәлеп итү белән бәйле дәүләт контрактлары буенча проектлар белән шөгыльләнә. Компания 2016 елдан ел саен «Россия - ислам дөньясы» саммитын уздыруны оештыра: [[Россия һәм Ислам хезмәттәшлеге оешмасында катнашучы илләр Халыкара икътисадый саммиты|KazanSummit]]»<ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/news/311009 |title=В РТ создают дирекцию международных программ для привлечения инвестиций |date=2016-05-17 |publisher=Бизнес-Онлайн |accessdate=2020-12-01}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/438316 |title=Подрядчики Талии Минуллиной: от маэстро Гергиева до победителя прокуратуры |author=Виктор Османов, Игорь Ким |date=2019-09-11 |publisher=Бизнес-Онлайн |accessdate=2020-12-01}}</ref>. 2011 елдан бирле АНО директоры алыштыргысыз җитәкче һәм "Казан Экспо" МВЦ оештыручысы Адель Нагуманов<ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/418257 |title=Ганновер разыграли по-честному: УФАС оправдал Талию Минуллину |author=Линар Фархутдинов |date=2019-03-26 |publisher=Бизнес-Онлайн |accessdate=2020-12-01}}</ref>. 2017 елда АНО дирекциясендә эшлекле [[туризм]]ны үстерү өчен Конвеншн бюросы юнәлеше эшли башлады<ref>{{Cite web|url=https://www.expoclub.ru/press/45708/|title=Рейтинг событийного потенциала регионов РФ - 2017: механизм и перспективы - EXPOCLUB.ru|website=www.expoclub.ru|accessdate=2020-12-24|archivedate=2021-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414120408/https://www.expoclub.ru/press/45708/}}</ref>, ,.hj төбәккә эре конгресс-күргәзмә һәм эшлекле бөтенроссия һәм халыкара чараларны җәлеп итә, чөнки аларның катнашучылары - потенциаль инвесторлар.<ref>{{Cite web|url=http://tatarnews.ru/shortnews/13593|title=Известия Татарстана. Агентство инвестиционного развития Татарстана презентует Конвеншн бюро|website=tatarnews.ru|accessdate=2020-12-24|archivedate=2021-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414120359/http://tatarnews.ru/shortnews/13593}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20171116/1508973589.html|title=В Казани заработало конвеншн-бюро для помощи в проведении крупных форумов|website=РИА Новости|date=20171116T1744|accessdate=2020-12-24}}</ref>. Республика Бөтендөнья Конвеншн бюросының эшен алып баручы Халыкара конгресслар һәм конференцияләр ассоциациясенә (ICCA) керде<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/15-11-2017/taliya-minullina-sozdanie-konvenshn-byuro-eto-bolshoy-shag-v-razvitii-delovogo-turizma-5245332|title=Талия Минуллина: Создание конвеншн бюро — это большой шаг в развитии делового туризма|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-24}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://kazanfirst.ru/articles/452444|title=Талия Минуллина научит Россию новому методу привлечения инвестиций|website=kazanfirst.ru|accessdate=2020-12-24}}</ref>. Эшлекле вакыйгалар бюросы саны буенча өч ел эшләү дәверендә [[Казан]] [[Мәскәү]] һәм [[Петербург]]тан кала өченче урында тора<ref>{{Cite web|lang=|url=https://business-magazine.online/fn_38725.html|title=Докороновирусная реальность|author=|website=|date=2020-04-22|publisher=Федеральный бизнес журнал|accessdate=2020-12-30|archivedate=2021-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416090533/https://business-magazine.online/fn_38725.html}}</ref>. АИР «Татарстан Республикасы экспорты корпорациясе»нә буйсына. Компания «Татарстан Республикасы министрлар кабинеты каршында халыкара хезмәттәшлекне үстерү агентлыгы» ДУПны үзгәртеп кору нәтиҗәсендә төзелгән. Аның төп бурычы - республика товарларын Россиянең башка төбәкләренә һәм чит илләргә чыгару<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/news/145979-io-gendirektora-korporacii-eksporta-respubliki-tatarstan-stala-irina-chuvina|title=И.о. гендиректора «Корпорации экспорта Республики Татарстан» стала Ирина Чувина — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-24|archivedate=2021-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414120357/https://realnoevremya.ru/news/145979-io-gendirektora-korporacii-eksporta-respubliki-tatarstan-stala-irina-chuvina}}</ref>. Агентлык тәкъдиме буенча «Татарстан проектлары» компаниясе төзелде, аның бурычы - республикада инвестиция процессларын стимуллаштыру. 2017 елда аның эшенә төбәк бюджетыннан 10 млн сум бүлеп бирелгән.<ref>{{Cite web|url=https://tatcenter.ru/news/kabmin-rt-iz-rezervnogo-fonda-vydelit-10-mln-rublej-na-ao-quot-proekty-tatarstana-quot/|title=Кабмин РТ из резервного фонда выделит 10 млн рублей на АО "Проекты Татарстана" — Татцентр.ру|website=Татцентр|accessdate=2020-12-24}}</ref>. == Чаралар == Түбәндә АИР оештыра яки хуплый торган иң эре һәм даими вакыйгалар тәкъдим ителгән. *[[Россия һәм Ислам хезмәттәшлеге оешмасында катнашучы илләр Халыкара икътисадый саммиты|KazanSummit]] [[Татарстан]]да [[2009 ел]]дан узгарыла. Бу Россия белән [[Ислам]] дөньясы илләренең икътисадый хезмәттәшлеге буенча иң зур мәйданчыкларның берсе, аның төп максаты - илләр арасында сәүдә-икътисадый, фәнни-техник һәм социаль-мәдәни элемтәләрне ныгыту. Россия төбәкләре потенциаль партнерлар һәм инвесторлар белән үз элемтәләрен җайга салу мөмкинлеге ала<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20170414/1492291218.html|title=Саммит "Россия - исламский мир: KazanSummit" примет более двух тысяч гостей|website=РИА Новости|date=20170414T1839|accessdate=2020-12-24}}</ref>.2019 елның Ислам саммиты 72 илдән һәм [[Россия]]нең 38 төбәгеннән 3,5 меңнән артык катнашучыны җыйды<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/30/04/2020/5eaa79ec9a7947a895d05aaa|title=KazanSummit из-за коронавируса перенесли на 2021 год|website=РБК|accessdate=2020-12-24}}</ref>. 2020 елда KazanSummit короновирус [[пандемия]]се аркасында 2021 елга күчерелде.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/news/184820-kazansummit-proydet-vesnoy-2021-goda|title=KazanSummit пройдет весной 2021 года — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-24|archivedate=2021-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210114103414/https://realnoevremya.ru/news/184820-kazansummit-proydet-vesnoy-2021-goda}}</ref>, но состоялись ряд онлайн-мероприятий<ref>{{Cite web|url=https://islam-today.ru/blogi/gsv-rossia-islamskij-mir/kazansummit-2020-cto-nuzno-znat-ob-indonezijskom-biznese/|title=KazanSummit-2020: что нужно знать об индонезийском бизнесе|website=islam-today.ru|accessdate=2020-12-24}}</ref>. *«Россия венчур форумы» - Россиянең иң эре венчур проектлары мәйданчыгы. Форум республикада 2000 елдан бирле уза, 2020 елда XV РВФ булды, анда 300 тирәсе стартап тәкъдим ителде.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kazved.ru/news/society/12-04-2019/rossiyskiy-venchurnyy-forum-14-let-podryad-prohodit-v-tatarstane-5703653|title=Российский венчурный форум 14 лет подряд проходит в Татарстане|website=kazved.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/society/23-01-2020/tehnologicheskoe-liderstvo-rossii-strategiyu-i-riski-obsudyat-eksperty-na-rvf-2020-5717957|title=Технологическое лидерство России — стратегию и риски обсудят эксперты на РВФ 2020|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-13|archivedate=2021-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414120359/https://www.tatar-inform.ru/news/society/23-01-2020/tehnologicheskoe-liderstvo-rossii-strategiyu-i-riski-obsudyat-eksperty-na-rvf-2020-5717957}}</ref>. * [[Ислам хезмәттәшлеге оешмасы]] илләренең яшь эшмәкәрләренең [[Казан]] форумы [[2015 ел]]дан бирле эшләп килә һәм ел саен Ислам союзы илләреннән 30га якын IT-проект җыя.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kazved.ru/news/society/09-12-2020/mihail-zygar-to-chto-u-nas-prinyato-schitat-obucheniem-zhurnalistike-bolshe-ne-nuzhno-5791267|title=Михаил Зыгарь: То, что у нас принято считать обучением журналистике, больше не нужно|website=kazved.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>, гадәттә «Безнең Татарстан. "Мөмкинлекләр территориясе" [[Сәләт (яшьләр оешмасы)|"Сәләт" хәрәкәте]] ярдәмендә (Россияне 2012 елдан ОИСта тәкъдим итә<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20201201/tatarstan-1587214315.html|title=В Татарстане создали офис молодежного сотрудничества России и ОИС|website=РИА Новости|date=20201201T1815|accessdate=2020-12-13}}</ref>).2020 елда 3000 доллар күләмендә грант Россия стартабы отты<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://kazanfirst.ru/news/534089|title=На казанском форуме молодых предпринимателей стран ОИС российский стартап выиграл 3 тысячи долларов|website=kazanfirst.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>. * Дәүләти-хосусый партнерлык буенча беренче форум 2017 елда оештырыла, анда халыкның тормышын яхшырту өчен мөмкин булган партнерлык спектры тикшерелә.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/13-11-2017/rustam-minnihanov-kazhdyy-5-y-ob-ekt-kommunalnoy-infrastruktury-v-tatarstane-peredan-v-kontsessiyu-5231676|title=Рустам Минниханов: Каждый 5-й объект коммунальной инфраструктуры в Татарстане передан в концессию|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Икенче форум темасы «Спорт индустриясенә инвестицияләр» булды, аны (2018 елда Татарстан Россиянең иң спорт төбәге дип танылды<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://fedpress.ru/news/16/society/2162101|title=Татарстан признали лучшим спортивным регионом страны {{!}} Республика Татарстан|website=ФедералПресс|accessdate=2020-12-13}}{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>), 2013 елгы Универсиадага төзелгән һәм 2018 елда футбол буенча дөнья чемпионатына яңартылган спорт сарае «Казан Арена» стадионында уздырдылар<ref>{{Cite web|url=https://kazan.aif.ru/dontknows/v_kakom_sostoyanii_sportobekty_tatarstana_kotorye_postroili_k_chm-2018|title=В каком состоянии спортобъекты Татарстана, которые построили к ЧМ-2018?|website=kazan.aif.ru|date=2019-07-12|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Өченче форум сәламәтлекне саклауга багышланды<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://nurlat-tat.ru/news/novosti/glava-nurlatskogo-munitsipalnogo-rayona-uchastvuet-v-iii-otraslevom-forume-po-gosudarstvenno-chastnomu-partnerstvu-invest-in-health|title=Глава Нурлатского муниципального района участвует в III Отраслевом форуме по государственно-частному партнерству: INVEST IN HEALTH|author=Лилия Мубаракшина|website=Нурлат-⁠информ|date=2019-10-28|accessdate=2020-12-13}}</ref>. 2020 елда дүртенче форум коронавирус пандемиясе аркасында онлайн узды, форумда уңышлы ГЧПның төп факторлары турында фикер алыштылар<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/07-12-2020/otraslevoy-forum-po-gosudarstvenno-chastnomu-partnerstvu-provedut-v-onlayn-formate-5790419|title=Отраслевой форум по государственно-частному партнерству проведут в онлайн-формате|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>. * 2017 һәм 2019 елларда Казанда АИР һәм ТР Сәламәтлек саклау министрлыгы ярдәмендә «Заманча инженерлык системалары. Сәламәтлек архитектурасы" конференциясе узды. Бу мультиэксперт мәйданчыгы, ул, аеруча нәтиҗәле медицина учреждениеләре булдыру өчен, IT-индустриядән һәм архитектурадан алып медицинага һәм психологиягә кадәр белгечләрне берләштерә.<ref>{{Cite web|url=https://inkazan.ru/news/society/06-10-2017/v-kazani-na-forume-mes-rasskazali-o-klinikah-buduschego|title=В Казани на форуме MES рассказали о клиниках будущего|website=inkazan.ru|accessdate=2020-12-13|archivedate=2021-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210118051242/https://inkazan.ru/news/society/06-10-2017/v-kazani-na-forume-mes-rasskazali-o-klinikah-buduschego}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/health/05-12-2019/taliya-minullina-zayavila-o-neobhodimosti-operezhat-vremya-pri-sozdanii-bolnits-buduschego-5698210|title=Талия Минуллина заявила о необходимости опережать время при создании больниц будущего|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>. * Казан халыкара мөселман киносы фестивале [[2005 ел]]дан бирле үткәрелә<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kultura/2208209|title=Владимир Меньшов возглавит жюри Казанского фестиваля мусульманского кино|website=ТАСС|accessdate=2020-12-13}}</ref>.Конкурс программасында төрле жанрларның тулы метражлы һәм кыска метражлы эшләре - уен, документаль һәм анимацион фильмнар катнаша. Һәр елны оештыручылар берничә йөз гариза ала<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kultura/2163729|title=Турецкая мелодрама откроет казанский кинофестиваль мусульманского кино|website=ТАСС|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Жюри рәисе Карен Шахназаров билгеләп үткәнчә, тулаем мөселман киносы һәм фестивальдә катнашучы тасмалар югары әхлакый критерийлар белән аерылып тора: «Гомуми кешелек темаларын, хатын-кызлар турында фильмнар күп»<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/arhiv/674846|title=Карен Шахназаров: Казанский фестиваль мусульманского кино отличается жесткими нравственными критериями|website=ТАСС|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Фестивальне оештыручылар Россия һәм дөнья җәмәгатьчелегендә ислам һәм мөселман образын объектив күрсәтү максатын куйдылар.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/arhiv/568451|title=Открылся конкурс на лучший информационный материал о международном мусульманском кино|website=ТАСС|accessdate=2020-12-13}}</ref>. == Эш нәтиҗәләре == [[2013 ел]]ның 9 ае нәтиҗәләре буенча [[Татарстан]] төп капиталга инвестицияләр күләме буенча [[Россия]]нең 5 топ субъектына керде. 2013 елда республика икътисадына инвестицияләр Россия буенча уртача 1,4 %ка кимү фонында 10,6 %ка үсте<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/2385386 |title=Искатели привлечений |author=Александра Романычева, Александр Габуев |date=2014-01-27 |publisher=Коммерсантъ |accessdate=2020-11-30}}</ref>.2015-2017 елларда АИР 700 дән артык потенциаль инвестор белән эшләде. 2017 елга агентлык карамагында 17 проект бар иде, шул исәптән 11 проектны гамәлгә ашыру стадиясендә. 2012-2015 елларда РИРА катнашында 1435 эш урыны булдырылган<ref name=proekt />.2019 ел нәтиҗәләре буенча ИҮА инвестицияләрнең рекордлы үсеше турында хисап тотты: елның 9 ае эчендә генә дә аларның күләме 2018 ел белән чагыштырганда 1,6 млрд долларга җитте - 4 тапкырга күбрәк.<ref name=zams />. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Татарстан министрлыклары}} {{сайланган мәкалә}} [[Төркем:Татарстан хөкүмәте]] [[Төркем:Инвестицияләр]] efr7cc6ozrc1bkmfneqof78lodi52nj «Дуслык» ордены 0 229024 5838386 5833967 2026-04-28T22:02:43Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838386 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''«Дуслык» ордены''' — [[2015 ел]]ның [[16 апрель|16 апрелендә]] [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы|Татарстанның Дәүләт Советы]] тарафыннан расланды. «Дуслык» ордены белән гражданнар [[Татарстан|Татарстан Республикасының]] халыкара абруен, Татарстан Республикасы һәм чит ил дәүләтләре, [[Россия Федерациясе]]нең башка субъектлары арасында дуслык һәм хезмәттәшлекне ныгытудагы аерым казанышлары, Татарстан Республикасының көчле алга китешенә ярдәм итүче сәүдә, икътисадый, фәнни, техник, социаль, мәдәни элемтәләрне һәм сәнәгать потенциалын, нәтиҗәле инвестиция, хәйрия һәм иҗтимагый эшчәнлекне үстерүгә зур өлеш керткән өчен бүләкләнәләр. «Дуслык» ордены белән бүләкләнгән затлар аны күкрәкнең сул ягына тагып йөриләр, ә бүләкләнүчеләрнең [[Россия Федерациясе]], [[СССР]] орден­нары һәм медальләре, [[«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены]] булганда, алардан соң урнаштыралар. == Ияләре == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q86003372. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p166/Q86003372/p585 |columns=p166/Q86003372/p585:Ел,label:Исем,p569,p19,p69,p373:медиа,p570}} {| class='wikitable sortable' ! Ел ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! медиа ! үлем датасы |- | | ''[[:d:Q48774631|Дмитрий Сотников]]'' | 1985-05-29 | [[Чаллы]] | | [[:commons:Category:Dmitry Sotnikov|Dmitry Sotnikov]] | |- | | [[Сәрдар Бәрдемөхәммәдов]] | 1981-09-22 | [[Ашкабад]] | ''[[:d:Q4466158|Төркемәнстан авыл хуҗалыгы университеты]]''<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1502181|Geneva Centre for Security Policy]]'' | [[:commons:Category:Serdar Berdimuhamedow|Serdar Berdimuhamedow]] | |- | | [[Шамил Гафаров]] | 1969-05-11 | [[Апас]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | [[:commons:Category:Shamil Gafarov|Shamil Gafarov]] | |- | 2022 | [[Камилә Вәлиева]] | 2006-04-26 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Kamila Valieva|Kamila Valieva]] | |- | | [[Рим Гыйниятуллин]] | 1943-09-18 | ''[[:d:Q1645112|Зәмин районы]]'' | ''[[:d:Q17372833|Ташкент ирригация һәм авыл хуҗалыгы механикалаштыру инженерлары институты]]'' | [[:commons:Category:Rim Giniyatullin|Rim Giniyatullin]] | 2026-04-20 |- | | [[Альберт Суфианов]] | 1965-03-07 | [[Вихоревка]] | [[Иркутск дәүләт медицина университеты]] | [[:commons:Category:Albert Sufianov|Albert Sufianov]] | |- | | [[Альберт Шиһабетдинов]] | 1952-11-12 | [[Первоуральск]] | | [[:commons:Category:Albert Shigabutdinov|Albert Shigabutdinov]] | |- | | [[Артем Хохорин]] | 1970-07-30 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан юридик институты|Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институты]]<br/>[[131 нче лицей (Казан)|131 нче лицей]] | [[:commons:Category:Artyom Hohorin|Artyom Hohorin]] | |- | | [[Илгиз Гыйләҗев]] | 1957-04-14 | [[Казан]] | [[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | [[:commons:Category:Ilgiz Gilazov|Ilgiz Gilazov]] | |- | | ''[[:d:Q84721693|Сабитов, Рифат Абдулвагапович]]'' | 1956-04-30 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304299|Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты]]'' | [[:commons:Category:Rifat Sabitov|Rifat Sabitov]] | |- | | [[Равил Мәганов]] | 1954-09-25 | [[Әлмәт]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | [[:commons:Category:Ravil Maganov|Ravil Maganov]] | 2022-09-01 |- | | [[Эдвард Габдуллаҗанов]] | 1957-04-08 | [[Олы Әтнә]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''<br/>[[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | [[:commons:Category:Edward Abdullazyanov|Edward Abdullazyanov]] | |- | | [[Илдар Хәйруллин (1950)|Илдар Хәйруллин]] | 1950-06-06 | [[Казан]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Ildar Khairullin (actor)|Ildar Khairullin (actor)]] | |- | | [[Илшат Әминов]] | 1963-07-27 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Ilshat Aminov|Ilshat Aminov]] | |- | | [[Александр Терентьев]] | 1961-06-13 | [[Югары Ослан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q277872|Мәскәү гуманитар университеты]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Terentyev (politician)|Aleksandr Terentyev (politician)]] | |- | | [[Фоат Зиннуров]] | 1959-05-10 | [[Биектау районы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Foat Zinnurov|Foat Zinnurov]] | |- | | [[Александр Лаврентьев]] | 1946-10-09 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Alexander Lavrentyev|Alexander Lavrentyev]] | |- | | [[Юрий Камалтынов]] | 1957-03-11 | | | [[:commons:Category:Yuri Kamaltynov|Yuri Kamaltynov]] | |- | 2024-11-28 | [[Александр Куренков (1972)|Александр Куренков]] | 1972-06-02 | ''[[:d:Q915653|Sofrino]]'' | ''[[:d:Q4303891|Мәскәү дәүләт физик мәдәният академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[:commons:Category:Alexander Kurenkov|Alexander Kurenkov]] | |- | | ''[[:d:Q119846918|Юрий Гвоздь]]'' | 1949-09-19 | [[Берлин]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Yuri Gvozd|Yuri Gvozd]] | |- | | ''[[:d:Q120277530|Сергей Хәйретдинов]]'' | 1981-06-23 | [[Грозный]] | | | |- | 2023-10-24 | [[Адам Кадыйров]] | 2007-11-24 | [[Чечня]] | | | |- | | ''[[:d:Q125896685|Оксана Лут]]'' | 1979-02-25 | [[Мәскәү]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | [[:commons:Category:Oksana Luth|Oksana Luth]] | |- | | ''[[:d:Q126387033|Анатолий Иванов]]'' | 1960-05-07 | [[Ылыя]] | | [[:commons:Category:Anatolij Ivanov|Anatolij Ivanov]] | |- | | ''[[:d:Q131306020|Патраков, Александр Михайлович]]'' | 1948-09-22 | [[Чиләбе]] | | | 2024-11-06 |- | 2016 | [[Денис Калинкин|Денис Калинкин]] | 1974-11-16 | [[Түбән Кама]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | | [[Алмаз Шәрипов (1964)|Алмаз Шәрипов]] | 1964-10-24 | [[Әнәк]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | | |- | | ''[[:d:Q136023687|Павлов, Александр Филиппович]]'' | 1938-06-25 | [[Надеждино (Питрәч районы)|Надеждино]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[:commons:Category:Aleksandr Filippovich Pavlov|Aleksandr Filippovich Pavlov]] | 2023-09-09 |- | 2024 | [[Александр Лукашенко]] | 1954-08-30 | [[Копысь]] | ''[[:d:Q2858236|Mahilow State A. Kulašow University]]''<br/>''[[:d:Q105953357|Faculty of Economy of the Belarusian State Agricultural Academy]]''<br/>''[[:d:Q107300005|Alexandrya Secondary School]]'' | [[:commons:Category:Alexander Lukashenko|Alexander Lukashenko]] | |- | | [[Кирилл (Мәскәү патриархы)|Кирилл (Гундяев)]] | 1946-11-20 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]] | [[:commons:Category:Patriarch Kirill I|Patriarch Kirill I]] | |- | | [[Эмомали Раһмон]] | 1952-10-05 | ''[[:d:Q3815320|Danghara]]'' | ''[[:d:Q1528756|Таҗик милли университеты]]'' | [[:commons:Category:Emomali Rahmon|Emomali Rahmon]] | |- | 2024-10-23 | [[Илһам Әлиев]] | 1961-12-24 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q25539284|Baku city secondary school number 6]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[:commons:Category:Ilham Aliyev|Ilham Aliyev]] | |- | | [[Горбангулы Бәрдемөхәммәдов]] | 1957-06-29 | ''[[:d:Q13367422|Бабарап]]'' | ''[[:d:Q4146865|Myrat Garryyev State Medical University of Turkmenistan]]'' | [[:commons:Category:Gurbanguly Berdimuhamedow|Gurbanguly Berdimuhamedow]] | |- | | [[Шәүкәт Мирзияев]] | 1957-07-24 | ''[[:d:Q1645112|Зәмин районы]]'' | ''[[:d:Q17372833|Ташкент ирригация һәм авыл хуҗалыгы механикалаштыру инженерлары институты]]'' | [[:commons:Category:Shavkat Mirziyoyev|Shavkat Mirziyoyev]] | |- | | [[Юрий Лужков]] | 1936-09-21 | [[Мәскәү]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | [[:commons:Category:Yuri Luzhkov|Yuri Luzhkov]] | 2019-12-10 |- | 2016 | [[Софья Гобәйдуллина|София Гобәйдуллина]] | 1931-10-24 | [[Чистай]] | [[Казан дәүләт консерваториясе]]<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Sofia Gubaidulina|Sofia Gubaidulina]] | 2025-03-13 |- | | [[Евгения Тарасова]] | 1994-12-17 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Evgenia Tarasova|Evgenia Tarasova]] | |- | | [[Касыйм-Җумарт Тукаев]] | 1953-05-17 | [[Алматы]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | [[:commons:Category:Kassym-Jomart Tokayev|Kassym-Jomart Tokayev]] | |- | | ''[[:d:Q238238|Елена Вяльбе]]'' | 1968-04-20 | [[Магадан]] | | [[:commons:Category:Yelena Välbe|Yelena Välbe]] | |- | | ''[[:d:Q253253|Екатерина Гамова]]'' | 1980-10-17 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q4476757|Урал дәүләт физкультура университеты]]'' | [[:commons:Category:Yekaterina Gamova|Yekaterina Gamova]] | |- | | ''[[:d:Q313989|Сергей Степашин]]'' | 1952-03-02 | ''[[:d:Q623329|Lüshunkou District]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]<br/>''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]'' | [[:commons:Category:Sergei Stepashin|Sergei Stepashin]] | |- | 2015 | [[Минтимер Шәймиев]] | 1937-01-20 | [[Әнәк]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | [[:commons:Category:Mintimer Shaimiev|Mintimer Shaimiev]] | |- | | [[Тәлгать Таҗетдин]] | 1948-10-12 | [[Казан]] | [[Мир Араб мәдрәсәсе]]<br/>[[Әл-Әзһәр университеты]] | [[:commons:Category:Talgat Tadzhuddin|Talgat Tadzhuddin]] | |- | | ''[[:d:Q458100|Ella Pamfilova]]'' | 1953-09-12 | [[Алмалык (шәһәр)|Алмалык]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[:commons:Category:Ella Pamfilova|Ella Pamfilova]] | |- | | [[Алишер Усманов]] | 1953-09-09 | [[Чуст]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>[[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]<br/>''[[:d:Q4671451|Academy of Finance]]'' | [[:commons:Category:Alisher Usmanov|Alisher Usmanov]] | |- | | ''[[:d:Q553302|Вячеслав Фетисов]]'' | 1958-04-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q30879389|Хәрби физик мәдәният институты]]'' | [[:commons:Category:Viacheslav Fetisov|Viacheslav Fetisov]] | |- | | [[Антон Силуанов]] | 1963-04-12 | [[Мәскәү]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | [[:commons:Category:Anton Siluanov|Anton Siluanov]] | |- | | ''[[:d:Q663116|Александр Розенбаум]]'' | 1951-09-13 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Rosenbaum|Alexander Rosenbaum]] | |- | | [[Равил Гайнетдин]] | 1959-08-25 | [[Питрәч районы]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Мир Араб мәдрәсәсе]] | [[:commons:Category:Ravil Gaynutdin|Ravil Gaynutdin]] | |- | | [[Валентина Никонова]] | 1952-03-05 | [[Казан]] | | | |- | | [[Илсур Метшин]] | 1969-04-24 | [[Түбән Кама]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Ilsur Metshin|Ilsur Metshin]] | |- | | ''[[:d:Q2053450|Julio Maglione]]'' | 1935-11-14 | [[Монтевидео]] | ''[[:d:Q1856423|Җөмһүрият университеты]]'' | [[:commons:Category:Julio Maglione|Julio Maglione]] | |- | | ''[[:d:Q2280388|Михаил Пиотровский]]'' | 1944-12-09 | [[Ереван]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Mikhail Piotrovsky|Mikhail Piotrovsky]] | |- | | ''[[:d:Q2631745|Igor Krutoy]]'' | 1954-07-29 | ''[[:d:Q591848|Һайворон]]'' | ''[[:d:Q2022998|Леонид Витальевич Собинов исемендәге Сарытау дәүләт консерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q12116596|Kropyvnytskyi College of Music]]'' | [[:commons:Category:Igor Krutoy|Igor Krutoy]] | |- | | ''[[:d:Q2640965|Korniliy]]'' | 1947-08-01 | [[Орехово-Зуево]] | ''[[:d:Q4304083|Мәскәү политехника университеты]]'' | [[:commons:Category:Cornelius (Titov)|Cornelius (Titov)]] | |- | | [[Олег Газманов]] | 1951-07-22 | [[Гусев (шәһәр)]] | | [[:commons:Category:Oleg Gazmanov|Oleg Gazmanov]] | |- | | ''[[:d:Q3050754|Элеонора Митрофанова]]'' | 1953-06-11 | [[Волгоград]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[:commons:Category:Eleonora Mitrofanova|Eleonora Mitrofanova]] | |- | | [[Ришат Әбүбакиров]] | 1959-07-04 | [[Яңа Кәшер]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[:commons:Category:Rishat Abubakirov|Rishat Abubakirov]] | 2019-08-26 |- | | [[Альберт Әсәдуллин]] | 1948-09-01 | [[Казан]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | [[:commons:Category:Albert Asadullin|Albert Asadullin]] | |- | | ''[[:d:Q4074398|Михаил Бабич]]'' | 1969-05-28 | [[Рязань]] | ''[[:d:Q4402674|Ryazan Higher Military Command School of Communications]]''<br/>''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]'' | [[:commons:Category:Michael Babich|Michael Babich]] | |- | | [[Николай Бех]] | 1946-01-02 | ''[[:d:Q4086027|Бехы]]'' | ''[[:d:Q12074501|инженерно-физический факультет НТУУ «КПИ»]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Bekh|Nikolay Bekh]] | 2021-04-03 |- | | [[Разил Вәлиев]] | 1947-01-04 | [[Ташлык (Татарстан)|Ташлык]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[:commons:Category:Razil Valeev|Razil Valeev]] | 2023-10-20 |- | | ''[[:d:Q4103721|Рубен Варданян]]'' | 1968-05-25 | [[Ереван]] | ''[[:d:Q49126|Һарвард эшмәкәрлек мәктәбе]]''<br/>[[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Ruben Vardanyan|Ruben Vardanyan]] | |- | | [[Людмила Вербицкая]] | 1936-06-17 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Lyudmila Verbitskaya|Lyudmila Verbitskaya]] | 2019-11-24 |- | | ''[[:d:Q4116829|Vitaly Naumkin]]'' | 1945-05-21 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q4201451|Көнчыгыш телләре университеты]]''<br/>''[[:d:Q2782141|MSU The Institute of Asian and African Studies]]'' | [[:commons:Category:Vitaly Naumkin|Vitaly Naumkin]] | |- | | [[Фәрит Газизуллин]] | 1946-09-20 | [[Яшел Үзән]] | | [[:commons:Category:Farit Gazizullin|Farit Gazizullin]] | |- | | ''[[:d:Q4154852|Сергей Данкверт]]'' | 1955-08-22 | ''[[:d:Q695151|Yenotayevka]]'' | ''[[:d:Q4304067|В. П. Горячкин исемендәге Мәскәү дәүләт авыл хуҗалыгы инженерлары университеты]]''<br/>''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]'' | [[:commons:Category:Sergey Dankvert|Sergey Dankvert]] | |- | | [[Ильяс Дауди]] | 1967-01-29 | [[Азнакай]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | [[:commons:Category:Ilyas Daudi|Ilyas Daudi]] | |- | | ''[[:d:Q4163665|Олег Добродеев]]'' | 1959-10-28 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | [[:commons:Category:Oleg Dobrodeev|Oleg Dobrodeev]] | |- | | ''[[:d:Q4174937|Viktor Yeliseyev]]'' | 1950-06-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | [[:commons:Category:Viktor Yeliseyev|Viktor Yeliseyev]] | |- | | ''[[:d:Q4181336|Valentin Zhukov]]'' | 1937-07-16 | | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | [[:commons:Category:Valentin Zhukov|Valentin Zhukov]] | 2026-04-13 |- | | [[Мирфатыйх Зәкиев]] | 1928-08-14 | [[Зәйпе]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Mirfatykh Zakiev|Mirfatykh Zakiev]] | 2023-08-18 |- | | [[Рево Идиятуллин]] | 1938-10-02 | [[Казан]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[:commons:Category:Revo Idiatullin|Revo Idiatullin]] | |- | | ''[[:d:Q4204040|Марат Исламов]]'' | 1953-06-28 | [[Алтынташ (Чиләбе өлкәсе)]] | ''[[:d:Q4248042|Курган дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[:commons:Category:Marat Islamov|Marat Islamov]] | |- | | [[Рәшит Кәлимуллин]] | 1957-05-06 | [[Яшел Үзән]] | [[Казан дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Rashid Kalimullin|Rashid Kalimullin]] | |- | | ''[[:d:Q4217551|Sergey Katyrin]]'' | 1954-10-02 | [[Мәскәү өлкәсе]] | ''[[:d:Q4304031|Мәскәү дәүләт автомобил-юл техника университеты]]'' | [[:commons:Category:Sergey Katyrin|Sergey Katyrin]] | |- | | [[Сергей Когогин]] | 1957-11-16 | [[Олы Клүчә|Олы Ключи]] | | [[:commons:Category:Sergey Kogogin|Sergey Kogogin]] | |- | | [[Николай Колесов]] | 1956-12-17 | [[Казан]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | [[:commons:Category:Nikolay Aleksandrovitsj Kolesov|Nikolay Aleksandrovitsj Kolesov]] | |- | | [[Борис Кузнецов (1925)|Борис Кузнецов]] | 1925-12-26 | [[Казан]] | ''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]'' | [[:commons:Category:Boris Kirillovich Kuznetsov|Boris Kirillovich Kuznetsov]] | 2020-11-12 |- | | ''[[:d:Q4303668|Tatiana Moskalkova]]'' | 1955-05-30 | [[Витебск]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | [[:commons:Category:Tatyana Moskalkova|Tatyana Moskalkova]] | |- | | [[Равил Моратов]] | 1949-08-30 | [[Норлат районы]] | | [[:commons:Category:Ravil Muratov|Ravil Muratov]] | |- | | [[Фәрит Мөхәммәтшин]] | 1947-05-22 | [[Әлмәт]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | [[:commons:Category:Farid Mukhametshin|Farid Mukhametshin]] | |- | | ''[[:d:Q4369230|Tatiana Pokrovskaia]]'' | 1950-06-05 | [[Архангельск]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | [[:commons:Category:Tatyana Pokrovskaya|Tatyana Pokrovskaya]] | |- | | ''[[:d:Q4403799|Виталий Савельев]]'' | 1954-01-18 | [[Ташкент]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>''[[:d:Q3551555|Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисади университеты]]'' | [[:commons:Category:Vitaly Savelyev|Vitaly Savelyev]] | |- | | [[Renad Säğdiev]] | 1941-12-13 | [[Казан]] | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Renad Sagdeyev|Renad Sagdeyev]] | |- | | [[Кев Салихов]] | 1936-11-03 | [[Бәләбәй районы|Бәләбәй райуны]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Kev Salikhov|Kev Salikhov]] | |- | | [[Александр Сладковский]] | 1965-10-20 | [[Таганрог]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Alexander Sladkovsky|Alexander Sladkovsky]] | |- | | [[Ринат Таҗетдинов|Ринат Таҗетдинев]] | 1938-01-01 | [[Кече Чынлы]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Rinat Tazetdinov|Rinat Tazetdinov]] | 2024-10-16 |- | | [[Игорь Тарчевский]] | 1931-01-24 | [[Омск]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Igor Tarchevsky|Igor Tarchevsky]] | |- | | [[Шәфәгать Тәхәветдинов]] | 1946-04-23 | [[Габдрахман (Әлмәт районы)|Габдрахман]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | [[:commons:Category:Sharafat Tahautdinov|Sharafat Tahautdinov]] | |- | | ''[[:d:Q4459474|Nikolai Tokarev]]'' | 1950-12-20 | [[Караганда|Караганды]] | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Tokarev|Nikolay Tokarev]] | |- | | [[Салават Фәтхетдинов|Салават Фәтхетдинев]] | 1960-01-10 | [[Аксәет]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | [[:commons:Category:Salavat Fathutdinov|Salavat Fathutdinov]] | |- | | [[Талия Хәбриева]] | 1958-06-10 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Talia Khabrieva|Talia Khabrieva]] | |- | | [[Илдар Халиков]] | 1967-11-21 | [[Әгерҗе]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Ildar Khalikov|Ildar Khalikov]] | |- | | [[Васил Шәйхразиев|Васил Шайхразиев]] | 1963-02-03 | [[Минзәлә районы]] | | [[:commons:Category:Vasil Shaykhraziev|Vasil Shaykhraziev]] | |- | | [[Рафаил Йосыпов]] | 1934-07-17 | [[Казан]] | ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | 2024-11-07 |- | | [[Эдуард Николаев]] | 1984-08-21 | [[Чаллы]] | | [[:commons:Category:Eduard Nikolaev|Eduard Nikolaev]] | |- | | [[Равил Шәрәфиев]] | 1938-04-05 | [[Балык Бистәсе районы]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Ravil Sharafeev|Ravil Sharafeev]] | |- | 2025 | [[Әзһәр Шакиров|Әзһәр Шакирев]] | 1940-02-22 | [[Азнакай районы]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Azgar Shakirov|Azgar Shakirov]] | |- | | ''[[:d:Q15066166|Валерий Фальков]]'' | 1978-10-18 | [[Төмән]] | ''[[:d:Q13419624|Төмән дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Valeriy Falkov|Valeriy Falkov]] | |- | | [[Индус Таһиров|Индус Таhиров]] | 1936-05-24 | [[Лениногорск районы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Indus Tagirov|Indus Tagirov]] | |- | | ''[[:d:Q16148663|Abdulrashid Sadulaev]]'' | 1996-05-09 | ''[[:d:Q4506186|Tsurib]]'' | [[Дагстан дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Abdulrashid Sadulaev|Abdulrashid Sadulaev]] | |- | | [[Камил Муллашев]] | 1944-10-27 | [[Öremçe|Өремче]] | ''[[:d:Q12528547|Almaty College of Decorative and Applied Arts]]''<br/>''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | [[:commons:Category:Kamil Mullashev|Kamil Mullashev]] | |- | | [[Сәвия Сираева]] | 1934-01-05 | [[Иске Исай|Ишморат]] | | | |- | | ''[[:d:Q16720096|Василий Шестаков]]'' | 1953-04-04 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q6522615|Leningradsky Metallichesky Zavod]]'' | [[:commons:Category:Vasiliy Shestakov|Vasiliy Shestakov]] | |- | | [[Андрей Ларьков]] | 1989-11-25 | [[Яшел Үзән]] | | [[:commons:Category:Andrey Larkov|Andrey Larkov]] | |- | | [[Илдус Мостюков|Илдус Мәстүкев]] | 1928-03-06 | [[Казан]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[:commons:Category:Ildus Mostyukov|Ildus Mostyukov]] | 2024-07-06 |- | | [[Анатолий Шутиков]] | 1946-07-06 | [[Козельск]] | [[Казан дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Anatoliy Shutikov|Anatoliy Shutikov]] | |- | | [[Ильяс Айдаров]] | 1956-01-29 | [[Казан]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | [[:commons:Category:Ilyas Aidarov|Ilyas Aidarov]] | |- | 2023 | [[Марсель Бакиров]] | 1933-12-10 | [[Мөслим (Мөслим районы)]] | | | |- | | [[Наилә Гәрәева]] | 1940-11-18 | [[Казан]] | [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]] | [[:commons:Category:Nailya Garaeva|Nailya Garaeva]] | 2023-11-28 |- | | [[Әхмәт Мазһаров]] | 1943-01-01 | [[Түбән Сасна]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]'' | [[:commons:Category:Ahmet Mazgarov|Ahmet Mazgarov]] | |- | | [[Светлана Романова (Славутская)|Светлана Романова]] | 1952-12-24 | [[Алмания|Германия]] | | [[:commons:Category:Svetlana Slavutskaya|Svetlana Slavutskaya]] | |- | | [[Марта Зәйнуллина]] | 1990-07-30 | [[Түбән Кама]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[:commons:Category:Marta Zaynullina|Marta Zaynullina]] | |- | | [[Раилә Гарипова]] | 1946-11-22 | [[Казан]] | ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]'' | [[:commons:Category:Railya Garipova|Railya Garipova]] | |- | | [[Илшат Гафуров]] | 1961-08-01 | [[Баулы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | [[:commons:Category:Ilshat Gafurov|Ilshat Gafurov]] | |- | | [[Айрат Фәррахов]] | 1968-02-17 | [[Әгерҗе]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[:commons:Category:Ajrat Farrakhov|Ajrat Farrakhov]] | |- | | [[Садыр Жапаров]] | 1968-12-06 | ''[[:d:Q6391557|Keng-Suu, Tüp]]'' | ''[[:d:Q1743431|Kyrgyz-Russian Slavic University]]''<br/>''[[:d:Q104215974|Kyrgyzskaya State Academy of Physical Culture and Sports]]'' | [[:commons:Category:Sadyr Japarov|Sadyr Japarov]] | |- | | [[Рәсим Акчурин]] | 1931-12-24 | ''[[:d:Q65283114|Зангиата]]'' | ''[[:d:Q2250766|Советлар Берлеге Маршалы Георгий Жуков исемендәге Хәрби һава-космос саклану академиясе]]'' | [[:commons:Category:Rasim Akchurin|Rasim Akchurin]] | |- | | [[Рамил Хәйретдинов|Рамил Хәйретдинев]] | 1964-06-16 | [[Буа районы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Ramil Khairutdinov|Ramil Khairutdinov]] | 2025-06-20 |- | | [[Ринат Закиров]] | 1948-08-01 | [[Нарат-Елга]] | | [[:commons:Category:Rinat Zakirov|Rinat Zakirov]] | |- | 2016 | [[Рифкать Миңнеханов]] | 1955-06-01 | [[Яңа Арыш]] | [[Казан югары артиллерия командирлары училищесы]] | [[:commons:Category:Rifkat Minnikhanov|Rifkat Minnikhanov]] | |- | 2019-10-02 | ''[[:d:Q39388989|Динә Табиева]]'' | 1929-10-02 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Dina Tabeeva|Dina Tabeeva]] | 2023-03-28 |- | | [[Дамир Исхаков]] | 1951-12-11<br/>1952 | [[Шәмәрдән]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]'' | [[:commons:Category:Damir Iskhakov|Damir Iskhakov]] | |- | | [[Рамил Хәбриев]] | 1953-05-18 | [[Кукмара]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[:commons:Category:Ramil Khabriev|Ramil Khabriev]] | |- | | [[Рафис Борһанов]] | 1961-08-17 | [[Мөслим районы]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>[[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | [[:commons:Category:Rafis Burganov|Rafis Burganov]] | |- | | ''[[:d:Q47453069|Сергей Готье]]'' | 1947-09-23 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Sergey Vladimirovich Gauthier|Sergey Vladimirovich Gauthier]] | |- | | [[Татьяна Ларионова]] | 1955-07-02 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Tatyana Larionova|Tatyana Larionova]] | |} {{Wikidata list end}} == Моны да карагыз == * [[Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре]] * [[:Төркем:Дуслык ордены (Татарстан) кавалерлары]] * [[Калып:«Дуслык» ордены кавалерлары]] == Сылтамалар == * [http://president.tatarstan.ru/tat/gosudarstvennie-nagradi-respubliki-tatarstan.htm Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191029092400/http://president.tatarstan.ru/tat/gosudarstvennie-nagradi-respubliki-tatarstan.htm |date=2019-10-29 }} {{Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре}} {{Казанда узучы чаралар}} [[Төркем:Татарстан орденнары]] [[Төркем:Дуслык ордены (Татарстан)]] bp825epi03slzouowdv4dlco1qz3u10 Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреатлары 0 235098 5838451 5838186 2026-04-29T04:46:49Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838451 wikitext text/x-wiki {{Хәзерге вакыйгалар}} {{Double image|left|Badge prize Tukay (old).png|120|Badge prize Tukay (new).png|120|Билгесе: 2004 елгача һәм 2004 елдан}} {{TOC right}} '''Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреатлары''' — [[Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] белән бүләкләнгән шәхесләр. Исемлектә хронологик тәртиптә бөтен [[Габдулла Тукай]] исемендәге дәүләт премиясе ияләре тәкъдим ителгән (237). {| class="wikitable sortable static-row-numbers" ! Декада !! Бүләкләнүчеләр !! Σ |- | 1950-еллар || 22 || 22 |- | 1960-еллар || 15 || 37 |- | 1970-еллар || 26 || 63 |- | 1980-еллар || 34 || 97 |- | 1990-еллар || 31 || 128 |- | 2000-еллар || 48 || 176 |- | 2010-еллар || 56 || 232 |- | 2020-еллар || 8 || 240 |} == [[1950-еллар]] == {{Static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-num wide" !Ел !width=90px|Портрет !width=30%|Бүләкләнүче !width=55%|Бүләкләүнең сәбәбе !width=20px|# |- |rowspan="11"| [[1958 ел|1958]] | [[Файл: Yarullin.gif|90px|Фәрит Яруллин]] | [[Фәрит Яруллин]] | [[«Шүрәле» балеты]] өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=783&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл: Нәҗип Җиһанов.jpg|90px|Нәҗип Җиһанов]] | [[Нәҗип Җиһанов]] | [[Җәлил (опера)|«Җәлил» операсы]] өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=784&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл: Faizi.jpg|90px|Әхмәт Фәйзи]] | [[Әхмәт Фәйзи]] | «Тукай» романы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=813&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл: N 17a R.jpg|90px|Ширияздан Сарымсаков]] | [[Ширияздан Сарымсаков]] | [[Камал театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия драма театры]]нда [[Кәрим Тинчурин]]ның «[[Җилкәнсезләр]]» пьесасын куйган өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=812&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл:Әнәс Тумашев. Автопортрет.jpg|90px|Әнәс Тумашев]] | [[Әнәс Тумашев]] | [[Камал театры|Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда [[Кәрим Тинчурин]]ның «[[Җилкәнсезләр]]» спектаклен бизәгәне өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=811&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл:Khalil Abzhalilov-1.jpg|119x119пкс|Хәлил Әбҗәлилов]] | [[Хәлил Әбҗәлилов]] | [[Камал театры|Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда [[Кәрим Тинчурин]]ның «[[Җилкәнсезләр]]» спектаклендә Мисбах ролен уңышлы башкарганы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=810&Itemid=81 Габдулла Тукай сайты]</ref> |- | [[Файл: Kolbarisov Fatih.jpg|90px|Фатыйх Колбарисов]] | [[Фатыйх Колбарисов]] | [[Камал театры|Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында]] [[Кәрим Тинчурин]]ның «[[Җилкәнсезләр]]» спектаклендә Батырхан роле өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=809&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл:Асия Хәйруллина.jpg|90px|Асия Хәйруллина]] | [[Асия Хәйруллина]] | [[Камал театры|Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында]] [[Кәрим Тинчурин]]ның «[[Җилкәнсезләр]]» спектаклендә Рокыя ролен уйнаганы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=808&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл:Лотфулла Фәттахов.jpg|90px|Лотфулла Фәттахов]] | [[Лотфулла Фәттахов]] | «Татар халык әкиятләре» китабына (русча) ясаган иллюстрацияләре өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=807&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл:Haris Yakupov.jpg|112x112пкс|Харис Якупов]] | [[Харис Якупов]] | «Татар халык әкиятләре» китабына ясаган иллюстрацияләре өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=806&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл: Dautov.jpg|90px|Нияз Даутов Сильва музыкаль фильмында, 1944 ел]] | [[Нияз Даутов]] | [[М. Җәлил исемеңдәге Татар дәүләт опера һәм балет театры]]нда «[[Алтынчәч]]» һәм «[[Евгений Онегин (опера)|Евгений Онегин]]» операларын сәхнәгә куйган өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=805&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="5"| [[1959 ел|1959]] | | [[Габдрахман Әпсәләмов]] | «Сүнмәс утлар» романы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=822&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | | [[Николай Провоторов]] | [[Казан]]да В.И.Качалов исемендәге [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]]нда куелган «Третья патетическая» спектаклендә [[Ленин]] образын иҗат иткән өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=818&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл:Р.М-Х.Яхин (1948).jpg|90px|Рөстәм Яхин]] | [[Рөстәм Яхин]] | «Дулкыннар, дулкыннар», «Күңелем өзгәләнгән минутларда» һ. б. җырлары, романслары өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=900&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл:Muzafarov M.A.jpg|90px|композитор Мансур Мозаффаров]] | [[Мансур Мозаффаров]] | Г.Тукай һәм М.Вахитов истәлекләренә багышланган симфоник поэмалары өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=819&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | | [[Фәхри Насретдинов]] | актив концерт эшчәнлеге һәм совет композиторлары әсәрләрен пропагандалаганы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=901&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="6"| [[1960 ел|1960]] | [[Файл:Сибгат Хәким.jpg|90px|Сибгат Хәким]] | [[Сибгат Хәким]] | «По зову Ленина» (русча), «Җил исми, яфрак селкенми» исемле шигырь җыентыклары өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=921&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | | [[Алексей Бурлай]] | «Беренче нефть» картинасы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=919&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл:Xai vaxit.jpg|90px|Хәй Вахит]] | [[Хәй Вахит]] | [[Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда куелган «[[Беренче мәхәббәт (драма)|Беренче мәхәббәт]]» драмасы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=918&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл:Bikchantaev rafkat.jpg|90px|]] | [[Рәфкать Бикчәнтәев]] | [[Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда «[[Беренче мәхәббәт (драма)|Беренче мәхәббәт]]» драмасын сәхнәгә куйганы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=916&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл:С.Өметбаев 1.JPG|90px|Сабир Өметбаев]] | [[Сабир Өметбаев]] | Татарстанның [[Минзәлә татар дәүләт драма театры]]нда «Язылмаган законнар» һәм «Тамырлар» спектакльләрен сәхнәгә куйганы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=914&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл:Җыр-бию ансамбле.jpg|90px|]] | [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]] | татар хор культурасын һәм СССР халыкларының музыкаль иҗатын актив пропагандалаганы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=902&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- |} == [[1960-еллар]] == {{Static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-num wide" !Ел !width=90px|Портрет !width=30%|Бүләкләнүче !width=55%|Бүләкләүнең сәбәбе !width=20px|# |- |rowspan="2"| [[1966 ел|1966]] | [[Файл:Tufan 03.jpg|90px|link=Хәсән Туфан]] | [[Хәсән Туфан]] | «Сайланма әсәрләр» китабы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1033&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл: Fayzi.jpg|90px|]] | [[Җәүдәт Фәйзи]] | яңа җырлар циклы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1034&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="7"| [[1967 ел|1967]] | [[Файл: Бакый Урманче.jpg|90px|Бакый Урманче]] | [[Бакый Урманче]] | татар мәдәнияте эшлеклеләре: [[Г. Тукай]], [[М. Җәлил]], [[Ф. Әмирхан]], [[Г. Кариев]], [[Г. Ибраһимов]] һ. б. ның скульптур портретлары өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1035&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | | [[Ташхуҗа Хуҗаев]] | [[Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда [[Чыңгыз Айтматов]]ның «Гүзәлем Әсәл» спектаклен сәхнәгә куйганы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1636&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл:Гельмс.jpg|90px|link=Эрнст Гельмс]] | [[Эрнст Гельмс]] | [[Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда [[Чыңгыз Айтматов]]ның «Гүзәлем Әсәл» спектаклен бизәгәне өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1637&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл:Шәхсәнәм Әсфәндиярова.jpg|90px|link=Шәхсәнәм Әсфәндиярова]] | [[Шәхсәнәм Әсфәндиярова]] | [[Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда [[Чыңгыз Айтматов]]ның «Гүзәлем Әсәл» спектаклендә Хәдичә ролен башкарганы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1640&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл:Shaukat Biktemirov.jpg|103x103пкс|Шәүкәт Биктимеров]] | [[Шәүкәт Биктимеров]] | [[Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда [[Чыңгыз Айтматов]]ның «Гүзәлем Әсәл» спектаклендә уйнаган Байтимер роле өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1639&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл:Наилә Гәрәева.jpg|90px|Наилә Гәрәева]] | [[Наилә Гәрәева]] | [[Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда [[Чыңгыз Айтматов]]ның «Гүзәлем Әсәл» спектаклендә уйнаган Әсәл роле өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1638&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл:Rinat Tazetdinov 2020-03-02 (1).jpg|120x120пкс|Ринат Таҗетдинов]] | [[Ринат Таҗетдинов]] | [[Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда [[Чыңгыз Айтматов]]ның «Гүзәлем Әсәл» спектаклендә уйнаган Ильяс роле өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1641&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="2"| [[1968 ел|1968]] | [[Файл:Исанбет.png|ссылка=link=Нәкый Исәнбәт|131x131пкс]] | [[Нәкый Исәнбәт]] | «Татар халык мәкальләре» дигән өч томлы хезмәте өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1121&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл:Habibullin Z.jpg|90px|Заһид Хәбибуллин]] | [[Заһид Хәбибуллин]] | «Казах кызы сөйгәнем», «Солдат җыры», «Бормалы су» һ. б. җырлар циклы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1644&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="2"| [[1969 ел|1969]] | | [[Ибраһим Гази]] | «Онытылмас еллар» исемле трилогия өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1122&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл:Ayrat arslanov.jpg|90px|Айрат Арсланов]] | [[Айрат Арсланов (артист)|Айрат Арсланов]] | «Туган ягым — Татарстан» һәм башка әдәби концерт программалары өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1645&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="2"| [[1970 ел|1970]] | [[Файл:Klyucharev.jpg|90px|Александр Ключарев]] | [[Александр Ключарев]] | «Канатлы яшьлек» исемле җырлар җыентыгы һәм татар халык музыкаль иҗатын җыюы һәм пропагандалавы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1647&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл:Ilham Shakirov.gif|90px|Илһам Шакиров]] | [[Илһам Шакиров]] | [[1968]]—[[1969]] еллардагы «Татар халык җырлары» концерт программасы, татар халык җырларын һәм композиторларының әсәрләрен пропагандалавы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1646&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- |} == [[1970-еллар]] == {{Static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-num wide" !Ел !width=90px|Портрет !width=30%|Бүләкләнүче !width=55%|Бүләкләүнең сәбәбе !width=20px|# |- |rowspan="2"| [[1971 ел|1971]] | [[Файл:Marsel Salimzhanov (tatarstan.ru).jpg|90x90пкс|Марсель Сәлимҗанов]] | [[Марсель Сәлимҗанов]] | [[Камал театры|Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда [[Кәрим Тинчурин]]ның «Американ», «Сүнгән йолдызлар», [[Галимҗан Ибраһимов]] әсәре буенча «Тирән тамырлар» спектакльләрен уңышлы куйганы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1648&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | | [[Николай Кузнецов (1923)|Николай Кузнецов]] | индустриаль пейзаж рәсемнәре өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1649&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="2"| [[1972 ел|1972]] | [[Файл:Shaukat Galiev.jpg|140x140пкс|Шәүкәт Галиев]] | [[Шәүкәт Галиев]] | «Гаҗәп хәлләр, мәзәк хәлләр», «Котбетдин мәргән», «Шәвәли», «Тәмле йорт», «Кызык» һ.б. китаплары өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=885&Itemid=81 Габдулла Тукай сайтында]</ref> |- | [[File:Fatih Husni.jpg|90px|Фатих Хөсни]] | [[Фатих Хөсни]] | «Гыйльмениса һәм аның күршеләре» дигән китабы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1123&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="6"| [[1973 ел|1973]] | [[Файл: Achunov.gif|90px|Гариф Ахунов]] | [[Гариф Ахунов]] | «Чикләвек төше» повесте, «Хәзинә» романы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1124&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл:Әнвәр Бакиров выпускник консерватории.jpg|90px|Әнвәр Бакиров]] | [[Әнвәр Бакиров (1920)|Әнвәр Бакиров]] | [[Су анасы (балет)|«Су анасы»]] балеты өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1650&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- | | [[Хәсби Фазлуллин]] | [[Әнвәр Бакиров (1920)|Әнвәр Бакиров]]ның [[Су анасы (балет)|«Су анасы»]] балетын куюда музыкаль җитәкчелеге өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=3040&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- | | [[Игорь Смирнов]] | [[М.Җәлил исемендәге Татар дәүләт академия опера һәм балет театры]]нда куелган [[Су анасы (балет)|«Су анасы»]] балеты һәм либреттосы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1651&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- | | [[Ревдар Садыйков]] | [[М.Җәлил исемендәге Татар дәүләт академия опера һәм балет театры]]нда куелган [[Су анасы (балет)|«Су анасы»]] балетында Алмай роле өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=3105&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- | | [[Борис Кноблок]] | [[М.Җәлил исемендәге Татар дәүләт академия опера һәм балет театры]]нда куелган [[Су анасы (балет)|«Су анасы»]] балеты декорация рәсемнәре өчен | {{sfn|Нуруллина|1977|с=148}}<ref>{{cite web|url=https://tatarica.org/ru/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/knoblok-boris-georgievich|title=Кноблок Борис Георгиевич|publisher=[[Татарская энциклопедия]]|date=|accessdate=24 марта 2021}}</ref><ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=3105&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="2"| [[1974 ел|1974]] | | [[Мирсәй Әмир]] | «Агыйдел» пьесасы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1125&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- | | [[Нил Юзиев]] | «Шигырь гармониясе», «Хәзерге татар поэтикасы» хезмәтләре өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1126&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="3"| [[1976 ел|1976]] | [[Файл: Диас Вәлиев.jpg|90px|Диас Вәлиев]] | [[Диас Вәлиев]] | «Дарю тебе жизнь» («Гомер бүләк итәм сиңа») пьесасы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1127&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- | [[Файл:Shabaev.jpg|90px|Марс Шабаев]] | [[Марс Шабаев]] | «Җикән камыш», «Онытма», «Сине эзлим» дигән китаплары өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1128&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- | | [[Равил Тумашев]] | [[Татар дәүләт күчмә театры]]нда [[Илдар Юзеев]] пьесасы буенча «Сандугачлар килгән безгә», [[Туфан Миңнуллин]] пьесасы буенча «Үзебез сайлаган язмыш», [[Аяз Гыйләҗев]] пьесасы буенча «Көнбагышлар» спектакльләрен куйганы өчен | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=3213&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="3"| [[1977 ел|1977]] |[[Файл:Гамил Афзал.jpg|90px|]] |[[Гамил Әфзал]] | «Айлы кичләр» шигырьләр җыентыгы, «Борылам да карыйм» дигән шигырьләр циклы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1129&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- | |[[Виктор Беспалов]] |Телевидение өчен «Кырлай», «Татар гармуннары», «Н.Җиһанов музыкасы» дигән музыкаль фильмнар төшергән өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=3214&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- | |[[Ирина Хәкимова]] |[[Шүрәле (балет)|«Шүрәле» балетында]] — Сөембикә, [[Су анасы (балет)|«Су анасы»]] балетында — Сәрви, [[Аккош күле (балет)|«Аккош күле»]] балетында Одетта-Одиллия партияләрен башкарганы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=3215&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="2"| [[1978 ел|1978]] |[[Файл:Faizullin.jpg|90px|Равил Фәйзуллин]] |[[Равил Фәйзуллин]] | «Шигырьләр һәм поэмалар» китабы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1130&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- | |[[Сергей Лывин]] |[[Владимир Ленин]]га һәм [[Габдулла Тукай]]га багышланган картиналар сериясе өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=3216&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="4"| [[1979 ел|1979]] |[[Файл:Tufan minnullin.jpg|90px|Туфан Миңнуллин]] |[[Туфан Миңнуллин]] | «Ай булмаса, йолдыз бар» драмасы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1131&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Гали Хөсәенов.jpg|90px|link=Гали Хөсәенов]] |[[Гали Хөсәенов]] |Татарстанның [[Әлмәт драма театры]]нда драматург [[Туфан Миңнуллин]]ның «Ай булмаса, йолдыз бар» спектаклен куйганы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=3364&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Damira Kuzayeva.jpg|90px|link=Дамирә Кузаева]] |[[Дамирә Кузаева]] |Татарстанның [[Әлмәт татар дәүләт театры]]нда драматург [[Туфан Миңнуллин]]ның «Ай булмаса, йолдыз бар» пьесасы буенча куелган спектакльдә Мәдинә ролен уйнаган өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=3365&Itemid=81 Тукай сайтында]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Файл: Renat Ibrahimov.jpg|90px|Ренат Ибраһимов]] |[[Ренат Ибраһимов]] |[[1976]]—[[1978]] еллардагы концерт программалары өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=3366&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="2"| [[1980 ел|1980]] |[[Файл:Ildar Yuzeev.jpg|118x118пкс|Илдар Юзеев]] |[[Илдар Юзеев]] |«Таш диварлар авазы», «Өзелмәс кыллар» поэмалары өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1132&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- | |[[Васил Маликов]] |«Чекист Голубятников», «Соңгысы», «[[М.Җәлил]]» дигән скульптуралары өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=4595&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |} == [[1980-еллар]] == {{Static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-num wide" !Ел !width=90px|Портрет !width=30%|Бүләкләнүче !width=55%|Бүләкләүнең сәбәбе !width=20px|# |- |rowspan="8"| [[1981 ел|1981]] |[[Файл:Rasix.jpg|90px|Атилла Расих]] |[[Атилла Расих]] |«Язгы авазлар», «Ике буйдак», «Сынау» һәм «[[Ямашев]]» романнары өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1133&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Кузин.jpg|90px|link=Евгений Кузин]] |[[Евгений Кузин]] |В.И.Качалов исемендәге [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]] артисты, Михаил Шатровның «Большевики», Александр Штейнның «Астория” кунакханәсе» һ.б. спектакльләрдә башкарган төп рольләре өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=4597&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Юрий Федотов.jpg|90px|link=Юрий Федотов]] |[[Юрий Федотов]] |В.И.Качалов исемендәге [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]] артисты, Михаил Шатровның «Большевики», Александр Штейнның «Астория” кунакханәсе» һ.б. спектакльләрдә башкарган төп рольләре өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=4598&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- | |[[Герман Бакулин]] | Казанда Татарстан Рәссамнар берлегенең Күргәзмә залын проектлаган һәм төзегән өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=4599&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Ә.Зәкиев.JPG|90px|link=Әүфәр Зәкиев]] |[[Әүфәр Зәкиев]] | Казанда Татарстан Рәссамнар берлегенең Күргәзмә залын төзегән өчен |<ref name="Тукай сайтында лауреатлар исемлеге">[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=3441&Itemid=80 Тукай сайтында лауреатлар исемлеге]</ref> |- | |[[Игорь Парамонов]] | Казанда Татарстан Рәссамнар берлегенең Күргәзмә залын төзегән өчен |<ref name="Тукай сайтында лауреатлар исемлеге"/> |- | |[[Әнәс Фәйзуллин]] | Казанда Татарстан Рәссамнар берлегенең Күргәзмә залын төзегән өчен |<ref name="Тукай сайтында лауреатлар исемлеге"/> |- | |[[Сания Хисаметдинова]] | Казанда Татарстан Рәссамнар берлегенең Күргәзмә залын төзегән өчен |<ref name="Тукай сайтында лауреатлар исемлеге"/> |- |rowspan="1"| [[1982 ел|1982]] | |[[Ибраһим Нуруллин]] |«Тукай» («Атаклы кешеләр тормышы» сериясеннән) һәм «Габдулла Тукай» дигән китаплары өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1134&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="2"| [[1983 ел|1983]] |[[Файл:Gilyazov.jpg|90px|Аяз Гыйләҗев]] |[[Аяз Гыйләҗев]] |«[[Җомга көн кич белән]]», «[[Әтәч менгән киртәгә]]» повестьлары өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1135&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Enikeev R.A..jpg|90px|Ренат Еникеев]] |[[Ренат Еникиев]] | «[[Муса Җәлил истәлегенә]]» дигән вокаль-симфоник поэмасы һәм соңгы еллардагы әсәрләре өчен |<ref name="Тукай сайтында лауреатлар исемлеге"/> |- |rowspan="6"| [[1984 ел|1984]] |[[Файл:Eniki.jpg|90px|]] |[[Әмирхан Еники]] |повестьлары һәм хикәяләре өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1136&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Mulyukov B.G.jpg|90px|Бату Мулюков]] |[[Бату Мулюков]] | [[Мәҗит Гафури]]ның «[[Кара йөзләр]]» повесте буенча иҗат ителгән «[[Каһәрләнгән мәхәббәт]]» операсы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=4601&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[File:Garay Rahim (2019-07-05).jpg|90px|link=Гәрәй Рәхим]] |[[Гәрәй Рәхим]] |[[Мәҗит Гафури]]ның «[[Кара йөзләр]]» повесте буенча иҗат ителгән «[[Каһәрләнгән мәхәббәт]]» операсының либреттосы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1137&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Зилә Сөнгатуллина.jpg|90px|Зилә Сөнгатуллина]] |[[Зилә Сөнгатуллина]] |[[Мәҗит Гафури]]ның «[[Кара йөзләр]]» повесте буенча иҗат ителгән «[[Каһәрләнгән мәхәббәт]]» операсында Галимә партиясен башкарган өчен |<ref name="Тукай сайтында исемлек">[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=3441&Itemid=80 Тукай сайтында исемлек]</ref> |- |[[Файл:Heyder bigichev.jpg|90px|Хәйдәр Бигичев]] |[[Хәйдәр Бигичев]] |[[Мәҗит Гафури]]ның «[[Кара йөзләр]]» повесте буенча иҗат ителгән «[[Каһәрләнгән мәхәббәт]]» операсында Закир партиясен башкарган өчен |<ref name="Тукай сайтында">[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=3441&Itemid=80 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Вл.Васильев.jpg |90px|Владимир Васильев]] |[[Владимир Васильев (дирижер)|Владимир Васильев]] |[[Мәҗит Гафури]]ның «[[Кара йөзләр]]» повесте буенча иҗат ителгән «[[Каһәрләнгән мәхәббәт]]» операсын куйганда дирижерлык иткәне өчен |<ref name="Тукай сайтында"/> |- |rowspan="2"| [[1985 ел|1985]] |[[Файл:Nuri arslanov.jpg|90px|Нури Арсланов]] |[[Нури Арсланов]] |«Иделем – илем» исемле шигырьләр һәм поэмалар китабы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1138&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[File:Мәхмүт Нигмәтҗанов.png|90px|link=Мәхмүт Нигъмәтҗанов]] |[[Мәхмүт Нигъмәтҗанов]] |«Татар халык җырлары» һәм «Идел буе татарларының халык җырлары» һ. б. хезмәтләре өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=3342&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="2"| [[1986 ел|1986]] | |[[Хисам Камалов]] | «Һәркемнең гомере бер генә», «Безне өйдә көтәләр» исемле китаплары өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1212&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- | |[[Виктор Куделькин]] | Татарстанның хезмәт алдынгыларына, мәдәният эшлеклеләренә багышланган күп сандагы картиналары өчен |<ref name="Тукай сайтында исемлек"/> |- |rowspan="2"| [[1987 ел|1987]] |[[Файл:М.Х.Зарипов.gif|90px|link=Марсель Зарипов]] |[[Марсель Зарипов]] | «Поступь моей республики» һәм «Выгодный оборот» дигән русча очерклары, матур әдәбият теле белән язылган публицистик китаплары өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1213&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- | |[[Тавил Хаҗиәхмәтов]] |1981—1985 елларда басылган китапларны нәфис-график бизәгән өчен | |- |rowspan="2"| [[1988 ел|1988]] |[[Файл:Mahmut Hasanov.jpg|90px|Мәхмүт Хәсәнов]] |[[Мәхмүт Хәсәнов]] | «Язгы аҗаган» романы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1214&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Ahmetov F.A..jpg|90px|Фасил Әхмәтов]] |[[Фасил Әхмәтов]] |соңгы еллардагы әсәрләре, симфониясе һәм «Мин гармун булыр идем» дигән җырлар җыентыгы өчен | |- |rowspan="6"| [[1989 ел|1989]] |[[Файл:Nadirov.jpg|90px|Илбарис Надиров]] |[[Илбарис Надиров]] |«Татар халык иҗаты» дип исемләнгән унике томлык фәнни хезмәт өчен, авторлар коллективы җитәкчесе |<ref name="Тукай сайтында исемлек"/> |- |[[Файл:Флора Әхмәтова.jpg|90px|Флора Әхмәтова]] |[[Флора Әхмәтова-Урманче|Флора Әхмәтова]] |«Татар халык иҗаты» дип исемләнгән унике томлык фәнни хезмәт өчен, коллектив әгъзасы |<ref name="Тукай сайтында исемлек"/> |- | |[[Ленар Җамалетдинов]] |«Татар халык иҗаты» дип исемләнгән унике томлык фәнни хезмәт өчен, коллектив әгъзасы |<ref name="Тукай сайтында исемлек"/> |- | |[[Хуҗи Мәхмүтов]] |«Татар халык иҗаты» дип исемләнгән унике томлык фәнни хезмәт өчен, коллектив әгъзасы |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1215&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Х.Х.Ярми.jpg|90px|link=Хәмит Ярми]] |[[Хәмит Ярми]] |«Татар халык иҗаты» дип исемләнгән унике томлык фәнни хезмәт өчен, коллектив әгъзасы (үлгәннән соң) |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1217&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- | |[[Хөснулла Вәлиуллин]] | «[[Самат (опера)|Самат]]» операсы, соңгы еллардагы җырлары тупланган «Ел артыннан ел» дигән җыентыгы өчен |<ref name="Тукай сайтында исемлек"/> |- |rowspan="3"| [[1990 ел|1990]] |[[Файл:Мәһдиев.jpg|90px|Мөхәммәт Мәһдиев]] |[[Мөхәммәт Мәһдиев]] |«[[Кеше китә — җыры кала]]» ([[1979]]), «Торналар төшкән җирдә» ([[1983]]), «Бәхилләшү» ([[1989]]) повестьлары өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1216&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Ibrahim Salahov.jpg|90px|Ибраһим Сәлахов]] |[[Ибраһим Сәлахов]] |[[Колыма хикәяләре|«Колыма хикәяләре»]] романы өчен |<ref name="ReferenceA">[ Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл: Sara Sadíqova Mäskäw konservatoriäsendä uqığan çaqta 1924.jpg|90px|Сара Садыйкова]] |[[Сара Садыйкова]] | җырлары өчен (үлгәннән соң) | |- |} == [[1990-еллар]] == {{Static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-num wide" !Ел !width=90px|Портрет !width=30%|Бүләкләнүче !width=55%|Бүләкләүнең сәбәбе !width=20px|# |- |rowspan="3"| [[1991 ел|1991]] |[[Файл:Karimullin.jpg|90px|Әбрар Кәримуллин]] |[[Әбрар Кәримуллин]] | «У истоков татарской книги» («От начало возникновения до 60-х годов XIX века»), «Татарская книга пореформенной России», «Татарская книга XX века» дигән фәнни хезмәтләре өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1218&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Гульшат Зайнашева.jpg|90px|Гөлшат Зәйнашева]] |[[Гөлшат Зәйнашева]] |«Илле җыр» китабы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1221&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Алмаз Монасыйпов.jpg|90px|Алмаз Монасыйпов]] |[[Алмаз Монасыйпов]] | «[[Муса Җәлил (симфония-поэма)|Муса Җәлил]]» дигән симфония-поэма, «[[Тукай аһәңнәре]]» исемле вокаль-симфоник поэма, [[Салих Сәйдәшев]]кә багышланган симфония-поэма өчен | |- |rowspan="4"| [[1992 ел|1992]] |[[Файл:Alfiya Avzalova.jpg|90px|Әлфия Авзалова]] |[[Әлфия Авзалова]] |1989—1991 елларындагы концерт программасы өчен |<ref name="Тукай сайтында исемлек"/> |- |[[Файл:M. Agljam 1991.jpg|90px|link=Мөдәррис Әгъләмов]] |[[Мөдәррис Әгъләмов]] |«Киләчәккә кайту», «Мин әйттем» дигән китаплары өчен |<ref name="gabdullatukay.ru">[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=3441&Itemid=80 Тукай сайтында исемлек]</ref> |- | |[[Семен Липкин]] |татар халык эпосы «[[Идегәй (дастан)|Идегәй]]»нең һәм татар поэзиясе классиклары әсәрләренең тәрҗемәсе өчен |<ref name="Тукай сайтында исемлек"/> |- |[[Файл:Ravil Sharafeev (2023-02-10).JPG|90px|Равил Шәрәфиев]] |[[Равил Шәрәфиев]] |[[Камал театры|Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда иҗат иткән күп кенә образлар (Хуҗа Насретдин, Кочкорбаев, Робинзон, доктор Ламбарди, Ислам) өчен |<ref name="gabdullatukay.ru"/> |- |rowspan="2"| [[1993 ел|1993]] |[[Файл:Мөхәммәдиев.jpg|90px|Ринат Мөхәммәдиев]] |[[Ринат Мөхәммәдиев]] |«Сират күпере» романы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1222&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- | |[[Әхсән Фәтхетдинов]] |«Ияләр» дигән художество әсәрләре циклы өчен | |- |rowspan="3"| [[1994 ел|1994]] |[[Файл:Илдар Зарипов.jpg|90px|Илдар Зарипов]] |[[Илдар Зарипов (1939)|Илдар Зарипов]] |«Буяуларда — халык моңнары» дигән сериядәге картиналары өчен |<ref>{{Citation |title=Минем йортым сәхифәсендә |url=http://rinfom.ru/zhivopis/zaripov |access-date=2020-05-04 |archive-date=2016-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160502082610/http://rinfom.ru/zhivopis/zaripov |dead-url=yes }}</ref> |- |[[Файл:Mansurov.jpg|90px|Фуат Мансуров]] |[[Фуат Мансуров]] |[[Татарстан Республикасы Дәүләт симфоник оркестры]]ның [[1991]]—[[1993]] еллардагы концерт программасы өчен | |- |[[Файл:Нурихан Фәттах.jpg|90px|Нурихан Фәттах]] |[[Нурихан Фәттах]] |«[[Сызгыра торган уклар]]» роман-трилогиясе өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1223&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="1"| [[1995 ел|1995]] |[[Файл:Yarullin.jpg|90px|Фәнис Яруллин]] |[[Фәнис Яруллин]] |«Җан авазы» китабы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1224&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="2"| [[1996 ел|1996]] |[[Файл:G.Bashir.jpg|90px|link=Гомәр Бәширов]] |[[Гомәр Бәширов]] |«И язмыш, язмыш» китабы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1225&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Фәридә Кудашева.jpg|90px|Фәридә Кудашева]] |[[Фәридә Кудашева]] |Татар халык җырларын һәм [[Г. Тукай]] шигырьләренә иҗат ителгән җырларны башкарганы өчен | |- |rowspan="3"| [[1997 ел|1997]] |[[Файл:Abrek Abzgildin.jpg|90x90пкс]] |[[Абрек Абзгилдин]] |«[[Г. Тукай]]», «[[Дәрдмәнд]]», «[[Урманче]]» триптихы әсәрләре сериясе өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1406&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Казань (журнал).jpg|90px|link=Венера Ганиева]] |[[Венера Ганиева]] |[[Джузеппе Верди]]ның «[[Риголетто]]» операсында Джильда, [[Джоаккино Россини]]ның «[[Сивилья чәчтарашы]]» операсында Розина, [[Нәҗип Җиһанов]]ның «[[Алтынчәч]]» операсында Алтынчәч партияләрен башкарганы өчен | |- |[[File:Renat Haris 2020-03-02 (1).jpg|90px|link=Ренат Харис]] |[[Ренат Харис]] |«Хисемнең җисеме» дигән шигырьләр һәм поэмалар җыентыгы өчен |<ref name="ReferenceA"/> |- |rowspan="5"| [[1998 ел|1998]] |[[Файл:Minullin.jpg|90px|Роберт Миңнуллин]] |[[Роберт Миңнуллин]] |«Күчтәнәч» дигән балалар китабы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1227&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Фәрит Бикчәнтәев.jpg|90px|Фәрит Бикчәнтәев]] |[[Фәрит Бикчәнтәев]] |[[Туфан Миңнуллин]] пьесасы буенча [[Камал театры|Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда «Хушыгыз!» спектаклен сәхнәләштергән өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=3435&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:N.Ikhsanova.jpg|90px|link=Нәҗибә Ихсанова]] |[[Нәҗибә Ихсанова]] |[[Туфан Миңнуллин]] пьесасы буенча [[Камал театры|Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда куелган «Хушыгыз!» спектаклендә Миләүшә ролен уйнаган өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=4612&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Наил Дунаев.jpg|90px|Наил Дунаев]] |[[Наил Дунаев]] |[[Туфан Миңнуллин]] пьесасы буенча [[Камал театры|Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда куелган «Хушыгыз!» спектаклендә Нурислам роле өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=3425&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Әзһәр Шакиров.jpg|90px|Әзһәр Шакиров]] |[[Әзһәр Шакиров]] |[[Туфан Миңнуллин]] пьесасы буенча [[Камал театры|Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда куелган «Хушыгыз!» спектаклендә Галимулла ролен уйнаган өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=4613&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="2"| [[1999 ел|1999]] |[[Файл:Anatoly Luppov.jpg|115x115пкс|Анатолий Луппов]] |[[Анатолий Луппов]] | «Тапшырылмаган хатлар» монооперасы, кыллы оркестр өчен язылган «Кара урман» исемле җиденче симфониясе өчен | |- |[[Файл:Әхсән Баян.jpg|90px|Әхсән Баян]] |[[Әхсән Баян]] |«Урланган ай» китабы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1228&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="6"| [[2000 ел|2000]] |[[Файл:А.Славутский.jpg|90px|Александр Славутский]] |[[Александр Славутский]] |[[В. Качалов исемендәге Казан Зур драма театры|В.И. Качалов исемендәге Казан дәүләт рус Зур драма академия театры]]нда «Түбәдәге скрипкачы» спектаклен куйган өчен | |- |[[Файл:А.Патраков.jpg|90px|Александр Патраков]] |[[Александр Патраков]] |[[В. Качалов исемендәге Казан Зур драма театры|В.И. Качалов исемендәге Казан дәүләт рус Зур драма академия театры]]нда «Түбәдәге скрипкачы» спектаклен бизәгән өчен | |- |[[Файл:М.Галицкий.jpg|90px|Михаил Галицкий]] |[[Михаил Галицкий]] |[[В. Качалов исемендәге Казан Зур драма театры|В.И. Качалов исемендәге Казан дәүләт рус Зур драма академия театры]]нда «Түбәдәге скрипкачы» спектаклендә төп рольне башкарганы өчен | |- |[[Файл:Илдус Әхмәтҗанов.jpg|90px|Илдус Әхмәтҗанов]] |[[Илдус Әхмәтҗанов]] |[[Г. Тукай]] әсәрләреннән төзелгән «Сөй гомерне, сөй халыкны» һәм «Өзелгән өмет» концерт программасы өчен | |- |[[Файл:Zolfet.jpg|90px|Зөлфәт]] |[[Зөлфәт]] |«Ике урман арасы» һәм «Йөрәгемне былбыл чакты» шигырь китаплары өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1229&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Ш.М.Шәйдуллин.jpg|90px|Шамил Шәйдуллин]] |[[Шамил Шәйдуллин (рәссам)|Шамил Шәйдуллин]] |«Яңа Сабан туе» картиналар циклы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=4614&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |} == [[2000-еллар]] == {{Static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-num wide" !Ел !width=90px|Портрет !width=30%|Бүләкләнүче !width=55%|Бүләкләүнең сәбәбе !width=20px|# |- |rowspan="2"| [[2001 ел|2001]] |[[Файл:Ahmatjan.jpg|90px|Роберт Әхмәтҗанов]] |[[Роберт Әхмәтҗанов]] |«Тургай тәрәзәсе», «Кичке кошлар» китабы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1230&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Anatoliy Shutikov.jpg|100x100пкс|Анатолий Шутиков]] |[[Анатолий Шутиков]] |[[Татарстан Республикасы халык уен кораллары дәүләт оркестры]]ның [[1995]] – [[1999]] ел концерт программалары өчен | |- |rowspan="6"| [[2002 ел|2002]] |[[Файл:Ш.Монасыйпов.jpg|90px|Шамил Монасыйпов]] |[[Шамил Монасыйпов]] |[[Татарстан Республикасы Дәүләт кыллы квартеты]]ның «Квартетная музыка Татарстана», «Татарские старинные мелодии», «Мировая квартетная классика» концерт программалары өчен | |- |[[Файл:К.Монасыйпов.jpg|90px|Камил Монасыйпов]] |[[Камил Монасыйпов]] |[[Татарстан Республикасы Дәүләт кыллы квартеты]]ның «Квартетная музыка Татарстана», «Татарские старинные мелодии», «Мировая квартетная классика» концерт программалары өчен | |- |[[Файл:М.Зарипов.jpg|90px|Марат Зарипов]] |[[Марат Зарипов (1956)|Марат Зарипов]] |[[Татарстан Республикасы Дәүләт кыллы квартеты]]ның «Квартетная музыка Татарстана», «Татарские старинные мелодии», «Мировая квартетная классика» концерт программалары өчен | |- |[[Файл:А.Әсәдуллин.jpg|90px|Альберт Әсәдуллин]] |[[Альберт Әсәдуллин (виолончелист)|Альберт Әсәдуллин]] |[[Татарстан Республикасы Дәүләт кыллы квартеты]]ның «Квартетная музыка Татарстана», «Татарские старинные мелодии», «Мировая квартетная классика» концерт программалары өчен | |- | |[[Якуб Зәнкиев]] |«[[Иртеш таңнары]]» романы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1164&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Iskender Refikov.jpg|90px|Искәндәр Рәфыйков]] |[[Искәндәр Рәфыйков]] |Картиналарда татар хатын-кыз образлары сериясен тудырган өчен | |- |rowspan="2"| [[2003 ел|2003]] |[[Файл:Р.Абязов.jpg|90px|Рөстәм Абязов]] |[[Рөстәм Абязов]] |[[Салих Сәйдәшев]]кә, [[Нәҗип Җиһанов]]ка, [[Рөстәм Яхин]]га, [[Габдулла Тукай]]га багышланган концертлары һәм «Җырчы - Рөстәм Абязов», «Юбилей циклы», «La Primavera премьера-лары», «Күңел моңы» концерт программалары өчен | <ref>[http://1997-2011.tatarstan.ru/?node_id=3920&id=41572 ТР Президенты Указы № УП-293, 25.04.2003]</ref> |- | |[[Мөсәгыйть Хәбибуллин]] |«[[Кубрат хан]]» китабы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1231&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="1"| [[2004 ел|2004]] |[[Файл:Миргазыян Юныс (карт).jpg|90px|Миргазиян Юныс]] |[[Миргазиян Юныс]] |«Альбатрос язмышы» китабы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1232&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="3"| [[2005 ел|2005]] |[[Файл:З.Гыймаев.jpg|90px|Зөфәр Гыймаев]] |[[Зөфәр Гыймаев]] |Татарстанның әдәбият һәм сәнгать эшлеклеләре портретлары өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=3895&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Rustem Mingalim.jpg|90px|Рөстәм Мингалим]] |[[Рөстәм Мингалим]] | «Дәрт күлмәге» китабы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1233&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Ш.К.Шәрифуллин.jpg|90px|Шамил Шәрифуллин]] |[[Шамил Шәрифуллин]] | «[[Мөнәҗәт]]ләр», «Авыл көйләре» хор концертлары өчен |<ref>[http://1997-2011.tatarstan.ru/?node_id=3920&id=42561 ТР Президенты Указы № УП-129, 26.04.2005]</ref> |- |rowspan="7"| [[2006 ел|2006]] |[[Файл:Батулла.jpg|90px|Рабит Батулла]] |[[Рабит Батулла]] | «Сөембикә» әсәре, «Кылдан нечкә, кылычтан үткен», «Яралы бүре» китаплары өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1250&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Marsel Galiev.jpg|90px|Марсель Галиев]] |[[Марсель Галиев]] | «Гомер бизмәне», «Кайту», «Догалы еллар» китаплары өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1252&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Mustafin.jpg|90px|Рафаэль Мостафин]] |[[Рафаэль Мостафин]] | «Өзелгән җыр эзеннән» («По следам оборванной песни») китабы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1253&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Равил Бохараев.jpg|90px|Равил Бохараев]] |[[Равил Бохараев]] |«Очсыз-кырыйсыз поезд» («Бесконечный поезд»), «Казан карлары» («Казанские снега») китаплары өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1251&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Батыркаева Луиза Миннигалеевна.jpg|90px|link=Луиза Батыр-Болгари]] |[[Луиза Батыр-Болгари]] | патриотик һәм гражданлык лирикасы белән сугарылган югары художестволы җырлар циклы, тарихи тематикадагы җырлар циклы өчен («Кайту», «Су буеннан әнкәй кайтып килә», «Мин сине шундый сагындым», «Ак яулыклы әнием»...) |<ref name="1997-2011.tatarstan.ru">[http://1997-2011.tatarstan.ru/?node_id=3920&id=43226 ТР Президенты Указы № ПУ-159, 26.04.2006]</ref> |- | |[[Николай Индюхов]] |Татарстан Республикасының лирик пейзажлар сериясе өчен («Каенкай» («Березка»), «Кибән» («Стожок»), «Ындыр табагында» («На току»), «Соңгы кар» («Последний снег»), «Җылы көн» («Теплый день»), «Тузганаклар» («Одуванчики»), «Зәңгәр март» («Синий март»), «Шаян март» («Веселый март»), «Болытлы көн» («Облачный день»), «Кыр чәчәкләре» («Полевые цветы»), «Сукмак» («Тропинка»), «Апрель», «Буранда» («Снегопад») |<ref name="1997-2011.tatarstan.ru"/> |- | |[[Фиринат Халиков]] |«Мәңгелек Казан» тарихи картиналар сериясе өчен ([[1995]] – [[2003 ел]]лар) |<ref name="1997-2011.tatarstan.ru"/> |- |rowspan="5"| [[2007 ел|2007]] |[[Файл:Разил Вәлиев.jpg|90px|Разил Вәлиев]] |[[Разил Вәлиев]] | «Иске сәгать дөрес йөри» дигән проза әсәрләре җыентыгы һәм «Ядкарь» җырлар китабы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1254&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Р.Ф.Калимуллин.JPG|90px|Рәшит Кәлимуллин]] |[[Рәшит Кәлимуллин]] |«Тукай моңнары», «Казанны сагыну» концерт-поэмасы һәм соңгы еллардагы симфоник иҗаты өчен |<ref name="ReferenceB">[http://1997-2011.tatarstan.ru/?node_id=3920&id=43651 ТР Президенты Указы № ПУ-210, 24.04.2007]</ref> |- | |[[Рада Нигъмәтуллина]] | «Тукайга мәхәббәт белән» дигән скульптор эшләр сериясе өчен, авторлар төркеме составында |<ref name="ReferenceB"/> |- | |[[Изабелла Рогожина]] |«Тукайга мәхәббәт белән» дигән скульптор эшләр сериясе өчен, авторлар төркеме составында | <ref name="ReferenceB"/> |- | |[[Марина Нигъмәтуллина]] |«Тукайга мәхәббәт белән» дигән скульптор эшләр сериясе өчен, авторлар төркеме составында |<ref name="ReferenceB"/> |- |rowspan="9"| [[2008 ел|2008]] |[[Файл:Gataw1.jpg|90px|Рәдиф Гаташ]] |[[Рәдиф Гаташ]] |«Газәлләр», «Мәңгелек сусау» китаплары өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1255&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Salawat Fathetdinov.png|90px|Салават Фәтхетдинов]] |[[Салават Фәтхетдинов]] |соңгы еллардагы концерт программалары һәм «Мин яратам сине, Татарстан» җырын башкаруы өчен | <ref name="ReferenceC">[http://1997-2011.tatarstan.ru/?node_id=3920&id=44298 ТР Президенты Указы № ПУ-167, 25.04.2008]</ref> |- | |[[Роберт Андреев]] | «Мин яратам сине, Татарстан» җыры өчен (автор) | <ref name="ReferenceC"/> |- | |[[Роберт Рәкыйпов]] |«Мин яратам сине, Татарстан» җыры өчен (автор) |<ref name="ReferenceC"/><ref>үлгәннән соң</ref> |- |[[Файл:В.Аршинов.jpg|90px|Виктор Аршинов]] |[[Виктор Аршинов]] | «Тукайны укыганда» һәм [[М.Җәлил]]нең «[[Моабит дәфтәрләре]]»ндәге шигырьләр буенча эшләнгән «Соңгы җыр» графика серияләре өчен | <ref name="ReferenceC"/> |- |[[Файл:Ahiyarova3.jpg|90px|link=Резеда Әхиярова]] |[[Резеда Әхиярова]] |[[М.Җәлил исемендәге татар дәүләт академия опера һәм балет театры]]нда куелган «[[Шагыйрь мәхәббәте]]» операсын язган өчен (иҗат төркеме составында) | <ref name="ReferenceC"/> |- |[[File:Ahmed Agadi.jpg|90px|link=Әхмәт Әхәди]] |[[Әхмәт Әхәди]] |[[М.Җәлил исемендәге татар дәүләт академия опера һәм балет театры]]нда куелган «[[Шагыйрь мәхәббәте]]» операсында баш партияне башкаруы өчен (иҗат төркеме составында) | <ref name="ReferenceC"/> |- | |[[Виктор Соболев]] |[[М.Җәлил исемендәге татар дәүләт академия опера һәм балет театры]]нда «[[Шагыйрь мәхәббәте]]» операсын куйганда дирижерлык иткәне өчен (иҗат төркеме составында) |<ref name="ReferenceC"/> |- | |[[Михаил Панджавидзе]] |[[М.Җәлил исемендәге татар дәүләт академия опера һәм балет театры]]нда «[[Шагыйрь мәхәббәте]]» операсын куйган өчен (иҗат төркеме составында) |<ref name="ReferenceC"/> |- |rowspan="8"| [[2009 ел|2009]] |[[File:Zinnur Mansurov (2021-08-25).JPG|90px|link=Зиннур Мансуров]] |[[Зиннур Мансуров]] |«Җәрәхәтле йөрәк җылырак» шигырьләр һәм поэмалар җыентыгы һәм «Күңелдә фидаи яшәсә» китабы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1256&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- | |[[Камил Муллашев]] |«Сөембикә-ханбикә», «Евразия яки Кыпчак кызы», «Сабантуй», «Ватан турында уйланулар», «Итил башлангычында» циклы һәм «Ханбикә Сөембикә» скульптурасы проекты эскизы өчен | <ref name="ReferenceD">[http://1997-2011.tatarstan.ru/?DNSID=69051a127f1b0f9d5d16f64f8e6c7486&node_id=3920&id=45463]</ref> |- |[[Файл:Зөлфәт Хәким.jpg|90px|link=Зөлфәт Хәким]] |[[Зөлфәт Хәким]] |[[Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда куелган«Телсез күке» спектакле өчен, иҗат төркеме составында |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1257&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[File:С.Г.Скоморохов.jpg|90px|link=Сергей Скоморохов]] |[[Сергей Скоморохов]] |[[Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда куелган«Телсез күке» спектакле өчен, иҗат төркеме составында | <ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=3316&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- | |[[Рим Хәсәнов]] |[[Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда куелган«Телсез күке» спектакле өчен, иҗат төркеме составында |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=4473&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Рамил_Төхфәтуллин.jpg‎|90px|Рамил Төхфәтуллин]] |[[Рамил Төхфәтуллин]] |[[Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда куелган«Телсез күке» спектакле өчен, иҗат төркеме составында |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=4474&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:С.Романова.jpg|90px|Светлана Романова (Славутская)]] |[[Светлана Романова (Славутская)]] | [[В.И.Качалов исемендәге Казан Зур дәүләт академия драма театры]]нда куелган «Чия бакчасы» (''Вишневый сад'') спектаклендә Раневская роле өчен, иҗат төркеме составында |<ref name="ReferenceD"/> |- |[[Файл:Farewell ceremony for Nailya Garaeva (2023-11-29) 42.jpg|120x120пкс|Геннадий Прытков]] |[[Геннадий Прытков]] |[[В.И.Качалов исемендәге Казан Зур дәүләт академия драма театры]]нда куелган «Чия бакчасы» (''Вишневый сад'') спектаклендә Гаев роле өчен, иҗат төркеме составында | <ref name="ReferenceD"/> |- |rowspan="5"| [[2010 ел|2010]] |[[Файл:Rqail.jpg|90px|Ркаил Зәйдулла]] |[[Ркаил Зәйдулла]] |«Мәгарә: Шигырьләр, поэмалар» шигъри җыентыгы һәм «Ташка ордым башны: Хикәяләр, эсселар» проза әсәрләре җыентыгы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=4710&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Фоат Садриев.jpg|90px|Фоат Садриев]] |[[Фоат Садриев]] |«Бәхетсезләр бәхете» трилогиясе өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=4711&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:В.Федотов.jpg|90px|Владимир Федотов]] |[[Владимир Федотов]] | төрле еллар ([[1995]]-[[2009]] еллар) концерт программалары, шул исәптән «Дустыма», «Чарующие звуки баяна» («Баянның сихерле аһәңе»), төзегән һәм югары сәнгатьчел башкарган өчен | <ref name="ReferenceE">[http://1997-2011.tatarstan.ru/?DNSID=69051a127f1b0f9d5d16f64f8e6c7486&node_id=3920&id=47746 2010 елда Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт бүләкләрен бирү турында]</ref> |- |[[Файл:А.Миңнуллина.JPG|90px|Асия Миңнуллина]] |[[Асия Миңнуллина]] | «В.Качаловка һәйкәл» һәм «Хәйриячегә һәйкәл» скульптураларын иҗат иткән өчен | <ref name="ReferenceE"/> |- | |[[Илдар Ханов (1940)|Илдар Ханов]] | Татарстан Республикасы шәһәрләрендә һәм районнарында скульптура һәм монументаль-декоратив композицияләр сериясе, шул исәптән, «Ату» («Расстрел») рельефы (Казан шәһәре), «Ватан ана» һәйкәле, «Тормыш агачы» («Древо жизни» скульптурасы (Чаллы шәһәре), «Шигърият агачы» («Древо поэзии») скульптурасы (Тукай-Кырлай авылы, Арча районы) | <ref name="ReferenceE"/> |- |} == [[2010-еллар]] == {{Static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-num wide" !Ел !width=90px|Портрет !width=30%|Бүләкләнүче !width=55%|Бүләкләүнең сәбәбе !width=20px|# |- |rowspan="5"| [[2011 ел|2011]] |[[Файл:А.Шаһиморатова.jpg|90px|Альбина Шаһиморатова]] |[[Альбина Шаһиморатова]] |[[Көнбатыш Европа]] һәм рус композиторларының вокал партияләрен, татар композиторлары җырларын һәм романсларын, [[татар халык җырлары]]н югары дәрәҗәдә башкаруы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=2199&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[File:Lena Shagyirzhan (2011-08-30) 02.jpg|90px|link=Лена Шагыйрьҗан]] |[[Лена Шагыйрьҗан]] |«Боҗра вә Хөҗрә: Шигырьләр, поэмалар» (2002) һәм «Сагынмалык: Истәлекләр, багышланмалар» (2005) җыентыклары өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=2197&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Р.Килдебәков.jpg|90px|Рөстәм Килдебәков]] |[[Рөстәм Килдебәков]] |Татарстан Республикасының җәмәгать биналары интерьеры һәм экстерьеры өчен бергәләп иҗат иткән монументаль һәм декоратив-гамәли сәнгать әсәрләре һәм полотнолар сериясе: «Идел», «Татарстан» кунакханә комплексларында, Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында һәм башкаларда «мозаика» һәм «сграфитто» монументаль әсәрләре; «Сәйяр труппасы» гобеленнары, «Су анасы», «Сак-Сок», «Шүрәле» халык әкиятләре мотивлары буенча» триптихы; татар халкы мәдәниятенә һәм тарихына багышланган «Кукмара итекләре», «Шагыйрәләр», «Хаҗилар», «Кайту», «Биюче дәрвиш» һәм башка картиналар сериясе өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=2200&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:М.С.Килдебәкова.jpg|90px|Мария Килдебәкова]] |[[Мария Килдебәкова]] |Татарстан Республикасының җәмәгать биналары интерьеры һәм экстерьеры өчен бергәләп иҗат иткән монументаль һәм декоратив-гамәли сәнгать әсәрләре һәм полотнолар сериясе: «Идел», «Татарстан» кунакханә комплексларында, Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында һәм башкаларда «мозаика» һәм «сграфитто» монументаль әсәрләре; «Сәйяр труппасы» гобеленнары, «Су анасы», «Сак-Сок», «Шүрәле» халык әкиятләре мотивлары буенча» триптихы; татар халкы мәдәниятенә һәм тарихына багышланган «Кукмара итекләре», «Шагыйрәләр», «Хаҗилар», «Кайту», «Биюче дәрвиш» һәм башка картиналар сериясе өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=2200&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Muhammat Mirza (2022-04-15).JPG|110x110пкс|Мөхәммәт Мирза]] |[[Мөхәммәт Мирза]] |«Киек каз юлында» ([[2003]]), «Тере су» ([[2007]]) китаплары һәм «Адәм баласы» шигырьләр циклы («Адәм баласы» китабында, [[2009]]) өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=2198&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |rowspan="8"| [[2012 ел|2012]] |[[Файл:З.Ш.Галиуллин.jpg|80px|Зөфәр Галиуллин]] |[[Зөфәр Галиуллин]] |[[Казан Кремле]]ндә төзелгән [[Кол Шәриф мәчете]]н төзегән архитекторлар иҗат төркеме |<ref>{{Citation |title=2012 елда Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт бүләген бирү турында |url=http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_56143.pdf |access-date=2020-05-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304230431/http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_56143.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- | |[[Андрей Головин]] |[[Казан Кремле]]ндә төзелгән [[Кол Шәриф мәчете]]н төзегән архитекторлар иҗат төркеме |<ref>{{Citation |title=2012 елда Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт бүләген бирү турында |url=http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_56143.pdf |access-date=2020-05-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304230431/http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_56143.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- | |[[Альбина Даишева]] |[[Казан Кремле]]ндә төзелгән [[Кол Шәриф мәчете]]н төзегән архитекторлар иҗат төркеме |<ref>{{Citation |title=2012 елда Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт бүләген бирү турында |url=http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_56143.pdf |access-date=2020-05-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304230431/http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_56143.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- |[[Файл:Р.М.Зәбиров.jpg|90px|link=Рөстәм Зәбиров (1961)]] |[[Рөстәм Зәбиров (1961)|Рөстәм Зәбиров]] |[[Казан Кремле]]ндә төзелгән [[Кол Шәриф мәчете]]н төзегән архитекторлар иҗат төркеме |<ref>{{Citation |title=2012 елда Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт бүләген бирү турында |url=http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_56143.pdf |access-date=2020-05-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304230431/http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_56143.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- | |[[Зөфәр Садыйков]] |[[Казан Кремле]]ндә төзелгән [[Кол Шәриф мәчете]]н төзегән архитекторлар иҗат төркеме |<ref>{{Citation |title=2012 елда Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт бүләген бирү турында |url=http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_56143.pdf |access-date=2020-05-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304230431/http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_56143.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- |[[Файл:Iskander Sayfullin.JPG|90px|Искәндәр Сәйфуллин]] |[[Искәндәр Сәйфуллин (1955)| Искәндәр Сәйфуллин]] |[[Казан Кремле]]ндә төзелгән [[Кол Шәриф мәчете]]н төзегән архитекторлар иҗат төркеме |<ref>{{Citation |title=2012 елда Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт бүләген бирү турында |url=http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_56143.pdf |access-date=2020-05-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304230431/http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_56143.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- |[[Файл:Aivar Sattarov (2021-05-20).JPG|90px|Айвар Саттаров]] |[[Айвар Саттаров]] |[[Казан Кремле]]ндә төзелгән [[Кол Шәриф мәчете]]н төзегән архитекторлар иҗат төркеме |<ref>{{Citation |title=2012 елда Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт бүләген бирү турында |url=http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_56143.pdf |access-date=2020-05-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304230431/http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_56143.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- |[[Файл:С.П.Шәкүров.jpg|90px|Сергей Шәкүров]] |[[Сергей Шәкүров (1957)|Сергей Шәкүров]] |[[Казан Кремле]]ндә төзелгән [[Кол Шәриф мәчете]]н төзегән архитекторлар иҗат төркеме |<ref>{{Citation |title=2012 елда Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт бүләген бирү турында |url=http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_56143.pdf |access-date=2020-05-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304230431/http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_56143.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- |rowspan="5"| [[2013 ел|2013]] |[[Файл:И.Айдаров.jpg|90px|Ильяс Айдаров]] |[[Ильяс Айдаров]] |[[2005]]–[[2012]] елларда [[Габдулла Тукай]]га багышланган сынлы сәнгать әсәрләре циклын иҗат иткәне һәм Г.Тукайның [[Уральски]]дагы, [[Казан]]дагы музейларында тематик күргәзмәләр оештырганы өчен |<ref name="ReferenceF">{{Citation |title=2013 елда Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт бүләкләрен бирү турында |url=http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_60723.pdf |access-date=2020-05-04 |archive-date=2016-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313085452/http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_60723.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- |[[Файл:.jpg|90px|Нәбирә Гыйматдинова]] |[[Нәбирә Гыйматдинова]] |«Парлы ялгыз», «Мәхәббәттә гөнаһ бар» китаплары, «Хатыннар сагышы» повесте өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=4709&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:Alsu Gainullina (2013-08-30).jpg|140x140пкс|Алсу Гайнуллина]] |[[Алсу Гайнуллина]] |сәхнә образлары иҗат итүе өчен: Г.Хугаевның «Кара чикмән» әсәрендә Буретта, [[Мансур Гыйләҗев]], [[Ризван Хәмит]]нең «Курчак туе»нда Наташа, [[Зәки Зәйнуллин]]ның «Арбалы хатыннары»нда Сөяксез Гайшә. |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=4712&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[Файл:С.Д.Кузьминых.jpg|90px|Софья Кузьминых]] |[[Софья Кузьминых]] |[[Габдулла Тукай|Г. Тукай]] истәлегенә багышланган, күн мозаикасы техникасында башкарылган әсәрләр циклы өчен | <ref name="ReferenceF"/> |- |[[Файл:Ш.Тимербулатов.jpg|90px|Шамил Тимербулатов]] |[[Шамил Тимербулатов]] | «[[Җиңүнең хатын-кыз йөзе]]» Бишенче симфониясе өчен | <ref name="ReferenceF"/> |- |rowspan="2"| [[2014 ел|2014]] |[[Файл:VImamov.jpg|90px|Вахит Имамов]] |[[Вахит Имамов]] | «Утлы дала» исемле ике томлы тарихи романы өчен |<ref>[http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=4708&Itemid=81 Тукай сайтында]</ref> |- |[[File:Vladimir Popov (2014-08-30).jpg|90px|link=Владимир Попов]] |[[Владимир Попов]] |каллиграфик серияләр композициясе өчен | <ref>{{Citation |title=2014 елда Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт бүләген бирү турында |url=http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_65643.pdf |access-date=2020-05-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304221120/http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_65643.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- |rowspan="6"| [[2015 ел|2015]] |[[Файл:К.Булатова.jpg|90px|Клара Булатова]] |[[Клара Булатова]] | «Келәү», «Сәяхәтнамәләр», «Кояшка йөз белән» китаплары өчен. |<ref>{{Citation |title=Татарстанда Туган тел көне |url=http://intertat.ru/tt/society-tt/item/43848-tatarstanda-tugan-tel-k%D3%A9ne.html |access-date=2021-08-11 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305064221/http://intertat.ru/tt/society-tt/item/43848-tatarstanda-tugan-tel-k%D3%A9ne.html |dead-url=yes }}</ref> |- |[[Файл:И.К.Колмогорцева.jpg|90px|Ирина Колмогорцева]] |[[Ирина Колмогорцева]] |«Казан һәм Габдулла Тукай» сериясеннән рәсемнәре өчен. |<ref name="azatliq.org">[http://www.azatliq.org/media/video/26978166.html Татарстан президенты вазифаларын башкаручы Рөстәм Миңнеханов Тукай бүләкләрен тапшырды]{{Deadlink|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Файл:Р.С.Мөхәммәтҗанов.jpg|90px|Рәүфәл Мөхәммәтҗанов]] |[[Рәүфәл Мөхәммәтҗанов]] |«[[Алтын Урда (балет)|Алтын Урда]]» балеты өчен (идея авторы, сәнгать җитәкчесе). [[Татар Дәүләт Опера һәм Балет театры|Опера һәм балет театры]] иҗат төркеме составында. |<ref name="azatliq.org"/> |- |[[Файл:К.Андреева.jpg|90px|Кристина Андреева]] |[[Кристина Андреева]] |«[[Алтын Урда (балет)|Алтын Урда]]» балеты өчен (төп партияне башкаручы). [[Татар Дәүләт Опера һәм Балет театры|Опера һәм балет театры]] иҗат төркеме составында. |<ref name="azatliq.org"/> |- |[[Файл:Г.А.Ковтун.jpg|90px|Георгий Ковтун]] |[[Георгий Ковтун]] |«[[Алтын Урда (балет)|Алтын Урда]]» балеты өчен (куючы режиссёр). [[Татар Дәүләт Опера һәм Балет театры|Опера һәм балет театры]] иҗат төркеме составында. |<ref name="azatliq.org"/> |- |[[Файл:М.Тимаев.jpg|90px|Михаил Тимаев]] |[[Михаил Тимаев]] ||«[[Алтын Урда (балет)|Алтын Урда]]» балеты өчен (төп партияне башкаручы). [[Татар Дәүләт Опера һәм Балет театры|Опера һәм балет театры]] иҗат төркеме составында. |<ref>[http://www.azatliq.org/media/video/26978103.html Казанда Тукай бүләкләрен тапшырдылар]{{Deadlink|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |rowspan="10"| [[2016 ел|2016]] |[[Файл:Н.Нәккаш.jpg|90px|Нәҗип Нәккаш]] |[[Нәҗип Исмәгыйлев|Нәҗип Нәккаш]] |Шамаилләр {{коммент|шәлкеме|циклы}}, [[Казан]]ның «Ярдәм» һәм [[Түбән Кама районы]]ның [[Шәңгәлче]] мәчетләрен бизәгән өчен. |<ref name="ReferenceG">[http://www.azatliq.org/a/27697737.html Тукай бүләге Нәҗип Нәккаш, Газинур Морат һәм "Болгар цивилизациясе"н әзерләүче төркемгә бирелә]</ref> |- |[[Файл:Г.Морат.jpg|90px|Газинур Морат]] |[[Газинур Морат]] |«Кош хокукы: шигырьләр һәм поэмалар» китабы өчен. |<ref name="ReferenceG"/> |- |[[Файл:И.Н.Артамонов.jpg|90px|Илья Артамонов]] |[[Илья Артамонов]] |«Болгар цивилизациясе. Мең елга сузылган юл» дип аталган сәнгати экспозицияне әзерләгән өчен. |<ref name="tatarstan.ru">{{Citation |title=ТР президенты указы № ПУ-375 22.04.2016 |url=http://tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_74894.pdf |access-date=2020-05-04 |archive-date=2021-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210425074956/https://tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_74894.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- |[[Файл:.jpg|90px|Александр Леухин]] |[[Александр Леухин]] |«Болгар цивилизациясе. Мең елга сузылган юл» дип аталган сәнгати-пространство экспозициясен әзерләгән өчен. |<ref name="tatarstan.ru"/> |- |[[Файл:Ф.Р.Вәлиуллин.jpg|90px|Фәрит Вәлиуллин]] |[[Фәрит Вәлиуллин]] |«Болгар цивилизациясе. Мең елга сузылган юл» дип аталган сәнгати-пространство экспозициясен әзерләгән өчен. |<ref name="tatarstan.ru"/> |- |[[Файл:.jpg|90px|Рәшит Шиһабетдинов]] |[[Рәшит Шиһабетдинов]] |«Болгар цивилизациясе. Мең елга сузылган юл» дип аталган сәнгати-пространство экспозициясен әзерләгән өчен. |<ref name="tatarstan.ru"/> |- |[[Файл:И.В.Щетинин 1.jpg|90px|Игорь Щетинин]] |[[Игорь Щетинин]] |«Болгар цивилизациясе. Мең елга сузылган юл» дип аталган сәнгати-пространство экспозициясен әзерләгән өчен. |<ref name="tatarstan.ru"/> |- |[[Файл:А.Г.Ситдыйков 1.jpg|90px|Айрат Ситдыйков]] |[[Айрат Ситдыйков]] |«Болгар цивилизациясе. Мең елга сузылган юл» дип аталган сәнгати-пространство экспозициясен әзерләгән өчен. |<ref name="tatarstan.ru"/> |- |[[Файл:Р.Р.Хәйретдинов.jpg|90px|Рамил Хәйретдинов]] |[[Рамил Хәйретдинов]] |«Болгар цивилизациясе. Мең елга сузылган юл» дип аталган сәнгати-пространство экспозициясен әзерләгән өчен. |<ref name="tatarstan.ru"/> |- |[[Файл:Д.Г.Бугров.jpg|90px|Дмитрий Бугров]] |[[Дмитрий Бугров]] |«Болгар цивилизациясе. Мең елга сузылган юл» дип аталган сәнгати-пространство экспозициясен әзерләгән өчен. |<ref name="tatarstan.ru"/> |- |rowspan="3"| [[2017 ел|2017]] |[[Файл:.jpg|90px|Мәдинә Маликова]] |[[Мәдинә Маликова]] | «Арыш тәме» китабы (''Казан: «Ихлас», 2014'') өчен . |<ref name="tatar-inform.tatar">{{Citation |title=Рөстәм Миңнеханов Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт бүләкләрен тапшырды. Татар-информ, 26.04.2017 |url=http://tatar-inform.tatar/news/2017/04/26/139470/ |access-date=2020-05-04 |archive-date=2017-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428124341/http://tatar-inform.tatar/news/2017/04/26/139470/ |dead-url=yes }}</ref> |- |[[File:Haris Salihov, 2017.jpg|90px|link=Харис Салихҗан]] |[[Харис Салихҗан]] |«А. Пушкин, Г. Тукай иҗатында дөньяви һәм дини мотивлар һәм бүгенге көндә әхлакый тәрбия бирү проблемалары» (''Казан: «Идел-Пресс», 2008''); «Дин һәм фән (дөньядагы дини һәм дөньяви мәдәният нигезләре)» (''Казан: «Идел-Пресс», 2012'') китаплары өчен. |<ref>[http://www.tatar-inform.ru/news/2017/04/26/550387/ Татар-информ, 26.04.2017]</ref> |- |[[Файл:Р.Г.Шаһиева.jpg|90px|Розалина Шаһиева]] |[[Розалина Шаһиева]] |«Мәңгелек гөлчәчәкләре» китабы (''татар һәм рус телендәге мәкаләләр җыелмасы'') өчен (''Казан: «Заман», 2015'') өчен. |<ref name="tatar-inform.tatar"/> |- |rowspan="4"| [[2018 ел|2018]] |[[Файл:KKarimov.jpg|90px|Камил Кәримов]] |[[Камил Кәримов]] |«Карурманда кара песи», «Игезәкләр йолдызлыгы» китаплары өчен |<ref>{{Citation |title=Рөстәм Миңнеханов Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт бүләкләрен тапшырды. Татар-информ, 26.04.2018 |url=http://tatar-inform.tatar/news/2018/04/26/162833/ |access-date=2020-05-04 |archive-date=2018-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180530094659/http://tatar-inform.tatar/news/2018/04/26/162833/ |dead-url=yes }}</ref> |- |[[Файл:М.И.Кузнецов.jpg|90px|Михаил Кузнецов]] |[[Михаил Кузнецов]] |«Ак киндерләр. Идел буе халыклары» ({{lang-ru|Белые холсты. Народы Поволжья}}) эшләре сериясе өчен |<ref>[http://www.tatar-inform.ru/news/2018/04/26/609056/ Рустам Минниханов наградил лауреатов Госпремии им. Тукая. Татар-информ, 26.04.2018]</ref> |- |[[Файл:Л.Н.Шәфигуллин.jpg|90px|Лотфулла Шәфигуллин]] |[[Лотфулла Шәфигуллин]] (''«Таттелеком» {{comment|АҖ|акционерлык җәмгыяте}}'') |«''Татарстанда яшәүче халыкларның милли байлыкларын һәм тарихи мирасын, мәдәниятен үстерүгә һәм саклап калуга керткән өлешләре өчен''». |<ref>{{Citation |title=Татар-информ, 26.04.2018 |url=http://tatar-inform.tatar/news/2018/04/26/162833/ |access-date=2020-05-04 |archive-date=2018-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180530094659/http://tatar-inform.tatar/news/2018/04/26/162833/ |dead-url=yes }}</ref> |- |[[Файл:Р.Закуанов.jpg|90px|Рөстәм Зәкуанов]] |[[Рөстәм Зәкуанов]] (''«Таттелеком» {{comment|АҖ|акционерлык җәмгыяте}}'') |«''Татарстанда яшәүче халыкларның милли байлыкларын һәм тарихи мирасын, мәдәниятен үстерүгә һәм саклап калуга керткән өлешләре өчен''». |<ref>[http://www.tatar-inform.ru/news/2018/04/26/609056/ Татар-информ, 26.04.2018]</ref> |- |rowspan="6"| [[2019 ел|2019]] |[[Файл:Nadir Almeev (2016-06-13).jpg|90px|Надир Әлмиев]] |[[Надир Әлмиев]] |«''«Колокола Хиросимы» циклы, Дәрдмәнд, Г.Тукай, С.Хәким, Р.Фәйзуллин, Р.Кутуй, Р.Бохараев һ.б. татар шагыйрьләре җыентыгына иллюстрацияләр, «Татарстан, Алтай» пейзажлар сериясе өчен''» |<ref>{{Citation |title=Тукай премиясе лауреатлары. &#91;&#91;Интертат&#93;&#93;, 26.04.2019 |url=https://intertat.tatar//society/tugan-tel-k-ne-tukay-premiyase-laureatlary-il-am-shakirov-isemend-ge-kontsertlar-zaly-shigyr-b-yr-me/ |access-date=2020-05-04 |archive-date=2019-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426175220/https://intertat.tatar/society/tugan-tel-k-ne-tukay-premiyase-laureatlary-il-am-shakirov-isemend-ge-kontsertlar-zaly-shigyr-b-yr-me/ |dead-url=yes }}</ref> |- |[[Файл:A.Fayzrahmanov.jpg|90px|Айдар Фәйзрахманов]] |[[Айдар Фәйзрахманов]] |«''татар фольклор мирасына керткән өлеше өчен, «Олы юл» әдәби-музыкаль кичәләр циклы өчен, «Онытырга мөмкин түгел» һәм «Яшәү барыбер кызык», «Олы юл», «Борчылма» җыентыклары өчен''» |<ref name="Интертат, 26.04.2019">{{Citation |title=Интертат, 26.04.2019 |url=https://intertat.tatar//society/tugan-tel-k-ne-tukay-premiyase-laureatlary-il-am-shakirov-isemend-ge-kontsertlar-zaly-shigyr-b-yr-me/ |access-date=2020-05-04 |archive-date=2019-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426175220/https://intertat.tatar/society/tugan-tel-k-ne-tukay-premiyase-laureatlary-il-am-shakirov-isemend-ge-kontsertlar-zaly-shigyr-b-yr-me/ |dead-url=yes }}</ref> |- | |[[Люция Хәмитова]] |[[Камал театры]] артистлары төркеме: «''татар сәнгате үсешенә керткән өлеше һәм татар театры үсешендә зур роль уйнаган «Гөлҗамал», «Җирән чичән белән Карачәч сылу», «Кара чикмән», «Три сестры», «Дон Жуан» спектакльләрендә сәхнә образларын тудырган өчен''» |<ref name="Интертат, 26.04.2019"/> |- | |[[Радик Зөфәр улы Бариев|Радик Бариев]] |[[Камал театры]] артистлары төркеме: «''татар сәнгате үсешенә керткән өлеше һәм татар театры үсешендә зур роль уйнаган «Гөлҗамал», «Җирән чичән белән Карачәч сылу», «Кара чикмән», «Три сестры», «Дон Жуан» спектакльләрендә сәхнә образларын тудырган өчен''» |<ref name="Интертат, 26.04.2019"/> |- | |[[Искәндәр Хәйруллин]] |[[Камал театры]] артистлары төркеме: «''татар сәнгате үсешенә керткән өлеше һәм татар театры үсешендә зур роль уйнаган «Гөлҗамал», «Җирән чичән белән Карачәч сылу», «Кара чикмән», «Три сестры», «Дон Жуан» спектакльләрендә сәхнә образларын тудырган өчен''» |<ref name="Интертат, 26.04.2019"/> |- |[[Файл:Т.Н._Галиуллин.jpg|90px|Тәлгать Галиуллин]] |[[Тәлгать Галиуллин]] |«''«Мөхәммәт Мәһдиев Йолдызлыгы» роман-эссесы; «Китек көзге» китабы, «Мы – потомки страны Тартария» әдәби-тәнкыйди басмасы өчен''» |<ref name="Интертат, 26.04.2019"/> |- |rowspan="7"| [[2020 ел|2020]] |[[Файл:Liron hamidullin.jpg|90px|Лирон Хәмидуллин]] |[[Лирон Хәмидуллин]] |«''«Дәрдмәнд», «Буранлы төндә», «Офыктагы аҗаган» китаплары өчен''» |<ref name="business-gazeta.ru">''Айрат Нигматуллин, Гульназ Бадретдин, Эльвира Самигуллина''. [https://www.business-gazeta.ru/article/466383 Тукаевская премия – 2020: среди лауреатов – авторы «Сююмбике» и писатель Осокин. БИЗНЕС Online, 25.04.2020{{ref-ru}}]</ref> |- |[[Файл:Denis Osokin.JPG|90px|Денис Осокин]] |[[Денис Осокин]] |«''«Огородные пугала с ноября по март» әсәрләр җыентыгы өчен''» |<ref name="business-gazeta.ru"/> |- |[[Файл:Idris Gaziyev.jpg|90px|Идрис Газиев]] |[[Идрис Газиев]] |«''татар композиторлары әсәрләрен һәм халык җырларын башкаруы өчен''» |<ref name="ReferenceH">[https://www.azatliq.org/a/30576432.html Медиа: Быелгы Тукай бүләкләре ияләренең исемнәре мәгълүм булды.] [[Азатлык радиосы]], 25.04.20202</ref> |- | |[[Юрий Александров]] |«''[[Резеда Ахиярова]]ның [[Сөембикә (опера, 2018)|«Сөембикә»]] операсын сәхнәләштерү өчен''» |<ref name="ReferenceH"/> |- |[[Файл:Г.Гатина.jpg|90px|Гөлнара Гатина]] |[[Гөлнара Гатина]] |«''[[Резеда Ахиярова]]ның [[Сөембикә (опера, 2018)|«Сөембикә»]] операсын сәхнәләштерү өчен''» |<ref name="ReferenceH"/> |- | |[[Виктор Герасименко (1949)|Виктор Герасименко]] |«''[[Резеда Ахиярова]]ның [[Сөембикә (опера, 2018)|«Сөембикә»]] операсын сәхнәләштерү өчен''» |<ref name="ReferenceH"/> |- | |[[Ренат Салаватов]] |«''[[Резеда Ахиярова]]ның [[Сөембикә (опера, 2018)|«Сөембикә»]] операсын сәхнәләштерү өчен''» |<ref name="ReferenceH"/> |- |} == [[2020-еллар]] == {{Static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-num wide" !Ел !width=90px|Портрет !width=30%|Бүләкләнүче !width=55%|Бүләкләүнең сәбәбе !width=20px|# |- |rowspan="3"| [[2021 ел|2021]] |[[Файл:Fakil Safin (2017-04-12).jpg|90px|Факил Сафин]] |[[Факил Сафин]] |"Саташып аткан таң" роман-трилогиясе һәм "Гөлҗиһан" повесте өчен |<ref name=":0">[https://www.azatliq.org/a/31216565.html Тукай бүләге комиссиясе быелгы лауретлар исемен атаган]</ref> |- |[[Файл:Daniya Nurullina (2024-03-21).JPG|117x117пкс|Дания Нуруллина]] |[[Дания Нуруллина]] |татар театры сәнгатенә керткән өлеше өчен |<ref name=":0" /> |- |[[Файл:Г.Л.Эйдинов.jpg|90px|Григорий Эйдинов]] |[[Григорий Эйдинов (1946)|Григорий Эйдинов]] |графика сәнгатенә керткән өлеше өчен |<ref name=":0" /> |- |rowspan="2"| [[2022 ел|2022]] |[[Файл:Ләбиб Лерон.jpg|90px|[[Ләбиб Лерон]]]] |[[Ләбиб Лерон]] |балалар өчен «Җил көймәсе», «Әкиятче малай» китаплары өчен |<ref name=":1">[https://www.tatar-inform.ru/news/rustam-minnixanov-tvorcestvo-tukaya-obedinyaet-lyudei-raznogo-pokoleniya-i-professii-5864051 Рустам Минниханов: Творчество Тукая — путеводная звезда для татарского народа.] [[Татар-информ]], 26.04.2022{{ref-ru}}</ref> |- |[[Файл:Anatoliy Egorov (2022-04-26).JPG|90px|[[Анатолий Егоров (1948)|Анатолий Егоров]]]] |[[Анатолий Егоров (1948)|Анатолий Егоров]] |«Казан өстендә ай» гобеленнар циклы өчен |<ref name=":1" /> |- |rowspan="3"| [[2023 ел|2023]] |[[Файл:Ф.Г.Ханов.jpg|90px|Фирдәвис Ханов]] |[[Фирдәвис Ханов]] |Шәһәр төзелеше һәм архитектура өлкәсендә ватан һәм татар милли мәдәниятен үстерүгә керткән өлеше өчен (Түбән Кама шәһәренең милли архитектурасы - Җәмигъ мәчете һәм шәһәр парклары) |<ref name=":2023">''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://intertat.tatar/news/tukai-premiyasenen-kemga-tieslegen-tozucelar-bela-a-yazucylar-berni-belmi-5858875 Тукай премиясен тапшырдылар, ул җитми калганнарга халык шагыйре исемен өләш... бирделәр!] [[Интертат]], 26.04.2023</ref> |- |[[Файл:Ш.Гаделша.jpg|90px|Шәүкәт Гаделша]] |[[Шәүкәт Гаделша]]<br/> (Шәүкәт Сибгатуллин) |«Аучы җыры»; «Чоңгыл»; «Иман капка ачканда»; «Себерем-үз җирем» шигырь җыентыклары өчен |<ref name=":2023" /> |- |[[Файл:Nailya Kumysnikova (2023-03-29).JPG|90px|Наилә Кумысникова]] |[[Наилә Кумысникова]] |Рәсем сәнгате өлкәсендә милли темага багышланган һәм күн мозаикасы техникасында башкарылган декоратив паннолар сериясе өчен |<ref name=":2023" /> |- |rowspan="4"| [[2024 ел|2024]] |[[Файл:.jpg|90px|Ләис Зөлкарнәев]] |[[Ләис Зөлкарнәев]] |«Узганны кабатлау» китабы өчен |<ref name=":2024">[https://www.business-gazeta.ru/news/631235?ysclid=lvflrivmzk914830256 Стали известны лауреаты Тукаевской премии – 2024.] Бизнес-Онлайн, 25.04.2024</ref> |- |[[Файл:.jpg|90px|Кадим Җәмитов]] |[[Кадим Җәмитов]]<br/> |татар мәдәниятенең күренекле тарихи эшлеклеләренә багышланган скульптура портретлары һәм фигуралар сериясен булдырган өчен |<ref name=":2024" /> |- |[[Файл:М.Таминдарова.jpg|90px|Миләүшә Таминдарова]] |[[Миләүшә Таминдарова]] |Татарстанның татар хор мәдәниятен үстергән, алга җибәргән һәм саклаган өчен, атап әйткәндә, «Татар хор музыкасы антологиясе» эше өчен |<ref name=":2024" /> |- |[[Файл:Boris Wainer (2015-05-14).jpg|90px|Борис Вайнер]] |[[Борис Вайнер]] |балалар шигърияте, проза һәм драматургиягә, яшь укучыларны әхлакый-эстетик тәрбияләүгә, балалар өчен татар әдәбияты һәм фольклорының иң яхшы әсәрләрен тәрҗемә итүгә һәм популярлаштыруга, Татарстанның яшь талантларына иҗади ярдәм күрсәтүгә керткән күпьеллык өлеше өчен |<ref>[https://m.business-gazeta.ru/news/631289?ysclid=lviho6toub28266376 Официально названы лауреаты премии им. Тукая за 2024 год – их четверо.] Бизнес-Онлайн, 26.04.2024</ref> |- |rowspan="6"| [[2025 ел|2025]] |[[Файл:Kashaev.jpg|90px|Айрат Кашаев]] |[[Айрат Кашаев]] |[[Иакинф (балет)|«Иакинф»]] балетын куйган өчен |<ref name=":2025">{{Citation |title=Указ Раиса Республики Татарстан О присуждении Государственных премий Республики Татарстан имени Габдуллы Тукая в 2025 году |url=https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_538481.pdf |access-date=2025-04-26 |archive-date=2025-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250430050015/https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_538481.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- |[[Файл:А.М.Полубенцев.jpg|90px|Александр Полубенцев]] |[[Александр Полубенцев]]<br/> |[[Иакинф (балет)|«Иакинф»]] балетын куйган өчен |<ref name=":2025" /> |- |[[Файл:И.Ю.Гайфуллин.jpg|90px|Илнур Гайфуллин]] |[[Илнур Гайфуллин]] |[[Иакинф (балет)|«Иакинф»]] балетын куйган өчен |<ref name=":2025" /> |- |[[Файл:М.А.Гыйләҗев.jpg|90px|Мансур Гыйләҗев]] |[[Мансур Гыйләҗев]]<br/> |«Мәхәббәт сүзлеге» пьесалар җыентыгы өчен («Бичура», «Баскетболчы», «Игезәк» пьесалары һ.б.) |<ref name=":2025" /> |- |[[Файл:.jpg|90px|Рәниф Шәрипов]] |[[Рәниф Шәрипов]] |«Җомга», «Бөртек бөртек яктылык» китаплары өчен |<ref name=":2025" /> |- |[[Файл:Rifhat Yakupov (2022-03-31).JPG|90px|Рифхәт Якупов]] |[[Рифхәт Якупов]] |Татарстанның фото сәнгатен үстерүе һәм үз иҗатында татар халкының рухи һәм мәдәни тормышын чагылдыруы, аның мәдәни мирасын саклауга зур өлеш кертүе һәм «Сабантуй»фотоальбомы өчен. |<ref name=":2025" /> |- |rowspan="8"| [[2026 ел|2026]] |[[Файл:Aydar Zabbarov (2023-03-27).JPG|90px|Айдар Җаббаров]] |[[Айдар Җаббаров]] |«Казанга Тукай кайткан» спектаклен куйган өчен |<ref name=":2026">{{Citation |title=Источник: стали известны лауреаты Тукаевской премии за 2026 год |url=https://m.business-gazeta.ru/news/700677?ysclid=moerkssmx0734905945 |access-date=2026-04-25 |archive-date=2026-04-25 |archive-url=|dead-url=yes }}</ref> |- |[[Файл:Э.М.Талипов.jpg|90px|Эмиль Талипов]] |[[Эмиль Талипов]]<br/> |«Казанга Тукай кайткан» спектаклендә Тукай роле өчен |<ref name=":2026" /> |- |[[Файл:Р.Р.Губаева.jpg|90px|Резеда Зәйниева]] |[[Резеда Зәйниева]] |«Казанга Тукай кайткан» спектакле өчен |<ref name=":2026" /> |- |[[Файл:Liliya Gibadullina (2023-08-30).JPG|90px|Лилия Гыйбадуллина]] |[[Лилия Гыйбадуллина]]<br/> |«Дәвамы бар» җыентыгы өчен |<ref name=":2026" /> |- |[[Файл:Наиль Маганов.jpg|90px|Наил Мәганов]] |[[Наил Мәганов]] |төрки музыка коралларын булдыру проектын гамәлгә ашырган өчен |<ref name=":2026" /> |- |[[Файл:.JPG|90px|Павел Корчагин]] |[[Павел Корчагин]] |төрки музыка коралларын булдыру проектын гамәлгә ашырган өчен |<ref name=":2026" /> |- |[[Файл:Э.З.Чавлинов.jpg|90px|Эрдни Чавлинов]] |[[Эрдни Чавлинов]]<br/> |төрки музыка коралларын булдыру проектын гамәлгә ашырган өчен |<ref name=":2026" /> |- |[[Файл:.jpg|90px|Сергей Вертелецкий]] |[[Сергей Вертелецкий]] |төрки музыка коралларын булдыру проектын гамәлгә ашырган өчен |<ref name=":2026" /> |} == Искәрмәләр == {{Reflist|2}} == Чыганаклар == * [http://kitaphane.tatar.ru/tuk_12.htm Тукай премиясе лауреатлары (1958—1981)]{{Deadlink|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Сылтамалар == {{Тукай премиясе лауреатлары 1950-1960}} {{Тукай премиясе лауреатлары 1970-1980}} {{Тукай премиясе лауреатлары 1990-2000}} {{Тукай премиясе лауреатлары 2010-еллар}} {{Тукай премиясе лауреатлары 2020-еллар}} == Моны да карагыз == {{Татарстан премияләре лауреатлары}} {{Сайланган исемлек}} [[Төркем:Габдулла Тукай исемендәге Татарстан дәүләт премиясе]] 7mpw40bawt9yqji1t66zpd7k5a8wuvc Садыйк Мирза 0 235839 5838360 5558175 2026-04-28T15:40:18Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838360 wikitext text/x-wiki <br />{{Шәхес}} '''Садыйк Мирза,''' шулай да '''Садыйкҗан''' ({{Lang-az|Sadıqcan}}, чын исеме '''Садыйк Мирза Әсәд углы<ref name="musicenc">{{китап|бүлек=Садых М. А.|башлык=Музыкальная энциклопедия|нәшер=под ред. Ю. В. Келдыша|урын=М.|нәшрият=Советская энциклопедия, Советский композитор|ел=1978|том=4}}</ref>''', {{Lang-az|Sadıq Mirzə Əsəd oğlu}}; [[1846 ел|1846]]<ref name="БЭС">{{мәкалә|издание=Большой энциклопедический словарь. Музыка|нәшрият=Большая Российская Энциклопедия|бит=671|битләр=480|ел=1998|башлык=Садых|язык=русский|урын=Москва}}<blockquote>{{oq|ru|САДЫХ (Садыхджан) Мирза Асад оглы (1846—1902) — азерб. нар. музыкант. Жил и работал в Шуше (Нагорный Карабах). Один из известных азерб. исполнителей на таре. Усовершенствовал этот инструмент, расширил возможности виртуозной игры на нём. Создал первый азерб. ансамбль нар. инструментов. Среди учеников — К. Примов.}}</blockquote></ref>, [[Шуша]] — [[1902 ел|1902]], шунда ук) — [[Әзериләр|азәрбайҗан]] халык музыканты<ref name="musicenc" /><ref name="БЭС" />, тар уен кораллында оста башкаручы, яңартылган тар уен коралын булдыручы. Садыйкҗан тар уен кораллының кыллар санын 5 тән 13 кә кадәр җиткерә, корпусына үзгәрешләр кертә, грифтагы бүлекләр системасын (ладларны) үзгәртә һәм 27-28 дән 22 кадәр киметә. Яңа үзгәрешләр нәтиҗәсендә Садыйкҗан бу коралдагы уен осталыгын яңа дәрәҗәгә күтәрә<ref name="БЭС" />, мугам традициясенә үзгәрешләр кертә. Садыйкҗан педагог буларак та танылган. Аның шәкертләре арасында Корбан Примов <ref name="БЭС" /><ref>{{китап|автор=Шушинский Ф.|башлык=Народные певцы и музыканты Азербайджана|урын=М.|нәшрият=Советский композитор|ел=1979|битләр=47|ref=Шушинский}}</ref>, Мәшәди Зәйнал Хаквердиев, Ширин Ахундов, Мәрди Җанибәев, Хәмид Малыбайлы һ.б. {{Sfn|Шушинский|1979}}. == Тәрҗемәи хәле == Балачагыннан ук Садыйк [[Sänğät|сәнгать]] белән кызыксына, халык көйләрен оста җырлый. Шул сәбәптән атасы Әсәдулла аны музыкага өйрәтү максаты белән Харрат Кылу мәктәбенә бирә.{{Sfn|Şuşinski|2007}}Мәктәпне тәмамлаучылар арасында Садыйкҗаннан башка төрле таныклы оста музыкантлар да була: Хаҗи Хуси (мугам), Мәшәди Иси, Дәли Исмәгыйль, Шәхнәз Аббас, Бөлбелҗан, Кештазлы Гашым, Кәчачи углы Мөхәммәт, Карьягды углы, Җаббар{{Sfn|Şuşinski|2007}}Бу мәктәп Садыйкның музыкаль шәхескә әверелүенә тирән йогынты ясый.{{Sfn|Şuşinski|2007}}18 яшендә Садыйкҗанның тавышы үзгәрә һәм ул, җырлаудан мәһрүм булып, төрле музыка коралларында уйнарга өйрәнә башлый, шулар арасында каманча, най, тар, түтәк музыка кораллары. Шуша шәһәренең таныклы тарчысы Мирза Гали Әскәр аны тарда уйнарга өйрәтә. Мирза Гали Әскәр ансамблендә Садыйк каманчы партиясен башкара. Әмма вакытлыча Мирза Гали Әскәр авырып китүе сәбәпле, Садыйк Мирза тар партиясен башкарырга мәҗбүр була һәм зур дан яулый. Бу көннән Садыйк үзен тар музыка коралына багышларга карар кыла.<ref name="Пашазаде2">{{Мәкалә|автор=Sahib Paşazadə.|язык=az|издание=Mövqe|страницы=61-63|год=2012|башлык=Sadıqcan və Azərbaycan musiqi sənəti}}</ref> {{Портал|Сәнгать|Музыка}} == Садыйкҗан ансамбле == [[Файл:Ansemble_of_Sadykhjan.jpg|ссылка=https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Ansemble_of_Sadykhjan.jpg|сулда|мини|270x270пкс|Садыйкҗан{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ансамбле. Уңнан сулга: Ата Багдагөл углы (каманча), Садыйкҗан, Бөлбелҗан (дәф), Хөсәйнбала (нагара), Васо Кикиалишвили. [[Tbilisi|Тифлис]], 1878 ел{{Sfn|Шушински|1985|с=66}}]] [[XIX гасыр]]ның [[1890-еллар|90-нчы]] елларында Садыйкҗан җитәкчелегендә Шуша шәһәрендә ансамбль барлыкка килә, ул заманча танылган җырчылар һәм музыкантлардан оеша. Бу төркем Хаҗи Хуси, Мәшәди Иси, Җаббар Карьячи углы, Дәли Исмәгыйль, Ханлык Шөкер, Бөлбелҗан, Кәчәчи углы Мөхәммәд, Мәшәди Зәйнал Хаквердиев һ.б. музыкантлардан гыйбарәт. Ансамбльдә ике биюче кыз да була, алар [[Әзериләр|әзери]], [[Гөрҗиләр|гөрҗи]] һәм [[Әрмәннәр|әрмән]] биюләрен, шәрекъ корсак биюен башкаралар<ref name="Шушински22">{{Мәкалә|автор=Ф. Шушински.|издание=Әдәбијјат вә инҹәсәнәт|год=1962|язык=az|башлык=Азәрбајҹан тарынын атасы}}</ref>. Ансамбльдә {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Мөтреб|мөтреб|az|Mütrüb}}<ref group="прим.">{{Тәрҗемә ителмәгән 3|Мөтреб|Мөтреб|az|Mütrüb}} — тамашаларда, бәйрәмнәрдә, концертларда биюче, көлке җырлар, мәзәкләр башкаручы һәм баш ысуллар ярдәмендә тамашачы күңелен ача торган кеше.</ref> вазифасын матур тавыш иясе, тар уен коралында оста башкаручы Мирза Исмәгыйль башкара{{Sfn|Şuşinski|2007}}. Ансамбльдә [[әзериләр|азәрбайҗаннардан]] тыш [[гөрҗиләр]], [[әрмәннәр]] һәм [[лезгиннар]] да катнаша<ref name="Садыхов2">{{Мәкалә|автор=Т. Садыгов.|тел=az|нәшрият=Әдәбијјат вә инҹәсәнәт|ел=1984|башлык=Бабам һаггында ешитдикләрим}}</ref>. Ансамбль Шуша, [[Бакы]], [[Гәнҗә]], [[Ашкабад]], [[Тәһран]], [[Истанбул]], [[Дәрбәнт]]та, [[Владикавказ]] концерт залларында, Хөршидбану Натаван, Мәхмүт-ага, Мәшәди Мансуров музыка җыелышларында, [[Tbilisi|Тбилисиның]] «Мөҗтәһид» һәм [[Ереван]]ның «Хурра»<ref name="Шушински22" /> бакчаларында  чыгышлар ясый.<ref name="atari2">Ф. Шушински. Азәрбајҹан тарынын атасы (азерб.) // Әдәбијјат вә инҹәсәнәт. — Б., 1962. — 30 aprel.</ref><ref name="class2">{{cite web|title=Klassik sənət üzərində yetişən tarzən|url=http://www.anl.az/down/medeniyyet2006_sentyabr/medeniyyet2006_sentyabr_310.htm|website=www.anl.az|publisher=www.anl.az|accessdate=19 iyun 2018|archivedate=2022-03-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331120929/http://www.anl.az/down/medeniyyet2006_sentyabr/medeniyyet2006_sentyabr_310.htm}}</ref> == Галерея == <gallery heights="240" widths="200"> Файл:Qurban Pirimov.jpg|Корбан Пиримов, Садыйкҗан шәкерте. Файл:Meshadi Jamil Amirov.jpg|Мәшәди Җәмил Әмиров, Садыйкҗан шәкерте. Файл:Tar Azerbaïdjan 2.JPG|Азәрбайҗан тары. Азәрбайҗан сәнгатенә багышланган күргәзмә. [[Франция]]дәге Коньяк шәһәре музее. Файл:Concert dedicated to 170th anniversary of Sadigjan 2.jpg|Садыйкҗанның 170-еллыгына багышланган Халыкара мугам үзәгендәге концерт. </gallery> == Шулай да карагыз == * [[Азәрбайҗан тар уен коралы сәнгате]] *[[Мәйханә (жанр)]] *[[Азәрбайҗан ашыйклары сәнгате]] == Әдәбият == * {{китап|автор=Шушинский Ф.|башлык=Народные певцы и музыканты Азербайджана|урын=М.|нәшрият=Советский композитор|ел=1979|битләр=|ref=Шушинский|бит=124}} * {{китап|автор=Шушински Ф.|башлык=Азәрбајҹан халг мусигичиләри|урын=Б.|нәшрият=Јазычы|ел=1985|ref=Шушински}} * {{китап|автор=Şuşinski F.|башлык=Sadıqcan|язык=az|урын=Б.|нәшрият=Azərnəşr|ел=2007|ref=Şuşinski|бит=124}} == Искәрмәләр == === Комментарийлар === <references group="прим." /> === Чыганаклар === <references />{{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Азәрбайҗан җырчылары]] [[Төркем:Азәрбайҗан музыкасы]] ey2dp6ftycxqf76x770wgqrbvdufi99 Сара Ашурбәйли 0 258403 5838370 5811977 2026-04-28T19:31:29Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838370 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Сара Ашурбәйли | рәсем = С.Ашурбәйли.jpg | рәсем_зурлыгы = 180px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = {{lang-az|Sara Balabəy qızı Aşurbəyli}} | һөнәр = тарихчы | туу датасы = 27.01.1906 | туу җире = [[РИ]], [[Бакы губернасы]], {{туу җире|Бакы|Бакыда}} | гражданлык = {{байраклаштыру|Русия империясе}}→<br/>[[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[Азәрбайҗан Демократик Республикасы|АДР]]→<br/>{{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{AZE}} | милләт = азәрбайҗан | үлем датасы = 17.07.2001 | үлем җире = [[Азәрбайҗан]], {{үлем җире|Бакы|Бакыда}} | әти = Балабәй Таймурбәк оглы Ашурбәков | әни = Исмәт Ага Полад кызы | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Халыклар дуслыгы ордены}}{{Шөһрәт ордены (Азәрбайҗан)}}<br/> [[Файл:State Prize of the Azerbaijan SSR.png|20px|Азәрбайҗан ССР дәүләт премиясе - 1970]] [[Файл:Почётный знак АзССР.png|20px|Азәрбайҗан ССР атказанган фән эшлеклесе - 1982]] | сайт = [http://sara-ashurbeyli.info/main1.php Мемориаль сайт] | башка мәгълүмат = }} '''Сара Ашурбәйли''', Сара Балабәк (''Балабәй'') кызы Ашурбәйли ({{lang-az|Sara Balabəy qızı Aşurbəyli}}, ''[[1906 ел]]ның [[27 гыйнвар]]ы, [[РИ]], [[Бакы губернасы]], [[Бакы]] — [[2001 ел]]ның [[17 июль|17 июле]], [[Азәрбайҗан]], [[Бакы]]'') — совет һәм азәрбайҗан тарихчысы, тарих фәннәре докторы (1966), профессор, Азәрбайҗан ССР Фәннәр академиясе Тарих институтының өлкән гыйльми хезмәткәре. Азәрбайҗан ССР дәүләт премиясе лауреаты (1970). Азәрбайҗан ССР атказанган фән эшлеклесе (1982). Азәрбайҗан рәссамнар берлеге әгъзасы (1946). [[Урта гасыр]] [[Бакы]] һәм [[Ширван]] тарихын өйрәнүче буларак билгеле. == Тәрҗемәи хәле == [[Файл:Building on 148 Vidadi Street in Baku.jpg|180px|thumb|right|[[Бакы]]да туган һәм [[Октябрь инкыйлабы|инкыйлабка кадәр]] яшәгән йорты]] [[Файл:Sara ashurbeyli001.jpg|180px|thumb|right|Сара балачакта]] [[1906 ел]]ның [[27 гыйнвар]]ында [[Бакы]] шәһәрендә [[нефть]] сәнәгатькәре һәм меценат Ашурбәй Тимурбәй улы һәм Исмәт Ага Полад кызы Ашурбәковларның алты балалы гаиләсендә туган. Туганнары: Ришад (''[[Бөек Ватан сугышы]]нда [[Маҗарстан]] җирендә һәлак булган''), Ситара, Назимә, Адилә, Мәрьям. Классик белем алган: Бакы Изге Нина хатын-кыз укуханәсендә укый башлаган. Балачактан сәнгать белән мавыккан, фортепианода яхшы уйнаган. [[Октябрь инкыйлабы]]ннан соң, гаилә [[Төркия]]гә [[мөһаҗир]]леккә китә<ref>''Франгиз Ханджанбекова''. [http://br.az/society/20200130101715083.html С любовью к Саре ханум Ашурбейли.] «Бакинский рабочий»{{ref-ru}}</ref>. [[Истанбул]]да Изге Жанна д' Арк исемендәге француз көллиятен ({{lang-fr|Institusion Sainte Jeanne d'Arc}}) «бик яхшы»га тәмамлаган (1925). [[1925 ел]]да гаиләсе [[Азәрбайҗан ССР|Совет Азәрбайҗанына]] әйләнеп кайта. Азәрбайҗан дәүләт университетының Көнчыгыш факультетының тарих-филология бүлеген тәмамлаган (1930). [[1930 ел]]дан [[1933 ел]]га кадәр Азәрбайҗан тарихы музееның тарих-этнография бүлегендә эшләгән. [[1936 ел]]да әтисе Балабәй Таймурбәк оглы Ашурбәков (1882—1937) кулга алына һәм [[Караганда]]га сөргенгә җибәрелә. [[1937 ел]]да атарга хөкем ителгән. [[1965 ел]]да исеме акланган<ref>[http://lists.memo.ru/d2/f473.htm Списки жертв. Ашурбеков Балабек Таймурбек-оглы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327182737/http://lists.memo.ru/d2/f473.htm |date=2019-03-27 }} Мемориал{{ref-ru}}</ref> <ref>[http://sara-ashurbeyli.info/imggift.php?num_im=151 Справка о реабилитации отца Сары ханым Бала бека АШУРБЕКОВА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200120052653/http://www.sara-ashurbeyli.info/imggift.php?num_im=151 |date=2020-01-20 }}{{ref-ru}}</ref>. Әзим Әзимзадә исемендәге сәнгать училищесын (''[[2000 ел]]дан Азәрбайҗан сәнгать академиясе каршындагы сәнгать көллияте,'' {{lang-az|Azərbaycan Rəssamlıq Akademiyası nəzdində İncəsənət Kolleci}}) тәмамлаган (1941). Диплом эше — «Натюрморт»дип атала. [[Бөек Ватан сугышы]] елларында Азәрбайҗан драма театрында (''[[1991 ел]]дан Азәрбайҗан дәүләт академик милли драма театры,'' {{lang-az|Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı}}) рәссам-декоратор булып эшли. [[1937 ел|1937]]—[[1958 ел]]ларда республика югары уку йортларында [[француз теле|француз]] һәм [[инглиз теле|инглиз]] телләре укыта. Туган [[азәрбайҗан теле]]ннән башка, [[рус теле|рус]], [[француз теле|француз]], [[алман теле|алман]], [[инглиз теле|инглиз]], [[гарәп теле|гарәп]], [[фарсы теле|фарсы]] һәм [[төрек теле|төрек]] телләрен камил белә. [[1942 ел]]ның [[3 октябрь|3 октябрендә]] ире, [[Дармштадт техник университеты]]н тәмамлаган {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Бәһрам Хөсәенов|Бәһрам Хөсәенов|az|Bəhram Hüseynov}} (Bəhram Hüseynzadə, 1901—?) кулга алына, «''милли баш күтәрү оешмасы әгъзасы һәм Алмания разведкасы шпионы''» буларак, иң югары хөкем җәзасына — атарга хөкем ителә, соңрак хөкем 10 ел төрмәгә алыштырыла. [[1998 ел]]да исеме аклана<ref>[http://lists.memo.ru/d10/f191.htm Списки жертв. Гусейн Заде Бахрам Исмаилович.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191029173922/http://lists.memo.ru/d10/f191.htm |date=2019-10-29 }} Мемориал{{ref-ru}}</ref>. Сара ханым өчен авыр вакытта, ул һәркайда «[[халык дошманнары]]ның» кызы һәм хатыны буларак эштән куылганда, Рамазан Гамзат улы Хәлилов аны консерваториягә эшкә, чит телләр укытырга чакыра<ref>[http://sara-ashurbeyli.info/img_works.php?num_im=166 Памятник Саре ханум Ашурбейли.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200627123521/http://sara-ashurbeyli.info/img_works.php?num_im=166 |date=2020-06-27 }} Мемориальный сайт{{ref-ru}}</ref>. [[1949 ел]]да Ленинград Шәркыять институтында кандидатлык диссертациясен яклый. [[1956 ел]]да АзССР Фәннәр академиясе вице-президенты булган [[Сәмәд Вургун]] (Сәмәд Йосыф улы Вәкилов, 1906—1956) ярдәмендә белгечлеге буенча эшкә урнаша. [[1958 ел]]га кадәр Азәрбайҗан тарихы музееның урта гасырлар бүлеге мөдире булып эшли. Ул үзен тарихчы буларак тулысынча тормышка ашыру мөмкинлеге ала. [[1966 ел]]да [[Тифлис]]тә Грузия Фәннәр академиясендә докторлык диссертациясен яклый. [[1958 ел|1958]]—[[1961 ел]]ларда Азәрбайҗан Фәннәр академиясенең Шәркыять институтында әйдәүче гыйльми хезмәткәр һәм гыйльми сәркатиб булып эшли. [[1993 ел]]дан соңгы көннәренәчә — Азәрбайҗан Фәннәр академиясенең Археология һәм этнографи институтының өлкән гыйльми хезмәткәре. == Гыйльми хезмәтләре == * «Сеяхат- наме» Эвлия Челеби как источник по изучению социально-экономической и политической истории городов Азербайджана в первой половине XVII века. М.: «Восточная литература», 1960. * Очерки истории средневекового Баку (VIII — начало XIX в.) Баку: Издательство АН Азербайджанской ССР, 1964. * Государство Ширваншахов (VI-XVI вв.) Баку: Элм, 1983. * Экономические и культурные связи Азербайджана с Индией в средние века. Баку: Элм, 1990. * История города Баку. Баку: Азернешр 1992.ISBN = 5-552-00479-5 == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 1982 — Азәрбайҗан ССР атказанган фән эшлеклесе * 1986 — [[Халыклар дуслыгы ордены]] * 1986 — Азәрбайҗан ССР дәүләт премиясе — ''«Ширваншаһлар дәүләте» хезмәте өчен'' * 1994 — Тагиев премиясе * 1994, 1996 — А. Бакиханов милли премиясе * 1996 — «Шөһрәт» ордены ([[Азәрбайҗан]]) * 1998 — «Ел хатыны» == Сылтамалар == * [http://sara-ashurbeyli.info/main1.php Сара ханым Ашурбейли.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191022134100/http://sara-ashurbeyli.info/main1.php |date=2019-10-22 }} '''Мемориальный сайт'''{{ref-ru}} * [[Файл:YouTube 2024.svg|60px]] [https://www.youtube.com/watch?v=kT95NVFXFIA&t=914s İnadkar zadəgan - Sara Aşurbəyli.17.07.2019] (''[[YouTube]] видео, 18:03'') * [https://atalar.ru/v-natsionalnom-muzee-istorii-pochtili-pamyat-sary-ashurbejli.html В Национальном музее истории почтили память Сары Ашурбейли.] atalar.ru, 29.01.2020{{ref-ru}} * ''Франгиз Ханджанбекова''. [http://br.az/society/20200130101715083.html С любовью к Саре ханум Ашурбейли.] «Бакинский рабочий»{{ref-ru}} * ''Ругия Алиева''. [https://vesti.az/kultura/khrupkaya-azerbajdzhanka-s-kharakterom-napoleona-394966 "Хрупкая азербайджанка с характером Наполеона".] vesti.az, 31.01.2020{{ref-ru}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{DEFAULTSORT:Ашурбәйли, Сара}} [[Төркем:Әлифба буенча галимнәр]] [[Төркем:Азәрбайҗан галимнәре]] [[Төркем:Азәрбайҗан шәркыятьчеләре]] [[Төркем:Азәрбайҗан тарихчылары]] [[Төркем:Азәрбайҗан рәссамнары]] [[Төркем:Шөһрәт ордены (Азәрбайҗан) кавалерлары]] [[Төркем:Азәрбайҗан ССР атказанган фән эшлеклеләре]] [[Төркем:Азәрбайҗан ССР дәүләт премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Бакы дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Тарих фәннәре докторлары]] fcr4h0qhnpfdn9iwaxklvsvn3n62uq6 Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan 3 258873 5838380 5540222 2026-04-28T20:17:10Z MediaWiki message delivery 13641 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ яңа бүлек 5838380 wikitext text/x-wiki {{Userbox |id = [[Рәсем:Replacement filing cabinet.svg|40px|none|Архив]] |border-c = #aaaaaa |info-c = #f9f9f9 |info = '''[[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan/Архив|Архив]]:''' [[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan/Архив/2009-2015|2009-2015]] {{*}} [[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan/Архив/2015-2020|2015-2020]] }} {{Кнопка|Яңа тема башлар өчен, монда басыгыз</br>Press here to start a new topic</br>Нажмите сюда, чтобы начать новую тему|url=https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Кулланучы_бәхәсе:Frhdkazan&action=edit&section=new|class=mw-ui-constructive}} == Төлке һәм ау эте (мәгънәләр) == I was told that [[Төлке һәм ау эте (мәгънәләр)]] would be the way to write "The Fox and the Hound (disambiguation)" in Tatar, but I don't know what to write in it yet. [[Төлке һәм ау эте]] already exists as a redirect to [[Төлке һәм ау эте (мультфильм)]]. Could it be converted into a disambiguation page? [[Махсус:Кертемнәр/2600:1700:53F1:5560:6D64:2120:C77C:92EC|2600:1700:53F1:5560:6D64:2120:C77C:92EC]] 14 июл 2020, 17:59 (UTC) :Төлке һәм ау эте (мәгънәләр) exists now, but the article about the animated movie is lacking compared to the novel's page. Would you care to work on any of these pages, or do you not care about cartoons? I don't know who else to ask about it. If you know who to ask, can you tell me? [[Махсус:Кертемнәр/2600:1700:53F1:5560:654F:6249:C89:E5F3|2600:1700:53F1:5560:654F:6249:C89:E5F3]] 19 июл 2020, 14:07 (UTC) == «Үрмәкүч-кеше (фильм, 2002)» битендәге калыпны үзгәртергә иде == Исәнме, [[Кулланучы:Frhdkazan]]!<br> «[[Үрмәкүч-кеше (фильм, 2002)]]» битендәге калыпны алып, урынына икенчене, үзенекен куярга иде, инглизләрдәге кебекне. Була торган хәлме? --[[Кулланучы:Хөсәен|Хөсәен]] ([[Кулланучы бәхәсе:Хөсәен|бәхәс]]) 24 авг 2020, 08:21 (UTC) :[[Кулланучы:Хөсәен|Хөсәен]] исәнмесез! Таләбегез нигезендә бәйле мәкаләдә {{tl|УК}} калыбы урынына инглизләрнеке кебек {{tl|Фильм}} калыбын [https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D3%99%D0%BA%D2%AF%D1%87-%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29&type=revision&diff=2534222&oldid=2504315 урнаштырдым]. Хәзер калыплар технологиясе белән танышып, анда күрергә теләгәнегез әйберләрне үз кулларыгыз белән өсти аласыз. Ирекле булмаган сурәтне башта татВПга [[ВП:Намуслы куллану шартлары]] буенча йөкләвегез кирәк булачак. Ихтирам белән, --[[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 24 авг 2020, 13:52 (UTC) == Нейтральность башкирских статей == Доброго времени суток! Неоднократно уже отмечал нарушения нейтрального (ВП:НТЗ) и взвешенного (ВП:ВЕС) изложения в статьях о башкирах. При этом в ход идут различные неАИ, желтые газеты и сайты. Откуда у людей такая лютая ненависть к башкирам мне совершенно непонятно, но этому чувству не должно быть места в проекте. В конце концов мы не должны распространять экстремизм на просторах Википедии, и мы знаем что произошло с Чеченской Википедией. Большая просьба привести в порядок статьи о башкирах на просторах Татвики. --[[Кулланучы:Ryanag|Ryanag]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ryanag|бәхәс]]) 1 сен 2020, 19:01 (UTC) :Уважаемый [[Кулланучы:Ryanag|Ryanag]], по теме опытом не обладаю, т.ч. оценивать качество контента не могу. Сам приветствую любые тематически уместные дополнения с приведением источников.--[[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 1 сен 2020, 19:51 (UTC) :: Тут опыта не нужно, достаточно соблюдать правила Википедии. Например, является ли уважаемый филолог [[Марсель Әхмәтҗанов|Ахметжанов]] [[:ru:ЭКСПЕРТ|экспертом]] в области исследований башкирских восстаний? Конечно же нет, по этой причине мы не можем использовать его труды в качестве АИ по истории башкир. Также наблюдается нарушения нейтрального (ВП:НТЗ) и взвешенного (ВП:ВЕС) изложения информации о башкирах на основе неАИ или без источников. Например, в статье [[Эстәрлебаш мәдрәсәсе]] ''«Юлай Азналин ("Азналин" фамилиясен урыслар биргән. Ул – Казналы. Казан ягы байларыннан чыккан шәхес, шуңа күрә атамасы "Казналы". Милләте белән Зәй буе татары»'' или [[Салават Юлаев]]: ''«Салават бала чагында ук [[татар теле|туган теле]]ндә укырга һәм язарга өйрәнгән.»'' и таких примеров к сожалению очень много. --[[Кулланучы:Ryanag|Ryanag]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ryanag|бәхәс]]) 8 сен 2020, 21:00 (UTC) * Также просьба рассмотреть администраторские преследования и оскорбления (ВП:НО) от моего оппонента еще по Рувики: [https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%87%D1%8B_%D0%B1%D3%99%D1%85%D3%99%D1%81%D0%B5:Ilnur_efende&diff=prev&oldid=2533538 К примеру]: {{цитата|автор=Ilnur efende|Кулланучы:Рянаг рус Викисендә татарофобиясе белән мәгълүм кулланучы, аның кертеменә ышану ярамый. Башкорт энциклопедиясен РуВикига урнаштырып кертем ясый, АХБ белән беркем тикшерми никтер}} Разве это достойное и примерное поведение для администратора Татвики? Пишет якобы про мое поведение в Рувики, но как будто о себе. Например недавно участник создал статью в Рувики скопировав статью из Башкирской энциклопедии (забывая об АХБ), предварительно удалив/заменив слово «башкир/башкирский» (также «Уел/Уйыл»): {{начало цитаты}}Впервые мелодия песни записана И.В.Салтыковым в 20-годы XX века, текст записан А.И.Харисовым в 1946 году от Ш.Ш.Шарифуллина в Илишевском районе БАССР. Песня лирико-эпического характера.<br>Возникновение "Уел" связано с военной службой на Оренбургской линии. В тексте отражена тоска солдат по родине. Мелодия "Уел" характеризуется широким диапазоном (дуодецима) и распевами, богатой орнаментикой. Плавность и постепенное движение мелодии усиливает чувство безысходности, которое пронизывает содержание песни.{{конец цитаты|источник=[https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B5%D0%BB&oldid=105601823 версия участника]}} {{начало цитаты}}Впервые мелодия песни записана И.В.Салтыковым в 20‑е годы 20 века, вошла в рукописный сборнике “Башкирские мелодии” (известен как “Сборник №2”; хранится в фольк. кабинете УГАИ), текст записан А.И.Харисовым в 1946 от Ш.Ш.Шарифуллина в Илишевском р‑не БАССР и опубликован в книге “Башҡорт халҡ ижады” (1‑се т., 1954; “Башкирское народное творчество”). Песня лирико‑эпического характера.<br>Возникновение “Уйыл” связано с военной службой башкир на Оренбургской линии. В тексте отражена тоска башкирских солдат по родине. Мелодия “Уйыл” характеризуется широким диапазоном (дуодецима) и распевами, богатой орнаментикой. Плавность и постепенное движение мелодии усиливает чувство безысходности, к‑рое пронизывает содержание песни.{{конец цитаты|источник=[http://rus.bashenc.ru/index.php/component/content/article/2-statya/4184 статья в БЭ]}}Для чего это было сделано остается загадкой. Но считаю что участникам с таким подходом по работе со статьями о башкирах стоит накладывать топик-бан на эту тематику. --[[Кулланучы:Ryanag|Ryanag]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ryanag|бәхәс]]) 8 сен 2020, 21:00 (UTC) : В этой статье были использованы и другие АИ, вы же просто взяли и заменили все согласно БЭ (полностью скопировав оттуда текст), вместо того, чтобы удалить текст, который предполагаете как АХБ. И то, что вы занимаетесь удалением и заменой всего татарского на иные слова это уже не новость ([https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A8%D0%B0%D0%BC%D1%81%D0%B5%D1%82%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%B8&diff=prev&oldid=107428911 1], [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%8B%D0%B7%D1%8B_(%D0%BF%D0%B5%D1%81%D0%BD%D1%8F)&diff=prev&oldid=105648424 2], [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD,_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&diff=prev&oldid=105647270 даже в БЭ указаны только татарский язык произведений, а здесь обвнияете меня в НТЗ, добавляя ОРИСС], [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D1%83%D0%B1%D0%B8,_%D0%9C%D1%83%D1%85%D0%BB%D0%B8%D1%81%D0%B0&diff=prev&oldid=104262790 замена слово татарский], [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%AD%D1%87%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%BC%D0%B0%D0%BA&diff=prev&oldid=104262770 удаление АИ про Татарстан], [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%84%D0%B8%D1%8F_(%D0%BC%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%82%D1%8C)&diff=prev&oldid=103235821 удаление всего татарского] и таких случаев очень много, так же [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%B2,_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 АХБ1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 АХБ2])--[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 9 сен 2020, 05:29 (UTC) :[[Кулланучы:Ryanag|Ryanag]], укажите конкретно данные статьи, и людей, которых обвиняете в лютой ненависти к башкирам. А перед обвинениями прошу прочитать [[Википедия:Әдәплелек]]--[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 1 сен 2020, 19:56 (UTC) : Жду конкретных решений о готовности к сотрудничеству, а не угроз и беспочвенных обвинений в мой адрес. Здесь не должно быть злонамеренное использование первичных источников со стремлением очернения башкир, при обилии вторичных АИ, в том числе специальная замена «башкир» на «воров», наблюдаются "двойными стандарты": то информацию из труда историка Рычкова называют легендой (Сеянтус), то документы следствия карателей преподносится как истина последней инстанции и т.д. По такому принципу тот же политический аспект можно использовать во всех статьях о татарах, тот же «Кул Шариф» или «Взятие Казани» в тысячи раз чаще используется в политике Татарстана, в то же время о Сеянтусе вряд ли кто слышал. --[[Кулланучы:Ryanag|Ryanag]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ryanag|бәхәс]]) 8 сен 2020, 21:00 (UTC) : Что вы конкретно называете очернением башкир? Свои же действия замены АИ на оригинальные исследования в данной статье? Также прошу еще раз привести конкретные факты экстремизма и лютой ненависти к башкирам в ТатВики, иначе это будет как безповодной оскорбление всего раздела--[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 9 сен 2020, 05:29 (UTC) *К примеру статья [[:tt:Башкорт күтәрелешләре (1735 - 1740)]] построена как-будто для оправдания действий карателей, которые якобы пришли спасать от злых башкир «добрых карателей Верхнеуральска от голода» и «сел припущенников», захвативших башкирские земли и грабивших их деревни. А ведь восстание усилилось именно из-за уничтожения башкирских сел (по официальным данным - было сожженно 696 башкирских сел), уж не говоря о том что там прямо написано что башкиры - это воры. Например:<blockquote> 1736 елның гыйнварында башкорт баш күтәрүчеләре Югары Җаек крепостен камап алалар, ачлыктан бирелергә мәҗбүр халыкны үтерәләр. Шулай ук, Тәфкилев Сиянтүз авылына килгәч, авылда тотылган караклардан җирле халык аны тау арасында камап үтерергә планлаштырганын белә. 1736 елның гыйнвар уртасында А. И. Тевкелевның каратель командасы 50-гә якын караклар авылын тулы бөлгенлеккә төшергән</blockquote>Планируете ли вы исправить нейтральное и взвешенное изложение к примеру в указанной статье? --[[Кулланучы:Ryanag|Ryanag]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ryanag|бәхәс]]) 10 сен 2020, 20:56 (UTC) == Нейтральность статей в татароязычном разделе == Коллега [[Кулланучы:Ryanag|Ryanag]], вы пишите на моей странице обсуждения, поэтому предполагаю, что ваш вопрос выше <blockquote>Планируете ли вы исправить нейтральное и взвешенное изложение к примеру в указанной статье?</blockquote> относится ко мне. [[:ru:Википедия:Отказ от ответственности|Википедия не гарантирует истинности своего содержания]], разрешая изложение любых точек зрения на тему, подтверждённых [[:ru:Википедия:Проверяемость|ссылками на источники]]. Поскольку объём работы для описания всего на татарском велик, а обязательства что-либо делать в вики-среде не предусмотрено в принципе, могу лишь повторить озвученное ранее: <blockquote>[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%87%D1%8B_%D0%B1%D3%99%D1%85%D3%99%D1%81%D0%B5%3AFrhdkazan&type=revision&diff=2548329&oldid=2548013 Сам приветствую любые тематически уместные дополнения с приведением источников.]</blockquote> и напомнить, что <blockquote>[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BA%D2%AF%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BB%D3%99%D1%80%D0%B5_%281735_-_1740%29&type=revision&diff=2530313&oldid=2528763 Удаление точек зрения, подтверждённых ссылками], является злостным нарушением [[:ru:ВП:НТЗ|ВП:НТЗ]] и прочих правил, и является основанием для [[:ru:Википедия:Блокировки|блокировки]] в любом из разделов Википедии.</blockquote> Поскольку свет и Википедия явно не сошлись клином на башкирах, русских, татарах или этнокультурных точках зрения отдельных представителей, идентифицирующих себя с этими социо-культурными группами гомо сапиенсов, предлагаю Вам [[:ru:Википедия:Не доводите до абсурда#Не ходите по кругу в дискуссии|не ходить по кругу]] вокруг излюбленной темы, а просто добавить свою альтернативную точку зрения в интересующие вас статьи (с приведением источников) и далее использовать своё время участия в нашем многоязычном проекте продуктивнее. Если мне выступать арбитром, то коллега [[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ведёт себя куда сдержаннее, и его действия обоснованнее. Если считаете уместным, можете договориться между собой о [[:ru:Википедия:Блокировки#Топик-бан|взаимном наложении на себя топик-бана во всех Вики-проектах]]. С глубоким уважением к конструктивному вкладу вас обоих, --[[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 11 сен 2020, 13:30 (UTC) * Понимаю что у вас как указывали сами нет опыта в данном вопросе, однако вы сами недавно писали про обязанности админов (''Админам башкироязычного раздела будет правильнее самостоятельно расставить все акценты и обеспечить соблюдение всеми участниками раздела правил Викимедиа, т.к. иначе их самих могут всех разом "освободить от занимаемой должности"''). Что касается «обоснований», то тут не может быть каких-либо альтернативных и маргинальных мнений. Башкиры никак не могут быть «ворами», никто не имеет права оскорблять целый народ, даже филолог Ахметжанов, как бы он к ним не относился. К примеру: {{цитата|автор=[[:ru:ВП:ВЕС]]|При сопоставлении различных точек зрения не следует преподносить мнение меньшинства в таком же объёме или так же подробно, как мнение, пользующееся большей популярностью, а совершенно маргинальные представления и вовсе не следует упоминать.}} {{цитата|автор=[[:ru:ВП:НТЗ]]|При существовании различных мнений и представлений о явлении статьи Википедии должны по крайней мере упоминать о них, а в идеале — рассказывать. При этом никакое из них нельзя явно или косвенно преподносить как истину.<br/>Принцип нейтральности изложения должен соблюдаться всеми языковыми разделами — по словам Джимбо Уэйлса, это «абсолютное и необсуждаемое» требование}} Вы это можете понять или нет? То есть вы мне предлагаете под видом добавления альтернативных мнений - вставить в статьи «нелестные описания татар» в русских источниках? И как эти «оскорбления народов» помогут улучшить Татвики? --[[Кулланучы:Ryanag|Ryanag]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ryanag|бәхәс]]) 11 сен 2020, 17:12 (UTC) *Коллега [[Кулланучы:Ryanag|Ryanag]], выше я действительно предложил Вам добавлять в существующие статьи татароязычного раздела Википедии важные на ваш взгляд точки зрения со ссылкой на источники. Уверен, что это будет способствовать повышению ценности материалов раздела посредством изложения ими всех точек зрения на конкретный феномен. --[[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 11 сен 2020, 20:18 (UTC) ** Почему Ахметжанов и его тексты (опубликованные неизвестно где [[:ru:ВП:АИ]]), который не написал ни одной научной работы по башкирским восстаниям должны присутствовать в статье ([[:ru:ВП:ЭСКСПЕРТ]])? И почему в Татвики башкиры должны описываться как воры? Не вижу ни одного конкретного ответа на мои вопросы. --[[Кулланучы:Ryanag|Ryanag]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ryanag|бәхәс]]) 12 сен 2020, 08:36 (UTC) :[[Кулланучы:Ryanag|Ryanag]], у Рычкова деревни указаны как воровские, а не башкирские, то что вы пытаетесь их заменить - есть ОРИСС. Причем тут Ахметжанов, не запутывайте. Никто не оскорблял башкир, речь идет о повстанцах, и вы не имеете их обрисовать только как башкир, без источников, и при этом обвинять раздел в лютой ненависти к башкирам. В источниках также указана Большая Советская энциклопедия, и текст из него вы также меняете на свои домыслы, предлагаю вам не ходить по кругу, иначе ваши действия будут расцениваться как деструктивное поведение--[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 11 сен 2020, 20:57 (UTC) :: Не вижу ответов на вопросы. Да действительно, причем тут Ахметжанов? Разве он является научным исследователем по истории башкир ([[:ru:ВП:ЭСКСПЕРТ]])? И почему вы обрисовываете башкирских повстанцев как ворами? А Рычков прямо пишет что жителями Сеянтуса являются башкиры. --[[Кулланучы:Ryanag|Ryanag]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ryanag|бәхәс]]) 12 сен 2020, 08:36 (UTC) == Обоснования правок == Просьба привести доказательство о существовании научных понятий «Паспортные башкиры» и «Башкиры (сосоловие)», не прибегая к источникам [[:ru:ВП:ОРИСС]] и [[:ru:ВП:МАРГ]]. --[[Кулланучы:Ryanag|Ryanag]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ryanag|бәхәс]]) 13 сен 2020, 06:23 (UTC) == Война правок, нарушение НТЗ в статье == [[Афзал Таһиров]] был башкиром, на каком основании вами [https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%84%D0%B7%D0%B0%D0%BB_%D0%A2%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2&curid=20902&diff=2553309&oldid=2553151 возвращается категория]?--[[Кулланучы:Ryanag|Ryanag]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ryanag|бәхәс]]) 13 сен 2020, 06:25 (UTC) == ВП:НО и ЭП == Просьба соблюдать эти правила, администраторам это тоже относится ([https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BB%D0%B0%D1%80_(%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0%D1%83)&curid=211853&diff=2553305&oldid=2552463]). --[[Кулланучы:Ryanag|Ryanag]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ryanag|бәхәс]]) 13 сен 2020, 06:27 (UTC) == Wikipedia Asian Month 2020 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2020]] Hi WAM organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2020|Wikipedia Asian Month 2020]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Organiser Guidelines|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[:m:Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team. # Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2020'''. # Inform your community members WAM 2020 is coming soon!!! # If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki or PM us via facebook. If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia Asian Month/QA|Q&A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from WAM team:''' # Due to the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. # The international postal systems are not stable enough at the moment, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) # Our team has created a [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/WAM2020 postcards and certification deliver progress (for tracking)|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''jamie@asianmonth.wiki'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2020 Sincerely yours, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.10</div> <!-- Сообщение отправил Участник:KOKUYO@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020&oldid=20508138 --> == Идарәче Марат == Хәерле кич! Инде 2020 елның октябрь аенда ук ясаган һәм бүгенгәчә төзәтеп бетереп булмаган [[Википедия:Гомуми форум#Marat-avgust|вандаллыгын]] кире кабатламасын өчен [[Кулланучы:Marat-avgust|Marat-avgust]] исемле администраторны идарәче вазыйфасыннан, ә аның тарафыннан идарә ителгән [[Кулланучы:IanraBot|Ianra ботны]] — бот статусыннан азат итү өчен [[Википедия:Администратор вазыйфасыннан азат итү:Marat-avgust—IanraBot|тавыш бирүдә]] катнашыгызчы.--[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 25 дек 2020, 16:03 (UTC) ==Wikipedia Asian Month 2020== [[File:WAM logo without text.svg|right|120px|Wikipedia Asian Month 2020]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear organizers, Many thanks for all your dedication and contribution of [[:meta:Wikipedia Asian Month 2020]]. We are here welcome you update the [[:meta:Wikipedia Asian Month 2020/Organizers and jury members|judge member list]], [[:meta:Wikipedia Asian Month 2020/Status|status]] and [[:meta:Wikipedia Asian Month 2020/Ambassadors|ambassador list]] for Wikipedia Asian Month 2020. Here will be two round of qualified participants' address collection scheduled: January 1st and January 10th 2021. To make sure all the qualified participants can receive their awards, we need your kind help. If you need some assistance, please feel free to contact us via sending email to info@asianmonth.wiki. To reduce misunderstanding, please contact us in English. Happy New Year and Best wishes, [[:meta:Wikipedia Asian Month 2020/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2020.12 </div> == Wikipedia Asian Month 2020 Postcard == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|120px|Wikipedia Asian Month 2020]] Dear Participants, Jury members and Organizers, Congratulations! It's Wikipedia Asian Month's honor to have you all participated in Wikipedia Asian Month 2020, the sixth Wikipedia Asian Month. Your achievements were fabulous, and all the articles you created make the world can know more about Asia in different languages! Here we, the Wikipedia Asian Month International team, would like to say thank you for your contribution also cheer for you that you are eligible for the postcard of Wikipedia Asian Month 2020. Please kindly fill '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSftK0OwA_f1ZVtCULlyi4bKU9w2Z7QfW4Y_1v9ltdTIFKFcXQ/viewform the form]''', let the postcard can send to you asap! * This form will be closed at February 15. * For tracking the progress of postcard delivery, please check '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Organizers and jury members|this page]]'''. Cheers! Thank you and best regards, [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2020/Team#International_Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.01</div> <!-- Сообщение отправил Участник:KOKUYO@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020_Postcards&oldid=20923776 --> == Wikipedia Asian Month 2020 Postcard == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|120px|Wikipedia Asian Month 2020]] Dear Participants and Organizers, Kindly remind you that we only collect the information for Wikipedia Asian Month postcard 15/02/2021 UTC 23:59. If you haven't filled the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSftK0OwA_f1ZVtCULlyi4bKU9w2Z7QfW4Y_1v9ltdTIFKFcXQ/viewform Google form], please fill it asap. If you already completed the form, please stay tun, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Postcards and Certification|wait for the postcard and tracking emails]]. Cheers! Thank you and best regards, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.01 </div> <!-- Сообщение отправил Участник:KOKUYO@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020_Postcards&oldid=20923776 --> == Help wanted for global templates == You have shown support for global templates in the past. Staff of the Wikimedia Foundation view this change as big. We need to convince the Wikimedia Foundation to start working on this. We have to reassure them there is sufficient support by local project communities. You can help move this forward. Please do setup a page on the local projects you are (most) active on in the language of the project. Tell your fellow editors why you believe global templates are necessary. Follow the local project decision process to come to a discussion outcome as support or not. There is plenty of time for discussion. Please reach a conclusion before the end of April 2021. Please translate the coordinating page on meta to languages you are proficient in. [[:meta:Gathering support from local projects for global templates]] Please add a line to this meta page with a link to a discussion page on your local project(s). The goal is to have the Wikimedia Foundation include a program to develop infrastructure for global templates in their 2021/2022 Annual Plan. The Wikimedia Foundation will decide on the Annual Plan in May/June this year. The aim is to have several dozen local project communities to show support, and little concerns, issues or objections. Of course, any project can continue to use their local templates. When you have questions about this initiative you can reach me at ad AT huikeshoven.org or + 31 6 40293574, and also on Telegram and Signal. You can also raise questions on the talk page on meta. Maybe some people would like to discuss this initiative in a meeting. Please let me know whether you would like to join a Zoom meeting in February. Regards, [[Кулланучы:Ad Huikeshoven|Ad Huikeshoven]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ad Huikeshoven|бәхәс]]) 25 гый 2021, 12:18 (UTC) Фәрхәт әфәнде! Халык саны[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү] Авылда хуҗалык һәм халык саны түбәндәгечә (кайбер еллардагы мәгълүматлар якынча): Еллар 1710 1747 1795 Хуҗалыклар саны 10 31 81 Халык саны 45 236 550 1811 1858 1897 1917 85 101 227 280 620 1150 1422 1900 1926 1940 1945 1970 260 230 197 166 1441 1320 1010 607 Түнтәр битендә Таблицаларны ничек берләштерергә? Фәрхәт әфәнде, өйрәтегез әле, мөмкин булса! Дүртенче юлны ничек алып тагларга? Беренче таблиөадан 4- баганадан соң 11 багананы ничек өстәргә? Берничек тә очына чыга алмадым. Фәрхәт әфәнде! Моңарчы миңа ярдәм иткәнегез өчен бик зур рәхмәт. Монысын да аңлап эшләргә ярдәм итсәгез иде! 2000 2020 165 164 551 536 Еллар 1710 1747 1795 1811 1858 1897 1917 1926 1940 1945 1970 2000 2020 Хуҗалык саны 10 31 81 85 101 227 280 260 230 197 166 165 164 Халык саны 45 236 550 620 1150 1422 1900 1441 1320 1010 607 551 536 Рәфхәт Зарипов == GFDL == Hi! I made a suggestion at [[МедиаВики бәхәсе:Licenses]] but it is probably not a page that many users notice. Could you have a look or give me a link to a better page to make the suggestion? --[[Кулланучы:MGA73|MGA73]] ([[Кулланучы бәхәсе:MGA73|бәхәс]]) 28 май 2021, 18:03 (UTC) == Идарәчеләр буенча тавыш бирү == Хөрмәтле кулланучы! Сезне '''[[Википедия:Идарәче статусын алу/Әмир-A.Khamidullin|Татар Википедиясе идарәчеләренең вазифаларын озынайту]]''' буенча тавыш бирүдә катнашырга чакырабыз.--[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 30 июн 2021, 16:46 (UTC) == I дәрәҗә Татарстан ордены == {| style="background:#e2f2d2; border: solid 3px green; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Файл:BoNM - Tatarstan Hires Gold.png|60px|center|I дәрәҗә Татарстан ордены]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''I дәрәҗә Татарстан ордены ''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2C2C2;" | Татар Википедиясе һәм татарча Викимедиа үсешенә билгеләп бетергесез бик зур өлеш керткән өчен--[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 5 июл 2021, 18:01 (UTC) |} == Консультация == Салам, Frhdkazan! Поздравляю всех волонтёров татарской Википедии с крупным прорывом вперёд, желаю вам и дальше так двигаться. Хотел узнать, кроме Википедии, у вас какие проекты в рамках Викимедиа работают? У меня родилось желание развить Викисловарь на чувашском. Хотел бы со знающим участником обсудить организационные и технические моменты запуска. Был в выходные на конференции, но что-то народ был усталый, не смог поговорить по интересующей теме. Желаю здоровья, счастья и удачи. [[Кулланучы:Viktor|Viktor]] ([[Кулланучы бәхәсе:Viktor|бәхәс]]) 26 сен 2021, 21:49 (UTC) == Wikipedia Asian Month 2021 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hi [[m:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]] organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[Wikipedia Asian Month 2021]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[m:Wikipedia Asian Month/Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants' will not be able to receive the prize from Wikipedia Asian Month team. # Add your language projects and organizer list to the [[m:Template:Wikipedia Asian Month 2021 Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2021'''. # Inform your community members Wikipedia Asian Month 2021 is coming soon!!! # If you want Wikipedia Asian Month team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth Twitter], or you want to share your Wikipedia Asian Month experience / achievements on [https://asianmonth.wiki/ our blog], feel free to send an email to [mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki] or PM us via Facebook. If you want to hold a thematic event that is related to Wikipedia Asian Month, a.k.a. [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Events|Wikipedia Asian Month sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules#How to Participate in Contest?|event regulations]] and [[m:Wikipedia Asian Month 2021/FAQ|Q&A information]]. Just join us! Let's edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from Wikipedia Asian Month team:''' # Due to the [[m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. # The international postal systems are not stable enough at the moment, Wikipedia Asian Month team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) # Our team has created a [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Postcards and Certification|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the Wikipedia Asian Month team via emailing '''[Mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki]''' or discuss on the meta talk page. If it's urgent, please contact the leader directly ('''[Mailto:&#x20;Jamie@asianmonth.wiki jamie@asianmonth.wiki]'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2021 Sincerely yours, [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.10 </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Reke@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=20538644 --> == [[Төзелеш]] == Hi, this article looks like it needs a tidy-up. Seems to be just a directory of less relevant links. Thanks. [[Кулланучы:Billinghurst|Billinghurst]] ([[Кулланучы бәхәсе:Billinghurst|бәхәс]]) 11 окт 2021, 01:32 (UTC) == Төрки марафон == Здравствуйте, уважаемый [[Кулланучы:Frhdkazan]]! Хотелось бы узнать, когда будут [[Википедия:Бәйгеләр/Төрки марафон/2021/Нәтиҗәләр#Финалистлар|сертификаты ОЗОН по конкурсу Төрки марафон]]. Может быть, это я на почте не заметила и удалила данные. С уважением Юлдашева Луиза :Будут, [[Кулланучы:Юлдашева Луиза]]. Плюс [https://w.wiki/4HqF денюжка за Татарский Вики-мир]. Все вопросы решил, в ноябре займусь.--[[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 27 окт 2021, 10:07 (UTC) :Спасибо! [[Кулланучы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Кулланучы бәхәсе:Юлдашева Луиза|бәхәс]]) 27 окт 2021, 10:13 (UTC) == Request translate article about Isabelle de Charrière (Q123386) == Hello Frhdkazan, Would you like to translate the article about [[en:Isabelle de Charrière]] (123386) for the TT Wikipedia? Her asteroid [[9604 Bellevanzuylen]] is already on the TT Wikipedia. That would be appreciated. [[Кулланучы:Boss-well63|Boss-well63]] ([[Кулланучы бәхәсе:Boss-well63|бәхәс]]) 25 ноя 2021, 21:41 (UTC) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 4 гый 2022, 18:20 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(8)&oldid=22532697 --> == редакцияләү == Кызганычка каршы, бу эшләми, авыр, мин хәзерге вакытта мәгълүмат өстәмәячәкмен [[Кулланучы:Pierre L&#39;iserois|Pierre L&#39;iserois]] ([[Кулланучы бәхәсе:Pierre L&#39;iserois|бәхәс]]) 1 фев 2022, 12:25 (UTC) Рәхмәт. Мин бернәрсә дә үзгәртмәдем, эшли башлады [[Кулланучы:Pierre L&#39;iserois|Pierre L&#39;iserois]] ([[Кулланучы бәхәсе:Pierre L&#39;iserois|бәхәс]]) 2 фев 2022, 12:35 (UTC) ==Призлар турында== Исәнмесез, хөрмәтле [[Кулланучы:Frhdkazan]]! Татар җирләре җәмгыяте белән ФГОС/вики/2021 конкурслары нәтиҗәләре буенча бернинди призлар да булмаячакмы, алар бит күптән тәмамланды. Хөрмәт белән [[Кулланучы:Юлдашева Луиза]] (17 март 2022, 21:52 (UTC) :{{u|Юлдашева Луиза}}, бүген генә яңадан сөйләштем Владимир белән. Була диде, онытып китүе өчен гафу ителүен үтенде.--[[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 17 мар 2022, 16:34 (UTC) == [[:mhr:Лисовский,_Андрей_Иванович]] == Коллега, в статье [[:ru:Щербакова, Анна Станиславовна]] появилась ссылка на статьи о Лисовском Андрее Ивановиче из других языковых разделов Википедии. Вначале это была ссылка на [[:af:Andrew Lisovsky]] на языке африкаанс, затем на [[:mhr:Лисовский,_Андрей_Иванович]] из Луговомарийской Википедии. На языке африкаанс статья была быстро удалена по причине фальсификации, в её копию - статью в Луговомарийской энциклопедии я поставил шаблон быстрого удаления, который сразу же был удалён автором статьи. Так как в Луговомарийской Википедии нет администраторов, я обращаюсь к Вам по той причине, что Вы принимали участие в процессе [[:mhr:Википедий:Сайтвиктарыше-влак|выборов администратов Луговомарийской Википедии]]. Обращаюсь к Вам с вопросом - что можно сделать для удаления не соответствующей никаким критериям статьи [[:mhr:Лисовский,_Андрей_Иванович]] в Луговомарийской Википедии? == Translation request == Hello. Can you translate and upload the article [[:ru:Конституция Азербайджанской Республики]] in Tatar Wikipedia? Yours sincerely, [[Кулланучы:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Кулланучы бәхәсе:Multituberculata|бәхәс]]) 26 май 2022, 14:05 (UTC) == Thanks for organizing Feminism and Folklore == Dear Organiser/Jury Thank you so much for your enormous contribution during the [[:Feminism and Folklore 2022|Feminism and Folklore 2022]] writing competition. We appreciate your time and efforts throughout the competition to bridge cultural and gender gap on Wikipedia. We are sending you a special postcard as a token of our appreciation and gratitude. Please fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeZ5eNggLMULDNupu4LFuTIcDmEyCIRh0QLhElkhkZvAmg0wQ/viewform this form] by July 20th 2022 to receive a postcard from us. We look forward to seeing you in 2023 next year. Stay safe! Gaurav Gaikwad. International Team Feminism and Folklore [[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 10 июл 2022, 13:50 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Rockpeterson@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf1&oldid=23501899 --> == You are invited to join/orginize Wikipedia Asain Month 2022 ! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2022|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2022]] Hi WAM organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wikipedia_asian_month_2022/overview/ Wikipedia Asian Month 2022 Programs & Events Dashboard.]''' , or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team. # Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Communities and Organizers|meta page]] 1 week before '''your campaign start date'''. # Inform your community members WAM 2022 is coming!!! # If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki. If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/FAQ|Q&A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from WAM team:''' # Based on the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic situation in different region, this year we still suggest all the Edit-a-thons are online, but you are more then welcome to organize local offline events. # The international postal systems are not stable, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers a [[:m:Wikipedia Asian Month 2022/Barnstars|digital Barnstars]]. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''reke@wikimedia.tw'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2022 Sincerely yours, [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2022.10</div> </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Joycewikiwiki@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=23975688 --> == Messages to Wikipedian Asian Month 2022 Organizers == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hello all Wikipedia Asian Month campaign organizors, The last WAM campaign has ended yesterday. Thank you all so much for organizing and participating this year's Wikipedia Asian Month Campaign. Give yourself and all editors a big applaud! While editors can take a break, the jury's work is just about to begin. Some WAM ended earlier, and has already finished the audit and review of all contributions. Just a reminder, this year, the rules has changed to whoever edit more than 3000 bytes with relaible sources can grant a barnstar (it doesn's has to be a newly created page). So make sure you include those editors, no matter with tool you are using for edit tracking. We suggest '''January 20th''' to be the deadline for all campaign to finalize their list, and report the username of [[Wikipedia_Asian_Month_2022/Ambassadors|"Ambassador"]] (who has the most edit at your campaign) and a list of all eligible editors at the WAM 2022 Ambassadors page, List of eligible editors(page link) column. Thank you! And wish you all a happy new year. WAM International Team 2022 </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Joycewikiwiki@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/WAM2022_Post_Campaign_Mass_Message_receiver&oldid=24259258 --> == Invitation to organize Feminism and Folklore 2023 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear {{PAGENAME}}, Christmas Greetings and a Happy New Year 2023, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition from February 1, 2023, to March 31, 2023. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2023|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a [[:m:Feminism and Folklore 2023/List of Articles|list]] of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a fountain tool or dashboard. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the fountain/dashboard link on the [[:m:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta project page]]. This year we would be supporting the community's financial aid for Internet and childcare support. This would be provided for the local team including their jury and coordinator team. This support is opt-in and non mandatory. Kindly fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this Google form] and mark a mail to [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] with the subject line starting as [Stipend] Name or Username/Language. The last date to sign up for internet and childcare aid from our team is 20th of January 2023, We encourage the language coordinators to sign up their community on this link by the 25th of January 2023. Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, [[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023 International Team]] ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 24 дек 2022, 10:11 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=24282249 --> Dear Frhdkazan Gentle reminder to organise Feminism and Folklore 2023 on this Wikipedia. We are looking forward for our help and assistance. Feel free to connect if you need any clarification. --[[Кулланучы:Tiven2240|Tiven2240]] ([[Кулланучы бәхәсе:Tiven2240|бәхәс]]) 7 гый 2023, 07:30 (UTC) == 2022 Wikipedia Asian Month Organizer Update == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear all WAM organizers, Happy 2023! Thank you for updating the Ambassador list. We will '''start issuing the Barnstar''' to all eligible participants by late January. All ambassadors will received an additional special Barnstar. Please be sure to update '''[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Ambassadors|the list]]''' if you haven't done so. We also provide a '''[https://docs.google.com/document/d/1t1UEXwVkTsP5oP0sQmE74302M1SUDrlFW-kz2uTT5X0/edit?usp=sharing certificate template]''' for you to edit and print out to your participants. Once again, thank you for organizing and participating the 2022WAM, we like to hear your comment. Much appreciate for filling, and spreading out this [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd8Jo4ixbwKS1rC6KmfC1q6wW53nmoCQATbmsMatbZ4A1RCwA/viewform?usp=sf_link '''feedback survey''']. Look forward to seeing you again in 2023 WAM! best, Wikipedia Asian Month International Team </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Joycewikiwiki@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/WAM2022_Post_Campaign_Mass_Message_receiver&oldid=24259258 --> == The Wikipedia Asian Month 2022 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="border: 3px solid #32AFAF; background-color: #EEEEEE; margin:0 auto; padding:20px 20px; width:70%;{{border-radius|1em}} {{box-shadow|0.1em|0.1em|0.5em|rgba(0,0,0,0.75)}}" class="plainlinks">[[File:2022 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|left|180px]] {{Center|{{resize|150%|'''''The Wikipedia Asian Month 2022 Barnstar'''''}}}} <div style="color: #333333; margin-left:220px; font-size:110%; "> Dear {{ROOTPAGENAME}} : :Thanks for participating Wikipedia Asian Month 2022. We are grateful of your dedication to Wikimedia movement and hope you join us next year! :Wish you all the best! </div> <div style="color: #333333; text-align:right; font-size:120%; ">Wikipedia Asian Month Team</div> </div> {{clear}} </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Joycewikiwiki@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month_2022/Regular_Barnstars_Receiver&oldid=24454024 --> == Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organisers, We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]] Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so. Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns. Thanks and Regards, Feminism and Folklore 2023 International Team [[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 30 гый 2023, 14:41 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Rockpeterson@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24455456 --> == Wikipedia Asian Month 2022 Campaign Survey - We'd like to hear from you! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> '''Dear WAM2022 organizors and participants,''' Once again, the WAM international team would like to hear your feedback by filling out the survey below. === [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd8Jo4ixbwKS1rC6KmfC1q6wW53nmoCQATbmsMatbZ4A1RCwA/viewform?usp=sf_link Wikipedia Asian Month 2022 Survey] === We apologize for the permission setting that was blocking many of you from open the survey, this problem have been fixed. Please share this survey with your community. We hope to see you again with a better version in the 2023 campaign. all the best, The WAM International Team </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Joycewikiwiki@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/WAM2022_Post_Campaign_Mass_Message_receiver&oldid=24259258 --> == Feminism and Folklore 2023 has been extended == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organizers, Greetings from Feminism and Folklore International Team, We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language. Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance. Best wishes, International Team Feminism and Folklore. --[[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 30 мар 2023, 04:28 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 --> == Фобрикатордә булышырга == Сәлам, мин [[phab:T332922|фобрикатордә]] Румыния татар теленә актив итмәк өчен бит ясадым. Сез теләсәгез языла аласыз. Мин Фабрикатор турында күп белмим, сез бу әйберләр белән эш итүче яхшы кешене беләсезме? Минем теләгәнем - Translatewiki.net сайтында Румыния татар телендә тәрҗемә итү. [[Кулланучы:Zolgoyo|Zolgoyo]] ([[Кулланучы бәхәсе:Zolgoyo|бәхәс]]) 22 апр 2023, 15:39 (UTC) == Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">{{int:please-translate}} [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next? # Please complete the jury on or before 15th of May 2023. # Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest. # Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]''' # You can also put the names of the winners on your local project page. # We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes. Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance. Thanks and regards, '''International Team'''<br /> '''Feminism and Folklore''' </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 --> == Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 25 июл 2023, 18:37 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&oldid=25345565 --> == «Төбәк тематик атналыгы» проектыннан рәхмәт == [[Калып:Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]] калыбын булдырган өчен зур рәхмәт! Проект кураторы исеменнән рәхмәтемне белдерәм {| style="{{float left}} width:430px; background-color: white; border: 3px solid green; text-align: center;" | rowspan="2" |[[Файл:Coat_of_arms_of_Tatarstan.svg|безрамки|100x100пкс]] | height="20px" style="border-bottom: 1px solid #000; font-size:8pt;" |'''«[[Википедия:Проект:Төбәк тематик атналыгы|Төбәк тематик атналыгы]]» проектыннан рәхмәт''' |- | align="left" style="font-size:9pt;padding:4pt;line-height:1.25em" |{{Байрак|Татарстан}}<small>'''Татарстан атналыгы кысаларында катнашу өчен'''. — [[Кулланучы:Slonoed5|Slonoed5]].</small> |} [[Кулланучы:Slonoed5|Slonoed5]] ([[Кулланучы бәхәсе:Slonoed5|бәхәс]]) 9 авг 2023, 20:15 (UTC) == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 2 August 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Doc James@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/1&oldid=25451563 --> == Тематика и помощь == @[[Кулланучы:Frhdkazan|Frhdkazan]] Добрый вечер! Хотел бы вам предложить одну идею: воссоздать тематический раздел в Татарской Википедии, на тему истории музыкантом, композитором и певцов 19 века, так как я заметил, что множество статей из русской Вики, отсутствуют в Татарском разделе. Было бы славно, если могли дополнять подобные статьи здесь, в добавок, насчёт другой темы - внедрить в татарской вики удобное добавление примечаний, чтобы каждый раз не добавлять шаблон, а было моментально, аналагично, что и в Русской Вики. Что думаете по поводу этого? _________________________________ Буду очень благодарен за быстрый ответ! [[Кулланучы:Alibek Attamonov|Alibek Attamonov]] ([[Кулланучы бәхәсе:Alibek Attamonov|бәхәс]]) 5 сен 2023, 21:20 (UTC) == Удаление фотографий из татВики == Приветствую! Вы не знаете, как удалять фотографии, чей дубликат есть на Викискладе? --[[Кулланучы:MasterRus21thCentury|MasterRus21thCentury]] ([[Кулланучы бәхәсе:MasterRus21thCentury|бәхәс]]) 8 сен 2023, 16:00 (UTC) == Invite to Join Wikipedia Asian Month 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''You are receiving this message because you participated in the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]] as an organizer or editor.'' [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|thumb|Join the Wikipedia Asian Month 2023 ]] <big>Dear all,</big> <big>The '''[[:m:Wikipedia Asian Month Home|Wikipedia Asian Month 2023]]'''[1] is coming !</big> <big>The campaign start within a flexible 30 days from November to December. Following with the changes of the rules made by last year, the wish to have more people get to know Asia and Asian related topic is the same! </big>'''<big>Click [[:m:Wikipedia Asian Month 2023/Join an Event|"Here"]] to Organize/Join a WAM Event.</big>''' '''1. Propose "Focus Theme" related to Asia !''' If you are based somewhere in Asia, or have specific passion on an Asian topic, please propose your "Focus Theme" by October 25th. The WAM international team will select 5 themes. Please propose your focus theme through [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfPLz8kvSP_0LlI4vGRHAP2ydJPnLY__1hb9-p8AsRcS2R2NQ/viewform?usp=sf_link this link][2]. '''2. Enhancing existing articles can also count as part of campaign contribution.''' Any edits, including creating new articles or adding new content to existing articles, over 3000 bytes in total would be able to get a reward. Last year, due to this change of rules, the Programs & Events Dashboard was suggested. However, according to community survey of 2022, Fountain Tool is still the best platform for tracking edit and points. You don’t need to create any Dashboard. For the tracking of editing existing article, the international team is currently designing a form. Will soon publish to the main page of WAM 2023. '''3. More flexible campaign time''' The contribution duration would remain 30days, but we extended the overall campaign timeline to 2 months. All organizers can decide when to start their WAM as long as the whole duration is within November 1st to December 31th. It means that you can participate in WAM based on the needs of your local community. '''Timetable''' * October 1st, 2023 : Publish International Campaign Page of the Year * October 5th to 25th, 2023 : Call for focus themes of WAM 2023. * Before 29 October, 2023: Complete '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2023/Join an Event|Registration]]''' [3] of Each language Wikipedia. * November 1st, UTC 00:00 to December 31th, UTC 00:00, 2023: Running the Campaign. (Find your local campaign for the actual event date.) * January 1st to March 15th, 2024: Auditing of each language Wikipedia. * March 30th, 2024: Deadline of reporting statistics and eligible editors to the International Team * April 1st to May 15th, 2024: The international team distributes Barnstars and Certificates to eligible editors of each event. For your information, the main page of Wikipedia Asian Month is currently undertaking a reconstruction for archiving purpose. For the 2023 event please bookmarked this page. We hope you will enjoy Wikipedia Asian Month! If you have any inquiry, feel free to contact us by info@asianmonth.wiki [4]. <big> We look forward to your participation. Cheers!!! WAM 2023 International Team</big> [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2023 [2] https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfPLz8kvSP_0LlI4vGRHAP2ydJPnLY__1hb9-p8AsRcS2R2NQ/viewform?usp=sf_link [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2023/Join_an_Event [4] info@asianmonth.wiki </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Joycewikiwiki@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/Wikipedia_Asian_Month_2023_Message_receiver_main&oldid=25753309 --> == Руслан Саберов == Привет! По поводу статьи [[Руслан Саберов]]. Обрати внимание, пожалуйста, на обсуждение: [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%8B_%D0%BA_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BC&diff=134123207&oldid=134122932 diff]. -- [[Кулланучы:AKA MBG|AKA MBG]] ([[Кулланучы бәхәсе:AKA MBG|бәхәс]]) 11 ноя 2023, 08:11 (UTC) :@[[Кулланучы:Frhdkazan|Frhdkazan]] Коллега, подозреваю, что это очередной обходчик блокировки (посмотрите на текст на его странице), уже писал другому админу по этому поводу, ему, если сказать открыто «пофИг» [[Кулланучы:Alibek Attamonov|Alibek Attamonov]] ([[Кулланучы бәхәсе:Alibek Attamonov|бәхәс]]) 11 ноя 2023, 09:43 (UTC) ::Алибек, шәхси фикер-карашларыгыз монда урынсыз. Бәйле мәкаләнең Татвики тәртипләрен бозганын күрсәтүегез кирәк шул. Ихтирам белән, көтеп калам. [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 11 ноя 2023, 09:55 (UTC) :Прочитал. И какие у вас проблемы с конкретной статьёй? [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 11 ноя 2023, 09:53 (UTC) ::@[[Кулланучы:Frhdkazan|Frhdkazan]] Коллега, это обход блокировки глобального спамера, посмотрите викиданные, пж, он уже пытался воссоздать в [[:ru:Руслан_Саберов_(Музыкант)|русской вики сегодня]], но оттуда [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q121585638&action=history быстро был удалён] , к тому уже, [[:ru:Википедия:Запросы_к_администраторам#BallBotru|запрос уже сделан]] [[Кулланучы:Alibek Attamonov|Alibek Attamonov]] ([[Кулланучы бәхәсе:Alibek Attamonov|бәхәс]]) 11 ноя 2023, 10:34 (UTC) :::(sorry for writing in English) I don't want to interfere in local community decisions, just want to link this [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Sockpuppet_investigations/NOFXXX812/Archive#Comments_by_other_users] for your information – the page author Nublo777 is another confirmed sockpuppet [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:CentralAuth/Nublo777] related to this crosswiki spam, which is why most wikis decided to delete it. Of course it's up to you if you deem this article to be acceptable under local policies, not all projects have deletion reasons like [[:en:WP:G5]]. Best regards --[[Кулланучы:Johannnes89|Johannnes89]] ([[Кулланучы бәхәсе:Johannnes89|бәхәс]]) 11 ноя 2023, 10:46 (UTC) ::::Thank you for your attention, Dear Johannnes89. How do you think this should affect the valuable CC-BY content that otherwise seems kosher in every way? Indeed, local enWP criterion you refer to doesn't apply here. [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 11 ноя 2023, 10:55 (UTC) :::Алибек, если есть проблемы с содержимым самой статьи - смело правьте. Сам проблем не заметил (ссылки посмотрел, значимостью для татВики обладает) и благодарен создателю. Если весь вклад автора такой же, то ошибаются те, кто считают его глобальным СПАМером - у отдельных редакторов (и даже большого количества) могут быть проблемы с вики-оптикой головного мозга. Изучите пожалуйста особенности правовой лицензии CC-BY и не отвлекайтесь на бессмыслленную борьбу с ветряными мельницами. [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 11 ноя 2023, 10:51 (UTC) :::: Понял, ладно, как знаете, спасибо за быстрый ответ. [[Кулланучы:Alibek Attamonov|Alibek Attamonov]] ([[Кулланучы бәхәсе:Alibek Attamonov|бәхәс]]) 11 ноя 2023, 11:10 (UTC) == 2023 WAM Message to Organizers == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Dear Wikipedia Asian Month Campaign organizers, The [[m:Wikipedia_Asian_Month_2023|2023 Wikipedia Asian Month (WAM)]] Campaign has ended. On behalf of the WAM International Team, we express our gratitude for your effort and participation. We are writing to remind you to begin the jury process. Some WAM Campaigns ended earlier, and have already finished auditing and reviewing contributions. Please suggest all campaigns to complete the following before '''January 31th, 2024''': 1. Finalize their list 2. Report the username of your [[m:Wikipedia_Asian_Month_2023/Ambassadors|Wikipedia Asian Ambassador]], the participant who has the most edit in your campaign 3. Update a list of all eligible editors on the [[m:Wikipedia_Asian_Month_2023/Ambassadors|2023 WAM Ambassadors page]], list of eligible editors column We look forward to your updates. Thanks so much! WAM International Team <br> </div> [[User:Theredunicorn|Theredunicorn]] ([[User talk:Theredunicorn|talk]]) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Theredunicorn@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Theredunicorn/WAM2023_Post_Campaign_Mass_Message_receiver&oldid=26020278 --> == Invitation to Organize Feminism and Folklore 2024 Writing Competition == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear {{PAGENAME}}, Hope you are doing well, Wishing you a Happy New Year!. We extend a heartfelt invitation to you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition, which is scheduled to take place from February 1, 2024, to March 31, 2024. This year's edition of Feminism and Folklore will concentrate on feminism, women's issues, and gender-focused topics, aligning with a Wiki Loves Folklore gender gap focus and featuring a folk culture theme on Wikipedia. This year we have created two new Tools for the Feminism and Folklore project. The tool is called '''Campwiz'''. This tool is created by the international Tech team of Wiki Loves Folkore especially crafted for Feminism and Folklore project. The tool works as same as fountain or dashboard but has extra abilities required for jury and submission of articles. To create a new campaign on Campwiz, organizers to follow these steps: # Go to the tool link: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> # Select your wiki on which you want to organize the campaign (enter the name or short code, such as "{{CONTENTLANG}}" for {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}}). # Give your campaign a name example "Feminism and Folklore 2024 on {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}})". # Select the start and end dates (note: keep your start date as Feb 1 and end date as March 31). # Provide a description for your campaign (you can briefly describe the campaign in this section). # Make sure to keep the checkboxes ticked for "Allow users to submit articles that were not created but expanded." if you want to use the campaign for expanded articles also. # Keep minimum added bytes as 4000 and minimum added words as 400 and click next. # In the jury section, keep the checkboxes ticked for "Allow jury members to participate in the campaign" and "Prevent jury members from seeing each other's votes." As per your preference. # Under the jury search box, type the username of your jury and click on the "+" button to add; you can add multiple jury members. # Click next to review and then click on save. With this we have also created a '''Missing article tool'''. This tool identifies articles in the English Wikipedia that are absent from your native language Wikipedia. You can customize your selection criteria, and our tool will provide you with a table displaying the missing articles along with suggested titles. You also have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Both tools, the Missing Article Tool and the Campwiz Tool, are now available for public use during the Feminism and Folklore campaign. You can find more information about these tools here: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> There are also some changes in the rules and criteria's. Please go through the rules below. # '''Minimum Length:''' The expanded or new article should have a minimum of '''''4000 bytes or 400 words''''', ensuring sufficient depth and coverage of the chosen topic. The local organizers are free to choose the minimum length criteria as per needs of their local Wikipedia and must be clearly mention on local project page. # '''Language Quality:''' Articles should not be poorly machine-translated, ensuring that language quality and readability are maintained at a high standard. # '''Timeline of Creation or Expansion:''' The article should be created or expanded between 1 February and 31 March, aligning with the specified contest timeline. # '''Theme Relevance''': Articles should directly address the theme of feminism and folklore, exploring connections between gender, cultural traditions, and intangible heritage. # '''No Orphaned Articles:''' Articles must not be orphaned, meaning they should be linked from at least one other article to ensure visibility within the Wikipedia ecosystem. # '''No Copyright violations:''' There should be no copyright violations, and articles should adhere to local Wikipedia policies on notability, ensuring that the content meets the standards for notability. # '''Adequate references and Citations:''' Each article should include proper references and citations following local Wikipedia policies, ensuring the reliability and credibility of the information presented. Learn more about the contest details and prizes on our project page [[:m:Feminism and Folklore 2024|here]]. Should you require any assistance, please feel free to contact us on our meta talk page or via email. We eagerly anticipate your enthusiastic coordination and participation in Feminism and Folklore 2024. Thank you and Best wishes, '''Feminism and Folklore 2024 International Team''' --[[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 18 гый 2024, 06:51 (UTC) </div></div> <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=26088038 --> == «Төбәк тематик атналыгы» проектыннан рәхмәт == {| style="{{float left}} width:430px; background-color: White; border: 3px solid red; text-align: center;" | rowspan="2" |[[Файл:Coat_of_Arms_of_the_Russian_Federation.svg|безрамки|101x101пкс]] | height="20px" style="border-bottom: 1px solid #000; font-size:8pt;" |'''«[[Википедия:Проект:Төбәк тематик атналыгы|Төбәк тематик атналыгы]]» проектыннан рәхмәт''' |- | align="left" style="font-size:9pt;padding:4pt;line-height:1.25em" |<small>{{Байрак|Рәсәй}}'''Рәсәй атналыгы кысаларында катнашу өчен'''. — [[Кулланучы:Slonoed5|Bumın qahan]]</small> |} [[Кулланучы:Bumın qahan|Bumın qahan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Bumın qahan|бәхәс]]) 23 гый 2024, 16:27 (UTC) == Organising Feminism and Folklore == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | 350px | right]] Hello Community Organizers, Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia. To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners: *First Prize: $15 USD *Second Prize: $10 USD *Best Jury Article: $5 USD All this will be in '''gift voucher format only'''. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. We're also providing internet and childcare support to the first 50 organizers and Jury members for who request for it. Remember, only 50 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 50 registrations, and the deadline is March 15, 2024. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnytyact-HR6DvsWwnrVeWuzMfuNH1dSjpF24m6od-f3LzZQ/viewform here]. Each organizer/jury who gets support will receive $30 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest. We also invite all organizers and jury members to join us for office hours on '''Saturday, March 2, 2024'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_2024_Office_Hour_2 meta page]. Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia! Best regards, Rockpeterson [[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 29 фев 2024, 05:56 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Rockpeterson@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf2024golbal&oldid=26304232 --> == [[Tendence]] == Коллега, обратите внимание, что эта "статья" - спам глобального заблокированного нарушителя, аналогичные статьи уже удалены в десятке других вик. [[Кулланучы:Кронас|Кронас]] ([[Кулланучы бәхәсе:Кронас|бәхәс]]) 13 апр 2024, 15:18 (UTC) :Хөрмәтле коллегам Кронас, сез олы хата кылганыгызны аңлыйсыз дип ышанасым килә. Башка тел бүлекләрне үстерүче вики-волонтёр дусларыбыз хата кыла икән, татвики җәмгыяте дә охшаш килеш кыланырга тиешлеген санамыйм. Соравыгыз өзен рәхмәт, өйрәнергә һәм вики-дөньясына хезмәтегезне үстерергә теләгәнегезне күрсәтә. Сәбәпләрен сезнең битегездә [[Кулланучы бәхәсе:Кронас#cross-wiki spam Papa20041|бүлектә]] аңлатырмын. Ихтирам белән, [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 14 апр 2024, 10:13 (UTC) :RU: Уважаемый мой коллега Кронас! Надеюсь вы понимаете, что совершаете огромную ошибку. Совершение ошибки нашими друзьями вики-волонтёрами из других языковых разделов не выглядит основанием для копирования этого сообществом татвики. Спасибо за вопрос - он показывает, что вы желаете понять и увеличить полезность своей службы на благо вики-мира. Детальнее объясню причины [[Кулланучы бәхәсе:Кронас#cross-wiki spam Papa20041|в разделе]] на вашей страничке обсуждения. С уважением, [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 14 апр 2024, 10:13 (UTC) ::Спасибо, коллега, что вы смогли что-то мне ответить, однако ваш ответ не имеет конкретики. Вам ясным языком написали, что вынесенная на удаление статья - реклама, спам, значимость также отсутствует (если вы упираете на то, что значимость там действительно есть), статья создана серийным нарушителем, который использует ресурсы Википедии не для распространения знаний, а в угоду собственной корысти. И факт отсутствия значимости, а также рекламость признали вообще все вики, которые этот спам удалили не создавая из этого ненужную драму. Вы пишите "огромная ошибка", однако я не увидел, почему вынесение рекламной статьи вообще ошибка, и почему она вдобавок еще и "огромная". Вопрос появляется к вашим действиям - за ОДНУ правку вы накладываете блокировку на НЕДЕЛЮ, не вступая со мной в дискуссию, не выдавая предупреждения или уведомления, на вопрос отвечаете почти сутки, на своей странице участника вы никак не отмечаете себя как администратора, а откатывая мою правку вообще ничего не комментируете. Всего в вашем вкладе [https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%83%D1%81:%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BA?type=block&user=Frhdkazan&page=&wpdate=&tagfilter=&wpfilters%5B%5D=newusers&wpFormIdentifier=logeventslist 15 блокировок] и предпоследняя блокировка выглядит очень сомнительной - вы заблокировали анонима с полезным вкладом на ''бессрочно'' (что вообще не рекомендуется делать) за то, что он осмелился выставить на удаление с аргументами [https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF:%D0%91%D1%83_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0&diff=next&oldid=4122760 шаблон]. Налицо злоупотребление полномочиями, коллега. Вы можете быть со мной несогласны, поэтому по вашей деятельности я намерен инициировать разбирательство, допускаю, что в его ходе могут найтись иные злоупотребления. [[Кулланучы:Кронас|Кронас]] ([[Кулланучы бәхәсе:Кронас|бәхәс]]) 14 апр 2024, 11:38 (UTC) :::Язуыгыз өчен рәхмәт, хөрмәтле коллегам. Үз буш вакытымдагы хоббисы булган мәңгелек вики-проектка өлеш кертүче волонтёр буларак, монда гамәлләр кылырга ашыктыра алучы бернинди мәҗбүриятне тоймыйм, үземә уңайлы тизлегем белән эшлим. Бераз элегрәк [[Кулланучы_бәхәсе:Кронас#cross-wiki_spam_Papa20041|бәхәс битегезгә]] урнаштырганым аңлатмам белән танышырга тәкъдим итәм. Ихтирам белән, [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 14 апр 2024, 14:31 (UTC) :::RU: Уважаемый коллега, спасибо за ваше письмо. Как и любой вики-волонтёр, вносящий вклад в своё свободное время в вики-проект, ориентированный в вечность, я не ощущаю каких-либо причин торопиться в этом хобби, действую с удобной мне скоростью. Предлагаю Вам ознакомиться с материалом, что я чуть ранее сегодня разместил [[Кулланучы_бәхәсе:Кронас#cross-wiki_spam_Papa20041|на вашей странице обсуждения]]. С уважением, [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 14 апр 2024, 14:31 (UTC) Коллега, вы наложили блокировку по факту за то, что я поставил шаблон с пометкой кросс-вики спама. Блокировать за одну правку это нонсенс. Поясните ваши действия. В случае отсутствия реакции буду ставить вопрос на Мете по сложившейся ситуации в разделе - что не удаляется спам от глобального нарушителя и идет превышение полномочий (блокируются участники, которые пытаются решить проблему спама). [[Кулланучы:Кронас|Кронас]] ([[Кулланучы бәхәсе:Кронас|бәхәс]]) 13 апр 2024, 15:44 (UTC) :@[[Кулланучы:Кронас|Кронас]], мин сезгә бер тапкыр инде Татарча Википедиядә [[Википедия:Әһәмиятлелек]] һәм [[Википедия:Абруйлы чыганаклар]] белән танышырга [https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%87%D1%8B_%D0%B1%D3%99%D1%85%D3%99%D1%81%D0%B5:Il_Nur&diff=prev&oldid=4139568 киңәш иткән идем]. Бу сезенең беренче генә болай эшләвегез түгел. Бу кагыйдәләр буенча мәкаләләр әһәмиятлеккә ия. Администраторның блогын хуплыйм. Сезгә нидер ошамый икән, бу кагыйдәләргә үзгәрешләр кертү буенча мөрәҗәгать итергә, ТатВики кагыйдәләрен камилләштерергә бар ишекләр ачык. [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 13 апр 2024, 18:41 (UTC) ::Спасибо за ваш комментарий, однако [[Википедия:Әһәмиятлелек]] гласит, что "Предмет или тема сравнительно подробно описаны в независимых авторитетных источниках.", а также "Независимые авторитетные источники – источником публикации является материал по теме статьи и т.п. должны быть свободны от корыстных интересов. Важность не может быть доказана различными рекламными материалами, пресс-релизами и автобиографиями." Если посмотреть статью про Tendence то в ней, очевидно, нет соответствия этим пунктам. Либо вы не смогли разобраться с правилами, либо намеренно игнорируете удаление статей, созданных в качестве рекламы без доказательств значимости. Почему-то во всех других языковых версиях админы признали статью незначимой рекламой, а у вас вдруг она оказалась значимой. Почему так? P. S. Извините, коллега, что пишу по-русски, однако я не носитель языка, не хочу использовать автоперевод, по возможности просьба также отвечать по-русски (либо по-английски в крайнем случае, это может облегчить разбор ситуации на Мета-вики, где вопрос о ситуации в разделе будет поднят). [[Кулланучы:Кронас|Кронас]] ([[Кулланучы бәхәсе:Кронас|бәхәс]]) 14 апр 2024, 11:20 (UTC) == Update of license == Hi! I made a suggestion at [[МедиаВики бәхәсе:Licenses]] and I give you this notice because there may not be anyone that monitor the page. I also made another suggestion months ago at [[Википедия:Гомуми_форум/Архив/2023]]. Do you know if someone checked? --[[Кулланучы:MGA73|MGA73]] ([[Кулланучы бәхәсе:MGA73|бәхәс]]) 17 июл 2024, 19:25 (UTC) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 26 июл 2024, 13:07 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Добавление == Здравствуйте! Добавьте в статью NITron: {{Навигационная таблица | имя = NITron | заголовок = '''[[NITron]]''' | стиль_основного_заголовка = | стиль_заголовков = | стиль_списков = | вверху = | заголовок1 = Синглы | список1 = «Grammos Gang» <small>(2020)</small> • «New School» <small>(2022)</small> • «Успех» <small>(2023)</small> • «Чёрный ящик» <small>(2023)</small> • «13 лет» <small>(2023)</small> • «Танго» <small>(2023)</small> • «Каларский край» <small>(2023)</small> • «[[Пермь — город на Каме]]» <small>(2024)</small> | заголовок2 = Лейблы | список2 = KiriSound }} [[Кулланучы:Cjawklj|Cjawklj]] ([[Кулланучы бәхәсе:Cjawklj|бәхәс]]) 8 сен 2024, 16:12 (UTC) == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 7 окт 2024, 12:10 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Хәтер көне == Привет. Пожалуйста, удали несвободные файлы [[:Файл:Хәтер көне 2009.jpg]] и [[:Файл:Hater kone2008.jpg]]. Этим файлам есть свободные альтернативы на Викискладе (см. [[c:Category:Remembrance Day (Tatarstan)|Category:Remembrance Day (Tatarstan)]]) и согласно [[Википедия:Намуслы куллану шартлары]] и политикам Фонда они должны быть удалены. К сожалению, мои правки отменил, назвав меня рашистом, какой-то анонимный идиот, и я не хочу с ним воевать на странице файла. [[user:stjn|stjn]] 7 окт 2024, 18:39 (UTC) * Ну-ну. Сама придумала, сама обиделась. Прежде чем мигрировать в нерусские разделы википедии, наверное стоит хоть немного изучить этот язык? - [[Махсус:Кертемнәр/178.204.75.230|178.204.75.230]] 7 окт 2024, 19:33 (UTC) :@[[Кулланучы:Stjn|Stjn]], он не называл вас рашистом, написал, что нужно оставить эти файлы на тот случай, если из Викисклада удалят свободные файлы какие нибудь рашисты. Но эти файлы действительно должны быть удаленными, согласно правилам. И в будущем, при изменении политики свободного распространения можно будет восстановить. [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 8 окт 2024, 06:55 (UTC) == Translation request == Hello, Frhdkazan. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]]/[[:ru:Родрик, Дэни]] in Tatar Wikipedia? Kindest regards, [[Кулланучы:Oirattas|Oirattas]] ([[Кулланучы бәхәсе:Oirattas|бәхәс]]) 14 окт 2024, 14:51 (UTC) == Join the Wikipedia Asian Month Campaign 2024 == <div lang="en" dir="ltr"> Dear 2022 & 2023 WAM Organizers, Greetings from Wikipedia Asian Month User Group! The [[m:Wikipedia_Asian_Month_2024|Wikipedia Asian Month Campaign 2024]] is just around the corner. We invite you to register your language for the event on the "[[m:Wikipedia_Asian_Month_2024/Join_an_Event|Join an event]]" page and once again become an organizer for your language's Wikipedia. Additionally, this year we have selected [[m:Wikipedia_Asian_Month_User_Group/Ambassadors|ambassadors]] for various regions in Asia. If you encounter any issues and need support, feel free to reach out to the ambassador responsible for your area or contact me for further communication. We look forward to seeing you again this year. Thank you! [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|thumb|100px|right]] [[m:User:Betty2407|Betty2407]] ([[m:User talk:Betty2407|talk]]) 11:00, 20 October 2024 (UTC) on behalf of [[m:Wikipedia_Asian_Month_2024/Team|Wikipedia Asian Month 2024 Team]] <small>You received this message because you was an organizer in the previous campaigns. - [[m:User:Betty2407/WAMMassMessagelist|Unsubscribe]]</small> </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Betty2407@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=27632678 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 26 гый 2025, 06:24 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Doc James@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Аңламадым == @[[Кулланучы:Frhdkazan|Frhdkazan]] әфәнде, "коллегаларым Абдулла һәм Әмир әфәнделәребезнекен оныта яздым, гафу" ??? [[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 24 мар 2025, 19:47 (UTC) :Өлешләрегез әһәмияте һичшиксез. Чыгыш планы проектымда телгә алырга онытуымны аңлаган идем. [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 25 мар 2025, 16:52 (UTC) == Активлык кимү == @[[Кулланучы:Frhdkazan|Frhdkazan]] әфәнде, монда гына активлык кимедеме дисәм, Телеграмда да күп вакыт үзегез белән үзегез сөйләшеп (язып) утырасыз икән. Бу халык кая киткән, Медейко күп акча түлиме? (акчасы күп дип, интернетта һәр тишектән <s>«уйнаштан туган»</s> РУВИКИ рекламасы килеп чыкканга әйтәм – үтемле-юньле товарга реклама кирәк тә түгел аңа).--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 26 мар 2025, 11:39 (UTC) :@[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] әфәнде, Медейко янга ТатВикидан китүче булмады, башвикидан 4 кешегә түләп эшләтә, калганнарга ул да кызык түгел. Мин моны илдә акча бәясе төшеп волонтерлыкка вакыт калмау белән бәйләр идем. [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 26 мар 2025, 12:04 (UTC) :@[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] әфәнденең сүзләре белән килешәм мин, @[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] әфәнде. Халык үзе өчен чын кыйммәтләр (киң мәгънәдә) турында уйга чумган һәм моңа кермәгән һәм иминсез була алганына вакыт-көчне сарыф итмәскә тырыша дисәк төгәлрәк була ала кебек. [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 26 мар 2025, 12:59 (UTC) ::@[[Кулланучы:Frhdkazan|Frhdkazan]] әфәнде, аңладым Сез ни әйткәнне.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 26 мар 2025, 13:28 (UTC) :::@[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] әфәнде, «''волонтерлыкка вакыт калмый''» → «Өйләндем», яки «Диссертация якладым» ― шуңа вакыт җиткереп булмый, дип кенә язсагыз инде шунда)) --[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 26 мар 2025, 13:28 (UTC) ::::Бөтен кеше диссертация якламыйдыр инде, килүчеләр дә юк бит) Бу сирәк керүчеләрнең ник керми башлаганнарын сораганга җаваплары иде) [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 26 мар 2025, 17:51 (UTC) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|бәхәс]]) 29 май 2025, 11:17 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == İdäräçe statusına ğariza == İsänmesez. Küptän tügel idäräçe statusına ğariza birergä qarar qıldım. Tawış birü protsedurasın ütkärergä kiräk. [[Википедия:Идарәче статусын алу/Bumın qahan|Tieşle bitne]] adminnarnıñ berse buldırırğa tieşme, yäki min üzem buldıra alammı? [[Кулланучы:Bumın qahan|Bumın qahan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Bumın qahan|бәхәс]]) 15 июн 2025, 18:46 (UTC) :Бик шәп. Битне ясап куйдым. [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 15 июн 2025, 19:16 (UTC) == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|бәхәс]]) 16 июл 2025, 12:29 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 19 ноя 2025, 13:45 (UTC) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Help == Hello, I need help improving [[Gazzä genotsidı|this]] article I recently created; my Tatar language skills are poor. [[Кулланучы:جودت|جودت]] ([[Кулланучы бәхәсе:جودت|бәхәс]]) 18 мар 2026, 11:53 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 апр 2026, 20:17 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472541 --> fvw4dsfxw9sn0xmxilnbarkonno4k1l Татарстан митрополиясе 0 388825 5838455 4208110 2026-04-29T04:56:51Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838455 wikitext text/x-wiki {{Епархия |епархияләр=3 |баш фатир= 420111, [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]], [[Миславский урамы (Казан)|Миславский]] ур., 15/9 }} [[Файл:Kazan Kremlin Annunciation Cathedral 08-2016.jpg|200px|thumb|right|[[Благовещение соборы (Казан)]]]] '''Татарстан митрополиясе''' ({{lang-ru|Татарстанская митрополия}}) — [[Татарстан]] территориясендә [[Рус православие чиркәве]]нең Мәскәү патриархлыгына караучы митрополия. Изге Синод тарафыннан 2012 елда булдырылган. Казан, Әлмәт, Чистай һәм Яр Чаллы епархияләрен берләштерә. == Тарих == 1934 елның 12 мартындагы өлкә преосвященстволары турындагы нигезләмә нигезендә, 1917—1918 елларда Поместный соборның митрополит округлары турындагы карарын үтәү йөзеннән, Вакытлы Патриарх Изге Синоды берничә епархия составында чиркәү өлкәләрен оештыра, шул исәптән [[Татарстан АССР]] чикләрендә үзәге [[Казан]] булган митрополия оештырыла. Митрополияне бетерү датасы төгәл билгеле түгел. Бу 1943 елда епископ кафедраларын үзгәртеп кору вакытында булырга мөмкин. 2012 елның 6 июнендә Изге Синод карары белән [[Казан епархиясе|Казан]] һәм аннан бүлеп чыгарылган [[Әлмәт епархиясе|Әлмәт]] һәм [[Чистай епархиясе|Чистай]] епархияләре составында Татарстан митрополиясе төзелә<ref name=Synod>[http://www.patriarchia.ru/db/text/2269360.html ЖУРНАЛЫ заседания Священного Синода от 6-7 июня 2012 года / Официальные документы / Патриархия.ru]</ref>. Татарстан митрополиясе башлыгы "Казан һәм Татарстан митрополиты" титулына ия. Митрополия [[Рус православие чиркәве]] епархия идарәсенең яңадан төзелә башлаган өч баскычлы структурасы оешуга ярашлы булдырыла. 2024 елның 25 июлендә Рус Православ чиркәвенең {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Рус Православ чиркәвенең Изге синоды |Изге синоды |d|Q4988896}} Татарстан Республикасының [[Яр Чаллы]] шәһәре; [[Әгерҗе районы |Әгерҗе]], [[Алабуга районы |Алабуга]], [[Менделеевск районы |Менделеевск]], [[Минзәлә районы |Минзәлә]] һәм [[Тукай районы |Тукай]] районнары административ чикләрендә (Татарстан мирополиясенең [[Казан епархиясе]]ннән аерып чыгарып) [[Яр Чаллы епархиясе]]н оештырырга карар иткән<ref>[https://www.tatmitropolia.ru/newses/kaznews/?id=80011 В Татарстанской митрополии образована Набережночелнинская епархия.] Портал Татарстанской митрополии{{ref-ru}}</ref>. == Епархияләр == === [[Әлмәт епархиясе]] === [[2012 ел]]ның [[6 июнь|6 июнендә]] [[Рус православие чиркәве]]нең Изге Синоды карары нигезендә, [[Казан епархиясе]]ннән аерып чыгарып, [[Татарстан митрополиясе]]нә бирелгән. Епархиядә 61 приход исәпләнә. Клириклар 44, монахлар 3. [[Татарстан]]ның [[Азнакай районы|Азнакай]], [[Актаныш районы|Актаныш]], [[Әлмәт районы|Әлмәт]], [[Баулы районы|Баулы]], [[Бөгелмә районы|Бөгелмә]], [[Зәй районы|Зәй]], [[Лениногорск районы|Лениногорск]], [[Мөслим районы|Мөслим]], [[Сарман районы|Сарман]], [[Ютазы районы|Ютазы]] районнары административ чикләрендәге приходларны берләштерә. === [[Казан епархиясе]] === [[Казан]], [[Яр Чаллы]] шәһәрләре; [[Татарстан]]ның [[Әгерҗе районы|Әгерҗе]], [[Апас районы|Апас]], [[Арча районы|Арча]], [[Әтнә районы|Әтнә]], [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач]], [[Буа районы|Буа]], [[Югары Ослан районы|Югары Ослан]], [[Биектау районы|Биектау]], [[Чүпрәле районы|Чүпрәле]], [[Алабуга районы|Алабуга]], [[Яшел Үзән районы|Яшел Үзән]], [[Кайбыч районы|Кайбыч]], [[Кама Тамагы районы|Кама Тамагы]], [[Кукмара районы|Кукмара]], [[Лаеш районы|Лаеш]], [[Мамадыш районы|Мамадыш]], [[Менделеевск районы|Менделеевск]], [[Минзәлә районы|Минзәлә]], [[Питрәч районы|Питрәч]], [[Балык Бистәсе районы|Балык бистәсе]], [[Саба районы|Саба]], [[Тәтеш районы|Тәтеш]], [[Тукай районы|Тукай]], [[Теләче районы|Теләче]] районнары. === [[Чистай епархиясе]] === Татарстан Республикасының [[Аксубай районы|Аксубай]], [[Алексеевск районы|Алексеевск]], [[Әлки районы|Әлки]], [[Түбән Кама районы|Түбән Кама]], [[Яңа Чишмә районы|Яңа Чишмә]], [[Нурлат районы|Нурлат]], [[Спас районы|Спас]], [[Чирмешән районы|Чирмешән]] һәм [[Чистай районы|Чистай]] районнарының административ чикләрендә {{comment|мәхәлләләрне|русча: приход}} берләштерә. === [[Яр Чаллы епархиясе]] === Татарстан Республикасының [[Яр Чаллы]] шәһәре; [[Әгерҗе районы |Әгерҗе]], [[Алабуга районы |Алабуга]], [[Менделеевск районы |Менделеевск]], [[Минзәлә районы |Минзәлә]] һәм [[Тукай районы |Тукай]] районнары административ чикләрендә 2024 елның 25 июлендә оештырылган == Митрополия башлыклары == * [[Анастасий (Меткин)]] (6 июнь 2012 — 13 июль 2015) * [[Феофан (Ашурков)]] (13 июль 2015 — 20 ноябрь 2020) * [[Кирилл (Наконечный)]] (2020 елның 8 декабреннән)<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/religion/08-12-2020/ekaterinburg-mitropolity-kirill-tatarstan-mitropoliyase-bashlygy-itep-bilgel-nde-5791115 Екатеринбург митрополиты Кирилл Татарстан митрополиясе башлыгы итеп билгеләнде.] [[Татар-информ]], 8.12.2020</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.patriarchia.ru/db/text/2270649.html Татарстанская митрополия Русской православной церкви] // [[Патриархия.Ру]]. * [http://drevo-info.ru/articles/21034.html Татарстанская митрополия //Открытая православная энциклопедия «Древо»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211022081354/https://drevo-info.ru/articles/21034.html |date=2021-10-22 }}. {{Татарстан митрополиясе}} [[Төркем:Татарстан митрополиясе]] [[Төркем:2012 елда барлыкка килгәннәр]] swlobj5tr8spor2z2ifzf1tc45pxx0y Иркутск дәүләт медицина университеты 0 389191 5838498 5389416 2026-04-29T09:53:32Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838498 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''{{Label|Q4203305|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q4203305|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q4203305|lang=en}}}}) — [[Россия Федерациясе]] Сәламәтлек саклау министрлыгының «Иркутск дәүләт медицина университеты» югары һөнәри белем бирү федераль дәүләт бюджет мәгариф учреждениесе. == Тарихы == Иркутск дәүләт медицина университеты Себер көнчыгышында һәм Россиядә югары медицина белеме бирүчеиң борынгы югары уку йортларыннан. 1919 елның 26 августында Иркутск (Көнчыгыш Себер) университетының физика-математика факультетында медицина бүлеге ачыла. 1920 елның 20 гыйнварында медицина бүлеге мөстәкыйль укыту-административ берәмлеккә - Иркутск университетының медицина факультетына бүленә. Күп кенә хәлләр аркасында, гадәттәгечә, университетның нигезләү датасы — 1919 елның 27 октябре була. Оештыручылар иске рус зыялылары, асылда, [[Казан медицина мәктәбе]]нең элитасы. Оештыручылар арасында профессор Н. Д. Бушмакин — иң зур анатомияче — ул университет ректоры һәм Хабаровск медицина институтының беренче ректоры, профессор Н. Т. Шевяков — биолог, профессор Н. Т.Синакевич — беренче кул хирургы, профессор В. А. Донской, профессорлар А. Д. Сперанский, Н. Н. Топорков, профессорлар М. С. һәм А. С. Малиновских һәм башкалар була. 1921 ел башында нибары 15 профессор була. 1929 елда илдә югары белем бирүне тамырдан үзгәртеп кору эшләре башлана. Югары уку йортлары Наркомпрос системасыннан тармак наркоматларына күчерелә. Бу вакытка медицина факультетында да мөстәкыйль берәмлеккә әверелдерүнең эчке зарурлыгы туа. Шул сәбәпле 1930 елның язында Иркутск университетының медицина факультеты мөстәкыйль институтка күчә һәм сәламәтлек саклау халык комиссариаты карамагына күчә. 1930 елда институт каршында ул чорда 5 ел эшләгән һәм 1935 елда 44 белгечлек табибларының беренче чыгарылышы булган санитария-гигиена факультеты ачыла. Янә бу факультет 1939 елда ачыла. 1930 елда эш факультеты ачыла, 1931 елда — урта медицина белеме булган һәм укуын производстводан аерылмыйча дәвам итәргә теләүчеләр өчен кичке факультет ачыла. Бу факультет шулай ук 1935 елга кадәр эшли. 1936 елда институтка медицина һәм биология фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә диссертацияләр яклау хокукы бирелә. 1952 елда ИГМИДА стоматология факультеты ачыла. Ул Иркутск стоматология институтыннан оештырылган, аны оештыруда һәм эшчәнлегендә медицина институты күп еллар дәвамында актив катнашкан. 1982 елда Педиатрия факультеты ачыла. 1992 елда Иркутск дәүләт медицина институты РФ Дәүләт комитетының югары белем бирү буенча уку йортларын аттестацияләү буенча дәүләт инспекциясе тарафыннан үткәрелгән белгечләр әзерләүнең сыйфатын бәяләү буенча Дәүләт аттестациясен уза. Медицина белеме буенча укыту-методик берләшмәсе бәяләмәсе буенча вузда белем бирүнең университет принцибы гамәлгә ашырыла. Шулай итеп, сыйфатларның һәм характеристикаларның бөтен комплексы медицина институтының (1995 елның маенда) яңа сыйфатлы халәткә — медицина университетына күчүе мөмкин була. 1994 елдан башлап ул «Себер медицина журналы» («Иркутск медицина журналы»), «Йогышлы патология журналы» һәм «Себер балалары сәламәтлеге», 2008 елдан «Шәфкать туташлары эше альманахы» журналларын чыгара. 1996 елда университетта югары уку йортына кадәрге әзерлек факультеты ачыла, ул 2008 елдан башлап югары уку йортына кадәрге әзерлек үзәге дип үзгәртелә, 1997 елда — белгечләрнең квалификациясен күтәрү һәм һөнәри яңадан әзерләү факультеты, 2004 елда — «сәламәтлек саклауда менеджмент, медицина хокукы, медицина биохимиясе» факультеты, «шәфкать туташы эше», «Медицина биохимиясе» белгечлекләре буенча әйдәп баручы уку оештырыла, шулай ук дипломнан соң — медицина хокукы буенча уку әзерлек этабында бара. == Танылган шәхесләр == === Ректорлар === === Укытучылар === {{seealso|Төркем:Иркутск медицина университеты укытучылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q4203305. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q4203305/p580:башлау,p108/Q4203305/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! һөнәр төре ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | | ''[[:d:Q154707|Vladimir Shevyakov]]'' | 1859-10-17 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q81475231|Реформатское училище]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]<br/>''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q151510|Һайделберг университеты]]'' | ''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | 1930-10-18 | [[Иркутск]] |- | | | [[Николай Спасский]] | 1867-12-04 | [[Усолье]] | | ''[[:d:Q2055046|физиолог]]''<br/>''[[:d:Q54475348|balneologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | 1948 | [[Акмәсҗит]] |- | | | [[Владимир Донсков]] | 1881-04-04 | [[Түбән Күл (Ырынбур өлкәсе)|Түбән Күл]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | 1960 | [[Иркутск]] |- | | | ''[[:d:Q19833115|Мануэль Самойлавіч Каплун]]'' | 1883-06-20 | [[Рогачёв|Раһачоу]] | ''[[:d:Q1989628|Олесь Һончар исемендәге Днепропетровск милли университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[галим]] | 1974-04-29 | [[Иркутск]] |- | | | [[Соломон Вайс]] | 1895 | [[Пётркув-Трыбунальски|Пөтркув-Трыбунальски]] | ''[[:d:Q2378813|Харьков милли медицина университеты]]'' | [[профессор]]<br/>''[[:d:Q27349|стоматолог]]'' | 1968-04-24 | [[Иркутск]] |- | | | ''[[:d:Q43424770|Мочалин, Николай Захарович]]'' | 1896-04-30 | [[Иркутск]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | 1958-08-26 | [[Акмәсҗит]] |- | | | ''[[:d:Q17043791|Абрам Іосіфавіч Нодаў]]'' | 1897-05-30 | [[Орша]] | Иркутск дәүләт медицина университеты | [[галим]] | 1974 | |- | 1940 | 1945 | ''[[:d:Q89911081|Станча Міленкавіч Мілянкоў]]'' | 1899-02-20 | [[Болгария]] | | ''[[:d:Q2552072|гистолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q4182948|кафедра җитәкчесе]]''<br/>''[[:d:Q16271428|эмбриолог]]'' | 1969-10-17 | |- | | | ''[[:d:Q42295330|Igor Stepanovich Sumbaev]]'' | 1900 | | ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]'' | [[галим]] | 1962-08-10 | |- | 1941 | 1943 | ''[[:d:Q21391947|David Moiseevitsj Goloeb]]'' | 1901-08-10 | [[Чэрвень (горад)|Червен]] | ''[[:d:Q55400479|медыцынскі факультэт БДУ]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q10872101|анатом]]''<br/>''[[:d:Q27897407|neuroembryologist]]'' | 2001-08-23 | [[Минск]] |- | | | ''[[:d:Q15063980|Konstantin Konstantinovitsj Alkalaev]]'' | 1901-12-14 | [[Лиепая]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[хирург]] | 1973-03-29 | [[Иркутск]] |- | 1946 | 1951 | ''[[:d:Q112989275|Мыш, Дмитрий Владимирович]]'' | 1902 | [[Тум|Томск]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | 1961 | [[Новосибирск]]<br/>[[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]] |- | | | ''[[:d:Q109485977|Никитин, Алексей Иванович]]'' | 1907-03-13 | | Иркутск дәүләт медицина университеты | | 1991-12-08 | [[Иркутск]] |- | | 1944 | ''[[:d:Q17043841|Аляксандр Юліянавіч Бранавіцкі]]'' | 1914-03-29 | [[Танежыцы]] | ''[[:d:Q4407667|И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты]]'' | [[галим]] | 1975-07-24 | |- | 1958 | 1986 | ''[[:d:Q18156035|Konstantin Sedov]]'' | 1918-05-26 | ''[[:d:Q24931897|Рыбинск өязе]]'' | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | 1999-07-19 | [[Иркутск]] |- | | | ''[[:d:Q4417666|Aleksandra Serkina]]'' | 1918-05-31 | ''[[:d:Q2307132|Vitim]]'' | | [[галим]] | 2007-10-28 | [[Иркутск]] |- | | | ''[[:d:Q4245111|Nina Kuznetsova]]'' | 1926-12-28 | [[Иркутск]] | Иркутск дәүләт медицина университеты | [[галим]] | 2021-10-23 | |- | | | ''[[:d:Q4477834|Lev Usov]]'' | 1930-11-21 | [[Барнавыл]] | [[Себер дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | 2024-03-22 | |- | | | ''[[:d:Q4246314|Vladimir Kulinsky]]'' | 1932-02-15 | [[Харьков]] | ''[[:d:Q2378813|Харьков милли медицина университеты]]'' | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q4363042|Semyon Pinsky]]'' | 1936-02-26 | [[Киев]] | | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | 2020-09-01 | |- | | | ''[[:d:Q4316507|Michail Innokentevitsj Nekipelov]]'' | 1937-03-11 | [[Иркутск]] | | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q111893320|Бурцев Евгений Михайлович]]'' | 1937-05-02 | [[Иваново]] | ''[[:d:Q4196593|Иваново дәүләт медицина академиясе]]'' | | 2000-12-08 | [[Иваново]] |- | | | ''[[:d:Q4274693|Askold Aleksandrovitsj Mayboroda]]'' | 1937-09-09 | [[Якутск]] | Иркутск дәүләт медицина университеты | ''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4253401|Vladimir Laletin]]'' | 1938-02-03 | | | [[галим]] | 2016-07-25 | |- | | | ''[[:d:Q4421763|Moisey Borisovitsj Skvortsov]]'' | 1940-01-27 | ''[[:d:Q1655156|Karymsky District]]'' | Иркутск дәүләт медицина университеты | [[хирург]] | | |- | | | ''[[:d:Q4227823|Larisa Kolesnichenko]]'' | 1943-01-27 | [[Красноярск крае]] | ''[[:d:Q4239243|Красноярск дәүләт медицина университеты]]'' | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q4484091|Yevgeny Filippov]]'' | 1948-02-22 | | Иркутск дәүләт медицина университеты | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q4278088|Igor Malov]]'' | 1960 | [[Екатеринбург]] | [[Иркутск дәүләт университеты]] | [[галим]] | | |- | 2003 | 2011 | ''[[:d:Q61199273|Konstantin Apartsin]]'' | | | Иркутск дәүләт медицина университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1989 | 1995 | ''[[:d:Q73155777|Alexey L Glazyrin]]'' | | | ''[[:d:Q30281167|William Beaumont Hospital]]''<br/>''[[:d:Q4709349|Albany Medical College]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1989-12-01 | | ''[[:d:Q73498551|Liliya N. Minakina]]'' | | | Иркутск дәүләт медицина университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1990 | 2003 | ''[[:d:Q83654248|Irina A Shurygina]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1997-09-01 | | ''[[:d:Q87978570|Gaidar Gaidarov]]'' | | | Иркутск дәүләт медицина университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q96020812|Mariya Subbotina]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2014 | | ''[[:d:Q96113615|A S Borisov]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{seealso|Төркем:Иркутск медицина институтын тәмамлаучылар}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q4203305. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q4203305/p580:башлау,p69/Q4203305/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | | ''[[:d:Q17043791|Абрам Іосіфавіч Нодаў]]'' | 1897-05-30 | [[Орша]] | [[галим]] | Иркутск дәүләт медицина университеты<br/>''[[:d:Q4412318|Төньяк дәүләт медицина университеты]]''<br/>[[Урал дәүләт медицина университеты]] | 1974 | |- | 1930 | 1936 | ''[[:d:Q60989628|李東華]]'' | 1901 | ''[[:d:Q4087902|Blagoslovennoye]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q4002666|хәрби табиб]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q212948|партизан]]''<br/>''[[:d:Q685433|сатучы]]'' | | 1980<br/>1981 | [[Алматы]] |- | 1923 | | ''[[:d:Q1965296|Fyodor Uglov]]'' | 1904-09-22 | ''[[:d:Q16663551|Kirensky Uyezd]]'' | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q96036530|health activist]]'' | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | 2008-06-22 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q109485977|Никитин, Алексей Иванович]]'' | 1907-03-13 | | | Иркутск дәүләт медицина университеты | 1991-12-08 | [[Иркутск]] |- | | | ''[[:d:Q24010856|Радушкевич, Валерий Павлович]]'' | 1908-01-20 | [[Иркутск]] | [[галим]] | [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]] | 1976 | [[Воронеж]] |- | | 1936 | [[Михаил Коханович (1908)]] | 1908-09-25 | [[Варкавичы]] | ''[[:d:Q694748|physiotherapist]]'' | ''[[:d:Q2426185|Кырым дәүләт тыйб академиясе]]'' | 1983-01-03 | [[Акмәсҗит]] |- | | | ''[[:d:Q29865390|Anastasia Pozdnyakova]]'' | 1909 | [[Тулун]] | ''[[:d:Q1919436|педиатр]]'' | | 1978-03-27 | [[Черемхово (Иркутск өлкәсе)]] |- | | | ''[[:d:Q59821857|Marija Demjanovna Patsiora]]'' | 1912-10-25 | ''[[:d:Q905575|Kuytun]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q19909105|Рәсәйнең Хирургия фәнни үзәге]]'' | 1984-08-14 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q62712542|Занданов, Антон Бадмаевич]]'' | 1918-05-18 | | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | 2006 | |- | | | ''[[:d:Q4245111|Nina Kuznetsova]]'' | 1926-12-28 | [[Иркутск]] | [[галим]] | Иркутск дәүләт медицина университеты | 2021-10-23 | |- | | | ''[[:d:Q39040584|Телятьев, Виктор Васильевич]]'' | 1931-02-05 | | [[галим]] | | 2006-10-26 | |- | | | ''[[:d:Q43428357|Литасова, Елена Евгеньевна]]'' | 1931-06-02 | | [[галим]] | | 2017-11-10 | [[Новосибирск]] |- | | | ''[[:d:Q28354808|Голубинский, Евгений Павлович]]'' | 1934-01-03 | [[Иркутск]] | [[галим]] | | 2008-02-11 | [[Иркутск]] |- | | | ''[[:d:Q4404312|Mikhail Savchenkov]]'' | 1936-02-21 | ''[[:d:Q4217185|Katarbei]]'' | [[галим]] | | | |- | | | ''[[:d:Q75006808|Мардынский Юрий Станиславович]]'' | 1936-07-16 | [[Чита]] | ''[[:d:Q18245236|рентгенолог]]''<br/>''[[:d:Q2046313|radiation therapist]]'' | | | |- | | 1963 | ''[[:d:Q4274693|Askold Aleksandrovitsj Mayboroda]]'' | 1937-09-09 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]'' | Иркутск дәүләт медицина университеты | | |- | | | ''[[:d:Q4421763|Moisey Borisovitsj Skvortsov]]'' | 1940-01-27 | ''[[:d:Q1655156|Karymsky District]]'' | [[хирург]] | Иркутск дәүләт медицина университеты | | |- | | | ''[[:d:Q17617393|Nikolay Dmitriyevich Yushuk]]'' | 1940-12-22 | [[Авады]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]'' | 2023-10-17 | |- | | | ''[[:d:Q62714659|Galina Yakovlevna Tseneva]]'' | 1941-11-18 | [[Тайшет]] | [[галим]] | | 2019-03-20 | |- | | | ''[[:d:Q4234658|Leonid Korytov]]'' | 1943-08-28 | | [[галим]] | | | |- | | 1967 | ''[[:d:Q133879015|Георгій Міхайлавіч Явелькін]]'' | 1944-05-05 | [[Кандалакша]] | ''[[:d:Q2306091|социолог]]'' | ''[[:d:Q42415980|Беларусь Республикасы Милли иминлек академиясе]]''<br/>''[[:d:Q40886197|Institute of Sociology of the National Academy of Sciences of Belarus]]'' | 2024-03-27 | |- | | | ''[[:d:Q108136777|Platon (Igumnov)]]'' | 1945-10-24 | | [[рухани]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4151376|Georgy Gubin]]'' | 1946-04-30 | | [[галим]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4484091|Yevgeny Filippov]]'' | 1948-02-22 | | [[галим]] | Иркутск дәүләт медицина университеты | | |- | | | [[Виктор Рукавишников]] | 1949-08-06 | [[Иркутск губернасы]] | | | 2025-10-23 | |- | | | ''[[:d:Q84719833|Григорьев, Евгений Георгиевич]]'' | 1950-04-05 | | [[укытучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q21132839|Vladimir Shprakh]]'' | 1950-07-04 | [[Иркутск]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q18242901|Yury Ishenin]]'' | 1952-01-26 | [[Иркутск]] | | | 2014-07-28 | |- | | | ''[[:d:Q26255674|Гайдаров, Гайдар Мамедович]]'' | 1952-04-30 | [[Махачкала]] | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q114355708|Valeriy Starodubtsev]]'' | 1962-01-14 | ''[[:d:Q132732|Bratsk]]'' | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | 1983<br/>1989<br/>1991 | 1989<br/>1991<br/>1994 | [[Альберт Суфианов]] | 1965-03-07 | [[Вихоревка]] | ''[[:d:Q9385011|neurosurgeon]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q62652347|Irkutska Ŝtata Provinca Infana Klinika Hospitalo]]''<br/>''[[:d:Q30263964|Scientific Center of Family Health Problems and Human Reproduction]]''<br/>''[[:d:Q62653387|Tjumena Provinca Klinika Hospitalo N 1]]''<br/>''[[:d:Q4481799|Төмән федераль нейрохирургия үзәге]]''<br/>''[[:d:Q4467479|Төмән дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q107311483|Козлов, Юрий Андреевич]]'' | 1969-08-24 | ''[[:d:Q905575|Kuytun]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q58286381|Кицул, Игорь Сергеевич]]'' | 1972-03-24 | ''[[:d:Q951840|Khrebtovaya]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q48580197|Evgenii Belykh]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q30263231|Irkutsk Scientific Center of Surgery and Traumatology]]''<br/>''[[:d:Q7009262|New Jersey Medical School]]'' | | |- | 1986-08-01 | 1992-07-01 | ''[[:d:Q53525938|Yury Kozlov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | 2013-09-01 | | ''[[:d:Q54156207|Vadim Byvaltsev]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | 1998-09-01 | 2004-06-25 | ''[[:d:Q59378608|Iurii Alekseevich Iakimov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | | |- | 1993-09<br/>1983-09 | 1995-08<br/>1989-07 | ''[[:d:Q61199273|Konstantin Apartsin]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Иркутск дәүләт медицина университеты | | |- | 2001-09-01 | 2007-06-30 | ''[[:d:Q64176728|Egor V Batorov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q30263713|Research Institute for Fundamental and Clinical Immunology]]'' | | |- | 1980-09 | 1986-06 | ''[[:d:Q73335698|Natalia V. Efimova]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q52845687|East-Siberian Institute of Medical and Ecological Research]]'' | | |- | 1980-09 | 1986-06 | ''[[:d:Q73498551|Liliya N. Minakina]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Иркутск дәүләт медицина университеты | | |- | 1966-09-01 | 1972-06-28 | ''[[:d:Q82204735|Eugeniy Savilov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q30263964|Scientific Center of Family Health Problems and Human Reproduction]]'' | | |- | 1986-08-01 | 1995 | ''[[:d:Q83012252|Alexey Podkamenev]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицина университеты|Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицинасы университеты]] | | |- | 1986-09-01 | 1992-06-30 | ''[[:d:Q83072002|M V Avdeeva]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4407667|И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q85262574|Anna Pogodina]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q74432309|Scientific Сentre for Family Health and Human Reproduction Problems]]'' | | |- | 1974 | 1980 | ''[[:d:Q86865386|Tatiana Bardymova]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q87261299|Tatiana N Iureva]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | 2003-09-01 | 2009-06-26 | ''[[:d:Q87480042|Ivan Korobeinikov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q87798933|Larisa M Sosedova]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q52845687|East-Siberian Institute of Medical and Ecological Research]]'' | | |- | 1999-09-01 | 2005-06-24 | ''[[:d:Q87829993|Anna S Ponomareva]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | 1973-09-01 | 1979-06-22 | ''[[:d:Q87978570|Gaidar Gaidarov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Иркутск дәүләт медицина университеты | | |- | 1979-09-01 | 1985-08-31 | ''[[:d:Q88357232|Farid Belialov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]'' | | |- | 2007-09-01 | 2014-07-28 | ''[[:d:Q89376232|Konstantin Korytov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q52846162|Irkutsk Antiplague Research Institute of Siberia and Far East]]'' | | |- | 1993-09-01 | 1999-06-28 | ''[[:d:Q90792549|Olga Bogdanova]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q5329352|Көнчыгыш Себер дәүләт технология һәм идарә университеты]]''<br/>''[[:d:Q1055243|Бурят дәүләт университеты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q91088754|Elena Beygel]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q52845687|East-Siberian Institute of Medical and Ecological Research]]'' | | |- | 1964-09-01 | 1970-06-25 | ''[[:d:Q91337486|Ivan Evg. Smirnov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | 1971-09-01 | 1976 | ''[[:d:Q93114218|Anna G Trukhina]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q52846162|Irkutsk Antiplague Research Institute of Siberia and Far East]]'' | | |- | 1993-09-01 | 1999-06-28 | ''[[:d:Q96099086|Ludmila Sorokina]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | 1991-09-01 | 1997-06-30 | ''[[:d:Q96113612|S Yu Lavrick]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | 2014-09-01<br/>2008-09-01 | 2015-08-31<br/>2014-07-31 | ''[[:d:Q96229472|Kseniia Ievleva]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q1950740|Icahn School of Medicine at Mount Sinai]]''<br/>''[[:d:Q30263964|Scientific Center of Family Health Problems and Human Reproduction]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q97072049|Oleg Lakhman]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q52845687|East-Siberian Institute of Medical and Ecological Research]]'' | | |- | 2004-09-01 | 2010-06-25 | ''[[:d:Q100527862|A V Zharkaya]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q30263231|Irkutsk Scientific Center of Surgery and Traumatology]]'' | | |- | 1983-09-01 | 1989-06-28 | ''[[:d:Q104287451|T V Aphanova]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | 2006 | 2011 | ''[[:d:Q104743218|Mikhail A Novikov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Зобнин Ю.В., Калягин А.Н. Иркутский государственный медицинский университет (100 лет со дня основания) // Приангарье: год, события, люди: календарь знаменательных и памятных дат Иркутской области на 2019 год. - Иркутск : ИОГУНБ, 2018. - Вып. 52. - С. 108-116. * Зобнин Ю.В., Майборода А.А., Калягин А.Н. Вехи истории Иркутского государственного медицинского университета на страницах газеты «Медик». К 90-летию Иркутского государственного медицинского университета. // Сибирский медицинский журнал. – Иркутск, 2009. – Т. 91. №8. – С. 167-176. * Иркутский государственный медицинский университет (1919—1999) / Состав. А. Г. Шантуров, Г. М. Гайдаров. Под ред. А. Г. Шантурова. — Иркутск, 1999. — 375 с. * Иркутский государственный медицинский университет / Состав. А. Г. Шантуров, Г. М. Гайдаров. Под ред. И. В. Малов. — Иркутск, 2009. — 548 с. * Образцов А. А., Петровский С. Ф., Калягин А. Н. 70 лет Клинической больнице № 1 г. Иркутска / Под ред. А. Н. Калягина, Л. А. Павлюка. — Иркутск, 2009. — 216 с. * Ходос Х. Г. Деятельность кафедры нервных болезней Иркутского государственного медицинского института за 60 лет её существования (1922—1982 гг.) (К истории медицины и здравоохранения Восточной Сибири). Методические рекомендации. — Иркутск, 1983. * Шантуров А. Г. Биографический словарь заведующих кафедрами, профессоров, докторов наук ИГМУ (1920—1995). — Иркутск: ИГМУ, 1995. — 278 с. * Шантуров А. Г., Гайдаров Г. М. Заслуженные профессионалы России — преподаватели и воспитанники Иркутского государственного медицинского университета. — Иркутск, 1999. — 310 c. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Мәгариф|Россия Федерациясе}} * [[Россия югары уку йортлары исемлеге]] [[Төркем:Россия университетлары]] [[Төркем:1919 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Әлифба буенча университетлар]] [[Төркем:Медицина юнәлешле югары уку йортлары]] [[Төркем:Әлифба буенча университетлар]] [[Төркем:Иркутск]] 7tczr5gi2rlsiwl52vtvoavaycraili Татарстан башкортлары 0 389865 5838454 3542443 2026-04-29T04:52:57Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838454 wikitext text/x-wiki {{Яхшыртуга}} {{Халык |халык = Башкортлар |Рәсем = |үз аталышы = Башҡортлар |гомуми сан = 13 726<ref name="этнорф2010">{{Citation |title=Всероссийская перепись населения 2010. Национальный состав населения РФ 2010 |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |access-date=2020-12-26 |archive-date=2021-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223052305/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |dead-url=yes }}</ref> |үлеп беткән = |арх = |тел = [[Башкорт теле]], [[рус теле]], [[татар теле]] |раса = |дин = [[Ислам]] |тамырдаш = [[Татарлар]] |бүтән халыкка керүе =[[Башкортлар]] |кертә = |чыгуы = }} '''Татарстан башкортлары''' — [[Татарстан|Татарстан Теспубликасы]] территориясендә яшәүче [[башкортлар]]. Алар гадәттә ике төркемгә бүленәләр: беренче төркемгә Татарстанның көнчыгыш төбәкләрендә яшәүче җирле халык токымы булган башкортлар керә, икенчесендә— совет һәм постсовет чорында Урал-Идел өлкәсенең башка төбәкләреннән республикага килгән башкортлар<ref name="ReferenceB">{{Книга|автор=Асылгужин Р. Р., Баширова Ф. Е., Маннапов М. М., Мухаматьянов Р. Т., Рыскулов Р. М., Фаттахова Т. Д., Юсупов Ю. М.|заглавие=Башкиры в субъектах Российской Федерации.// История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. [[Кульшарипов, Марат Махмутович|М. М. Кульшарипов]]; Ин-т истории, языка и литературы УНЦ РАН|ссылка=http://ihtika.ru/index.php/book/istoriya-bashkirskogo-naroda-tom-7-ufa-gilem-2012/page/362|ответственный=|место=Уфа|издательство=Гилем|год=2012|том=VII|страниц=424|страницы=366|isbn=978-5-4466-0040-3}}</ref> . == Халык саны һәм таралып утыруы == {| align="right" cellpadding="4" style="margin: 1em 1em 1em 1em; background: #f0f0f0; border: 1px #aaa solid; font-size: 90%;" | {| class="wide" |+ ''1нче таблица.''ТАССР/Татарстан Республикасында халык исәбен алу нәтиҗәсе буенча башкортлар саны'' <ref>Национальный состав населения Республики Татарстан: Статистический сборник по итогам Всероссийской переписи населения 2002 г., том 4. — Казань: Издательский центр Комгосстата РТ, 2004, С.7., Национальный состав и владение языками, гражданство: Статистический сборник по итогам Всероссийской переписи населения 2010 года, том 4. — Казань: Издательский центр Татарстанстата, 2013, С.5.</ref> ! Ел ! Барлык халык ! Шәһәр<br />халкы ! Авыл<br />халкы |- | '''1926 ел''' | 1752 | 178 | 1574 |- | '''1939 ел''' | 931 | 575 | 356 |- | '''1959 ел''' | 2063 | 1577 | 486 |- | '''1970 ел''' | 2888 | 2498 | 390 |- | '''1979 ел''' | 9256 | 8427 | 829 |- | '''1989 ел''' | 19106 | 17461 | 1645 |- | '''2002 ел''' | 14911 | 13235 | 1676 |- | '''2010 ел''' | 13726 | 12158 | 1568 |- |} {| class="wide" |+ ''2нче таблица.'' ''ТАССР/Татарстан Республикасында һәм Яр Чаллы һәм Түбән Кама шәһәрләрендә башкортлар санында үзгәрешләрне чагыштыру'' <ref>Национальный состав населения Республики Татарстан: Статистический сборник по итогам Всероссийской переписи населения 2002 г., том 4. — Казань: Издательский центр Комгосстата РТ, 2004, С.7, 37,39.</ref> ! Ел ! Барлык халык ! Яр Чаллы шәһәре ! Түбән Кама шәһәре |- | '''1970 ел''' | 2888 | 95 | 148 |- | '''1979 ел''' | 9256 | 4051 | 910 |- | '''1989 ел''' | 19106 | 9532 | 1913 |- | '''2002 ел''' | 14911 | 6910 | 1738 |- |} {| class="wide" |+''3нче таблица. Татарстан Республикасында башкортлар миграциясенең үсеше (1992-2002)'' '')'' ! Ел ! кеше |- | '''1992 ел''' | 491 |- | '''1993 ел''' | 540 |- | '''1994 ел''' | 295 |- | '''1995 ел''' | 211 |- | '''1996 ел''' | 212 |- | '''1997 ел''' | 308 |- | '''1998 ел''' | 164 |- | '''1999 ел''' | 180 |- | '''2000 ел''' | 102 |- | '''2001 ел''' | 17 |- | '''2002 ел''' | -60 |- |} |} 2010 Бөтенрусия Халык санын алу мәгълүматлары буенча Татарстанда 13 726 башкорт — гомуми халыкның 0,36%, татарлар, руслар, чуашлар, удмуртлар, мордвалар, мари һәм украиннардан соң, республиканың сигезенче зур милләте (1нче таблица). Шулардан, Казанда — республиканың барлык башкортларының 12,97% һәм Яр Чаллыда — республиканың барлык башкортларының 43,01% яши. Башкортлар Татарстанның барлык муниципаль районнарында һәм шәһәрләрендә яшиләр, ләкин беркайда да алар халыкның мөһим өлешен тәшкил итмиләр <ref>{{Cite web|url=http://www.tatstat.ru/VPN2010/DocLib8/%D0%BD%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.pdf|title=Национальный состав населения Республики Татарстан|accessdate=2013-10-27|archivedate=2012-11-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CLiVP5JY?url=http://www.tatstat.ru/VPN2010/DocLib8/%D0%BD%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.pdf}}</ref>. Таралып утыру үзенчәлекләре алдагы җанисәп нәтиҗәләренә туры килә. Татарстан Республикасы башкортларының 88,6% шәһәр халкына карый. 2002 елгы Бөтенрусия Халык санын алу мәгълүматлары буенча Татарстанда 14 911 башкорт яшәде. Башкорларның күбесе шәһәрләрдә яши. Бу уңайдан беренче чиратта Яр Чаллы шәһәре аерылып тора, һәм анда республика башкортларының төп өлеше яшәде (2002 елда 46,34%) һәм башкортлар гомуми халыкның 1,4%н тәшкил итә (2002). Шулай ук Түбән Кама һәм Казанда башкортлар күп — республика башкортларының гомуми санына карата 11,66% һәм 9,81%.<ref>Национальный состав населения Республики Татарстан: Статистический сборник по итогам Всероссийской переписи населения 2002 г., том 4. — Казань: Издательский центр Комгосстата РТ, 2004, С.8-11, 17, 37,39.</ref> Башкортлар саны иң күп булган төбәкләр арасында лидерлар: Ютазы (202 кеше), Түбән Кама (196 кеше), Бөгелмә (175 кеше) <ref>Национальный состав населения Республики Татарстан: Статистический сборник по итогам Всероссийской переписи населения 2002 г., том 4. — Казань: Издательский центр Комгосстата РТ, 2004, С.66, 106, 129.</ref>. Яр Чаллы һәм Түбәнге Кама шәһәрләрендә башкортларның туплануы XX гасырның 60-70-нче елларында хезмәт миграциясе белән бәйле <ref>''Сафронов С. Г., Зубаревич Н. В.'' Республика Татарстан // Россия регионов: в каком социальном пространстве мы живем. — М., 2005, С.183.</ref> (2 нче таблицаны кара). СССР таркалганнан соң, 2002 елга кадәр, башкортларның Татарстанга миграциясенең уңай артуы дәвам итте (3нче таблицаны кара). == Этнографик төркемнәр == Татарстанның кайсы бер районнарында, башкортлар электән яшәгән тарихи-географик территорияләрдә: [[Әгерҗе районы|Әгерҗе]] ([[Бөтенрусия халык санын алу, 2010|2010 елгы халык санын]] алу буенча 132 башкорт), [[Азнакай районы|Азнакай]] (249), [[Актаныш районы|Актаныш]] (108), [[Әлмәт районы|Әлмәт]] (709), [[Баулы районы|Баулы]] (208), [[Бөгелмә районы|Бөгелмә]] (436), [[Алабуга районы|Алабуга]] (517), [[Лениногорск районы|Лениногорск]] (262 ), [[Менделеевск районы|Менделеевский]] (168), [[Минзәлә районы|Минзәлә]] (50), [[Мөслим районы|Мөслим]] (38), [[Сарман районы|Сарман]] (103), [[Тукай районы|Тукай]] (206), [[Ютазы районы|Ютазы]] (192) урнашкан <ref>Данную область называют [[Башкортостан (исторический)|Башкирия, Башкортостан, Историческая Башкирия, Исторический Башкортостан]]</ref><ref>Башкирская энциклопедия. В 7 т. Т.3. — Уфа: Башк. энцикл. 2007, С. 297.</ref>. Бу этник төркем вәкилләренең теле [[Көнбатыш башкорт диалекты|башкорт теленең төньяк-көнбатыш диалекты түбән идел-ык сөйләшенә]] карый. Кама-ык башкортлары формалашуда төньяк-көнбатыш этнографик төркеме (байлар, бүләр, гәрәй, йәнәй, йылан, ҡырғыҙ, юрмый), ирәкте һәм сарайлы мең кабиләләре катнашты. I меңъеллык ахырында чыгышы белән Үзәк Азия һәм Алтайдан килгән монгол һәм төрки кабиләләренә барып тоташкан ''байлар'' кабиләсе вәкилләре Дим һәм Ык елгаларының өске агымында урнашкан. Соңрак, XIII-XIV гасырларда кабилә Ык һәм Минзәлә елгаларының түбәнге агымына күченә. Чыгышы белән Идел болгарлары белән бәйле ''[[Бүләр (кабилә)|бүләр]]'' кабиләсе вәкилләре XIII-XIV гасырларда Чулман буе урманнарында һәм Дала Зәйе елгасының аскы агымында, аннары Ык һәм Сөн елгаларында урнашкан. Чыгышлары Үзәк Азия монгол һәм төрки кабиләләре белән бәйле ''гәрәй'' кабиләсе вәкилләре XII-XIII гасырларда Агыйдел елгасының аскы агымында урнашкан, аннары, XIV-XV гасыр азагында кабиләнең бер өлеше Буй һәм Тере Танып елгалары аралыгына күчә. Чыгышы Идел болгарлары белән бәйләнгән ''йәнәй кабиләсе'' вәкилләре XII-XIII гасырларда Дала Зәйе һәм Чишмә елгалары буенда урнаша, аннары, XIV-XV гасырларда Агыйдел елгасының аскы агымы үзәнлегенә һәм Ык һәм Сөн елгалары аралыгына күченә. Чыгышы Үзәк Азия һәм Алтай төрки кабиләләре белән бәйле ''кыргыз'' кабиләсе вәкилләре XIII—XIV гасырларда Сөн һәм Ык елгалары (Өсән елгасы койган урында) бассейнының түбән һәм урта агымында утырган. ''Ирәкте'' кабиләсе вәкилләре, аларның чыгышы Табын кабиләсенең Каратабын ыруы белән бәйле, XV гасырда Ык елгасы бассейнына күченеп килгән. Чыгышы Идел болгарлары белән бәйләнгән ''Юрмый кабиләсе'' вәкилләре XII-XIII гасырларда Дала Зәйе һәм Шишмә елгалары, һәм XIII-XIV гасырларда Ык елгасының урта агымы буйлап утырганнар. Сарайлы мең ыруының җирләре Минзилә, Ык, [[Дала Зәе]] елгаларында һәм аларның кушылдыклары буйында урнашкан <ref>{{Citation |title=''Асылгужин Р., Хамитов К.'' Сарайлы-минцы дёмской долины и мензелинской стороны.// Ж. «Ватандаш», 2010. № 6. |url=http://vatandash.ru/index.php?article=1958 |access-date=2020-12-26 |archive-date=2020-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200920161740/http://vatandash.ru/index.php?article=1958 |dead-url=yes }}</ref> . XVII — XIX гасырның I яртысында чулман-ык башкортлары волостлар составына кергән берничә дистә торак пункт булдырдылар. 1834 елда, Минзәлә, Алабуга, Бөгелмә һәм Сарапул өяздәре территориясендә түбәндәге башкорт җирле: [[Янәй]], [[Байлар (кабилә)|Байлар]], [[Бүләр (кабилә)|Бүләр]], [[Гәрә]], [[Елан (кабилә)|Елан]], [[Ирәкте]]{{чыганагы}}, [[Кыргыз (кабилә)|Кыргыз]], Сарайлы-[[Мең (кабилә)|Мең]] һәм [[Юрмый]] волостьлары булган <ref>{{Книга|автор=[[Асфандияров, Анвар Закирович|Асфандияров А. З.]]|заглавие=Аулы мензелинских башкир|ссылка=|ответственный=|место=[[Уфа]]|издательство=[[Китап (издательство)|Китап]]|год=2009|том=|страниц=600|страницы=20—21|isbn=978-5-295-04952-1|ref=}}</ref> . Хәзерге вакытта ''байлар'' кабиләсе биләмәләренең бер өлеше Татарстан Республикасының Әгерҗе, Актаныш, Баулы, Алабуга, Минзәлә, Нурлат, Сарман һәм Тукай районнары территориясенә, ''бүләр'' — Татарстан Республикасының Актаныш, Минзәлә һәм Мөслим районнарына, ''гәрәй һәм йәнәй'' кабиләсе биләмәләре — Татарстан Республикасының Актаныш районына, ''кыргыз'' кабиләсе — Татарстан Республикасының Баулы һәм Тукай районына, ирәкте кабиләсе — Татарстан Республикасының Мөслим районы, юрмый кабиләсе — Татарстан Республикасының Азнакай, Әлмәт һәм Лениногорск районы биләмәләренә, ''сарайлы мең'' кабиләсе —Сарман һәм Тукай районнарына керә. == Мәдәнияте == Чулман-Ык башкортлары арасында традицион ярым күчмә терлекчелек XVII гасыр азагында игенчелек белән алышына. Хуҗалыкны алып барганда, игенчелекнең каты басу системасы, урман-куакларны кисеп яндыру һәм өч кырлы чәчү әйләнеше кулланыла. Арыш, солы, бодай үстерелә. Шулай ук яшелчәчелек, нигездә бәрәңге утырту үсеш алган. Хужалык итү төрләре киң булган — терлекчелек, кошчылык, чолыкчылык, аучылык, балык тоту, төрле һөнәрчелек. Чулман-Ык башкортларының авыллары (бистәләр), кагыйдә буларак, 100 чамасы хуҗалыктан торган. Өйләр бүрәнәләрдән төзелгән. Өй түбәләре ике яклап ябылган. Татарстан территориясенең бер өлешендә башкортларның төньяк-көнбатыш кейем комплексы таралган. Бу комплекс кием җитештерүдә йортта эшкәртелгән киндер, аннары мамык тукымаларны киң куллану белән аерылып тора. Алардан хатын-кыз күлмәкләре һәм алъяпкыслар, ир-ат күлмәкләре, чалбар теккәннәр. Кулдан тукылган тар гына тукыманнан чыба дип аталган өс киемен теккәннәр. ХХ гасыр башында тукылган күлмәк һәм алъяпкыч яшь һәм урта яшьтәге хатын-кызлар өчен бәйрәм җыелмасы булып торды, ә ир-атлар һәм олы хатын-кызлар өчен гадәти көндәлек һәм бәйрәм киеме буларак позумент белән чигелгән җиңсез камзул хезмәт итте <ref>''[[Шитова, Светлана Николаевна|Шитова С. Н.]]'' Башкирская народная одежда. —1-е изд. — [[Уфа]]: [[Китап (издательство)|Китап]], 1995. —240 с., ил. С.262—263.</ref> . == Тарихы == === Башкортлар һәм Идел Болгары === [[İbn Fadlan|Ибн-Фадлан]] мәгълүматлары буенча, 921-922 елларда [[Идел буе Болгары|Идел Болгары]] һәм Башкорт иле арасындагы чик [[Олы Чирмешән]] елгасы аша үткән. X-XIII гасырларда көнбатыш башкортлар Идел Болгарының бер өлеше була. Кайбер башкорт кабиләләре идел болгарларыннан. [[Башкорт теле]]нең вокализмы [[чуаш теле]]ндәге — [[Borınğı bolğar tele|болгар]] [[Чуаш теле|теленең]] туры нәселе <ref>[http://www.ng.ru/science/2012-09-12/14_volga.html ''Козлов С.'' Поволжские потомки древних булгар.//«Независимая газета».]</ref> сузык аваз системасына бик якын. 1229 елның язында, утыз мең кешедән торган татар-монголлар Көнбатышка хәрәкәт итте һәм көзгә улар [[Җаек (елга)|Җаек]] һәм Идел далаларына якынлашты, һәм [[Җаек (елга)|башкортларның]] һәм аларның болгар союздашларының каты каршылыгына очрады. 1232 елда татар-монголлар Идел Болгары башкаласын — Биләрне яулап алырга ниятләделәр, ләкин алар Олы Чирмешән һәм Кондырча елгалары буендагы төп оборона линияләрендә туктатылды <ref>[http://www.i-gagin.ru/content_art-9.html ''Гагин И. А.'' Политические и культурные связи Волжской Булгарии и Восточной Руси перед татаро-монгольским нашествием.]</ref>. Шулай да алдагы походлары нәтиҗәсендә татар-монгол басып алучылары башкортларны һәм болгарларны яулап алуга иреште. [[Рәшид Әд-Дин|Рәшит әд-Дин]] сүзләре буенча, 1236 елның көзендә монголлар ''"болгар һәм башкортларга каршы поход оештырды һәм кыска вакыт эчендә аларны яулап алды"'' . Болгар һәм Башкорт илләре яулап алынса да, анда яшәүчеләр "яңадан баш күтәрделәр" <ref>[http://kraeved.opck.org/biblioteka/nauchnie_stati_po_istorii_bashkirii/pdf/bashkiry_i_bashkortostan.pdf ''Антонов И. В.'' Башкиры и Башкортостан в письменных источниках XIII—XIV вв.]</ref> . === Чыңгызлылар дәүләтләре кысаларында === XIII гасыр башында Көнчыгыш Европаның күпчелек өлешенә монгол-татар күчкенчеләре һөҗүм иткән. Баскынчыларның беренче һөҗүмнәренә Болгар дәүләте һәм аның составындагы төньяк-көнбатыш башкортлар дусар ителә. 1236 елда Идел Болгары җиңелгәннән соң, [[Тарихи Башкортстан|Башкортостан]] монголлар идарәлегендә кала һәм соңрак 1243 елда [[Batu xan|Бату хан]] нигез салган [[Алтын Урда]] өлеше була.<ref>[http://salavat2000.narod.ru/glava3.htm БАШКОРТОСТАН В СОСТАВЕ ЗОЛОТОЙ ОРДЫ]</ref><ref>[http://www.hrono.ru/text/2006/fatk07_06.html Чтобы жить в мире]</ref>. Башкортлар, хәтта имчәк балалар өчен дә,Алтын Урда ханына ясак түләргә тиеш була. Ясактан башка, башкортлар монгол югары катламына товар ташу һәм хан илчеләрен күчереп йөртү өчен, ат белән тәэмин итәргә тиеш була. Монгол-татар ханнары илбасарлык походларында да җирле халыкларның катнашуын таләп иткәннәр. Шулай ук башкортлар билгеле сандагы сугышчыны үз исәбенә елга җитерлек азык-төлек һәм атлар запасы белән тәэмин итергә тиеш булган. XIII гасыр башыннан, Башкорт кабиләләренең үз борыңгы җирләре, [[Алтын Урда]] җимерелгәннән соң, — [[Чыңгызлылар]] җитәкчелегендәге Казан ханлыгы тарафыннан асаба биләмә җирләр дип танылды һәм расланды. XIV-XV гасырларда Алтын Урда берничә дәүләткә бүленә. [[Тарихи Башкортстан|Башкортостан]] территориясе өч өлешкә: * аның көньяк һәм үзәк өлешләре [[Нугай Урдасы]] идарәсе астында; * көнбатыш һәм төньяк-көнбатыш өлешләре — [[Казан ханлыгы]] җитәкчелегендә; * көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш өлешләре — [[Себер ханлыгы]] власты астында. [[Алтын Урда]] җимерелгәннән соң, башкортлар яшәгән территорияләрнең бер өлеше ([[Ык (Чулман кушылдыгы)|Ык]] елгасының урта һәм аскы агымы, [[Минзәлә елгасы|Минзәлә]] елгасы үзәнлеге, [[Агыйдел (елга)|Агыйдел]] елгасының аскы агымы һәм [[Чулман]]ның сул яры) [[Казан ханлыгы]]на керә. Гомумән алганда, Казан ханнарының башкортлар белән үзара бәйләнешенең характеры тархан грамоталары тапшыру аша, соңгыларны хәрби хезмәткә җәлеп итү омтылышы белән чикләнгән. Мондый сәясәт Ык елгасы үзәнлегенә күп кенә башҡорт кабиләләрен җәлеп итәргә мөмкинлек биргән. Кенәз Андрей Курбский, Казан патшалыгында, татарлардан башка, биш төрле тел: ар, башкорт, мордва, чирмеш һәм чуаш телләре бар, дип яза. Ханлыклар үзара даими дошманлашкан, һәм үз-ара низаг сугышларыннан башкорт халкы бик нык зыян күргән <ref>[http://www.oktb-tower.narod.ru/histor/bash1.htm Наш край в древности]</ref>. Шуңа күрә, хан шәхесендә колбиләүчене һәм җәберләүчене күргәнлектән, көнбатыш башкортлары рус гаскәрләренең каты һөҗүме вакытында Казан ханлыгы хакимнәрен якламаган <ref>[http://prisoed450.narod.ru/xarakter.htm Характер и условия принятия башкирами подданства Русского государства]</ref> . === Рус дәүләте составына керү === 1552 елда [[Казан ханлыгы]] җиңелгәч, [[Иван IV]] патша башкортларны рус подданныйлыгына керергә өнди, үз җирләрен, җирле үзидарәлеген һәм диннәрен саклап калачакларын вәгъдә итә, әмма башкортлар Россия армиясендә хезмәт итәргә яки ясак түләргә мәҗбүр ителә. Хәзерге Татарстан территориясендә яшәүче башкорт ырулары һәм кабиләләре беренчеләрдән булып Казанда А. Б. Горбатый-Шуйский белән сөйләшүләр үткәрә. 1554 елда Көнбатыш башкортлар Россия подданныйлыгына күчә <ref>{{Citation |title=Башкиры |url=http://atlasmap.ru/index.php/russiannews/101788 |access-date=2020-12-26 |archive-date=2013-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014002220/http://atlasmap.ru/index.php/russiannews/101788 |dead-url=yes }}</ref>. Кабилә вәкилләре Жалованный грамоталар ала, юлбашсылар [[тархан]]нар, кенәзләр, старосталар итеп күтәрелә. Башкортларга асабалыҡ хокугын саклау, дин иреге, үзидарәне саклау һәм хәрби яклау гарантияләнде. Башкортлар ясак түләргә һәм хәрби хезмәтне үз өстенә бурыс итеп алды. === XVII-XVIII гасырларда Чулман буенда башкорт күтәрелешләре === Башкортлар феодаль җәбер-золымның көчәйүенә, асабалык хокукларын, дини хокук бозуларга каршы берничә тапкыр күтәрелде, Чулман буенда яшәүче башкорт халкының тәүге зур күтәрелешләренең берсе — 1662-1664 елгы күтәрелеш. [[1681-1684 елларда кабынган Башкорт күтәрелешенең]] сәбәбе — халыкның асаба хокукларының бозылыуы һәм рус булмаган халыкны мәҗбүри христианлаштыру башлануы. Баш күтәрүнең төп лидеры Сәет Садир иде, халык аны Сәет батыр дип атады һәм күтәрелеш вакытында ''Сәфәр хан'' дип игълан итте. Баш күтәрүчеләрнең төп каршылык үзәге Көнбатыш Башкортстан, колониалләштерүгә һәм христианлаштыруга дучар булган Чулман аръягы сызыгы булды. 1682 ел башында баш күтәрүчеләр Кама аръягы линиясе ([[Минзәлә]], [[Зәй шәһәре|Зәй]], Шишмә һ. б.) ныгытмаларына һөҗүм итә. Күтәрелешне бастыру өчен гаскәр җибәрелә. 1683 елның июнь урталарында Минзәлә районында хөкүмәт гаскәрләренең Ю. С. Урусов җитәкчелегендәге зур көчләре туплана, тиздән алар хәлиткеч чаралар күрә һәм Минзәлә һ. б. Кама аръягы крепостьлары янындагы берничә сугышта баш күтәрүчеләрне җиңә. Канлы сугыш нәтиҗәсендә, башкортлар җиңелә һәм таралышып китә. Ләкин Сәет Садир тотылмый һәм Себер юлында сугышуын дәвам итә. Күтәрелеш бастырылганнан соң, башкортларның бер өлешен калмыклар мәҗбүри рәвештә подданныйлыкларын үзгәртергә һәм калмык тайшасы [[Әюкә]] яклауы астында калырга карар иттерәләр. "Ык һәм идел башкортлары һәм чуашларының яртысы хатыннары һәм балалары белән аңа юл тота" <ref>[http://kam.ru/history/ermakov/100 История Набережных Челнов В. В. Ермаков «Челнинская история»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120117075140/http://www.kam.ru/history/ermakov/100}}</ref>. Әмма кырык меңлек калмык гаскаренең рәхимсезлеге башкорт баш күтәүчеләрнең Россия дәүләтенә каршы сугышын туктатырга мәҗбүр итте. Бу хәлне шулай ук патша хакимиятенең мөселманнарны мәҗбүри суга чумдыру турында беркайчан да боерык бирмәве турындагы сүзләре җиңеләйтте. Нәтиҗәдә, патша хакимияте мөселманнарны көчлек белән христианлаштырудан баш тартырга мәҗбүр булды <ref>{{Cite web|url=http://www.oktb.ru/history/bashkirii/glava1_1.htm/|title=Первые башкирские восстания.|accessdate=2012-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111230125909/http://www.oktb.ru/history/bashkirii/glava1_1.htm|archivedate=2011-12-30}}</ref> . XVIII гасыр башында, Пётр I патшаның актив тышкы сәясәте һәм диңгезгә керү өчен сугышлар алып баруы зур чыгымнар таләп итә. Халык өстенә бик күп яңа салымнар һәм җыемнар өелә. Хакимиятнең эшләреннән канәгать булмаган башкортлар яңадан [[1704-1711 еллардагы Башкорт күтәрелешен]] башлый. [[1735-1740 еллардагы Башкорт күтәрелеше]] XVII-XVIII гасырлардагы башкорт күтәрелешләренең иң зуры була. Бу күтәрелештә катнашкан башкортларны бастыру һәм җәзалау чараларын оештыру өчен, хөкүмәт тарафыннан, император [[Анна Иоанновна]] боерыгы буенча, штаб-квартирасы Минзәлә шәһәрендә урнашкан Башкорт эшләре буенча комиссия төзелә. === Көнбатыш башкорт кантоннары === [[Файл:Печать_18-го_юрта_11-го_Башкирского_кантона.jpg|мини|11нче Башкорт кантоны 18нче йорты мөһере]] [[Тарихи Башкортстан|Башкортстанда]] кантон идарә системасы, Россиянең көньяк-көнчыгыш чикләрен ныгыту һәм Башкорт илен тынычландыру максатыннан, [[Павел I|Россия императорының]] 1798 елның 10 апрель боерыгы белән кертелде <ref>{{Книга|автор=|заглавие=Кантонная система управления в Башкирии (1798—1865).// Башкортостан: краткая энциклопедия|ссылка=|ответственный=|место=Уфа|издательство=Башкирская энциклопедия|год=1996|том=|страниц=672|страницы=322|isbn=5-88185-001-7|ref=}}</ref>. Бу указ нигезендә [[Пермь губернасы|Пермь]], [[Ырынбур губернасы|Ырынбур]] һәм [[Нократ губернасы|Вятка]] өлкәләре [[башкортлары]] һәм [[мишәрләр]]еннән 11 башкорт һәм 5 мишәр кантоннарына бүленгән регуляр булмаған гаскәр — [[Башкорт-мишәр гаскәре]] барлыкка килә. 1803 елга кадәр, хәзерге Татарстан территориясендә урнашкан башкорт кантоннары Ырынбур губернасында: [[Бөгелмә өязе]]ндә — 10нчы Башкорт кантоны һәм [[Минзәлә районы|Минзәлә өязендә]] — 11нче Башкорт кантоны урнашкан. Яңа башкорт кантоны төзлгәннән һәм административ үзгәрешләр оештырылганнан соң, көнбатыш башкорт кантоннары арасында: 11нче кантон, Ырынбур губернасы Минзәлә өязеннән тыш, анда Нократ губернасының [[Алабуга өязе|Алабуга]] һәм [[Сарапул өязе|Сарапул өязләре]] кертелде, һәм Бөгелмә өязе — 12нче Башкорт кантонына каратылды. 1806 елның 9 ноябрендә [[Александр I]] хәрби җир көчләре министры генерал С. К. Вязмитиновка Наполеон Франциясе белән сугыш өчен 10 Башкорт полкы булдырырга кушты. Гомумән, гамәлдәге армиягә 10 000 башкорт җибәрелде. [[1812 елгы Ватан сугышы]] башлангач, башкортлардан 15 полк формалашты. Шул исәптән, 11нче башкорт кантоныннан — 6нчы Башкорт полкы һәм өлешчә 5нче полк, 12нче кантон башкортларыннан — 13нче, шулай ук өлешчә 5нче һәм 12нче Башкорт полклары булдырылды <ref>[http://www.museum.ru/1812/Army/Kalinin2/index.html#c1 ''Калинин С. Е.'' Башкиро-Мещерякское войско в 1812—1814 гг.]</ref> . 1855 елда булган кантоннар үзгәртелде: Алабуга һәм Сарапул районнары территориясендә 17нче Башкорт кантоны (элеккеге 11нче кантонның бер өлеше), Минзәлә өязе территориясендә — 18нче һәм 19нчы башкорт кантоннары (элеккеге 11нче кантон территориясе). Элекке 12нче кантонның бер өлеше 23нче Башкир кантонына керде <ref>{{Мәкалә|автор=[[Асфандияров, Анвар Закирович|Әсфәндиәров Ә. З.]]|ссылка=http://kiskeufa.ru/index.php?dn=info&pa=arxiv|язык=|издание=«Киске Өфө»|тип=|год=2010|том=|номер=5|страницы=7|DOI=|issn=}}</ref> . 1865 елда Башкортстанда кантон идарә итү системасын бетерү 1861 елгы крестьян реформасының аерылгысыз өлеше иде. === XIX гасыр ахыры — ХХ йөз башы === XIX гасыр ахырында — ХХ йөз башында Уфа губернасының Минзәлә өязендә, Самар губернасының Бөгелмә өязендә, шулай ук Нократ губернасының Алабуга һәм Сарапул өязләрендә башкорт халкы күп яшәгән. Россия империясендә үткәрелгән халык исәбен алу язмалары югарыдагы өязләрдә башкорт халкы яшәгән берничә йөз авылны теркәде. Бу авылларның кайберләре этник яктан катнаш булганнар — башкорт-типтәр, башкорт-типтәр-мишәр, әмма ХХ гасырга кадәр бу төбәктә сан буенча башкортлар өстенлек иткә <ref>[http://www.vatandash.ru/index.php?article=1448 Некоторые аспекты этнодемографических процессов в полиэтничном регионе]</ref>. XIX-XX гасырлар чигендә Өфе губернасының бер өязендә дә, казан татарлары, мишәрләр һәм типтәрләр — барсын бергә җыйнап күрсәткәндә дә, сан ягыннан башкорт халкыннан өстен чыкмаган. Февраль революциясеннән соң Россиянең демократик үсеше башланды. Үзгәрешләр ул чорда башкортлар яшәгән хәзерге Татарстан территорияләренә дә кагылды. 1917 елның маенда Мәскәүдә узган [[Бөтенрусия мөселманнарының беренче корылтае|Беренче Бөтенрусия мөселманнарының беренче корылтаенда]] яңа Россиянең эчке төзелеше турында фикер алышу булды. Вәкилләрнең күбесе милли автономиягә нигезләнгән федераль корылышны яклап чыгыш ясады, һәм Казан делегациясе генә унитар дәүләт эчендә милли-мәдәни автономия булдырырга тәкъдим итте. 1917 елның 22 июлендә II Бөтенрусия мөселман корылтаеның, I Бөтенрусия мөселман хәрби корылтаеның һәм Бөтенрусия мөселман руханилары корылтаеның уртак җыелышында Эчке Россия һәм Себер төрки-татарларының мәдәни-милли автономиясе Декларациясе кабул ителә. Бу территорияләргә кагылышлы башка проектлар да бар иде. 1917 елның 20-27 июлендә Ырынбурда үткән Башкортларның беренче Гомуми корылтаенда Башкортстанның милли-территориаль автономиясе турында карар кабул ителде. [[III Бөтенбашкорт оештыру корылтае]] положениесы планнарын тормышка ашыру өчен, 1917 елның 15-18 декабрендә кабул ителгән «Төп законнарны ахыргача тормышка ашырганчы, Башкордистанда вакытлы автономияле идарәне тормышка ашыру чаралары»нда болай дип языла: «Көнбатыш [[Тарихи Башкортстан|Башкортстанда]], атап әйткәндә: Өфе, Самар һәм Пермь губерналарының көнбатыш өлешләрендә автономияле идарә кертү өчен, анда 1918 елның гыйнварыннан да соңга калмыйча өяз съездлары чакырылырга тиеш. Бу съездларда Көнбатыш Башкортстан мөселманнары кантональ идарә оештырырга һәм шуның белән идарә итүне үз кулларына алырга тиеш». Илдә барган чуалышлар шартларында сайлауның катлаулылыгы җирле үзидарә дәрәҗәсендә дә чагылыш тапты. Шулай итеп, 1918 елның 26-29 гыйнварында, Бөгелмә, Алабуга һәм Бөре өязләре вәкилләре катнашында, Минзәлә мөселман корылтаенда [[İdel-Ural Ştatı|Урал-Идел дәүләте]] идеясенә караш мәсьәләсе куелды һәм корылтай делегатларының күпчелеге [[Башкортстан автономиясе|Башкортостанның территориаль автономиясен]] яклап чыгыш ясады <ref>{{Книга|автор=|заглавие=История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М. М. Кульшарипов; Ин-т истории, языка и литературы УНЦ РАН|ссылка=|ответственный=|место=Уфа|издательство=Гилем|год=2010|том=V|страниц=468|страницы=132|isbn=}}</ref>. Әмма, аннары делегатлар Идел-Урал штатына кушылу өчен тавыш бирделәр. 1920 елның 26 гыйнварында РКП (б) Үзәк Комитеты Политбюросы Татар Автономияле Совет Социалистик Республикасын төзергә карар итә. Республиканы оештыру өчен кабул ителгән резолюция нигезендә РСФСР Халык Комиссарлары Советы карамагында махсус "тройка" һәм РСФСР Милләтләр Халык Комиссариаты карамагында техник комиссия төзелә. Техник комиссия, Кече Башкорстанга кергән территорияләрне исәпкә алмыйча, бөтен Өфе губернасын ТАССРга кертергә кирәк дип саный (шул вакытта комиссия башкорт милли хәрәкәте лидеры Әхмәтзәки Вәлидинең бу төбәктәге башкорт халкы "күптәннән татарлашкан"{{чыганагы}} һәм Татар республикасына кертелергә тиеш дигән позициясен исәпкә ала). 1920-1921 елларда Минзәлә, Бөгелмә, Сарапул, Алабуга өязләре биләмәләре Мәскәү үзәк хакимиятенең административ ҡарары белән яңа төзелгән [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССРы]] составына кертелде. Байлар кабиләсе башкортларының барлык диярлек асаба җирләре, йәнәй, бүләр һәм юрмый кабиләләренең күпчелек җирләре (''Этнографик төркемнәр'' бүлегендә карагыз), кыргыз ыру җирләренең бер өлеше (Актаныш һәм Ютазы районнарында), гәрәй (Актаныш районында) һәм елан (Баулы районында), шулай ук мең һәм табын башкортларының киң җирләре <ref name="ReferenceA">{{Книга|автор=|заглавие=История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М. М. Кульшарипов; Ин-т истории, языка и литературы УНЦ РАН|ссылка=|ответственный=|место=Уфа|издательство=Гилем|год=2010|том=V|страниц=468|страницы=386|isbn=}}</ref> Татар АССРы чикләренә кертелә. 1920 елларда [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] Хөкүмәте, Башкорт Үзәк Башкарма [[КПССның Башкортстан өлкә комитеты|Комитеты]] һәм [[КПССның Башкортстан өлкә комитеты|РКП (б)ның Башкортстан өлкә комитеты]] Татарстан Республикасының хәзерге көнчыгыш районнары территорияләрен Башкорт автономиясенә кертү өчен чаралар күрергә тыршып карый<ref name="ReferenceB" />. {| align="right" cellpadding="4" style="margin: 1em 1em 1em 1em; background: #f0f0f0; border: 1px #aaa solid; font-size: 90%;" | {| class="wide" |+ ''4нче таблица''. ''1897 елда Россия Империясе халык санын алу нәтиҗәсе буенча ТАССРга тулы һәм өлешчә кертелгән өязләрендә башкорт телен туган тел дип күрсәткән башкортлар саны<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Распределение населения по родному языку и уездам 50 губерний Европейской России]</ref> .'' ! Өязе !! Саны |- |'''Өфе губернасының Минзәлә өязе''' || 123052 |- |'''Нократ губернасының Сарапул өязе''' || 5100 |- |'''Нократ губернасының Алабуга өязе''' || 8799 |- |'''Самар губернасының Бөгелмә өязе''' || 29647 |- |} |} 1897 елгы Россия империясе халкының беренче җанисәбен алу мәгълуматлары буенча, Минзәлә, Бөгелмә, Алабуга, Сарапул өязләре территориясендә 166 598 башкорт (алар туган теле дип башкорт телен күрсәтә) яшәгән (4 нче таблицаны карагыз). 1920 елгы Бөтенрусия халык исәбен алу буенча, шул вакыттагы Татарстан җирлегендә 120300 башкорт<ref>[http://www.tataroved.ru/publicat/jazik_etnos.pdf Язык и этнос на рубеже веков: Этносоциологические очерки о языковой ситуации в Республике Татарстан. Казань: Магариф, 2002. — 208 с. С. 104]</ref> була<ref>Труды Центрального статистического управления. Том XVIII. Сборник Статистических сведений по Союзу С. С. Р. 1918—1923 за пять лет работы Центрального статистического управления // Таблица 3. Национальный состав населения по переписи 1920 года. Москва, 1924. С. 33</ref>. 1926 елдагы Бөтенсоюз җанисәбе нәтиҗәләре буенча, Татарстан АССРында башкортлар саны кискен рәвештә 1 752 кешегә чаклы кимеде. Заманча тикшеренүчеләрнең кайберәүләре бу күренешнең төп сәбәбен башкортлар күпләп яшәгән территорияләрнең ТАССРдан БАССРга күчүе белән бәйләсә, башкалар моны ТАССР дәүләт-административ аппаратының милләтне ясалма үзгәртү сәясәте белән <ref>Янгузин Р. 3., Хисамитдинова Ф. Г. Коренные народы России. Башкиры. — Уфа: Китап, 2007. — 352 с. С. 99</ref>, шулай ук, тел һәм этник ассимиляция <ref>''Асфандияров А. З.'' История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап 2009, С.364-366</ref> белән бәйли. Тел һәм этник ассимиляциягә китергән факторлар арасында, кагыйдә буларак, түбәндәгеләр күрсәтелә:<ref>Западные башкиры по переписям 1795—1917 гг. Асфандияров А. 3., Абсалямов Ю. М., Роднов М. И. — Уфа, Китап, 2001. — 712 с.</ref> * '''Лингвистик, мәдәни-көндәлек шартларда башкортлар һәм татарларның якынлыгы'''. Ассимиляциягә йогынты ясаган мөһим фактор — телнең якынлыгы, татар телендә укыту һәм татар әдәбиятенең таралуы аркасында, башкортларның татар мәдәниятенең үзенчәлекләрен кабул итүе. Болар барысы да башкортлар арасында икеләтә этник үзаң формалашуга китерде. * '''Татар-кердәшләр һәм башкорт-кердәшләр төркемнәрендә социаль-икътисади мөнәсәбәтләрнең охшашлыгы'''. Ә.З. Әсфәндияров Өфе губернасының көнбатыш районнарында 36% башкорт кердәшләре яшәгәнен билгели. Аларның, татар кердәшләре белән, башкорт асабаларыннан уртак бәйлелеге, тиз йотылуга китергән. Шулай ук бер типтагы хуҗалык итү дә ассимиляциягә көчле ярдәм иткән. Көнбатыш башкортлар, татарлар кебек, игенчелек белән шөгыльләнгән, даими рәвештә утырак яшәгән. * '''Бер үк дин'''. Башкортлар да, татарлар да ислам динен тоталар, дини киртәләр булмаганлыктан, ассимиляция туктаылмаган. * '''Сәяси факторлар'''. Элеккеге Бөгелмә, Минзәлә, Алабуга һәм Сарапул районнары территорияләрен Татар АССРы составына кертү; соңрак вакытлы матбугат басмаларын, мәктәп белемен бер генә телдә — татар телендә алып бару. * '''Демографик фактор'''. Кердәшләр санының артуы. Кайбер өйәзләр мишәр һәм типтәр халкының зур агымын кичерә, мәсәлән, 1863 елда Минзәлә өйәзенең 100 кешесенә 39 күчкенче, Бөгелмә өйәзендә — 36,5 күчкенче тура килгән. * '''Татарлар һәм башкортларның территориаль катнаштырылуы'''. XIX гасыр башында ук инде катнаш халыктан торган: башкортлар [[казан татарлары]], [[мишәрләр]], [[типтәрләр]] белән яшәгән авыллар өлеше шактый арткан. Бөгелмә өйәзендә мондый авыллар өлеше 89,7%ка, Минзәлә өйәзендә — 58,7%ка җиткән. * '''Татарлар һәм башкортлар арасында катнаш никахларның артуы'''. Эндогамияне бозу. Д. М. Исхаков билгеләп үткәнчә, ХХ йөзнең беренче тистә елында, төньяк-көнбатыш зонада, әниләре башкорт булмаган (күпчелек очракта татар булган) башкортларның өлеше 60%ка җиткән <ref>''Исхаков Д. М.'' Татары: перепись и политика. — Казань, 2010, С.27.</ref> . Б. Л. Хәмидуллин сүзләре буенча, башкортлар яшәгән территорияләрнең бер өлешенең Казан ханлыгына керүе, аның күрше территорияләргә икътисадый һәм сәяси йогынтысы, башкортларның хан армиясендә хезмәт итүе XVI гасырда татарлар белән башкортларның кушыла башлауына этәргеч биргән <ref>''Хамидуллин Б. Л.'' Народы казанского ханства: этносоциологическое исследование. — Казань: Татарское книжное издательство, 2002.</ref> . 1917 елда Совет [[Җир турында декреты]] җиргә бөтен шәхси милек төрләрен, шул исәптән башкортларның асаба хокукларын юкка чыгарды, һәм аларның башка этник төркемнәр тарафыннан йотылу куркынычы тизләтелде. Соңрак, фәлсәфи фәннәре кандидаты Асылгужин Р. Р. сүзләре буенча, кайбер башкорт филолог галимнәре, төньяк һәм төньяк-көнбатыш башкортлары сөйләшү телен башкорт әдәби теленең состав өлешө булуын танудан баш тартып (башкорт теленең төньяк-көнбатыш диалекты), хәлне тагы да катмрлаштырды <ref name="autogenerated1">[http://www.gumilev-center.ru/?p=10044 Этническая идентичность западных башкир]</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.istoki-rb.ru/archive.php?article=1039|title=Башкирская кровь и татарский язык|accessdate=2012-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020021001/http://www.istoki-rb.ru/archive.php?article=1039|archivedate=2013-10-20}}</ref> . Ассимиляцияләнгән төркемне Татарстан галимнәре хәзерге вакытта казан татарлары составындагы типтәр-башкорт этнографик төркеме дип саный <ref>Татары. — М.: Наука, 2001, С.18.</ref> . == Татарстан Республикасы башкортларының милли-мәдәни автономияләре == Хәзерге вакытта Татарстан Республикасында башкортларның дүрт милли-мәдәни автономиясе бар. Үзләренең барлыкка килүе белән алар XX гасырның 90нчы еллары башында республикада барлыкка килгән башкорт мәдәни җәмгыятьләренә бурычлы. 1992 елда Казанда "Башкорт йорто" мәдәни җәмгыяте, ә Яр Чаллыда "Юлдаш" мәдәни җәмгыяте оешты. Бу җәмгыять әгъзалары 1992 елның маенда узган Татарстан Халыкларының Беренче Җыенында башкорт халкының мәдәниятын күрсәтте <ref>{{Мәкалә|автор=Баширова Ф.|ссылка=http://www.vatandash.ru/index.php?article=1105|язык=|издание=[[Ватандаш]]|тип=|год=2002|том=|номер=6|страницы=|DOI=|issn=1683-3554}}</ref> . 1998 елның мартында, нигез салу конференциясендә, "Башкорт йорто" җәмгыяте Казан шәһәре башкортларының Милли-мәдәни автономиясенә әверелде. 2000 елда "Юлдаш" шулай ук Яр Чаллы шәһәренең "Шоңкар" Башкорт милли мәдәни автономиясе итеп үзгәртелде. Шул ук елны, Түбән Кама шәһәрендә "Урал" Башкорт милли — мәдәни автономиясе пәйда булды. Бу оешмалар инициативасы белән, 2002 елның маенда, Татарстан Республикасы башкортларының Беренче Корылтайы җыелды, анда дүртенче автономия — Татарстан Республикасы башкортларының милли-мәдәни автономиясе булдырылды. == Төбәктә туып үскән танылган башкортлар == * [[Тәкыйулла Галиев|Галиев, Такыйулла Абдулханнан улы]] (1894-1957) — инженер-электрик, Башкорт милли хәрәкәте лидеры. * Сәет Садир — [[1681–1684 еллардагы Башкорт күтәрелеше]] җитәкчесе <ref>{{Cite web|url=http://www.bp01.ru/public.php?public=868|title=Самосознание западных башкир|accessdate=2012-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131103105254/http://www.bp01.ru/public.php?public=868|archivedate=2013-11-03}}</ref> * [[Мөхәммәтъяр Солтанов|Солтанов, Мөхәммәтъяр]] Мөхәмәтшәриф улы (1837-1915, Минзәлә өязендә туган) — иҗтимагый һәм дин эшлеклесе, Ырынбур Мөхәммәдия Дини Җыелышын җитәкләде (1886-1915) <ref name="autogenerated20131031-1">[http://encycl.bash-portal.ru/sultan_m.htm Статья в Башкортостан: Краткая энциклопедия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102160340/http://encycl.bash-portal.ru/sultan_m.htm}}</ref> . * [[Искәндәрбәк Солтанов|Солтанов, Искәндәрбәк Мөхәммәтъяр улы]] (1872-1920) — Башкорт милли хәрәкәте лидерларының берсе, Кече Корылтай — Башкордистан Парламенты алды әгъзасы. * [[Мансур Солтанов|Солтанов, Мансур]] Ислам улы (1875-1919, Минзәлә өязендә туган) — профессиональ музыкант һәм хәйрия фонды рәисе <ref>''Рәшит Шәкүр.'' Арҙаҡлы башҡорттар. Ғилми-биографик очерктар. — Өфө: Китап, 2005. — 376 бит. ISBN 5-295-02098-3 С.99</ref> . * [[Илдархан Мутин|Мутин, Илдархан Ибраһим улы]] (1888-1938, хәзерге Актаныш районының Такталачык авылында туган) — башкорт милли хәрәкәте лидерларының берсе, Башкорт Хөкүмәте әгъзасы, җәмәгать һәм дәүләт эшлеклесе. * [[Габдрахман Фәхретдинов|Фәхретдинов, Габдрахман Ризаитдин улы]] — дәүләт эшлеклесе, тәрҗемәче, Башкорт милли хәрәкәте әгъзасы <ref>{{Cite web |url=http://lists.memo.ru/d33/f407.htm |title=Книга памяти жертв политических репрессий Республики Башкортостан. Т. 5. Уфа, 2005. С. 178. |accessdate=2020-12-26 |archivedate=2013-11-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102130804/http://lists.memo.ru/d33/f407.htm }}</ref> . * [[Габделәхәт Фәхреддинов|Фәхреддинов, Габделәхәт Ризаитдин улы]] — икътисадчы, Бөтенрусия оештыру җыелышы әгъзалары комитеты (Комуч) әгъзасы <ref>[http://lists.memo.ru/index21.htm Москва, расстрельные списки — Коммунарка]</ref> . * [[Әфзал Таһиров|Таһиров, Әфзал Мөхетдин улы]] (1890-1938, хәзерге Әлмәт районы Абдрахман авылында туган) — башкорт совет язучысы, дәүләт һәм җәмәгать эшлеклесе, Башкорт АССРы Үзәк Башкарма комитеты рәисе (1931-1937), СССР Үзәк Башкарма комитеты Президиумы әгъзасы (1932-1937). == Шулай ук карагыз == * [[Типтәрләр|Тептяри]] == Искәрмәләр == {{Reflist|2}} == Әдәбият == * Акманов А. И. Ведомость башкирских дач Мензелинского уезда // Ватандаш. — 2002. — № 2. — ISSN 1683-3554. * Асфандияров А. З. Аулы мензелинских башкир. — Уфа: Китап, 2009. — 600 с. — <nowiki>ISBN 978-5-295-04952-1</nowiki>. * Асфандияров А. 3. Кантонное управление в Башкирии (1798—1865). — Уфа: Китап, 2005. — 256 с. — <nowiki>ISBN 5-295-03586-7</nowiki>. * ''Асылгужин Р. Р., Юсупов Ю. М., Салауши Т. А.'' Западные башкиры: политическая история, проблема этнической идентификации. Уфа: Хан, 2010. — 183 с. * Асылгужин Р. Р. Этнополитическая история и расселение минских родоплеменных объединений // Ватандаш. — 2014. — № 1. — ISSN 1683-3554. * А.-З. Валиди Тоган. История башкир. — Уфа: Китап, 2010. — 352 с. — <nowiki>ISBN 978-5-295-05000-8</nowiki>. * Западные башкиры по переписям 1795—1917 гг. Уфа, 2001. * История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М. М. Кульшарипов; Ин-т истории, языка и литературы УНЦ РАН. — Уфа.: Гилем, 2012. — 416 с.: ил. — ISBN 978-5-02-037008-1. Т. II. — 2012. — ISBN 978-5-91608-100-8 (т. 2) (в пер.) * История башкирского народа. В 7 т. Т.5. С.424-425.,- Уфа: Гилем, 2010. * История Башкортостана. Часть 1. С древнейших времен до 1917 г. Учебное пособие — Под ред. [[Ирек Акманов|И. Г. Акманова]] — Изд. 1-е — Уфа: Башкирское издательство «Китап». 1993—240 с. * История Башкортостана с древнейших времен до 60-х годов XIX века — Уфа: Китап, 1996—165 с. * ''[[Раил Кузеев|Кузеев Р. Г.]]'' Башкирские шежере. Уфа, 1960. * ''Кузеев Р. Г.'' Происхождение башкирского народа: Этнический состав, история расселения. М., 1974. * ''Кузеев Р. Г.'' Народы Среднего Поволжья и Южного Урала: Этногенетический взгляд на историю. М., 1992. * ''[[Сергей Руденко|Руденко С. И.]]'' Башкиры. Уфа: Китап, 2006. * ''Умурзаков Г. X.'' Древние башкиры: Некоторые вопросы истории. Уфа, 1991. == Сылтамалар == * Камско-икские башкиры // Башкирская энциклопедия / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа : ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2020. — <nowiki>ISBN 978-5-88185-306-8</nowiki>. * [http://www.vatandash.ru/index.php?article=1530 Динамика развития демографических процессов в современном Башкортостане] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304113613/http://www.vatandash.ru/index.php?article=1530 |date=2016-03-04 }} * [https://web.archive.org/web/20131020021001/http://www.istoki-rb.ru/archive.php?article=1039 Башкирская кровь и татарский язык] * [http://www.gumilev-center.ru/?p=10044 Этническая идентичность западных башкир] * [http://bank.orenipk.ru/Text/t46_20_2_4.htm О башкиро-булгарских этнических связях] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221032937/http://bank.orenipk.ru/Text/t46_20_2_4.htm |date=2019-12-21 }} * [https://web.archive.org/web/20090219131002/http://kraeved.opck.org/biblioteka/bashkortostan/peremena_nac_prinadlejnosti/peremena_nac_prinadlejnosti.pdf К ИССЛЕДОВАНИЮ МЕХАНИЗМА ИЗМЕНЕНИЯ НАЦИОНАЛЬНОЙ ПРИНАДЛЕЖНОСТИ] * [http://ufagen.ru/bashkir/plemena/northwest Северо-западные башкиры] * [https://web.archive.org/web/20160304194636/http://chekmagush.ru/about/history/chekmagush-history/page-5.html История] * [http://www.vatandash.ru/index.php?article=255 Вожди восстаний XVII—XVIII вв. из башкир Казанской дороги] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304102052/http://www.vatandash.ru/index.php?article=255 |date=2016-03-04 }} * [https://web.archive.org/web/20120117075140/http://www.kam.ru/history/ermakov/100 Национальные восстания в нижнем Прикамье] * {{YouTube|pEYg376EPp4|''Башкиры Татарстана''}} {{Портал|Башкортлар}} {{Татарстан халыклары}} {{MyTatarstan2020}} [[Төркем:Татарстан халыклары]] [[Төркем:Башкортлар]] oj0dfr5eou5o6hi7wlypjatfjiohwxj Татарстанның инвестицияләү климаты 0 389975 5838456 5752381 2026-04-29T05:13:21Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838456 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=апрель 2026}} {{Ук}}'''Татарстан Республикасының инвестицияләү климаты''' — [[Россия|Россия Федерациясе]] субъектындагы икътисадый хәл. [[Татарстан]] даими рәвештә [[Россия субъектлары]] арасында инвестицион җәлеп итүчәнлек буенча илкүләм рейтингның лидерлары рәтенә керә (2015 елдан башлап 3 урыннан түбәнрәк төшми). Республика хөкүмәте төбәк проектларына инвестицияләр җәлеп итү өчен даими рәвештә яңа чаралар күрә һәм алдынгы тәҗрибәләрне куллана. Регионда инвестклиматка ярдәм итү һәм аны үстерү өчен җайга салучы институтлар һәм оешмалар, мәсәлән, министрлыклар, инвестиция фондлары, инвестицион үсеш агентлыгы бар. 2020 елның декабренә бу инфраструктура 100 [[Татарстанның сәнәгать парклары|индустриаль паркны]], биш [[Татарстанның алгарышлы социаль-икътисади үсеш территорияләре|АСИҮТ]] (аларның икесе социаль-икътисади үсеш дәрәҗәсе буенча Россиянең иң яхшы ун моношәһәрләре исемлегенә керә<ref>{{Cite web|lang=|url=https://rossaprimavera.ru/news/5acd821e|title=Череповец вновь вошел в ТОП-10 моногородов России|author=|website=ИА Красная Весна|date=2020-11-19|publisher=}}</ref>), ике махсус икътисадый зона — [[Алабуга (махсус икътисади зона)|«Алабуга»]] һәм [[Иннополис (махсус икътисади зона)|«Иннополис»]] ны үз эченә ала<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/news/490677|title=«Алабугу» в четвертый раз подряд признали лучшей ОЭЗ в России|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-23}}</ref>. Инвестклиматны яхшырту сәнәгать үсешенә, эш урыннары артуга, республика халкының тормыш дәрәҗәсен үстерергә ярдәм итә. == Инвестицияләү климатын бәяләү == {{Врезка |Выравнивание = right |Фон = |Ширина = 30% |Заголовок = Татарстандагы инновацияләр белән эшләүне билгеләүче төп законнар |Содержание = * Россия Федерациясендә капитал салулар рәвешендә гамәлгә ашырыла торган инвестиция эшчәнлеге турында ФЗ * РФ тагы чит ил инвестицияләре турындагы ФЗ * “Татарстан Республикасында инвестицион эшчәнлек турында” ТР Законы № 1872, 25.11.1998 ел * “Татарстан Республикасында чит ил инвестициләре турында” ТР Законы №2180-XII, 19.07.1994 ел * “Оешмаларның милкенә салым турында” ТР Законы № 49-ТРЗ, 28.11.2003 ел * “Татарстан Республикасында инвестицияле салым кредиты турында” ТР Законы № 68-ТРЗ, 10.10.2011ел |Подпись = Инвестиция эшчәнлеген алып баруга кагылган башка [https://tida.tatarstan.ru/norm/tatarstan.htm?page=1 төбәк] һәм [https://tida.tatarstan.ru/norm/russia.htm федераль] норматив хокукый документлар}} Стратегик инициативалар агентлыгы төзегән Россия төбәкләрендә инвестицияләү климаты рейтингында 2020 елда Татарстан икенче урында, беренче урында [[Мәскәү вакыты|Мәскәү]] тора<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/4408392 |title=Нижегородская область поднялась в рейтинге АСИ на 39 позиций |author=Александра Викулова |date=2020-07-09 |publisher=Коммерсант |accessdate=2020-12-01}}</ref>. Шул ук вакытта республика әлеге рейтингта тотрыклы рәвештә югары позицияләрдә кала: 2014 елдан башлап республика өченче урыннан түбәнрәк төшми, ә 2015-2017 елларда лидерлыкны саклый<ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/economics/articles/2018/05/25/770724-reitinge-regionov-vpervie-smenilsya-lider|title=В рейтинге регионов с лучшим инвестиционным климатом впервые сменился лидер|publisher=Ведомости|accessdate=2020-12-10}}</ref>. InfraOne Россия бәйсез инвестицияләр компаниясе мәгълүматларына караганда, 2020 елга Татарстан инфраструктура үсеше индексы буенча Россиянең беренче 10 төбәге арасына керә һәм [[Идел буе федераль округы]]н җитәкли (дәүләт-хосусый партнерлыгының мөһим факторы)<ref>{{Cite web|url=https://pfo.volga.news/article/560367.html|title=Татарстан вошел в топ-10 регионов России по индексу развития инфраструктуры, представленном в рамках Российской недели ГЧП 2020|publisher=Волга Ньюс. Поволжье|accessdate=2020-12-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://rt-online.ru/tatarstan-voshel-v-top-10-regionov-rossii-po-indeksu-razvitiya-infrastruktury/|title=Татарстан вошел в топ-10 регионов России по индексу развития инфраструктуры {{!}} Республика Татарстан|accessdate=2020-12-10}}</ref>. [[Монополиягә каршы федераль хезмәт]] 2020 елда Татарстанның инвестклиматын Мәскәү, [[Санкт-Петербург|Петербург]], [[Тула өлкәсе|Тула]] һәм [[Мәскәү өлкәсе|Мәскәү өлкәләре]] белән беррәттән илдә иң сәламәтләрнең берсе дип бәяли <ref>{{Cite web|url=https://pravo.ru/fas15/news/225413/|title=ФАС оценила конкурентные практики регионов в 2019 году|publisher=ПРАВО.Ru|accessdate=2020-12-10}}</ref>. {{Цитата|Инвестицияләр җәлеп итү — Татарстандагы иң мөһим юнәлешләрнең берсе. Республикада инвесторлар белән комплекслы эш җайга салынган: 2012 елдан бирле Инвестиция советы эшли, Татарстан Республикасының Инвесторлар Клубы оештырылды, инвестпроектларны озата бару бер тәрәзә принцибы буенча гамәлгә ашырыла.|автор=Рөстәм Миңнеханов<ref>{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/12-11-2020/minnihanov-zayavil-o-neobhodimosti-obespechit-stabilnye-usloviya-dlya-investorov-5785120|title=Минниханов заявил о необходимости обеспечить стабильные условия для инвесторов|publisher=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-10}}</ref>}} 2019 елда Россия инвестицияләренең якынча 70 % ы Татарстан, [[Калуга өлкәсе|Калуга]], [[Липецк өлкәсе|Липецк]], [[Сембер өлкәсе|Ульяновск]] һәм Мәскәү өлкәләренең индустриаль паркларына һәм башка икътисадый мәйданчыкларына туры килә<ref>{{cite web|url=https://expert.ru/expert/2019/28/dostroit-promyishlennyij-bazis/|title=Достроить промышленный базис|author=Александр Ивантер|date=2019-0708|publisher=Эксперт|accessdate=2020-12-01|archivedate=2021-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419062219/https://expert.ru/expert/2019/28/dostroit-promyishlennyij-bazis/}}</ref>. [[Федераль дәүләт статистикасы хезмәте|Росстат]] мәгълүматларына караганда, 2018 елда төп капиталга инвестицияләр 629,7 млн сумнан артып киткән, шуның 34,5% ы — җәлеп ителгән акчалар<ref name="rt.rbc.ru">{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/20/01/2020/5e25963c9a794782475982b0|title=Инвестиции в основной капитал Татарстана превысили 640 млрд рублей|website=РБК|accessdate=2020-12-12}}</ref>. Республика территориясендә, 29 илдән инвестицияләр җәлеп итеп, 400 дән артык инвестпроект гамәлгә ашырылды. Иң эре чит ил инвесторлары — [[Америка Кушма Штатлары|АКШ]] (якынча 35 %, яки $590 млн), [[Алмания]], [[Төркия]], [[Кытай]] һәм [[Нидерланд]]тан<ref>{{Cite web|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/15/03/2019/5c8b4a459a7947456a9244ab|title=Обновление Стратегии-2030: РТ снижает план по иностранным инвестициям|publisher=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>. 2019 елның 9 ае эчендә Татарстан 1,6 млрд туры чит ил инвестицияләре алган, бу исә Россиянең бу күрсәткеч буенча иң яхшы 5 төбәге арасына керү мөмкинлеге биргән<ref name="rt.rbc.ru"/>. 2020 елның шул ук чорында республика 336,5 млрд сум алган, шуның 65 % ы — реинвестицияләү, ә иң актив партнерлар — Алмания, Нидерланд, Төркия һәм [[Финляндия]]. Икътисадый активлыкның кимүе халыкара [[COVID-19 коронавирус авыруы|коронавирус пандемиясе]] белән бәйле<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/11/12/2020/5fd218479a7947c3ca5762ea|title=Эффект пандемии: в РТ в 2020-м снизились инвестиции в основной капитал|website=РБК|accessdate=2020-12-12}}</ref>. Башка күрсәткечләр арасында — Россия шәһәрләренең «Яшел рейтингы», яки ESG-рейтинг, яки дәүләт идарәсе сыйфаты рейтингы. Татарстан Мәскәү белән бергә әлеге рейтингка ике ел рәттән керә. ESG-рейтингы төрле хәвефкә эләгү дәрәҗәсен һәм аның әйләнеп узуны бәяли. Мәсәлән, ришвәткә каршы тору буенча комиссияләр булу, администрация хезмәткәрләренең керемнәре турында мәгълүматны ачу һәм башка факторлар карала, бу шулай ук инвестицияләр потенциалы үсешенә уңай йогынты ясый<ref>{{Cite web |url=https://www.vedomosti.ru/opinion/articles/2020/06/14/832549-gotovi-krizisu |title=Где в России лучше всего готовы к кризису |publisher=Ведомости |accessdate=2020-12-10}}</ref>. 2020 елның декабрендә [[Россия Икътисадый үсеш министрлыгы]] капиталга кертемнәрне яклау һәм бүләкләү турында килешү әзерләгән: компаниянең төп капиталына инвестицияләр елына тулаем эчке продуктның 25-27% ын тәшкил итәргә тиеш, моның өчен алар үз проектларына тотрыклы ташламалар һәм [[субсидия]]ләр алалар. Татарстан [[Икътисадый сәясәт буенча федерация советы]]н мондый законны кабул итүне 2018 елда ук сораган<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.pnp.ru/politics/tatarstan-prosit-prinyat-zakon-o-zashhite-kapitalovlozheniy-investorov.html|title=Татарстан просит принять закон о защите капиталовложений инвесторов|website=www.pnp.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Килешү кагыла торган беренче өч компания арасында — [[Wildberries]] компаниясе<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.forbes.ru/obshchestvo/415281-smozhet-li-pravitelstvo-perezapustit-investicionnyy-cikl|title=Сможет ли правительство перезапустить инвестиционный цикл|website=Forbes.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>, ул Татарстанда 4000 эш урынына исәпләнгән 5 млрд. сумлык логистик үзәк төзи<ref>{{Cite web|url=https://realty.interfax.ru/ru/news/articles/111855/|title=Крупнейший онлайн-ритейлер РФ начал строить распредцентр за 5,5 млрд рублей|website=realty.interfax.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>. == «Стратегия-2030» == {{Врезка |Выравнивание = right |Фон = #c6dbf7 |Ширина = 300px |Заголовок = |Содержание =Казанда кеше капиталын, мохит һәм технологик үсешне, агломерацияне үстерү буенча бурычлар төгәл формалаштырылган. Татарстан башкаласының бурычы — Мәскәү һәм Санкт-Петербург шәһәрләре белән бергә тору. Казан бик кызыклы креатив киңлекләрне үстерә, аларны теләсә кайсы шәһәрне чын-чынлап заманча итә. Шуңа күрә республика хакимияте тарафыннан 2030 елга кадәр куелган бурычлар үтәп булырлык. |Подпись =Россиянең экс-финанс министры [[Алексей Кудрин]]<ref>{{Cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/5804d74b9a794711e05ec5e4 |title=Кудрин: Темпы роста ВВП в России не будут превышать 1% |publisher=РБК |accessdate=2020-12-10}}</ref>}} 2030 елга кадәр республиканың икътисадый үсеш стратегиясен Республика Президенты [[Рөстәм Миңнеханов]] йөкләмәсе буенча 2013-2014 еллар чикләрендә эшләүгә алыналар. Төп максат — «Татарстанны икътисад, инфраструктура, сәламәтлек саклау, мәгариф, мәдәният һәм туризм өлкәсендә глобаль рәвештә таныту»<ref>{{Cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/55928e5c9a794751dc832192 |title=В РТ взялись за разработку экономического развития до 2030 года. |publisher=РБК |accessdate=2020-12-10}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/26/09/2013/55928ca69a794751dc82f677 |title=Рустам Минниханов: Татарстан должен стать глобально узнаваемым |publisher=РБК |accessdate=2020-12-10}}</ref>. Стратегиянең төп нигезләмәләрен [[Казан (Идел буе) федераль университеты|КФУ]] студентларына 2015 елның февралендә үк тәкъдим итәләр, шуннан соң документны [[Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты|Татарстан министрлар кабинетына]], аннан төбәк [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы|Дәүләт Советына]] тапшыралар<ref>{{Cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/14/02/2015/5592b43d9a7947e00d5b561f |title=Стратегию "Татарстан-2030" презентовали в КФУ |publisher=РБК |accessdate=2020-12-10}}</ref>. Шул ук елның маенда республикада «Татарстан-2030» стратегиясен раслау турында закон проекты әзерләнә<ref>{{Cite web|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/5592b4029a7947de211fc274|title=В РТ подготовили проект закона об утверждении стратегии «Татарстан–2030»|publisher=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>. Республика Дәүләт Советы 2015 елның июнендә стратегияне карый һәм раслый<ref>{{Cite web|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/5592b4889a7947de211fd02c|title=На очередном заседании Госсовета РТ рассмотрят проект стратегии «Татарстан–2030»|publisher=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>. Шул ук вакытта «2030 елга кадәр Татарстан Республикасын социаль-икътисадый үстерү стратегиясен раслау турында» 40-ЗРТ номерлы закон кабул ителә. Сентябрьдә [[Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты|Татарстан Хөкүмәте]] стратегияне тормышка ашыру планын раслый, аны дүрт этапка бүләләр: 2016-2018, 2019-2021,2022-2024 һәм 2025-2030 еллар. Дума карары буенча стратегиягә төзәтмәләр кертү кирәк булган очракта һәр өч ел саен очрашу үткәрелергә мөмкин<ref>{{Cite web|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/560a3bde9a7947b8c57ddf0c|title=В Татарстане утвердили план мероприятий по реализации "Стратегии-2030"|publisher=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>. Стратегия һәм закон нигезендә, үзәктә кеше, аның тормыш сыйфаты һәм үсеш мөмкинлеге урнашкан. Инвестицияләүнең өстенлекле секторлары: [[нефть]], [[Gaz|газ]], химия комплексы, [[энергетика]], [[машина төзелеше]], агросәнәгать<ref>{{cite web |url = https://invest.tatarstan.ru/ru/advantages/strategy-2030/ |title = Стратегия 2030 |publisher = Кабинет министров Республики Татарстан |date = 2020 |accessdate = 2020-12-13 |archivedate = 2020-11-28 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201128231257/https://invest.tatarstan.ru/ru/advantages/strategy-2030/ }}</ref>. Стратегиянең төп тезислары арасында [[тулаем төбәк продукты]] (ТТП) 1,8 тапкыр 5 трлн сумнан артыгракка кадәр, [[Sänäğät|сәнәгать җитештерүе]] үсеше һәм [[авыл хуҗалыгы]] продукциясен җитештерү күләмнәрен арттыру шулай ук 1,8 мәртәбә булырга тиеш. Ваклап сату әйләнешенең үсеше — 1,9 тапкыр, ә төп капиталга инвестицияләр 1,7 тапкыр (1,6 трлн. сумга кадәр), [[уртача гомер озынлыгы]] 72,2 елдан 78 яшькә кадәр (алга таба бу күрсәткеч 80гә кадәр арткан)<ref>{{Cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/25/05/2015/5592b44c9a7947de211fc9b8 |title=Минздрав РТ планирует использовать таймменеджмент для достижения целей «Стратегии-2030» |publisher=РБК |accessdate=2020-12-10}}</ref>, [[эшсезлек дәрәҗәсе]] 3,7% тан артмаска тиеш<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/5592b4029a7947de211fc274|title=В РТ подготовили проект закона об утверждении стратегии «Татарстан–2030»|website=РБК|accessdate=2020-12-11}}</ref>. 2018 ел мәгълүматлары буенча, тулаем төбәк продуктында кече һәм урта бизнес өлеше өч ел үзгәрмәгән һәм стратегиягә салынган күрсәткечләрдән 2,3% ка калышып, 25,2% тәшкил иткән<ref>{{Cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/17/07/2018/5b4cb2889a79474174c88a8c |title=Проблема роста: малый бизнес Татарстана застрял на показателях 2015 года |publisher=РБК |accessdate=2020-12-10}}</ref>. 2019 елда чит ил инвестицияләре буенча план хосусый инвесторлар файдасына төзәтелә. Яңартылган документ нигезендә, 2030 елга Татарстанга турыдан-туры чит ил инвестицияләре 5,7 млрд доллар тәшкил итәргә тиеш, ягъни 3,2 тапкыр артыр дип көтелә, ә 2015 ел версиясе 12,8 тапкыр — 44,1 млрд долларга кадәр үсеш күз алдында тоткан була, бу күбесенчә Россиягә каршы санкцияләр, сум [[девальвация]]се һәм импортны алыштыру предприятиеләрен ныгыту белән бәйле<ref>{{Cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/15/03/2019/5c8b4a459a7947456a9244ab |title=Обновление Стратегии-2030: РТ снижает план по иностранным инвестициям |publisher=РБК |accessdate=2020-12-10}}</ref>. 2020 елда стратегияне [[цифрлы икътисад]] үсеше, үзмәшгульләргә ярдәм итү, пенсия алды яшендәге кешеләрне яңадан әзерләү һәм эш белән тәэмин итү юнәлешләре белән тулыландырыла<ref>{{Cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/19/10/2020/5f8d56459a79477f434b8197 |title=Жить до 80 лет: власти Казани отредактируют стратегию развития |publisher=РБК |accessdate=2020-12-10}}</ref><ref>{{Статья |ссылка=https://www.kommersant.ru/doc/4531753 |заглавие=Бюджету наказали «восстановить потери» |издание=Коммерсантъ}}</ref>. == Икътисадый зоналарга бүлү== === Муниципаль районнар === Татарстан Республикасы районнары — төбәктәге [[административ-территориаль берәмлек]] һәм [[муниципаль берләшмә]]. Татарстанда барлыгы 43 [[район]] бар. [[Әлмәт районы|Әлмәт]], [[Түбән Кама районы|Түбән Кама]], [[Алабуга районы|Алабуга]], [[Лаеш районы|Лаеш]] һәм [[Бөгелмә районы|Бөгелмә районнары]] (рейтингны Inkazan басмасы Росстат мәгълүматлары буенча төзегән, анда җирле бюджет керемнәре, [[уртача айлык хезмәт хакы]], төп капиталга инвестицияләр күләме, сәламәтлек саклау һәм мәгарифкә инвестицияләр күләме бәяләнгән)<ref>{{Cite web|url=https://inkazan.ru/article/tilda/16-03-2020/gde-v-tatarstane-zhit-horosho-reyting-rayonov-respubliki-po-kachestvu-zhizni|title=Где в Татарстане жить хорошо: рейтинг районов республики по качеству жизни|website=inkazan.ru|accessdate=2020-12-13|archivedate=2020-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201206102815/https://inkazan.ru/article/tilda/16-03-2020/gde-v-tatarstane-zhit-horosho-reyting-rayonov-respubliki-po-kachestvu-zhizni}}</ref>. Дәүләт статистикасы федераль хезмәте мәгълүматлары буенча, 2019 елда Татарстанның барлык районнарының төп капиталына инвестицияләр 350 157,1 млн сум тәшкил иткән (2018 елда — 370 757,9 млн). 2020 елның беренче яртыеллыгында күрсәткеч — 125 293,5 млн сум<ref name=za_2019>{{cite web |url= https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/242/osnovnye_pokazateli_investitsionnoy_i_stroitelnoy_deyatelnosti_v_rt_za_2019_god.pdf |title= Основные показатели инвестиционной и строительной деятельности в Республике Татарстан |date= 2019 |publisher= Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Татарстан |accessdate= 2020-11-07 |archivedate= 2020-12-06 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20201206004742/https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/242/osnovnye_pokazateli_investitsionnoy_i_stroitelnoy_deyatelnosti_v_rt_za_2019_god.pdf }}</ref><ref name=polugodie>{{cite web |url= https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/636/analiticheskiy-obzor-1-polugodie-2020.pdf |title= Основные показатели инвестиционной и строительной деятельности в Республике Татарстан (январь-июнь) |date= 2020 |publisher= Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Татарстан |accessdate= 2020-11-07 |archivedate= 2020-11-28 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20201128231238/https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/636/analiticheskiy-obzor-1-polugodie-2020.pdf }}</ref>. === Икътисадый зоналар === Икътисадый зоналаштыру — «2020 елга кадәр һәм 2030 елга кадәр чорга кластерлы караш нигезендә Татарстан Республикасы җитештерү көчләрен үстерү һәм урнаштыру» исеме астында 2008 ел проекты. Татарстан Хөкүмәте һәм [[Россия Икътисадый үсеш министрлыгы]] йөкләмәсе буенча эшләнгән. Эшче төркемдә РФА икътисадчылары, галимнәр, төбәк белгечләре була. Документ 2020 елга кадәр Россия үсеше стратегиясенең төбәк аналогы буларак уйланылган. Зоналарга бүлү нигезендә ТТП, җан башына төп капиталга инвестицияләр, районда уртача хезмәт хакы һәм эшсезлек дәрәҗәсе кебек күрсәткечләр. Икътисади зоналаштыруның төп бурычы — булган тигезсезлекне төзәтү. Әйтик, 2008 елга Казан, [[Чаллы]], Әлмәт һәм Түбән Кама районнары территорияләренә төбәк инвестицияләренең 75% тан артыгы, тулаем төбәк продуктының 70% ы туры килгән<ref name=":0">{{Cite web|url=https://expert.ru/2008/03/26/zonytatr/|title=Татарское зонирование|website=expert.ru|accessdate=2020-12-13}}{{Deadlink|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":1" />. Башта республика территориясе җиде икътисади зонага бүленгән иде: Башкала, Кама, Нефть, Көнбатыш, Төньяк, Көньяк һәм Көнчыгыш. Алар арасында иң күп халык яши торган Башкала зонасы була, ул Кама һәм Нефть белән бергә икътисад нигезе буларак карала, чөнки аларда сәнәгатьнең күп өлеше тупланган. 2008 елда Көнбатыш һәм Төньяк зоналар тулаем төбәк продуктының нибары 2 һәм 2,6% ын тәшкил иткән, Көньяк (нефть ятмалары аркасында) 5% ка кадәр булган. Шуңа күрә әлеге зоналарда даими эш урыннары саны арттыру, инвестицияләр агымы, яңа сәнәгать парклары һәм башка икътисадый карарларның үзәгендә була.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/01-11-2007/tatarstan-razdelyat-na-7-ekonomicheskih-zon-4820586|title=Татарстан разделят на 7 экономических зон|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tatarstan.ru/index.htm/news/8388.htm|title=Татарстан разделят на 7 экономических зон — Единый Портал органов государственной власти и местного самоуправления "Официальный Татарстан"|website=tatarstan.ru|accessdate=2020-12-13|archivedate=2021-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211201094618/https://tatarstan.ru/index.htm/news/8388.htm}}</ref> Алга таба зоналаштыру бераз үзгәрә, территорияләр үзгәрә һәм хәзерге вакытта Татарстан Республикасы алты икътисадый зонага бүленә: [[Казан агломерациясе икътисад зонасы|Казан агломерациясе]] (ул шулай ук башкала икътисадый зонасы), [[Идел алды икътисад зонасы (Татарстан)|Идел алды]], [[Кама алды икътисад зонасы (Татарстан)|Кама алды]], [[Кама аръягы икътисад зонасы (Татарстан)|Кама аръягы]], [[Түбән Кама икътисад зонасы (Татарстан)|Түбән Кама (Яр Чаллы) агломерациясе]] һәм [[Көньяк-Көнчыгыш икътисад зонасы (Татарстан)|Көньяк-Көнчыгыш зона]]. === Агломерацияләр === Агломерация — ул берничә якын урнашкан торак пунктлары берләштерү, аның үзәге, гадәттә, шәһәр җирлеге булып тора, чынлыкта, бу инвестицияләр өчен эре шәһәрләр белән көндәшлек итү өчен тудырылган ясалма эреләндерү. Агломерация икътисадый үсешенең төп факторы — инфраструктураны җайга салу<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://rodinananeve.ru/sozdanie-aglomeraczij-kak-sposob-dlya-vosstanovleniya-ekonomiki/|title=Создание агломераций как способ для восстановления экономики · Родина на Неве|website=Родина на Неве|date=2020-09-30|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Казан күптән Россиянең эре агломерацияләре исәбенә керә<ref>{{Cite web|url=https://plus.rbc.ru/news/5afa5e667a8aa9544ebac1be|title=Регионы строятся по росту {{!}} Рынок на РБК+|website=РБК|accessdate=2020-12-13}}</ref>. «Татарстан-2030» Стратегиясе нигезендә, «үсеш нокталары» буларак, Казаннан тыш тагын ике агломерация карала: Кама (Түбән Кама, Яр Чаллы<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/58eb98749a79477e529158ed|title=Счетная плата РФ назвала работу ОЭЗ «Алабуга» примером эффективности|website=РБК|accessdate=2020-12-13}}</ref>) һәм Әлмәт (Әлмәт — республикада кеше саны буенча дүртенче шәһәр<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/30/10/2020/5fb3cf649a79478ede248e33|title=Новый звук: для Альметьевска согласуют проект концертного зала с органом|website=РБК|accessdate=2020-12-13}}</ref>), барлык өч зонаны да 2015 елда Идел — Кама челтәр тибындагы метрополиска берләштерергә планлаштырганнар<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/5592b4869a7947e00d5b5e5a|title=В Татарстане обсудили создание Волго-Камского метрополиса|website=РБК|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Казан агломерациясе башкала, Яшел Үзән һәм биш муниципаль районны ([[Яшел Үзән районы|Яшел Үзән]], [[Биектау районы|Биектау]], [[Питрәч районы|Питрәч]], [[Лаеш районы|Лаеш]] һәм [[Югары Ослан районы|Югары Ослан]]) үз эченә ала. Кама агломерациясенә [[Чаллы|Яр Чаллы]], [[Түбән Кама]] һәм [[Алабуга районы|Алабуга]] керә, киңәйтелгән чикләренә [[Менделеевск районы|Менделеевск]] һәм [[Кама Аланы]] да карый. Әлмәт агломерациясе, турыдан-туры Әлмәт районыннан тыш, [[Бөгелмә районы|Бөгелмә]] һәм [[Лениногорск районы|Лениногорскны]] үз эченә ала, ә йогынты зонасына [[Азнакай районы|Азнакай]], [[Урыссу]], [[Баулы районы|Баулы]] керә, шул ук вакытта [[Чирмешән районы]] агломерациянең көнбатыш аграр ярдәмчесе булып тора.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/28/09/2020/5f7da2a69a79477bbc4b660a|title=План на объединение: в РТ крупный бизнес создает агломерации будущего|website=РБК|accessdate=2020-12-13}}</ref> == Инвесторларга ярдәм итүче төбәк институтлары == Республикада инвестицияләр җәлеп итү өстендә берьюлы берничә институт эшли. Инвестпроектларны үстерү Икътисад министрлыгы һәм Сәнәгать министрлыгы бурычлары арасында да бар<ref name="MPT">{{cite web|url=https://mpt.tatarstan.ru/structure.htm?department_id=85576|title=Отдел сопровождения инвестиционных программ в промышленности|publisher=Министерство промышленности республики Татарстан|accessdate=2020-10-31|archivedate=2021-04-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210424061725/https://mpt.tatarstan.ru/structure.htm?department_id=85576}}</ref>. Әмма 2011 елда республикага инвестицияләр җәлеп итү, инвесторларга һәм кече һәм урта бизнеска ярдәм итү өчен махсус оешма — [[Татарстан Республикасының инвестицион үсеш агентлыгы|Инвестицион үсеш агентлыгы]] (ИҮА) булдырыла. ИҮА статусы буенча республика министрлыклары белән бер дәрәҗәдә тора һәм турыдан-туры Татарстан Республикасы президентына һәм [[премьер-министр]]ына буйсына<ref>{{статья|ссылка=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=22624717|автор=Паньков А. В.|заглавие=Перспективы совершенствования бюджетного финансирования инвестиционной политики в Республике Татарстан|год=2014|издание=Вестник Белгородского университета кооперации, экономики и права|номер=3 (51)|страницы=355—359|issn=2223-5639}}</ref>. 2012 елда Татарстан Президенты "[[Татарстан Республикасының Инвестицион советы]]"н төзү турындагы указга кул куя<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tida.tatarstan.ru/investitsionniy-sovet-respubliki-tatarstan.htm|title=Инвестиционный Совет Республики Татарстан|website=Агентство инвестиционного развития Республики Татарстан|accessdate=2020-12-23|archivedate=2021-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210413215601/https://tida.tatarstan.ru/investitsionniy-sovet-respubliki-tatarstan.htm}}</ref>. Бу коллегиаль киңәшмә органы, ул регион икътисадына инвестицияләр җәлеп итү буенча барлык мәсьәләләр турында да фикер алыша<ref name="business-gazeta.ru">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/news/126988|title=Рустам Минниханов включил в инвестиционный совет РТ троих министров, главу АИР и сити-менеджера Челнов|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-23}}</ref>. Башка институтлар арасында "[[Татарстан Республикасы сәүдә-сәнәгать палатасы]]" — Бөтенроссия Сәүдә-сәнәгать палатасына кергән коммерцияле булмаган һөнәри берләшмә<ref name="Fond" />. Регионда ике төп инвестицияләргә ярдәм фонды эшли: республика Инвестиция-венчур фонды, ул Татарстанда сәнәгатьне үстерү фондының вәкаләтле органы булып тора һәм фәнни җитештерү белән шөгыльләнә{{sfn|Климчак|2007|с=72—79}}, ә [[Турыдан-туры инвестицияләр фонды]] каршында авторлар проектларын тәкъдим итә һәм инвесторлар таба алган Бизнес-платформа эшли<ref name="FPI">{{cite web|url=https://sntat.ru/news/business/29-07-2020/ekonomika-popravitsya-ne-ranshe-sleduyuschego-fevralya-fond-pryamyh-investitsiy-o-biznese-v-krizis-5759716|title=«Экономика поправится не раньше следующего февраля»: Фонд прямых инвестиций о бизнесе в кризис|author=Екатерина Ларионова|date=2020-07-29|publisher=Сетевое издание «События»|accessdate=2020-10-31}} </ref>. Башка илләрдән инвесторларны җәлеп итү өчен ТР ИҮА республиканың "[[Татарстан Республикасының чит ил вәкиллекләре|Чит ил вәкиллекләре]]" белән актив эшли, алар [[Үзбәкстан]], [[Азәрбайҗан|Әзербайҗан]], [[Франция]], [[Америка Кушма Штатлары|АКШ]], [[Украина]], [[Австрия]], [[Чехия]] һәм [[Словакия]], [[Австралия]], [[Казакъстан|Казахстан]], [[Төркия]], [[Кипр Республикасы|Кипрда]] ачылган{{sfn|Гиматдинов|2015}}<ref name="Tida">{{cite web|url=https://tida.tatarstan.ru/index.htm/news/236287.htm|title=Представительства РТ: акцент на инвестиционную деятельность|date=2013-10-25|publisher=Агентство инвестиционного развития|accessdate=2020-10-31|archivedate=2021-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211028052752/https://tida.tatarstan.ru/index.htm/news/236287.htm}}</ref>. === Инвестицион үсеш агентлыгы === [[Файл:TIDA-investment-project-monitoring-August.jpg|thumb|250px|right| ТР ИҮА утырышында Талия Миңуллина, 2020 ел]] {{Төп мәкалә|Татарстан Республикасының инвестицион үсеш агентлыгы}} '''''Татарстан Республикасының инвестицион үсеш агентлыгы''''' — 2011 елда кече һәм урта бизнесны үстерү комитеты базасында оештырылган махсус орган, Дәүләт башкарма хакимиятенең регионда инвесторлар белән эшләү буенча бердәм тәрәзәсе булып тора<ref>{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/117144|title=Главу АИР Линара Якупова «вывели за штат»|date=2014-10-18|publisher=Бизнес Online|accessdate=2020-11-30}}</ref>. Ведомствоның төп бурычы — Татарстанны инвестицияләрне җәлеп итүчән регион буларак тәкъдим итү һәм инвестицион проектларны алып бару, моның өчен [[Татарстан Республикасының чит ил вәкиллекләре]] аның идарәсенә күчерелгән<ref name="Правительство Республики Татарстан">{{cite web|url=https://prav.tatarstan.ru/index.htm/news/92415.htm|title=Ильдар Халиков: Мы должны создать инвесторам все условия для развития и работы|date=2011-06-09|publisher=Правительство Республики Татарстан|accessdate=2020-11-30|archivedate=2021-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414120359/https://prav.tatarstan.ru/index.htm/news/92415.htm}}</ref><ref name="Завалишина">{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/42624/12|title=Линар Якупов: «Наши гранты «заточены» на бизнес стоимостью до 1 миллиона рублей»|author=Татьяна Завалишина|date=2011-06-30|publisher=Бизнес “Online”|accessdate=2020-10-31|archivedate=2012-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121113160220/http://business-gazeta.ru/article/42624/12/}}</ref>. ТР ИҮА җитәкчесе [[Талия Миңнуллина]], ул шулай ук Татарстанның инвестицион советына керә<ref name="business-gazeta.ru"/><ref name=эксперт>{{cite web |url=https://expertrt.ru/interview/iskusstvo-privlecheniya-investorov.html |title=Искусство привлечения инвесторов |date=2017-03-01 |publisher=Эксперт Татарстан |accessdate=2020-10-30 |archivedate=2021-10-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211027195707/https://expertrt.ru/interview/iskusstvo-privlecheniya-investorov.html }}</ref>{{sfn|Толстова|2016|с=315—316}}. Агентлык үсеш институтларыннан алып банкларга кадәр төрле финанс оешмалары белән хезмәттәшлек итә{{sfn|Толстова|2016|с=315—316}}. ТР ИҮА беренче масштаблы проектларның берсе — 11 телдә "[[Invest in Tatarstan]]" глобаль PR-кампаниясе була, рәсми сайт шулай ук 11 телдә эшли һәм республиканың инвестклиматы турында бөтен мәгълүматны үз эченә ала<ref name="эксперт" /><ref>{{cite web |url=https://ria.ru/20151204/1335764656.html |title=Агентство инвестразвития Татарстана запустит портал на 11 языках |date=2015-12-04 |publisher=РИА Новости |accessdate=2020-10-29}} </ref>. 2011 елдан ИҮА PwC халыкара консалтинг компаниясе белән берлектә «Инвесторның юл күрсәткече»н чыгара<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/news/19995|title=Искандер Ахмедов ушел с поста главы пресс-службы АИР Татарстана — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-23|archivedate=2021-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414120359/https://realnoevremya.ru/news/19995}}</ref><ref>{{Книга|ссылка=https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/275/e_guide-to-investment_tatarstan_2020_rus.pdf|автор=АИР РТ, PwC|заглавие=Путеводитель инвестора Республики Татарстан|ответственный=|год=2020|издание=|место=|издательство=|страницы=61|страниц=|isbn=}}</ref>. 2014 елдан агентлык каршында киңәшмә орган — [[Инвесторлар клубы]] эшли. ТР ИҮА проектны тормышка ашыруның барлык этапларында инвесторны озатып бара, ә инвестор автомат рәвештә клуб әгъзасы була<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/news/97569|title=АИР учредил клуб инвесторов Татарстана|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://invest.tatarstan.ru/ru/advantages/investor-club/|title=Клуб инвесторов|website=invest.tatarstan.ru|accessdate=2020-12-23|archivedate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124122953/https://invest.tatarstan.ru/ru/advantages/investor-club/}}</ref>. 2019 елгы статистика буенча, агентлык төбәккә 24 млрд сумнан (план буенча 4 млрд сум) артык акча җәлеп итә алган<ref name="KM">{{cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/4207161|title=Крупные инвестпроекты и комфортная среда|date=2019-12-25|publisher=Коммерсантъ|accessdate=2020-10-30}} </ref>. ТР ИҮА бүләкләре арасындан — 2018 елгы [[Берләшкән Милләтләр Оешмасы|БМО]] премиясе. Ул социаль-икътисади файда китергән һәм илләрнең тотрыклы үсешенә ярдәм итәчәк төрле секторларны стимуллаштырудагы күренекле казанышлар өчен бирелгән<ref>{{cite web|url=https://realnoevremya.ru/news/117912-oon-priznala-agentstvo-investicionnogo-razvitiya-tatarstana-odnim-iz-luchshih-v-mire|title=ООН признала Агентство инвестиционного развития Татарстана одним из лучших в мире|publisher=Реальное время|accessdate=2020-10-29}}{{Deadlink|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://expertrt.ru/news/18956-agentstvo-investiczionnogo-razvitiya-rt-priznano-oon-odnim-iz-luchshix-v-mire.html|title=Агентство инвестиционного развития РТ признано ООН одним из лучших в мире|date=2018-10-24|publisher=Эксперт Татарстан|accessdate=2020-11-02}}{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ТР ИҮА әлеге бүләккә лаек булган беренче Россия ведомствосы була<ref>{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/news/400218|title=ООН назвала агентство инвестиционного развития РТ одним из лучших в мире|date=2018-10-25|publisher=Бизнес-онлайн|accessdate=2020-11-30}}</ref>. === Сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы === '''''Татарстан Республикасы сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы''''' тышкы сәүдә эшчәнлеге белән идарә итү, эчке сәүдә базарын җайга салу, сәнәгать һәм кулланучылар базары өлкәсендә дәүләт сәясәте өчен җавап бирә. Инвестицияләр белән идарә итүдә, Сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы каршындагы Сәнәгатьтә инвестиция программаларын алып бару бүлеге бар, ул республика предприятиеләре һәм федераль башкарма хакимият органнары белән хезмәттәшлектә ярдәм итә һәм республика территориясендә сәнәгать проектларын финанслау өчен җавап бирә<ref name="MPT" />. Республикада инвестклиматны яхшырту буенча Министрлык эшенең бер өлеше — чит ил партнерларын республикага чакырудан гыйбарәт, моның өчен Татарстан [[электрон виза]] буенча керү программасына кертелгән<ref>{{cite web|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/26/10/2020/5f969c339a794726d63f429c|title=Точка доступа: Казань вошла число пунктов для въезда по электронной визе|date=2020-10-26|publisher=РБК Татарстан|accessdate=2020-10-31}} </ref>. Орган үз тарихын 1946 елның мартында Сәүдә халык комиссариатыннан төзелгән [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССР]] сәүдә министрлыгыннан башлый. Советлар Союзы таркалганнан соң, 1996 елда аны Сәүдә һәм кулланучылар хезмәтләре министрлыгы итеп, ә 1998 елда ТР Сәүдә һәм икътисади хезмәттәшлек министрлыгы дип үзгәртәләр{{sfn|Шайдуллин|2017|с=153—154}}. Хәзерге вакытта Министрлык республика Президентының 2007 елның 10 июлендә кабул ителгән Указы нигезендә Сәүдә һәм тышкы икътисадый хезмәттәшлек министрлыгы базасында оештырылган. Ул турыдан-туры Татарстан Президентына һәм республика Министрлар Кабинетына буйсына{{sfn|Шайдуллин|2017|с=153—154}}. === Икътисад министрлыгы === '''''Татарстан Икътисад министрлыгы''''' — республика Дәүләт хакимиятенең башкарма органы, ул икътисади үсеш һәм инвестиция эшчәнлеге буенча рәсми сәясәтне гамәлгә ашыра, шулай ук дәүләт программаларын, махсус федераль программаларны формалаштыра. Министрлык республикага инвестицияләр өчен КУЭның торышын һәм шартларын тикшерә һәм анализлый, шул исәптән милли икътисадтагы кече һәм урта эшмәкәрлек секторының өлешен арттыру белән шөгыльләнә<ref name=Завалишина/><ref name="ReT">{{cite web|url=https://realnoevremya.ru/companies/697-ministerstvo-ekonomiki-rt|title=Министерство экономики Республики Татарстан|publisher=Реальное время|accessdate=2020-10-31|archivedate=2020-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201203050829/https://realnoevremya.ru/companies/697-ministerstvo-ekonomiki-rt}}</ref><ref>{{cite web|url=https://mert.tatarstan.ru/about_the_ministry/about_ministry.htm|title=О Министерстве|publisher=Министерство экономики республики Татарстан|accessdate=2020-10-31|archivedate=2022-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220127155704/https://mert.tatarstan.ru/about_the_ministry/about_ministry.htm}}</ref>. Министрлыкта инвесторлар белән очрашулар үткәрәләр һәм регионның льготалары, мөмкинлекләре турында мәгълүмат бирәләр, проектны эшләтеп җибәрү буенча стратегияләр киңәш итәләр{{sfn|Яковлева|2018|с=44}}. Икътисад министрлыгы инвесткомпанияләргә, шул исәптән фәнни-техник өлкәдә, предприятиеләрнең кече формаларын үстерүгә ярдәм итү фонды аша да булыша{{sfn|Валиахметов|2018|с=24}}. Министрлык «Татарстан Республикасы Эшкуарлыкка ярдәм итү фонды» коммерцияле булмаган оешмасын булдырган, аның бурычы — инвестицияләрне җәлеп итү, кредитлар бирү, потенциаль инвесторларга республика һәм федераль эшкуарлыкка ярдәм чаралары турында мәгълүмат бирү<ref>{{cite web|url=https://kamskoye-ustye.tatarstan.ru/index.htm/news/1433944.htm|title=Меры поддержки субъектов малого и среднего предпринимательства|date=2019-03-27|publisher=Камско-Устьинский Муниципальный Район|accessdate=2020-10-31|archivedate=2021-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211015200307/https://kamskoye-ustye.tatarstan.ru/index.htm/news/1433944.htm}}</ref>. 2011 елга кадәр Министрлыкта инвестицияләр бүлеге эшләде, аны бетергәннән соң хезмәткәрләр махсус төзелгән Инвестицион үсеш агентлыгына эшкә күчәләр<ref name="Завалишина" />. === Сәүдә-сәнәгать палатасы === '''''ТР Сәүдә-сәнәгать палатасы (ТР ССП)''''' — коммерцияле һәм дәүләтнеке булмаган оешма, ул ирекле нигездә Россия оешмаларын, юридик затларны һәм шәхси эшмәкәрләрне берләштерә<ref name=Fond/><ref>{{cite web |url=https://aznakayevo.tatarstan.ru/informatsiya-o-razvitii-predprinimatelstva.htm |title=Информация о развитии предпринимательства. О деятельности Союза «Торгово-промышленная палата» в г. Азнакаево и Азнакаевского района |publisher=Азнакаевский муниципальный район |accessdate=2020-11-01}} </ref>. ТР ССП бәйсез оешма хокукларында Россиянең Сәүдә-сәнәгать палатасына керә{{sfn|Петрова|2020|с=90—91}}. Палата максатларының берсе — республикада инвестицион эшчәнлекне, дәүләт-хосусый һәм муниципаль-хосусый партнерлыкны үстерүгә ярдәм итү. Моның өчен палата белгечләре үз экспертизаларын тәкъдим итәләр, инновацияләр һәм инвестицияләр өлкәсендә республика законнарын һәм башка хокукый актларны күзәтәләр, муниципаль органнардан дәүләт хакимияте органнарына инвестицияләр һәм инновацияләр эшчәнлеген камилләштерү буенча тәкъдимнәр тапшыралар<ref name=Fond>{{cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/446495427 |title=О торгово-промышленной палате Республики Татарстан. Закон Республики Татарстан от 13 ноября 2017 года. |publisher=Электронный фонд правовой и нормативно-технической документации |accessdate=2020-11-01}} </ref>. Шулай ук ССП инвестицион проектларны алып бару буенча хезмәтләр тәкъдим итә<ref>{{cite web |url=https://tatcenter.ru/rubrics/lyudi-nashej-respubliki/shamil-ageev-tpp-rt-predprinimatel-vsegda-individualist-a-potomu-i-nasha-rabota-trebuet-lichnogo-podhoda/ |title=Шамиль Агеев, ТПП РТ: Предприниматель всегда индивидуалист, а потому и наша работа требует личного подхода |date=2012-11-12 |publisher=Интернет-портал TatCenter.ru |accessdate=2020-12-10}} </ref>. === Инвестиция-венчур фонды === '''''Татарстан Республикасы Инвестиция-венчур фонды''''' — 2004 елның ноябрендә Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты карары белән Татарстанда инновацион эшчәнлекне үстерү өчен төзелгән коммерцияле булмаган дәүләт оешмасы. Оешма Татарстан Республикасы сәнәгатен үстерү фондының тулы вәкаләтле органы булып тора һәм кече һәм урта бизнеска ташламалы заем финанславы алырга ярдәм итә. Инвестиция-венчур фонды шулай ук фәнни җитештерүне үстерү, алдынгы технологияләр кертү, инновацияләргә ярдәм итү һәм венчур капиталы булган предприятиеләр санын арттыру өчен шартлар тудыра<ref>{{cite web |url=http://www.rvca.ru/rus/membership/members/full-members/ivfrt/ |title=Инвестиционно-венчурный фонд Республики Татарстан |publisher=Российская ассоциация венчурного инвестирования |accessdate=2020-10-31}} </ref>. 2005 елда фонд Россия турыдан-туры һәм венчур инвестицияләү ассоциациясе әгъзасы була<ref>{{cite web |url=https://tatcenter.ru/news/investitsionno-venchurnyj-fond-rt-vstupil-v-rossijskuyu-assotsiatsiyu-pryamogo-i-venchurnogo-investirovaniya/ |title=Инвестиционно-венчурный фонд РТ вступил в Российскую Ассоциацию прямого и венчурного инвестирования |date=2005-06-14 |publisher=Tat Center |accessdate=2020-10-31}} </ref>. Оешма ел саен базарга чыгуда стартапларга ярдәм итү өчен акселерация программалары үткәрә. Проектны финанслаганда фондның өлеше 50% тан ким була, калган өлеш менеджмент һәм башка кызыксынганнар кулында. Проектларны уңышлы тормышка ашырганнан соң, фонд үзенә караган акцияләр пакетын сатып, устав капиталыннан чыга<ref>{{cite web |url=https://tatcenter.ru/news/pravitelstvom-respubliki-tatarstan-sozdan-investitsionno-venchurnyj-fond/ |title=Правительством Республики Татарстан создан инвестиционно — венчурный фонд |date=2005-02-18 |publisher=Tat Center |accessdate=2020-12-10}} </ref><ref>{{cite web |url=https://in.minenergo.gov.ru/mery-podderzhki/fond/investitsionno-venchurnyy-fond-respubliki-tatarstan |title=Инвестиционно-венчурный фонд Республики Татарстан |publisher=Инновации в ТЭК. Проект Минэнерго России |accessdate=2020-10-31 |archivedate=2021-04-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210423051132/https://in.minenergo.gov.ru/mery-podderzhki/fond/investitsionno-venchurnyy-fond-respubliki-tatarstan }}</ref>{{sfn|Климчак|2007|с=72—79}}. Фондның танылган проектлары арасында — Evernote сервисы, анда 2008-2009 елларда Фонд анда «Тройка Диалог» компаниясе белән берлектә инвестор булдылар. Evernote ка фонд инвестицияләре күләме $ 4,5 млн тәшкил иткән. 2012 елда «Тройка Диалог» үз өлешен 45 млн долларга Sequoia Capital компаниясенә саткан<ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/53860 |title=Как Татарстан впервые заработал на модных венчурных инвестициях |date=2012-02-07 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-10-31}} </ref>. Ә 2020 елның июлендә Инвестиция-венчур фонды Новикомбанк (Ростех корпорациясенең терәк банкы) белән республиканың инвестицион сәнәгать проектларына бергәләп финанс ярдәме күрсәтү турында килешүгә кул куя<ref>{{cite web |url=https://finance.rambler.ru/other/44560909-novikombank-i-investitsionno-venchurnyy-fond-tatarstana-razvivayut-partnerstvo/ |title=Новикомбанк и Инвестиционно-венчурный фонд Татарстана развивают партнерство Об этом сообщает "Рамблер" |date=2020-07-24 |publisher=Рамблер.финансы |accessdate=2020-12-10}} </ref>. === Татарстан Республикасы вәкиллекләре=== Татарстанның беренче '''''Чит ил вәкиллекләре''''' Үзбәкстан, Әзербайҗан, Франция, АКШ, Украина, Австрия, Чехия һәм Словакия, Австралия, Казахстан, Төркия, Кипрда 1992-1997 елларда ук оештырыла{{sfn|Гиматдинов|2015}}. 2020 елга Республиканың Россия субъектларында һәм чит илләрдә 21 вәкиллеге бар<ref name=Tida/>. Аларның статусын һәм эш принцибын «Татарстан Республикасы вәкиллекләре турында» 47-ТРЗ номерлы закон билгели, аның нигезендә вәкиллекләр "вәкаләтле", "даими" һәм "сәүдә-икътисадый" ларга бүленә, әмма барысы да бер үк төрле функцияләргә ия. Даими вәкиллекләр Россия Федерациясенең чит илдәге сәүдә вәкиллеге составында эшли. Сәүдә-икътисадый вәкиллек Татарстанның төрле мәнфәгатьләрен карый{{sfn|Гиматдинов|2015}}, әмма традицион рәвештә республиканың экспорт потенциалына йөз тота<ref name="Tida" />. Чит ил вәкиллекләре [[Татарстан Республикасының инвестицион үсеш агентлыгы|ИҮА]] идарәсенә күчерелә, чөнки агентлыкның төп бурычы — Татарстанны инвестициләрне җәлеп итүчән төбәк буларак күрсәтү<ref name="Правительство Республики Татарстан"/>. ТР ИҮА вәкиллекләрдә потенциаль партнерлар белән ел саен киңәйтелгән киңәшмәләр үткәрә. Моннан тыш, вәкиллекләр Татарстан проектларына аларның урнашу урыннарында ярдәм күрсәтә{{sfn|Гиматдинов|2015}}. == Территориаль үсеш һәм ярдәм чаралары== === Махсус икътисади зоналар === [[Махсус икътисадый зоналар]] (МИЗ) — [[Россия|Федерация]] эчендә махсус юридик статуска ия һәм үз резидентлары өчен ташламалы икътисадый шартлар булдырган территорияләр<ref>{{cite web|url=https://www.economy.gov.ru/material/directions/regionalnoe_razvitie/instrumenty_razvitiya_territoriy/osobye_ekonomicheskie_zony/oez_tehniko_vnedrencheskogo_tipa/|title=ОЭЗ технико-внедренческого типа|publisher=Министерство экономического развития РФ|accessdate=2020-10-30}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.russez.ru/oez/innovation/|title=Технологический тип ОЭЗ|publisher=Россия. Особые Экономические Зоны|accessdate=2020-10-30|archivedate=2019-01-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190128082912/http://www.russez.ru/oez/innovation/}}</ref>. Татарстан МИЗ ы — туры инвестицияләр җәлеп итү һәм төбәкне үстерү өчен эшкуарлыкны гамәлгә ашыруның махсус режимы булган зоналар. Республикада ике МИЗ — [[Алабуга (махсус икътисади зона)|«Алабуга»]] һәм [[Иннополис (махсус икътисади зона)|«Иннополис»]] урнашкан, өченчесе Әлмәт районында планлаштыру этабында<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/3945906|title=В Альметьевске планируют создать особую экономическую зону нефтегазохимической промышленности|website=www.kommersant.ru|date=2019-04-16|accessdate=2020-12-12}}</ref>. Башта МИЗ акцияләре хуҗасы РФ булган, 2018 елның гыйнварыннан [[Татарстан|ТР]] аларның 100% на ия<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/4876474|title=ОЭЗ "Иннополис" и "Алабуга" полностью перешли под управление Татарстана|date=2018-01-16|publisher=ТАСС|accessdate=2020-12-07}}</ref>. ==== Алабуга ==== {{Төп мәкалә|Алабуга (махсус икътисади зона)}} «Алабуга» сәнәгать-җитештерү тибындагы махсус икътисадый зонасы Алабуга районында урнашкан. Тарихи яктан бу территория Кама трактор заводы (КамТЗ), соңрак — ЕлАЗ мәйданы булган. 1998 елда Татарстан Дәүләт Советы, ташламалы шартлар буенча инвесторларны җәлеп итү өчен, бу мәйданчыкта эксперименталь "ирекле икътисадый зона" (ИИЗ) эшләтеп җибәрә. Ирекле икътисади зона 2003 елга кадәр эшли һәм РФ законнары белән җитешсезлекләр аркасында [[Россия Югары суды]] карары белән ябыла<ref name="books.google.ru">{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books?id=kwogBAAAQBAJ|автор=Особая экономическая зона «Алабуга»|заглавие=ИНДУСТРИАЛИЗАЦИЯ 2.0: на примере площадки Особой экономической зоны "Алабуга"|издательство=Особая экономическая зона «Алабуга»|страниц=136}}</ref><ref>{{Статья|ссылка=https://www.kommersant.ru/doc/372667|заглавие=Век зоны не видать|издание=Коммерсантъ}}</ref>. Әмма Татарстан тәҗрибәсе икътисади үсеш министрлыгы игътибарын җәлеп итә, шуңа күрә 2005 елда ук «махсус икътисадый зоналар турында» гы закон проекты эшләнә, Алабугага [[Һерман Греф|Герман Греф]] килә. Татарстанда МИЗ проекты беренче ике Россия МИЗ ы булдыру конкурсында җиңүчеләрнең берсе була. Ә 2005 елның 21 декабрендә Россия Хөкүмәте «Татарстан Республикасының Алабуга районы территориясендә сәнәгать-җитештерү тибындагы махсус икътисадый зона булдыру турында»гы 784 номерлы карар кабул итә. «Алабуга» ның рәсми ачылышы 2007 елның 20 ноябрендә уза<ref name="books.google.ru"/><ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/articles/36065 |title=10-летие ОЭЗ «Алабуга»: «наполеоновские» планы Гафурова, «турецкий вопрос» и визит Ли Куан Ю |author=Сергей Афанасьев |date=2016-07-05 |publisher=Реальное время |accessdate=2017-09-14 |archivedate=2020-07-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200702162538/https://realnoevremya.ru/articles/36065 }}</ref>. 2015 елда «Алабуга» территориясендә 2 индустриаль парк ачыла: [[«Синергия» индустриаль паркы|«Синергия»]] һәм [[«А Плюс Парк Алабуга» индустриаль паркы|«А Плюс Парк Алабуга»]]<ref>{{cite web|url=http://alabuga.vedomosti.ru/working_area|title=Готовые производственные площади|publisher=Ведомости|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150929070406/http://alabuga.vedomosti.ru/working_area|archivedate=2015-09-29|accessdate=2017-09-14|deadlink=yes}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/2127870|title=В «Алабуге» построят индустриальный парк «Синергия»|website=www.kommersant.ru|date=2013-02-15|accessdate=2020-12-11}}</ref>, 2020 елда өченче парк — [[«Синергия 2» индустриаль паркы|«Синергия 2»]] төзелә<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://kazanfirst.ru/articles/532472|title=В «Синергии 2» с иностранными инвесторами|website=kazanfirst.ru|accessdate=2020-12-11}}</ref>. «Алабуга» — 2020 елга Россиядә сәнәгать-җитештерү тибындагы иң эре һәм иң уңышлы махсус икътисадый зона. Аның территориясендә 33 предприятие эшли башлый, ул илнең барлык МИЗ лары кеременең 72% ын алып килә, кертелгән инвестицияләрнең 50% ы шулай ук аңа туры килә<ref name="rt.plus.rbc.ru">{{Cite web|url=https://rt.plus.rbc.ru/pressrelease/5fc7576d7a8aa9b3a14ba903|title=«Алабуга» признана лучшей промышленно-производственной ОЭЗ в России {{!}} Пресс-релизы на РБК+|website=РБК|accessdate=2020-12-11}}</ref><ref name="2017.ria">{{cite web |url=https://ria.ru/economy/20170515/1494324727.html |title=Экспертный совет ОЭЗ "Алабуга" одобрил проекты на 650 миллионов рублей |date=2017-05-15 |publisher=РИА Новости |accessdate = 2017-09-14}}</ref><ref name="econjournals">{{статья|ссылка=http://www.econjournals.com/index.php/ijefi/article/viewFile/3374/pdf|автор=Olga Sinenko, Igor Mayburov|заглавие=Comparative Analysis of the Effectiveness of Special Economic Zones and Their Influence on the Development of Territories|год=2017|язык=en|издание=International Journal of Economics and Financial Issues|том=7|номер=1|страницы=115—122|issn=2146-4138}}</ref><ref name="history.fdi">{{статья |автор=Michal Kaczmarski, Helena Bill |заглавие=Building on firm foundations |ссылка=http://www.fdiintelligence.com/Special-Reports/2014/SEZ-Alabuga2 |язык=en |издание=fDi Intelligence |год=2014 |месяц=October/November |страницы=71—73}}</ref><ref name="ria.ru">{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20201111/alabuga-1584115722.html|title=Совет ОЭЗ "Алабуга" одобрил два проекта на 7,6 миллиардов рублей|website=РИА Новости|date=20201111T1458|accessdate=2020-12-11}}</ref>. 2020 елга резидентлар 212,4 млрд сум җәлеп иткән, аларның якынча 140 млрд сумы чит ил инвесторлары — Нидерланд һәм Төркиядән<ref name="2017.ria" /><ref name="econjournals" />. Компанияләр «Алабуга» территориясендә 7000 нән артык эш урыны булдырганнар<ref name="2017.ria" /><ref name="ria.ru"/>. 2012 елдан башлап «Алабуга» The Financial Times эшлекле басмасы бүлекчәсе fDi Intelligence ның иң яхшы икътисадый зоналар рейтингына алты тапкыр керде<ref name="rt.plus.rbc.ru"/><ref>{{статья |автор=Gráinne Byrne, Courtney Fingar |заглавие=Global Free Zones of the Future 2012/13 Winners |ссылка=http://www.utu.fi/en/units/tse/units/PEI/Documents/FDI%200615%20Russia%20SEZs.pdf |язык=en |издание=fDi Intelligence |год=2012 |месяц=June/July |страницы=20—30}}</ref>. 2020 елда Татарстанның ике МИЗ да Махсус икътисадый зоналарның инвестицион җәлеп итүчәнлеге буенча Милли рейтингы беренчелегенә керде, "Алабуга" анда дүртенче тапкыр эләгә<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/news/490677|title=«Алабугу» в четвертый раз подряд признали лучшей ОЭЗ в России|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-11}}</ref>. ==== Иннополис ==== {{Төп мәкалә|Иннополис (махсус икътисади зона)}} «Иннополис» техник-гамәлгә кертү тибындагы махсус икътисадый зонасы Казанның шул исемдәге шәһәр иярчене территориясендә урнашкан, бу Россиядә бишенче МИЗ һәм «Алабуга»дан соң төбәктә икенче МИЗ<ref name="kommersant">{{cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc-y/2058279|title=Программисты взяли Казань. В Татарии создана особая экономическая зона "Иннополис" для IT-компаний|author=Кирилл Антонов|date=2012-11-02|publisher=Коммерсант|accessdate=2020-10-30}}</ref>. Ул [[Россия федерациясе министрлар кабинеты|Россия Хөкүмәте]] карары белән 2012 елның 1 ноябрендә төзелде. МИЗ республиканың Югары Ослан һәм Лаеш районнарында урнашкан ике мәйданчыктан тора. Аның гомуми мәйданы 311 га: Иннополис үзәгендә 192 га мәйданда ИТ-компанияләр офислары һәм лаборатория бүлмәләре урнашкан, 118 га мәйданлы икенче мәйданчык [[Казан Халыкара аэропорты|«Казан» халыкара аэропорты]] янында урнашкан<ref>{{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/pravovoe-regulirovanie-investitsiy-v-osobye-ekonomicheskie-zony-v-rossii-nalogovye-i-inye-preferentsii-na-primere-respubliki-tatarstan|автор=Юсупов Тимур Зирякович, Сагдиева Рената Рафаилевна|заглавие=Правовое регулирование инвестиций в особые экономические зоны в России: налоговые и иные преференции на примере Республики Татарстан|год=2015|издание=Вопросы современной юриспруденции|выпуск=7—8 (48)|issn=2309-3536}}</ref>. 2019 елда Казан территориясендә МИЗның яңа мәйданчыгы төзелү турында мәгълүм була — бу 16 мең га мәйданлы технопарк булачак<ref>{{cite web |url = https://inkazan.ru/news/society/06-06-2019/tretyu-ploschadku-oez-innopolis-razmestyat-v-kazani |title = Третью площадку ОЭЗ «Иннополис» разместят в Казани |date = 2019-06-06 |publisher = InKazan |accessdate = 2020-12-08 |archivedate = 2021-01-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210125012006/https://inkazan.ru/news/society/06-06-2019/tretyu-ploschadku-oez-innopolis-razmestyat-v-kazani }}</ref>. «Иннополис» инфраструктурасына ике технопарк — [[Александр Попов исемендәге күп функцияле парк]] һәм [[Николай Лобачевский исемендәге парк]] керә<ref>{{cite web|url=https://mobile.ruscable.ru/news/2020/5/21/V_Innopolise_vozobnovlyaut_stroitelystvo_vtorogo_t/|title=В Иннополисе возобновляют строительство второго технопарка|date=2020-05-21|publisher=RusCable.ru|accessdate=2020-10-30}}</ref><ref name="main">{{cite web|url=https://innopolis.com/business/sez-innopolis/|title=ОЭЗ “Иннополис”|publisher=Innopolis. Официальный сайт|accessdate=2020-10-30|archivedate=2020-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201028050611/https://innopolis.com/business/sez-innopolis/}}</ref>. 2020 елга «Иннополис» МИЗ резиденты статусына 109 компания ия, 26 компания — партнерлар, тагын 50 се стартап статусына ия була<ref name=cnews>{{cite web |url = https://www.cnews.ru/news/line/2020-11-30_v_oez_innopolis_razrabotayut |title = В ОЭЗ «Иннополис» разработают систему беспилотного движения в метро и единую платформу для зарядки электромобилей |date = 2020-11-30 |publisher = C-News |accessdate = 2020-12-08 }}</ref>, алар 3800 тирәсе эш урыны булдырдыганнар һәм 27 млрд сум инвестицияләр керткәннәр<ref name=ria>{{cite web |url = https://ria.ru/20201130/metro-1587017518.html |title = В Татарстане разработчики беспилотного метро пришли в ОЭЗ |date = 2020-11-30 |publisher = РИА Новости |accessdate = 2020-12-08 }}</ref>. 2020 елның гыйнварыннан 2023 елга кадәр резидентлар салымны гадиләштерелгән схема буенча түли ала: әгәр гомуми керемнәр күләменнән булса — 1%, әгәр чиста керемнән булса — 5 %<ref>{{cite web|url=https://vc.ru/legal/54952-osobaya-ekonomicheskaya-zona-innopolis|title=Особая экономическая зона Иннополис|author=Артур Дулкарнаев|date=2019-01-14|publisher=VC.ru|accessdate=2020-10-30}}</ref><ref>{{cite web|url=https://innopolis.com/business/privileges-for-residents-of-sez-innopolis/|title=Льготы для резидентов ОЭЗ «Иннополис»|publisher=Innopolis. Официальный сайт|accessdate=2020-10-30|archivedate=2020-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201028223225/https://innopolis.com/business/privileges-for-residents-of-sez-innopolis/}}</ref>. 2018 елда «Иннополис» МИЗ ы төбәкнең бизнес-экосистемасын үстергән өчен «Махсус икътисадый зоналар» дәүләт компаниясеннән «Социаль мохит» номинациясендә бүләк ала. 2019 һәм 2020 елларда инновацион зона fDi Magazine басмасының Global Free Zones of the Year 2019 Awards рейтингына берьюлы берничә номинация буенча керә<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.fdiintelligence.com/article/75879|title=fDi’s Global Free Zones of the Year 2019 – the winners|author=fDi Intelligence|website=www.fdiintelligence.com|accessdate=2020-12-11|archivedate=2020-07-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200702111420/https://www.fdiintelligence.com/article/75879}}</ref>. «Иннополис» МИЗ шулай ук World Free Zones Organization катнашучысы һәм Россия кластерлары һәм технопарклары ассоциациясе әгъзасы булып тора<ref>{{cite web |url = http://rt-online.ru/oez-innopolis-stala-chlenom-assotsiatsii-razvitiya-klasterov-i-tehnoparkov-rossii/ |title = ОЭЗ «Иннополис» стала членом Ассоциации развития кластеров и технопарков России |date = 2019-01-17 |publisher = Газета Республика Татарстан |accessdate = 2020-10-30}}</ref><ref>{{cite web |url = https://www.tatar-inform.ru/news/business/16-10-2020/oez-innopolis-voshla-v-mezhdunarodnyy-reyting-osobyh-ekonomicheskih-zon-5779340 |title = ОЭЗ «Иннополис» вошла в международный рейтинг особых экономических зон |date = 2020-10-16 |publisher = Татар-Информ |accessdate = 2020-10-30}}</ref>. === Алгарышлы үсеш территорияләре === {{Төп мәкалә|Татарстанның алгарышлы социаль-икътисади үсеш территорияләре}} [[Татарстанның алгарышлы социаль-икътисади үсеш территорияләре|Татарстан Республикасының алгарышлы социаль-икътисадый үсеше территорияләре (АСИҮТ)]] — регионның социаль һәм икътисадый үсешен алга җибәрү максатында барлыкка килгән бизнес өчен махсус шартлар булган зоналар. АСИҮТ территориясе булып шәһәр территориясе санала, ләкин региональ хакимиятләр карары буенча аңа шәһәр кырыендагы индустриаль парклар территориясе дә кушылырга мөмкин. Татарстанда АСИҮТ статусына биш моношәһәр ия: Яр Чаллы, Түбән Кама, Яшел Үзән, [[Чистай]] һәм Менделеевск. 2020 елның октябренә резидентларның гомуми инвестицияләр күләме 15,5 млрд сум тәшкил иткән, шул исәптән 13,5 млрд сум — капиталь кертемнәр. 2020 елның декабренә резидентлар — саны 93<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://v-chelny.ru/news/economy/10-biznes-proektov-odobrili-v-tatarstane/|title=10 бизнес- проектов одобрили в Татарстане - Газета Вечерние Челны|accessdate=2020-12-10|archivedate=2021-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210121235915/https://v-chelny.ru/news/economy/10-biznes-proektov-odobrili-v-tatarstane/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://rt-online.ru/v-monogorodah-tatarstana-rastyot-chislo-rabochih-mest/|title=В моногородах Татарстана растёт число рабочих мест {{!}} Республика Татарстан|accessdate=2020-12-10}}</ref>. АСИҮТ резидентларына инвестиция җәлеп итүчәнлеген арттыру өчен билгеле салым ташламалары каралган. Алар федераль һәм төбәк дәрәҗәсендә билгеләнә. Әйтик, Татарстан Республикасы АСИҮТ резидентлары өчен бюджетка салым ставкасын 7% тан (18% урынына) 5% ка һәм хәтта 2,5% ка кадәр киметергә хокуклы. Шул ук вакытта, барлык салымнар да региональ бюджетта кала (стандарт рәвештә алар җирле бюджет файдасына 2 һәм 18 % итеп бүленә<ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/301858 |title=Рустам Минниханов о ТОРе в Челнах: «Мы сумели убедить федеральное правительство!» |author=Иван Скрябин |date=2016-02-12 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-12-08}}</ref>). === Сәнәгать һәм индустриаль парклар === {{Төп мәкалә|Татарстанның сәнәгать парклары}} [[Татарстанның сәнәгать парклары|Татарстанның сәнәгать һәм индустриаль парклары]] — гомуми инфраструктура һәм үзара җитештерү кооперациясе хисабына җитештерү һәм башка предприятиеләрне берләштерә торган махсус территория. Мондый территорияләр барлык кирәкле инфраструктура һәм энергия чыганаклары белән тәэмин ителгән, аларда бердәм административ-хокукый система эшли{{sfn|Боровских|2019}}{{sfn|Ахмадеева|2013}}. 2020 елга республикада 100 сәнәгать паркы эшли, аларда 1500 дән артык резидент һәм 32 меңгә якын эш урыны булдырылган. Дәүләт инвестицияләре 100 объектның 18 енә генә кертелгән, калган парклар шәхси акчаларга эшли{{sfn|Боровских|2019|с=788—798}}{{sfn|Ахмадеева|2013|с=10}}<ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/articles/194278--taliya-minullina-vyskazalas-ob-effektivnosti-raboty-promparkov |author=Элеонора Рылова |title=Талия Минуллина — о работе промпарков: «Ничего, что мы себя покритикуем?» |date=2020-11-18 |publisher=Реальное Время |accessdate=2020-12-09 |archivedate=2021-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210128121019/https://realnoevremya.ru/articles/194278--taliya-minullina-vyskazalas-ob-effektivnosti-raboty-promparkov }}</ref>. Татарстан сәнәгать паркларының уңышлы кластерлары саны буенча лидер төбәк булып тора<ref>{{cite web|url=https://rg.ru/2020/08/09/minpromtorg-izmenit-sistemu-podderzhki-promyshlennyh-i-industrialnyh-parkov.html|title=Минпромторг планирует изменить систему поддержки промышленных и индустриальных парков|author=Елена Березина|date=2020-08-09|publisher=Российская Газета|accessdate=2020-11-24}}</ref>. Төяп озатылган продукция күләме 2019 елның беренче кварталына — 32,1 млрд сум, 2020 елның беренче кварталына — 46,7 млрд сум. Үсеш темпы 145,5 % тәшкил иткән. Резидентлар саны 1377 тән 1497 кә кадәр (үсеш темпы — 108,7 %), ә салым түләүләре күләме 3,5 млрд тан 5,8 млрд га кадәр (үсеш темпы — 164%) арткан<ref name="Online">{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/488737|title=«А нужно ли Татарстану 100 промпарков?»: Талия Минуллина раскритиковала любимое детище минэкономики|date=2020-11-18|publisher=Бизнес Online|accessdate=2020-11-24}}</ref><ref>{{Статья|ссылка=https://eee-region.ru/article/6312/|автор=Пелевин Олег Владимирович|заглавие=Оценка влияния инновационных промышленных парков на территориальное развитие Республики Татарстан|год=2020-08-18|язык=ru-RU|издание=Региональная экономика и управление: электронный научный журнал|выпуск=2020—63}}</ref>. === Сәнәгать кластерлары === [[Кластер]] — илнең кластер сәясәте продукты. Ул икътисад тармагына караганда кечкенәрәк һәм территориаль яктан якын урнашкан, охшаш продукция чыгара торган, хуҗалык мөнәсәбәтләре белән бәйле, эшчәнлеге төбәк институтлары тарафыннан җайга салына торган компанияләр төркемен тәшкил итә<ref>{{cite web |url = http://docs.cntd.ru/document/429038459 |title = О промышленной политике в Республике Татарстан |date = 2020-05-07 |publisher = АО «Кодекс» |accessdate =2020-12-09 }}</ref>. Партнер компанияләр кластер эчендә җитештерелә торган товарларның ким дигәндә 20 % ын кулланалар, бу бәяне киметә һәм көндәшлелеккә сәләтне арттыра<ref>{{Cite web|url=https://www.kp.ru/daily/26942.4/3992943/|title=Связанные одним делом|author=Владимир РАТМАНСКИЙ {{!}} Сайт «Комсомольской правды»|website=kp.ru - Сайт «Комсомольской правды»|date=2019-02-14|accessdate=2020-12-11}}</ref>. Кластер составына төрле оешмалар керә: [[Sänäğät|сәнәгать предприятиеләре]], [[Югары белем|югары]] һәм [[Урта һөнәри белем|урта һөнәри белем бирү]] учреждениеләре, инфраструктур компанияләр, коммерцияле булмаган һәм финанс оешмалары. Кластерларның бурычларына, икътисадны үстерүдән кала, җирле халыкның тормыш сыйфатын яхшырту, белгечләрне җәлеп итү, эш урыннары булдыру да керә<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/articles/97515-v-tatarstane-sozdano-bolee-10-promyshlennyh-klasterov|title=В Татарстане создано более 10 промышленных кластеров — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-11|archivedate=2020-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201124150930/https://realnoevremya.ru/articles/97515-v-tatarstane-sozdano-bolee-10-promyshlennyh-klasterov}}</ref>. 2019 елга Татарстанның сәнәгать кластерлары исемлегендә 7 юнәлеш рәсми рәвештә теркәлгән: [[төзелеш]], төзелеш технологияләре һәм [[материаллар]], [[машина төзелеше]], [[медицина инструментлары]] һәм медицина техникасы, [[Кама машина төзелеше сәнәгать кластеры]], төбәкара «[[Чикләрсез композитлар]]» һәм [[Азык-төлек кластеры|азык-төлек]] юнәлеше<ref>{{Cite web|url=https://www.kp.ru/daily/26942.4/3992943/|title=Связанные одним делом|author=Владимир РАТМАНСКИЙ {{!}} Сайт «Комсомольской правды»|website=kp.ru - Сайт «Комсомольской правды»|date=2019-02-14|accessdate=2020-12-10}}</ref>. '''Машина төзелеше кластерының''' кирәклеге 2014 елның икътисадый шартларга туры килә: санкцияләр чагылган иң эре компанияләр — нефть химиясе, химия һәм машина төзелеше тармакларыннан. Ул вакытта «Стратегия-2030» эшләнә башлый, шуңа күрә бер үк вакытта импортны алыштыру һәм Татарстан компанияләрен бу процесска тартып китерү мәсьәләсе дә күтәрелә<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/31/07/2014/5592935d9a794751dc839255|title=Промпредприятия Татарстана ощутили на себе действие санкций|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>. Шул ук елны Яр Чаллыда Кама кластерлы үсеш үзәге (ККҮҮ) кысаларында төзелеш кластеры һәм IT-кластер булдырыла<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/559293ba9a794751dc8399a0|title=В Н.Челнах появится Камский центр кластерного развития субъектов малого и среднего бизнеса|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>. 2019 елга машина төзелеше кластерына 160 компания керә, илнең 13 төбәгендә төрле предприятиеләр һәм башка кластерлар белән хезмәттәшлек итүгә имза куелган<ref>{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/459383|title=Талия Минуллина: «Мы в Татарстане работаем единым порывом!»|author=Регина Макасина|date=2020-02-28|publisher=Бизнес Online|accessdate=2020-12-09}}</ref><ref>{{cite web|url=https://tatcenter.ru/organizations/mashinostroitelnyj-klaster-rt/|title=Машиностроительный кластер РТ|date=2020|publisher=Татцентр.ру|accessdate=2020-12-09}}</ref>. Масштаблы проектлар арасында — ерак авиация өчен самолетлар чыгара торган Казан авиация заводын модернизацияләү, шул исәптән [[Ту-160]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/5a28e7f09a7947415eb62ff2|title=Минниханов призвал забыть обиды и поддержать Путина на выборах|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>, [[КамАЗ|«КАМАЗ»]] К-5 йөк машиналары гаиләсен эшләтеп җибәрү<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/5ba8aa929a79478c95f2f300|title=Минниханов: Татарстан должен стать форпостом на торговых путях с Китаем|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref> һәм Яр Чаллыда «Камаз» пилотсыз йөртүләр полигонын ачу<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/58b4494b9a79470e4fba0ea2|title=Первый в РФ полигон для беспилотных автомобилей откроют в Татарстане|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>. '''Кама сәнәгать машина төзелеше кластеры (Иннокам)''' булдыруның инициаторы — Чаллы «Камаз» компаниясе. Кластер Яр Чаллыда урнашкан<ref>{{cite web|url=https://kamaz.ru/about/kamskiy-klaster/o-klaster/|title=О кластере|publisher=ПАО «КАМАЗ». Официальный сайт|accessdate=2020-12-09|archivedate=2020-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201119210107/https://kamaz.ru/about/kamskiy-klaster/o-klaster/}}</ref><ref>{{cite web|url=https://mpt.tatarstan.ru/file/File/23.03.2017_S-3_%D0%A1%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%BE%20%D1%81%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%9A%D0%BB_%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%90%D0%97.pdf|title=Соглашение о создании камского машиностроительного промышленного кластера|date=2017-03-21|publisher=Правительство Татарстана. Официальный сайт|accessdate=2020-12-09|archivedate=2021-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211206121839/https://mpt.tatarstan.ru/file/File/23.03.2017_S-3_%D0%A1%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%BE%20%D1%81%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%9A%D0%BB_%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%90%D0%97.pdf}}</ref>. Республика Президенты Иннокамны Татарстан икътисадының төп үсеш нокталарының берсе дип атый<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/13/05/2016/5735eb3b9a7947b589342af4|title=Татарстан выводит европейские страны из санкций по отношению к России|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>, чөнки анда «КамАЗ» дан тыш, «Алабуга» МИЗ ы, ике нефть эшкәртү заводы, [[Ford-Sollers]] һәм башка бик күп эре предприятиеләр һәм сәнәгать мәйданчыклары урнашкан<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/article/104913|title=Алексей Кудрин: «Мы сегодня находимся на грани рецессии»|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-10}}</ref>. '''Медкластерны''' булдыру турында 2014 елда [[Invest in Tatarstan]] форумында сөйләштеләр<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kazan.dk.ru/news/na-invest-in-tatarstan-sostoitsya-obsuzhdenie-medicinskogo-klastera-regiona-236835038|title=На «Invest in Tatarstan» состоится обсуждение медицинского кластера региона|author=Деловой квартал|website=kazan.dk.ru|accessdate=2020-12-10}}</ref>, бер елдан соң проектны [[Казан медик-инструменталь заводы]] базасында эшлиләр<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/11/12/2015/566a88c39a7947156c8f04f4|title=Татарстан планирует возврат к кооперативам в промышленных масштабах|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>, кластерны оештыру турында документлар һәм медицина инструментларын җитештерүче 18 предприятие килешүенә 2016 елда кул куела<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/22-12-2016/v-tatarstane-sozdan-klaster-proizvoditeley-meditsinskogo-instrumenta-i-tehniki-5243063|title=В Татарстане создан кластер производителей медицинского инструмента и техники|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-10}}</ref>. Эре проектлар арасында — Татарстанда югары технологияле балалар реабилитация үзәге төзелешенә 550 млн сумлык [[Россия туры инвестицияләр фонды]] һәм Interhealth Saudi Arabia гарәп компаниясе инвестицияләре<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/59d6265d9a794780db639e87|title=РФПИ и Interhealth Saudi Arabia вложат 550 млн рублей в клинику в Казани|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>. 2019 елда Татарстан Дәүләт Советы, республикада халыкара медицина кластеры булдыру мөмкинлеге булсын өчен, медкластерлар эшчәнлеген җайга салучы законның гамәлен киңәйтү инициативасы белән Россия [[Россия Дәүләт думасы|Дәүләт Думасына]] мөрәҗәгать итә<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/05/06/2019/5cf79ced9a79473f21c9ffaa|title=Госсовет РТ просит изменить закон для создания медицинского кластера|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax-russia.ru/volga/news/mezhdunarodnyy-medicinskiy-klaster-mogut-sozdat-v-tatarstane|title=Международный медицинский кластер могут создать в Татарстане - Поволжье {{!}}{{!}} Интерфакс Россия|website=www.interfax-russia.ru|accessdate=2020-12-10}}</ref>. ТР ИҮА 2016 елда '''азык-төлек кластеры''' булдыру темасын күтәрә<ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=http://expertrt.ru/news/5555-tatarstan-i-pakistan-vystraivayut-ekonomicheskoe-partnerstvo.html|title=Татарстан и Пакистан выстраивают экономическое партнерство|website=expertrt.ru|accessdate=2020-12-10|archivedate=2021-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210213171030/http://expertrt.ru/news/5555-tatarstan-i-pakistan-vystraivayut-ekonomicheskoe-partnerstvo.html}}</ref>. Инициативаны [[Агросила|«Агросила»]] холдингы ала, 2017 елга кластерга 24 предприятие керә, алар арасында җитештерү, фәнни-белем бирү, финанс һәм инфраструктура оешмалары да була<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/interview/17/03/2017/58cb8e199a7947acffa70c78|title=«Агросила» в 2017 году выведет на рынок РФ новую торговую марку|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>. Әмма 2020 елга кадәр бу секторда бернинди әһәмиятле казанышлар да юк. 2020 елның августында Саба районында авыл хуҗалыгы продукциясен сатуга юнәлгән азык-төлек кластерын булдыру турында игълан ителә. Хәзерге вакытта аңа өч предприятие керә<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://kazanfirst.ru/news/525416|title=В Татарстане создадут пищевой кластер для сбыта сельскохозяйственной продукции|website=kazanfirst.ru|accessdate=2020-12-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://trt-tv.ru/news/v-sabinskom-rajone-tatarstana-poyavitsya-pervyj-pishhevoj-klaster/|title=В Сабинском районе Татарстана появится первый пищевой кластер|website=Онлайн новости Татарстана и Казани|date=2020-08-13|accessdate=2020-12-10}}</ref>. 2016 елда ТР Сәүдә-сәнәгать палатасында төзелеш материалларын җитештерүче һәм җибәрүче 30 дан артык компания, шулай ук сәнәгать мәйданчыклары, [[«Химград» технополисы]], [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты|КДАТУ]], [[«Сувар девелопмент»]] һәм [[«Ак Барс Девелопмент»]] инициативасы белән төзелеш кластеры булдыру турында килешүгә кул куялар<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/3107333|title=30 компаний Татарстана учредили строительный кластер|website=www.kommersant.ru|date=2016-10-04|accessdate=2020-12-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realty.ria.ru/20161005/408019248.html|title=Строительный кластер будет создан в Татарстане|website=Недвижимость РИА Новости|date=20161005T0927|accessdate=2020-12-10}}</ref>. 2017 елда ул төзелеш технологияләре кластеры белән бергә Федераль сәнәгать берләшмәләре реестрына керә, бу катнашучыларга импортны алыштыру белән бәйле инвестпроектларга чыгымнарның 50% ына кадәр кире кайтырырга мөмкинлек бирә<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/599ee0bf9a79473ac1868577|title=Строительный кластер РТ на 50% снизит расходы импортозамещающих проектов|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=http://expertrt.ru/news/v-federalnyij-reestr-promyishlennyix-klasterov-voshli-dva-klastera-stroitelnoj-otrasli-tatarstana.html|title=В федеральный реестр промышленных кластеров вошли два кластера строительной отрасли Татарстана|website=expertrt.ru|accessdate=2020-12-10|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207172649/http://expertrt.ru/news/v-federalnyij-reestr-promyishlennyix-klasterov-voshli-dva-klastera-stroitelnoj-otrasli-tatarstana.html}}</ref>. «Алабуга» [[төбәкара «Чикләрсез композитлар» кластеры]]на керә, 2018 елда МИЗ да «Алабуга-Волокно» углерод җепселләре җитештерү заводы урнашкан. Татарстанда төрле композит продукция җитештерүчеләр өчен шартлар тудырылыр дип көтелә<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/5a8598959a79475e40f9be92|title=«Алабуга» вошла в состав кластера «Композиты без границ»|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20190717/1556623245.html|title=В Татарстане заинтересованы в создании полной цепи производства композитов|website=РИА Новости|date=20190717T1800|accessdate=2020-12-10}}</ref>. 2020 елда Россия Сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы әлеге юнәлешкә ярдәм итүне киңәйтү турында хәбәр итә, 2022 елда «Алабуга-Волокно» предприятиесенә җитештерү күләмен 3 млрд сумга арттырырга мөмкинлек бирәчәк, үз чиратында, бу федераль бюджетка 500 млн нан артык акча керүне аңлата<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/09/minpromtorg-izmenit-sistemu-podderzhki-promyshlennyh-i-industrialnyh-parkov.html|title=Минпромторг изменит систему поддержки промышленных и индустриальных парков|website=Российская газета|accessdate=2020-12-10}}</ref>. Моннан тыш, башка кластерлар: җиһаз<ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://expertrt.ru/buisness/17969-ali-kyilyich-rossijskaya-ekonomika-vyiigraet-ot-razvitiya-derevoobrabatyivayushhej-otrasli.html|title=Али Кылыч: «Российская экономика выиграет от развития деревообрабатывающей отрасли»|website=expertrt.ru|accessdate=2020-12-11|archivedate=2021-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210616205414/https://expertrt.ru/buisness/17969-ali-kyilyich-rossijskaya-ekonomika-vyiigraet-ot-razvitiya-derevoobrabatyivayushhej-otrasli.html}}</ref>, спорт<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://trt-tv.ru/news/vladimir-leonov-rasskazal-o-o-perspektivax-tatarstana-v-razvitii-massovogo-sporta/|title=Владимир Леонов рассказал о перспективах развития массового спорта в|website=Онлайн новости Татарстана и Казани|date=2020-08-09|accessdate=2020-12-11}}</ref>, туристлык-рекреацион («Кама Тамагы» һәм «Биектау» экокластерларына Ростуризмнан 47 млн сум акча җәлеп ителгән)<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/9741027|title=Татарстан начнет обустройство новых туристско-рекреационных кластеров весной 2021 года|date=2020-10-16|publisher=ТАСС|accessdate=2020-12-09}}</ref> проектлар даими рәвештә тәкъдим ителә. === Башка ярдәм чаралары=== Бу өлкәдә федераль, дәүләт һәм муниципаль ярдәм чаралары бар. 2016 елдан Татарстан Республикасы Инвестиция-венчур фондына сәнәгатькә ярдәм итү буенча региональ фонд вәкаләтләре бирелгән. Сәнәгатьне үстерү федераль фонды белән берлектә ул «Үсеш проектлары» программасын гамәлгә ашыра, инновацион һәм инвестицион проектларны финанслый. Әгәр дә катнашучы үзе 50 проценттан да ким булмаган күләмдә акча салса, ул 20 дән алып 100 миллион сумга кадәр займга (проект 40 миллион сумнан да артык торырга тиеш) исәп тота ала. 2015 елдан 2020 елга кадәр федераль фонд якынча 8 млрд сумга 34 Татарстан проектын финанслый — бу Россиянең барлык төбәкләре арасында бишенче нәтиҗә, шул исәптән «Үсеш проектлары» өлеше — 3,5 млрд сумга якын (1 млрд - Татарстан инвестфонды акчалары)<ref>{{cite web |url =https://rt.rbc.ru/tatarstan/05/12/2016/584514b59a794738a7d72113 |title = ТОП-5 причин, почему бизнес выбирает для развития программу ФРП |author=Анастасия Тютрина |date= 2016-12-05 |publisher= РБК-Татарстан |accessdate =2020-12-09 }}</ref><ref>{{cite web |url =https://m.business-gazeta.ru/news/490738 |title = ИВФ РТ совместно с фондом развития промышленности РФ профинансируют завод по производству порошковых красок в Татарстане |date= 2020-12-03 |publisher= Бизнес Online |accessdate =2020-12-09 }}</ref>. Төбәктә [[Сәнәгатьне үстерү фонды]]на ярдәм итүнең башка программалары: «Комплектлаштыру әйберләре», «Машина төзелеше», «Лизинг проектлары», «Конверсия», «Даруларны маркировкалау», «Хезмәт җитештерүчәнлеген арттыру», «Сәнәгатьне цифрлаштыру» һәм «Өстенлекле проектлар»<ref>{{cite web|url=https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/144/federalnye_-respublikanskie-i-munitsipalnye-mery-podderzhki-na-2020-g..pdf|title=Перечень мер поддержки предпринимателей (инвесторов), реализуемых в Республике Татарстан в 2020 году|date=2020|publisher=Агентство инвестиционного развития Татарстан|accessdate=2020-12-09}}{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Ел саен республикада өстенлекле инвестицион проектлар исемлеге кабул ителә, аларны тормышка ашыру өчен ТР Министрлар Кабинетының 2013 елның 25 ноябрендә расланган инвестицион меморандум кысаларында субсидияләр алырга мөмкин<ref>{{Cite web|url=https://www.eprussia.ru/epr/385/3277419.htm|title=Инвестиционный Татарстан: 33 зарубежных «интереса» и 69 новых резидентов|website=www.eprussia.ru|accessdate=2020-12-13|archivedate=2021-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410212748/https://www.eprussia.ru/epr/385/3277419.htm}}</ref>. Мәсәлән, аның кысаларында [[Түбәнкаманефтехим|«Түбән Кама Нефтехим»ның]] бер проекты гамәлгә ашырыла<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20200622/1573312997.html|title="Нижнекамскнефтехим" ставит оборудование на новом этиленовом комплексе|website=РИА Новости|date=20200622T1603|accessdate=2020-12-13}}</ref>. ТР ИҮА ТР Цифрлы үсеш министрлыгы белән берлектә шәхси ярдәмче хуҗалык алып баручы гражданнар, [[Кече эшкуарлык|кече]] һәм [[урта эшмәкәрлек]] субъектлары өчен «Минем субсидияләр» сервисын эшли. Сынау режимында сервис Балтач районында кулланыла башлаган<ref>{{Cite web|url=https://inde.io/news/27570-v-tatarstane-zapustyat-servis-moi-subsidii-gde-mozhno-budet-oformit-vyplaty-ot-gosudarstva|title=В Татарстане запустят сервис «Мои субсидии», где можно будет оформить выплаты от государства|website=Инде|accessdate=2020-12-13}}</ref>. === Инвестицияләр тартып китерүнең башка ысуллары === Кайбер очракларда төбәк хакимияте дәүләт-хосусый партнерлыкны, аның бер мисалы — [[концессион килешү]]не төзи ала. ДХП-проектларын яки концессияләрне гамәлгә ашыру кыенлыгы шунда ки, хәзерге вакытта төбәккә бюджетны бер елга караганда күбрәккә фаразлау кыен, үз чиратында хосусый инвесторлар да ышанычсыз булырга мөмкин. Мондый проектларда күп нәрсә муниципаль инициативага бәйле. Әмма, мондый килешүләрдә перспективалар зур һәм бу инвесторлар өчен кирәкле булып санала, шуңа күрә юнәлеш үсә. 2020 елның декабренә 155 концессия килешүе торак-коммуналь өлкәгә, 12 се — сәламәтлек саклау, бишесе — энергосервис, өчесе — мәдәният һәм ял, берсе — спорт-сәламәтләндерү комплексы төзелешенә муниципаль-хосусый партнерлыкка туры килә<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/articles/196551-air-provel-forum-gchp-proektov-v-kazani|title=АИР провел форум ГЧП-проектов в Казани — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-13|archivedate=2021-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210227125047/https://realnoevremya.ru/articles/196551-air-provel-forum-gchp-proektov-v-kazani}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/article/491582|title=Талия Минуллина: «Как может регион гарантировать, что будет через 10 лет?!»|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-13}}</ref>. 2019 елда Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты Halal Life Style ([[Татарстанда хәләл яшәү рәвеше|Хәләл яшәү рәвеше]]) төбәк проектын раслады. «Юл картасы» хәләл бизнеска ярдәм итү һәм республиканың хәләл яшәү рәвешен популярлаштыру буенча 60 лап юнәлеш билгели, алар арасында туризм, җитештерү, мода, финанслар, мәгълүмати технологияләр, медиа һәм башкалар бар<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/09/04/2019/5cac7e8a9a79474a0b67933a|title=Татарстан намерен развивать halal lifestyle блогами и пресс-турами|website=РБК|accessdate=2020-12-23}}</ref>. Проектның төп максаты — Татарстанда хәләл яшәү рәвешен популярлаштыру һәм Татарстан брендларын Россиядә һәм чит илләрдә таныту<ref>{{Cite web|url=https://www.calameo.com/read/005740462b6263b0ebd07|title=Казань: Журнал от Комсомольская Правда - ХАЛЯЛЬ РОССИИ (ОКТ 2020)|website=calameo.com|accessdate=2020-12-23}}</ref>. Бу юнәлешләр махсус сертификация үтәргә тиеш (мәсәлән, [[Татарстан мөселманнары Диния нәзарәте|Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәтенең]] «Хәләл» стандарты комитетында<ref>{{Cite web|url=https://islam-today.ru/islam_v_rossii/tatarstan/komitet-po-standartu-halal-dum-rt-stal-clenom-vsemirnogo-soveta-halal/|title=Комитет по стандарту «Халяль» ДУМ РТ стал членом Всемирного Совета «Халяль»|website=islam-today.ru|accessdate=2020-12-23}}</ref>.) == Татарстанның иң эре инвесторлары == {| class="wikitable sortable" | |'''Компания''' |'''Ил''' |- |1 |«Форд Соллерс Холдинг»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/15/10/2020/5f88131a9a79470f9c5285b4|title=«Соллерс Форд» перезапустит завод двигателей в ОЭЗ «Алабуга»|website=РБК|accessdate=2020-12-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://usedcars.ru/articles/97262/|title=В России разработают электрогрузовик для Европы|website=usedcars.ru|accessdate=2020-12-23|archivedate=2020-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201220172127/https://usedcars.ru/articles/97262/}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://elabuga-rt.ru/news/novosti/v-elabuge-zapustyat-proizvodstvo-aurus|title=В Елабуге запустят производство Aurus|author=автор|website=Новая Кама|date=2019-12-16|accessdate=2020-12-23}}</ref> |Нидерланд (төп офис АКШта) |- |2 |«Кастамону Интегрейтед Вуд Индастри»<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://elabuga-rt.ru/news/novosti/elabuga-zanyala-trete-mesto-po-itogam-konkursa-investor-goda-rt|title=Елабуга заняла третье место по итогам конкурса "Инвестор года РТ"|author=автор|website=Новая Кама|date=2020-12-10|accessdate=2020-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/article/475739|title=Игорь Комаров: «Казалось бы, тяжело удивить, но в этот раз я снова впечатлен»|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-29}}</ref> |Нидерланд (төп офис АКШта) |- |3 |«Хаят Кимья»<ref>{{Cite web|url=http://tatarnews.ru/shortnews/21144|title=Известия Татарстана. Новым генеральным директором ХАЯТ Россия стал Метин Мете|website=tatarnews.ru|accessdate=2020-12-29|archivedate=2022-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220707131321/http://tatarnews.ru/shortnews/21144}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/news/194012-v-kompanii-proizvoditele-tualetnoy-bumagi-v-oez-alabuga-novyy-gendirektor|title=В компании-производителе туалетной бумаги в ОЭЗ "Алабуга" новый гендиректор — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-29|archivedate=2020-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201123190526/https://realnoevremya.ru/news/194012-v-kompanii-proizvoditele-tualetnoy-bumagi-v-oez-alabuga-novyy-gendirektor}}</ref> |Төркия |- |4 |«Джошкуноз Алабуга»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://fingazeta.ru/business/promyshlennost/460348|title=Фонд развития промышленности выделит 2,15 млрд руб. на реализацию 5 производственных проектов - Финансовая газета|website=fingazeta.ru|accessdate=2020-12-29}}{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/article/458881|title=10 задач Рустема Нуриева: елабужские дворы, Шишкинские пруды и массовый спорт|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-29}}</ref> |Төркия |- |5 |«Тракья Гласс Рус»<ref>{{Cite web|url=http://www.vestnikstroy.ru/articles/ratings/17927/|title=Большая стекольная тройка|website=www.vestnikstroy.ru|accessdate=2020-12-29}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/article/445739|title=Голландцы с китайским акцентом, пиррова победа Ford-Sollers и турецкий марш в «Алабуге»|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-29}}</ref> |Нидерланд (төп офис Төркиядә) |- |6 |«Аутоматив Гласс Альянс Рус»<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.idelreal.org/a/29473396.html|title="В руках Москвы": Турция хочет реализовать в Татарстане крупный инвестпроект|website=RFE/RL|accessdate=2020-12-29}}</ref> |Нидерланд (төп офис Төркиядә) |- |7 |«Хайер Электрикал Эпплаенсис Рус»<ref>{{Cite web|url=https://inkazan.ru/news/economy/14-10-2020/minnihanov-obsudil-razvitie-proizvodstva-haier-v-tatarstane|title=Минниханов обсудил развитие производства Haier в Татарстане|website=inkazan.ru|accessdate=2020-12-29|archivedate=2021-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225102811/https://inkazan.ru/news/economy/14-10-2020/minnihanov-obsudil-razvitie-proizvodstva-haier-v-tatarstane}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/29-11-2019/pesoshin-odobril-predlozheniya-haier-po-rasshireniyu-investproektov-v-chelnah-5697008|title=Песошин одобрил предложения Haier по расширению инвестпроектов в Челнах|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-29}}</ref> |Нидерланд (төп офис Кытайда) |- |8 |«ДК Рус»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://5koleso.ru/novosti-kompaniy/v-naberezhnyh-chelnah-vypushhen-25-j-mercedes-benz-actros/|title=В Набережных Челнах выпущен 25-й Mercedes-Benz Actros|website=5 колесо|date=2020-12-07|accessdate=2020-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dvizhok.su/komtrans/mercedes-vyipustil-v-rossii-25-tyisyachnyij-actros|title=Mercedes выпустил в России 25-тысячный Actros|website=dvizhok.su|accessdate=2020-12-29}}</ref> |Алмания |- |9 |«Сария Био-Индастрис Волга»<ref>{{Cite web|url=https://rt.plus.rbc.ru/pressrelease/5f45176a7a8aa9de37f1d032|title=Министр экологии и природных ресурсов РТ посетил ОЭЗ «Алабуга» {{!}} Пресс-релизы на РБК+|website=РБК|accessdate=2020-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://elabuga-rt.ru/news/novosti/predpriyatiya-elabugi-okazyvayut-pomoshch-v-period-pandemii|title=Предприятия Елабуги оказывают помощь в период пандемии|author=автор|website=Новая Кама|date=2020-04-17|accessdate=2020-12-29}}</ref> |Алмания |- |10 |«Армстронг Билдинг Продактс»<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://artmoskovia.ru/ministr-kultury-rf-vladimir-medinskij-vruchil-premiju-mecenat-goda.html|title=Министр культуры РФ Владимир Мединский вручил премию «Меценат года» {{!}} АртМосковия|author=editor|accessdate=2020-12-29|archivedate=2021-02-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210228213203/https://artmoskovia.ru/ministr-kultury-rf-vladimir-medinskij-vruchil-premiju-mecenat-goda.html}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://elabuga-rt.ru/news/novosti/predpriyatiya-elabugi-planiruyut-sokhranit-rabochie-mesta|title=Предприятия Елабуги планируют сохранить рабочие места|author=автор|website=Новая Кама|date=2020-04-12|accessdate=2020-12-29}}</ref> |АКШ |- |11 |«Роквул Волга»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/articles/177313-v-chem-prichina-bezraboticy-v-elabuge|title=В чем причина безработицы в Елабуге — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-29|archivedate=2020-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201125024544/https://realnoevremya.ru/articles/177313-v-chem-prichina-bezraboticy-v-elabuge}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/articles/173197-iz-investicionnyh-superproektov-desyatiletki-tatarstana-na-1-trillion-rubley-realizovana-poka-lish-tret|title=Инвестиционные суперпроекты десятилетки Татарстана — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-29|archivedate=2020-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027033131/https://realnoevremya.ru/articles/173197-iz-investicionnyh-superproektov-desyatiletki-tatarstana-na-1-trillion-rubley-realizovana-poka-lish-tret}}</ref> |Дания |- |12 |«Драйлок Текнолоджиз»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/30/05/2020/5ed7ab5d9a79470b41295d6b|title=В Татарстане ОЭЗ выплатит премии медикам за работу с COVID-пациентами|website=РБК|accessdate=2020-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/society/21-04-2020/rezident-oez-alabuga-nachal-proizvodit-250-tys-masok-v-sutki-5737867|title=Резидент ОЭЗ «Алабуга» начал производить 250 тыс. масок в сутки|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-29}}</ref> |Чехия |- |13 |«Хаят Проже Тааххют Ве Иншаат Аноним Ширкети»<ref>{{Cite web|url=https://sbis.ru/contragents/9909413146/165551001|title=Представительство Акционерного Общества "Хаят Проже Тааххют ВЕ Иншаат Аноним Ширкети" (Турция) г. Казань, г. Казань ИНН 9909413146 {{!}} Реквизиты, юридический адрес, КПП, ОГРН, схема проезда, сайт, e-mail, телефон - узнать на sbis.ru|website=СБИС|accessdate=2020-12-29}}</ref> |Төркия |- |14 |«Полистройкапитал»<ref>{{Cite web|url=https://chelny24.ru/news/economy/v-stolitse-tatarstana-postroyat-torgovyj-tsentra-za-6-mlrd-rublej/|title=В столице Татарстана построят торговый центра за 6 млрд рублей « Город Набережные Челны — Портал Набережные Челны 24|accessdate=2020-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tatcenter.ru/news/v-tsentre-kazani-postroyat-mnogofunktsionalnyj-kompleks-za-100-mln/|title=В центре Казани построят многофункциональный комплекс за $100 млн — Татцентр.ру|website=Татцентр|accessdate=2020-12-29}}</ref> |Төркия |- |15 |«3М Волга»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20151021/1305754156.html|title=Американская 3М запустила в Татарстане завод антикоррозионных покрытий|website=РИА Новости|date=20151021T1517|accessdate=2020-12-29}}</ref> |Нидерланд (төп офис АКШта) |} == Эшлекле вакыйгалар == * Республиканың Көньяк-көнчыгыш Азия илләреннән килгән партнерларга юнәлдерелгән төбәк буларак ислам позициясенә аерым игътибар бирелә<ref name="foundation">{{книга|ссылка=https://books.google.ru/books?id=fVatDwAAQBAJ|заглавие=Resignification of Borders: Eurasianism and the Russian World|ответственный=Nina Friess, Konstantin Kaminskij (eds.)|год=2019|часть=The Development of Islamic Economic Politics in the Republic of Tatarstan|издательство=Frank & Timme GmbH|страницы=125—148|страниц=206|автор часть=Victoria Abakumovskikh}}</ref>. Әлеге стратегия кысаларында 2009 елдан ел саен Россия һәм Ислам хезмәттәшлеге оешмасында катнашучы илләрнең халыкара икътисадый саммиты (KazanSummit) үткәрелә, соңрак ул '''«Россия — Ислам дөньясы: "[[KAZANSUMMIT|KazanSummit]]"»''' дип атала<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/4255006|title=Фестиваль исламских кухонь пройдёт в рамках KazanSummit 2017|date=2017-05-16|publisher=ТАСС|accessdate=2020-10-29}} </ref>. Бу Россия һәм Ислам дөньясы илләре арасындагы икътисадый хезмәттәшлекнең төп мәйданы<ref>{{cite web|url=https://www.rbc.ru/tatarstan/interview/16/05/2017/5919cfdd9a7947744ea4e4f2?from=newsfeed|title=Восстановление связей с Турцией увеличит инвестиции в Татарстан|date=2017-05-16|publisher=РБК Татарстан|accessdate=2020-10-29}} </ref>. 2017 елда Казанда [[ислам банкингы]] өчен яңа автоном структура булдыру турында игълан ителә, ул шәригать кануннары буенча банк хезмәтләре күрсәтәчәк, бу еш кына мөселман инвесторлары өчен принципиаль момент<ref>{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/news/344137|title=Талия Минуллина сообщила о создании в Казани новой автономной структуры для исламского банкинга|date=2017-04-26|publisher=«БИЗНЕС Online»|accessdate=2020-10-29}} </ref><ref>{{cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/4211354|title=В Татарстане создают новую автономную структуру для исламского банкинга|date=2017-04-26|publisher=ТАСС|accessdate=2020-10-29}} </ref>. * '''Россия венчур форумы''' — Россия венчур проектларының иң эре мәйданчыгы. Форум республикада 2000 елдан бирле уза, 2020 елда XV РВФ булды, анда 300 ләп стартап тәкъдим ителгән<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kazved.ru/news/society/12-04-2019/rossiyskiy-venchurnyy-forum-14-let-podryad-prohodit-v-tatarstane-5703653|title=Российский венчурный форум 14 лет подряд проходит в Татарстане|website=kazved.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/society/23-01-2020/tehnologicheskoe-liderstvo-rossii-strategiyu-i-riski-obsudyat-eksperty-na-rvf-2020-5717957|title=Технологическое лидерство России — стратегию и риски обсудят эксперты на РВФ 2020|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-13|archivedate=2021-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414120359/https://www.tatar-inform.ru/news/society/23-01-2020/tehnologicheskoe-liderstvo-rossii-strategiyu-i-riski-obsudyat-eksperty-na-rvf-2020-5717957}}</ref>. * Даими '''Татарстан нефть-газ химиясе форумы''' — Россиянең иң эре халыкара тармак чараларының берсе. Ул күргәзмә өлешен, планнар һәм казанышларны демонстрацияләүне, бизнес-фикер алышуны һәм перспективалы экологик технологияләр күрсәтүне үз эченә ала<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/articles/186171-nknh-prinyal-uchastie-v-neftegazohimicheskom-forume|title=НКНХ принял участие в нефтегазохимическом форуме — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-13|archivedate=2020-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201028055341/https://realnoevremya.ru/articles/186171-nknh-prinyal-uchastie-v-neftegazohimicheskom-forume}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/ecology/03-09-2020/na-neftegazohimicheskom-forume-v-rt-proydet-konferentsiya-o-promyshlennoy-ekologii-5768333|title=На нефтегазохимическом форуме в РТ пройдет конференция о промышленной экологии|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/articles/186143-v-tatarstane-obsudili-razvitie-generacii|title=В Татарстане обсудили развитие генерации — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-13|archivedate=2020-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027210846/https://realnoevremya.ru/articles/186143-v-tatarstane-obsudili-razvitie-generacii}}</ref>. * [[Ислам Хезмәттәшлеге Оешмасы илләре яшь эшкуарларының Казан форумы]] 2015 елдан бирле эшләп килә һәм ел саен ислам берлеге илләреннән якынча 30 IT-проект җыя һәм<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kazved.ru/news/society/09-12-2020/mihail-zygar-to-chto-u-nas-prinyato-schitat-obucheniem-zhurnalistike-bolshe-ne-nuzhno-5791267|title=Михаил Зыгарь: То, что у нас принято считать обучением журналистике, больше не нужно|website=kazved.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>, гадәттә, [[«Безнең Татарстан. Мөмкинлекләр территориясе» форумы|«Безнең Татарстан. Мөмкинлекләр территориясе»]] яшьләр төбәк форумы кысаларында [[Сәләт (яшьләр оешмасы)|«Сәләт»]] хәрәкәте ярдәмендә тормышка ашырыла<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20201201/tatarstan-1587214315.html|title=В Татарстане создали офис молодежного сотрудничества России и ОИС|website=РИА Новости|date=20201201T1815|accessdate=2020-12-13}}</ref>. 2020 елда Россия стартабы $3000 күләмендә грант ота<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://kazanfirst.ru/news/534089|title=На казанском форуме молодых предпринимателей стран ОИС российский стартап выиграл 3 тысячи долларов|website=kazanfirst.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>. * Дәүләт-хосусый партнерлыгы буенча беренче форум 2017 елда оештырыла, анда халыкның тормыш-көнкүрешен яхшырту өчен мөмкин булган партнерлыклар спектры турында фикер алышалар<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/13-11-2017/rustam-minnihanov-kazhdyy-5-y-ob-ekt-kommunalnoy-infrastruktury-v-tatarstane-peredan-v-kontsessiyu-5231676|title=Рустам Минниханов: Каждый 5-й объект коммунальной инфраструктуры в Татарстане передан в концессию|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Икенче форумның темасы - «Спорт индустриясенә инвестицияләр», аны «Казан-Арена» стадионында (2018 елда Татарстан Россиянең иң спортка якын төбәге дип таныла) уздыралар<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://fedpress.ru/news/16/society/2162101|title=Татарстан признали лучшим спортивным регионом страны {{!}} Республика Татарстан|website=ФедералПресс|accessdate=2020-12-13}}{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Өченче форум сәламәтлек саклауга багышланган була<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://nurlat-tat.ru/news/novosti/glava-nurlatskogo-munitsipalnogo-rayona-uchastvuet-v-iii-otraslevom-forume-po-gosudarstvenno-chastnomu-partnerstvu-invest-in-health|title=Глава Нурлатского муниципального района участвует в III Отраслевом форуме по государственно-частному партнерству: INVEST IN HEALTH|author=Лилия Мубаракшина|website=Нурлат-⁠информ|date=2019-10-28|accessdate=2020-12-13}}</ref>. 2020 елда дүртенче форум коронавирус пандемиясе аркасында онлайн уза, уңышлы ДХПның төп факторлары турында фикер алышалар<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/07-12-2020/otraslevoy-forum-po-gosudarstvenno-chastnomu-partnerstvu-provedut-v-onlayn-formate-5790419|title=Отраслевой форум по государственно-частному партнерству проведут в онлайн-формате|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>. * 2017 һәм 2019 елларда Казанда ТР ИҮА һәм ТР Сәламәтлек саклау министрлыгы ярдәмендә "Modern Engineering Systems" (MES) «Заманча инженер системалары. Сәламәтлек архитектурасы» халыкара фәнни-гамәли конференциясе уза. Бу мультиэкспертлар мәйданчыгы, ул нәтиҗәле медицина оешмалары булдыру өчен IT-индустриядән башлап медицина һәм психологиягә кадәр белгечләрне берләштерә<ref>{{Cite web|url=https://inkazan.ru/news/society/06-10-2017/v-kazani-na-forume-mes-rasskazali-o-klinikah-buduschego|title=В Казани на форуме MES рассказали о клиниках будущего|website=inkazan.ru|accessdate=2020-12-13|archivedate=2021-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210118051242/https://inkazan.ru/news/society/06-10-2017/v-kazani-na-forume-mes-rasskazali-o-klinikah-buduschego}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/health/05-12-2019/taliya-minullina-zayavila-o-neobhodimosti-operezhat-vremya-pri-sozdanii-bolnits-buduschego-5698210|title=Талия Минуллина заявила о необходимости опережать время при создании больниц будущего|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>. * [[Qazan Xalıqara Möselman kinosı festivale|'''Казан халыкара мөселман киносы фестивале''']] 2005 елдан бирле уза<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kultura/2208209|title=Владимир Меньшов возглавит жюри Казанского фестиваля мусульманского кино|website=ТАСС|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Конкурс программасында төрле жанрдагы тулы метражлы һәм кыска метражлы эшләр — уен, документаль һәм анимация фильмнары катнаша. Оештыручылар ел саен берничә йөз гариза кабул итә<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kultura/2163729|title=Турецкая мелодрама откроет казанский кинофестиваль мусульманского кино|website=ТАСС|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Жюри рәисләренең берсе [[Карен Шахназаров]] билгеләп үткәнчә, мөселман киносы, гомумән алганда, һәм бигрәк тә фестивальдә катнашучы тасмаларда, югары әхлакый критерийлар белән аерылып тора: «Гомумкешелек темалары өстенлек ала, хатын-кызлар турында фильмнар күп»<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/arhiv/674846|title=Карен Шахназаров: Казанский фестиваль мусульманского кино отличается жесткими нравственными критериями|website=ТАСС|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Фестивальне оештыручылар Россия һәм дөнья бергәлегендә ислам һәм мөселман образын объектив күрсәтүне максат итеп куялар<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/arhiv/568451|title=Открылся конкурс на лучший информационный материал о международном мусульманском кино|website=ТАСС|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Башка бик күп чаралар арасында район «Это ТО,СЭР!» (рус. телендә [[Татарстанның алгарышлы социаль-икътисади үсеш территорияләре|АСИҮТ]]) инвестицион форумы бар<ref>{{cite web |url =https://www.business-gazeta.ru/article/420683 |title = «Наиль Ульфатович, к вам вопрос: как стать вашим родственником?» |author=Регина Макасина |date= 2019-04-13 |publisher= Бизнес Online |accessdate =2020-12-09 }}</ref><ref>{{cite web |url =https://tatcenter.ru/announcements/investforum-eto-to-ser/ |title = Инвестфорум «Это ТО, СЭР» 18+ |date= 2019-02-27 |publisher= Татцентр.ру |accessdate =2020-12-09 }}</ref>, индустриаль парклар форумы ParkI<ref>{{cite web |url = https://realnoevremya.ru/articles/137412-forum-po-industrialnym-parkam |title = Гендиректор парка Haier: «Смотрели, изучали и выбрали Татарстан. Три года доказали, что выбрали правильно» |author = Лейсан Набиева |date = 2019-04-24 |publisher = Реальное время |accessdate = 2020-12-09 }}{{Deadlink|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url= https://business-platform.ru/blog/ii-mezhdunarodnyiy-forum-industrialnyikh-parkov-parki/ |title= II Международный форум индустриальных парков ParkI |date= 2019-04-26 |publisher= Бизнес платформа |accessdate= 2020-12-09 |archivedate= 2021-09-23 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20210923210222/https://business-platform.ru/blog/ii-mezhdunarodnyiy-forum-industrialnyikh-parkov-parki/ }}</ref>, «[[Татарстанның эшлекле партнерлары» форумы]]<ref>{{cite web |url=http://xn--21-6kcdinftsfd0clp5a.xn--p1ai/2019/12/20/%D0%B2-%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%B5%D0%BB-xiv-%D1%84%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC-%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B5-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BD/ |title = В Казани прошел XIV форум «Деловые партнеры Татарстана» |date=2019-12-20 |publisher= «Издательский дом «Авантитул» |accessdate =2020-12-09 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/17-12-2019/uchastnikami-foruma-delovye-partnery-tatarstana-stanut-400-tatarskih-biznesmenov-5710376 |title = Участниками форума «Деловые партнеры Татарстана» станут 400 татарских бизнесменов |date= 2019-12-17 |publisher= Татар-Информ |accessdate=2020-12-09 }}</ref>, [[«100% Татарстан Online»]]<ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/news/185722-v-tatarstane-zapustili-onlayn-platformu-100-tatarstan |title=В Татарстане открылось интеллектуальное деловое пространство «100% Татарстан» |date=2020-08-30 |publisher=Реальное время |accessdate=2020-12-09 |archivedate=2020-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200920015625/https://realnoevremya.ru/news/185722-v-tatarstane-zapustili-onlayn-platformu-100-tatarstan }}</ref> һәм башкалар. == Искәрмәләр== {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Ахмадеева О.А., Любова О.В. // Стратегия Устойчивого развития регионов России. — № 18. — С. 8—20. * Боровских О.Н. // Вопросы инновационной политики. — Т. 9. — № 3. * Боковня М.А. // Казань “Медицина”. — С. 31—36. — ISBN 978-5-7645-0678-4. * Валиахметов Ильдар // Инновационное развитие экономики. — В. 48. — Т. 6. — С. 21—26. * Гиматдинов Р., Насыров И. // [https://interaffairs.ru/jauthor/material/1227 Журнал «Международная жизнь»]. — В. Март 2015. * Климчак А. О. // Региональная экономика: теория и практика. — В. 53. — Т. 14. — С. 72—79. * Петрова В. А. // Структурные преобразования экономики территорий: в поиске социального и экономического равновесия. — С. 90—92. * Толстова А. З., Данько Я. В. // Бюллетень науки и практики (научный журнал). — № 1. — С. 311—320. * Шайдуллин Р.В., Айнутдинов Р.А., Айнутдинова Л.М. и др. Центральные органы государственной власти и управления Татарстана (1920-2020 гг.): научно-справочное издание. — Казань: Институт татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ, 2017. — 400 с. — ISBN 978-5-902375-21-0. Яковлева Р. М. // Символ науки. — В. 12. — С. 43—46. == Сылтамалар == * [https://www.ivfrt.ru/invest_programs/frp/ Татарстанның инвестиция-венчур фонды сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210121220735/https://ivfrt.ru/invest_programs/frp/ |date=2021-01-21 }} * [http://i.tatarstan2030.ru/ Стратегия-2030 сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201123192208/http://i.tatarstan2030.ru/ |date=2020-11-23 }} {{MyTatarstan2020}} {{Сайланган мәкалә}} [[Төркем:Татарстан икътисады]] [[Төркем:Татарстан]] [[Төркем:Махсус икътисади зоналар]] gbq2v1gohz9oxvj7u22ft0jd0cr7fsc Уэбер Мэри Эллен 0 426536 5838502 4457531 2026-04-29T10:37:39Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838502 wikitext text/x-wiki {{УК}} ''' Уэбер Мэри Эллен''' ({{Lang-en|Mary Ellen Weber}}; туган [[1962 ел|Бер мең тугыз йөз алтмыш ике]]) — НАСА [[Галәмче|космонавты]]. STS-70 (1995, «Дискавери») һәм STS-101 (2000, «Атлантис») шаттлларда ике тапкыр галәмгә оча, галим. == Биографиясе == [[Файл:STS-70_Mating_-_GPN-2000-000976.jpg|уңда|мини|296x296пкс|STS-70 җыю корпусында.]] [[Файл:TDRS-G_at_KSC.jpg|уңда|мини|347x347пкс|STS-70: TDRS-G юлдашы җыю цехында.]] Мэри Уэбер [[1962 ел|1962 елның]] [[24 август|24 августында]] [[Оһайо (штат)|Огайо штатының]] [[Кливленд]] шәһәрендә туган, әммә шул ук штаттагы Брэдфорд-Хайтсны үзенең туган шәһәре дип саный, анда 1980 елда урта мәктәпне тәмамлый. 1984 елда Индиана штатының Пердью исемендәге университетында химия өлкәсендә бакалавр дәрәҗәсе ала. 1988 елда [[Беркли (Калифорния)|Беркли]] каласындагы Калифорния университетында химия инженериясе өлкәсендә магистр дәрәҗәсе ала. Ире Джером Л. Элькинд, ул [[Нью-Джерси]] штатының Байон каласыннан. Мэри Уэбер парашюттан сикерү белән мавыга, шулай ук су астында йөзергә һәм очырга ярата. Аның әнисе, Джоан Уэбер, Огайо штатының Мэнтор шәһәрендә яши, ә атасы, Эндрю Уэбер мәрхүм. == НАСАга кадәр == Студент чагында Уэбер Мэри Эллен [[Оһайо (штат)|Огайо]] штатында «Delco Electronics» ("Дженерал Моторс"ның кыз фирмасы) һәм «3M» компанияләрендә химик машиналар эшләү өлкәсендә стажер була. Беркли шәһәрендә үзенең докторлык диссертациясендә [[кремний]] катнашлыгында химик реакцияләр физикасын тикшерә. "Texas Instruments"та яңа материалларны һәм Sematech консорциумында һәм "[http://www.appliedmaterials.com Applied Materials] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061106120628/http://www.appliedmaterials.com/ |date=2006-11-06 }}"та компьютер чиплары әзерләү коралларын тикшерә. Ул бер патент алган һәм фәнни журналларда тугыз басмасы бар. == Галәмгә очуга әзерлек == [[1992 ел|1992 елның]] [[31 март|31 мартында]] НАСА отрядына ундүртенче җыелма составында [[Галәмче|астронавтка]] кандидатлыкка итеп алына. Гомуми галәм әзерлек курслары (ОКП) буенча укый башлый. Курсны тәмамлап, 1993 елның июлендә «очышлар белгече» квалификациясе ала һәм НАСА астронавтлар Офисына билгеләнә. Аның космонавтка кандидатлар төркемендә эшләр чикләрендә техник бурычлары: [[Флорида (штат)|Флорида штатында]] Кеннеди исемендәге галәм эзләнү үзәгендә шатлларны очулар алдыннан медицина эшкәртүендә ярдәм күрсәтү, робототехника һәм файдалы йөкләнеш белән эш. Административ эш өлкәсендә: биотехнологик контрактлар чикләрендә сатып алулар буенча Совет рәисе була. == Галәмгә очу == * Беренче очу — STS-70<ref>{{Cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1995-035A|title=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|author=|date=|publisher=nssdc.gsfc.nasa.gov|accessdate=2019-03-03|archivedate=2020-09-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929152226/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1995-035A}}</ref>, шаттл «Дискавери». 1995 елның 13 июленнән 22 июленә кадәр «очу белгече» сыйфатында. Экипаң, төрле экспериментлар ясау һәм күзәтү, мәглүмәтне ретрансляцияләү өчен, НАСАның соңгы алтынчы юлдашын орбитага чыгара. Очу озынлыгы 8 тәүлек 22 сәгать 21 минут тәшкил итә<ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-70.html|title=NASA - STS-70|author=Lynda Warnock: KSC|date=|publisher=nasa.gov|accessdate=2019-03-03}}</ref>. * Икенче очу — STS-101<ref>{{Cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2000-027A|title=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|author=|date=|accessdate=2019-03-03|archivedate=2021-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502170359/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2000-027A}}</ref>, шаттл «Атлантис». 2000 елның 19 маеннан 29 маена кадәр «очу белгече» сыйфатында. Миссиясенең төп бурычы булып халыкара галәм станциясенә (МКС) куллану материалларын һәм корылмаларны кушу һәм «Заря» модуле электр корылмаларын ремонтлау. Станциягә алып барылучы корылмалар һәм материаллар, ике катланган «Спейсхэб» транспорт модулендә урнаштырыла, ул шаттлның йөк бүлегендә урнашкан була. Очыш вакытында астронавтлар бер ачык космоска чыгу башкаралар. Очу озынлыгы 9 тәүлек 20 сәгать 21 минут тәшкил итә<ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-101.html|title=NASA - STS-101|author=Lynda Warnock: KSC|date=|accessdate=2019-03-03}}</ref>. Галәмгә очуның гомуми озынлыгы — 18 көн 18 сәгать 30 минут. == Очыштан соң == НАСАдан 2002 елның декабрь аенда китә. 2002 елның декабрь аенда Көньяк методистик университетта эшлекле җитәкчелек итү өлкәсендә магистр дәрәҗәсе ала. НАСА штаб-фатирында, АКШ Конгрессы белән бәйләүче буын сыйфатында, законнар чыгару мәсьәләсе белән шөгыльләнә. 2014 елның гыйнварына кадәр Уэбер STELLAR Strategies, LLC — альтернатив энергия чыганагы өлкәсендәге компания — белән киңәшче һәм спикер сыйфатында хезмәттәшлек итә. == Бүләкләре == «Космоска очкан өчен» медале (1995 һәм 2000) һәм башкалар. == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == * [http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/weber_mary.htm Biography Mary Weber E. spacefacts of]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}(недоступная ссылка) * [https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/weber_mary.pdf E. Data NASA Weber of Biographical Mary] [[Төркем:24 август көнне туганнар]] [[Төркем:1962 елда туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр]] [[Төркем:АКШ астронавтлары]] [[Төркем:Огайода туганнар]] 27fhfitg555kemgssax42qtw9lt766u Дереҗикөрен (Сындыргы) 0 511442 5838508 4865130 2026-04-29T11:27:25Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838508 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Дереҗикөрен (мәгънәләр)}} '''Дереҗикөрен''' ({{lang-tr|Derecikören}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Балыкесир иле Сындыргы илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Дереҗикөрен Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 372 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 200 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6792361. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Сындыргы илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} mmlqt6aao54xa5l76oypcqjgah2s291 Кестанепынар (Чаршамба) 0 516231 5838422 4872217 2026-04-29T01:41:20Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838422 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Кестанепынар}} '''Кестанепынар''' ({{lang-tr|Kestanepınar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Самсун иле Чаршамба илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Кестанепынар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 347 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 647 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6098003. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Чаршамба илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} p856mxqfiap09cv4j6wwsflsgmhjjwc Кумчи (Эргани) 0 517083 5838522 4873605 2026-04-29T11:39:04Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838522 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Кумчи}} '''Кумчи''' ({{lang-tr|Kumçi}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Диярбакыр иле Эргани илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Кумчи Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 621 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 970 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6603925. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Эргани илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 4uczyxm3i5g4i6f5k3ka16y4ds675b6 Пынарбашы (Үнье) 0 519973 5838410 4822776 2026-04-29T00:26:00Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838410 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Пынарбашы}} '''Пынарбашы''' ({{lang-tr|Pınarbaşı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Орду иле Үнье илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Пынарбашы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 394 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 695 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6580867. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Үнье илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 64itxz32s3v4gf67piz2rb4bslotpno Теккекөй (Доганһисар) 0 521913 5838420 4833137 2026-04-29T01:39:30Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838420 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Теккекөй}} '''Теккекөй''' ({{lang-tr|Tekkeköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Конья иле Доганһисар илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Теккекөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 226 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 395 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10824319. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Доганһисар илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 0jzljmhgnjlb2jf9avvknzktik3avcz Топраклы (Караташ) 0 522207 5838504 4836939 2026-04-29T11:17:15Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838504 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Топраклы}} '''Топраклы''' ({{lang-tr|Topraklı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Адана иле Караташ илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Топраклы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 422 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 731 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q989148. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Караташ илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] res0dg5ry5ut8y5yyfixo2qq0q3bw49 Ханаһмет (Пасинлер) 0 523646 5838421 4842645 2026-04-29T01:40:59Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838421 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Ханаһмет}} '''Ханаһмет''' ({{lang-tr|Hanahmet}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Эрзурум иле Пасинлер илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Ханаһмет Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 748 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1074 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3675330. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Пасинлер илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] ml9te8s1ofe8bv2tzei9j97hjkc3jjy Чомаклы (Мерам) 0 525268 5838331 4845695 2026-04-28T12:47:12Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838331 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Чомаклы (мәгънәләр)}} '''Чомаклы''' ({{lang-tr|Çomaklı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Конья иле Мерам илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Чомаклы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 247 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 475 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109392896. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Мерам илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] f7qt0ohfs8dveu2cig0uw98d84mt2w4 Азат (Карс) 0 527828 5838426 4857121 2026-04-29T01:53:46Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838426 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Азат (мәгънәләр)}} '''Азат''' ({{lang-tr|Azat}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Карс]] иле Карс илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Азат Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 872 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1190 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6895712. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | 1890 | ''[[:d:Q130532204|Georgios Kosmidis]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | 1970-01-17 | ''[[:d:Q3409068|Valtonera]]'' |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Карс илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 7kss6kw862ktprc2my4nv4o3795l7zm Аламабатак (Ташкөпрү) 0 528562 5838495 4858546 2026-04-29T09:05:15Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838495 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Аламабатак}} '''Аламабатак''' ({{lang-tr|Alamabatak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Кастамону]] иле Ташкөпрү илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Аламабатак Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 201 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 433 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6932134. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Ташкөпрү илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 8dl2iojvxj254wsm4ksw2sqq5e0klou Гөгебакан (Диядин) 0 531278 5838499 4863378 2026-04-29T10:09:52Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838499 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Гөгебакан}} '''Гөгебакан''' ({{lang-tr|Göğebakan}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Агры]] иле Диядин илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Гөгебакан Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 924 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1255 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q985904. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Диядин илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} fgkq4yq6fkubvww3eeqcirc1ufatv7k Гөзеҗик (Менген) 0 531296 5838338 4863423 2026-04-28T13:11:10Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838338 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Гөзеҗик (мәгънәләр)}} '''Гөзеҗик''' ({{lang-tr|Gözecik}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Болу]] иле Менген илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Гөзеҗик Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 123 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 272 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q2510376. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Менген илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} ambc6b33thhyo8k6djso5ysqo3gn4hy Дикташ (Икиздере) 0 532956 5838411 4865314 2026-04-29T00:26:00Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838411 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Дикташ (мәгънәләр)}} '''Дикташ''' ({{lang-tr|Diktaş}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Ризе]] иле Икиздере илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Дикташ Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 656 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 972 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6782445. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Икиздере илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 0c7uxx4qq69bsr8ha6j6bui2c57z1od Яссыбаг (Байрамич) 0 534471 5838329 4850156 2026-04-28T12:30:42Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838329 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Яссыбаг (мәгънәләр)}} '''Яссыбаг''' ({{lang-tr|Yassıbağ}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Чанаккале]] иле Байрамич илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Яссыбаг Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 528 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 240 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6537226. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Байрамич илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 3bjhwf1cl8fujj2m70bokgf851tnajd Каланкалды (Кыршеһир) 0 536255 5838351 4869968 2026-04-28T14:20:55Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838351 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Каланкалды}} '''Каланкалды''' ({{lang-tr|Kalankaldı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Кыршеһир]] иле Кыршеһир илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Каланкалды Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 139 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 482 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6650579. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Кыршеһир илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} lbftuo75lj63mowhgps3xpzxjy7kvzn Китре (Байбурт) 0 537654 5838346 4872519 2026-04-28T13:51:45Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838346 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Китре}} '''Китре''' ({{lang-tr|Kitre}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Байбурт]] иле Байбурт илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Китре Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 597 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 921 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q982514. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Байбурт илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 0u9vlacvj769pfyem0jglns9hdv616n Сейдикөй (Буҗак) 0 541226 5838430 4831100 2026-04-29T02:04:03Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838430 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Сейдикөй}} '''Сейдикөй''' ({{lang-tr|Seydiköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Бурдур]] иле Буҗак илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Сейдикөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 336 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 413 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q2261871. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Буҗак илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] kxjc87hwtr9xyzvhogx126jgo3djkxi Сулусарай (Невшеһир) 0 541681 5838342 4831885 2026-04-28T13:38:29Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838342 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Сулусарай}} '''Сулусарай''' ({{lang-tr|Sulusaray}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Невшеһир]] иле Невшеһир илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Сулусарай Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 211 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 553 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10822134. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Невшеһир илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] j0eprrsthlv0ihoekj4b97kr8oujldz Узунйол (Шенпазар) 0 542655 5838433 4841518 2026-04-29T02:08:12Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838433 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Узунйол}} '''Узунйол''' ({{lang-tr|Uzunyol}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Кастамону]] иле Шенпазар илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Узунйол Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 219 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 370 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6544405. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Шенпазар илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 8ct1wksooheq4s56rc9cyrpu5478908 Суринамда ислам 0 566283 5838429 4417056 2026-04-29T01:59:22Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838429 wikitext text/x-wiki {{Ук}} [[Файл:Istanbul, Hagia Sophia, Allah.jpg|200px|thumb|right|Бу мәкалә '''[[Ислам]]''' турында]] [[Файл:Moschee-Keizerstraat-Suriname.jpg|200px|thumb|right|{{Тәрҗемә ителмәгән 3| Кейзерстрат мәчете| Кейзерстрат мәчете| en| Mosque Keizerstraat}} Суринамның [[Әхмәдия]] мөселман җәмгыятенә карый. 1984 елда төзелгән]] [[Файл:Tropenmuseum Royal Tropical Institute Objectnumber 20006983 Moskee langs het Pad van Wanica.jpg|200px|thumb|right|Суринамдагы беренче мәчет. Ил башкаласы [[Парамарибо]] белән Йохан Адольф Пенгель исемендәге аэропорт арасындагы юл өстендә]] '''[[Суринам]]да ислам''' ({{lang-nl|Islam in Suriname}}, {{lang-ar|الإسلام في سورينام}}) ― ил халкының (575 мең кеше, 2018 елга) 13,9 % ы тота торган [[дин]]. == Тарих == [[Файл:Tropenmuseum Royal Tropical Institute Objectnumber 60012351 Portret van een groep Javaanse immigr.jpg|200px|thumb|right|[[Ява|Ява утравы]] [[мөһаҗир]]ләре Суринамда. 1890―1900 еллар фотосурәте]] Риваять буенча, [[XVI гасыр]]да Европа колонизаторлары [[Африка]]дан алып килгән [[коллар]] арасында Суринамдагы беренче мөселманнар була, алар соңыннан [[христианлык]] кабул итәргә мәҗбүр булган. Суринамда [[мөселманнар]]ның [[1873 ел]]да гына барлыкка килүе расланган факт булып тора. Алар Суринамга эшкә чакырылган [[Һиндстан]], [[Пакистан]] һәм [[Бангладеш]]тан ялланып килгән эшчеләр булган. [[1890 ел]]да [[Ява]] утравыннан [[Индонезиядә ислам|Индонезия мөселманнарының]] күчүе башлана. Шулай ук афро-мөселман җәмгыяте барлыкка килә һәм үсеш ала. XX гасырда [[Якын Көнчыгыш]]тан, нигездә, [[Сирия]], [[Ливан]] һәм [[Фәлистыйн]]нан күп санлы мөһаҗирләр Суринамга күчеп килә <ref>{{Cite web|url=http://www.guyana.org/features/afghanguyanese_muslim.html|title=The Afghan Muslims of Guyana and Suriname|publisher=www.guyana.org|accessdate=2017-08-10}}</ref>. Суринамда [[Әфганстан]] мөселман мөһаҗирләре җәмгыяте бар <ref>[http://www.guyana.org/features/afghanguyanese_muslim.html The Afghan muslims of Guyana and Suriname]</ref>. == Саны == [[Файл:Tropenmuseum Royal Tropical Institute Objectnumber 20018254 Een gebedsdienst in een moskee van Hindoestaanse moslims, Paramaribo-Noord.jpg|200px|thumb|right|[[Парамарибо]]дагы мәчетнең гыйбадәт залы]] Мөселманнар ― тарафдарлары саны буенча Суринамда өченче урындагы дини төркем. Әмма соңгы ярты гасыр эчендә мөселманнарның өлеше 19,6 % тан 13,9 % ка кадәр кимегән. Төп сәбәбе – [[әхмәдия]]ләрнең христианлык диненә күчүе <ref>{{in lang|nl}} MOZAÏEK VAN HET SURINAAMSE VOLK: VOLKSTELLINGEN IN DEMOGRAFISCH, ECONOMISCH EN SOCIAAL PERSPECTIEF [http://www.statistics-suriname.org/index.php/statistieken/downloads/category/49-mozaiek-van-het-surinaamse-volk?download=179:mozaiek-van-het-surinaamse-volk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902224432/http://www.statistics-suriname.org/index.php/statistieken/downloads/category/49-mozaiek-van-het-surinaamse-volk?download=179:mozaiek-van-het-surinaamse-volk |date=2017-09-02 }} page 118</ref>. 1971 елдан 2012 елга кадәр Суринамның [[ява]]лылары арасында [[христианлык]] өлеше 9 % тан 21 % ка кадәр арткан (+12%), шул ук вакытта Ява мөселманнары өлеше 85 % тан 67 % ка кадәр кимегән (-18%). Нигездә, [[Нидерландлар|Нидерландка]] эмиграция һәм туучылар саны кимү аркасында, Суринамның [[Һиндстан]]нан килгән мөселманнары өлеше 17 % тан 13 % ка кадәр кимегән (-4 %). Җирле {{Тәрҗемә ителмәгән 3 |Мароннар| марон халкы| en| Maroons}} арасында мөселманнарның өлеше 0,1 % тан 0,2 % ка кадәр арткан. Коммевейне округында халыкның (2012 елгы халык санын алу буенча, 31 420 кеше) 47 % ы – мөселманнар (14 мең кеше, нигездә, {{Тәрҗемә ителмәгән 3| Суринам явалылары| Ява утравыннан күчеп килгәннәр |en| Javanese Surinamese}} нәселе) <ref name="census8">CENSUS 8 (volkstelling van 2012). Gegevens [https://web.archive.org/web/20141113143359/http://www.statistics-suriname.org/index.php/statistieken/downloads/category/30-censusstatistieken-2012 hier] te verkrijgen</ref>. {| class="wikitable sortable" |- ! Ел <ref>Muslim Population in the Americas: 1950 – 2020 [http://www.ijesd.org/papers/26-D435.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220703183051/http://ijesd.org/papers/26-D435.pdf |date=2022-07-03 }} page 7</ref> || Суринам халкы|| Мөселманнар || Өлеше (%) |- | 1964 || 324,893 || 63,809 || 19.6% |- | 1971 || 379,607 || 74,170 || 19.5% |- | 1980 || 355,240 || 69,713 || 19.6% |- | 2004 || 492,829 || 66,307 || 13.5% |- | 2012 || 541,638 || 75,053 || 13.9% |} 2004 елда илдә 66 307 мөселман булган. 2012 елгы халык санын алу мәгълүматлары буенча, Суринамда 75 053 мөселман исәпләнә <ref>[https://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/wphc/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf]</ref>, ил халкының гомуми саныннан 13,9 % тәшкил итә, бу – [[Көньяк Америка]] кыйтгасында мөселманнарның иң югары проценты. {{Тәрҗемә ителмәгән 3| Pew тикшеренү үзәге| Pew тикшеренү үзәгенең| en| Pew Research Center}} хисабында да шундый саннар китерелә <ref>{{cite web|url=http://www.pewforum.org/files/2011/01/FutureGlobalMuslimPopulation-WebPDF-Feb10.pdf|title=The Future of the Global Muslim Population|author=|date=January 2011|work=|publisher=Pew Research Center|accessdate=2014-03-07|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140211123722/http://www.pewforum.org/files/2011/01/FutureGlobalMuslimPopulation-WebPDF-Feb10.pdf|archivedate=2014-02-11|deadlink=yes}}</ref>. Азиядән чыккан мөселманнарның күбесе — [[Хәнәфи мәзһәбе]] [[сөнниләр]]е, шулай ук аз санда [[шигыйлар]] һәм [[әхмәдия]]ләр бар. [[Суфичылык]] [[тарикать|тарикатенең]] йогынтысы зур. {{Тәрҗемә ителмәгән 3| Кейзерстрат мәчете| Кейзерстрат мәчете| en |Mosque Keizerstraat}} Суринамның [[Әхмәдия]] мөселман җәмгыятенә карый <ref>{{Cite web|title=Opening of Canjie Mosque in Guyana -- The Canefield Ahmadiyya Culture Centre Mosque Opens|url=http://www.aaiil.org/text/news/newsbr/openingcanjiemosqueguyanacanefieldahmadiyya.shtml|publisher=www.aaiil.org|accessdate=2017-08-10|archivedate=2011-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111111115744/http://www.aaiil.org/text/news/newsbr/openingcanjiemosqueguyanacanefieldahmadiyya.shtml}}</ref><ref>{{Cite news|title=Moskee [X 1984], Keizerstraat 88|url=http://cityofparamaribo.nl/read/keizerstraat88|accessdate=2017-08-10|language=nl}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170810210344/http://cityofparamaribo.nl/read/keizerstraat88 |date=2017-08-10 }}</ref>. Суринам мөселманнары актив гражданлык позициясендә тора, алар тарафыннан Суринамда беренче сәяси фирка – Суринам ислам фиркасе төзелгән ([[1949 ел]]да тагын ике фирка белән Прогрессив реформалар партиясе булып берләшкән) <ref>{{Китап|автор=E.G. Gonesh, Jagernath Lachmon Verbroederingspolitiek in Suriname, 2015 LM Publishers, Utrecht|заглавие=|ответственный=|издание=|место=|издательство=|год=|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>, мөселманнар Суринам Ислам ассоциациясен булдырган. Мөселманнар, шулай ук, [[Һинд дине]]недәгеләр белән, төп электораты буларак, {{Тәрҗемә ителмәгән 3| Прогрессив реформалар партиясе (Суринам) |Суринамның прогрессив реформалар фиркасе| en| Progressive Reform Party (Suriname)}} кебек сәяси партияләр эшендә катнаша <ref>{{Cite web|url=http://www.vhp-sn.eu/|title=VHP Nederland|publisher=www.vhp-sn.eu|accessdate=2017-08-10|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170911221601/http://vhp-sn.eu/|archivedate=2017-09-11}}</ref>. [[Төньяк Америка|Төньяк]] һәм [[Көньяк Америка]]дан ике ил генә – [[Суринам]] (1996 елдан башлап) һәм [[Гайана]] (1998 елдан башлап) – [[Ислам хезмәттәшлеге оешмасы]] әгъзасы булган дәүләтләр <ref>{{Cite web|url=http://www.oic-oci.org/states/?lan=en|title=Organisation of Islamic Cooperation|publisher=www.oic-oci.org|accessdate=2017-08-10|archivedate=2017-06-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170609063319/http://www.oic-oci.org/states/?lan=en}}</ref>. == Сылтамалар == * [http://www.guyana.org/features/afghanguyanese_muslim.html The Afghan muslims of Guyana and Suriname] * [http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13602000500350637 Мусульмане Суринама и Нидерландов] == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Америкада ислам}} [[Төркем:Илләр буенча ислам]] [[Төркем:Америкада ислам]] [[Төркем:Суринамда ислам]] l5c2bovldqaocgllvuitc3ry4w28j51 Сергей Светлаков 0 585845 5838390 4120843 2026-04-28T22:31:10Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838390 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Сергей Юрьевич Светлаков''' ([[1977 ел|1977 елның]] [[12 декабрь|12 декабре]], [[Екатеринбург|Свердловск]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]) — Россия кино һәм телевидение актёры, телетапшырулар алып баручы, продюсер, сценарийлар язучы. «Уральские пельмени» [[КВН]] командасы катнашучысы (2000—2009). == Тормыш юлы == Сергей Светлаков 1977 елның 12 декабрендә [[Екатеринбург|Свердловскта]] туган. Екатеринбургтагы 2 нче номерлы мәктәпне (хәзер 155 нче номерлы гимназия) тәмамлый. Укудан тыш, мәктәп елларында Светлаков футбол һәм баскетбол белән дә шөгыльләнә, алга таба гандбол буенча спорт мастерлыгына кандидат була. Сергейның әти-әнисе улының һөнәри эшчәнлекләрдә эзтабар булуын таләп итә: әтисе машинист ярдәмчесе була, ә әнисе Свердловск тимер юлы идарәсендә эшли<ref name="multiple">{{cite web|url=http://www.cosmo.ru/in_focus/stars_bio/922774/Sergei_Svetlakov/bio/|title=Биографии звёзд на Cosmo.ru: Сергей Светлаков|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120511233616/http://www.cosmo.ru/in_focus/stars_bio/922774/Sergei_Svetlakov/bio/|archivedate=2012-05-11|deadlink=yes}}</ref>. 2000 елда Екатеринбургта «Тимер юл транспортында икътисад» белгечлеге буенча [[Урал дәүләт тимер юллары университеты|Урал дәүләт тимер юллары университетын]] тәмамлый. Вузда [[КВН]] командасы оештырылган була, анда Сергей «Институт рыцаре» конкурсында җиңеп, капитан була. Командада Сергей Светлаков ике елга якын уйный — КВН шул вакыт эчендә аның өчен беренче мөһим шөгыль була. Шуның аркасында аның укуы белән җитди проблемалар барлыкка килә. Светлаков университетта укыган вакытта автор сыйфатында популяр «Уральские пельмени» командасы белән хезмәттәшлек иткән. Алга таба ул аның составына керә, 2000 елда ук команда Югары КВН лигасы чемпионы була<ref name="multiple" />. Сергей Светлаков жюрига 2004 елның Югары КВН лигасының икенче 1/8 финалына чакырылган. Соңрак билгеле булганча, импровизация буларак күренгән бу гамәл «Добрянки» чыгышының алдан әзерләнгән өлеше булган һәм алып баручы Александр Масляков тарафыннан хупланган<ref>{{cite web|url=http://www.amik.ru/Article/1/4381.html|title=Судьба Сергея Светлакова|date=2004-06-10|publisher=amik.ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/65hLBdPg1?url=http://www.amik.ru/Article/1/4381.html|archivedate=2012-02-24|deadlink=yes}}</ref>. [[Файл:Светлаков_Сергей_2011.jpg|сулда|мини|298x298пкс|Сергей Светлаков Сочида узган «Кинотавр» кинофестивалендә, 2011 ел.]] [[Мәскәү|Мәскәүгә]] күчкәч, Светлаков КВН белән хезмәттәшлеген тәмамламый. Гарик Мартиросян, Семён Слепаков, Артур Тумасян һәм Сергей Ершов белән ул КВН командалары өчен сценарийлар яза. Бу иҗади коллектив Россиядә Comedy Club шоуына башлангыч куя<ref name="multiple" />. 2008 елда «Прожекторперисхилтон» программасында башка алып баручылар — Иван Ургант, Александр Цекало һәм Гарик Мартиросян белән бергә алып бару Светлаков өчен зур уңыш була, программа [[Первый канал (Русия)|Первый каналның]] уңышлы проектларының берсе булып тора, «ТЭФИ»ның дүрт бүләген ала. [[Файл:Встреча_с_участниками_Comedy_club_3.jpg|мини|300x300пкс|Сергей Светлаков һәм Comedy Club башка катнашучылары [[Россия Федерациясе Президенты|Россия президенты]] [[Дмитрий Медведев]] белән очрашуда]] 2009 елда «Уральские пельмени» командасыннан китә, чөнки үз проектларына игътибар итәргә теләгән. 2009—2010 елларда Сергей «Көньяк Бутово» программасының төп гамәлдәге затларының берсе була. 2012 елның ноябрендә Сергей Светлаков [[Латвия|Латвиядә]] яшәүгә рөхсәт ала һәм [[Юрмала|Юрмалада]] ике катлы йорт иясе була<ref>[https://realty.newsru.com/article/22jul2013/martirosyan Гарик Мартиросян хочет переехать в Латвию к Сергею Светлакову] // NEWSru.com, 22 июля 2013</ref>. 2018 елның 22 гыйнварында «СТС Медиа» генераль директоры Вячеслав Муругов Сергейның ТНТ телеканалыннан китеп, СТСка күчүен хәбәр итә<ref>[https://lenta.ru/news/2018/01/22/sts/ Светлаков и Незлобин уйдут с ТНТ на СТС]</ref>. 2020 елның ноябрь уртасында Светлаков [[COVID-19 коронавирус авыруы|коронавирус]] белән авырый. Аның югары температура һәм көчле баш авырту ачыклана<ref>[https://n4k.ru/culture/79825-zabolevshiy-koronavirusom-svetlakov-rasskazal-o-silnyh-bolyah.html Заболевший коронавирусом Светлаков рассказал о сильных болях]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === Гаилә === * Әтисе — Юрий Венедиктович Светлаков, машинист ярдәмчесе, он тарттыру заводында эшли * Әнисе — Галина Григорьевна Светлакова (кияүгә чыкканчы — Галушко<ref>{{Cite web |url=http://www.segodnya.ua/culture/showbiz/Svetlakov-Otkroyu-v-Kieve-svoy-restoran.html |title=Светлаков: «Открою в Киеве свой ресторан» |accessdate=2022-05-10 |archivedate=2012-11-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121128200124/http://www.segodnya.ua/culture/showbiz/Svetlakov-Otkroyu-v-Kieve-svoy-restoran.html }}</ref>), Свердловск тимер юлында йөк ташу буенча инженер булып эшли * Өлкән абыйсы — Дмитрий Светлаков (1970 елда туган), бүләкләр кибете идарәчесе<ref>{{Cite web|url=http://zn.by/content/sergei-svetlakov-mama-pekla-nam-pirozhki-s-molitvoi.html|title=Сергей Светлаков: мама пекла нам пирожки с молитвой|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111101015809/http://zn.by/content/sergei-svetlakov-mama-pekla-nam-pirozhki-s-molitvoi.html|archivedate=2011-11-01|deadlink=yes}}</ref> === Шәхси тормыш === * Беренче хатыны — Юлия Светлакова (Ворончихина) (университетта бергә укыганнар, бергә Мәскәүгә күченгәннәр, 2012 елда аерылышалар<ref>{{cite web|url=http://www.kp.ru/daily/25911.3/2865565/|title=Сергей Светлаков разводится|author=Мария Ремизова|date=2012-07-05|work=|publisher=|archiveurl=|archivedate=|deadlink=no}}</ref>) ** Кызы — Анастасия Сергеевна Светлакова (2008 елның 12 декабрендә туган)<ref>[http://www.pravda.ru/tv/15-12-2008/296036-svetlakov-0/ Сергей и Юля Светлаковы: Наша Nastia]</ref> * Икенче хатыны — Антонина Чеботарёва. Краснодарда «Таш» кинофильмы премьерасында танышканнар. 2011 елдан очрашалар, 2013 елда Прибалтикада язылышалар<ref>{{Cite web|url=https://wellnesso.ru/family/lichnaya-zhizn-sergeya-svetlakova.html|title=Сергей Светлаков: жены и личная жизнь актера|publisher=wellnesso.ru}}</ref> ** Улы — Иван Сергеевич Светлаков (2013 елның 18 июлендә туган)<ref>{{Cite web|url=http://www.dkvartal.ru/news/syna-sergeya-svetlakova-i-antoniny-chebotarevoj-zametili-paparacci-236751350|title=Сына Сергея Светлакова и Антонины Чеботарёвой заметили папарацци|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203003745/http://www.dkvartal.ru/news/syna-sergeya-svetlakova-i-antoniny-chebotarevoj-zametili-paparacci-236751350|archivedate=2013-12-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://poslezavtra.com.ua/antonina-chebotareva-rodila-syna-sergeyu-svetlakovu-foto/print/|title=Антонина Чеботарёва родила сына Сергею Светлакову|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131202232726/http://poslezavtra.com.ua/antonina-chebotareva-rodila-syna-sergeyu-svetlakovu-foto/print/|archivedate=2013-12-02}}</ref> ** Улы — Максим Сергеевич Светлаков (2017 елның 16 июлендә туган)<ref>{{Cite web|url=https://www.kp.ru/daily/26897.7/3941461/|title=Сергей Светлаков о том, почему скрывал рождение сына: "Никто не знал о Максиме? Значит друзья - друзья!"}}</ref>. == Телевидениедә == * «Уральские пельмени» КВН командасы катнашучысы (2000—2009). * ТНТ телеканалында «Наша Russia» юмористик проектында катнашучы. * «[[Первый канал (Русия)|Первый канал]]» генераль директоры Хезмәте каршындагы махсус проектлар бүлеге сценаристы (2004—2006)<ref>{{cite web|url=http://www.domkino.tv/persons/3314|title=Сергей Светлаков, актёр|publisher=Дом кино|accessdate=2022-05-10|archivedate=2018-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180123072322/http://www.domkino.tv/persons/3314}}</ref>, «Иван Ургант белән яз» шоуының сценаристы һәм актёры (2006)<ref>{{cite web|url=http://radiomayak.ru/shows/episode/id/1106551/|title=Актёр скетчкома «Наша Russia» Сергей Светлаков в гостях у шоу «Ранеты»|date=2011-06-07|publisher=Маяк|accessdate=2022-05-10|archivedate=2018-02-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180211110958/http://radiomayak.ru/shows/episode/id/1106551/}}</ref>. * «Первый канал»да «Прожекторперисхилтон» программасын алып баручы (2008—2012, 2017). * «Первый канал»да «Көньяк Бутово» шоуында катнашучы (2009—2010). * СТС телеканалында «„Уральские пельмени“ шоуы» юмористик тамашасында катнашучы (2009). * ТНТ телеканалында карт Митрич ролендә «Comedy Club» резиденты (2010—2011). * «Страна в ЅНОРе» юмористик сериалының продюсеры һәм катнашучысы (2013). * 2013 елның көзеннән 2018 елның мартына кадәр «Билайн» мобиль операторы рекламасында төшерелә. * Глюкозаның «Танцуй, Россия» клипында катнаша (2008). * ТНТ каналында «Танцы» тамашасының жюри әгъзасы (2014—2017). * ТНТдагы «Comedy Баттл» тамашасының жюри әгъзасы (2012—2016). * «Дан минуты» тамашасының жюри әгъзасы (2017). * «Аллага шөкер, син килдең!» шоуның продюсеры һәм судьясы (2018—2019). * СТС телеканалында «Руслар көлми» комедия тамашасын алып баручы (2019). * 2019 елда «Райффайзен» банкы рекламасында төшә. * СТС телеканалында «Форт Боярд» тамашасында катнаша (2019). * СТС телеканалында «Якты яңалыклар» үз-үзеңне изоляцияләү режимында шоуның авторы һәм алып баручысы (2020). * СТС телеканалында «Тулы Блэкаут» тамашасын алып баручы (2020 елдан). '''Концертлар алып баручысы''' * 01.01.2010; 01.01-30.12.2018; 29.12.2019; 02.01.20021 — «Алтын граммофон» халык премиясен тапшыру тантанасы («[[Первый канал (Русия)|Первый канал]]»)<ref>{{cite web|url=https://www.spb.kp.ru/daily/26756.5/3786422/|title=Золотой граммофон 2017: Лорак, Гагарина и Лобода порадовали гостей музпремии откровенными нарядами|publisher=[[Комсомольская правда]]|date=2017-11-12}}</ref> * 31.12.2008 — «Иске елны озату» («Первый канал») * 01.01 һәм 31.12.2009 — «Беренче каналдагы Яңа ел төне» («Первый канал») * 2010 — Салым органнары хезмәткәрләре көненә багышланган бәйрәм концерты («Первый канал») * 27.08.2011 — зур бәйрәм концерты («Первый канал») * 2012 — «Украина миссы» (Интер)<ref>{{cite web|url=http://inter.ua/ru/programs/entertaining/miss_ukraine_2012|title=Мисс Украина — 2012|publisher=Интер}}</ref> * 2013 — «Россия гүзәле» ([[НТВ]])<ref>{{cite web|url=https://ria.ru/20130303/925530866.html|title=Мартиросян и Светлаков «пытали» красавиц вопросами о футболе на «Мисс Россия»|publisher=[[РИА Новости]]|date=2013-03-03}}</ref> == Фильмография == {{ФильмдаӨс|ру}} {{Фильмда|2010|Наша Russia. Яйца судьбы|Леонид, прораб; Снежана Денисовна, укытучы; Славик, яшүсмер; Сифон, бомж; Иван Дулин, металлург-гей; Николай Лаптев, ришвәт алмаган юл-патруль хезмәте хезмәткәре; телевизор белән сөйләшүче Сергей Юрьевич Беляков}} {{Фильмда|2010|Чыршылар|Евгений Павлович}} {{Фильмда|2010|Бриллиант кул 2|Семён Семёнович Горбунков}} {{Фильмда|2011|Чыршылар 2|Евгений Павлович}} {{Фильмда|2011|Треск|кызылармияче}} {{Фильмда|2011|Бедуин|врач}} {{Фильмда|2012|Таш|Пётр Найдёнов (Таш)}} {{Фильмда|2012|Джунгли|Сергей}} {{Фильмда|2013|Страна в Shope|Шоу бизнесмен}} {{Фильмда|2013|Горько!|камео, туйда алып баручы}} {{Фильмда|2013|Чыршылар 3|Евгений Павлович}} {{Фильмда|2014|Горько! 2|камео}} {{Фильмда|2013—2014|Онытылмас роман 2|Павел, Мария ире}} {{Фильмда|2014|Тиз йөрешле «Мәскәү-Россия»|Сергей}} {{Фильмда|2014|Чыршылар 1914|Евгений Павлович}} {{Фильмда|2016|Кияү|Толя, Алёнаның элеккеге ире}} {{Фильмда|2016|Чыршылар 5|Евгений Павлович}} {{Фильмда|2017|Яңа чыршылар|Евгений Павлович}} {{Фильмда|2018|Соңгы чыршылар|Евгений Павлович}} {{Фильмда|2021|Love|Борис}} {{Фильмда|2022|Чыршылар 8|Евгений Павлович}} {{ФильмдаАс|ру}} === Дубляж === * 2009 — Югалган дөнья — Доктор Рик Маршалл (Уилл Феррелл) == Эшмәкәрлек == Сергей Исаев һәм энесе Дмитрий Светлаков белән бергә Екатеринбургта көлкеле һәм үзенчәлекле бүләкләр белән сәүдә итүче кибетләр челтәрен ача, бүләкләрне алар үзләре ясаганнар. Кибетләр үзен аклый алмаган, шуңа күрә берничә айдан соң ябылган<ref>[https://fakty.ua/133401-yumorist-svetlakov-obankrotilsya Комик Светлаков обанкротился (фото)] — Газета «ФАКТЫ и комментарии»</ref><ref>[http://www.lifenews.ru/news/59166 Светлаков свернул бизнес из-за банкротства]</ref>. [[Киев|Киевта]] «Ишак» ресторанын<ref>{{Cite web|url=http://realty.mail.ru/news/14347/kievljane_opolchilis_protiv_restoranov_lepsa_i_cvetlakova/?&r=msk|title=Киевляне ополчились против ресторанов Лепса и Светлакова — Недвижимость@Mail.Ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213231419/http://realty.mail.ru/news/14347/kievljane_opolchilis_protiv_restoranov_lepsa_i_cvetlakova/|archivedate=2013-12-13|deadlink=yes}}</ref>, [[Алматы|Алматыда]] һәм [[Нур-Солтан (шәһәр)|Астанада]] «Золото» рестораннарын ача. «Цвет Диванов» җиһаз компаниясе, «Согаз» иминият төркеме, «Кольцо Урала» банкы рекламасында<ref>[http://www.sostav.ru/news/2012/06/06/ural_svetlakov/ Red Pepper снял Светлакова в рекламе банка «Кольцо Урала» ]</ref>, шулай ук «World of Tanks» компьютер уены рекламасында төшерелә. «Билайн» кәрәзле элемтә операторының, «Fix-Price» кибетләре челтәренең реклама йөзе. Модель Алёна Крюкова белән берлектә Finn Flare кием-салым кибетләренең йөзе була. 2013 елда Сергей Светлаков Санкт-Петербургта «Мой...Pizza» пиццериялар челтәрен ача. == Искәрмәләр == <references responsive="" /> == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20120511233616/http://www.cosmo.ru/in_focus/stars_bio/922774/Sergei_Svetlakov/bio/ Сергей Светлаков биографиясе] Cosmo.ru * [https://web.archive.org/web/20130904210222/http://comedyfiles.net/biography/369-sergej-svetlakov-biografiya.html Сергей Светлаков биографиясе] * [https://web.archive.org/web/20120106102233/http://www.tele-show.ru/page4938.htm Светлый и Тёмный из «Нашей Russia»: Светлаков и Галустян] * [http://interviewmg.ru/352/ Сергей Светлаков: Самый смешной коммерсант] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220701083512/https://interviewmg.ru/352/ |date=2022-07-01 }}. interviewmg.ru сайтында интервью * [http://rusactors.ru/s/svetlakov/index.shtml Биография] RUSactors.ru сайтында {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Русия сценаристлары]] [[Төркем:XXI гасыр актерлары]] [[Төркем:XX гасыр актерлары]] [[Төркем:Русия актерлары]] [[Төркем:Әлифба буена актерлар]] [[Төркем:Екатеринбурда туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1977 елда туганнар]] [[Төркем:12 декабрь көнне туганнар]] [[Төркем:Урал дәүләт тимер юллары университетын тәмамлаучылар]] 450o8s79yio23jj7jcq8lccv7vi967g Рәдиф Кашапов 0 615011 5838349 5752843 2026-04-28T14:10:28Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838349 wikitext text/x-wiki {{Шәхес|туу датасы=09.06.1982|туу җире=Котлы Бөкәш авылы, Балык Бистәсе район, Татарстан Республикасы, Рәсәй|image=Рәдиф Кашапов.jpg| бүләк һәм премияләр = [[Дамир Сираҗиев премиясе]]}} '''Рәдиф Кашапов,''' Рәдиф Фәрит улы Кашапов (''[[1982 ел]]ның [[9 июнь|9 июнендә]] [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Балык Бистәсе районы|Балык бистәсе районы]], [[Котлы Бөкәш]]'') — журналист, музыкант, оештыручы, драматург, шагыйрь, язучы. == Тормыш юлы == Балык бистәсе районының Котлы Бөкәш авылында туган. Балачакны [[Татарстан]]да һәм [[Калининград өлкәсе]]ндә уздырган, аннары гаиләсе [[Чаллы]]га күчкән. 1999 елда ул 2 нче татар гимназиясен тәмамлаган. 2004 елда КДУның журналистика, социология һәм психология факультетында журналистика белгечлеге буенча диплом алган. Башта төрле республика һәм һәвәскәр нәшерләрдә басылган. 2002-2005 елларда - [[«Восточный Экспресс» гәзите]] корреспонденты. 2005 елның азагында [[Санкт-Петербург|Петербургка]] күчкән. Анда [[«Балтика» заводлары]] корпоратив гәзите корреспонденты, Gaudeamus гәзите язучысы һәм мөхәррире, [[Sobaka.ru|Sobaka.ru журналы]] журналисты булып эшләгән. 2014 елның мартында [[Казан]]га кайткан. [[Бизнес Онлайн|«Бизнес Онлайн» интернет-гәзите]] журналисты, KZN.Sobaka.ru журналының веб-мөхәррире һәм баш мөхәррире булып эшләгән. Берничә ел [[«Открытая школа» проекты]]нда куратор булган. 2018 елның апреленнән - [[Yummy Music|Yummy Music лейблының]] креатив директоры. 2022 елның апреленнән - [[Realnoyevremya.ru|realnoyevremya.ru онлайн-газетасының]] баш мөхәррир урынбасары. == Проектлары == 2015 елдан [[«Мин татарча сөйләшәм» акциясе|«Мин Татарча сөйләшәм» акциясенең]] кураторы. 2016 елдан [[Jadidfest]] һәм [[«Печән базары» фестивале|«Печән базары»]] фестивальләре кураторы. 2018 елдан ул [[Tat Cult Fest]] ның төп оештыручыларының берсе. 2018 елдан ул [[Tat Cult Lab]] / Музыка лабораториясен оештыручыларның берсе. [[Ильяс Гафаров]] белән берлектә татар эмигрантлары турында [[«Туңган як» (фильм)|«Туңган як»]] белән [[«Туңган як: Суоми»]] документаль фильмнары төшергән. [[«Моң. Аңлатма»]], «Сосна чабатасы», «Илһам Шакиров. Бөек халык җырчысы» фильмнары режиссеры. [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Камал театры]] сәхнәсендә «Калеб» иҗат оешмасы куйган [[«Сәрләүхәсез» (спектакль)|«Сәрләүхәсез»]] һәм [[«Ишекләр» (спектакль)|«Ишекләр»]] спектакльләрдә уйнаган, [[«Буяулар» (спектакль)|«Буяулар»]] спектакле театр монологлар, 10 перформанс авторы. 2017-2019 елларда [[«Камал мәктәбе» проекты]]н алып барды. [[Ачык университет (Татарстан)|«Ачык университет» проектында]] ике онлайн курс авторы (хәзерге татар мәдәнияте һәм татар дизайнерлары өчен материаллар). [[Салават Юзеев]]ның [[«Шихаб хазрәт»]] фильмында алып баручы, [[«Ехали татары»]] веб-сериалының сценаристы. [[«Татарча комикслар» проекты]] кураторы. «Татар хатын-кызлары», «Мәхәббәт», «Фатих Әмирхан» комикслары өчен текстлар әзерләүче. 2018 елда аңа Татарстан Республикасы Президентының рәхмәт хаты бирелде. Потанин фондының [[«Искусный глагол» конкурсы]]нда җиңүче. Ике роман ([[«Стереолистья»]], [[«Окно в потолке»]]) һәм бер шигырь җыентыгы язган. Берничә пьеса авторы. [[«Аһәң» проекты]]нда аның [[«Кубыз кабыз»]] мини-пьесасы дөнья күрде. 2022 елгы «Печән базарында» - «Фәтхулла хәзрәт 2022» променады. [[«Яңа татар пьесасы» лабораториясе]]ндә [[«Алия галәмнәре»]] һәм [[«Хәтәр хәтер кыйссасы»|«Хәтәр хәтер кыйсса»]] пьесалар, Тинчурин исемендәге театрда «Шәһәр ияләре» пьесасы укылган. Рус теленә [[Мак Рэндалл]] язган [[«Radiohead: музыка побега»]] китабын тәрҗемә иткән. == Музыка == Рус телендә җырлар 1996 елдан, татар телендә - 2003 елдан иҗат итә. Казанда [[«Черная весна»]], [[«Не прислоняться»]], [[rhymes]] төркемнәрендә уйнаган. Петербургта [[bye-bye violet tapes]] төркемен оештырган, соло-проект исеме – vodda. 2015 елда ул Казан, Санкт-Петербург, Хельсинки, Мельбурн, Түбән Новгород студияләренә җыелган «Тамгалалар» татар телендә альбомын яздырган. 2017 елда ул «Өмет станциясе» альбомын чыгарган, а 2020 елда - «Галиябану» альбомын. Шулай ук ​​шагыйрь Йолдыз Миңнуллина белән YMRK проектының электрон альбомын яздырган. 2019 елда qaynar төркеме оештырган. Ул 2022 елда meresimner альбомы чыгарган. Ул Казан, Мәскәү, Санкт-Петербург, Рига, Берлин, Нюрнберг, Вроцлав, Таллин, Екатеринбургта чыгыш ясаган. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 2026 елда [[Дамир Сираҗиев премиясе|Дамир Сираҗиев исемендәге махсус премиягә]] лаек булган<ref>[https://shahrikazan.ru/news/madaniiat/tantana-premiiasenen-laureatlary-isemnare-bilgele «Тантана» премиясенең лауреатлары исемнәре билгеле.] [[Шәһри Казан]], 27.03.2026</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == # [https://www.tatar-inform.ru/news/peterburgskiy-muzykant-radif-kashapov-vystupit-v-kazani Петербургский музыкант Радиф Кашапов выступит в Казани]. # [https://career.habr.com/radif Хабр Карьера] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207201837/https://career.habr.com/radif |date=2022-12-07 }}. # [https://entermedia.io/news/na-youtube-vyshel-dokumentalnyj-film-o-tatarskih-emigrantah/ На YouTube вышел документальный фильм о татарских эмигрантах.] # [https://i-m-i.ru/profiles/radif-kashapov Институт музыкальных инициатив.]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} # [https://www.sobaka.ru/kzn/city/city/45339 Jadidfest: мир будущего.] # [https://inde.io/news/27154-radif-kashapov-vypustil-novyy-albom-galiyabanu Радиф Кашапов выпустил новый альбом «Галиябану»]. # [https://entermedia.io/weekend/kak-gruppa-radiohead-zapisyvala-kid-a-i-amnesiac-luchshie-albomy-2000-h/ Как группа Radiohead записывала «Kid A» и «Amnesiac» — лучшие альбомы 2000-х.] # [https://inde.io/article/6271-moi-pesni-tatarskie-dazhe-esli-v-nih-net-pentatoniki-ne-zvuchit-bayan-i-ne-upominaetsya-rodnaya-mama-premiera-alboma-radifa-kashapova-met-stantsiyase «Мои песни татарские, даже если в них нет пентатоники, не звучит баян и не упоминается родная мама». Премьера альбома Радифа Кашапова «Өмет станциясе».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207201832/https://inde.io/article/6271-moi-pesni-tatarskie-dazhe-esli-v-nih-net-pentatoniki-ne-zvuchit-bayan-i-ne-upominaetsya-rodnaya-mama-premiera-alboma-radifa-kashapova-met-stantsiyase |date=2022-12-07 }} # [https://prufy.ru/news/afisha/55417-v_ufe_proydet_akusticheskiy_kontsert_radifa_kashapova/ В Уфе пройдет акустический концерт Радифа Кашапова.] # [https://www.tatar-inform.ru/news/v-seti-poyavilsya-pervyi-tatarskii-klip-sozdannyi-s-pomoshhyu-iskusstvennogo-intellekta-5876739 В сети появился первый татарский клип, созданный с помощью искусственного интеллекта.] [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:Татар шагыйрьләре]] [[Төркем:Татар музыкантлары]] [[Төркем:Татар журналистлары]] [[Төркем:Дамир Сираҗиев премиясе лауреатлары]] heqhyy9fm17dn4zcjof79drnyet9db1 Серафим Патканов 0 661341 5838387 3754195 2026-04-28T22:08:00Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838387 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Серафим Кероп улы Патканов''' (* [[Дондагы Нахичевань]], 1860 елның 28 июле (Юлиан календаре буенча) яки 9 август (Грегориан календаре буенча); † [[1918]]) Россия статистигы, икътисадчысы һәм этнографы булган.<br/> Санкт-Петербургта 1888 елдан 1893 елга кадәр аның эше (''Материалов для изучения экономического быта крестьян и инородцев Западной Сибири'') чыгарылган булган. <br/> Аның ''Иртыш Остяклары һәм аларның халык шигърияте'' (Санкт-Петербург 1897–1900, русча) [[Шаманизмны өйрәнү]] өчен иң әһәмиятле чыганак булып санала. == Әдәбият == * J. Mandrika. ''S. K. Patkanow. Ostjazkaja molitwa.'' In: ''Lukitsch.'' Nr. 3, Oktober 1998. Softdisain, ISBN 5-88709-108-8, S. 3–15. ([http://www.citylib-tyumen.ru/uploads/files/luk/1998/1998_3.pdf PDF-Datei; 2,1&nbsp;MB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210925183622/https://www.citylib-tyumen.ru/uploads/files/luk/1998/1998_3.pdf |date=2021-09-25 }}). (русча) == Сылтамалар == * [http://bsk.nios.ru/content/patkanov-serafim-keropovich Патканов, Серафим Керопович]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Биографиясе (русча) * [https://writer-tyumen.ru/index.php?m=autor&aid=74 Патканов, Серафим Керопович] Кертем: Тюмень журналларның электрон китапханәсе (русча) {{тышкы сылтамалар}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Шаманизм]] [[Төркем:Этнологлар]] [[Төркем:Икътисадчылар]] [[Төркем:Статистиклар]] l9607mf30wnmlkpbjgzgj9acnj7668z Рифат Зарипов 0 662441 5838328 4419727 2026-04-28T12:16:22Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838328 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Исем = Рифат Зарипов |Имза = |Фото = Р.Р.Зарипов (1988).jpg |Рәсем асты язуы = |Фон = solo_singer |Тугандагы исеме = |Тулы исеме = Рифат Рифгать улы Зарипов |Туу көне = 4.06.1988 |Туу урыны = [[СССР]], [[РСФСР]], {{туу урыны|Северный районы (Ырынбур өлкәсе)|Ырынбур өлкәсендә}}, [[Бакай (Ырынбур өлкәсе) |Бакай]] |Үлү көне = |Үлү урыны = |Еллар = 2009 ― {{х.в.}} |Дәүләт = {{байрак|СССР}} [[СССР]]→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] |Һөнәрләр = [[җырчы]], пародияче |Моң = |Кораллар = |Жанрлар = эстрада |Псевдонимнар = «48 кг чиста татар позитивы» |Коллективлар = |Хезмәттәшлек = |Лейбллар = |Бүләкләр = [[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|20px|Татарстанның атказанган артисты - 2021]] |Сайт = [https://vk.com/id91019089 Рифат Зарипов] }} {{фш|Зарипов}} '''Рифат Зарипов''', Рифат Рифгать улы Зарипов <ref>[https://ayaris.ru/guest/4231 Зарипов Рифат Рифгатович.] ayaris.ru</ref> (''[[1988 ел]]ның [[4 июнь|4 июне]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Ырынбур өлкәсе]], [[Северный районы (Ырынбур өлкәсе)|Северный районы]], [[Бакай (Ырынбур өлкәсе)|Бакай]]'') – эстрада җырчысы, юморист, пародия остасы. [[Татарстанның атказанган артисты]] (2021). == Тәрҗемәи хәле == 1988 елның 4 июнендә <ref>''Александр Неверов''. [https://24smi.org/celebrity/98486-rifat-zaripov.html Рифат Зарипов.] 24smi.org</ref> [[Ырынбур өлкәсе]] [[Северный районы (Ырынбур өлкәсе)|Северный районы]] [[Бакай (Ырынбур өлкәсе)|Бакай]] авылында гаиләдә өченче бала булып туган. Әтисе [[колхоз]]да һәм соңрак [[нефть]]челәрдә тракторчы, әнисе мәктәптә җыештыручы булып эшләгәннәр. Гыйльметдин бабасы [[мулла]] булган. Абыйлары Илдус, Илгиз. Балачактан ук сәнгать белән кызыксынып үскәнгә күрә, V-VI сыйныфларда укыганда ук, максатчан рәвештә, [[татар теле]] һәм әдәбиятын өйрәнә. 2005 елда урта мәктәпне тәмамлагач, абыйсы Илгиз белән [[Казан]]га килә, имтиханнарны уңышлы тапшырып, [[Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университеты]]на укырга керә һәм [[Салават Фәтхетдинов]] курсын тәмамлый (2009). == Иҗаты == {{External media |рәсем1=[https://shahrikazan.ru/news/intervyu/rifat-zaripov-khzer-inde-maymyllanu-minem-kelg-rkhtlek-birmi Абыйлары белән төшкән фоторәсеме].}} Беренче чыгышлары студент елларында була. Тамашачы алдында ясаган беренче адымнары [[юмор]] артисты буларак ясала. <ref>''Зөһрә Садыйкова''. [https://shahrikazan.ru/news/intervyu/rifat-zaripov-khzer-inde-maymyllanu-minem-kelg-rkhtlek-birmi Рифат Зарипов: «Хәзер инде «маймыллану» минем күңелгә рәхәтлек бирми».] [[Шәһри Казан]], 6.06.2018</ref> Матур тавышка ия Рифатның юмор хисе дә бар. Аның җиңеллеге, кәмитлеге һәм ихласлыгы тамашачыларны Рифат концертларына җәлеп итә, күңелле һәм җиңел холкы аңа бик күп көлке-шаярулар уйлап табарга, аннары аларны сәхнәдә күрсәтергә мөмкинлек бирә. Татарның танылган кешеләрен пародияләү белән халык арасында дан казана <ref>[https://18pohd.ru/jeludok/rifat-zaripov-biografiya-mesto-rozhdeniya.html Рифат Зарипов.]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 18pohd.ru</ref> Бераздан Рифатның [[җырчы]] булу хыялы үтә. Ул күп тапкырлар танылган җырчыларның чыгышларында була һәм шулар дәрәҗәсенә чыгарга мөмкинлеге юклыгын аңлый. Егет сәхнәдә үз урынын эзли һәм таба. Беренче елларда ул төрле юмористик тамашаларда һәм телевизион проектларда, «Юмор шоу»да катнаша. [[Данир Сабиров]] белән башкарган «11нче сыйныф» күренеше ― тамашачылар күңелендә иң истә калган күренешләрнең берсе. Остазы [[Салават Фәтхетдинов]]ның: «Сәхнәдә сүз осталары әз, син шул юнәлеш буенча барып кара әле», - дигән киңәшен үтәп, алга таба иҗаты өчен яңа җитди тормышчан темалар һәм чыгышларга әзерләнергә ярдәм итүчеләр эзли. Салават Юлаев төркемендә 4 ел эшли. 24нче сезонны тәмамлагач, Салават Фәтхетдинов янына барып, аерым иҗат итәсе килү теләге булуын белдерә. Җырлый башлавы туйлар, банкетлар алып баруга бәйле. [[Альфред Якшимбетов]] язган җырларны (мәсәлән, «Кодалар, кодачалар» җырын) башкара. Эстрадада беренче адымнарын ясарга ярдәм иткән, төпле киңәшләре белән дөрес юлны күрсәткән шәхес дип [[Илфак Шиһапов]]ны атый. [[Ырынбур өлкәсе]]ндә яшәгән, олысы ― ГАИда, уртанчысы – [[нефть]] тармагында эшләгән абыйлары гаиләләре белән Казанга күчеп килә һәм Рифатның карьерасын төзергә ярдәм итә. Абыйсы Илгиз (1981 елгы) ― администратор, оператор <ref>[https://vk.com/id35644208 Илгиз Зарипов ВКонтакте]</ref>, Илдус ― музыкант, Рифат белән бергә сәхнәдә чыгыш ясый, клавишалы уен коралында уйный, ерак юлларда шофер була. Үзләре төркем булып оеша, «Сәйдәш» бию театрыннан биюче егет белән биюче кыз (биюче Диләрә Рифат кызы – хатыны) чакырталар. <ref>''Габдерәхим''. [https://matbugat.ru/news/?id=12757 Рифат Зарипов: «Мин теләмәгән чәйне ясасалар, күтәреп бәрәм».] [[Акчарлак (гәҗит)|«Акчарлак»]], 05.10.2015</ref> 2017 елда Рифат Зарипов Казанда ел саен үткәрелә торган «[[Татар җыры]]» эстрада фестивалендә «Универсаль артист» номинациясендә җиңүче була. Рифат чыннан да универсаль артист: үзе иҗат итә, шаярта, җырлый һәм шул ук вакытта бии. 2017 елда «Кычыткан чыпчыгы» дигән җыр яздырган. 2018 елда бишенче программасын төзи, чыгышлар дәвамында репертуарга һәм эстрадага таләпчән мөнәсәбәте нык үзгәрә. Күбесенчә җитдирәк, тормышчанрак әйберләргә, фәлсәфи темаларга өстенлек бирә башлый. Иң популяр хитлары арасында – 2018 елда клип төшергән «Сине күреп» композициясе һәм «Адаштырма мине» җыры. Репертуарында сольный треклар гына түгел, башка артистлар белән дә сәхнә бүлешә. Җырлары һәм клипларының бер өлеше әйдәп баручы татар радиостанцияләрендә һәм музыкаль каналларда актив ротацияләнә. <ref>[https://artist.v-yanaule.ru/biografia/rifat-zaripov.htm Рифат Зарипов.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330203531/http://artist.v-yanaule.ru/biografia/rifat-zaripov.htm |date=2023-03-30 }} Наши артисты{{ref-ru}}</ref> Социаль челтәрдә 300 мең кеше язылган аккаунты булган. == Дискография == * «Әнкәй» (2022) * «Сау бул, димә» (2020) * «Сикәлтәле тормыш юллары» (2019) * «Адаштырма мине» (2018) * «Кычыткан чыпчыгы» (2017) * «Ялгыз чия» (2016) * «Кодачалар» (2015) һ. б. <ref>[https://tatarmedia.ru/artists/32/ Татарский певец Рифат Зарипов — слушать песни и смотреть клипы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230220145311/https://tatarmedia.ru/artists/32/ |date=2023-02-20 }} tatarmedia.ru</ref> <ref>[https://tatar-republic.ru/music/?author=rifat_zaripov Рифат Зарипов. Слушать песни исполнителя и скачать онлайн.] tatar-republic.ru</ref> == Гаилә хәле == Хатыны Диләрә Рифат кызы [[Түбән Кама]]дан, биюче, [[Казан дәүләт мәдәният институты|вузда]] бергә укыганнар; уллары Ислам (2015 елгы). == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 2021 – [[Татарстанның атказанган артисты]] <ref>[https://intertat.tatar/news/rvakyt-tyynak-rifat-zaripovka-tatarstanny-atkazangan-artisty-iseme-birelde «Һәрвакыт тыйнак» Рифат Зариповка Татарстанның атказанган артисты исеме бирелде.] [[Интертат]], 27.04.2021</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://biographe.ru/znamenitosti/rifat-zaripov/ Рифат Зарипов - биография татарского певца и личная жизнь.] biographe.ru * [[Файл:YouTube 2024.svg|60px|link=]] [https://www.youtube.com/watch?time_continue=9&v=fyWWoAsx8ho&embeds_euri=https%3A%2F%2Fbiographe.ru%2F&feature=emb_logo Рифат Зарипов һәм гаиләсе «Адәм һәм Һава» тапшыруында.] [[YouTube]], 23:46 * [[Файл:YouTube 2024.svg|60px|link=]] [https://www.youtube.com/watch?v=k0Y3fqi4gfU Рифа Зарипов TMTV каналының «Сөйләшергә кирәк» тапшыруында (7.11.2022).] [[YouTube]], 49:39 * [https://vk.com/rifatzaripov56 Рифат Зарипов ВКонтакте Рәсми төркем] == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Атказанган артистлары}} {{DEFAULTSORT:Зарипов, Рифат}} [[Төркем:Татар җырчылары]] [[Төркем:Татарстан җырчылары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган артистлары]] [[Төркем:Казан дәүләт мәдәният институтын тәмамлаучылар]] 14qon780mw3tdc53fwtmxhk1krh1kl0 Кулланучы бәхәсе:Nanoqq 3 811985 5838375 5822011 2026-04-28T20:11:51Z MediaWiki message delivery 13641 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ яңа бүлек 5838375 wikitext text/x-wiki {{Рәхим итегез}}--[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 23 апр 2023, 18:34 (UTC) == Тбилиси вики-җыенына делегатларны рәсмиләштерү == Хөрмәтле Slonoed5, Гомуми һәм соңгы 30 көн эчендәге өлешегез Татарча Википедия җәмгыяте һәм бәйле халыкара татар телле вики-кулланучылар төркеме карамагындагы процедураларда катнашырга нигез хокук бирә. Соңгысы исеменнән хәзер төбәк халыкара җыенга вәкилләрне җибәрү мәсьәләсе карала. Кызык дип тапсагыз, <u>20 майга кадәр</u> дәвам итүче <u>'''[[m:Wikimedia Community of Tatar language User Group/Delegates/CEEM2023|процедура битенә]]'''</u> кереп танышырга, тәкъдим иткәнем намзәтләрне раслау, кире кагу, альтернатив берәүләрне тәкъдим итү яки башка урынлы гамәлләрне кылырга чакырам. Биргән тавышыгыз саналуы өчен, баштан ''[[m:Wikimedia Community of Tatar language User Group/tt#Катнашуда_кызыксынганнар|юзер-төркеменә кушылуыгыз]]'' кирәк. Алдан ук рәхмәт. Тирән ихтирам белән, [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 16 май 2023, 05:15 (UTC) == Хаталар == [https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D1%87%D0%B8%D1%85%D0%B0_%28%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D3%99%D1%81%D0%B5%29&diff=4073761&oldid=4073753 Монарга] игътибар итегез әле. Русчадан күчергәндә төркемнәрне күчерергә онытасыз. Тәрҗемә иткәндә тәрҗемә коралын куллана аласыз. Ул өстә, уң якта, кертемгә баскач килеп чыга.--[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 28 май 2023, 09:56 (UTC) == Проект:Төбәк тематик атналыгы == Хәеле кич. Бу проект, ун көн саен яңартыламы, әллә атна саенмы яки ай саенмы? Баш биттә "бу көнне...", "көн сурәте" дигән автояңартылучы бүлекләр бар, бәлкем төбәк проектын да шулай ясау кирәктер? Конкрет дата җиткәч баш биттә төбәк яңартылып торачак. Моның өчен көн калыплары кебек (365 көн калыбы бар, [[:Калып:Баш бит/Вакыйгалар/27 апрель|мисал]]) төбәк калыплары ясау кирәк булачак.--[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 8 июн 2023, 16:50 (UTC) :Исәнмесез. Маҗарстан атналыгы тәмамланганнан соң, шунда ук башка төбәк турында башка атна булдырылачак, ул төп биттә күрсәтеләчәк (5-15нче көннәрендә Маҗарстан атналыгы үткәреләчәк, ә 16-26 июньдә башка берәр төбәк атналыгы үткәреләчәк). "Төбәк проектын" "көн рәсеме" һәм башка шундыйлар янында урнаштырырга кирәк дип уйламыйм. Хәзерге урын бик яхшы. [[Кулланучы:Slonoed5|Slonoed5]] ([[Кулланучы бәхәсе:Slonoed5|бәхәс]]) 8 июн 2023, 17:24 (UTC) ::Яхшы. [[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 8 июн 2023, 17:58 (UTC) :::[https://t.me/wugtat Викимедиа җәмгыятенең татар телле катнашучылары төркеме] [[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 11 июн 2023, 19:01 (UTC) ::::Хәзер төрки марафон бара, атналыкларны да шул төбәкләр белән бәйләү файдалы булыр. [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 10 июл 2023, 18:53 (UTC) == "Төбәк тематик атналыгы" проектыннан орден == {| style="border: 3px solid {{{border|black}}}; background-color: {{{color|White}}};" | rowspan="2" |[[Файл:BoNM_-_Hungary_Hires_Official.png|безрамки|176x176пкс]] | style="font-size: 175%; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" |'''Маҗарстан Ордены''' |- | style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |Маҗарстан атналыгы кысаларында «[[Википедия:Проект:Төбәк тематик атналыгы|Төбәк тематик атналыгы]]» проектында актив катнашканы өчен. <small>''[[Кулланучы:Slonoed5|Slonoed5]]''</small> |} Маҗарстан атналыгында актив катнашканы өчен [[Кулланучы:Slonoed5|Slonoed5]] ([[Кулланучы бәхәсе:Slonoed5|бәхәс]]) 15 июн 2023, 19:20 (UTC) == Музыкаль альбом калыпын төзү == Музыкаль альбомнар өчен русча калыпның татар телендәге вариантын төзүне соравыгызны күрдем. Сүз [[ru:Шаблон:Музыкальный альбом]] турында барамы? Шул булса, төзүнең әллә нинди авырлыгын әлегә күрмим. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Википедия:Кулланучының шәхси бите|Шәхси битегезнең асбитләрендә|ru|Википедия:Личная_страница_участника#Подстраницы_участника}} музыкаль альбом турында карама-бит ясарсыз да тестлау өчен шунда калыпны кертеп карарбыз. Калыпның ясалуы турында мин бу темада хәбәр итәрмен. [[Кулланучы:Blackisnewyellow|Blackisnewyellow]] ([[Кулланучы бәхәсе:Blackisnewyellow|бәхәс]]) 17 июн 2023, 10:29 (UTC) :Исәнмесез. Альбом турында [[Кулланучы:Slonoed5/каралама|мәкалә-каралама]] төзегән. Мин инде калып ясарга тырыштым, ләкин бу бик катлаулы һәм буталчык булып тоелды. Шуңа күрә мин моны инде аңлаган кешеләрнең калыпларын булдыруны сорадым. Ләкин мин бик рәхмәтле булырмын, әгәр сез миңа Шаблонны булдыруда үземә ярдәм итсәгез. Әгәр дә сез миңа калыпны ничек ясарга икәнен аңлатып бирә алсагыз, мин бик рәхмәтле булырмын [[Кулланучы:Slonoed5|Slonoed5]] ([[Кулланучы бәхәсе:Slonoed5|бәхәс]]) 17 июн 2023, 11:02 (UTC) ::[[Википедия:Калыплар_механизмы]] битен карагыз. Аңлашылмаса, русчадагы версиясен карагыз. Чөнки татар википедиясендә кайбер терминнар бу мәкаләдә беренче тапкыр очрый. Әллә кайларга, модульләргә кермәгәндә, калыпларны төзү авыр түгел. [[Кулланучы:Blackisnewyellow|Blackisnewyellow]] ([[Кулланучы бәхәсе:Blackisnewyellow|бәхәс]]) 17 июн 2023, 14:23 (UTC) :::Калып булдыру өчен бик зур рәхмәт! [[Кулланучы:Slonoed5|Slonoed5]] ([[Кулланучы бәхәсе:Slonoed5|бәхәс]]) 19 июн 2023, 18:46 (UTC) ::::Әле ясалмады. [[Кулланучы:Blackisnewyellow/комлык|Үземнең биттә]] тәҗрибәләр ясыйм. [[Кулланучы:Blackisnewyellow|Blackisnewyellow]] ([[Кулланучы бәхәсе:Blackisnewyellow|бәхәс]]) 19 июн 2023, 18:52 (UTC) :::::окей [[Кулланучы:Slonoed5|Slonoed5]] ([[Кулланучы бәхәсе:Slonoed5|бәхәс]]) 19 июн 2023, 18:53 (UTC) == Карелия атналыгында катнашуыгыз өчен рәхмәт == {| style="{{float left}} width:430px; background-color: white; border: 3px solid green; text-align: center;" | rowspan="2" |[[Файл:Coat of arms of the Republic of Karelia.svg|безрамки|127x127пкс]] | height="20px" style="border-bottom: 1px solid #000; font-size:8pt;" |'''«[[Википедия:Проект:Төбәк тематик атналыгы|Төбәк тематик атналыгы]]» проектыннан рәхмәт''' |- | align="left" style="font-size:9pt;padding:4pt;line-height:1.25em" |{{Байрак|Карелия}}<small>'''Карелия атналыгы кысаларында катнашу өчен'''. -- [[Кулланучы:Slonoed5|Slonoed5]].</small> |} == Turkic Wikimedia Conference 2023 == Икенче [https://meta.wikimedia.org/wiki/Turkic_Wikimedia_Conference_2023 Turkic Wikimedia Conference 2023] 2023 елның 20-22 октябрендә Төркиянең Истанбул шәһәрендә узачак. Викимедиа берләшмәләре (бүлекләр һәм кулланучылар төркемнәре) вәкилләрен теркәү чоры: 2023 елның 19 июненән 10 июленә кадәр (UTC буенча көн ахыры). Үз - үзен финанслаучы катнашучылар һәм башка барлык катнашучылар өчен теркәлү чоры: 2023 елның 10 июленнән 31 июленә кадәр (UTC буенча көн ахыры). «Викимедиа җәмгыятенең татар телле катнашучылары төркеме» өчен [https://meta.wikimedia.org/wiki/Turkic_Wikimedia_Conference_2023/Eligible_affiliates ике урын] бирелгән. Актив катнашучы буларак кандидат итеп үзегезне тәкъдим итәргә теләмисезме?--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 29 июн 2023, 19:22 (UTC) :Исәнмесез Илнур әфәнде. Юк, теләмим. [[Кулланучы:Slonoed5|Slonoed5]] ([[Кулланучы бәхәсе:Slonoed5|бәхәс]]) 29 июн 2023, 19:26 (UTC) == 10-11.07.2023: Төбәк вики-конференциясенә вәкилләрен билгеләүдә катнашыгыз == [[m:Wikimedia Community of Tatar language User Group/tt|Татар телле викимедиачылар төркеме]] халыкара хәрәкәткә үз активлыклары турында хисапларын тиешлечә тапшыра, бу халыкара чарага ''[[m:Wikimedia Community of Tatar language User Group/Delegates|үз вәкилләре]]'' буларак '''[[m:Wikimedia_CEE_Meeting_2023/Eligible affiliates#Affiliates|2 кешене җибәрү хокукы бар]]'''. [[m:Wikimedia Community of Tatar language User Group/Delegates/CEEM2023|Алдан уздырылган кандидатлар сайлау нәтиҗәсендә]] сайлануыма карамастан, кызганычка каршы шәхси сәбәпләр аркасында бу көннәрдә чарада катнаша алмыйм. Үзем урынына элеккеге админыбыз [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад Бәхтиярине]] тәкъдим итәм. Оештыручылар кандидит сайлау өчен өч көн барлыгын белдерделәр. Шуңа күрә тиз сораштыруда тавыш бирүгезне сорыйм. '''[[m:Wikimedia Community of Tatar language User Group/Delegates/CEEM2023-2|Тәкъдимнәр ясау һәм тавыш бирү урыны]]'''. --[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 10 июл 2023, 16:24 (UTC) == "Төбәк тематик атналыгы" проектыннан орден == {| style="border: 3px solid {{{border|black}}}; background-color: {{{color|White}}};" | rowspan="2" |[[Файл:BoNM_-_Turkey_Hires.png|безрамки|196x196пкс]] | style="font-size: 175%; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" |'''Төркия ордены''' |- | style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |Төркия атналыгы кысаларында «[[Википедия:Проект:Төбәк тематик атналыгы|Төбәк тематик атналыгы]]» проектында актив катнашканы өчен. <small>''[[Кулланучы:Slonoed5|Slonoed5]]''</small> |} * [[Кулланучы:Slonoed5|Slonoed5]] ([[Кулланучы бәхәсе:Slonoed5|бәхәс]]) 29 июл 2023, 15:52 (UTC) == III дәрәҗә Татарстан ордены == {| style="background:#e2f2d2; border: solid 3px green; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[File:BoNM_-_Tatarstan_Hires_Bronze.png|60px|center|III дәрәҗә Татарстан ордены]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''III дәрәҗә Татарстан ордены ''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2C2C2;" | Татар Википедиясен үстерүгә зур өлеш керткән өчен.--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 1 авг 2023, 18:08 (UTC) |} :бик зур рәхмәт, тырышырга бик шат [[Кулланучы:Slonoed5|Slonoed5]] ([[Кулланучы бәхәсе:Slonoed5|бәхәс]]) 1 авг 2023, 18:12 (UTC) == Төбәк атналыгы == Хәерле кич! Бу ай дәвамында төбәк атналыгы тематикасын Азия илләре, халыклары һәм аларның мәдәниятләре дөньясы белән бәйләсәгез яхшы булыр иде.--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 3 ноя 2023, 17:52 (UTC) :Ярар [[Кулланучы:Slonoed5|Slonoed5]] ([[Кулланучы бәхәсе:Slonoed5|бәхәс]]) 4 ноя 2023, 19:12 (UTC) == Белем җәүһәрләре == Хөрмәтле кулланучы, Дүшәмбе, 18 декабрь, Казанда булсагыз, [[Википедия:Белем_җәүһәрләре/Бүләкләү#2023|14:00дә IT-парк бинасында башланган тантаналы чарага]] чакырабыз үзегезне. Май-октябрь арасында Татарча Википедиягә өлешегез аркасында [[Википедия:Бәйгеләр/Белем_җәүһәрләре/2023/Бәяләү#Призёрлар|Википедия@Белем җәүһәрләре 2023 номинациясендә]] урын алдыгыз. [[Татнетны үстерү фонды]], башка партнёрлар исеменнән диплом-сертификат, бүләкләр әзерләнгән. Чара берничә татар телле бәйгегә багышлана, чыгышлар һәм бүләкләүләр арасында музыкаль, театраль һәм бию номерлары көтелә. Барысы 16:00га кадәр тәмамлана. Ихтирам белән. --[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 25 ноя 2023, 15:49 (UTC) :Исәнмесез, кызганычка каршы, мин Казанда була алмыйм. [[Кулланучы:Slonoed5|Slonoed5]] ([[Кулланучы бәхәсе:Slonoed5|бәхәс]]) 25 ноя 2023, 17:21 (UTC) :Сезнең призларны, дипломны нинди адреска җибәрергә һәм кем исеменә ясарга икәнен минем почтага языгызчы igabidullin@mail.ru.--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 25 ноя 2023, 18:00 (UTC) ::Сезнең диплом/статуэтка/приз почтада ди күренә. Алмагансыз әле. 420036890365557 [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 3 мар 2024, 13:09 (UTC) :::Болар кире Казанга кайткан. Алмагансыз. Кире җибәрергәме яки башка фикерегез бармы? [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 23 мар 2024, 08:31 (UTC) ::::гафу итегез, оныттым. Тагын җибәрә аласызмы? [[Кулланучы:Bumın qahan|Bumın qahan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Bumın qahan|бәхәс]]) 23 мар 2024, 08:49 (UTC) :::::Өлгереп булса. [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 23 мар 2024, 14:16 (UTC) ::::::42003689045757 трек номер. [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 26 мар 2024, 08:08 (UTC) :::::::Хранится в отделении до 13 апреля включительно дип тора. Зинһар, алырга онытмагыз. Посылка Күмертауда. [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 1 апр 2024, 20:16 (UTC) == [[Афзал Таһиров]] == Эту Вашу правку: [https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%84%D0%B7%D0%B0%D0%BB_%D0%A2%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2&diff=4120479&oldid=4078362], могу оценивать как плохо скрытую попытку этномародерства, приписывания татарского литератора к башкирам. Выглядит очень непорядочно, т.к. в статье в башвики он изображен только башкирским писателем. Предлагаю начать редактировать статью там, например, перенеся раздел ''Әсәрләр'', откуда было бы понятно на каком языке Таһиров создавал свои произведения. [[Махсус:Кертемнәр/178.205.12.154|178.205.12.154]] 21 гый 2024, 17:37 (UTC) == Wikipedia Asian Month 2023 Golden Barnstar == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="border: 3px solid #EAC100; background-color: #EEEEEE; margin:0 auto; padding:20px 20px; width:70%;" class="plainlinks">[[File:2023_Wikipedia_Asian_Month_Special_Barnstar.jpg|left|180px]] {{Center|{{resize|150%|''''' Wikipedia Asian Month 2023 Golden Barnstar'''''}}}} <div style="color: #333333; margin-left:220px; font-size:110%; "> Dear {{ROOTPAGENAME}} : :Congratulations! Thank you so much for participating in the Wikipedia Asian Month 2023. We are very grateful for your dedication to the Wikimedia movement and effort in promoting Asian content. Hope to see you again this year and celebrate the 10th year of Wikipedia Asian Month together. :Sincerely, </div> <div style="color: #333333; text-align:right; font-size:120%; ">Wikipedia Asian Month International Team</div> </div> {{clear}} </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Theredunicorn@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Theredunicorn/WAM2023_GoldenAmbassador_MassMessage_Receiver_1&oldid=26163741 --> == II дәрәҗә Татарстан ордены == {| style="background:#e2f2d2; border: solid 3px green; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[File:BoNM - Tatarstan Hires Silver.png|60px|center|II дәрәҗә Татарстан ордены]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''II дәрәҗә Татарстан ордены ''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2C2C2;" | Татар Википедиясенә зур өлеш керткән өчен--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 21 мар 2024, 12:43 (UTC) |} :бик зур рәхмәт! [[Кулланучы:Bumın qahan|Bumın qahan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Bumın qahan|бәхәс]]) 21 мар 2024, 15:34 (UTC) == Белем җәүһәрләре == Хәере кич! Сезнең диплом/статуэтка/приз почтада дип күренә. Алмагансыз әле. [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 3 апр 2024, 17:20 (UTC) == Wikimedia CEE Meeting 2024 == Хәерле көн! 2024 елның 27-29 сентябрендә Истанбулда, Төркиядә узачак конфeренциядә катнашу, чыгыш ясау өчен фикерләшү буенча [[Википедия:Гомуми форум#Wikimedia CEE Meeting 2024|тема ачык]]. Шулай ук [https://t.me/wugtat телеграмм төркемендә] фикерләшеп була. Үзегезне яки башка кандидатларны тәкъдим итә аласыз. Ихтирам белән--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 10 апр 2024, 16:55 (UTC) == Белем җәүһәрләре == Bumın qahan, срок хранения истекает через 3 дня, получите до 13.04.2024 включительно.--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 10 апр 2024, 16:59 (UTC) == Some of your articles were evaluated == Some new submissions were evaluated since last update: * [[Pak Köñni]] (evaluated by Il Nur; status = approved) Please Note that, it was opt-in feature from CampWiz Bot. - [[Кулланучы:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[Кулланучы бәхәсе:CampWiz Bot|бәхәс]]) 15 апр 2024, 22:08 (UTC) == Wikimedia CEE Meeting 2024 вәкилләре == Татар телле викимедиачылар төркеме халыкара хәрәкатькә үз активлыклары турында хисапларын тиешлечә тапшыра, бу халыкара чарага үз вәкилләре буларак 2 кешене җибәрү хокукы бар. 2024 елның 27-29 сентярендә Истанбулда узачак Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илләре викимедиачылары очрашуына намзәтләр буенча [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia%20Community%20of%20Tatar%20language%20User%20Group/Delegates/Turkic%20Wikimedia%20Conference2024 тавыш бирү ачык]. Беренче вәкил итеп ТатВкиның экс-админы һәм актив кулланучысы булган [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһадне]], икенче вәкил итеп ТатВПның 21 еллык тарихында иң зур өлеш кертүче беренче өчлектәге хатын-кызларның берсе булган [[Кулланучы:Римма Васильева|Римма Васильеваны]] тәкъдим итәргә булдык (иң күп өлеш кертүче кыз Timlesj бара алмавын әйтте). Сылтама буенча узып тавыш бирә аласыз.--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 15 май 2024, 19:47 (UTC) == [[Проект:Вики-яз 2024|Вики-яз 2024]] == Хәерле көн! [[Файл:Tatar Wikimedia Community User Group Tulip Text tt globe tilted hat.png|thumb|[[m:Wikimedia Community of Tatar language User Group/tt|Татар телле викимедиачыларының глобаль юзер-төркеме]] эмблемасы.]] [[m:Wikimedia_Community_of_Tatar_language_User_Group/tt#Катнашуда кызыксынганнар|Татар телле викимедиачылар төркеме]] исеменнән Сезне «[[Проект:Вики-яз 2024|Вики-яз 2024]]» конкурсында [[Проект:Вики-яз 2024#Нәтиҗәләр|призлы урын]] яулау белән чын күңелдән котлыйм. Бүләкләр алу өчен, минем электрон почтага (<small>igabidullin@mail.ru</small>) яки телеграммыма ([https://t.me/wugtat төркемнән] табып була) үзегезнең почтаны һәм кулланучы исемегезне язуыгызны сорыйм. БИК МӨҺИМ!!! Мәгълүматны 2024 елның 30 июнь көне ахырына кадәр юлларга кирәк. Җиңүчеләр моны эшләргә өлгермәсә, кызганычка каршы, призлы суммаларны ала алмаячак! Сумма башкалар арсында бүленәчәк. Хөрмәт һәм рәхмәт белән, Викимедиа җәмгыятенең татар телле катнашучылары төркеме әгъзасы,--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 12 июн 2024, 19:39 (UTC) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 26 июл 2024, 13:07 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == I дәрәҗә Татарстан ордены == {| style="background:#e2f2d2; border: solid 3px green; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Файл:BoNM - Tatarstan Hires Gold.png|60px|center|I дәрәҗә Татарстан ордены]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''I дәрәҗә Татарстан ордены ''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2C2C2;" | Төбәк проектын җитәкләп, бәйгеләрдә урыннар алып озак вакыт дәвамында Татар Википедиясен үстерүгә зур өлеш керткән өчен--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 1 авг 2024, 19:23 (UTC) |} :Бик зур рәхмәт! Эшләргә шатмын. [[Кулланучы:Bumın qahan|Bumın qahan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Bumın qahan|бәхәс]]) 2 авг 2024, 10:14 (UTC) == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 7 окт 2024, 12:10 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Проект:Азия ае 2024 == 1-30 ноябрь көннәрендә Азия илләре, халыклары һәм аларның мәдәниятләре дөньясын татарчалаштыруга өлеш кертергә чакырам: [[Проект:Азия ае 2024]]. [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 20 ноя 2024, 16:17 (UTC) == Азия ае катнашучысы таныклыгы == * Хөрмәт һәм рәхмәт белән, Викимедиа җәмгыятенең татар телле катнашучылары төркеме әгъзасы, --[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 30 ноя 2024, 15:55 (UTC) *:зур рәхмәт! [[Кулланучы:Bumın qahan|Bumın qahan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Bumın qahan|бәхәс]]) 30 ноя 2024, 17:40 (UTC) {{Азия ае катнашучысы | ел=2024 }} [[File:2024_Wikipedia_Asian_Month_Barnstar.png|100px|left|]] == Translation request == Hello, Bumın qahan. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:ru:Родрик, Дэни|Дэни Родрик]] in Tatar Wikipedia? Kindest regards, [[Кулланучы:Moroike|Moroike]] ([[Кулланучы бәхәсе:Moroike|бәхәс]]) 20 дек 2024, 08:07 (UTC) == [[Проект:Вики-яз 2025|Вики яз 2025]] == Хөрмәтле кулланучы! 21.03-31.05 көннәрендә Үзәк һәм Көнчыгыш Европа илләре, халыклары һәм аларның дөньясын татарчалаштыруга өлеш кертергә һәм призлар отырга чакырам. Тулырак: [[Проект:Вики-яз 2025]].--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 28 мар 2025, 10:52 (UTC) :Хәерле көн, призны почтагызга җибәрдем, алуны расларсыз әле. [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 24 июл 2025, 08:24 (UTC) == Татар төймәсаренең латин графикасы урнашуы бармы? == Әссәләмү гәләйкүм, Сез булыша алмыйсызмы латын татар урнашуын булдыру белән? [[Кулланучы:Qaramalitawdan|Qaramalitawdan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Qaramalitawdan|бәхәс]]) 31 май 2025, 18:09 (UTC) :İsänmesez. Yuq, min latin töymäsare barlığın belmim. Çınlıqta bu mäs’älä belän berqayçan da qızıqsınmadım. Min härwaqıt kirillitsadan latinğa konverterdan faydalana idem, ä annarı qul belän anıñ tögälsezleklären tözätä idem. [[Кулланучы:Bumın qahan|Bumın qahan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Bumın qahan|бәхәс]]) 1 июн 2025, 09:01 (UTC) == [[Руслан Габбәсов]] битендә төзәтмәләр== {{цитата|автор=|Бетерүләр журналы 15:55 Bumın qahan бәхәс кертем Руслан Габбәсов битендә 41 юрамасының күренешен үзгәртте: эчтәлек яшерелгән, төзәтмәнең тасвирламасы яшерелгән һәм кулланучының исеме яшерелгән}} Хөрмәтле идарәче, Татар википедиясендә секретлар, цензуралар булырга тиеш түгел. Шуңа күрә Руслан Габбасов турындагы мәкаләдә ясалган сәер төзәтмәләрне шәрехләп бирегез, зинһар. --[[Махсус:Кертемнәр/&#126;2025-59640-5|&#126;2025-59640-5]] ([[Кулланучы бәхәсе:&#126;2025-59640-5|фикер алышу]]) 19 сен 2025, 18:13 (UTC) == Notice of expiration of your sysop right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "sysop" (Администраторлар) will expire on 2025-10-01 14:02:05. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Кулланучы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Кулланучы бәхәсе:Leaderbot|бәхәс]]) 24 сен 2025, 19:46 (UTC)</div> == [[Википедия:Проект:Төмән|Кышкы Төмән]] == [[Файл:Círculos_Concéntricos.svg|70px|right|]] Хәерле кич! [[Татар Википедиясе]] җәмгыяте, «[[Татнетны үстерү фонды]]» һәм [[Питер.Татар|Татар порталлары берлеге]] исеменнән Сезне «[[Проект:Төмән|Кышкы Төмән]]» проектында [[Википедия:Проект:Төмән/Бүләкләр#Нәтиҗәләр|призлы урын]] яулау белән чын күңелдән котлыйм. Бүләкләр алу өчен, минем электрон почтага (<small>igabidullin@mail.ru</small>) үзегезнең аккаунт аша почтагызны һәм кулланучы исемегезне язуыгызны сорыйм. БИК МӨҺИМ!!! Мәгълүматны 2026 елның 20 марты ахырына кадәр юлларга кирәк. Җиңүчеләр моны эшләргә өлгермәсә, кызганычка каршы, призлы суммаларны ала алмаячак! Сумма башкалар арсында бүленәчәк. Хөрмәт һәм рәхмәт белән, Викимедиа җәмгыятенең татар телле катнашучылары төркеме әгъзасы,--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 4 мар 2026, 19:33 (UTC) == Notice of expiration of your sysop right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "sysop" (Администраторлар) will expire on 2026-04-30 08:42:02. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Кулланучы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Кулланучы бәхәсе:Leaderbot|бәхәс]]) 23 апр 2026, 19:42 (UTC)</div> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 апр 2026, 20:11 (UTC) </div> (This message was sent to [[:Кулланучы бәхәсе:Bumın qahan]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> oli58ac91vr8yhlzelfoeohaceb3baz Тарлау (Алабуга районы) 0 813992 5838440 5752997 2026-04-29T03:55:20Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838440 wikitext text/x-wiki {{ТөркиМарафон|ел=2023}} {{мәгънәләр|Тарлау (мәгънәләр)}} {{УК}} '''Тарлау''' ({{lang-ru|Тарловка}}), шулай ук '''Кара Чишмә''' ({{lang-ru|Черный Ключ}}) <ref>[http://www.etomesto.ru/map-kazan_tatarstan-1935/?x=52.320581&y=55.755545 Черный Ключ. Топографическая карта Татарской АССР 1935 года]</ref> ― [[Татарстан]]ның [[Алабуга районы]]нда урнашкан торак пункт (2010 елдан [[авыл]]), курорт бистәсе. [[Алабуга]] шәһәре {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Алабуга шәһәр җирлеге| шәһәр җирлеге| d| Q23898751}} составында.<ref>[https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alabuga-rajony/alabuga-rajony-1 Алабуга районы.] Татарская энциклопедия TATARICA</ref> Почта индексы 423608. ОКАТО коды 92415000002. == География == Торак пункт [[Чулман|Кама елгасының]] уң ярында, район үзәге [[Алабуга]] шәһәреннән көнчыгышка таба 18 километр ераклыкта, [[Яр Чаллы]] шәһәре ([[Автозавод районы (Яр Чаллы)|Автозавод районы]], [[Хәсән Туфан проспекты (Яр Чаллы)|Хәсән Туфан]], Рәис Беляев проспектлары башы) каршында урнашкан. Торак пункттан [[Алабуга]]га кадәр (юл буенча) 35 км, Чаллыга кадәр (юл буенча) якынча 15 км, елга аша нибары 2 км. Тарлау Кама ярында тора, ләкин бөтен яр буе аңа инде карамый. Биредә [[Тукай районы]] территориясе һәм Опушка коттедж бистәсе йортлары төзелә.<ref>[https://kazanfirst.ru/articles/543816 «Тут вы еще со своей Тарловкой лезете!»] KazanFirst, 03.04.2021{{ref-ru}}</ref> == Сәгать поясы == Тарлау бистәсе, бөтен [[Татарстан Республикасы]] кебек үк, [[Мәскәү вакыты]] сәгать зонасында урнашкан. Кулланылган вакытның UTCка карата тайпылышы +3: 00 тәшкил итә. == Халкы == {{Население|Тарловка}} {{Население|Тарловка|д}} 2010 елда 461 кеше (шул исәптән [[руслар]] 65%, [[татарлар]] 32%).<ref name=":1" /><br/> 2017 елда – 94 кеше (руслар – 65%, татарлар – 32%).<ref>[https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alabuga-rajony/tarlau Тарлау.] Онлайн - энциклопедия Tatarica</ref> == Административ бүленеш == 1920 елга кадәр – [[Вятка губернасы]] [[Алабуга өязе]] Трехсвятское волосте Кара Чишмә (Черный Ключ) авылы. 1921 елдан [[Татарстан АССР]] [[Чаллы кантоны]], 1930 елдан [[Чаллы районы]] составында. 1959 елның 31 июленнән [[Яр Чаллы]] шәһәренең [[Комсомол районы (Яр Чаллы)|Комсомол районы]] карамагында. 2009 елда [[Алабуга районы]]на бирелгән. 2010 елның 9 июнендә [[авыл]] статусы һәм хәзерге атамасын алган.<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20200211165406/http://ite.antat.ru/articles/punkt_t/t_036.shtml Тарловка.] Институт Татарской Энциклопедии</ref> == Тарих == XIX йөз башыннан Яңа Тарлау пүчинкәсе (Кара Чишмә) буларак билгеле.<ref>[https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alabuga-rajony/tarlau Тарлау.] Татарская энциклопедия TATARICA</ref> Авылга беренче килеп урнашучылар вакытын [[1805 ел]] дип санарга мөмкин. Кара Чишмә (Черный Ключ) торак пункты [[Олы Тарла]]у авылыннан күченгән [[Балыкчылык|балыкчыларның]] кечкенә ''заимкасы'' буларак барлыкка килгән. Дистә еллар дәвамында монда берничә балыкчы гаиләсе генә яшәгән. X ревизия вакытында (ул бу төбәкнең 1859―1873 еллардагы авылларын исәпкә алган) Кара Чишмә (Черный Ключ) авылында (Тарловка Новая, удельный починок) барлыгы 11 йорт исәпләнгән, халык саны 33 ир-ат һәм 67 хатын-кыз тәшкил иткән. <ref name=":0">[https://rodnaya-vyatka.ru/blog/15499/133396 Черный Ключ (Тарловка).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230718195428/https://rodnaya-vyatka.ru/blog/15499/133396 |date=2023-07-18 }} "Родная Вятка" сайтында</ref>. 1941 елга кадәр җирле халык торак пунктны «Яңа авыл» дип атаган. === «Тарловский» санаторие === XX гасыр башында (1908―1909 елларда) сәүдәгәр Дмитрий Иванович Стахеев (1877–1938) <ref>{{Citation |title=Стахеев Дмитрий Иванович,третий (1877–1938) — агроном, помещик, хозяин дачи-санатория в Тарловке, внук и полный тезка Д. И. Стахеева-старшего, репрессирован |url=https://16.nnrf.ru/files/assets/basic-html/page-870.html |access-date=2023-07-18 |archive-date=2019-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190120210102/http://16.nnrf.ru/files/assets/basic-html/page-870.html |dead-url=yes }}</ref> тарафыннан аның гаиләсе өчен ял итү урыны нигезләнгән. 1920-еллар башында Стахеев дачасы базасында [[Бондюг химия заводы]] (хәзерге [[Л. Я. Карпов исемендәге химия заводы]]) эшчеләре өчен ял йорты төзелгән. 1928 елда туберкулезга каршы дәваханә («Тарлау» санаторие) итеп үзгәртелә, ул [[кымыз]] белән дәвалауга махсуслаша. Курортны булдыруда Казан галиме, профессор [[Николай Горяев|Н. К. Горяев]] катнашкан.<ref>[https://m.ok.ru/nabchelny.history/topic/70762569891945 История поселка Тарловка.] OK.RU</ref> 1941―1945 елларда биредә 4089нчы эвакогоспиталь урнашкан, анда 10 меңгә якын Совет Армиясе сугышчысы дәваланган, үлгәннәре өчен аерым [[зират]] ачылган. Ярты гасырдан соң бина янында Совет Армиясенең үлгән сугышчыларына һәйкәл куела. [[Түбән Кама сусаклагычы]] күтәрелү дәрәҗәсе арткач, әлеге зират урман эченә күчерелгән.<ref name=":0" /> Хәзерге вакытта Алабуга сәүдәгәре Дмитрий Иванович Стахеев бинасын (ике катлы агач бина, элекке санаторийның 3нче корпусы) тулысынча югалту куркынычы бар, чөнки бу урында яр җимерелү бара.<ref>[https://2gis.ru/nabchelny/geo/4082082947007034/52.326891%2C55.755969?m=52.326651%2C55.755117%2F17.09 Руины дачи Стахеева.] 2ГИС</ref> Санаторий янындагы торак пункт рәсми чыганакларда «Тарлау» шифаханәсе ({{lang-ru|Санаторий Тарловка}}) яки Тарлау шифаханәсе бистәсе ({{lang-ru|поселок Тарловского санатория}}) дип аталган.<ref name=":1" /> 1930-елларда авылда [[колхоз]] да оештырыла. Соңрак ул «Орловка» колхозының бүлекчәсенә (бригадасына) әверелгән.<ref name=":0" /> Гаҗәп табигать, балыкларга бай елга, карагайлы урман ― болар барысы да табигатьтә ял итүне яратучылар тарафыннан бәяләнә, һәм җәй көне Тарлауда пароходлардан [[Мәскәү]]дән һәм башка зур шәһәрләрдән дачникларның тулы десанты төшә. Ә шифаханәдә эшләү мөмкинлеге тирә-як авыллардан ([[Олы Качык]], [[Олы Әрәмәле]], [[Поспелово]], [[Татар Чаллысы]], [[Мальцево (Татарстан)|Мальцево]], [[Троицкий-Урай]], Иске һәм Яңа Гәрдәле) күп кенә кешеләрне бирегә күчәргә җәлеп итә.<ref name=":0" /> [[1928 ел]]да булачак композитор [[Җәүдәт Фәйзи]] туганнары Ибраһим һәм [[Мидхәт Фәйзуллин (1908)|Мидхәт]] белән Кара Чишмә авылында һәм санаторийда ял иткән.<ref>''[[Җәүдәт Фәйзи]]''. Тарловка // Халык җәүһәрләре. Күңелем кыллары. Татар халык көйләре. Истәлекләр. [[Казан]]: [[ТКН]], 1987, 278-279нчы бит.</ref> [[1960-еллар]] уртасына авылда йорт хуҗалыклары саны йөзгә җитә. [[Түбән Кама ГЭСы]] төзелеше Кара Чишмә авылына [[үлем җәзасы]] чыгарган. 1983 елда [[Түбән Кама сусаклагычы]]ның дәрәҗәсе даими күтәрелә башлагач, авылны тулысынча юк итәләр. Хуҗалар яңа урынга күчерә алмаган йортларны яндырганнар, ә аннары бульдозерлар белән калдыкларны чистартканнар. Авыл халкының күпчелеге [[Яр Чаллы]] һәм [[Алабуга]] шәһәрләрендә яши башлый, әмма туберкулезга каршы шифаханәгә тоташкан бистәнең бер өлеше мәҗбүри күченүчеләрне кабул итә.<ref name=":0" /> «Тарловский» санаторие соңрак [[КАМАЗ]] ААҖ карамагына күчкән. РСФСРның «Тарих һәм мәдәният һәйкәлләрен саклау һәм куллану турында» гы законына ярашлы рәвештә, [[Комсомол районы (Яр Чаллы)|Комсомол район]] Советы башкарма комитетының 1990 елның 22 августындагы карары белән «Тарловский» шифаханәсе җирле әһәмияттәге күчемсез тарих һәйкәлләре категориясенә кертелә. 1991 ел ахырында туберкулезга каршы санаторийның административ корпусы диварына мемориал билге куелган. Шуннан бирле «Тарловка» санаторие җирле әһәмияткә ия булган һәйкәлләр исемлегенә кертелгән.<ref>[https://shahrichalli.ru/news/tema-dnya/bronza-gasyrdan-bashlangan-ta-rikhka-iya-kala Чал тарихлы гүзәл ак кала.] [[Шәһри Чаллы]], 27.05.2020</ref> Шифаханә 2009 елда ябыла. == Социаль инфраструктура == Бистәдә 11нче санлы тулы булмаган урта мәктәп (2017 елда балалар бакчасы белән берләштерелгән; Радищев ур., 5), авыл клубы һәм китапханәсе (2018 елдан яңа бинада, Комсомол ур., 7Б), кибет, почта бүлеге, {{comment|ФАП|фельдшер-акушерлык пункты}} бар. Тарловка глэмпингы (Tarlovka glamping) ― Муса Җәлил яр буе урамы ([[Тукай районы]] [[Кече Шилнә]] авыл җирлегенә керүче Опушка коттеджлар бистәсендә).<ref>''Ольга Аверьянова''. [https://chelny-biz.ru/society/510344/ «Как вот эта прибрежная зона может относиться к Тукаевскому району? Почему не к нам?»] chelny-biz.ru, 20.07.2022{{ref-ru}}</ref> == Истәлекле урыннар == [[Бөек Ватан сугышы]] корбаннары һәйкәле, 2001 елдан Покров чиркәве (гыйбадәт йорты, Радищев ур., 10).<ref>[https://2gis.ru/nabchelny/firm/4081915443683439/52.324556%2C55.755444?m=52.324402%2C55.755255%2F17.62 Молебный дом Покрова Божьей Матери, с. Тарловка.] 2ГИС</ref> Тарлау тирәсендәге матур урыннар курорт зонасы булып тора. Монда рәссамнар [[Иван Шишкин]], [[Константин Васильев]] (Константин Васильев. «Гуси-лебеди», 1967<ref>{{Cite web |url=https://varvar.ru/arhiv/gallery/russian/vasilyev/vasilyev_1967_1.html |title=varvar.ru: Константин Васильев. Гуси-лебеди |accessdate=2023-07-18 |archivedate=2023-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405145018/http://www.varvar.ru/arhiv/gallery/russian/vasilyev/vasilyev_1967_1.html }}</ref>) картиналар иҗат иткән. Тарлау янында [[КамАЗ-мастер]] командасы полигоны урнашкан.<ref>[https://shahrichalli.ru/news/tema-dnya/bgen-kamaz-masternyi-dakarnyi-kyiryigyinchyi-yubil Бүген “КАМАЗ-Мастер”ны “Дакар”ның кырыгынчы - юбилей ярышларына озаттылар.] [[Шәһри Чаллы]], 12.11.2017</ref> == Урамнары == * Радищев урамы * Санаторий урамы * Комсомол урамы * Муса Җәлил урамы * Кара чишмә урамы == Күренекле шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q110070281. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {{Wikidata list end}} * [[Василий Власов]] (1902–1978), генерал-майор, өч [[Кызыл Байрак ордены]] кавалеры (1943, 1944, 1944). == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20200211165406/http://ite.antat.ru/articles/punkt_t/t_036.shtml Тарловка.] Институт Татарской Энциклопедии * [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alabuga-rajony/tarlau Тарлау.] Татарская энциклопедия TATARICA * ''Ильгизар Ахмедов''. [https://rodnaya-vyatka.ru/blog/15499/133396 Поселок Тарловка Елабужского района. Татарстан.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230718195428/https://rodnaya-vyatka.ru/blog/15499/133396 |date=2023-07-18 }} Родная Вятка. 21.01.2016, 15.10.2018{{ref-ru}} * [https://nailtimler.com/rayony_pages/elabuzhsky_rayon/elabuga_rayon_tarlovka.html История села Тарловка.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230718195429/https://nailtimler.com/rayony_pages/elabuzhsky_rayon/elabuga_rayon_tarlovka.html |date=2023-07-18 }} Татары без границ {{Алабуга районы}} [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Алабуга районының торак пунктлары]] ikem2dcrlbt0vyphp66auedtod2a6i8 Таһир Латыйфуллин 0 816760 5838457 4685158 2026-04-29T05:44:44Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838457 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Таһир Латыйфуллин | рәсем = Т.М.Латыйфуллин.jpg | рәсем_зурлыгы = 200 | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Таһир Мәгъсүм улы Латыйфуллин | һөнәр = балет артисты, хореограф | туу датасы = 02.12.1958 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Баулы районы]], {{туу җире|Баулы |Баулыда}} | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = [[Мәгъсүм Латыйфуллин]] | әни = | ир = | хатын = | балалар = | кул кую = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|20px|ТР халык артисты - 2009]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Латыйфуллин}} '''Таһир Латыйфуллин''', Таһир Мәгъсүм улы Латыйфуллин ({{lang-ru|Тагир Магсумович Латифуллин}}<ref>[https://kazgik.ru/kcontent/novosti/index.php?ELEMENT_ID=1913&sphrase_id=154057 II Международный фестиваль – конкурс народного танцевального искусства «Шелковый путь»]</ref>, ''[[1958 ел]]ның [[2 декабрь|2 декабре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]], [[Баулы районы]], [[Баулы]]'') ― биюче, педагог, балетмейстер, [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]]нең бию төркеме солисты (2000 елга кадәр), [[Казан дәүләт мәдәният институты]]ның халык биюе кафедрасы мөдире (2005 елдан), доцент, [[Татарстан Республикасының халык артисты]] (2009), халыкара һәм бөтенроссия конкурслары лауреаты, хореография сәнгате буенча уздырылучы күп санлы халыкара һәм Бөтенроссия конкурс-фестивальләренең жюри әгъзасы <ref>[https://vk.com/wall-53877665_613 Представляем вам наш высококвалифицированный состав жюри.] Mendance, 11.03.2021{{ref-ru}}</ref>. == Тәрҗемәи хәле == 1958 елның 2 декабрендә Татарстан АССР [[Баулы районы]] үзәге [[Баулы]] шәһәр тибындагы эшчеләр бистәсендә (1996 елдан шәһәр) туган. Әтисе [[Мәгъсүм Латыйфуллин]] ― укытучы, язучы, «Сәйдәшнең балачагы» китабы авторы; әнисе татар теле укытучысы булган. 1981 елда [[Казан дәүләт мәдәният институты]]н «хореография» белгечлеге буенча тәмамлаган. [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]]нең бию төркеме солисты, хореограф булып эшләгән<ref>[http://duhovhram-kzn.ru/gimnaziya/novosti/760-teatr-radosti-stal-laureatom-2-stepeni «Театр Радости» стал Лауреатом 2 степени.]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} duhovhram-kzn.ru, 20.12.2017{{ref-ru}}</ref>. 1978—2000 елларда Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбленең сәнгать җитәкчесе булып эшләгән Россиянең халык артисты [[Лима Кустабаева]]ның берничә проектында бию куючы булган. 1980―елларда Казан шәһәре [[Тасма|«Тасма»]] предприятиесенең мәдәният йорты каршындагы «Чулпан» хореография ансамбле җитәкчесе <ref>[https://www.business-gazeta.ru/article/420753 «Я маленький артист, который выступал в дю Солей, снимался в Голливуде, а живет в Азино».] Бизнес-Онлайн, 14.04.2019{{ref-ru}}</ref>. Шәкертләре арасында ― [[Шамил Галиев (1967) |Шамил Галиев]] (1967 елгы), биюче, кыска буйлы цирк артисты, [[ТР атказанган артисты]] (2017). 2000―2003 елларда ― Казанда «Сәйдәш» мәдәният үзәгенең «Сәйдәш» бию театры сәнгать җитәкчесе. Яңа коллективның беренче куелышы арасында [[Салих Сәйдәшев]] музыкасына «Вальс» һәм «Әдрән диңгез» композицияләре була. Моннан тыш, рус, татар һәм украин бию фольклоры мотивлары буенча спектакльләр куелган<ref>''[[Лима Кустабаева]]''. [https://rt-online.ru/p-rubr-kult-35925/ Радость танца ― «Сайдаш».] [[Республика Татарстан (газета)| «Республика Татарстан»]], 10.07.2009{{ref-ru}}</ref>. «Сәйдәш» бию театры Казанның иң популяр бию коллективларының берсенә әверелә. Ул ― күп кенә фестивальләр һәм конкурслар лауреаты, [[Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы|ТР Мәдәният министрлыгының]] Мактау грамотасы белән бүләкләнгән, 2005 елда «Ватаным» Республика халык иҗаты конкурсында I урынны алган. «Сәйдәш» бию театры [[Мәскәү]]дә, Россия төбәкләрендә, шулай ук чит илләрдә ([[Төркия]], [[Франция]]) Татарстан мәдәниятен лаеклы тәкъдим итә. 2007 елда «Сәйдәш» бию театры [[Япония]]дә «Япония – Евразия илләре» җәмгыятенең 50 еллыгына багышланган халыкара фестивальдә уңышлы чыгыш ясаган<ref>''Сергей Саввин''. [https://www.tatar-inform.ru/news/v-kazani-otprazdnovali-35-letie-kts-saydash В Казани отпраздновали 35-летие КЦ «Сайдаш».] [[Татар-информ]], 23.11.2007{{ref-ru}}</ref>. «Сәйдәш» бию театрында шөгыльләнгән шәкертләре арасында ― [[Владислав Уткин]] (1991 елгы), 2014 елдан [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]]нең бию төркеме солисты, хореограф, халыкара һәм Бөтенроссия конкурслары һәм фестивальләрендә җиңүче. 2005 елдан [[Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университеты]]ның халык биюе кафедрасының мөдире, халык биюе кафедрасы доценты, хореография сәнгате факультеты деканы {{comment|в.б.|вазифа башкаручы}} (2019)<ref>[https://kazgik.ru/tvorchestvo/festivali/index.php?ELEMENT_ID=2527&sphrase_id=154057 IV Международный конкурс хореографического искусства «Дорогою мечты»]</ref><ref>[https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1801473 Факультет хореографических искусств.] Казанский государственный университет культуры и искусств</ref>. Бер үк вакытта халык биюе кафедрасының иҗади лабораториясенә әверелгән «Сәйдәш» студентлар бию ансамбле җитәкчесе. Әлеге ансамбльдә утыздан артык бию куя. Таһир Мәгъсүм улы җитәкчелек иткән ансамбль ― «халык бию ансамбле»<ref>[https://vk.com/club212917791?w=club212917791 Детская студия Народного театра танца «Сайдаш» ВКонтакте]</ref> һәм халыкара һәм бөтенроссия конкурслары лауреаты исеменә лаек булган, [[Истанбул]]да ([[Төркия]], 2004), [[Мәскәү]]дә (2008), [[Чиләбе]]дә (2008) 1нче урын алган коллектив. 2002―2021 елларда ― «ТИМАРС ААҖ» сәүдә үзәге директоры<ref>[https://zachestnyibiznes.ru/fl/165804807250 Латифуллин Тагир Магсумович ИНН 16580480725]</ref>. Хореография сәнгате буенча уздырылучы күп санлы халыкара һәм Бөтенроссия конкурс-фестивальләренең һәм экспертлар советларының даими жюри әгъзасы<ref>[https://www.triumph-org.ru/novosti/online-platforma-fabrika-talantov-14-11-2023-27-11-2023/#:~:text=Тагир%20Магсумович%20Латифуллин%20(Россия%2C%20г.,художественный%20руководитель%20театра%20танца%20«Сайдаш» Итоги I Международного конкурса профессионального мастерства «Мастера сцены» FABRIKA TALANTOV 14.11.2023 - 27.11.2023.] triumph-org.ru, 28.11.2023{{ref-ru}}</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * Халыкара һәм бөтенроссия конкурслары лауреаты * 2009 ― [[Татарстан Республикасының халык артисты]] == Моны да карагыз == * [[Руслан Насыйров]] * [[Инсан Хөсәенов]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://festrussia.ru/about/jury/tagir-latifullin/ Тагир Латифуллин]{{ref-ru}} * ''[[Лима Кустабаева]]''. [https://rt-online.ru/p-rubr-kult-35925/ Радость танца ― «Сайдаш».] [[Республика Татарстан (газета)| «Республика Татарстан»]], 10.07.2009{{ref-ru}} {{DEFAULTSORT:Латыйфуллин, Таһир}} [[Төркем:Татар биючеләре]] [[Төркем:Хореографлар]] [[Төркем:Шәхесләр:Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]] [[Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татарстанның халык артистлары]] 48zwj7aj2vxrqhc33tdpsem5w0fnp2l Светлана Гарбузова 0 816781 5838376 4120804 2026-04-28T20:15:32Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838376 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Светлана Гарбузова | рәсем = С.Ю.Гарбузова.jpg | рәсем_зурлыгы = 180 | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Светлана Юрьевна Гарбузова | һөнәр = рәссам, педагог | туу датасы = 1954 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Казан|Казанда}} | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/> {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = рус | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = [[Софья Кузьминых |Софья Даниловна Кузьминых]] | ир = | хатын = | балалар = | кул кую = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган сәнгать эшлеклесе]] | сайт = [https://my.mail.ru/mail/svetlana_garbuzova/photo/_myphoto/1.html?ps=1 Светлана Гарбузова] | башка мәгълүмат = }} '''Светлана Гарбузова''', Светлана Юрьевна Гарбузова ({{lang-ru|Светлана Юрьевна Гарбузова}}, ''[[1954 ел]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]'') ― гамәли бизәү сәнгате рәссамы, 1992 елдан «Татарстанда Россия рәссамнары берлеге» әгъзасы. [[Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе]], [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе |Н. И. Фешин исемендәге Казан сәнгать училищесының]] кием дизайны буенча укытучысы. == Тәрҗемәи хәле == {{External media |рәсем1=[https://www.tatcultresurs.ru/masters/garbuzova-svetlana-yurevna Кайбер хезмәтләре].}} {{External media |рәсем1=[https://art16.ru/reportage/2015/03/04/paralleli-svetlana-garbuzova Шәхси күргәзмәсеннән фотосурәтләр].}} 1954 елда [[Казан]]да гамәли бизәү сәнгате остасы [[Софья Кузьминых |Софья Даниловна Кузьминых]] (1927) гаиләсендә туган. Ул вакытта әнисе [[Арча милли аяк киеме фабрикасы]]нда рәссам-модельер булып эшләгән, кызның әтисе (табиб Юрий Михайлович) белән аерылышкан булган<ref name=":0">''Светлвна Бессчетнова''. [http://www.1000kzn.ru/article/ru/145/77/2/ Тысяча и одна шаль.] 1000kzn.ru{{ref-ru}}</ref>. 1982 елда Мәскәү җиңел сәнәгать технология институтының (2016 елдан А. Н. Косыгин исемендәге {{Тәрҗемә ителмәгән 5|А. Н. Косыгин исемендәге Россия дәүләт университеты|Россия дәүләт университеты|d|Q4304097}}) киемнәрне сәнгатьле модельләштерү факультетын тәмамлаган (педагогы ― кутюрье [[Вячеслав Зайцев|В. М. Зайцев]])<ref>[https://art16.ru/print/reportage/2015/03/04/paralleli-svetlana-garbuzova «Параллели». Светлана Гарбузова]</ref>. 1987 елдан ТР Сәнгать фондында декоратив-гамәли сәнгать рәссамы булып эшли. 2004 елдан [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе |Н. И. Фешин исемендәге Казан сәнгать училищесында]] кием дизайны буенча педагогик эшчәнлек алып бара == Иҗаты == Әнисе ― [[Софья Кузьминых|Софья Даниловна Кузьминыхның]] татар күн мозаикасы традицияләрен мирас итеп алган. Табигый [[күн]] һәм табигый ефәк кулланып, «күн мозаикасы» техникасында ― панно, аяк киеме, сумкалар, киемнәр, «ефәк буенча кулдан рәсем ясау» техникасында ― татар орнаменты белән шәлләр, яулыклар, декоратив паннолар, киемнәр эшли. Кулдан тегү, тамбур белән чигү, энҗе, стеклярус белән чигү, ефәк буенча рәсем, салкын батик, кайнар батик технологияләре куллана. Стиль сызыгы «Казан тегүе», күн мозаикасы традицияләренә нигезләнгән, шулай ук татар орнаменты белән натураль ефәктә рәсем ясау техникасында (батик) башкарылган авторлык яулыклары бар. Тулысынча кул хезмәте куллана. Иҗатында [[Камал театры]]нда [[Марсель Сәлимҗанов]] куйган [[Зәңгәр шәл (спектакль)|«Зәңгәр шәл» спектакле]] (''[[Кәрим Тинчурин |К. Тинчурин]] ― [[Салих Сәйдәшев |С. Сәйдәшев]]'') өстендә автордаш булып эшләве аерым урын алып тора. Әниле-кызлы рәссамнар тарафыннан эшләнгән [[Зәңгәр төс|зәңгәр]] шәл спектакльдә әһәмиятле роль уйный, спектакль атрибуты һәм татар театрының үзенчәлекле символы булып тора<ref name=":0" />. Эшләре Татарстан музейларында, шәхси коллекцияләрдә, «Туран» халык-сәнгать кәсепләре предприятиесе фондларында, рәссамның шәхси коллекциясендә саклана. == Катнашкан күргәзмәләре == Светлана Гарбузованың әсәрләре Татарстанны [[Санкт-Петербург]]тагы Рус музеенда, [[Истанбул]]да, [[Исламабад]]та, [[Париж]]да зур күргәзмәләрдә тәкъдим иткән. * «Арт—галерея» махсуслаштырылган күргәзмәсе. [[Казан ярминкәсе|«Казан ярминкәсе»]] күргәзмә үзәге, 2014 ел <ref>[http://kazanartschool.ru/index.php/ru/tvorcheskij-konkurs-alga-2014 Творческий конкурс «Алга» 2014.] kazanartschool.ru{{ref-ru}}</ref>. «Күн сәнгате» юнәлеше буенча мастер-класс алып бара. * Шәхси «Параллельләр» күргәзмәсе. [[ТР дәүләт сынлы сәнгать музее]]ның Заманча сәнгать галереясе, 2015 ел <ref>[https://art16.ru/reportage/2015/03/04/paralleli-svetlana-garbuzova «Параллели». Светлана Гарбузова.] Art16.ru</ref>. Күргәзмә экспозициясен рәссамның 1990-еллардан башлап башкарган эшләре (күн һәм табигый ефәктән ясалган якынча 70 эш) тәшкил итә. * «Светлана Гарбузова һәм аның шәкертләре күргәзмәсе». [[Әмир Мәҗитов музее]], 2016 ел<ref>[https://kazan.bezformata.com/listnews/vistavki-rabot-garbuzovoj-svetlani/44007643/#:~:text=Гарбузова%20Светлана%20Юрьевна%20-%20заслуженный,Казанском%20художественном%20училище%20имени%20Н.И.Фешина Сегодня состоится открытие выставки работ Гарбузовой Светланы и ее учеников.] Минкульт РТ, 25.02.2016{{ref-ru}}</ref>. * Рус география җәмгыятенең өченче «Россия җаны аның кешеләре» фестивале. Үзәк рәссамнар йорты, [[Мәскәү]] шәһәре, 2017 ел. * Россия Рәссамнар берлеге ВТОО төбәк бүлекчәсе «Татарстан Рәссамнар берлеге» күргәзмәсе. Россия Рәссамнар берлеге күргәзмә залы, Мәскәү шәһәре, 2017 ел. * «Зур Идел» төбәкара күргәзмәсе. [[Түбән Новгород]] шәһәре, 2018 ел. * XIII Бөтенроссия күргәзмәсе. Мәскәү шәһәре, 2019 ел. * «Татарстан Рәссамнар берлеге» рәссамнары күргәзмәсе, [[Яшел Үзән]] шәһәре, 2020 ел. * Светлана Гарбузованың «Буыннарны берләштергән кыллар» ({{lang-ru|Традиции живая нить}}) күн мозаикасы һәм батик күргәзмәсе. Татар халкы һәм Татарстан Республикасы дәүләтчелеге тарихы музее, 2021 ел<ref>[https://vk.com/wall-9098030_4618 Открытие новой выставки.] Музей истории государственности Татарстана</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]]; * Россия Рәссамнар берлеге дипломы; * Халыкара ислам сәнгате фестивале ([[Исламабад]], [[Пакистан]]) дипломы, 1994 ел; * 48нче халыкара SIA авыл хуҗалыгы күргәзмәсендә катнашучы дипломы, 2011 ел; * «Төрки дөньяда күн эше» фестивалендә ([[Алабуга]]) катнашучы дипломы, 2012 ел; * «Татарстан Республикасының иң яхшы товарлары һәм хезмәтләре 2015» I дәрәҗә дипломы. == Гаилә хәле == {{External media |рәсем1=[https://my.mail.ru/mail/svetlana_garbuzova/photo/_myphoto/8.html Ире белән дачада].}} Беренче тапкыр Светлана Юрьевна симфоник оркестр скрипкачысына кияүгә чыккан булган, ләкин бу гаилә тиз таркалган, хәзер икенче кат кияүдә<ref>[https://ayaris.ru/guest/323 Гарбузова Светлана Юрьевна.] ayaris.ru</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://www.tatcultresurs.ru/masters/garbuzova-svetlana-yurevna Гарбузова Светлана Юрьевна.]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ГБУ «Таткультресурсцентр»{{ref-ru}} * [https://art16.ru/reportage/2015/03/04/paralleli-svetlana-garbuzova «Параллели». Светлана Гарбузова.] Art16.ru {{ref-ru}} * [https://ayaris.ru/guest/323 Гарбузова Светлана Юрьевна.] ayaris.ru{{ref-ru}} * [https://vk.com/wall-9098030_4618 Открытие новой выставки (видео, 8:36)] {{DEFAULTSORT:Гарбузова, Светлана}} [[Төркем:Әлифба буенча рәссамнар]] [[Төркем:Россия рәссамнары]] [[Төркем:Татарстан рәссамнары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Казан сынлы сәнгать училищесы укытучылары]] [[Төркем:А. Н. Косыгин исемендәге Россия дәүләт университетын тәмамлаучылар]] 1kxxspycrwtjkg7y6vg2tged9u7h00a Кулланучы бәхәсе:Динә Абдуллина 3 817948 5838377 5517480 2026-04-28T20:17:10Z MediaWiki message delivery 13641 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ яңа бүлек 5838377 wikitext text/x-wiki {{Рәхим итегез}}--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 1 май 2024, 12:01 (UTC) == Казакъстан ордены == {| style="border: 3px solid {{{border|black}}}; background-color: {{{color|White}}};" | rowspan="2" |[[Файл:BoNM_-_Kazakhstan_Hires.png|безрамки|172x172пкс]] | style="font-size: 175%; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" |'''Казакъстан ордены''' |- | style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |Казакъстан атналыгы кысаларында «[[Википедия:Проект:Төбәк тематик атналыгы|Төбәк тематик атналыгы]]» проектында актив катнашканы өчен. <small>''[[Кулланучы:Slonoed5|Bumın qahan]]''</small> |} * [[Кулланучы:Bumın qahan|Bumın qahan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Bumın qahan|бәхәс]]) 14 май 2024, 09:43 (UTC) == Wikimedia CEE Meeting 2024 вәкилләре == Татар телле викимедиачылар төркеме халыкара хәрәкатькә үз активлыклары турында хисапларын тиешлечә тапшыра, бу халыкара чарага үз вәкилләре буларак 2 кешене җибәрү хокукы бар. 2024 елның 27-29 сентярендә Истанбулда узачак Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илләре викимедиачылары очрашуына намзәтләр буенча [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia%20Community%20of%20Tatar%20language%20User%20Group/Delegates/Turkic%20Wikimedia%20Conference2024 тавыш бирү ачык]. Беренче вәкил итеп ТатВкиның экс-админы һәм актив кулланучысы булган [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһадне]], икенче вәкил итеп ТатВПның 21 еллык тарихында иң зур өлеш кертүче беренче өчлектәге хатын-кызларның берсе булган [[Кулланучы:Римма Васильева|Римма Васильеваны]] тәкъдим итәргә булдык (иң күп өлеш кертүче кыз Timlesj бара алмавын әйтте). Сылтама буенча узып тавыш бирә аласыз.--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 15 май 2024, 19:47 (UTC) == Викиләштерү == Хәерле көн, кертемегез өчен рәхмәт. Үзгәрткәндә сул якта (Ж, К, Киңәйтелгән... юлында) куштырнаклар төймәсе бар - "«. Шунда бассагыз ул мәкаләгә косметик үзгәрешләр кертә: [https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9E%D0%B5%D1%88%D0%BC%D0%B0_%D1%87%D3%99%D1%87%D3%99%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D3%99%D1%80&diff=prev&oldid=4156235 шулайрак].--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 22 май 2024, 06:09 (UTC) == [[Проект:Вики-яз 2024|Вики-яз 2024]] == Хәерле көн! [[Файл:Tatar Wikimedia Community User Group Tulip Text tt globe tilted hat.png|thumb|[[m:Wikimedia Community of Tatar language User Group/tt|Татар телле викимедиачыларының глобаль юзер-төркеме]] эмблемасы.]] [[m:Wikimedia_Community_of_Tatar_language_User_Group/tt#Катнашуда кызыксынганнар|Татар телле викимедиачылар төркеме]] исеменнән Сезне «[[Проект:Вики-яз 2024|Вики-яз 2024]]» конкурсында [[Проект:Вики-яз 2024#Нәтиҗәләр|призлы урын]] яулау белән чын күңелдән котлыйм. Бүләкләр алу өчен, минем электрон почтага (<small>igabidullin@mail.ru</small>) яки телеграммыма ([https://t.me/wugtat төркемнән] табып була) үзегезнең почтаны һәм кулланучы исемегезне язуыгызны сорыйм. БИК МӨҺИМ!!! Мәгълүматны 2024 елның 30 июнь көне ахырына кадәр юлларга кирәк. Җиңүчеләр моны эшләргә өлгермәсә, кызганычка каршы, призлы суммаларны ала алмаячак! Сумма башкалар арасында бүленәчәк. Хөрмәт һәм рәхмәт белән, Викимедиа җәмгыятенең татар телле катнашучылары төркеме әгъзасы,--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 12 июн 2024, 19:37 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 26 гый 2025, 06:24 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Doc James@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == I дәрәҗә Татарстан ордены == {| style="background:#e2f2d2; border: solid 3px green; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Файл:BoNM - Tatarstan Hires Gold.png|60px|center|I дәрәҗә Татарстан ордены]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''I дәрәҗә Татарстан ордены ''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2C2C2;" | Татар Википедиясе үсешенә соңгы еллар дәвамында зур өлеш керткән өчен--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 12 фев 2026, 18:02 (UTC) |} == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. == [[Википедия:Проект:Төмән|Кышкы Төмән]] == [[Файл:Círculos_Concéntricos.svg|70px|right|]] Хәерле кич! [[Татар Википедиясе]] җәмгыяте, «[[Татнетны үстерү фонды]]» һәм [[Питер.Татар|Татар порталлары берлеге]] исеменнән Сезне «[[Проект:Төмән|Кышкы Төмән]]» проектында [[Википедия:Проект:Төмән/Бүләкләр#Нәтиҗәләр|призлы урын]] яулау белән чын күңелдән котлыйм. Бүләкләр алу өчен, минем электрон почтага (<small>igabidullin@mail.ru</small>) үзегезнең аккаунт аша почтагызны һәм кулланучы исемегезне язуыгызны сорыйм. БИК МӨҺИМ!!! Мәгълүматны 2026 елның 20 марты ахырына кадәр юлларга кирәк. Җиңүчеләр моны эшләргә өлгермәсә, кызганычка каршы, призлы суммаларны ала алмаячак! Сумма башкалар арсында бүленәчәк. Хөрмәт һәм рәхмәт белән, Викимедиа җәмгыятенең татар телле катнашучылары төркеме әгъзасы,--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 4 мар 2026, 19:33 (UTC) === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[Кулланучы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кулланучы бәхәсе:MediaWiki message delivery|бәхәс]]) 16 фев 2026, 05:17 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 апр 2026, 20:17 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472541 --> thaodrzc6uqp9z23lqus4zwuz8y462d Тарко-Сале мәчете 0 818495 5838439 5539022 2026-04-29T03:52:24Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838439 wikitext text/x-wiki {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = [[Мәчет]] |Татар атамасы = Тарко-Сале мәчете |Үз атамасы = |Рәсем = Тарко-Сале_мәчете.jpg |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Россия |Урнашу урыны статусы = шәһәр |Урнашу урыны =629850,<br/> [[ЯНАО]], [[Тарко-Сале]], Геофизиклар ур., 17. |Координатлары = |Дин = [[Ислам]] |Мәхәллә = [[Ямал-Ненец автономияле округы мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте |ЯНАО МТДН]] / җирле мөселман дини оешмасы |Кайсы дини агымга карый = [[сөнни]] ислам |Бина төре = манарасы янәшәдә булган бина |Архитектура стиле = |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = |Төп даталар = 1998 – ''төзелеш башлану''<br/> 2012 – ''рәсми ачылу'' |Юк ителгән = |Төзелешнең башлануы = 1998 |Төзелешнең тәмамлануы = 2012 |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = https://vk.com/id753945431 Мечеть Тарко-Сале |Commons = }} '''Тарко-Сале мәчете''' ({{lang-ru|Мечеть г. Тарко-Сале}}) — [[Россия Федерациясе]]нең [[Төмән өлкәсе]] [[Ямал-Ненец автономияле округы]] [[Пур районы]] үзәге [[Тарко-Сале]] шәһәрендәге ислам гыйбадәтханәсе (''[[мәчет]]''). [[ҮДН]] составындагы [[Ямал-Ненец автономияле округы мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте|төбәк Диния нәзарәтенә]] караган җирле «Инам» дини җәмгыяте (мәхәллә) карамагында. Тарко-Сале шәһәрендә (1976 елдан [[штб]], 2004 елдан [[шәһәр]]) 20 398 кеше, ш.и., [[татарлар]] (5,6%), [[комыклар]] (2,0%), [[башкортлар]] (1,2%), [[азәриләр]] (1,2%) яшәгән ([[2010 ел|2010]])<ref>{{Citation |title=2010 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2014-12-13 |archive-date=2015-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915194436/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}</ref>. == Тарих == 1998 елда Синеманская (хәзерге Геофизиклар) урамындагы җылытылмый торган кечкенә бинада урнашкан ислам гыйбадәтханәсе урынында ике катлы мәчеткә нигез салынган. Тарко-Сале шәһәренең «Иман» җирле мөселман дини җәмгыятенә караган үзәк мәчете төзелеше 2000-елларда башланган. Төзелеш озакка сузылган. Ел саен халыктан иганә акчалары җыелган. Җыеп алган суммага төзелеш материаллары сатып алганнар, профессионал төзүчеләрнең эшенә даими түләп барганнар. Күп кенә эшләрне, мәсәлән, бетон салу, кирпеч салу эшләрен мәхәллә кешеләре үзләре эшләгән<ref>[https://vk.com/id753945431 Мечеть Тарко-Сале Вконтакте]</ref>. Яңа мәчеттә [[җомга намазы|җомга намазлары]] 2010 елның [[Рамазан]] аенда ук укыла башлаган. Мәчет 2012 елда ачылган<ref>[https://purmedia.ru/novosti/v-tarko-sale-zavershaetsya-blagoustroystvo-territorii-mecheti В Тарко-Сале завершается благоустройство территории мечети.] purmedia.ru, 04.10.2023{{ref-ru}}</ref>. Башта мәчет [[Россиянең Азия өлеше мөселманнары Диния нәзарәте]]нә (мөфти [[Нәфигулла Әширов]]) караган<ref>[https://muslim-info.ru/news.php?id=41 Новые мечети в Тарко-Сале, Лангепасе, Пангоды.] muslim-info.ru, 30.06.2011{{ref-ru}}</ref>, 2017 елның 12 декабреннән [[ҮДН]] составындагы [[Ямал-Ненец автономияле округы мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте|төбәк Диния нәзарәтенә]] карый<ref>[https://alhakk.ru/news/russia/3133/ Мусульмане Ямала вошли в состав Регионального духовного управления мусульман ЯНАО.] alhakk.ru, 12.12.2017</ref>. «Инам» дини җәмгыяте 2012 елның 7 октябрендә теркәлү узган (мәхәллә рәисе Жанбулат Пайзулаевич Умаханов)<ref>[https://www.list-org.com/company/2481950 ММРО Инам г. Тарко-Сале]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Бина == 250 дән артык кеше сыйдырышлы мәчетнең 2 катлы бинасы бар. Башта беренче кат [[хатын-кыз]]лар өчен билгеләнгән булган, ләкин вакыт узу белән ул балаларга [[Коръән]] таныту һәм [[Ислам]] нигезләренә өйрәтү урыны булып киткән. Икенче катта [[ир-ат]]лар өчен намаз уку залы урнашкан. Тәһарәтханәсе бар. 2023 елда төзекләндерү эшләре башкарылган. Брусчатка алыштырылган, 14 яктырту баганасы монтажланган, койма урнаштырылган. Эшләр Ямал губернаторы [[Дмитрий Артюхов]]ның финанс ярдәме белән башкарыла<ref>[https://rutube.ru/video/bbde997ee73f35c1ca1c9185a25599c2/ В Тарко-Сале благоустраивают территорию мечети.] rutube.ru</ref>. [[Манара]]сына ярымай куелмаган, түбәсендә [[гөмбәз]]е юк. == Имам == * Дини җәмгыять оешканнан бирле Тарко-Сале [[имам]]ы булып Багман Исмаилов хезмәт иткән. * 2014 елдан [[хатиб|имам-хатыйб]] Мухаммад ариф хәзрәт Умаханов (1987 елгы, Дагестанда туган)<ref>[https://rdumyamala.ru/gorod/tarko-sale/ Мухаммад ариф хазрат Умаханов — имам-хатыб мечети города Тарко-Сале.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524175352/https://rdumyamala.ru/gorod/tarko-sale/ |date=2024-05-24 }} РДУМ</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * ''Алексей Старостин.'' Мусульмане на берегах Ледовитого океана (К 20-летию РДУМ ЯНАО в составе ЦДУМ России). [[Екатеринбург]], 2022. == Сылтамалар == * [https://rdumyamala.ru/gorod/tarko-sale/ Тарко–Сале мәчете] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524175352/https://rdumyamala.ru/gorod/tarko-sale/ |date=2024-05-24 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=qWhNkjq6_E4&t=4s В Тарко-Сале завершается благоустройство территории мечети.] [[YouTube]], 1:54 [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:2012 елда төзелгән мәчетләр]] [[Төркем:Ямал-Ненец автономияле округы мәчетләре]] s8z8s1qpc4zzatjn9f5x3xt08yavk9k Сарсаз мәчете (Кемерово өлкәсе) 0 818753 5838371 4457478 2026-04-28T19:47:03Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838371 wikitext text/x-wiki {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = [[Мәчет]] |Татар атамасы = Сарсаз мәчете |Үз атамасы = |Рәсем = Сарсаз_мәчете_(Юрга).jpg |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Россия |Урнашу урыны статусы = авыл |Урнашу урыны =652051,<br/>[[Кемерово өлкәсе]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Юрга районы (Кемерово крае)| Юрга районы| d| Q2912382}}, [[Сарсаз (Кемерово өлкәсе) |Сарсаз]], Верхняя ур., 13 |Координатлары = |Дин = [[Ислам]] |Мәхәллә = [[Кемерово өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте | Кемерово өлкәсе МДН]] / җирле мөселман дини оешмасы |Кайсы дини агымга карый = [[сөнни]] ислам |Бина төре = манарасы түбәсендә |Архитектура стиле = |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = |Төп даталар = 1993 ― ''төзелеш башланган''<br/> 1996 ― ''ачылган'' |Төзелешнең башлануы = 1993 |Төзелешнең тәмамлануы = 1996 |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} '''Сарсаз мәчете''' ({{lang-ru|Мечеть д. Сарсаз Юргинского муниципального округа Кемеровской области}}) ― [[Россия Федерациясе]]нең [[Кемерово өлкәсе]] Юрга муниципаль округы (районы) [[Сарсаз (Кемерово өлкәсе)| Сарсаз]] авылында урнашкан ислам гыйбадәтханәсе (''[[җәмигъ мәчете]]''). [[Кемерово өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте]]нә караган мөселманнарның җирле дини җәмгыяте (мәхәллә) карамагында. [[Сарсаз (Кемерово өлкәсе) |Сарсаз]] авылы [[Юрга]] шәһәре белән чиктәш. Соңгы елларда авылга шәһәрләрдән кешеләр күченә башлый. 2002 елгы халык санын алу нәтиҗәләренә ярашлы, халыкның милли структурасында [[татарлар]] 528 кешедән 61%, [[руслар]] 36 % тәшкил иткән<ref>{{cite web|url = http://lingvarium.org/russia/BD/2015/Saratovskaja1.xls|author = ''Коряков Ю. Б''.|title = База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»|access-date = 2019-02-26|archive-date = 2018-03-24|archive-url = https://web.archive.org/web/20180324225150/http://lingvarium.org/russia/BD/2015/Saratovskaja1.xls|deadlink = no}}</ref>. 2010 елда авыл халкының (барлыгы 420 кеше) милли структурасында [[татарлар]] ~60 % тәшкил иткән<ref>{{Citation |title=2010 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2015-12-14 |archive-date=2015-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915194436/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}</ref>. 2020 елда авылда 469 татар яшәгән <ref>[https://татарыкузбасса.рф/sarsaz Сарсаз.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240603174949/https://xn--80aaaad9au1cnacbq4i.xn--p1ai/sarsaz |date=2024-06-03 }} татарыкузбасса.рф{{ref-ru}}</ref>. == Тарих == Кузбассның төньягында, [[Кемерово]]дан 82 км ераклыкта урнашкан [[Сарсаз (Кемерово өлкәсе)| Сарсаз]] авылы 1909 елда нигезләнгән. [[Томск губернасы|Том губернасының]] [[калмак татарлары]] яшәгән җирлегенә хәзерге [[Татарстан]] территориясендәге ике татар авылыннан ― Әлки һәм Сарсаздан [[казан татарлары]] һәм [[мишәрләр]] күченгән<ref name="Томск">[https://www.antat.ru/ru/iyli/publishing/book/2015/%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA-2017.pdf Милли-мәдәни мирасыбыз: Томск өлкәсе татарлары. – Казан, 2016. – 432 б. – (Фәнни экспедицияләр хәзинәсеннән; ундүртенче китап).]</ref>. Күченүчеләр арасында яңа нигез салынган авылның исеме турында бәхәс чыккан, дип санала. Күченеп утыручылар арасында сарсазлылар бер кешегә күбрәк булган, шуңа күрә авылны «Сарсаз» дип атарга карар иткәннәр. Әлкидән гаиләләре белән күченеп килгән кешеләр арасында бертуган Бикчәнтәевлар булган: олысы – Шаһабетдин, кечесе – Шәрәфетдин. Шаһабетдинны Сарсазда [[мулла]] итеп билгелиләр (аның вафатыннан соң Миңнехан Абдуллин мулла булган). Авылда мәчет төзелә, анда [[намаз]]лар укыла башлый һәм Ислам нигезләре дәресләре үткәрелә. [[Гарәп теле]] һәм Ислам нигезләренең беренче укытучысы – Төркия белән {{Тәрҗемә ителмәгән 5|1877-1878 еллардагы урыс-төрек сугышы|сугыш|d|Q174205}} вакытында ниндидер сәбәп белән Сарсазда калган [[төрекләр|төрек]] хәрби әсире (өлкәннәр сүзләре буенча, генерал) булган. [[Россия инкыйлабы (1917)|1917 елгы революциядән соң]] төрек укытучысы [[Төркия]]гә китә, мәчет бинасын башлангыч татар мәктәбе итеп бирәләр. 1929―1930 елларда фәннәр [[татар теле]]ндә укытылучы мәктәп эшләгән әле<ref>[https://татарыкузбасса.рф/sarsaz История Сарсаза.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240603174949/https://xn--80aaaad9au1cnacbq4i.xn--p1ai/sarsaz |date=2024-06-03 }} татарыкузбасса.рф{{ref-ru}}</ref>. 1926 елда авылда 73 хуҗалык булган һәм 382 кеше яшәгән (күпчелек [[руслар]]). 2010 елгы халык санын алу мәгълүматлары буенча Сарсазда 476 кеше яши. 1930-елларда СССРда диннәр эзәрлекләнә башлагач, дин тотучыларга кыенга килә. Намазлар өйләрдә генә укыла башлый, [[Ураза бәйрәме |Ураза]] һәм [[Корбан бәйрәме| Корбан]] бәйрәмнәре, әгәр кышкы вакытка туры килсә, мәхәллә кешеләренең мәйданы рөхсәт иткән зуррак йортларында, җәйге вакыт булса, зиратта билгеләп үтелгән. Дин тотучы кешеләрне җирле хакимият эзәрлекләгән. Мәсәлән, 1945 елның апрелендә [[Ураза бәйрәме]]н үткәрү өчен, мөселманнар үтенече буенча, иртәнге вакытка колхоз конторасы бинасы бирелгән. Икенче көнне үк булган хәл турында районда билгеле була, комсомол ячейкасы секретаре Сәлихова (Сәетбаталова) Бануны комсомол райкомына чакыралар һәм җинаять эше кузгаталар. Аны төрмәдән [[Җиңү көне (Бөек Ватан сугышы)|Җиңү]] коткара. Ул вакытта колхоз рәисе итеп фронттан кайткан Идиятулла Фәйзуллин билгеләнә. Дин тотучылар үтенече буенча, ул [[зират]]ны койма белән әйләндереп алырга ярдәм иткән. Барысы да җинаять эше белән тәмамлана, нәтиҗәдә аны рәис вазыйфасыннан төшерәләр<ref name=":Религия">[https://татарыкузбасса.рф/sarsaz Сарсаз. Религия.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240603174949/https://xn--80aaaad9au1cnacbq4i.xn--p1ai/sarsaz |date=2024-06-03 }} татарыкузбасса.рф{{ref-ru}}</ref>. 1993 елда Заһидулла Бикчәнтәев һәм Миңзифа Абдулова инициативасы, 1990―1993 елларда халык депутатларының Кемерово өлкә советы рәисе булып эшләгән [[Әман Түлиев |Ә. Г. Тулеевның]] (1944–2023) ярдәме белән, авылда мәчет төзелеше башлана. Төзелешнең җитәкчесе һәм оештыручысы ― «Искитимский» совхозы директорының социаль мәсьәләләр буенча урынбасары Миңзифа Хәбибулла кызы Абдулова. 1996 елда, Корбан бәйрәмендә, мәчет тантаналы рәвештә ачыла<ref name=":Религия" />. Имам итеп Заһидулла Бикчәнтәев, аның урынбасары итеп Рәшит Шаһабиев сайлана. 1990-еллар уртасында Сарсаз мәчете Кузбасста эшләп килгән азсанлы мәчетләрнең берсе була. [[Файл:Т.Ә.Бикчәнтәев.jpg|200px|thumb|right|Сарсаз авылында туган [[Таһир Бикчәнтәев |Таһир хәзрәт Бикчәнтәев]]. 1997–2001, 2007–2008 елларда мәчет [[имам]]ы]] 1997 елда мәчет имамы итеп унҗиде яшьлек [[Таһир Бикчәнтәев]] сайлана. Аның җилкәсенә мөселман дини оешмасын булдыру һәм рәсми теркәү бурычы йөкләнә. 1999 елның 19 апрелендә Сарсаз авылы җирле дини җәмгыяте (мәхәллә) беренче мәртәбә Омск мөфтияте составында рәсми теркәлү узган<ref>[https://www.audit-it.ru/contragent/1044200004287_mestnaya-musulmanskaya-religioznaya-organizatsiya-d-sarsaz-yurginskogo-munitsipalnogo-okruga ММРО д. Сарсаз Юргинского района.] audit-it.ru</ref>. 2004 елның 30 августында Россия Федерациясе Пенсия фондында, 2008 елның 1 гыйнварында Россия Федерациясе Социаль иминият фондында теркәлү узган<ref>[https://www.list-org.com/company/2665876 РО Мусульман д.Сарсаз Юргинского муниципального округа.]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} list-org.com</ref>. 2001–2007 елларда, Таһир Бикчәнтәев [[Казан]] шәһәрендә, аннары [[Мисыр]]ның [[Каһирә]] шәһәрендә укыган чорда, имам-хатыйб вазыйфаларын Рәшит Шаһабиев башкара<ref name=":Религия" />. 2007 елда Таһир Бикчәнтәев Сарсазга кайта һәм яңадан имам-хатыйб вазыйфаларына керешә. Бу вакытта мәчеттә Ислам нигезләрен һәм гарәп телен өйрәнү буенча якшәмбе мәктәбе оештырыла. Өлкәннәр һәм балалар өчен дәресләрне Таһир хәзрәт үзе үткәрә. 2008 елда аны Кемерово шәһәренең [[Мөнирә (мәчет, Кемерово)| Җәмигъ мәчетенә]] имам-хатыйб вазыйфасына чакыралар. Сарсазда аның урынына имам итеп Шамил Галиев сайлана, ул хәзерге вакытта да эшли. Сарсаз җирле мөселман дини оешмасы рәисе булып Фәрит Закирҗан улы Галимов эшләгән<ref name=":Религия" />. Соңгы елларда авылда яшәүче [[татарлар]] үз көчләре белән мәчетне төзекләндергән. Мәчеттә барлык дини чаралар һәм мөселманнарның төп бәйрәмнәре Ураза һәм Корбан бәйрәмнәре үткәрелеп килә<ref name=":Религия" />. == Имам == 2008 елдан [[Хатиб|имам-хатыйб]] Ибраһим улы Шамил хәзрәт Галиев<ref>[http://dumko42.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=643%3A2015-03-30-12-32-40&catid=47%3A1&Itemid=58 ММРО д. Сарсаз Юргинского района.] dumko42.ru</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://vk.com/club195138567 Мечеть д. Сарсаз] ВКонтакте * [https://www.islam-portal.ru/novosti/104/9544/?ysclid=lwz3lfo6ks928711832 Фоторепортаж: Татарские деревни Кузбасса] * [[Файл:YouTube 2024.svg|60px]] [https://www.youtube.com/watch?v=FuIzdwiTwMk&t=1s д. Сарсаз.] [[YouTube]] видео, 1:13 [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:Кемерово өлкәсе мәчетләре]] [[Төркем:1996 елда төзелгән мәчетләр]] tda176yhe85w9zv5kux5j8pgahf5yrz Рәхимулла (мәчет, Пойковский) 0 819330 5838353 4163228 2026-04-28T14:42:08Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838353 wikitext text/x-wiki {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = Мәчет |Татар атамасы = Рәхимулла<br/><small>Пóйковский мәчете</small> |Үз атамасы = |Рәсем = Рәхимулла_Пойковский.jpg |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Россия |Урнашу урыны статусы = бистә |Урнашу урыны = 628331,<br/>[[Төмән өлкәсе]], [[Хант-Манси — Югра автономияле округы |ХМАО]], [[Нефтеюганск районы]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Пойковский |Пóйковский| d| Q2007807}} [[штб]], Коржавино {{comment|мкр.|микрорайоны}}, 9а |Координатлары = 61.000110, 71.934310 |Дин = [[Ислам]] |Мәхәллә = [[Хант-Манси автономияле округы мөселманнары Диния нәзарәте | ХМАО МДН]] / мәхәллә |Кайсы дини агымга карый = [[сөнни]] ислам |Бина төре = [[манара]]сы бина янәшәсендә |Архитектура стиле = |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = |Төп даталар = 2000 ― ''ачылу''<br/> 2014 ― ''реконструкцияләү'' |Төзелешнең башлануы = |Төзелешнең тәмамлануы = |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = https://vk.com/club182093098?ysclid=ly920i8e8f483980292 Мечеть пгт. Пойковский |Commons = }} '''«Рәхимулла» мәчете''', Пóйковский мәчете ({{lang-ru|Мечеть «Рахимулла» пгт. Пойковский Нефтеюганского района ХМАО}}) ― [[Россия Федерациясе]] субъекты [[Хант-Манси автономияле округы]]ның Пойковский [[шәһәр тибындагы бистә]]сендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе (''[[мәчет]]''). [[Россия мөселманнары Дини җыены]] составындагы округ [[Хант-Манси автономияле округы мөселманнары Диния нәзарәте |Диния нәзарәтенә]] керүче җирле мөселман җәмгыяте ([[мәхәллә]]) карамагында. Пóйковскийда (1967 елга кадәр ''Мушкино бистәсе'', 1968 елдан [[штб]]) 2024 елда 26 494 кеше яшәгән<ref>[https://bdex.ru/naselenie/hanty-mansiyskiy-avtonomnyy-okrug-ugra/n/nefteuganskiy/poykovskiy/ Население поселка городского типа Пойковский.] bdex.ru</ref>. 2010 елда бистә урнашкан [[Нефтеюганск районы]]нда яшәгән халыкның (44 815 кеше) [[татарлар]] 10,2% ын (4 552 кеше), [[башкортлар]] 4% ын (1 800 кеше), [[азәрбайҗаннар]] 1% ын (581 кеше), [[таҗиклар]] 1,1% ын тәшкил иткән<ref>{{Citation |title=2010 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2014-10-29 |archive-date=2015-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915194436/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}</ref>. == Тарих == 2000 елның 11 ноябрендә Пойковскийда «Рәхимулла» мәчете ачыла<ref>[https://gorodarus.ru/pojkovskij.html Пойковский ХМАО России.] gorodarus.ru{{ref-ru}}</ref>. 2014 елның 10 июлендә җирле мөселман дини оешмасы юридик затларның бердәм дәүләт реестрында теркәлгән, [[хатиб|имам-хатыйб]] Абдукодирхон Абдукаюмович Почоев<ref>[https://www.list-org.com/man/3475477 Почоев Абдукодирхон Абдукаюмович]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.audit-it.ru/contragent/1148600000878_mestnaya-musulmanskaya-religioznaya-organizatsiya-gp-poykovskiy?ysclid=ly930ebm1j200942629 ММРО пгт.Пойковский]</ref>. 2014―2015 елларда мәчет бинасы реконструкцияләнгән. Реконструкция барышында [[намаз]] залларының мәйданы ике тапкыр арттырылган, бина янәшәсендәге территория төзекләндерелгән. Дини иҗтимагый оешма [[мәчет]] бинасын һәм ул урнашкан җир участогын үз милкенә алган<ref>[https://ok.ru/group/70000003645968?ysclid=ly8uq22j8z151315860 Мечеть пгт. Пойковский.] ok.ru{{ref-ru}}</ref>. Көндәлек биш вакыт, [[җомга намазы|җомга]] һәм бәйрәм намазларыннан тыш, мәчеттә теләүчеләр өчен [[гарәп теле]]н өйрәнү дәресләре үткәрелә, дини мәсьәләләр буенча коллектив һәм шәхси әңгәмәләр, Россиянең әйдәп баручы Ислам университетлары һәм дини үзәкләре укытучылары белән очрашулар уза<ref>[https://nefteyuganskij-r86.gosweb.gosuslugi.ru/o-munitsipalnom-obrazovanii/dostoprimechatelnosti/dostoprimechatelnosti-2281_22.html Мечеть «Рахимулла». Нефтеюганский район.] nefteyuganskij-r86.gosweb.gosuslugi.ru{{ref-ru}}</ref>. Зур капиталь мәчет төзү планнары бар<ref>[https://plaso.pro/place/862599?ysclid=ly93a65ko4332966606 Мечеть Пойковский ХМАО.] Plaso.pro{{ref-ru}}</ref>. == Җитәкчелек == * [[Имам]] ярдәмчесе Нугман хәзрәт (Нумонхуджа Абдукаюмович) Почоев (1983 елгы)<ref>[https://vk.com/id486373718 Нугман Почоев Вконтакте]</ref> <ref>[https://vk.com/id486373718?w=wall-76529838_15487 Светлый праздник благодарности.] Газета «Югорское обозрение» Нефтеюганский район, 12.04.2024{{ref-ru}}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://ok.ru/group/70000003645968?ysclid=ly8uq22j8z151315860 Мечеть пгт. Пойковский.] ok.ru{{ref-ru}} * [https://vk.com/id486373718?z=video-70627715_456243582%2F78e6bedf3f370833f8%2Fpl_post_-70627715_13280 Ураза-байрам в мечети пгт. Пойковский, 2024.] vk-видео [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:2000 елда төзелгән мәчетләр]] [[Төркем:Хант-Манси автономияле округы мәчетләре]] klbzlfsi4zdre4dw27e117gk4k1k71z Суза (авыл) 0 862739 5838425 4419538 2026-04-29T01:49:32Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838425 wikitext text/x-wiki {{ТП}} '''Суза''' ({{lang-ru|Зюзя}}) — [[Новосибирск өлкәсе]]нең [[Бараба районы]]ндагы авыл, Суза авыл советы үзәге. == Географиясе == Чан күленең төньяк ярында урнашкан. Авылның мәйданы 150 гектар<ref name="200M">{{Cite web|url=http://www.bioweb.ru/index.php?ds=425518|title=Реестр населённых пунктов Новосибирской области (подготовлен департаментом организации управления администрации Новосибирской области). Газета «Советская Сибирь», № 146, 31 июля 2007 года|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150112133749/http://www.bioweb.ru/index.php?ds=425518|archivedate=2015-01-12|language=ru|accessdate=2015-01-14}}</ref>. == Этимологиясе == Авылның исеме татарча суза сүзеннән килеп чыккан, сузылып урнашкан урамнары белән бәйле. Рус телендә зюзя дип үзгәргән.<ref>[https://bsk.nios.ru/content/toponimika-i-smyslovye-znacheniya-nekotoryh-geograficheskih-nazvaniy-novosibirskoy-oblasti#:~:text=%D0%97%D1%8E%D0%B7%D1%8F%2C%20%D1%82%D1%8E%D1%80%D0%BA.,%2C%20%C2%AB%D1%81%D0%B5%D1%81%C2%BB%20%E2%80%93%20%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0. Топонимика и смысловые значения некоторых географических названий Новосибирской области.]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Тарихы == Авыл 1700 елда нигезләнгән. Сузада беренче коллектив хуҗалык 1930 елда оештырылган. Колхоз «Беренче май» дип аталган. Беренче председатель Михаил Иванович Елистратов була. == Халык саны == {{Население|Зюзя (село)}} == Инфраструктурасы == 2006 елдагы мәгълүматларга караганда, авылда 1 сәламәтлек саклау учреждениесе һәм 2 мәгариф учреждениесе эшләгән<ref name="207M">{{Cite web|url=http://www.bioweb.ru/index.php?ds=425518|title=Реестр населённых пунктов Новосибирской области (подготовлен департаментом организации управления администрации Новосибирской области). Газета «Советская Сибирь», № 146, 31 июля 2007 года|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150112133749/http://www.bioweb.ru/index.php?ds=425518|archivedate=2015-01-12|language=ru|accessdate=2015-01-14}}</ref> . == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} [[Төркем:Бараба районы торак пунктлары]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]] leavfbvd4p0yb4akqham6v200c4ehas Икътисади күрсәткечләр 0 862786 5838393 5550888 2026-04-28T23:01:43Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5838393 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Икътисади күрсәткечләр''' ({{lang-ar|{{Label|Q1167393|lang=ar}}}}, {{lang-en|{{Label|Q1167393|lang=en}}}}, {{lang-zh|{{Label|Q1167393|lang=zh}}}}, {{lang-ru|{{Label|Q1167393|lang=ru}}}}) — икътисади вәзгыять һәм процессларны сан ягыннан тасвирлаучы үзенчәлекләр. == Исемлек == {{seealso|Төркем:Икътисади күрсәткечләр}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q1167393} |section= |sort=label |columns=label:исем,description:тасвир,p279}} {| class='wikitable sortable' ! исем ! тасвир ! нәрсәнең ассыйныфы |- | ''[[:d:Q341887|Ackerzahl]]'' | | |- | ''[[:d:Q4787078|Architecture Billings Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q795818|BERI-Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q795973|BIK (Kennzahl)]]'' | | |- | ''[[:d:Q805715|Baltic Dry Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q829707|Beschäftigungsstand]]'' | | |- | ''[[:d:Q831985|Betriebsminimum]]'' | | |- | ''[[:d:Q863913|Binnenhandelsvolumen]]'' | | |- | ''[[:d:Q892975|Book-to-bill ratio]]'' | | |- | ''[[:d:Q1128416|Consumer Confidence Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q4240624|Coppock curve]]'' | | |- | ''[[:d:Q5183724|Credit Managers' Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q86675274|District coefficient]]'' | | |- | ''[[:d:Q5290186|Domestic material consumption]]'' | | |- | ''[[:d:Q495098|Donchian channel]]'' | | |- | ''[[:d:Q5333445|Economic Complexity Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q1282085|Economic Diversification Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q1282094|Economic Vulnerability Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q1308088|Einkaufsmanagerindex]]'' | | |- | ''[[:d:Q1308222|Einkommensvolatilität]]'' | | |- | ''[[:d:Q1339308|Empire State Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q777272|Energy elasticity]]'' | | |- | ''[[:d:Q17455049|EuroCOIN]]'' | | |- | ''[[:d:Q5421564|Export price index]]'' | | |- | ''[[:d:Q1384707|Export quotas]]'' | | |- | ''[[:d:Q1451698|Frauenerwerbsquote]]'' | | |- | ''[[:d:Q120355507|Future Readiness Indicator]]'' | | |- | ''[[:d:Q17002402|Gender Equality Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q5532192|General Services Support Estimate]]'' | | |- | ''[[:d:Q1531592|Global Competitiveness Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q107503849|Great Resignation]]'' | | |- | ''[[:d:Q421912|Greenspan Briefcase Indicator]]'' | | |- | ''[[:d:Q1550169|Grubel–Lloyd index]]'' | | |- | ''[[:d:Q1551881|Gründungsquote]]'' | | |- | ''[[:d:Q5916265|Housing starts]]'' | | |- | ''[[:d:Q3788817|ISEE]]'' | | |- | ''[[:d:Q265149|Ifo Business Climate Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q1661172|Index of Sustainable Economic Welfare]]'' | | |- | ''[[:d:Q37931751|Indices of All Industry Activity]]'' | | |- | ''[[:d:Q1049228|International Property Rights Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q25898355|KFC Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q1735230|Kassenhaltungskoeffizient]]'' | | |- | ''[[:d:Q1667780|Kaufkraftbindungsquote]]'' | | |- | ''[[:d:Q14193629|Keqiang index]]'' | | |- | ''[[:d:Q1502034|Konsumklimaindex]]'' | | |- | ''[[:d:Q935826|Lipstick index]]'' | | |- | ''[[:d:Q6667663|Logistics Performance Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q11764917|MIFROG]]'' | | ''[[:d:Q3516239|growth rate]]'' |- | ''[[:d:Q3150053|Market segmentation index]]'' | | |- | ''[[:d:Q105954541|Marktstellung]]'' | | |- | ''[[:d:Q20825952|Mitarbeiterzufriedenheit]]'' | | |- | ''[[:d:Q1637286|Nettoeinkommen]]'' | | |- | ''[[:d:Q81878241|New orders]]'' | | |- | ''[[:d:Q133109617|Nigeria gross domestic product]]'' | | |- | ''[[:d:Q2015675|Offenheitsgrad]]'' | | |- | ''[[:d:Q2023598|On-balance volume]]'' | | |- | ''[[:d:Q114237652|Palatine-METI barometer]]'' | | |- | ''[[:d:Q116141934|Palaw index]]'' | | |- | ''[[:d:Q7170569|Personal consumption expenditures price index]]'' | | |- | ''[[:d:Q220841|Phillips curve]]'' | | ''[[:d:Q43261931|икътисади кәкресе]]'' |- | ''[[:d:Q2088094|Philly Fed Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q132778416|Prix capturé]]'' | | |- | ''[[:d:Q2414538|Producer price index]]'' | | |- | ''[[:d:Q27928740|Product Complexity Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q2033951|Purchasing Managers' Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q2134727|Realausgabenquote]]'' | | |- | ''[[:d:Q1572371|Relativer Lohn]]'' | | |- | ''[[:d:Q2167034|Rosenbluth-Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q7390392|SIMIC]]'' | | |- | ''[[:d:Q932213|Skyscraper Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q7550836|Social Security Wage Base]]'' | | |- | ''[[:d:Q1409185|Sockelarbeitslosigkeit]]'' | | |- | ''[[:d:Q889793|Soil value]]'' | | |- | ''[[:d:Q15849203|Steuerdeckungsquote]]'' | | |- | ''[[:d:Q1516844|TED spread]]'' | | |- | ''[[:d:Q136750556|Tacoindeksen]]'' | | |- | ''[[:d:Q536652|U.S. Dollar Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q2478829|Umwegrendite]]'' | | |- | ''[[:d:Q2478834|Umwegrentabilität]]'' | | |- | ''[[:d:Q2337407|Volume–price trend]]'' | | |- | ''[[:d:Q16858082|Wohlfahrtsindex]]'' | | |- | ''[[:d:Q136072|ZEW Indicator]]'' | | |- | ''[[:d:Q860380|balance sheet total]]'' | | |- | ''[[:d:Q12187483|base amount]]'' | | |- | ''[[:d:Q110919082|bruto-vloeroppervlakte]]'' | | |- | ''[[:d:Q1422850|compound annual growth rate]]'' | | ''[[:d:Q3516239|growth rate]]''<br/>''[[:d:Q4769689|Annual growth rate]]'' |- | ''[[:d:Q4925768|consumer confidence]]'' | | икътисади күрсәткеч |- | ''[[:d:Q2705220|coverage ratio]]'' | | ''[[:d:Q3481047|ratio]]'' |- | ''[[:d:Q2616300|drempelwaarde]]'' | | |- | ''[[:d:Q11290480|energy self-sufficiency rate]]'' | | ''[[:d:Q1434188|sustenance]]'' |- | ''[[:d:Q107445598|etxeko erabileraren ehuneko (EAS)]]'' | | |- | ''[[:d:Q11666070|food self-sufficiency rate]]'' | | ''[[:d:Q1434188|sustenance]]'' |- | ''[[:d:Q109363314|gross domestic well-being]]'' | | |- | ''[[:d:Q994837|gross metropolitan product]]'' | | |- | ''[[:d:Q3050722|gross world product]]'' | | |- | ''[[:d:Q107445409|kaleko erabileraren ehuneko (EAS)]]'' | | |- | ''[[:d:Q1792039|kumulierter Energieaufwand]]'' | | |- | ''[[:d:Q15878804|loonkosthandicap]]'' | | |- | ''[[:d:Q28522|markatal]]'' | | |- | ''[[:d:Q107147310|material intensity]]'' | | |- | ''[[:d:Q1414747|momentum]]'' | | |- | ''[[:d:Q655370|output elasticity]]'' | | |- | ''[[:d:Q631916|output gap]]'' | | |- | ''[[:d:Q134488695|overall operations effectiveness]]'' | | |- | ''[[:d:Q1434693|sales per unit area]]'' | | [[ваклап сату]] |- | ''[[:d:Q1390768|sickness absence level]]'' | | |- | ''[[:d:Q628519|work performance]]'' | | ''[[:d:Q1296024|effectiveness]]'' |- | ''[[:d:Q205257|yield curve]]'' | | ''[[:d:Q43261931|икътисади кәкресе]]'' |- | ''[[:d:Q309187|Бигмак индексы]]'' | | |- | ''[[:d:Q12165948|Фондоёмкость]]'' | | |- | ''[[:d:Q1499566|банк мультипликаторы]]'' | | |- | ''[[:d:Q1936341|бәяләр дәрәҗәсе]]'' | | |- | ''[[:d:Q106520387|губернаторларның төп нәтиҗәлелек күрсәткечләре]]'' | | |- | ''[[:d:Q1931610|икътисади ирек индексы]]'' | | |- | ''[[:d:Q59624243|импорт бәяләре индексы]]'' | | |- | ''[[:d:Q1728578|капитал җитештерүчәнлеге]]'' | | [[Җитештерүчәнлек (икътисад)|җитештерүчәнлек]] |- | ''[[:d:Q6158427|керем тигезсезлеге үлчәмнәре]]'' | | |- | ''[[:d:Q93392206|кеше башына ТЭП]]'' | икътисадның байлыгы үлчәме | [[тулаем эчке продукт]] |- | [[милли керем]] | | [[керем]] |- | ''[[:d:Q106509548|натураль күрсәткечләр]]'' | икътисади күрсәткечләр төре | |- | ''[[:d:Q28501082|номиналь тулаем эчке продукт]]'' | | [[тулаем эчке продукт]] |- | ''[[:d:Q3630992|опт бәяләр индексы]]'' | | |- | ''[[:d:Q7315833|ресурс җитештерүчәнлеге]]'' | | |- | [[сатып алу мөмкинчелеге паритеты]] | акчаларның чагыштырмача кыйммәтен билгеләү өчен кулланылган икътисади теория һәм техникасы | |- | ''[[:d:Q107444829|сөйләшүчеләр өлеше]]'' | халыкның аерым бер телдә сөйләшүчеләр өлеше (%) | |- | ''[[:d:Q2224091|тотрыклы милли керем]]'' | | |- | ''[[:d:Q6803767|тулаем милли керем]]'' | | [[милли керем]] |- | [[тулаем милли продукт]] | | [[милли керем]] |- | ''[[:d:Q2474103|тулаем региональ продукт]]'' | | |- | ''[[:d:Q5610525|тулаем төбәк продукты]]'' | | [[тулаем эчке продукт]] |- | ''[[:d:Q5610489|тулаем эчке керем]]'' | | |- | ''[[:d:Q19978244|тулаем эчке продукт (САМП)]]'' | Сатып алу мөмкинчелеге паритеты күзлегеннән исәпләнелгән тулаем эчке продукт | [[тулаем эчке продукт]] |- | ''[[:d:Q2325185|хөкүмәт зурлыгы]]'' | хәкимиятләр хезмәткәрләре саны | |- | ''[[:d:Q1938362|чиста милли продукт]]'' | | |- | ''[[:d:Q3406741|чиста эчке продукт]]'' | | |- | ''[[:d:Q11452848|чын ТЭП үсеше зурлыгы]]'' | | |- | ''[[:d:Q1502719|чын прогресс индикаторы]]'' | | |- | ''[[:d:Q7301159|чын тулаем эчке продукт]]'' | | [[тулаем эчке продукт]] |- | ''[[:d:Q1787954|эшсезлек дәрәҗәсе]]'' | | ''[[:d:Q12963794|labor statistics]]'' |- | ''[[:d:Q56376768|юллар сыйфаты күрсәткече]]'' | | |- | [[яшәү минимумы]] | | ''[[:d:Q10585806|иң азы]]''<br/>[[керем]] |- | ''[[:d:Q571044|өстәлгән кыйммәтнең бүленеше]]'' | | |- | ''[[:d:Q24870714|ザーサイ指数]]'' | | |- | ''[[:d:Q11396137|分衆]]'' | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == [[Төркем:Икътисади статистика]] [[Төркем:Исемлекләр:Икътисад]] 5ba2ockvqd3nka0kbjeuyzgh7zh75a3 Россия югары уку йортлары исемлеге 0 864427 5838339 5838190 2026-04-28T13:25:35Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 121 sources and tagging 9 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838339 wikitext text/x-wiki {{Мәгълүмати исемлек}} {{УК}} '''Россия югары уку йортлары исемлеге''' яки ''Россия университетлары исемлеге'' — {{RUS}}ндә эшләүче '''университет''' һәм башка статуслы [[югары уку йорты|югары уку йортлары]] исемлеге. == Уникаль статуслы университетлар (2) == {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! сурәт ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | 1724-01-22 | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[Файл:Spb 06-2012 University Embankment 06.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State University|Saint Petersburg State University]] | http://www.spbu.ru/ |- | style='text-align:right'| 2 | 1755-01-12 | [[Мәскәү дәүләт университеты]] | [[Файл:МГУ, вид с воздуха.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2359096|Раменки]]'' | [[:commons:Category:Moscow State University|Moscow State University]] | https://www.msu.ru/<br/>https://www.msu.ru/en/<br/>https://www.msu.ru/ch/ |} == Федераль университетлар (10) == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q4481793 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! сурәт ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | 1804-11-05 | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Файл:Kazan State University from the 2 Korpus.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]<br/>[[Татарстан]] | [[:commons:Category:Kazan University|Kazan University]] | https://kpfu.ru/ |- | style='text-align:right'| 2 | 1899 | [[Ерак Көнчыгыш федераль университеты]] | [[Файл:Far Eastern Federal University 2.JPG|center|128px]] | [[Диңгез буе крае]]<br/>''[[:d:Q4112963|Владивосток шәһәр округы]]''<br/>''[[:d:Q15189883|Русский бистәсе]]'' | [[:commons:Category:Far Eastern Federal University|Far Eastern Federal University]] | https://www.dvfu.ru/ |- | style='text-align:right'| 3 | 1915 | ''[[:d:Q2065921|Көньяк федераль университеты]]'' | [[Файл:Rostov-on-Don, Southern Federal University, Russia.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Southern Federal University (Rostov-on-Don)|Southern Federal University (Rostov-on-Don)]] | http://www.sfedu.ru |- | style='text-align:right'| 4 | 1920 | [[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]] | [[Файл:Ural State Technical University (August 2022) - 1.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]]<br/>[[Екатеринбурның Киров районы|Киров районы]]<br/>[[Свердловск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Ural Federal University|Ural Federal University]] | http://www.ustu.ru/<br/>https://urfu.ru/ru/<br/>https://urfu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 5 | 1934 | [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]] | [[Файл:КФЕН СВФУ август 2013.jpg|center|128px]] | [[Якутия]]<br/>''[[:d:Q18405912|Якутск шәһәр округы]]''<br/>[[Якутск]]<br/>''[[:d:Q4333128|Октябрьский округ]]'' | [[:commons:Category:North-Eastern Federal University|North-Eastern Federal University]] | http://s-vfu.ru |- | style='text-align:right'| 6 | 1947 | ''[[:d:Q805777|Иммануил Кант ис. Балтыйк федераль университеты]]'' | [[Файл:101-0160 IMG.JPG|center|128px]] | [[Калининград]] | [[:commons:Category:Immanuel Kant Baltic Federal University|Immanuel Kant Baltic Federal University]] | http://www.kantiana.ru/ |- | style='text-align:right'| 7 | 2006 | [[Себер федераль университеты]] | [[Файл:Siberian Federal University (site 4), Krasnoyarsk.JPG|center|128px]] | [[Красноярск]]<br/>''[[:d:Q4333155|Oktyabrsky District]]''<br/>''[[:d:Q18405934|Красноярск шәһәр округы]]''<br/>[[Красноярск крае]] | [[:commons:Category:Siberian Federal University|Siberian Federal University]] | https://sfu.ru/ |- | style='text-align:right'| 8 | 2010 | ''[[:d:Q4352907|Михаил Ломоносов исемендәге Төньяк (Арктик) федераль университеты]]'' | [[Файл:Arkhangelsk technology university.jpg|center|128px]] | [[Архангельск]] | [[:commons:Category:Northern (Arctic) Federal University|Northern (Arctic) Federal University]] | http://narfu.ru/ |- | style='text-align:right'| 9 | 2012 | ''[[:d:Q4412491|Төньяк Кавказ федераль университеты]]'' | [[Файл:Main campus of NCFU.jpg|center|128px]] | [[Ставрополь]] | [[:commons:Category:North-Caucasus Federal University|North-Caucasus Federal University]] | http://www.ncfu.ru/ |- | style='text-align:right'| 10 | 2014 | ''[[:d:Q17749157|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Кырым федераль университеты]]'' | [[Файл:ТНУ - panoramio (4).jpg|center|128px]] | [[Кырым]] | [[:commons:Category:Crimean Federal University|Crimean Federal University]] | https://cfuv.ru |} {{Wikidata list end}} == Илкүләм тикшеренү университетлары (29) == {{seealso|Россиянең илкүләм тикшеренү университеты}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q4315006 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! сурәт ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | 1773-11-01 | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | [[Файл:Spb Vasilievsky Island Mining College asv2019-09 img3.jpg|center|128px]] | [[Василий утравы районы]]<br/>''[[:d:Q4032432|Municipal Okrug #7]]''<br/>[[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg Mining University|Saint Petersburg Mining University]] | http://www.spmi.ru/ |- | style='text-align:right'| 2 | 1830-07-13 | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:Слободской дворец 003.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Bauman Moscow State Technical University|Bauman Moscow State Technical University]] | https://bmstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 3 | 1876 | ''[[:d:Q2010483|Белгород дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Belgorod State University in september.jpg|center|128px]] | [[Белгород]] | [[:commons:Category:Belgorod State University|Belgorod State University]] | https://bsuedu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 4 | 1878 | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус ТГУ.jpg|center|128px]] | [[Тум|Томск]] | [[:commons:Category:Tomsk State University|Tomsk State University]] | http://www.tsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 5 | 1890-06-14 | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | [[Файл:Kazan-khti-main.jpg|center|128px]] | [[Казан]] | [[:commons:Category:Kazan National Research Technological University|Kazan National Research Technological University]] | http://www.kstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 6 | 1896 | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | [[Файл:Ленина-30-DSN57425.jpg|center|128px]] | [[Тум|Томск]] | [[:commons:Category:Tomsk Polytechnical University|Tomsk Polytechnical University]] | http://www.tpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 7 | 1899 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[Файл:Политехнический институт. Главное здание01.jpg|center|128px]] | [[Калинин районы (Санкт-Петербург)|Санкт-Петербургның Калинин районы]]<br/>''[[:d:Q4059198|Академическое муниципаль округы]]''<br/>[[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg Polytechnical University|Saint Petersburg Polytechnical University]] | http://www.spbstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 8 | 1900 | ''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]'' | [[Файл:ITMO University's main building, August 2016.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:SPbSU ITMO|SPbSU ITMO]] | https://itmo.ru/ |- | style='text-align:right'| 9 | 1906 | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[Файл:RGMU.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian Medical University|Russian Medical University]] | https://rsmu.ru |- | style='text-align:right'| 10 | 1909 | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]] | [[Файл:Univer saratov.JPG|center|128px]] | [[Сарытау]]<br/>[[Сарытауның Киров районы]]<br/>[[Сарытау өлкәсе]] | [[:commons:Category:Saratov State University|Saratov State University]] | http://www.sgu.ru/<br/>https://en.sgu.ru/ |- | style='text-align:right'| 11 | 1916 | ''[[:d:Q492766|Николай Иванович Лобачевский исемендәге Түбән Новгород дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Lobachevsky University. Faculty of Philology 03.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Lobachevsky State University of Nizhny Novgorod|Lobachevsky State University of Nizhny Novgorod]] | http://www.unn.ru |- | style='text-align:right'| 12 | 1916 | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | [[Файл:Пермский государственный университет. Корпус №5.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4160819|Дзержинский районы]]''<br/>[[Пермь]]<br/>[[Пермь крае]] | [[:commons:Category:Perm State University|Perm State University]] | http://www.psu.ru/ |- | style='text-align:right'| 13 | 1918 | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | [[Файл:Korpus b.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Institute of Steel and Alloys|Moscow Institute of Steel and Alloys]] | http://www.misis.ru/ |- | style='text-align:right'| 14 | 1921-11-22 | [[Мәскәү дәүләт төзелеш университеты]] | [[Файл:Mgsu.kampus.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Төньяк-Көнчыгыш административ округ (Мәскәү)|Төньяк-Көнчыгыш административ округ]]<br/>''[[:d:Q2367611|Ярославский районы]]'' | [[:commons:Category:Moscow State University of Civil Engineering|Moscow State University of Civil Engineering]] | https://mgsu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210720143106/https://mgsu.ru/ |date=2021-07-20 }} |- | style='text-align:right'| 15 | 1930 | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[Файл:Lefortovo mei.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Power Engineering Institute|Moscow Power Engineering Institute]] | http://www.mpei.ru/<br/>https://mpei.ru/lang/more/chn/Pages/default.aspx<br/>https://mpei.ru/lang/en/Pages/default.aspx<br/>https://mpei.ru/lang/more/deu/Pages/default.aspx |- | style='text-align:right'| 16 | 1930-02-26 | [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[Файл:НИ ИрГТУ (ИрНИТУ).jpg|center|128px]] | [[Иркутск өлкәсе]]<br/>[[Иркутск]]<br/>''[[:d:Q4410160|Свердловский округы]]'' | [[:commons:Category:Irkutsk National Research Technical University|Irkutsk National Research Technical University]] | http://www.istu.edu/cng<br/>http://www.istu.edu/<br/>https://eng.istu.edu/<br/>https://fr.istu.edu/ |- | style='text-align:right'| 17 | 1930-04-17 | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | [[Файл:Moscow-1254 - 18 Ленинский проспект.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Көньяк-Көнбатыш административ округ (Мәскәү)|Көньяк-Көнбатыш административ округ]]<br/>''[[:d:Q1962831|Вернадский проспекты районы]]'' | [[:commons:Category:Gubkin Russian State University of Oil and Gas|Gubkin Russian State University of Oil and Gas]] | http://www.gubkin.ru |- | style='text-align:right'| 18 | 1930-08-29 | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[Файл:MAI-moscow.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Aviation Institute|Moscow Aviation Institute]] | http://www.mai.ru/ |- | style='text-align:right'| 19 | 1931-10-01 | [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]] | [[Файл:Saransk University (42033511865).jpg|center|128px]] | [[Саранск]]<br/>''[[:d:Q48941175|Ленин районы]]''<br/>''[[:d:Q4145676|Саранск шәһәр бүлгесе]]''<br/>[[Мордовия]] | [[:commons:Category:Mordovian State University|Mordovian State University]] | https://mrsu.ru/ru/ |- | style='text-align:right'| 20 | 1932-03-05 | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[Файл:Здание 1-ой мужской гимназии (г. Казань, ул. К.Маркса) - 2.JPG|center|128px]] | [[Татарстан]]<br/>[[Казан]]<br/>[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]] | [[:commons:Category:Kazan State Technical University named after A. N. Tupolev|Kazan State Technical University named after A. N. Tupolev]] | http://www.kai.ru/ |- | style='text-align:right'| 21 | 1942-10-01 | [[Академик С. П. Королёв исемендәге Самар илкүләм тикшеренү университеты|Академик С. П. Королёв исемендәге Самар милли тикшеренү университеты]] | [[Файл:SSAU.jpg|center|128px]] | [[Самар өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q27577214|Самар шәһәр округы]]''<br/>[[Самар]]<br/>[[Самарның Октябрь районы]] | | http://www.ssau.ru |- | style='text-align:right'| 22 | 1942-11-22 | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус МИФИ (21.03.2026).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Engineering Physics Institute|Moscow Engineering Physics Institute]] | https://www.mephi.ru/ |- | style='text-align:right'| 23 | 1943-12-15 | ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]'' | [[Файл:South Ural State University (13125656685).jpg|center|128px]] | [[Чиләбе]] | [[:commons:Category:South Ural State University|South Ural State University]] | https://www.susu.ru/ |- | style='text-align:right'| 24 | 1946 | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[Файл:Mipt phystech.jpg|center|128px]] | [[Долгопрудный]]<br/>[[Жуковский (Мәскәү өлкәсе)|Жуковски (Мәскәү өлкәсе)]]<br/>[[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Institute of Physics and Technology|Moscow Institute of Physics and Technology]] | https://mipt.ru/ |- | style='text-align:right'| 25 | 1953 | ''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]'' | [[Файл:Пермский национальный исследовательский политехнический университет.jpg|center|128px]] | [[Пермь]] | [[:commons:Category:Perm State Technical University (Main Building)|Perm State Technical University (Main Building)]] | http://pstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 26 | 1959 | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Akademgorodok NSU Interweek.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Novosibirsk State University|Novosibirsk State University]] | http://www.nsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 27 | 1965 | ''[[:d:Q182118|«МИЭТ» илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[Файл:Zelenograd - MIET.jpg|center|128px]] | [[Зеленоград административ округы (Мәскәү)|Зеленоград административ округы]] | [[:commons:Category:National Research University of Electronic Technology|National Research University of Electronic Technology]] | https://www.miet.ru/ |- | style='text-align:right'| 28 | 1992-11-20 | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | [[Файл:HSE new building (2015-01-22) 01.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Үзәк административ округ (Мәскәү)|Үзәк административ округ]]<br/>''[[:d:Q1669860|Басманный районы]]'' | [[:commons:Category:National Research University Higher School of Economics|National Research University Higher School of Economics]] | http://www.hse.ru/ |- | style='text-align:right'| 29 | 1997<br/>2002-10-08 | [[РФА Ж. И. Алферов исемендәге Санкт-Петербург милли тикшеренү академия университеты|Россия фәннәр академиясенең Жорес Иванович Алфёров исемендәге Санкт-Петербург академия университеты]] | [[Файл:0425Aa1. Saint Petersburg. Alferov University.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]]<br/>[[Калинин районы (Санкт-Петербург)|Санкт-Петербургның Калинин районы]] | | http://spbau.ru/ |} {{Wikidata list end}} == Төбәк терәк университетлары (33) == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q48940751 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! сурәт ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | 1888-08-03 | [[Себер дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:Siberian State Medical University.jpg|center|128px]] | [[Тум|Томск]]<br/>''[[:d:Q4221687|Томскның Киров районы]]''<br/>''[[:d:Q24636058|Томск шәһәр бүлгесе]]''<br/>[[Тум өлкәсе|Томск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Siberian State Medical University|Siberian State Medical University]] | http://www.ssmu.ru |- | style='text-align:right'| 2 | 1914 | ''[[:d:Q4406402|Самар дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус .jpg|center|128px]] | [[Самар]] | [[:commons:Category:Samara State Technical University|Samara State Technical University]] | http://www.samgtu.ru |- | style='text-align:right'| 3 | 1917 | ''[[:d:Q4318652|Ростислав Евгеньевич Алексеев исемендәге Нижгар дәүләт технология университеты]]'' | [[Файл:Nizhny Novgorod Technical University 1st building.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Nizhny Novgorod State Technical University|Nizhny Novgorod State Technical University]] | http://nntu.ru/ |- | style='text-align:right'| 4 | 1919-06-23<br/>1931 | ''[[:d:Q7101513|Иван Сергеевич Тургенев исемендәге Орёл дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус ОГУ (Орёл, Комсомольская, 95) (2).jpg|center|128px]] | [[Орёл]] | [[:commons:Category:Oryol State University|Oryol State University]] | http://www.univ-orel.ru/<br/>http://int.oreluniver.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 5 | 1930 | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Tula State University (building 1).jpg|center|128px]] | [[Тула]] | [[:commons:Category:Tula State University|Tula State University]] | https://tulsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 6 | 1930 | ''[[:d:Q4122969|Волгоград дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Volgograd State Technical University 001.jpg|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd State Technical University|Volgograd State Technical University]] | http://www.vstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 7 | 1930 | ''[[:d:Q4166431|Дон дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Don state technical university.JPG|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Don State Technical University|Don State Technical University]] | https://donstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 8 | 1930-10-06<br/>1930 | ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Саратовский политехнический универ 1.jpg|center|128px]] | [[Сарытау]] | [[:commons:Category:Saratov State Technical University|Saratov State Technical University]] | http://www.sstu.ru<br/>http://en.sstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 9 | 1932 | ''[[:d:Q28656881|Кострома дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус Костромского государственного технологического университета.jpg|center|128px]] | [[Кострома]] | [[:commons:Category:Kostroma State University|Kostroma State University]] | http://kstu.edu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170620095843/http://www.kstu.edu.ru/ |date=2017-06-20 }} |- | style='text-align:right'| 10 | 1934-03-22 | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | [[Файл:Магнитогорский государственный технический университет.jpg|center|128px]] | [[Чиләбе өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q19910636|Магнитогорск шәһәр округы]]''<br/>[[Магнитогорск]]<br/>''[[:d:Q30891259|Ленинский районы]]'' | [[:commons:Category:Magnitogorsk State Technical University|Magnitogorsk State Technical University]] | http://www.magtu.ru<br/>https://en.magtu.ru/ |- | style='text-align:right'| 11 | 1940 | ''[[:d:Q4361461|Петрозаводск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Petrozavodsk 06-2017 img34 University.jpg|center|128px]] | [[Петрозаводск]] | [[:commons:Category:Petrozavodsk State University|Petrozavodsk State University]] | http://www.petrsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 12 | 1942-11-16 | [[Омск дәүләт техник университеты]] | | [[Омск]]<br/>[[Совет административ округы (Омск)|Совет административ округы]]<br/>[[Омск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Omsk State Technical University|Omsk State Technical University]] | http://www.omgtu.ru/ |- | style='text-align:right'| 13 | 1948-10-04 | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | [[Файл:UGNTU (Ufa).jpg|center|128px]] | [[Уфаның Орджоникидзе районы|Орҗоникидзе районы]]<br/>[[Уфа]]<br/>[[Башкортстан]] | [[:commons:Category:Ufa State Petroleum Technological University|Ufa State Petroleum Technological University]] | http://www.rusoil.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150926025505/http://www.rusoil.net/ |date=2015-09-26 }}<br/>https://ugntu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231216142455/https://ugntu.ru/ |date=2023-12-16 }}<br/>https://ugntu.ru/en{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 14 | 1950 | ''[[:d:Q1467445|Новосибирск дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Nstu-1.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Novosibirsk State Technical University|Novosibirsk State Technical University]] | https://www.nstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 15 | 1950-01-11 | [[Мурманск арктик университеты]] | [[Файл:МГТУ.jpg|center|128px]] | [[Мурманск]]<br/>''[[:d:Q17082747|Pervomaysky District]]''<br/>''[[:d:Q17080695|Oktyabrsky District]]'' | [[:commons:Category:Murmansk State Technical University|Murmansk State Technical University]] | https://mauniver.ru/<br/>https://mauniver.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 16 | 1954-04-29 | [[Белгород дәүләт технология университеты|Владимир Григорьевич Шухов исемендәге Белгород дәүләт технология университеты]] | [[Файл:Bstu00938.jpg|center|128px]] | [[Белгород]]<br/>''[[:d:Q27532780|Белгород шәһәр округы]]''<br/>[[Белгород өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q4126633|Белгородның Көнчыгыш округ районы]]'' | [[:commons:Category:Belgorod University of Technology|Belgorod University of Technology]] | http://www.bstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 17 | 1956-08-14 | [[Воронеж дәүләт техник университеты|Воронеж дәүләт техника университеты]] | [[Файл:016. Воронеж. Архитектурно-строительный университет.jpg|center|128px]] | [[Воронеж]]<br/>''[[:d:Q4258358|Ленинский районы]]''<br/>''[[:d:Q27538353|Воронеж шәһәр округы]]''<br/>[[Воронеж өлкәсе]] | | http://cchgeu.ru/<br/>https://cchgeu.ru/en/<br/>https://cchgeu.ru/fr/<br/>https://cchgeu.ru/de/<br/>https://cchgeu.ru/cn/<br/>https://cchgeu.ru/ar/ |- | style='text-align:right'| 18 | 1958 | ''[[:d:Q4113278|Александр һәм Николай Григорьевич Столетовлар исемендәге Владимир дәүләт университеты]]'' | [[Файл:ВлГУ.jpg|center|128px]] | [[Владимир (шәһәр)|Владимир]] | [[:commons:Category:Vladimir State University|Vladimir State University]] | http://www.vlsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 19 | 1960 | ''[[:d:Q174220|Академик Михаил Фёдорович Решетнёв исемендәге Себер дәүләт аэро-космос университеты]]'' | [[Файл:Siberian State Aerospace University, Krasnoyarsk.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | [[:commons:Category:Siberian State Aerospace University|Siberian State Aerospace University]] | http://www.sibsau.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419122928/http://www.sibsau.ru/ |date=2012-04-19 }} |- | style='text-align:right'| 20 | 1963 | ''[[:d:Q4467498|Төмән индустриаль университеты]]'' | [[Файл:Tyumen Oblast Tyumen Industrial University 2023-06 1687891138.JPG|center|128px]] | [[Төмән]] | [[:commons:Category:Tyumen Industrial University|Tyumen Industrial University]] | https://www.tyuiu.ru/ |- | style='text-align:right'| 21 | 1963-03-13 | [[Вятка дәүләт университеты]] | [[Файл:Главный корпус ВятГУ.png|center|128px]] | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]<br/>[[Кировның Ленин районы]]<br/>''[[:d:Q4221641|Киров шәһәре муниципалитеты]]''<br/>[[Киров өлкәсе]] | [[:commons:Category:Vyatka State University|Vyatka State University]] | http://www.vyatsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 22 | 1970 | ''[[:d:Q786280|Басан Бадьминович Городовиков исемендәге Калмык дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Kalmuniversitet.jpg|center|128px]] | [[Элиста]] | [[:commons:Category:Kalmyk State University|Kalmyk State University]] | http://www.kalmsu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210213222822/http://www.kalmsu.ru/ |date=2021-02-13 }} |- | style='text-align:right'| 23 | 1970 | ''[[:d:Q958886|Павел Григорьевич Демидов исемендәге Ярославль дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Yaroslavl State University, 1 corpus.JPG|center|128px]] | [[Ярославль]] | [[:commons:Category:Yaroslavl State University|Yaroslavl State University]] | http://www.uniyar.ac.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060929064253/http://www.uniyar.ac.ru/ |date=2006-09-29 }} |- | style='text-align:right'| 24 | 1972-01-01 | [[Мари дәүләт университеты]] | [[Файл:The main building of Mari State University.jpg|center|128px]] | [[Мари Ил|Мари Иле]]<br/>''[[:d:Q18055588|«Йошкар-Ола каласы» шәһәр округы]]''<br/>[[Йошкар-Ола]] | [[:commons:Category:Mari State University|Mari State University]] | http://www.marsu.ru<br/>https://marsu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 25 | 1972-02-10 | [[Питирим Сорокин исемендәге Сыктывкар дәүләт университеты]] | [[Файл:Главный корпус СыктГУ.jpg|center|128px]] | [[Коми Республикасы]]<br/>''[[:d:Q3744966|Сыктывкар шәһәр округы]]''<br/>[[Сыктывкар]] | [[:commons:Category:Syktyvkar State University|Syktyvkar State University]] | http://www.syktsu.ru/<br/>https://en.syktsu.ru/{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 26 | 1973 | ''[[:d:Q4062936|Алтай дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Architecture of Barnaul-2021 - 26.jpeg|center|128px]] | [[Барнавыл]] | [[:commons:Category:Altai State University|Altai State University]] | https://www.asu.ru/ |- | style='text-align:right'| 27 | 1973-02-22 | [[Кемерово дәүләт университеты]] | [[Файл:НФИ КемГУ.jpg|center|128px]] | [[Кемерово]]<br/>''[[:d:Q4183182|Заводский районы]]''<br/>[[Кемерово өлкәсе]] | [[:commons:Category:Kemerovo State University|Kemerovo State University]] | http://www.kemsu.ru<br/>https://en.kemsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 28 | 1988 | [[Сембер дәүләт университеты]] | [[Файл:Симбирский банк Ульяновск.jpg|center|128px]] | [[Сембер]]<br/>[[Сембернең Ленин районы]]<br/>''[[:d:Q4145679|Сембер шәһәр округы]]''<br/>[[Сембер өлкәсе]] | [[:commons:Category:Ulyanovsk State University|Ulyanovsk State University]] | http://english.ulsu.ru<br/>https://ulsu.ru/en/<br/>https://ulsu.ru/ru/ |- | style='text-align:right'| 29 | 1989-03-29 | [[Сочи дәүләт университеты]] | [[Файл:Sochi State University.jpg|center|128px]] | [[Сочи]]<br/>''[[:d:Q2084341|Центральный районы]]''<br/>''[[:d:Q3085607|Сочи курорт шәһәре муниципаль берәмлеге]]''<br/>[[Краснодар крае]] | [[:commons:Category:Sochi State University|Sochi State University]] | https://sutr.ru/<br/>http://en.sutr.ru/ |- | style='text-align:right'| 30 | 1993-06-30 | ''[[:d:Q4322512|Ярослав Зирәк исемендәге Новгород дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус НовГУ.jpg|center|128px]] | [[Бөек Новгород]] | [[:commons:Category:Yaroslav-the-Wise Novgorod State University|Yaroslav-the-Wise Novgorod State University]] | http://www.novsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 31 | 1996-06-03 | [[Череповец дәүләт университеты]] | [[Файл:Cherepovets State University (1).jpg|center|128px]] | [[Вологда өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q27538324|Череповец шәһәр округы]]''<br/>[[Череповец]] | | https://www.chsu.ru/<br/>https://www.chsu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 32 | 2001 | ''[[:d:Q4460099|Тольятти дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Togliatti state university 0475.JPG|center|128px]] | [[Тольятти]] | | http://www.tltsu.ru |- | style='text-align:right'| 33 | 2010-12-27 | [[Псков дәүләт университеты]] | [[Файл:Pskov State University 1.jpg|center|128px]] | [[Псков]]<br/>''[[:d:Q127587217|Псков шәһәр округы]]''<br/>[[Псков өлкәсе]] | [[:commons:Category:Pskov State University|Pskov State University]] | https://www.pskgu.ru/<br/>https://www.pskgu.ru/en/ |} {{Wikidata list end}} == Башка университетлар == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q3918 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! сурәт ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | 1758 | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[Файл:Научно-исследовательский центр МГМУ (Москва) 003.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:I.M. Sechenov First Moscow State Medical University|I.M. Sechenov First Moscow State Medical University]] | https://sechenov.ru/ |- | style='text-align:right'| 2 | 1779-05-27 | [[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]] | [[Файл:Старый миигаик.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Үзәк административ округ (Мәскәү)|Үзәк административ округ]]<br/>''[[:d:Q1669860|Басманный районы]]'' | [[:commons:Category:Moscow State University of Geodesy and Cartography|Moscow State University of Geodesy and Cartography]] | http://www.miigaik.ru/ |- | style='text-align:right'| 3 | 1797 | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:Herzen State Pedagogical University of Russia, main building at winter evening.JPG|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Herzen University|Herzen University]] | http://www.herzen.spb.ru/ |- | style='text-align:right'| 4 | 1803-05-22 | [[Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты]] | [[Файл:СПбГЛТУ - главное здание.jpg|center|128px]] | [[Выборг районы (Санкт-Петербург)|Выборг районы]]<br/>[[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State Forestry Academy|Saint Petersburg State Forestry Academy]] | http://spbftu.ru<br/>https://polyglot.spbftu.ru/ |- | style='text-align:right'| 5 | 1804 | ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]'' | [[Файл:Moscow State Linguistic University at Ostozhenka (2013) by shakko 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q862100|Хамовники]]'' | [[:commons:Category:Moscow State Linguistic University|Moscow State Linguistic University]] | http://www.linguanet.ru/ |- | style='text-align:right'| 6 | 1809 | ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]'' | [[Файл:505. Petersburg State Transport University. Main building.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:St. Petersburg State Transport University|St. Petersburg State Transport University]] | http://www.pgups.ru/ |- | style='text-align:right'| 7 | 1814-05-14 | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:Казань, главный корпус КГМУ.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Татарстан]]<br/>[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]] | [[:commons:Category:Kazan State Medical University|Kazan State Medical University]] | https://kazangmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 8 | 1825 | ''[[:d:Q2360835|Сергей Григорьевич Строганов исемендәге Россия дәүләт сәнгать-сәнәгать университеты]]'' | [[Файл:Здание МГХПА.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q2704327|Сокол]]'' | [[:commons:Category:Stroganov Moscow State University of Arts and Industry|Stroganov Moscow State University of Arts and Industry]] | https://rghpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 9 | 1832-05-09 | [[Санкт-Петербург дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[Файл:DSC02490 2006 Санкт-Петербург, 2-я Красноармейская улица, 4, Учебный корпус Института гражданских инженеров им. императора Николая I.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]]<br/>[[Адмираллык районы|Санкт-Петербургның Адмираллык районы]] | [[:commons:Category:Saint-Petersburg State University of Architecture and Civil Engineering|Saint-Petersburg State University of Architecture and Civil Engineering]] | http://spbgasu.ru/<br/>http://spbgasu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 10 | 1864<br/>1865 | ''[[:d:Q4304083|Мәскәү политехника университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус Московского политехнического университета.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Polytechnic University|Moscow Polytechnic University]] | https://mospolytech.ru/<br/>http://www.mospolytech.ru/index.php?eng |- | style='text-align:right'| 11 | 1870 | ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Tver university.jpg|center|128px]] | [[Тверь]] | [[:commons:Category:Tver State University|Tver State University]] | http://university.tversu.ru/ |- | style='text-align:right'| 12 | 1872 | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:МПГУ 01.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Pedagogical State University|Moscow Pedagogical State University]] | http://www.mpgu.edu/ |- | style='text-align:right'| 13 | 1878 | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[Файл:Gitismoscow.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2320761|Пресненский районы]]'' | [[:commons:Category:Russian Academy of Theatre Arts|Russian Academy of Theatre Arts]] | http://www.gitis.net/ |- | style='text-align:right'| 14 | 1880 | ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]'' | | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:D. Mendeleev University of Chemical Technology of Russia|D. Mendeleev University of Chemical Technology of Russia]] | http://www.muctr.ru/ |- | style='text-align:right'| 15 | 1886-06-03 | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]] | [[Файл:Electrotechnical University SPB 01.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]]<br/>[[Петроград районы|Санкт-Петербургның Петроград районы]]<br/>''[[:d:Q4068270|Аптекарский утравы муниципаль округы]]'' | [[:commons:Category:Saint Petersburg State Electrotechnical University|Saint Petersburg State Electrotechnical University]] | https://etu.ru/ |- | style='text-align:right'| 16 | 1890 | ''[[:d:Q4303364|Адмирал Геннадий Иванович Невельской исемендәге Дәүләт диңгезчелек университеты]]'' | [[Файл:Морской государственный университет, Владивосток.JPG|center|128px]] | [[Владивосток]] | [[:commons:Category:G.I. Nevelskoi Maritime State University|G.I. Nevelskoi Maritime State University]] | http://www.msun.ru/ |- | style='text-align:right'| 17 | 1896 | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | [[Файл:Spb 06-2012 Moika various 02.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Lesgaft National State University of Physical Education, Sport and Health, St. Petersburg|Lesgaft National State University of Physical Education, Sport and Health, St. Petersburg]] | http://www.lesgaft.spb.ru |- | style='text-align:right'| 18 | 1896 | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | [[Файл:MIIT.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622887|Maryina Roshcha District]]'' | [[:commons:Category:Russian University of Transport|Russian University of Transport]] | http://www.miit.ru/ |- | style='text-align:right'| 19 | 1900-07-01 | ''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]'' | [[Файл:Институт тонких химических технологий им. Ломоносова.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State University of Fine Chemical Technologies|Moscow State University of Fine Chemical Technologies]] | http://www.mitht.ru/ |- | style='text-align:right'| 20 | 1901 | ''[[:d:Q4130472|Вятка дәүләт агротехнология университеты]]'' | [[Файл:ВГАТУ.jpg|center|128px]] | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | | https://vgatu.ru/ |- | style='text-align:right'| 21 | 1902-07-01 | [[Томск дәүләт педагогика университеты]] | [[Файл:Киевская-60-DSN55737.jpg|center|128px]] | [[Тум өлкәсе|Томск өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q24636058|Томск шәһәр бүлгесе]]''<br/>[[Тум|Томск]]<br/>''[[:d:Q4426470|Советский районы]]'' | [[:commons:Category:Tomsk State Pedagogical University|Tomsk State Pedagogical University]] | https://tspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 22 | 1904 | ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Здание Большой оранжереи в Пушкине.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]]<br/>[[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State Agricultural University|Saint Petersburg State Agricultural University]] | http://spbgau.ru/ |- | style='text-align:right'| 23 | 1906 | ''[[:d:Q3551555|Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисади университеты]]'' | [[Файл:Марата 27 02.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Engineering and Economics|Saint Petersburg State University of Engineering and Economics]] | |- | style='text-align:right'| 24 | 1907 | ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:Панорама-НПИ-Главный.jpg|center|128px]] | [[Новочеркасск]] | [[:commons:Category:South-Russian State Technical University|South-Russian State Technical University]] | https://www.npi-tu.ru/index.php?id=226 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250417072539/https://www.npi-tu.ru/index.php?id=226 |date=2025-04-17 }} |- | style='text-align:right'| 25 | 1907 | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | [[Файл:Third housing of Plekhanov University of Economics in Moscow, front view.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Plekhanov Russian University of Economics|Plekhanov Russian University of Economics]] | http://www.rea.ru/eng/ginfo.shtml<br/>https://www.rea.ru/ |- | style='text-align:right'| 26 | 1908 | ''[[:d:Q4538869|К. Д. Ушинский исемендәге Ярославль дәүләт педагогия университеты]]'' | [[Файл:Yaroslavl Respublikanskaya October 001.jpg|center|128px]] | [[Ярославль]] | [[:commons:Category:Yaroslavl State Pedagogical University|Yaroslavl State Pedagogical University]] | http://yspu.org |- | style='text-align:right'| 27 | 1909-06-10 | ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Saratov Regional Basic Medical College.jpg|center|128px]] | [[Сарытау]] | [[:commons:Category:Saratov State Medical University|Saratov State Medical University]] | http://www.sgmu.ru/<br/>http://www.sgmu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 28 | 1911 | ''[[:d:Q4318650|Нижгар дәүләт педагогия университеты]]'' | [[Файл:NN 28-08-2021 04.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Nizhny Novgorod State Pedagogical University|Nizhny Novgorod State Pedagogical University]] | http://www.mininuniver.ru |- | style='text-align:right'| 29 | 1911-10-16<br/>1911 | ''[[:d:Q4366448|Самар дәүләт социаль-педагогика университеты]]'' | [[Файл:Samara state university of social sciences and education.jpg|center|128px]] | [[Самар]] | [[:commons:Category:Samara state university of social sciences and education|Samara state university of social sciences and education]] | http://pgsga.ru |- | style='text-align:right'| 30 | 1912 | ''[[:d:Q137355|Воронеж дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:ВГАУ.jpeg|center|128px]] | [[Воронеж]] | [[:commons:Category:Voronezh State Agricultural University|Voronezh State Agricultural University]] | http://www.vsau.ru/ |- | style='text-align:right'| 31 | 1912 | ''[[:d:Q4398135|Россия кооперация университеты]]'' | [[Файл:Новый корпус РУК в Мытищах.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian University of Cooperation|Russian University of Cooperation]] | http://www.ruc.su/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141230052133/http://ruc.su/ |date=2014-12-30 }} |- | style='text-align:right'| 32 | 1913-09-15 | [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]] | [[Файл:Buildings in Saratov (July 2025) - 0 10.jpg|center|128px]] | [[Сарытау]]<br/>[[Сарытауның Фрунзе районы]]<br/>[[Сарытау өлкәсе]] | | https://www.vavilovsar.ru |- | style='text-align:right'| 33 | 1914-07-16 | [[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]] | [[Файл:Женская гимназия Уральский горный университет Екатеринбург Куйбышева 30.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19908245|Центр]]''<br/>[[Екатеринбурның Ленин районы|Екатеринбургның Ленин районы]]<br/>[[Екатеринбург]]<br/>[[Свердловск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Ural State Mining University|Ural State Mining University]] | https://www.ursmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 34 | 1915 | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | [[Файл:SFedU.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Rostov State University|Rostov State University]] | http://www.rsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 35 | 1915 | ''[[:d:Q4402655|С.А. Есенин исемендәге Рязань дәүләт университеты]]'' | [[Файл:RGU Ryazan.jpg|center|128px]] | [[Рязань]] | [[:commons:Category:Ryazan State University|Ryazan State University]] | http://www.rsu.edu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090823053728/http://www.rsu.edu.ru/ |date=2009-08-23 }} |- | style='text-align:right'| 36 | 1916 | ''[[:d:Q4351496|Академик Е. А. Вагнер исемендәге Пермь дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:PermSMA foto1.jpg|center|128px]] | [[Пермь]] | [[:commons:Category:Perm State Medical University|Perm State Medical University]] | http://psma.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250809122327/http://www.psma.ru/ |date=2025-08-09 }} |- | style='text-align:right'| 37 | 1917 | ''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:Улица Ярагского, 57.jpg|center|128px]] | [[Махачкала]] | | https://www.dgpu.net/ru/{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 38 | 1918 | ''[[:d:Q1540876|Санкт-Петербург дәүләт кино һәм телевидение университеты]]'' | [[Файл:Здание с б.церковью Благоверного князя Александра Невского при училищном совете Правительствующего Синода.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | | http://gukit.ru |- | style='text-align:right'| 39 | 1918 | ''[[:d:Q4196666|Иваново дәүләт химия-технология университеты]]'' | [[Файл:Ivanovo ISUCT.jpg|center|128px]] | [[Иваново]] | [[:commons:Category:Ivanovo State University of Chemistry and Technology|Ivanovo State University of Chemistry and Technology]] | https://www.isuct.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240422131740/https://www.isuct.ru/ |date=2024-04-22 }} |- | style='text-align:right'| 40 | 1918<br/>1974-01-28 | [[Иваново дәүләт университеты]] | [[Файл:Ивановский государственный университет.jpg|center|128px]] | [[Иваново өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q27547037|Иваново шәһәр округы]]''<br/>[[Иваново]]<br/>''[[:d:Q4333152|Октябрьский районы]]'' | [[:commons:Category:Ivanovo State University|Ivanovo State University]] | https://ivanovo.ac.ru/ |- | style='text-align:right'| 41 | 1918 | ''[[:d:Q4243515|Кубан дәүләт технология университеты]]'' | [[Файл:2023. Краснодар DSC 0351.jpg|center|128px]] | [[Краснодар]] | [[:commons:Category:Kuban State Technological University|Kuban State Technological University]] | http://kubstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 42 | 1918 | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | [[Файл:Rgufk.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian State University of Physical Education, Sport, Youth and Tourism|Russian State University of Physical Education, Sport, Youth and Tourism]] | http://www.sportedu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210622052353/http://www.sportedu.ru/ |date=2021-06-22 }}<br/>https://gtsolifk.ru/ |- | style='text-align:right'| 43 | 1918 | ''[[:d:Q4406409|Самар дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Samara State University, Main building.jpg|center|128px]] | [[Самар]] | [[:commons:Category:Samara State University|Samara State University]] | http://www.samsu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240905232753/http://mailto:a.p.martynenko@samsu.ru/ |date=2024-09-05 }} |- | style='text-align:right'| 44 | 1918 | ''[[:d:Q4450873|Гаврила Романович Державин исемендәге Тамбов дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Ул.Интернациональная,33, ТГУ им.Г.Р.Державина, 17.10.2011 - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Тамбов]] | [[:commons:Category:Tambov State University|Tambov State University]] | http://www.tsutmb.ru/ |- | style='text-align:right'| 45 | 1918 | ''[[:d:Q7370051|Ростов дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Rostsmu2.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Rostov State Medical University|Rostov State Medical University]] | http://www.rostgmu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325185431/http://rostgmu.ru/ |date=2022-03-25 }} |- | style='text-align:right'| 46 | 1918 | ''[[:d:Q4424975|Смоленск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Smolensk State University.jpg|center|128px]] | [[Смоленск]] | [[:commons:Category:Smolensk State University|Smolensk State University]] | http://www.smolgu.ru/ |- | style='text-align:right'| 47 | 1918-07-01<br/>1930 | ''[[:d:Q4351497|Академик Дмитрий Николаевич Прянишников исемендәге Пермь дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[Файл:Мариинская женская гимназия (Пермь).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4361536|Petropavlovskaya Street (Perm)]]'' | | http://pgsha.ru |- | style='text-align:right'| 48 | 1918-09-04 | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]'' | [[Файл:Корпус МГА.gif|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.msmu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180705100026/http://www.msmu.ru/ |date=2018-07-05 }} |- | style='text-align:right'| 49 | 1918-10-05 | ''[[:d:Q4145910|Тау төбәге дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:ГГАУ.jpg|center|128px]] | [[Владикавказ]] | | http://www.gorskigau.com/ |- | style='text-align:right'| 50 | 1918-10-27 | [[Иркутск дәүләт университеты]] | [[Файл:Buildings in Irkutsk (September 2025) - 0 16.jpg|center|128px]] | [[Иркутск]]<br/>''[[:d:Q4376063|Уң яр округы]]''<br/>''[[:d:Q27551718|Иркутск шәһәр округы]]'' | [[:commons:Category:Irkutsk State University|Irkutsk State University]] | http://isu.ru/<br/>https://isu.ru/zh/<br/>https://isu.ru/en/<br/>https://isu.ru/mon/<br/>https://isu.ru/fr/ |- | style='text-align:right'| 51 | 1918-11-07 | [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:АГМУ Новый корпус.jpg|center|128px]] | [[Әстерхан]]<br/>''[[:d:Q4221671|Киров районы]]''<br/>[[Әстерхан өлкәсе]] | | http://astgmu.ru |- | style='text-align:right'| 52 | 1919 | ''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]'' | [[Файл:Management university.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:State University of Management|State University of Management]] | http://guu.ru/ |- | style='text-align:right'| 53 | 1919 | ''[[:d:Q4113277|Владимир дәүләт гуманитар университеты]]'' | [[Файл:Vladimir asv2019-01 img04 Nikitskaya1.jpg|center|128px]] | [[Владимир (шәһәр)|Владимир]] | [[:commons:Category:Vladimir State Humanitarian University|Vladimir State Humanitarian University]] | |- | style='text-align:right'| 54 | 1919 | ''[[:d:Q4407665|Санкт-Петербург дәүләт химия-фармацевтика университеты]]'' | [[Файл:Аптекарский 6 и Профессора Попова 4 литера В 02.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | | http://www.spcpa.ru/ |- | style='text-align:right'| 55 | 1919-03-01 | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | [[Файл:Finuniver mainbuilding.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Төньяк административ округ (Мәскәү)|Төньяк административ округ]]<br/>''[[:d:Q2366712|Хорошёвский районы]]'' | [[:commons:Category:Finance University|Finance University]] | https://www.fa.ru/<br/>https://en.fa.ru/ |- | style='text-align:right'| 56 | 1919-07-09 | [[Ырынбур дәүләт педагогия университеты]] | [[Файл:Гимназия мужская (Оренбург). Вид с перекрестка улиц Советская и Правды..jpg|center|128px]] | [[Ырынбур]]<br/>''[[:d:Q32362081|Үзәк районы]]''<br/>[[Ырынбур районы]]<br/>[[Ырынбур өлкәсе]] | [[:commons:Category:Orenburg State Pedagogical University|Orenburg State Pedagogical University]] | http://www.ospu.ru |- | style='text-align:right'| 57 | 1919-10-27 | [[Иркутск дәүләт медицина университеты]] | | [[Иркутск өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q27551718|Иркутск шәһәр округы]]''<br/>[[Иркутск]]<br/>''[[:d:Q4376063|Уң яр округы]]'' | | https://irkgmu.ru/{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 58 | 1920 | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:Ural State Technical University (August 2022) - 2.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural State Technical University|Ural State Technical University]] | http://www.ustu.ru/ |- | style='text-align:right'| 59 | 1920 | [[Грозный дәүләт нефть техника университеты|Академик М.Д. Миллионщиков исемендәге Грозный дәүләт нефть техник университеты]] | [[Файл:Grozny Oil University.jpg|center|128px]] | [[Грозный]]<br/>''[[:d:Q4258359|Әхмәт районы]]''<br/>''[[:d:Q4144847|Грозный шәһәр округы]]''<br/>[[Чечня]] | [[:commons:Category:Grozny State Oil Technical University|Grozny State Oil Technical University]] | http://gstou.ru/ |- | style='text-align:right'| 60 | 1920 | ''[[:d:Q4243512|Кубань дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Кубанский Государственный Медицинский Университет Минздрава России.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q10555398|Kuban]]''<br/>[[Краснодар]] | [[:commons:Category:Kuban State Medical University|Kuban State Medical University]] | http://www.ksma.ru/ |- | style='text-align:right'| 61 | 1920 | ''[[:d:Q4318620|Идел буе тикшеренү медицина университеты]]'' | [[Файл:NN 01-09-2021 08.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Privolzhsky Research Medical University|Privolzhsky Research Medical University]] | https://pimunn.ru/ |- | style='text-align:right'| 62 | 1920-08-21 | [[К. Л. Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты|Коста Леванович Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты]] | [[Файл:Vladikavkaz Universitet.jpg|center|128px]] | [[Владикавказ]]<br/>''[[:d:Q19909744|Иристон районы]]''<br/>''[[:d:Q28589810|Владикавказ шәһәр округы]]''<br/>[[Төньяк Осетия]] | | http://www.nosu.ru/<br/>https://eng.nosu.ru/<br/>https://oset.nosu.ru/ |- | style='text-align:right'| 63 | 1920-09-19 | [[Кубан дәүләт университеты]] | [[Файл:Кубанский государственный университет (IMG 3253).jpg|center|128px]] | [[Краснодар]]<br/>''[[:d:Q4214245|Карасунский округы]]''<br/>''[[:d:Q4307501|Краснодар шәһәр округы]]''<br/>[[Краснодар крае]] | [[:commons:Category:Kuban State University|Kuban State University]] | http://www.kubsu.ru/<br/>https://inter.kubsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 64 | 1921 | ''[[:d:Q4304299|Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты]]'' | [[Файл:Moscow Lapina8 6553.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1382617|Lefortovo District]]'' | [[:commons:Category:Moscow Technical University of Communications and Informatics|Moscow Technical University of Communications and Informatics]] | https://mtuci.ru/ |- | style='text-align:right'| 65 | 1921 | ''[[:d:Q4334699|Омск дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Дом торговый «Товарищества братьев Овсянниковых и Ганшиных с сыновьями».jpg|center|128px]] | [[Омск]] | | http://www.omsk-osma.ru |- | style='text-align:right'| 66 | 1921-09-09 | [[Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[Файл:Perm asv2019-05 img43 Sibirskaya24.jpg|center|128px]] | [[Пермь]]<br/>''[[:d:Q3924191|Ленинский районы]]''<br/>''[[:d:Q78223868|Пермь шәһәр округы]]''<br/>[[Пермь крае]] | [[:commons:Category:Perm State Humanitarian Pedagogical University|Perm State Humanitarian Pedagogical University]] | https://www.pspu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241029191425/https://www.pspu.ru/ |date=2024-10-29 }}<br/>https://en.pspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 67 | 1922 | ''[[:d:Q4453264|Тверь дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Tvstu-winter-2024.jpg|center|128px]] | [[Тверь]] | [[:commons:Category:Tver State Technical University|Tver State Technical University]] | http://www.tstu.tver.ru |- | style='text-align:right'| 68 | 1922-03-12 | ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:КубГАУ, Кубанский государственный аграрный университет , ЗооФак. - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Краснодар]] | [[:commons:Category:Kuban Agricultural University|Kuban Agricultural University]] | http://kubsau.ru |- | style='text-align:right'| 69 | 1922-04-02 | ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]'' | [[Файл:Долгоруковская ул., 4,г ФГБОУ ВО «Российский университет медицины» Минздрава России.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State University of Medicine and Dentistry|Moscow State University of Medicine and Dentistry]] | http://www.msmsu.ru |- | style='text-align:right'| 70 | 1923-06-28 | ''[[:d:Q114436530|Луганск дәүләт педагогика университеты]]'' | | [[Lugansk Xalıq Respublikası|Луганск халык республикасы]]<br/>[[Луганск]] | | https://lgpu.org/ |- | style='text-align:right'| 71 | 1925-01-07 | [[Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицина университеты|Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицинасы университеты]] | [[Файл:Санкт-Петербург, комплекс СПбГПМУ сверху.jpg|center|128px]] | [[Выборг районы (Санкт-Петербург)|Выборг районы]]<br/>[[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg Pediatric Academy|Saint Petersburg Pediatric Academy]] | https://gpmu.org/ |- | style='text-align:right'| 72 | 1929 | ''[[:d:Q4097537|Брянск дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Старый корпус БГТУ Брянск.JPG|center|128px]] | [[Брянск]] | [[:commons:Category:Bryansk State Technical University|Bryansk State Technical University]] | https://www.tu-bryansk.ru/<br/>http://www.tu-bryansk.ru/ |- | style='text-align:right'| 73 | 1929 | ''[[:d:Q4325464|Новосибирск дәүләт икътисад һәм идарә университеты]]'' | [[Файл:Новосибирский государственный университет экономики и управления "НИНХ".jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Novosibirsk State University of Economics and Management|Novosibirsk State University of Economics and Management]] | http://nsuem.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101125211927/http://nsuem.ru/ |date=2010-11-25 }} |- | style='text-align:right'| 74 | 1929 | ''[[:d:Q4398496|Ростов дәүләт транспорт университеты]]'' | [[Файл:RSTU 2021-02.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]]<br/>[[Ростов]] | [[:commons:Category:Rostov State Transport University|Rostov State Transport University]] | http://www.rgups.ru/ |- | style='text-align:right'| 75 | 1929-12-07 | ''[[:d:Q4154234|Ерак Көнчыгыш дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:ХГМИ.jpg|center|128px]] | [[Хабарау|Хабаровск]] | [[:commons:Category:Far Eastern State Medical University|Far Eastern State Medical University]] | http://www.fesmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 76 | 1930 | ''[[:d:Q605825|Г. Ф. Морозов исемендәге Воронеж дәүләт урман техник университеты]]'' | [[Файл:Из академии в универсиетет.JPG|center|128px]] | [[Воронеж]] | | https://vgltu.ru/ |- | style='text-align:right'| 77 | 1930 | ''[[:d:Q652280|Калининград дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Kaliningrad 05-2017 img51 Technical University.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Калининград]] | | http://www.klgtu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 78 | 1930 | ''[[:d:Q1296887|Новосибирск дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]'' | [[Файл:Новосибирский государственный архитектурно-строительный университет 02.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | | http://www.sibstrin.ru/ |- | style='text-align:right'| 79 | 1930 | ''[[:d:Q4087768|Благовещенск дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:Bgpu main building.JPG|center|128px]] | [[Благовещенск]] | [[:commons:Category:Blagoveshchensk State Pedagogical University|Blagoveshchensk State Pedagogical University]] | http://www.bgpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 80 | 1930 | ''[[:d:Q4097524|Брянск дәүләт инженер-техник университеты]]'' | [[Файл:Dom bankov i promishlennosty.jpg|center|128px]] | [[Брянск]] | [[:commons:Category:Bryansk State University of Engineering and Technology|Bryansk State University of Engineering and Technology]] | http://www.bgita.ru |- | style='text-align:right'| 81 | 1930 | ''[[:d:Q4097540|Академик И. Г. Петровский исемендәге Брянск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Брянский государственный университет.JPG|center|128px]] | [[Брянск]]<br/>[[Яңа Зыбков]] | [[:commons:Category:Bryansk State University|Bryansk State University]] | http://www.brgu.ru/ |- | style='text-align:right'| 82 | 1930 | ''[[:d:Q4125386|Воронеж дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:ВГМУ (ВГМИ) -2.jpg|center|128px]] | [[Воронеж]] | [[:commons:Category:Voronezh State Medical University|Voronezh State Medical University]] | http://www.vrngmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 83 | 1930 | ''[[:d:Q4125415|Воронеж дәүләт инженер технологияләр университеты]]'' | [[Файл:Воронежская государственная технологическая академия - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Воронеж]] | | http://www.vsuet.ru/ |- | style='text-align:right'| 84 | 1930 | ''[[:d:Q4146979|Дәүләт җиртөзүчелек университеты]]'' | [[Файл:Basmanny District, Moscow, Russia - panoramio (393).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:State University of Land Use Planning|State University of Land Use Planning]] | http://www.guz.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210727043156/http://www.guz.ru/ |date=2021-07-27 }} |- | style='text-align:right'| 85 | 1930 | ''[[:d:Q4196665|Иваново дәүләт энергетика университеты]]'' | [[Файл:ИГЭУ им. В.И. Ленина.JPG|center|128px]] | [[Иваново]] | [[:commons:Category:Ivanovo State Energy University|Ivanovo State Energy University]] | http://www.ispu.ru/ |- | style='text-align:right'| 86 | 1930 | ''[[:d:Q4304067|В. П. Горячкин исемендәге Мәскәү дәүләт авыл хуҗалыгы инженерлары университеты]]'' | [[Файл:Timiryazevsky District, Moscow, Russia - panoramio (43).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Block 15, Timiryazev Academy of Agriculture|Block 15, Timiryazev Academy of Agriculture]] | http://www.eng.timacad.ru/ |- | style='text-align:right'| 87 | 1930 | ''[[:d:Q4304094|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университеты]]'' | | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Stankin Moscow State Technological University|Stankin Moscow State Technological University]] | https://www.stankin.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250811111340/https://www.stankin.ru/ |date=2025-08-11 }} |- | style='text-align:right'| 88 | 1930 | ''[[:d:Q4304097|Алексей Николаевич Косыгин исемендәге Россия дәүләт университеты (Технологияләр. Дизайн. Сәнгать)]]'' | [[Файл:Moscow, Sadovnicheskaya 33, main entrance (2).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow University of Design and Technology|Moscow University of Design and Technology]] | https://rguk.ru/ |- | style='text-align:right'| 89 | 1930 | ''[[:d:Q4304104|Мәскәү дәүләт табигать белән идарә итү университеты]]'' | [[Файл:Московский государственный университет природообустройства (31159877312).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State University of Environmental Engineering|Moscow State University of Environmental Engineering]] | http://ieek.timacad.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230615004815/http://ieek.timacad.ru/ |date=2023-06-15 }} |- | style='text-align:right'| 90 | 1930 | ''[[:d:Q4318648|Түбән Новгород дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]'' | [[Файл:Nizhny Novgorod Ilyinskaya Street 07-2019 13.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Nizhny Novgorod State University of Architecture and Civil Engineering|Nizhny Novgorod State University of Architecture and Civil Engineering]] | http://www.nngasu.ru/ |- | style='text-align:right'| 91 | 1930 | ''[[:d:Q4336188|Ырынбур дәүләт аграр университеты]]'' | | [[Ырынбур]] | [[:commons:Category:Orenburg State Agrarian University|Orenburg State Agrarian University]] | http://orensau.ru |- | style='text-align:right'| 92 | 1930 | ''[[:d:Q4398054|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Россия дәүләт халык хуҗалыгы университеты]]'' | | [[Балашиха]] | | http://www.rgazu.ru/ |- | style='text-align:right'| 93 | 1930 | ''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]'' | [[Файл:3 Orshanskaya Street, Moscow, Russia.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State Aviation Technological University|Moscow State Aviation Technological University]] | http://www.mati.ru |- | style='text-align:right'| 94 | 1930 | ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]'' | [[Файл:SMTU.JPG|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:State Marine Technical University of St. Petersburg|State Marine Technical University of St. Petersburg]] | http://www.smtu.ru |- | style='text-align:right'| 95 | 1930 | ''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]'' | [[Файл:Новый корпус СПбГУТ на пр. Большевиков.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:St. Petersburg State University of Telecommunications|St. Petersburg State University of Telecommunications]] | http://www.sut.ru |- | style='text-align:right'| 96 | 1930 | ''[[:d:Q4412476|Төньяк-Көнбатыш дәүләт читтән торып укулы техника университеты]]'' | [[Файл:Мраморный дворец, служебный корпус.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | | http://www.nwotu.ru/ |- | style='text-align:right'| 97 | 1930 | ''[[:d:Q4418285|Себер дәүләт сәнәгый университеты]]'' | [[Файл:СибГИУ.jpg|center|128px]] | [[Новокузнецк]] | [[:commons:Category:Siberian State Industrial University|Siberian State Industrial University]] | http://www.sibsiu.ru |- | style='text-align:right'| 98 | 1930 | ''[[:d:Q4439026|Ставрополь дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Сельскохозяйственный университет Ставрополь.jpg|center|128px]] | [[Ставрополь]] | | http://www.stgau.ru |- | style='text-align:right'| 99 | 1930 | ''[[:d:Q4439029|Ставрополь дәүләт университеты]]'' | | [[Ставрополь]] | [[:commons:Category:Stavropol State University|Stavropol State University]] | http://www.stavsu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070516041919/http://www.stavsu.ru/ |date=2007-05-16 }} |- | style='text-align:right'| 100 | 1930 | ''[[:d:Q4476752|Урал дәүләт урман техник университеты]]'' | [[Файл:Уральский лесотехнический университет.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural State Forest Engineering University|Ural State Forest Engineering University]] | http://usfeu.ru/ |- | style='text-align:right'| 101 | 1930 | ''[[:d:Q4476754|Урал дәүләт педагоика университеты]]'' | [[Файл:Ural Pedagogical University (July 2023) - 3.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural State Pedagogical university|Ural State Pedagogical university]] | http://www.uspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 102 | 1930 | ''[[:d:Q4476790|Урал элемтә һәм информатика техник университеты]]'' | [[Файл:Biblioteka uisi.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural Technical Institute of Communications and Informatics|Ural Technical Institute of Communications and Informatics]] | http://www.uisi.ru/ |- | style='text-align:right'| 103 | 1930 | ''[[:d:Q13419624|Төмән дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Tjumena Ŝtata Universitato.jpg|center|128px]] | [[Төмән өлкәсе]] | [[:commons:Category:Tyumen State University|Tyumen State University]] | http://www.utmn.ru/ |- | style='text-align:right'| 104 | 1930 | ''[[:d:Q18755189|Saint Petersburg State University of Economics and Finance]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | http://www.finec.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031032311/http://finec.ru/ |date=2010-10-31 }} |- | style='text-align:right'| 105 | 1930 | ''[[:d:Q4508686|Көньяк Урал дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Chgay.jpg|center|128px]] | [[Чиләбе]] | [[:commons:Category:South Ural State Agrarian University|South Ural State Agrarian University]] | https://юургау.рф/ |- | style='text-align:right'| 106 | 1930-04-08 | ''[[:d:Q4154235|Ерак Көнчыгыш дәүләт техник балык үрчетү университеты]]'' | [[Файл:Владивосток, Дальрыбвтуз.jpg|center|128px]] | [[Владивосток]] | | http://www.dalrybvtuz.ru/ |- | style='text-align:right'| 107 | 1930-04-17<br/>1930 | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | [[Файл:Российский государственный геологоразведочный университет имени Серго Орджоникидзе.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian State Geological Prospecting University|Russian State Geological Prospecting University]] | https://mgri.ru/ |- | style='text-align:right'| 108 | 1930-04-26 | ''[[:d:Q4407701|Санкт-Петербург дәүләт технология һәм дизайн университеты]]'' | [[Файл:SPbSUITD.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Industrial Technologies and Design|Saint Petersburg State University of Industrial Technologies and Design]] | http://www.sutd.ru |- | style='text-align:right'| 109 | 1930-05-13 | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[Файл:Zelyonaya street 1, Kazan (2017-10-22) 01.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]<br/>[[Татарстан]] | [[:commons:Category:Kazan State University of Architecture and Engineering|Kazan State University of Architecture and Engineering]] | http://www.kgasu.ru/ |- | style='text-align:right'| 110 | 1930-05-14 | ''[[:d:Q4304100|Россия биотехнология университеты]]'' | [[Файл:МГУПП.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State University of Food Production|Moscow State University of Food Production]] | http://www.mgupp.ru/<br/>http://www.imomgupp.com |- | style='text-align:right'| 111 | 1930-06-10 | [[И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты|Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты]] | [[Файл:Здание чувашского государственного педагогического института им И.Я. Яковлева.JPG|center|128px]] | [[Чабаксар]]<br/>[[Чабаксарның Ленин районы]]<br/>''[[:d:Q28589804|Чабаксар шәһәр округы]]''<br/>[[Чуашстан]] | | https://chuvgpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 112 | 1930-07-10 | [[Урал дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:Главный корпус УГМУ.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]]<br/>[[Екатеринбурның Югары Исәт районы|Екатеринбургның Югары Исәт районы]]<br/>[[Екатеринбур шәһәре муниципаль берәмлеге|Екатеринбург шәһәре муниципаль берәмлеге]]<br/>[[Свердловск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Ural State Medical University|Ural State Medical University]] | https://usma.ru/ |- | style='text-align:right'| 113 | 1930-07-23 | [[Башкорт дәүләт аграр университеты]] | [[Файл:Башкирский Государственный Аграрный Университет.jpg|center|128px]] | [[Уфа]]<br/>[[Уфаның Совет районы|Совет районы]]<br/>''[[:d:Q15190285|Уфа шәһәр округы]]''<br/>[[Башкортстан]] | [[:commons:Category:Bashkir State Agrarian University|Bashkir State Agrarian University]] | http://www.bsau.ru/ |- | style='text-align:right'| 114 | 1930-07-23 | [[Россия дәүләт гидрометеорология университеты]] | [[Файл:0653Aa1. Полярная академия.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]]<br/>[[Фрунзе районы (Санкт-Петербург)|Санкт-Петербургның Фрунзе районы]] | [[:commons:Category:Russian State Hydrometeorological University|Russian State Hydrometeorological University]] | https://www.rshu.ru/ |- | style='text-align:right'| 115 | 1930-08-11 | [[Байкал дәүләт университеты]] | [[Файл:Байкальский государственный университет.jpg|center|128px]] | [[Иркутск]]<br/>''[[:d:Q4376063|Уң яр округы]]''<br/>''[[:d:Q27551718|Иркутск шәһәр округы]]''<br/>[[Иркутск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Baikal State University|Baikal State University]] | http://bgu.ru<br/>http://bgu.ru/eng/<br/>https://bgu.ru/chi/<br/>https://bgu.ru/mng/ |- | style='text-align:right'| 116 | 1930-08-20 | [[Себер дәүләт автомобиль-юл университеты|Себер дәүләт автомобиль юллары университеты]] | [[Файл:На крыше вид на СИБАДИ 2 (33949794960).jpg|center|128px]] | [[Омск өлкәсе]]<br/>[[Омск]]<br/>[[Совет административ округы (Омск)|Совет административ округы]] | | http://www.sibadi.org/ |- | style='text-align:right'| 117 | 1930-10-01 | [[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]] | [[Файл:AGTU.jpg|center|128px]] | [[Әстерхан]]<br/>''[[:d:Q4258352|Ленинский районы]]''<br/>''[[:d:Q27532708|Әстерхан шәһәр округы]]''<br/>[[Әстерхан өлкәсе]] | [[:commons:Category:Astrakhan State Technical University|Astrakhan State Technical University]] | https://www.astu.org/<br/>https://www.astu.org/en |- | style='text-align:right'| 118 | 1930-12-13 | ''[[:d:Q4304031|Мәскәү дәүләт автомобил-юл техника университеты]]'' | [[Файл:Madi front.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Automobile and Road Construction University|Moscow Automobile and Road Construction University]] | http://www.madi.ru/ |- | style='text-align:right'| 119 | 1930-12-17 | ''[[:d:Q4123106|Идел дәүләт су транспорты университеты]]'' | [[Файл:Volga State University of Water Transport. Main building.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Volga State University of Water Transport|Volga State University of Water Transport]] | http://www.vsawt.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913183101/http://vsawt.ru/ |date=2017-09-13 }} |- | style='text-align:right'| 120 | 1931 | ''[[:d:Q1614474|Волгоград дәүләт социаль-педагогик университет]]'' | [[Файл:Волгоградский государственный педагогический университет, фото 3.JPG|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd State Socio-Pedagogical University|Volgograd State Socio-Pedagogical University]] | http://www.vspu.ru |- | style='text-align:right'| 121 | 1931 | ''[[:d:Q2426185|Кырым дәүләт тыйб академиясе]]'' | [[Файл:Simferopol 04-14 img06 University.jpg|center|128px]] | [[Акмәсҗит]] | [[:commons:Category:Crimea State Medical University|Crimea State Medical University]] | http://www.csmu.edu.ua/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130080231/http://csmu.edu.ua/ |date=2009-01-30 }} |- | style='text-align:right'| 122 | 1931 | ''[[:d:Q4298331|Мичуринск дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Зимний ВУЗ.JPG|center|128px]] | [[Мичуринск]] | | http://www.mgau.ru/ |- | style='text-align:right'| 123 | 1931 | ''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]'' | [[Файл:Moscow, Radio Street 10.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Region State University|Moscow Region State University]] | https://eduprosvet.ru/ |- | style='text-align:right'| 124 | 1931 | ''[[:d:Q4398493|Ростов дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:Пединститут.JPG|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Rostov State Pedagogical University|Rostov State Pedagogical University]] | http://pi.sfedu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421182324/https://pi.sfedu.ru/ |date=2021-04-21 }} |- | style='text-align:right'| 125 | 1931 | ''[[:d:Q4398497|Ростов дәүләт икътисад университеты]]'' | [[Файл:Rostov-on-Don, Rostov State University of Economics, Russia.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Rostov State University of Economics|Rostov State University of Economics]] | http://www.rsue.ru |- | style='text-align:right'| 126 | 1931 | ''[[:d:Q4407695|Санкт-Петербург дәүләт үсемлек полимерлары технологик университеты]]'' | [[Файл:Внешний-вштэ.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State Technological University of Plant Polymers|Saint Petersburg State Technological University of Plant Polymers]] | http://www.gturp.spb.ru/ |- | style='text-align:right'| 127 | 1931 | ''[[:d:Q4408459|Сарытау дәүләт социаль-икътисад университеты]]'' | [[Файл:СГСЭУ.jpg|center|128px]] | [[Сарытау]] | | http://www.seun.ru/ |- | style='text-align:right'| 128 | 1931 | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | [[Файл:УрГЮУ 2019 01 corr.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural State Law University|Ural State Law University]] | http://www.usla.ru/ |- | style='text-align:right'| 129 | 1931 | ''[[:d:Q110940012|Komi State Pedagogical Institute]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 130 | 1931 | ''[[:d:Q111046861|Kazan Law Institute]]'' | | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 131 | 1931 | ''[[:d:Q4198178|Удмурт дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Izhevsk Agricultural Academy-1.jpg|center|128px]] | [[Ижауның Октябрь районы]] | [[:commons:Category:Izhevsk State Agricultural Academy|Izhevsk State Agricultural Academy]] | http://www.izhgsha.ru/ |- | style='text-align:right'| 132 | 1931-02-10 | [[Удмурт дәүләт университеты]] | [[Файл:Удмуртский государственный университет.jpg|center|128px]] | [[Ижауның Октябрь районы]] | [[:commons:Category:Udmurt State University|Udmurt State University]] | http://udsu.ru |- | style='text-align:right'| 133 | 1931-07-13 | [[Воронеж дәүләт педагогика университеты|«Воронеж дәүләт педагогика университеты» югары белем бирү федераль дәүләт бюджет мәгариф учреждениесе]] | [[Файл:Université pédagogique de Voronej R003-004.jpg|center|128px]] | [[Воронеж]]<br/>''[[:d:Q4504348|Центральный районы]]''<br/>''[[:d:Q27538353|Воронеж шәһәр округы]]''<br/>[[Воронеж өлкәсе]] | [[:commons:Category:Voronezh State Pedagogical University|Voronezh State Pedagogical University]] | http://www.vspu.ac.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120505190026/http://www.vspu.ac.ru/ |date=2012-05-05 }} |- | style='text-align:right'| 134 | 1931-09-12 | ''[[:d:Q4406405|Самара дәүләт икътисад университеты]]'' | | [[Самар]] | | http://www.sseu.ru/ |- | style='text-align:right'| 135 | 1931-10-08 | [[Дагстан дәүләт университеты]] | [[Файл:ДГУ.png|center|128px]] | [[Махачкала]]<br/>''[[:d:Q4426461|Советский районы]]''<br/>''[[:d:Q16638662|Махачкала шәһәр округы]]''<br/>[[Дагстан]] | [[:commons:Category:Dagestan State University|Dagestan State University]] | http://www.dgu.ru |- | style='text-align:right'| 136 | 1932 | ''[[:d:Q1055243|Бурят дәүләт университеты]]'' | [[Файл:BSU 5.JPG|center|128px]] | [[Бурятия]] | [[:commons:Category:Buryat State University|Buryat State University]] | http://www.bsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 137 | 1932 | ''[[:d:Q4153922|Дагстан дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Даггау.jpg|center|128px]] | [[Махачкала]] | | http://www.dgsha.ru<br/>https://даггау.рф/ |- | style='text-align:right'| 138 | 1932 | ''[[:d:Q4239244|Красноярск дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:КГПУ имени В. П. Астафьева.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Pedagogical University|Krasnoyarsk State Pedagogical University]] | http://www.kspu.ru |- | style='text-align:right'| 139 | 1932 | ''[[:d:Q4304111|Мәскәү дәүләт икътисад, статистика һәм информатика университеты]]'' | [[Файл:Main MESI.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.mesi.ru |- | style='text-align:right'| 140 | 1932 | ''[[:d:Q4366456|Идел буе дәүләт технология университеты]]'' | [[Файл:The main building of Mari state technical university.jpg|center|128px]] | [[Йошкар-Ола]] | [[:commons:Category:Volga State University of Technology|Volga State University of Technology]] | https://en.volgatech.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180530144306/https://en.volgatech.net/ |date=2018-05-30 }}<br/>https://www.volgatech.net/ |- | style='text-align:right'| 141 | 1932 | ''[[:d:Q4371750|Поморье дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Pomor.State.University.JPG|center|128px]] | | | http://www.pomorsu.ru |- | style='text-align:right'| 142 | 1932<br/>1919 | ''[[:d:Q4401554|П. А. Соловьёв исемендәге Рыбинск дәүләт авиация техник университеты]]'' | | [[Рыбинск]] | | http://www.rsatu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119031005/http://rsatu.ru/ |date=2019-01-19 }}<br/>http://www.rgata.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080619044350/http://www.rgata.ru/ |date=2008-06-19 }} |- | style='text-align:right'| 143 | 1932 | ''[[:d:Q4412318|Төньяк дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Северный государственный медицинский университет.jpg|center|128px]] | [[Архангельск]] | | http://www.nsmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 144 | 1932 | ''[[:d:Q4418282|Себер дәүләт тимер юллары университеты]]'' | [[Файл:СГУПС.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Siberian State Transport University|Siberian State Transport University]] | http://www.stu.ru/ |- | style='text-align:right'| 145 | 1932 | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:БГТУ «ВОЕНМЕХ» им. Д.Ф. Устинова.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Baltic State Technical University|Baltic State Technical University]] | http://www.voenmeh.ru/ |- | style='text-align:right'| 146 | 1932-03-25 | [[И. Н. Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты|Илья Николаевич Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты]] | [[Файл:Главный корпус УлГПУ имени И.Н. Ульянова.jpg|center|128px]] | [[Сембер]]<br/>[[Сембернең Ленин районы]]<br/>''[[:d:Q4145679|Сембер шәһәр округы]]''<br/>[[Сембер өлкәсе]] | [[:commons:Category:Ulyanovsk State Pedagogical University|Ulyanovsk State Pedagogical University]] | http://www.ulspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 147 | 1932-03-25 | [[Омск дәүләт педагогика университеты]] | [[Файл:OmGPU 1.jpg|center|128px]] | [[Омск]]<br/>[[Үзәк административ округ (Омск)|Үзәк административ округ]]<br/>[[Омск өлкәсе]] | | http://www.omgpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 148 | 1932-03-25 | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:Bashkortostan State Medical University (March 2025).jpg|center|128px]] | [[Уфа]]<br/>[[Уфаның Киров районы|Киров районы]]<br/>''[[:d:Q15190285|Уфа шәһәр округы]]''<br/>[[Башкортстан]] | [[:commons:Category:Bashkortostan State Medical University|Bashkortostan State Medical University]] | http://www.bashgmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 149 | 1932-10-01 | [[Әстерхан дәүләт университеты]] | | [[Әстерхан]]<br/>''[[:d:Q4258352|Ленинский районы]]''<br/>''[[:d:Q27532708|Әстерхан шәһәр округы]]''<br/>[[Әстерхан өлкәсе]] | | https://asu-edu.ru/ |- | style='text-align:right'| 150 | 1932-10-15 | [[Дагстан дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:Makhachkala 20180917 131925.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4426461|Советский районы]]'' | [[:commons:Category:Dagestan State Medical University|Dagestan State Medical University]] | https://www.dgmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 151 | 1933 | ''[[:d:Q779992|Алтай дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:Bgpu-1.jpg|center|128px]] | [[Барнавыл]] | | https://www.altspu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181104173825/https://www.altspu.ru/ |date=2018-11-04 }} |- | style='text-align:right'| 152 | 1933 | ''[[:d:Q4418232|Себер дәүләт геосистемалар һәм технологияләр университеты]]'' | [[Файл:Siberian Geosystems University.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | | https://sgugit.ru/ |- | style='text-align:right'| 153 | 1934 | ''[[:d:Q4186375|Мәскәү читтән торулы халык сәнгать университеты]]'' | [[Файл:Moscow, Armyansky 13,13-1 Aug 2009 01.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.znui.ru |- | style='text-align:right'| 154 | 1934 | ''[[:d:Q4248858|Курск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Курский Государственный Университет.jpg|center|128px]] | [[Курск]] | [[:commons:Category:Kursk State University|Kursk State University]] | http://www.kursk-uni.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070121115211/http://www.kursk-uni.ru/ |date=2007-01-21 }} |- | style='text-align:right'| 155 | 1934-05-09 | [[А. А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты|Александр Александр улы Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты]] | [[Файл:ИрГСХА.JPG|center|128px]] | [[Иркутск өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q1653084|Иркутский районы]]''<br/>''[[:d:Q4300782|Молодёжное авыл җирлеге]]''<br/>''[[:d:Q4300797|Молодёжный бистәсе]]'' | [[:commons:Category:Irkutsk State Agrarian University|Irkutsk State Agrarian University]] | https://irsau.ru/ |- | style='text-align:right'| 156 | 1934-12-05 | [[Көньяк-Урал дәүләт гуманитар-педагогика университеты|Көньяк Урал дәүләт педагогика һәм гуманитар фәннәр университеты]] | [[Файл:Южно-Уральский государственный гуманитарно-педагогический университет f016.jpg|center|128px]] | [[Чиләбе]]<br/>[[Чиләбенең Үзәк районы]]<br/>''[[:d:Q19916281|Чиләбе шәһәр округы]]''<br/>[[Чиләбе өлкәсе]] | [[:commons:Category:South Ural State Humanitarian-Pedagogical University|South Ural State Humanitarian-Pedagogical University]] | http://www.cspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 157 | 1935 | ''[[:d:Q4325461|Новосибирск дәүләт педагогика үниверситеты]]'' | | [[Новосибирск]] | | http://www.nspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 158 | 1935-08-17 | ''[[:d:Q3533383|Волгоград дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Volgograd State Medical University.jpg|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd State Medical University|Volgograd State Medical University]] | http://www.volgmed.ru/ |- | style='text-align:right'| 159 | 1935-08-17 | [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:Novosibirsk State Medical Academy.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск өлкәсе]]<br/>[[Новосибирск]]<br/>''[[:d:Q16715469|Үзәк округ]]''<br/>[[Новосибирскиның Үзәк районы]] | [[:commons:Category:Novosibirsk State Medical University|Novosibirsk State Medical University]] | https://ngmu.ru/{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br/>https://en.ngmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 160 | 1935-11-14 | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]] | [[Файл:НГАУ 160.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск өлкәсе]]<br/>[[Новосибирск]]<br/>[[Новосибирскиның Октябрь районы]] | [[:commons:Category:Novosibirsk State Agrarian University|Novosibirsk State Agrarian University]] | https://edubiotech.ru/ |- | style='text-align:right'| 161 | 1937 | ''[[:d:Q4154244|Ерак Көнчыгыш дәүләт тимер юллар университеты]]'' | [[Файл:極東国立交通大学.jpg|center|128px]] | [[Хабарау|Хабаровск]] | [[:commons:Category:Far Eastern State Transport University|Far Eastern State Transport University]] | https://www.dvgups.ru/<br/>http://en.dvgups.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511215341/http://en.dvgups.ru/ |date=2020-05-11 }} |- | style='text-align:right'| 162 | 1937<br/>1938 | ''[[:d:Q4439013|Ставрополь дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Ставропольский государственный медицинский университет.jpg|center|128px]] | [[Ставрополь]] | | http://www.stgmu.ru<br/>http://stavmed.com/ |- | style='text-align:right'| 163 | 1937 | ''[[:d:Q110936726|Orsk Pedagogical Institute]]'' | | [[Орски|Ыр]] | | |- | style='text-align:right'| 164 | 1937-09-13 | [[Түбән Новгород дәүләт лингвистика университеты|Николай Александрович Добролюбов исемендәге Түбән Новгород дәүләт лингвистика университеты]] | [[Файл:Нижегородский государственный лингвистический университет.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]]<br/>[[Нижгарның Нижгар районы]]<br/>''[[:d:Q23898959|Түбән Новгород шәһәр округы]]''<br/>[[Түбән Новгород өлкәсе]] | [[:commons:Category:N. A. Dobrolyubova State Linguistic University of Nizhny Novgorod|N. A. Dobrolyubova State Linguistic University of Nizhny Novgorod]] | http://www.lunn.ru/ |- | style='text-align:right'| 165 | 1938 | ''[[:d:Q4182332|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге Байкал арты дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]'' | [[Файл:ЗабГГПУ.JPG|center|128px]] | [[Чита]] | | http://www.zabspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 166 | 1938 | ''[[:d:Q4465237|Тула дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:Tula pedagogia universitato.JPG|center|128px]] | [[Тула]] | [[:commons:Category:Tula Pedagogical State University|Tula Pedagogical State University]] | http://tsput.ru/ |- | style='text-align:right'| 167 | 1938<br/>1995 | ''[[:d:Q4516673|Байкал арты дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Zabaikalie State University.jpg|center|128px]] | [[Чита]] | | http://zabgu.ru |- | style='text-align:right'| 168 | 1938-02-07 | [[Чечен дәүләт университеты|Әхмәт хаҗи Әбделхәмид улы Кадыйров исемендәге Чечен дәүләт университеты]] | [[Файл:Chechen university 1946.jpg|center|128px]] | [[Грозный]]<br/>''[[:d:Q4258359|Әхмәт районы]]''<br/>''[[:d:Q4144847|Грозный шәһәр округы]]''<br/>[[Чечня]] | [[:commons:Category:Chechen State University|Chechen State University]] | http://www.chesu.ru |- | style='text-align:right'| 169 | 1939 | ''[[:d:Q4174759|Иван Алексеевич Бунин исемендәге Елец дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Елецкий государственный университет имени И. А. Бунина. Главный корпус.jpg|center|128px]] | [[Елец]] | | http://www.elsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 170 | 1939 | ''[[:d:Q4385796|Пятигорск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Lermontovskiy, Pyatigorsk, Stavropolskiy kray, Russia - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Биштау|Пятигорск]] | | http://www.pglu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200206114505/http://pglu.ru/ |date=2020-02-06 }} |- | style='text-align:right'| 171 | 1939-04-16<br/>1994 | ''[[:d:Q1059283|Николай Фёдорович Катанов исемендәге Хакасия дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Катанов памятник.jpg|center|128px]] | [[Абакан]] | [[:commons:Category:Khakas State University|Khakas State University]] | http://www.khsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 172 | 1940 | ''[[:d:Q4476709|Урал дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:УрГАУ 2019.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural State Agrarian University|Ural State Agrarian University]] | http://www.urgau.ru/ |- | style='text-align:right'| 173 | 1940-05-07<br/>1940 | ''[[:d:Q4273359|Дәүләт гуманитар-технологик университеты]]'' | | [[Орехово-Зуево]] | | http://www.ggtu.ru/ |- | style='text-align:right'| 174 | 1941 | ''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]'' | [[Файл:Главное здание ГУАП.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Aerospace Instrumentation|Saint Petersburg State University of Aerospace Instrumentation]] | http://www.guap.ru |- | style='text-align:right'| 175 | 1942 | ''[[:d:Q3701429|Иван Иванович Ползунов исемендәге Алтай дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Astu barnaul autumn 2008.jpg|center|128px]] | [[Барнавыл]] | [[:commons:Category:Altai State Technical University|Altai State Technical University]] | http://astu.secna.ru/ |- | style='text-align:right'| 176 | 1942 | ''[[:d:Q30257472|Камчатка дәүләт техник университеты]]'' | | [[Петропавловск-Камчатский]] | | http://kamchatgtu.ru/ |- | style='text-align:right'| 177 | 1942 | ''[[:d:Q4239243|Красноярск дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Krasnoyarsk State Medical University.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Medical University (KrasSMU)|Krasnoyarsk State Medical University (KrasSMU)]] | https://krasgmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 178 | 1943 | ''[[:d:Q4398494|Ростов дәүләт төзелеш университеты]]'' | [[Файл:Rgsu.JPG|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Rostov State University of Civil Engineering|Rostov State University of Civil Engineering]] | http://www.rgsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 179 | 1943 | ''[[:d:Q4475180|Сембер дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Новый Венец, 1.jpg|center|128px]] | [[Сембер]] | [[:commons:Category:Ulyanovsk Agricultural Academy|Ulyanovsk Agricultural Academy]] | http://www.ugsha.ru/ |- | style='text-align:right'| 180 | 1943-07-03 | [[Пенза дәүләт университеты]] | [[Файл:Penza State University building 1.jpg|center|128px]] | [[Пенза өлкәсе]]<br/>[[Пенза]]<br/>''[[:d:Q19910489|Ленинский районы]]'' | [[:commons:Category:Penza State University|Penza State University]] | http://www.pnzgu.ru/ |- | style='text-align:right'| 181 | 1943-12-03 | ''[[:d:Q4062927|Алтай дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:АГАУ, гланый корпус.jpg|center|128px]] | [[Барнавыл]] | [[:commons:Category:Altai State Agrarian University|Altai State Agrarian University]] | http://www.asau.ru |- | style='text-align:right'| 182 | 1944 | ''[[:d:Q4534008|Көньяк Урал дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Chelyabinsk State Medical Academy.jpg|center|128px]] | [[Чиләбе]] | [[:commons:Category:South Ural State Medical University|South Ural State Medical University]] | http://www.chelsma.ru/ |- | style='text-align:right'| 183 | 1944 | ''[[:d:Q4538824|Ярославль дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Yaroslavl Pochtovaya Street 001.jpg|center|128px]] | [[Ярославль]] | | https://ysmu.ru |- | style='text-align:right'| 184 | 1944 | ''[[:d:Q4538874|Ярославль дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус ЯГТУ.jpg|center|128px]] | [[Ярославль]] | [[:commons:Category:Yaroslavl State Technical University|Yaroslavl State Technical University]] | http://www.ystu.ru |- | style='text-align:right'| 185 | 1944-07-17<br/>1944 | ''[[:d:Q4122967|Волгоград дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Волгоградский государственный аграрный университет.JPG|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd State Agricultural University|Volgograd State Agricultural University]] | http://www.volgau.com |- | style='text-align:right'| 186 | 1944-10-14<br/>1944 | ''[[:d:Q277872|Мәскәү гуманитар университеты]]'' | [[Файл:Московский гуманитарный университет 3 корпус.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.mosgu.ru/ |- | style='text-align:right'| 187 | 1944-10-14 | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[Файл:MGIMO-University-main building.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Көнбатыш административ округ (Мәскәү)|Көнбатыш административ округ]]<br/>''[[:d:Q1962831|Вернадский проспекты районы]]'' | [[:commons:Category:Moscow State Institute of International Relations|Moscow State Institute of International Relations]] | http://www.mgimo.ru/<br/>https://english.mgimo.ru/ |- | style='text-align:right'| 188 | 1948 | ''[[:d:Q4210420|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Калуга дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Kaluga 2013 Lunacharskogo 2 north 02 1TM.jpg|center|128px]] | [[Калуга]] | [[:commons:Category:Kaluga State University|Kaluga State University]] | https://tksu.ru/ |- | style='text-align:right'| 189 | 1949 | ''[[:d:Q4154233|Ерак Көнчыгыш дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Г.Благовещенск,Амурская область,ул.Политехническая,86.Благовещенская духовная семинария. Построена в 1885г..JPG|center|128px]] | [[Благовещенск]] | | https://www.dalgau.ru/ |- | style='text-align:right'| 190 | 1949 | ''[[:d:Q4262481|Липецк дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус ЛГПУ.JPG|center|128px]] | [[Липецк]] | [[:commons:Category:Lipetsk State Pedagogical University|Lipetsk State Pedagogical University]] | http://lspu.lipetsk.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202041553/http://www.lspu.lipetsk.ru/ |date=2010-02-02 }} |- | style='text-align:right'| 191 | 1949 | ''[[:d:Q13416753|Рязань дәүләт агротехнология университеты]]'' | [[Файл:Acriculture university (Ryazan).JPG|center|128px]] | [[Рязань]] | [[:commons:Category:Ryazan State Agrotechnological University|Ryazan State Agrotechnological University]] | http://www.rgatu.ru |- | style='text-align:right'| 192 | 1949-01-05 | [[Сахалин дәүләт университеты]] | [[Файл:SakhGU 1.JPG|center|128px]] | [[Сахалин өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q4145648|Южно-Сахалинск шәһәр округы]]''<br/>[[Южно-Сахалинск]] | [[:commons:Category:Sakhalin State University|Sakhalin State University]] | http://sakhgu.ru |- | style='text-align:right'| 193 | 1950 | ''[[:d:Q4244744|Кузбасс дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:KuzSTU.jpg|center|128px]] | [[Кемерово]] | | http://www.kuzstu.ru |- | style='text-align:right'| 194 | 1950-04-27 | [[Себер дәүләт физик культура һәм спорт университеты|Себер дәүләт физкультура һәм спорт университеты]] | | [[Омск]]<br/>[[Киров административ округы (Омск)|Киров административ округы]]<br/>[[Омск өлкәсе]] | | http://www.sibsport.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250305041329/https://sibsport.ru/ |date=2025-03-05 }} |- | style='text-align:right'| 195 | 1951 | ''[[:d:Q1987511|Акъяр дәүләт университеты]]'' | [[Файл:СНТУ. Учебный корпус. Студгородок..JPG|center|128px]] | [[Акъяр]] | | http://sevsu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241111022218/https://www.sevsu.ru/ |date=2024-11-11 }} |- | style='text-align:right'| 196 | 1951<br/>1930 | ''[[:d:Q4122971|Волгоград дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]'' | [[Файл:Центральный вход в ВолгГАСУ. Корпус Б.jpg|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd State University of Architecture and Civil Engineering|Volgograd State University of Architecture and Civil Engineering]] | http://www.vgasu.ru/eng/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723054447/http://www.vgasu.ru/eng/ |date=2011-07-23 }} |- | style='text-align:right'| 197 | 1951 | ''[[:d:Q4304073|М.А. Шолохов ис. Мәскәү дәүләт гуманитар университеты]]'' | [[Файл:SholokhovMoscowStateUniversity2.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Sholokhov Moscow State University for Humanities|Sholokhov Moscow State University for Humanities]] | http://www.mggu-sh.ru |- | style='text-align:right'| 198 | 1951 | ''[[:d:Q4402649|Владимир Фёдорович Уткин исемендәге Рязань дәүләт радиотехника университеты]]'' | [[Файл:Памятник Попову .jpg|center|128px]] | [[Рязань]] | [[:commons:Category:Ryazan State Radio Engineering University|Ryazan State Radio Engineering University]] | http://www.rsreu.ru |- | style='text-align:right'| 199 | 1951 | ''[[:d:Q30257433|Пенза дәүләт аграр университеты]]'' | | [[Пенза]] | | http://pgau.ru/ |- | style='text-align:right'| 200 | 1952 | ''[[:d:Q1736331|Томск дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]'' | [[Файл:Tomsk-State-University-of-Architecture-and-Building.jpg|center|128px]] | [[Тум|Томск]] | [[:commons:Category:Tomsk State University of Architecture and Building|Tomsk State University of Architecture and Building]] | http://www.tsuab.ru |- | style='text-align:right'| 201 | 1952 | ''[[:d:Q1773512|Россия дәүләт туризм һәм сервис университеты]]'' | [[Файл:Mgus-rgutis.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.rguts.ru/ |- | style='text-align:right'| 202 | 1952 | ''[[:d:Q111108296|Borisoglebsk State Pedagogical Institute]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 203 | 1952-02-22 | [[М. Т. Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты|Михаил Тимофеевич Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты]] | [[Файл:Izhevsk State Technical University main building.jpg|center|128px]] | [[Ижауның Октябрь районы]] | [[:commons:Category:Izhevsk State Technical University|Izhevsk State Technical University]] | http://inter.istu.ru/<br/>https://istu.ru/ |- | style='text-align:right'| 204 | 1953 | ''[[:d:Q4304106|Кирилл Григорьевич Разумовский исемендәге Мәскәү дәүләт технология һәм идарә университеты]]'' | [[Файл:МГУТУ главное здание.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State University of Technology and Management|Moscow State University of Technology and Management]] | https://www.mgutm.ru/ |- | style='text-align:right'| 205 | 1953 | ''[[:d:Q4418283|Себер дәүләт телекоммуникация һәм информатика университеты]]'' | [[Файл:Сибирский государственный университет телекоммуникаций и информатики 01.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Siberian State University of Telecommunications and Informatics|Siberian State University of Telecommunications and Informatics]] | http://www.sibsutis.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220611044741/https://sibsutis.ru/ |date=2022-06-11 }} |- | style='text-align:right'| 206 | 1953 | ''[[:d:Q4239242|Красноярск дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Торговый дом Гадалова И. Г.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Agrarian University|Krasnoyarsk State Agrarian University]] | http://www.kgau.ru/ |- | style='text-align:right'| 207 | 1954 | ''[[:d:Q3461622|Алтай дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Altai State Medical University 1.jpg|center|128px]] | [[Барнавыл]] | [[:commons:Category:Altai State Medical University|Altai State Medical University]] | http://www.asmurussia.com |- | style='text-align:right'| 208 | 1954 | ''[[:d:Q3533388|Тверь дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Тверской государственный медицинский университет.jpg|center|128px]] | [[Тверь]] | [[:commons:Category:Tver State Medical University|Tver State Medical University]] | https://tvgmu.ru |- | style='text-align:right'| 209 | 1955 | ''[[:d:Q4219236|Кемерово дәүләт медицина университеты]]'' | | [[Кемерово]] | | https://www.kemsmu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250504043907/https://kemsmu.ru/ |date=2025-05-04 }}<br/>http://www.kemsma.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080312033003/http://www.kemsma.ru/ |date=2008-03-12 }} |- | style='text-align:right'| 210 | 1955 | ''[[:d:Q4230202|Амурдагы Комсомольск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Knastu3.jpg|center|128px]] | [[Амурдагы Комсомольск]] | [[:commons:Category:Komsomolsk-on-Amur State University|Komsomolsk-on-Amur State University]] | https://knastu.ru/ |- | style='text-align:right'| 211 | 1955 | ''[[:d:Q4407700|Санкт-Петербург дәүләт гражданнар авиациясе университеты]]'' | [[Файл:SPbGUGA.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Civil Aviation|Saint Petersburg State University of Civil Aviation]] | https://spbguga.ru/ |- | style='text-align:right'| 212 | 1955<br/>1962 | ''[[:d:Q5329352|Көнчыгыш Себер дәүләт технология һәм идарә университеты]]'' | [[Файл:Ulan-Ude 20170625 125822.jpg|center|128px]] | [[Улан-Удэ]] | [[:commons:Category:East Siberia State University of Technology and Management|East Siberia State University of Technology and Management]] | http://esstu.ru/<br/>http://www.esstu.ru |- | style='text-align:right'| 213 | 1955-09-14 | [[Ырынбур дәүләт университеты]] | [[Файл:Orenburg State University (October 2025) - 0 1.jpg|center|128px]] | [[Ырынбур өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q4144855|Ырынбур шәһәр округы]]''<br/>[[Ырынбур]]<br/>''[[:d:Q32362081|Үзәк районы]]'' | [[:commons:Category:Orenburg State University|Orenburg State University]] | http://osu.ru/ |- | style='text-align:right'| 214 | 1956 | ''[[:d:Q4267921|Lugansk State Medical University]]'' | | [[Луганск]]<br/>[[Lugansk Xalıq Respublikası|Луганск халык республикасы]] | | https://lgmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 215 | 1956 | ''[[:d:Q4418318|Себер кулланучылар кооперациясе университеты]]'' | [[Файл:СибУПК 03.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Siberian University of Consumer Cooperatives|Siberian University of Consumer Cooperatives]] | http://www.sibupk.su |- | style='text-align:right'| 216 | 1956 | ''[[:d:Q4239246|Красноярск дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:Krasnoyarsk kgtu proc.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]]<br/>[[Красноярск]] | [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Technical University|Krasnoyarsk State Technical University]] | http://www.krgtu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060208035544/http://www.krgtu.ru/ |date=2006-02-08 }} |- | style='text-align:right'| 217 | 1956-01-04 | ''[[:d:Q4366452|Идел буе дәүләт телекоммуникацияләр һәм информатика университеты]]'' | [[Файл:Поволжский Гос. Университет Телекоммуникации и Информатики - 2011-01-31.jpg|center|128px]] | [[Самар]] | | https://www.psuti.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250307100435/https://www.psuti.ru/ |date=2025-03-07 }} |- | style='text-align:right'| 218 | 1956-06-23 | [[Урал дәүләт тимер юллары университеты]] | [[Файл:УрГУПС.jpg|center|128px]] | [[Свердловск өлкәсе]]<br/>[[Екатеринбур шәһәре муниципаль берәмлеге|Екатеринбург шәһәре муниципаль берәмлеге]]<br/>[[Екатеринбург]]<br/>[[Екатеринбурның Тимер юл районы|Екатиринбурның Тимер юл районы]] | | http://www.usurt.ru/ |- | style='text-align:right'| 219 | 1956-10-05 | [[«Югары нефть мәктәбе» Әлмәт дәүләт технология университеты]] | | [[Әлмәт]]<br/>[[Әлмәт районы]]<br/>[[Татарстан]] | | https://агту-вшн.рф/ |- | style='text-align:right'| 220 | 1956-11-01 | [[Липецк дәүләт техник университеты]] | [[Файл:Фасад ЛГТУ.jpg|center|128px]] | [[Липецк]]<br/>''[[:d:Q4426443|Советский районы]]''<br/>''[[:d:Q27588357|Липецк шәһәр округы]]''<br/>[[Липецк өлкәсе]] | [[:commons:Category:Lipetsk State Technical University|Lipetsk State Technical University]] | http://www.stu.lipetsk.ru/ |- | style='text-align:right'| 221 | 1957 | ''[[:d:Q4095958|Братск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Братский государственный университет.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132732|Bratsk]]'' | | http://www.brstu.ru/<br/>https://brstu.ru |- | style='text-align:right'| 222 | 1957 | ''[[:d:Q13416757|Диңгез буе дәүләт аграр-технологик университет]]'' | [[Файл:Уссурийск, дома на ул Раздольная.jpg|center|128px]] | [[Уссурийск]] | | http://primacad.ru/<br/>http://www.primacad.ru/ |- | style='text-align:right'| 223 | 1957-04-05 | [[Х. М. Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты|Хатута Мутович Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты]] | [[Файл:ГУК КБГУ новый.jpg|center|128px]] | [[Налчык]]<br/>''[[:d:Q19908781|Нальчик шәһәр округы]]''<br/>[[Кабарда-Балкария]] | [[:commons:Category:Kabardino-Balkarian State University|Kabardino-Balkarian State University]] | https://kbsu.ru |- | style='text-align:right'| 224 | 1957-09-18 | [[Сембер дәүләт техник университеты]] | [[Файл:Ulstu.jpg|center|128px]] | [[Сембер өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q4145679|Сембер шәһәр округы]]''<br/>[[Сембер]]<br/>[[Сембернең Ленин районы]] | [[:commons:Category:Ulyanovsk State Technical University|Ulyanovsk State Technical University]] | http://ulstu.ru<br/>https://ulstu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 225 | 1958 | ''[[:d:Q2324453|Тын океан дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Vladivostok State Medical University (October 2024).jpg|center|128px]] | [[Владивосток]] | [[:commons:Category:Vladivostok State Medical University|Vladivostok State Medical University]] | https://tgmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 226 | 1958 | ''[[:d:Q4450874|Тамбов дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Здание губернской земской управы - 3.jpg|center|128px]] | [[Тамбов]] | [[:commons:Category:TGTU main building|TGTU main building]] | https://tstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 227 | 1958 | [[Ухта дәүләт техник университеты]] | [[Файл:Ukhta university.JPG|center|128px]] | [[Ухта]]<br/>''[[:d:Q2602523|Ухта шәһәр округы]]''<br/>[[Коми Республикасы]] | [[:commons:Category:Ukhta State Technical University|Ukhta State Technical University]] | https://угту.рф<br/>https://en.ugtu.net/<br/>https://fr.ugtu.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250624195336/https://fr.ugtu.net/ |date=2025-06-24 }}<br/>https://cn.ugtu.net/ |- | style='text-align:right'| 228 | 1958-03-29 | [[Тын океан дәүләт университеты]] | [[Файл:Togu entrance.jpg|center|128px]] | [[Хабаровск крае]]<br/>''[[:d:Q27517125|Хабаровск шәһәр округы]]''<br/>[[Хабарау|Хабаровск]]<br/>''[[:d:Q4200937|Индустриальный районы]]'' | [[:commons:Category:Pacific National University|Pacific National University]] | https://togudv.ru/ru/{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br/>https://togudv.ru/en/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150424085155/http://togudv.ru/en/ |date=2015-04-24 }}<br/>https://togudv.ru/zh/{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 229 | 1958-04-01 | ''[[:d:Q4348484|Пенза дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]'' | | [[Пенза]] | | http://www.pguas.ru/ |- | style='text-align:right'| 230 | 1958-10-17 | ''[[:d:Q4211795|Витус Беринг исемендәге Камчатка дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Petropavlovsk-Kamchatsky building 01.jpg|center|128px]] | [[Петропавловск-Камчатский]] | | http://www.kamgu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250729161633/http://www.kamgu.ru/ |date=2025-07-29 }} |- | style='text-align:right'| 231 | 1959 | ''[[:d:Q4146737|Төньяк Урал аръягы дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Tyumen-TGU.JPG|center|128px]] | [[Төмән]] | [[:commons:Category:Alexander Realschool (Tyumen)|Alexander Realschool (Tyumen)]] | http://www.tsaa.ru |- | style='text-align:right'| 232 | 1959-12-30 | ''[[:d:Q4348462|Пенза дәүләт технология университеты]]'' | | | | http://www.penzgtu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826202952/http://www.penzgtu.ru/ |date=2013-08-26 }} |- | style='text-align:right'| 233 | 1960 | [[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | [[Файл:Rudn-024.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Көньяк-Көнбатыш административ округ (Мәскәү)|Көньяк-Көнбатыш административ округ]]<br/>''[[:d:Q122788|Коньково]]'' | [[:commons:Category:Peoples' Friendship University of Russia|Peoples' Friendship University of Russia]] | http://www.rudn.ru<br/>https://eng.rudn.ru/<br/>https://fr.rudn.ru/<br/>https://esp.rudn.ru/<br/>https://cn.rudn.ru/<br/>https://ar.rudn.ru/ |- | style='text-align:right'| 234 | 1960-11-22 | [[Төньяк-Көнчыгыш дәүләт университеты]] | | [[Магадан өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q27588372|Магадан шәһәр округы]]''<br/>[[Магадан]] | | http://www.svgu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129161027/https://www.svgu.ru/ |date=2020-11-29 }} |- | style='text-align:right'| 235 | 1962 | ''[[:d:Q4166430|Тын дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Донской государственный аграрный университет.jpg|center|128px]] | [[Новочеркасск]] | | http://www.dongau.ru |- | style='text-align:right'| 236 | 1962 | ''[[:d:Q4460386|Томск дәүләт идарә итү системалары һәм радиоэлектроника университеты]]'' | [[Файл:Tomsk State University of Control Systems and Radioelectronics.jpg|center|128px]] | [[Тум|Томск]] | [[:commons:Category:Tomsk State University of Control Systems and Radioelectronics|Tomsk State University of Control Systems and Radioelectronics]] | http://www.tusur.ru/en/<br/>http://www.tusur.ru/ |- | style='text-align:right'| 237 | 1962-06-30 | [[Макар Евсевьевич Евсевьев исемендәге Мордовия дәүләт педагогика университеты]] | [[Файл:EVSMGPI.JPG|center|128px]] | [[Саранск]]<br/>''[[:d:Q19915751|Октябрьский районы]]''<br/>''[[:d:Q4145676|Саранск шәһәр бүлгесе]]''<br/>[[Мордовия]] | [[:commons:Category:Evseviev Mordovian State Pedagogical University|Evseviev Mordovian State Pedagogical University]] | http://mordgpi.ru/ |- | style='text-align:right'| 238 | 1963 | ''[[:d:Q4239251|Красноярск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Krasnoyarsk State University building in December 2006.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | [[:commons:Category:Krasnoyarsk State University|Krasnoyarsk State University]] | http://www.lan.krasu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061010202655/http://www.lan.krasu.ru/ |date=2006-10-10 }} |- | style='text-align:right'| 239 | 1963 | ''[[:d:Q4467479|Төмән дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Тюменский государственный медицинский университет.jpg|center|128px]] | [[Төмән]] | [[:commons:Category:Tyumen State Medical University|Tyumen State Medical University]] | https://www.tyumsmu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201209011539/https://www.tyumsmu.ru/ |date=2020-12-09 }} |- | style='text-align:right'| 240 | 1964 | ''[[:d:Q4533671|Көньяк-Көнбатыш дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Юго-Западный государственный университет.jpg|center|128px]] | [[Курск]] | [[:commons:Category:KurskSTU|KurskSTU]] | http://swsu.ru |- | style='text-align:right'| 241 | 1967 | ''[[:d:Q3272997|"Мәскәү радиотехника, электроника һәм автоматика институты" (МИРЭА) Россия технология университеты]]'' | [[Файл:МИРЭА — Российский технологический университет, 2024 год.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:MIREA - Russian Technological University|MIREA - Russian Technological University]] | http://www.mirea.ru |- | style='text-align:right'| 242 | 1967 | ''[[:d:Q4112965|Владивосток дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Кампус.jpg|center|128px]] | [[Владивосток]] | [[:commons:Category:VSUES|VSUES]] | http://vvsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 243 | 1967-01-18 | [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]] | [[Файл:БГПУ (Уфа).jpg|center|128px]] | [[Уфа]]<br/>[[Уфаның Киров районы|Киров районы]]<br/>[[Башкортстан]] | [[:commons:Category:Akmulla Bashkir State Pedagogical University|Akmulla Bashkir State Pedagogical University]] | http://www.bspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 244 | 1967-08-17 | [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | [[Файл:Здание Чебоксарского медицинского техникума.jpg|center|128px]] | [[Чабаксар]] | | http://www.chuvsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 245 | 1967-10-10 | [[Урал дәүләт икътисад университеты]] | [[Файл:Ural State University of Economics (Aug 2024) - 2.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]]<br/>[[Екатеринбурның Ленин районы|Екатеринбургның Ленин районы]]<br/>''[[:d:Q19908245|Центр]]''<br/>[[Свердловск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Ural State University of Economics|Ural State University of Economics]] | http://www.usue.ru/ |- | style='text-align:right'| 246 | 1968-07-18 | [[Казан дәүләт энергетика университеты]] | [[Файл:Kazan State Power Engineering University (2023-07-18) 04.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Казанның Киров районы|Киров районы]]<br/>[[Кәҗә бистәсе]]<br/>[[Татарстан]] | [[:commons:Category:Kazan State Power Engineering University|Kazan State Power Engineering University]] | http://www.kgeu.ru/ |- | style='text-align:right'| 247 | 1969 | ''[[:d:Q4243511|Кубань дәүләт физкультура, спорт һәм туризм университеты]]'' | [[Файл:2023-10-22. Краснодар DSC 7545.jpg|center|128px]] | [[Краснодар]] | | https://kgufkst.ru/ |- | style='text-align:right'| 248 | 1970 | ''[[:d:Q4397991|Бөтенрусия дәүләт юстиция университеты]]'' | [[Файл:Всероссийский государственный университет юстиции (Ростов-на-Дону).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian Law Academy of Ministry of Justice|Russian Law Academy of Ministry of Justice]] | http://rpa-mu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220614165858/https://rpa-mu.ru/ |date=2022-06-14 }} |- | style='text-align:right'| 249 | 1970 | ''[[:d:Q4476757|Урал дәүләт физкультура университеты]]'' | [[Файл:Здание филиала Уральского государственного университета физической культуры в Екатеринбурге.jpg|center|128px]] | [[Чиләбе]] | [[:commons:Category:Ural State University of Physical Culture|Ural State University of Physical Culture]] | https://www.uralgufk.ru/ |- | style='text-align:right'| 250 | 1971 | ''[[:d:Q4304092|Мәскәү дәүләт техник граждан авиациясе университеты]]'' | [[Файл:Московский государственный технический университет гражданской авиации (30970622913).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State Technical University of Civil Aviation|Moscow State Technical University of Civil Aviation]] | http://www.mstuca.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201204140126/http://www.mstuca.ru/ |date=2020-12-04 }} |- | style='text-align:right'| 251 | 1971 | [[Төмән дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[Файл:Строительная академия (Тюмень)-3.jpg|center|128px]] | [[Төмән]] | | http://www.tgasu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241014052520/https://www.tgasu.ru/ |date=2024-10-14 }} |- | style='text-align:right'| 252 | 1972 | [[Урал дәүләт архитектура-сәнгать университеты]] | [[Файл:УралГАХА.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:University of Architecture and Art (Yekaterinburg)|University of Architecture and Art (Yekaterinburg)]] | http://www.usaaa.ru/ |- | style='text-align:right'| 253 | 1972 | ''[[:d:Q2563821|Дагстан дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Дагестанский ГТУ.jpg|center|128px]] | [[Махачкала]] | | https://www.dstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 254 | 1973 | ''[[:d:Q4406404|Идел буе дәүләт тимер юллар университеты]]'' | [[Файл:Samara State University of Transport Communications main building.jpg|center|128px]] | [[Самар]] | [[:commons:Category:Samara State University of Transport Communications|Samara State University of Transport Communications]] | http://www.samgups.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320195750/https://www.samgups.ru/ |date=2020-03-20 }} |- | style='text-align:right'| 255 | 1974 | [[Ф.М. Достоевский исемендәге Омск дәүләт университеты|Омск дәүләт университеты]] | [[Файл:Главный корпус ОмГУ им. Ф.М. Достоевского.jpg|center|128px]] | [[Омск өлкәсе]] | | http://www.omsu.ru |- | style='text-align:right'| 256 | 1975 | ''[[:d:Q4064597|Амур дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Амурский Государственный университет.JPG|center|128px]] | [[Благовещенск]] | [[:commons:Category:Amur State University|Amur State University]] | http://www.amursu.ru/ |- | style='text-align:right'| 257 | 1975 | [[Иркутск дәүләт бәйләнеш юллары университеты|Иркутск дәүләт тимер юл транспорты университеты]] | [[Файл:Irgups.jpg|center|128px]] | [[Иркутск]] | [[:commons:Category:Irkutsk State Transport University|Irkutsk State Transport University]] | http://www.irgups.ru<br/>https://www.irgups.ru/ |- | style='text-align:right'| 258 | 1975 | ''[[:d:Q4336880|Орёл дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Oryol State Agrarian University - Main building.jpg|center|128px]] | [[Орёл]] | [[:commons:Category:Oryol State Agrarian University|Oryol State Agrarian University]] | http://www.orelsau.ru |- | style='text-align:right'| 259 | 1976 | [[Чиләбе дәүләт университеты]] | [[Файл:Chelyabinsk State University (June 2025) - 0 1.jpg|center|128px]] | [[Чиләбе]] | [[:commons:Category:Chelyabinsk State University|Chelyabinsk State University]] | http://www.csu.ru/ |- | style='text-align:right'| 260 | 1978 | ''[[:d:Q4081704|Василий Яковлевич Горин исемендәге Белгород дәүләт аграр университеты]]'' | | [[Белгород]] | | http://www.bsaa.edu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140117160647/http://www.bsaa.edu.ru/ |date=2014-01-17 }} |- | style='text-align:right'| 261 | 1978 | [[Белгород кооперация, икътисад һәм хокук университеты]] | [[Файл:BUPK.jpg|center|128px]] | [[Белгород]] | | http://www.bukep.ru |- | style='text-align:right'| 262 | 1979-09-01 | [[Россия дәүләт һөнәри-педагогика университеты]] | [[Файл:Architecture of Yekaterinburg (July '22) - 9.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбурның Орджоникидзе районы|Екатиринбурның Орҗоникидзе районы]] | [[:commons:Category:Russian State Vocational Pedagogical University|Russian State Vocational Pedagogical University]] | http://www.rsvpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 263 | 1980 | ''[[:d:Q4097525|Брянск дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Bgau-2015.JPG|center|128px]] | [[Брянск]] | | http://www.bgsha.com/ |- | style='text-align:right'| 264 | 1980 | [[Волгоград дәүләт университеты]] | [[Файл:Volgograd State University 003.jpg|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd State University|Volgograd State University]] | http://www.volsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 265 | 1981 | ''[[:d:Q4366451|Идел буе дәүләт сервис университеты]]'' | [[Файл:Пвгус.jpg|center|128px]] | [[Тольятти]] | [[:commons:Category:Volga Region State University of Service|Volga Region State University of Service]] | http://www.tolgas.ru/vrsus/university/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230418200819/https://www.tolgas.ru/vrsus/university/ |date=2023-04-18 }} |- | style='text-align:right'| 266 | 1981-06-25 | ''[[:d:Q28656901|Валерий Мухамедович Коков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт аграр университеты]]'' | | [[Налчык]] | | http://www.kbgau.ru |- | style='text-align:right'| 267 | 1986 | ''[[:d:Q4446468|Соргыт дәүләт педагогика университеты]]'' | | [[Соргыт]] | [[:commons:Category:Surgut State Pedagogical University|Surgut State Pedagogical University]] | http://www.surgpu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160618011544/http://www.surgpu.ru/ |date=2016-06-18 }} |- | style='text-align:right'| 268 | 1988 | ''[[:d:Q4318744|Нижневартовск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус НВГУ.jpg|center|128px]] | [[Түбән Варта]] | [[:commons:Category:Nizhnevartovsk State University|Nizhnevartovsk State University]] | https://nvsu.ru/{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 269 | 1989 | ''[[:d:Q4325440|Андрей Дмитриевич Крячков исемендәге Новосибирск дәүләт архитектура, дизайн һәм сәнгатьләр университеты]]'' | [[Файл:Здание госучреждений, Новосибирск.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]]<br/>[[Новосибирскиның Үзәк районы]] | | http://nsuada.ru/en |- | style='text-align:right'| 270 | 1989 | ''[[:d:Q4377625|Шолом-Алейхем исемендәге Амур буе дәүләт университеты]]'' | [[Файл:ПГУ им. Шолом-Алейхема.jpg|center|128px]] | [[Яһүд автономияле өлкәсе]] | | http://pgusa.ru/ |- | style='text-align:right'| 271 | 1990 | ''[[:d:Q1084099|Санкт-Петербург христиан университеты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | http://www.spbcu.ru/ |- | style='text-align:right'| 272 | 1990 | ''[[:d:Q4152027|Гуманитар университет]]'' | [[Файл:Гуманитарный университет(зимой).jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Humanitarian University|Humanitarian University]] | http://www.gu-ural.ru/<br/>http://gu-ural.ru/?lng=en&gid=8 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170310063321/http://gu-ural.ru/?lng=en&gid=8 |date=2017-03-10 }} |- | style='text-align:right'| 273 | 1990-12-27 | ''[[:d:Q4407744|Санкт-Петербург идарә технологияләре һәм икътисад университеты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | https://www.spbume.ru/ |- | style='text-align:right'| 274 | 1991 | ''[[:d:Q118736|Мәскәү бәйсез университеты]]'' | [[Файл:IUM Building.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://ium.mccme.ru/ |- | style='text-align:right'| 275 | 1991 | [[Россия дәүләт гуманитар университеты]] | [[Файл:RGGU facade (Nikolskaya) 01.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian State University for the Humanities|Russian State University for the Humanities]] | http://www.rggu.com/<br/>https://www.rsuh.ru/ |- | style='text-align:right'| 276 | 1991 | ''[[:d:Q4153929|Дагстан дәүләт халык хуҗалыгы университеты]]'' | | [[Махачкала]] | | https://dgunh.ru/ |- | style='text-align:right'| 277 | 1991 | ''[[:d:Q4376232|Изге Тихон Православ гуманитар университеты]]'' | [[Файл:Московский епархиальный дом 7 апреля 2025 года (6).jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:St. Tikhon Orthodox University|St. Tikhon Orthodox University]] | http://pstgu.ru/ |- | style='text-align:right'| 278 | 1991 | ''[[:d:Q4398106|Россия яңа университеты]]'' | [[Файл:РосНОУ 20220810 102124.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.rosnou.ru/ |- | style='text-align:right'| 279 | 1991-09-14 | ''[[:d:Q4288589|Мәскәү халыкара университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус Московского международного университета со стороны Ленинградского шоссе.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:International University in Moscow|International University in Moscow]] | http://www.interun.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171125233944/https://www.interun.ru/ |date=2017-11-25 }}<br/>https://mi.university/ |- | style='text-align:right'| 280 | 1992 | ''[[:d:Q4258144|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Ленинград дәүләт университеты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Pushkin Leningrad State University|Pushkin Leningrad State University]] | https://www.lengu.ru |- | style='text-align:right'| 281 | 1993 | ''[[:d:Q4144551|Таулы Алтай дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Gasu a 1.jpg|center|128px]] | [[Таулы Алтай]] | | http://www.gasu.ru/ |- | style='text-align:right'| 282 | 1993 | ''[[:d:Q4398112|Изге Алладан сүз итүче Яхъя исемендәге Россия православ университеты]]'' | [[Файл:Eggs. Russian Orthodox University. University Administration. 2013-06-03, Moscow.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian Orthodox University|Russian Orthodox University]] | http://rpu-rf.ru/ |- | style='text-align:right'| 283 | 1993 | ''[[:d:Q30257746|Сергей Юльевич Витте исемендәге Мәскәү университеты]]'' | | [[Мәскәү]] | | https://www.muiv.ru/ |- | style='text-align:right'| 284 | 1993 | ''[[:d:Q4288333|Халыкара Көнчыгыш Европа университеты]]'' | [[Файл:IEEU building in Izhevsk.jpg|center|128px]] | [[Ижау]] | [[:commons:Category:International East-European University|International East-European University]] | http://www.mveu.ru/ |- | style='text-align:right'| 285 | 1993-05-26 | ''[[:d:Q4446469|Соргыт дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус Сургутского Государственного Университета.jpg|center|128px]] | [[Соргыт]] | [[:commons:Category:Surgut State University|Surgut State University]] | http://www.surgu.ru |- | style='text-align:right'| 286 | 1994<br/>1994-11-28 | ''[[:d:Q929378|Санкт-Петербургтагы Европа университеты]]'' | [[Файл:LogoEU 07 rus center.png|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:European University at Saint Petersburg|European University at Saint Petersburg]] | http://www.eu.spb.ru |- | style='text-align:right'| 287 | 1994 | ''[[:d:Q4146754|Гуманитар фәннәр дәүләт академик университеты]]'' | [[Файл:Moscow, Maronovsky 26 May 2010 02.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:State Academic University for the Humanities|State Academic University for the Humanities]] | https://gaugn.ru/<br/>https://gaugn.ru/en-us/ |- | style='text-align:right'| 288 | 1994 | [[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты]] | [[Файл:Дом Манакова.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]<br/>[[Татарстан]] | | http://www.киу.рф |- | style='text-align:right'| 289 | 1994 | ''[[:d:Q1366589|«Дубна» дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Университет Дубна.jpg|center|128px]] | [[Дубна]] | [[:commons:Category:Dubna University|Dubna University]] | https://www.uni-dubna.ru/ |- | style='text-align:right'| 290 | 1994-05-31<br/>1918-02-24 | [[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]] | [[Файл:Agraruni Omsk.JPG|center|128px]] | [[Омск]]<br/>[[Омск өлкәсе]]<br/>[[Совет административ округы (Омск)|Совет административ округы]] | [[:commons:Category:Omsk State Agrarian University|Omsk State Agrarian University]] | http://www.omgau.ru |- | style='text-align:right'| 291 | 1995 | [[Тыва дәүләт университеты]] | [[Файл:TuvSU.jpg|center|128px]] | [[Кызыл (шәһәр)|Кызыл]] | [[:commons:Category:Tuvan State University|Tuvan State University]] | http://tuvsu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140115105045/http://tuvsu.ru/ |date=2014-01-15 }} |- | style='text-align:right'| 292 | 1995 | [[Курган дәүләт университеты]] | [[Файл:Okn-117-1.jpg|center|128px]] | [[Курган]] | [[:commons:Category:Kurgan State University|Kurgan State University]] | http://www.kgsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 293 | 1995 | ''[[:d:Q4304319|«Синергия» Мәскәү финанс-сәнәгый университеты]]'' | [[Файл:Synergy University Logo.gif|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Synergy University|Synergy University]] | http://synergy.ru/ |- | style='text-align:right'| 294 | 1995-03-01 | ''[[:d:Q4304063|Мәскәү шәһәр педагогика университеты]]'' | [[Файл:Представительский корпус МГПУ на улице Садовая-Самотёчная, д. 8. У входа.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.mgpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 295 | 1996 | ''[[:d:Q4146807|Гатчина дәүләт университеты]]'' | | | | http://www.gief.ru/ |- | style='text-align:right'| 296 | 1996 | ''[[:d:Q4304064|Мәскәү дәүләт психология һәм педагогика университеты]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://mgppu.ru |- | style='text-align:right'| 297 | 1997 | ''[[:d:Q123422536|Евразия икътисади җәмгыятенең Парламентара Ассамблеясе каршысындагы университет]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | https://miep.edu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241204094011/https://miep.edu.ru/ |date=2024-12-04 }}<br/>https://miep.spb.ru/ |- | style='text-align:right'| 298 | 1997 | ''[[:d:Q134732210|Идарә һәм инновацион технологияләр университеты]]'' | | [[Мәскәү]] | | https://uuait.ru/ |- | style='text-align:right'| 299 | 1998 | ''[[:d:Q7090782|Себер юридик университеты]]'' | | [[Омск]] | [[:commons:Category:The Omsk Law Institute|The Omsk Law Institute]] | https://siblu.ru/ |- | style='text-align:right'| 300 | 1998 | ''[[:d:Q7381992|Россия гадел хөкем университеты]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://www.raj.ru |- | style='text-align:right'| 301 | 2001 | ''[[:d:Q4533707|Югра дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Ugrasu glavnii korpus.JPG|center|128px]] | [[Ханты-Мансийск]] | [[:commons:Category:Yugra State University|Yugra State University]] | http://en.ugrasu.ru/<br/>https://www.ugrasu.ru/ |- | style='text-align:right'| 302 | 2003 | ''[[:d:Q1987532|Заокский адвентист университеты]]'' | [[Файл:Zaokskiy, Tulskaya oblast', Russia, 301000 - panoramio (6).jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Zaoksky Adventist University|Zaoksky Adventist University]] | http://www.zau.ru/ |- | style='text-align:right'| 303 | 2004<br/>1948 | ''[[:d:Q61931372|Кырым мәдәният, сәнгать һәм туризм университеты]]'' | [[Файл:КУКИиТ (2013, 1).jpg|center|128px]] | [[Акмәсҗит]] | | https://kukiit.ru/ |- | style='text-align:right'| 304 | 2009 | ''[[:d:Q97119369|Россия ислам университеты (Грозный)]]'' | [[Файл:Russian Islamic University 17.jpg|center|128px]] | [[Грозный]] | [[:commons:Category:Russian Islamic university Grozny|Russian Islamic university Grozny]] | http://риу-грозный.рф/ |- | style='text-align:right'| 305 | 2009-10-21 | ''[[:d:Q4398096|Россия халыкара олимпик университеты]]'' | [[Файл:RussianInternationalOlympicUniversity1.JPG|center|128px]] | [[Сочи]] | [[:commons:Category:Russian International Olympic University|Russian International Olympic University]] | http://olympicuniversity.ru |- | style='text-align:right'| 306 | 2011-10-12 | [[И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:Павильон 1-3 СЗГМУ.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Mechnikov North-West State Medical University|Mechnikov North-West State Medical University]] | https://www.szgmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 307 | 2012 | [[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]] | [[Файл:Главное здание Университета Иннополис.JPG|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Иннополис]] | [[:commons:Category:Innopolis University|Innopolis University]] | https://innopolis.university/ |- | style='text-align:right'| 308 | 2012 | ''[[:d:Q19908493|Адмирал Степан Осипович Макаров исемендәге Дәүләт диңгез һәм елга флоты университеты]]'' | [[Файл:СПбГУВК.JPG|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Admiral Makarov State Maritime Academy|Admiral Makarov State Maritime Academy]] | https://gumrf.ru/ |- | style='text-align:right'| 309 | 2012<br/>2012-11-28 | ''[[:d:Q56173858|Иваново дәүләт политехника университеты]]'' | [[Файл:Ivgpuofficialphoto.jpg|center|128px]] | [[Иваново]] | [[:commons:Category:Ivanovo State Politechnic University|Ivanovo State Politechnic University]] | http://www.ivgpu.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250307073714/https://www.ivgpu.com/ |date=2025-03-07 }} |- | style='text-align:right'| 310 | 2012-12-29<br/>1930 | [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]] | [[Файл:Санкт-Петербургский государственный экономический университет.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]]<br/>[[Үзәк районы (Санкт-Петербург)|Санкт-Петербургның Үзәк районы]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Economics|Saint Petersburg State University of Economics]] | http://www.unecon.ru/<br/>https://en.unecon.ru/<br/>https://cn.unecon.ru/ |- | style='text-align:right'| 311 | 2013 | ''[[:d:Q28051107|Урал тау-металлургия компаниясе техник университеты]]'' | [[Файл:UMMC University (September 2024).jpg|center|128px]] | [[Югары Пышма шәһәр округы|Югары Пышма шәһәр бүлгесе]] | [[:commons:Category:Technical University of UMMC|Technical University of UMMC]] | http://tu-ugmk.com/<br/>https://eduugmk.com/ |- | style='text-align:right'| 312 | 2013-10-24 | ''[[:d:Q16423702|Вологда дәүләт университеты]]'' | [[Файл:VSTU Vologda Rektorat.jpg|center|128px]] | [[Вологда]] | | https://vogu35.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231210193342/https://vogu35.ru/ |date=2023-12-10 }} |- | style='text-align:right'| 313 | 2015-01-28 | ''[[:d:Q123501729|Донбасс дәүләт юстиция университеты]]'' | [[Файл:Евгений Забарчук посетил Донбасский государственный университет юстиции.jpg|center|128px]] | [[Донецк]] | [[:commons:Category:Donbass State University of Justice|Donbass State University of Justice]] | https://donbassla.ru/{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 314 | 2019-07-01 | ''[[:d:Q90902449|Сириус университеты]]'' | | [[Сочи]] | | https://siriusuniversity.ru/ |- | style='text-align:right'| 315 | 2021-02 | ''[[:d:Q121767764|Евразия халыкара университеты]]'' | | | | https://evrazuniversitet.com/ |- | style='text-align:right'| 316 | 2022 | [[Уфа фән һәм технологияләр университеты]] | [[Файл:Bashkir State University at night.jpg|center|128px]] | [[Уфаның Киров районы|Киров районы]]<br/>[[Уфа]]<br/>[[Башкортстан]] | [[:commons:Category:Ufa University of Science and Technology|Ufa University of Science and Technology]] | https://uust.ru |- | style='text-align:right'| 317 | | ''[[:d:Q4325439|Себер дәүләт су транспорты университеты]]'' | [[Файл:Novosibirsk State Academy of Water Transport.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Shchetinkin Street 33, Novosibirsk|Shchetinkin Street 33, Novosibirsk]] | http://www.ssuwt.ru |- | style='text-align:right'| 318 | | ''[[:d:Q4537262|Арктика дәүләт агротехнология университеты]]'' | [[Файл:ЯГСХА.jpg|center|128px]] | [[Якутия]]<br/>[[Якутск]] | | http://www.ysaa.ru<br/>http://www.agatu.ru/ |- | style='text-align:right'| 319 | | ''[[:d:Q4761983|Ангарск дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Ангарская государственная техническая академия.jpg|center|128px]] | [[Ангарск]] | | http://angtu.ru |- | style='text-align:right'| 320 | | ''[[:d:Q28666930|Мәгарифне үстерү корпоратив университеты]]'' | | [[Мәскәү]] | | https://kuro-mo.ru/ |- | style='text-align:right'| 321 | | ''[[:d:Q137273503|Н. Г. Жиганов аатынан Казаннааҕы судаарыстыбаннай консерватория]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 322 | | ''[[:d:Q138662733|Central University]]'' | | [[Мәскәү]] | | https://cu.ru/ |- | style='text-align:right'| 323 | | ''[[:d:Q138795760|Железногорский филиал СибГАУ]]'' | [[Файл:Zheleznogorsk branch of Siberian State Aerospace University.jpg|center|128px]] | [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]] | [[:commons:Category:Zheleznogorsk branch of Siberian State Aerospace University|Zheleznogorsk branch of Siberian State Aerospace University]] | |- | style='text-align:right'| 324 | | ''[[:d:Q138795792|Железногорский филиал КГПУ им. Астафьева]]'' | [[Файл:Zheleznogorsk 07.jpg|center|128px]] | [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]] | [[:commons:Category:Zheleznogorsk branch of Krasnoyarsk State Pedagogical University|Zheleznogorsk branch of Krasnoyarsk State Pedagogical University]] | |- | style='text-align:right'| 325 | | ''[[:d:Q138795807|филиал СФУ в Железногорске]]'' | [[Файл:Zheleznogorsk 53.jpg|center|128px]] | [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]] | [[:commons:Category:Zheleznogorsk branch of the Siberian Federal University|Zheleznogorsk branch of the Siberian Federal University]] | |} {{Wikidata list end}} == Академияләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q162633 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! сурәт ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | 1721 | [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]] | [[Файл:St. Petersburg academy.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg Theological Academy|Saint Petersburg Theological Academy]] | https://spbda.ru/ |- | style='text-align:right'| 2 | 1773 | ''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]'' | [[Файл:Московская академия хореографии, октябрь 2024.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q862100|Хамовники]]'' | | https://balletacademy.ru/ |- | style='text-align:right'| 3 | 1808 | ''[[:d:Q4407660|Санкт-Петербург дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]'' | [[Файл:Черниговская 5 01.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү районы (Санкт-Петербург)]] | [[:commons:Category:Chernigovskaya Street, 5|Chernigovskaya Street, 5]] | http://www.spbgavm.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210118031032/https://spbgavm.ru/ |date=2021-01-18 }} |- | style='text-align:right'| 4 | 1865 | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[Файл:Moscow 08-2012 Petrovsko-Razumovskoe img01.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Timiryazev Academy of Agriculture|Timiryazev Academy of Agriculture]] | http://www.timacad.ru |- | style='text-align:right'| 5 | 1876-01-09 | ''[[:d:Q2652597|А. Л. Штиглиц исемендәге Санкт-Петербург дәүләт сәнәгый һәм сәнгати дизайн академиясе]]'' | [[Файл:Art and Industry Academy SPB 02.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Art and Industry Academy Stieglitz|Art and Industry Academy Stieglitz]] | http://ghpa.ru |- | style='text-align:right'| 6 | 1885-05-21 | ''[[:d:Q4407669|Санкт-Петербург медицина табиблары белемен арттыру академиясе]]'' | [[Файл:Post Card Giduv.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:St.-Petersburg Medical Academy of Postgraduate Studies|St.-Petersburg Medical Academy of Postgraduate Studies]] | http://spbmapo.ru |- | style='text-align:right'| 7 | 1911 | ''[[:d:Q4123678|Вологда дәүләт сөтчелек сәнәгате академиясе]]'' | [[Файл:Главный корпус Вологодской ГМХА им. Н.В. Верещагина.jpg|center|128px]] | [[Вологда]] | | http://molochnoe.ru/ |- | style='text-align:right'| 8 | 1918 | ''[[:d:Q4351501|Пермь дәүләт фармацевтика академиясе]]'' | | [[Пермь]] | | http://www.pfa.ru/ |- | style='text-align:right'| 9 | 1919 | ''[[:d:Q4059262|Хезмәт һәм социаль мөнәсәбәтләр академиясе]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://www.atiso.ru/ |- | style='text-align:right'| 10 | 1919 | [[К. И. Скрябин исемендәге Мәскәү дәүләт ветеринария медицинасы һәм биотехнологиясе академиясе|К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе]] | | [[Мәскәү]] | | http://www.mgavm.ru/ |- | style='text-align:right'| 11 | 1919 | ''[[:d:Q4406366|Самар дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | | [[Самар]] | | http://www.ssaa.ru/ |- | style='text-align:right'| 12 | 1920-04-22 | [[Казан дәүләт медицина академиясе]] | [[Файл:Kazan State Medical Academy building (2024-05-18) 07.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]<br/>[[Татарстан]] | [[:commons:Category:Kazan State Medical Academy|Kazan State Medical Academy]] | https://kgma.info/ |- | style='text-align:right'| 13 | 1921 | [[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[Файл:RAGS-Moscow2.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian Presidential Academy of National Economy and Public Administration|Russian Presidential Academy of National Economy and Public Administration]] | https://www.ranepa.ru/ |- | style='text-align:right'| 14 | 1927 | ''[[:d:Q4059246|Мәгариф хезмәткәрләренең квалификацияләрен арттыру һәм яңа һөнәр үзләштерү академиясе]]'' | | | | http://www.apkpro.ru/ |- | style='text-align:right'| 15 | 1929-11-26 | ''[[:d:Q103920592|Волгоград дәүләт өстәмә профессиональ белем алу академиясе]]'' | | [[Волгоград]] | | https://vgapkro.ru/ |- | style='text-align:right'| 16 | 1930 | ''[[:d:Q4196593|Иваново дәүләт медицина академиясе]]'' | [[Файл:Мед. Академия.JPG|center|128px]] | [[Иваново]] | | http://www.isma.ivanovo.ru/ |- | style='text-align:right'| 17 | 1930 | ''[[:d:Q4196594|Иваново дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[Файл:Ивановская Государственная Сельскохозяйственная Академия - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Иваново]] | [[:commons:Category:Ivanovo state agricultural academy|Ivanovo state agricultural academy]] | http://www.ivgsha.ru/ |- | style='text-align:right'| 18 | 1930 | ''[[:d:Q4318621|Нижгар дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[Файл:Nizhny Novgorod State Agricultural Academy.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]]<br/>[[Идел буе федераль округы]] | | https://nnsaa.ru/<br/>http://nnsaa.ru/ |- | style='text-align:right'| 19 | 1930-12-01 | ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]'' | [[Файл:Widows House (Moscow) 20240403 154932.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian Medical Academy of Postgraduate Education|Russian Medical Academy of Postgraduate Education]] | http://rmapo.ru |- | style='text-align:right'| 20 | 1931 | ''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]'' | [[Файл:VAVT entrance.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2359096|Раменки]]''<br/>''[[:d:Q4473718|Пудовикин урамы]]''<br/>[[Мәскәү]] | | http://www.vavt.ru/<br/>http://vavt.ru |- | style='text-align:right'| 21 | 1931-04-20 | ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]'' | [[Файл:СГЮА корпус 3.jpg|center|128px]] | [[Сарытау]] | [[:commons:Category:Saratov State Law Academy|Saratov State Law Academy]] | http://www.sgap.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203145041/http://www.sgap.ru/ |date=2010-12-03 }} |- | style='text-align:right'| 22 | 1933 | ''[[:d:Q4059227|РФ Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Дәүләт янгын сүндерү хезмәте академиясе]]'' | | [[Мәскәү]] | | https://www.academygps.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250811084157/https://academygps.ru/ |date=2025-08-11 }} |- | style='text-align:right'| 23 | 1933 | ''[[:d:Q4326202|Новочеркасск дәүләт мелиорация академиясе]]'' | [[Файл:Novocherkassk State Academy of Melioration.jpg|center|128px]] | [[Новочеркасск]] | [[:commons:Category:Novocherkassk State Reclamation Academy|Novocherkassk State Reclamation Academy]] | http://www.ngma.su/ |- | style='text-align:right'| 24 | 1933 | ''[[:d:Q4198174|Ижау дәүләт медицина академиясе]]'' | [[Файл:Учебно-лабораторный корпус.jpg|center|128px]] | [[Ижауның Индустриаль районы|Индустриаль районы]] | [[:commons:Category:Izhevsk State Medical Academy|Izhevsk State Medical Academy]] | http://www.igma.ru/ |- | style='text-align:right'| 25 | 1934 | ''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | [[Файл:Diplomatic academy of Russia (Ostozhenka 53).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Diplomatic academy of Russia|Diplomatic academy of Russia]] | http://www.dipacademy.ru/ |- | style='text-align:right'| 26 | 1934 | ''[[:d:Q30532544|Россия җәза үтәтү буенча федераль хезмәтенең Хокук һәм идарә академиясе]]'' | [[Файл:Академия ФСИН России.jpg|center|128px]] | [[Рязань]] | [[:commons:Category:Academy of Law Management of the Federal Penal Service of Russia|Academy of Law Management of the Federal Penal Service of Russia]] | http://apu.fsin.su/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230720150820/https://apu.fsin.su/ |date=2023-07-20 }} |- | style='text-align:right'| 27 | 1941 | ''[[:d:Q4248042|Курган дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[Файл:Faculty of Agronomy building Kurgan State Agricultural Academy.jpg|center|128px]] | [[Курган]] | | http://www.ksaa.zaural.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220618135829/https://www.ksaa.zaural.ru/ |date=2022-06-18 }} |- | style='text-align:right'| 28 | 1944 | ''[[:d:Q4336165|Ырынбур дәүләт медицина академиясе]]'' | [[Файл:Оренбургская государственная медицинская академия.jpg|center|128px]] | [[Ырынбур]] | [[:commons:Category:Orenburg State Medical University|Orenburg State Medical University]] | http://orgma.ru/ |- | style='text-align:right'| 29 | 1947-04-05 | ''[[:d:Q4397946|Россия сәнгать академиясе]]'' | [[Файл:Moscow 05-2012 Prechistenka 05.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.rah.ru/ |- | style='text-align:right'| 30 | 1952 | ''[[:d:Q4064568|Амур дәүләт медицина академиясе]]'' | [[Файл:АмурскаяГМА.jpeg|center|128px]] | [[Благовещенск]] | [[:commons:Category:Amur State Medical Academy|Amur State Medical Academy]] | https://www.amursma.ru/ |- | style='text-align:right'| 31 | 1957-12-12 | ''[[:d:Q17317911|Великие Луки дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[Файл:Velikiye Luki, Pskov Oblast, Russia - panoramio - Sergey Semakov.jpg|center|128px]] | [[Бөек Луки|Великие-Луки]] | | https://www.vgsa.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250526185906/https://www.vgsa.ru/ |date=2025-05-26 }} |- | style='text-align:right'| 32 | 1966-04-30 | ''[[:d:Q4076897|Балтыйк дәүләт сәнәгый балык тоту флоты академиясе]]'' | [[Файл:BFFSA.jpg|center|128px]] | [[Калининград]] | | http://bgarf.ru/ |- | style='text-align:right'| 33 | 1967 | ''[[:d:Q4122945|Россия Федераиясе Эчке эшләр министрлыгының Волгоград академиясе]]'' | [[Файл:Volgograd MIA Academy 2021.jpg|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd Academy of Ministry of Internal Affairs|Volgograd Academy of Ministry of Internal Affairs]] | http://va-mvd.ru/ |- | style='text-align:right'| 34 | 1969-04-20 | ''[[:d:Q4397980|Россия халыкара туризм академиясе]]'' | | [[Химки]] | | https://www.rmat.ru/ |- | style='text-align:right'| 35 | 1974 | ''[[:d:Q4424939|Смоленск дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[Файл:Smolensk, Bolshaya Sovetskaya street 10 - 2.jpg|center|128px]] | [[Смоленск]] | [[:commons:Category:Smolensk State Agricultural Academy|Smolensk State Agricultural Academy]] | http://www.sgsha.ru/<br/>https://sgsha.ru/ |- | style='text-align:right'| 36 | 1977 | ''[[:d:Q4239224|Краснояр дәүләт музыка һәм театр академиясе]]'' | [[Файл:Krasnoyarsk State Academy of Music and Theatre.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Institute of Arts|Krasnoyarsk State Institute of Arts]] | http://kgii.ru/ |- | style='text-align:right'| 37 | 1987 | ''[[:d:Q4397933|Россия рәсем, һәйкәл һәм архитектура академиясе]]'' | [[Файл:Moscow School of Painting, Sculpture and Architecture.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.glazunov-academy.ru/ |- | style='text-align:right'| 38 | 1989 | ''[[:d:Q4400558|Фёдор Михайлович Достоевский исемендәге Рус христиан гуманитар академия]]'' | [[Файл:015. St. Petersburg. The building of the Petrograd Provincial Credit Society.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | | http://rhga.ru |- | style='text-align:right'| 39 | 1991 | [[Башкортстан Республикаcы Башлыгы каршындагы Башкортстан дәүләт хезмәте һәм идарә итү академиясе]] | [[Файл:БАГСУ.jpg|center|128px]] | [[Уфа]] | | http://www.bagsurb.ru/ |- | style='text-align:right'| 40 | 1991 | ''[[:d:Q4146946|Россия дәүләт махсуслаштырылган сәнгатьләр академиясе]]'' | [[Файл:GSII.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2358875|Дорогомилово]]'' | [[:commons:Category:Russian State Specialized Academy of Arts|Russian State Specialized Academy of Arts]] | http://rgsai.ru/ |- | style='text-align:right'| 41 | 1992 | ''[[:d:Q4059230|Россия Федерациясе Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Ватандашларны саклау академиясе]]'' | [[Файл:АГЗ.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.new-site.amchs.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171026092306/http://new-site.amchs.ru/ |date=2017-10-26 }} |- | style='text-align:right'| 42 | 1992 | ''[[:d:Q4288141|Халыкара бизнес һәм яңа технологияләр академиясе]]'' | [[Файл:MUBiNT.jpg|center|128px]] | [[Ярославль]] | | http://www.mubint.ru/admitting_commission/new/useful/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180423105358/http://mubint.ru/admitting_commission/new/useful/ |date=2018-04-23 }}<br/>https://mubint.ru/ |- | style='text-align:right'| 43 | 1993 | ''[[:d:Q24251387|Көнчыгыш икътисади-юридик гуманитар академия]]'' | [[Файл:VEGU glav korp.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:VEGU Eastern Economic, Legal and Humanitarian Academy|VEGU Eastern Economic, Legal and Humanitarian Academy]] | http://vegu.ru |- | style='text-align:right'| 44 | 1993 | ''[[:d:Q29049038|Россия таможня академиясе]]'' | [[Файл:Russian Customs Academy.jpg|center|128px]] | [[Люберцы]] | [[:commons:Category:Russian Customs Academy|Russian Customs Academy]] | http://rta.customs.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002224528/http://rta.customs.ru/ |date=2008-10-02 }} |- | style='text-align:right'| 45 | 1994<br/>1999 | ''[[:d:Q52846168|Ханты-Манси дәүләт медицина академиясе]]'' | | [[Ханты-Мансийск]] | | http://hmgma.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220722193717/https://hmgma.ru/ |date=2022-07-22 }} |- | style='text-align:right'| 46 | 2008 | ''[[:d:Q133717678|Россия Федерациясе Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы Дәүләт янгыннан саклану хезмәтенең Себер янгыннар һәм бәла-казалардан саклау академиясе]]'' | [[Файл:Emergency Fire and Rescue Academy in Zheleznogorsk 03.jpg|center|128px]] | [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]] | [[:commons:Category:Emergency Fire and Rescue Academy in Zheleznogorsk|Emergency Fire and Rescue Academy in Zheleznogorsk]] | https://sibpsa.ru/ |- | style='text-align:right'| 47 | 2013-10-14 | ''[[:d:Q4366453|Мәскәү митрополиты Изге Алексий исемендәге Идел буе мәгариф һәм сәнгать академиясе]]'' | [[Файл:St. Alexius Orthodox Institute of Volga region 20210407 02.jpg|center|128px]] | [[Тольятти]] | [[:commons:Category:St. Alexius Orthodox Institute of Volga region|St. Alexius Orthodox Institute of Volga region]] | https://pravinst.ru/ |- | style='text-align:right'| 48 | 2017-09-04 | [[Болгар ислам академиясе]] | [[Файл:Болгарская исламская академия.jpg|center|128px]] | [[Татарстан]]<br/>[[Спас районы]]<br/>[[Идел буе федераль округы]]<br/>[[Болгар (Спас районы)|Болгар]] | [[:commons:Category:Bolgar Islamic Academy|Bolgar Islamic Academy]] | https://bolgar.academy |- | style='text-align:right'| 49 | | ''[[:d:Q4125411|Воронеж дәүләт спорт академиясе]]'' | [[Файл:ВГИФК Вход.jpg|center|128px]] | [[Воронеж]] | | http://www.vgifk.ru |- | style='text-align:right'| 50 | | ''[[:d:Q4303889|Россия транспорт университетының Су транспорты академиясе]]'' | [[Файл:Основной учебный корпус МГАВТ.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://msawt.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250811130650/http://msawt.com/ |date=2025-08-11 }} |- | style='text-align:right'| 51 | | ''[[:d:Q16694405|Константин Дмитриевич Ушинский исемендәге Санкт-Петербург диплом арты педагогик белем алу академиясе]]'' | [[Файл:Доходный дом Коммерческого училища на ул. Ломоносова 03.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | | https://spbappo.ru |} {{Wikidata list end}} == Консерваторияләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q184644 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! сурәт ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | 1862-09-20 | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Saint Petersburg Conservatory.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg Conservatory|Saint Petersburg Conservatory]] | https://www.conservatory.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250812084143/https://www.conservatory.ru/ |date=2025-08-12 }} |- | style='text-align:right'| 2 | 1866-09-01 | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[Файл:Moscow 05-2017 img41 Conservatory.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2320761|Пресненский районы]]'' | [[:commons:Category:Moscow Conservatory|Moscow Conservatory]] | http://www.mosconsv.ru/en/default.aspx |- | style='text-align:right'| 3 | 1895 | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | [[Файл:Gnessinmoscow.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Gnessin Russian Academy of Music|Gnessin Russian Academy of Music]] | http://gnesin-academy.ru/ |- | style='text-align:right'| 4 | 1910 | ''[[:d:Q3912936|П. И. Чайковский исемендәге Акмәчет музыка укуханәсе]]'' | [[Файл:Simferopol - music school.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Naberezhna St., 31 (Simferopol)|Naberezhna St., 31 (Simferopol)]] | http://smuimpich.crimea.com/ |- | style='text-align:right'| 5 | 1912 | ''[[:d:Q2022998|Леонид Витальевич Собинов исемендәге Сарытау дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Konserv saratov.JPG|center|128px]] | [[Сарытау]] | [[:commons:Category:Saratov Conservatory|Saratov Conservatory]] | http://www.sarcons.ru |- | style='text-align:right'| 6 | 1917 | ''[[:d:Q4122984|Павел Алексеевич Серебряков исемендәге Волгоград дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Volgograd Municipal Institute of Arts 001.jpg|center|128px]] | [[Волгоградның Үзәк районы]] | [[:commons:Category:Volgograd Municipal Institute of Arts|Volgograd Municipal Institute of Arts]] | http://www.serebryakovka.ru/ |- | style='text-align:right'| 7 | 1934 | ''[[:d:Q4476712|Урал дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:UralSC.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Lenina Avenue 26, Yekaterinburg|Lenina Avenue 26, Yekaterinburg]] | http://www.uralconsv.org/ |- | style='text-align:right'| 8 | 1945 | [[Казан дәүләт консерваториясе]] | [[Файл:Nobility house, Kazan (2022-07-15) 10.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Татарстан]]<br/>[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]] | [[:commons:Category:Kazan State Conservatory named after N. G. Zhiganov|Kazan State Conservatory named after N. G. Zhiganov]] | https://new.kazancons.ru/ |- | style='text-align:right'| 9 | 1946 | ''[[:d:Q4318618|Михаил Иванович Глинка исемендәге Түбән Новгород дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Glinka Nizhny Novgorod State Conservatoire.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Glinka Nizhny Novgorod State Conservatoire|Glinka Nizhny Novgorod State Conservatoire]] | http://nnovcons.ru/ |- | style='text-align:right'| 10 | 1956 | ''[[:d:Q4325442|Михаил Иванович Глинка исемендәге Новосибирск дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Novosibirsk Conservatory.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Novosibirsk Conservatory|Novosibirsk Conservatory]] | http://www.nsglinka.ru/ |- | style='text-align:right'| 11 | 1967 | ''[[:d:Q4398462|Сергей Васильевич Рахманинов исемендәге Ростов дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Sergei Rachmaninoff conservatory Rostov-on-Don.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Rostov state conservatory|Rostov state conservatory]] | http://www.rostcons.ru |- | style='text-align:right'| 12 | 1967-07-01 | ''[[:d:Q4361450|А. К. Глазунов исемендәге Петрозаводск дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Петрозаводск, консерватория, вид 1.jpg|center|128px]] | [[Петрозаводск]] | [[:commons:Category:Petrozavodsk Conservatory|Petrozavodsk Conservatory]] | http://glazunovcons.ru/ |- | style='text-align:right'| 13 | 1969 | [[Әстерхан дәүләт консерваториясе]] | [[Файл:Астраханская консерватория.jpg|center|128px]] | [[Әстерхан]] | [[:commons:Category:Astrakhan Conservatory|Astrakhan Conservatory]] | http://astracons.ru |- | style='text-align:right'| 14 | 1993 | ''[[:d:Q4274090|Михаил Иванович Глинка исемендәге Магнитогорск дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Магнитогорская государственная консерватория имени Глинки.jpg|center|128px]] | [[Магнитогорск]] | | http://www.magkmusic.com/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220206181255/http://magkmusic.com/en |date=2022-02-06 }} |- | style='text-align:right'| 15 | | ''[[:d:Q137273503|Н. Г. Жиганов аатынан Казаннааҕы судаарыстыбаннай консерватория]]'' | | | | |} {{Wikidata list end}} == Югары хәрби уку йортлары == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q917182 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! сурәт ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | 1701 | ''[[:d:Q4407686|Санкт-Петербург хәрби-диңгез институты]]'' | [[Файл:Морской кадетский корпус. Набережная Лейтенанта Шмидта 2H1A9808WI.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:St. Petersburg Naval Institute|St. Petersburg Naval Institute]] | |- | style='text-align:right'| 2 | 1712-01-16 | ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]'' | [[Файл:Zhdanovskaya Street SPB 3.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Mozhaisky Military Space Academy|Mozhaisky Military Space Academy]] | http://vka.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160501043804/http://vka.mil.ru/ |date=2016-05-01 }} |- | style='text-align:right'| 3 | 1798-12-18 | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | [[Файл:Academy vma.jpg|center|128px]] | [[Выборг районы (Санкт-Петербург)|Выборг районы]] | [[:commons:Category:Kirov Military Medical Academy|Kirov Military Medical Academy]] | http://www.vmeda.org |- | style='text-align:right'| 4 | 1820 | ''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]'' | [[Файл:Wiki Moscow Orphanage, Moskvoretskaya Embankment.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Military Academy of Strategic Rocket Forces|Military Academy of Strategic Rocket Forces]] | http://varvsn.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231013180125/https://varvsn.mil.ru/ |date=2023-10-13 }} |- | style='text-align:right'| 5 | 1820 | ''[[:d:Q4297700|Михаил хәрби артиллерия академиясе]]'' | [[Файл:Михайловская артиллерийская академия, 1870.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Mikhailovsky Military Artillery Academy|Mikhailovsky Military Artillery Academy]] | http://mvaa.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107031222/http://mvaa.mil.ru/ |date=2017-11-07 }} |- | style='text-align:right'| 6 | 1827 | ''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]'' | [[Файл:Naval Academy Building SPB 1.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Kuznetsov Naval Academy|Kuznetsov Naval Academy]] | http://vma.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191114083742/http://vma.mil.ru/ |date=2019-11-14 }} |- | style='text-align:right'| 7 | 1832 | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[Файл:General-staff-academy-building-moscow-russia-may-2016.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian General Staff Academy|Russian General Staff Academy]] | http://vagsh.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029071732/http://vagsh.mil.ru/ |date=2020-10-29 }} |- | style='text-align:right'| 8 | 1832 | ''[[:d:Q2996600|Генераль штаб академиясе]]'' | [[Файл:General Staff Academy (Imperial Russia) (1).JPG|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:General Staff Academy (Imperial Russia)|General Staff Academy (Imperial Russia)]] | |- | style='text-align:right'| 9 | 1866<br/>1956 | ''[[:d:Q2250766|Советлар Берлеге Маршалы Георгий Жуков исемендәге Хәрби һава-космос саклану академиясе]]'' | [[Файл:Военная академия имени Маршала Советского Союза Г. К. Жукова.jpg|center|128px]] | [[Тверь]] | [[:commons:Category:Air and Space Defense Military Academy|Air and Space Defense Military Academy]] | http://vavko.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241209193023/https://vavko.mil.ru/ |date=2024-12-09 }}<br/>http://vavkotver.ru/ |- | style='text-align:right'| 10 | 1876 | ''[[:d:Q4146609|Адмирал С. О. Макаров исемендәге дәүләт диңгез академиясе]]'' | [[Файл:Санкт-Петербург, Косая линия 15а сверху.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | | http://gumrf.ru/ |- | style='text-align:right'| 11 | 1917 | ''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]'' | | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:MVVKU|MVVKU]] | http://www.mkpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 12 | 1918 | ''[[:d:Q4407751|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург югары гомумгаскәр җитәкчелек укуханәсе]]'' | [[Файл:Ленпех.jpg|center|128px]] | | | http://www.lenpeh.ru |- | style='text-align:right'| 13 | 1918 | ''[[:d:Q4408483|Сарытау ракета гаскәрләренең югары командалык-мөһәндислек укуханәсе]]'' | [[Файл:Саратовское высшее артиллерийское командное училище (ворота).jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Saratov Higher Military Command and Engineering School of Missile Forces|Saratov Higher Military Command and Engineering School of Missile Forces]] | |- | style='text-align:right'| 14 | 1918 | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | [[Файл:Военная академия на Девичьем поле (10784627223).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Combined Arms Academy of the Armed Forces of the Russian Federation|Combined Arms Academy of the Armed Forces of the Russian Federation]] | |- | style='text-align:right'| 15 | 1918-11-13 | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | [[Файл:Main entrance to РВВДКУ, Ryazan 2009.jpg|center|128px]] | [[Рязань]] | [[:commons:Category:Ryazan Airborne School|Ryazan Airborne School]] | http://www.rvvdku-vi.ru/ |- | style='text-align:right'| 16 | 1919 | ''[[:d:Q1341318|Элемтә хәрби академиясе]]'' | [[Файл:Военная академия связи имени Маршала Советского Союза С.М. Буденного 08.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Budyonny Military Academy of the Signal Corps|Budyonny Military Academy of the Signal Corps]] | http://vas.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126160937/https://vas.mil.ru/ |date=2020-11-26 }} |- | style='text-align:right'| 17 | 1919-02-22 | [[Казан танк университеты|Казан югары хәрби башлыклар уку йорты]] | [[Файл:Казанское высшее военное командное училище.jpg|center|128px]] | [[Казан]] | [[:commons:Category:Kazan Tank Command Higher School|Kazan Tank Command Higher School]] | http://kvtkku.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202224514/https://kvtkku.mil.ru/ |date=2020-12-02 }} |- | style='text-align:right'| 18 | 1920 | ''[[:d:Q4334698|Россия ЭЭМның Омск академиясе]]'' | | [[Омск]] | [[:commons:Category:Omsk Academy of the Ministry of the Interior|Omsk Academy of the Ministry of the Interior]] | http://oma.mvd.ru/ |- | style='text-align:right'| 19 | 1921-04-26 | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | [[Файл:Академия Федеральной службы безопасности России.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Academy of the Federal Security Service of the Russian Federation|Academy of the Federal Security Service of the Russian Federation]] | http://academy.fsb.ru/ |- | style='text-align:right'| 20 | 1921-08-10 | ''[[:d:Q4336213|Ырынбур югары хәрби авиация очучылары укуханәсе]]'' | [[Файл:Здание Оренбургского высшего авиационного училища (с Советской).JPG|center|128px]] | [[Ырынбур]] | [[:commons:Category:Orenburg Military Aviation Piloting High School|Orenburg Military Aviation Piloting High School]] | |- | style='text-align:right'| 21 | 1923-11-30 | ''[[:d:Q103831511|Россия Федераль иминлек хезмәтенең чик саклау академиясе]]'' | | [[Мәскәү]] | | |- | style='text-align:right'| 22 | 1927-11-12 | ''[[:d:Q4318615|РФ ЭЭМның Түбән Новгород академиясе]]'' | [[Файл:Нижегородская академия МВД России.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Nizhny Novgorod Academy of the Ministry of the Interior|Nizhny Novgorod Academy of the Ministry of the Interior]] | http://www.na.mvd.ru |- | style='text-align:right'| 23 | 1929 | ''[[:d:Q24932362|Армия генералы Сергей Матвеевич Штеменко исемендәге Краснодар югары хәрби укуханәсе]]'' | [[Файл:Фасад КВВУ.jpg|center|128px]] | [[Краснодар]] | [[:commons:Category:Krasnodar Higher Military School named for Army General S.M. Shtemenko|Krasnodar Higher Military School named for Army General S.M. Shtemenko]] | http://kvvu.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201012014730/http://kvvu.mil.ru/ |date=2020-10-12 }} |- | style='text-align:right'| 24 | 1932 | ''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | [[Файл:Moscow Lefortovo Catherine Palace asv2018-08 img2.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://mechcorps.rkka.ru/files/spravochnik/vuz/vamm.htm |- | style='text-align:right'| 25 | 1932 | ''[[:d:Q1791304|РФ КК Гомумгаскәр академиясенең хәрби мөһәндисләр институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://www.ova.mil.ru/ingener.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091022081024/http://ova.mil.ru/ingener.html |date=2009-10-22 }} |- | style='text-align:right'| 26 | 1932 | ''[[:d:Q4114347|Радиацион, химик һәм биологик саклану һәм мөһәндис гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:NBC Protection Military Academy|NBC Protection Military Academy]] | http://varhbz.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806062745/http://varhbz.mil.ru/ |date=2017-08-06 }}<br/>http://ens.mil.ru/education/higher/academy/more.htm?id=8690@morfOrgEduc {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120909080221/http://www.ens.mil.ru/education/higher/academy/more.htm?id=8690@morfOrgEduc |date=2012-09-09 }} |- | style='text-align:right'| 27 | 1932 | ''[[:d:Q4304238|РФ ФИХ чик буе гаскәрләре институты]]'' | [[Файл:Flag of Border Troops of Russia.svg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Institute of the Federal Border Security Service of the Russian Federation|Moscow Institute of the Federal Border Security Service of the Russian Federation]] | http://mpi.fsb.ru |- | style='text-align:right'| 28 | 1932-05-19 | ''[[:d:Q60829463|Россия Федерациясе милли гвардия гаскәренең Сарытау хәрби институты]]'' | [[Файл:Саратовский военный институт ВВ МВД России (1999).jpg|center|128px]] | [[Сарытау]] | | https://svki.rosguard.gov.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207005103/https://svki.rosguard.gov.ru/ |date=2023-02-07 }} |- | style='text-align:right'| 29 | 1932-06-15 | ''[[:d:Q103831705|Россия Федерациясе Каһарманы һәм Хезмәт Каһарманы генерал-лейтенант Игорь Анатольевич Кириллов исемендәге Сарытау югары хәрби радиацион, химик һәм биологик саклану инженер укуханәсе]]'' | | [[Сарытау]] | | |- | style='text-align:right'| 30 | 1935-08-10 | ''[[:d:Q103920423|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәте институты]]'' | | [[Новосибирск]] | | |- | style='text-align:right'| 31 | 1935-08-10 | ''[[:d:Q103921049|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Түбән Новгород институты]]'' | | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Nizhny Novgorod Institute of the FSB of Russia|Nizhny Novgorod Institute of the FSB of Russia]] | https://inn.fsb.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250717062920/http://inn.fsb.ru/ |date=2025-07-17 }} |- | style='text-align:right'| 32 | 1936-11-30 | ''[[:d:Q103832270|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Яр буйларын саклау институты]]'' | | [[Мәскәү]]<br/>[[Анапа]] | | http://ibo.fsb.ru |- | style='text-align:right'| 33 | 1937 | ''[[:d:Q4458747|Тын океан хәрби-диңгез институты]]'' | [[Файл:Тихоокеанский военно-морской институт.jpg|center|128px]] | [[Владивосток]] | [[:commons:Category:Pacific Higher Naval School|Pacific Higher Naval School]] | http://stat.ens.mil.ru/education/higher/academy/more.htm?id=8675@morfOrgEduc {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723010011/http://stat.ens.mil.ru/education/higher/academy/more.htm?id=8675@morfOrgEduc |date=2015-07-23 }} |- | style='text-align:right'| 34 | 1937-09-26 | ''[[:d:Q103920735|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Санкт-Петербург институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | |- | style='text-align:right'| 35 | 1938 | ''[[:d:Q1978570|Тышкы разведка академиясе]]'' | | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Academy of the SVR of Russia|Academy of the SVR of Russia]] | |- | style='text-align:right'| 36 | 1941-05-17 | ''[[:d:Q102398759|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясенең Авиация маршалы Евгений Яковлевич Савицкий исемендәге Пушкин югары һава хөҗүменә каршы саклану радиоэлектроника укуханәсе]]'' | | [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]] | | https://www.pvure.com/%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B5-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B5/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B0/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205110449/https://www.pvure.com/%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B5-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B5/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B0/ |date=2020-12-05 }} |- | style='text-align:right'| 37 | 1946 | ''[[:d:Q4114415|Россия Федерациясе Саклану министрлыгының хәрби академиясе]]'' | | [[Мәскәү]] | | |- | style='text-align:right'| 38 | 1956<br/>1900 | ''[[:d:Q1592900|Андрей Васильевич Хрулёв исемендәге Хәрби матди-техник тәэминат академиясе]]'' | [[Файл:Sankt-Peterburg 2012 4657.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Military Academy of Logistical Support|Military Academy of Logistical Support]] | http://vamto.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202224302/https://vamto.mil.ru/ |date=2020-12-02 }}<br/>http://vamto.net/ |- | style='text-align:right'| 39 | 1966 | ''[[:d:Q4059216|Россия Федерациясе Федераль саклау хезмәтене академиясе]]'' | | [[Орёл]] | | http://academ.msk.rsnet.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919141419/https://academ.msk.rsnet.ru/ |date=2023-09-19 }} |- | style='text-align:right'| 40 | 1967 | ''[[:d:Q4325494|Новосибирск югары хәрби җитәкчеләр укуханәсе]]'' | [[Файл:Nvvpou entrance.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | | https://nvvku.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220503212959/https://nvvku.mil.ru/ |date=2022-05-03 }} |- | style='text-align:right'| 41 | 1970 | ''[[:d:Q4114349|Россия Федерациясе Кораллы Көчләренең һава хөҗүменә каршы гаскәр оборонасы хәрби академиясе]]'' | [[Файл:Va vpvo.jpg|center|128px]] | [[Смоленск]] | [[:commons:Category:Smolensk Military Academy of Air Defense|Smolensk Military Academy of Air Defense]] | http://www.frit67.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140207083830/http://www.frit67.ru/ |date=2014-02-07 }}<br/>https://vavpvo.mil.ru/ |- | style='text-align:right'| 42 | 1975 | ''[[:d:Q4146868|Адмирал Фёдор Фёдорович Ушаков исемендәге Дәүләт диңгезчелек университеты]]'' | [[Файл:Вход в здание Морской государственной академии имени адмирала Ф. Ф. Ушакова.jpg|center|128px]] | [[Новороссийск]] | [[:commons:Category:Admiral Ushakov Maritime State University|Admiral Ushakov Maritime State University]] | http://www.aumsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 43 | 1992<br/>1937 | ''[[:d:Q16334349|П. С. Нахимов исемендәге хәрби-диңгез көчләре академиясе]]'' | [[Файл:Black high naval school 02.jpg|center|128px]] | [[Акъяр]] | [[:commons:Category:Black high naval school|Black high naval school]] | https://chvvmu.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250401074313/https://chvvmu.mil.ru/ |date=2025-04-01 }} |- | style='text-align:right'| 44 | 1993 | ''[[:d:Q4494355|Россия Федерациясе федераль иминлек хезмәтенең Хабаровск чик саклау институты]]'' | [[Файл:Хабаровский пограничный институт ФСБ России.jpg|center|128px]] | [[Хабарау|Хабаровск]] | | http://khpi.fsb.ru/ |- | style='text-align:right'| 45 | 1996<br/>1995 | ''[[:d:Q4209553|РФ ФИХ Калининград чик буе гаскәрләре институты]]'' | | | | http://kpi.fsb.ru/ |- | style='text-align:right'| 46 | 1998 | ''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]'' | [[Файл:Военная академия на Девичьем поле (10784627223).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q862100|Хамовники]]''<br/>[[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Combined Arms Academy of the Armed Forces of the Russian Federation|Combined Arms Academy of the Armed Forces of the Russian Federation]] | https://ova.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118074746/https://ova.mil.ru/ |date=2022-01-18 }} |- | style='text-align:right'| 47 | 2012 | ''[[:d:Q4114399|Профессор Николай Егорович Жуковский һәм Юрий Алексеевич Гагарин исемендәге Россия Федерациясе хәрби-һава көчләре академиясе]]'' | [[Файл:Release of officers of the Air force Academy in Voronezh (2019-06-29) 06.jpg|center|128px]] | [[Воронеж өлкәсе]] | [[:commons:Category:VUNC VVS VVA|VUNC VVS VVA]] | http://www.vaiu.ru/ |- | style='text-align:right'| 48 | 2012-07-01 | ''[[:d:Q21745516|Хәрби-диңгез политехник институты]]'' | [[Файл:Военно-морской политехнический институт, корпус 13, бульвар Разведчика 03.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Naval Polytechnic Institute (Peterhof)|Naval Polytechnic Institute (Peterhof)]] | http://вмпи.рф |- | style='text-align:right'| 49 | | ''[[:d:Q4141615|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Галицино чик буе гаскәрләре институты]]'' | [[Файл:RIAN archive 119875 Golitsyn Frontier Guards Military Institute.jpg|center|128px]] | [[Голицыно]] | | http://gpi.fsb.ru |- | style='text-align:right'| 50 | | ''[[:d:Q4326217|Новочеркасск югары хәрби элемтә җитәкчелеге укуханәсе]]'' | [[Файл:Войсковое правление.JPG|center|128px]] | [[Новочеркасск]] | | http://nvvkys.donland.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231230103829/http://nvvkys.donland.ru/ |date=2023-12-30 }} |} {{Wikidata list end}} == Башка югары уку йортлары == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q38723 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! сурәт ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | 1701 | ''[[:d:Q4407686|Санкт-Петербург хәрби-диңгез институты]]'' | [[Файл:Морской кадетский корпус. Набережная Лейтенанта Шмидта 2H1A9808WI.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:St. Petersburg Naval Institute|St. Petersburg Naval Institute]] | |- | style='text-align:right'| 2 | 1779 | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | [[Файл:St. Petersburg State Theatre Arts Academy.jpg|center|128px]] | | | http://www.rgisi.ru |- | style='text-align:right'| 3 | 1781-03-12 | ''[[:d:Q104017099|Владимир Иванович Воронин исемендәге Арктик диңгез институты — Адмирал Степан Осипович Макаров исемендәге Дәүләт диңгез һәм елга флоты университеты бүлекчәсе]]'' | | [[Архангельск]] | | |- | style='text-align:right'| 4 | 1809 | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | [[Файл:Neglinnaya 6 - Shchepkin Theatre School.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q2626320|Мещанский районы]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Shchepkin Higher Theatre School|Mikhail Shchepkin Higher Theatre School]] | http://shepkinskoe.ru/ |- | style='text-align:right'| 5 | 1828 | ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]'' | [[Файл:State Institute of Technology SPB (img1).jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State Institute of Technology|Saint Petersburg State Institute of Technology]] | http://technolog.edu.ru |- | style='text-align:right'| 6 | 1855 | ''[[:d:Q4409421|Адмирал Геннадий Иванович Невельской исемендәге Дәүләт диңгезчелек университетының Тимофей Борисович Гуженко исемендәге Сахалин югары диңгезчелек укуханәсе]]'' | [[Файл:Сахалинское мореходное училище.JPG|center|128px]] | [[Холмск]] | | |- | style='text-align:right'| 7 | 1879 | ''[[:d:Q4450871|Сергей Васильевич Рахманинов исемендәге Тамбов дәүләт музыка-педагогика институты]]'' | | [[Тамбов]] | | https://rachmaninov.ru/ |- | style='text-align:right'| 8 | 1896 | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | [[Файл:MIIT.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622887|Maryina Roshcha District]]'' | [[:commons:Category:Russian University of Transport|Russian University of Transport]] | http://www.miit.ru/ |- | style='text-align:right'| 9 | 1909-07-01 | ''[[:d:Q105885725|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университетының Никифор Михайлович Бардыгин исемендәге Егорьевск технология институты]]'' | [[Файл:Корпус учебный 2 (Егорьевск).jpg|center|128px]] | [[Егорьевск]] | [[:commons:Category:Profsoyuznaya street 32-34, Yegorievsk|Profsoyuznaya street 32-34, Yegorievsk]] | http://e-stankin.ru/ |- | style='text-align:right'| 10 | 1916-07-01 | ''[[:d:Q13419575|Төмән дәүләт университетының Дмитрий Иванович Менделеев исемендәге Тубыл педагогика институты]]'' | [[Файл:RozyLuxemburg7 Tobolsk.JPG|center|128px]] | [[Төмән өлкәсе]] | [[:commons:Category:Tobolsk Pedagogical Institute|Tobolsk Pedagogical Institute]] | https://tobolsk.utmn.ru/ |- | style='text-align:right'| 11 | 1918 | ''[[:d:Q4407698|Санкт-Петербург дәүләт мәдәният институты]]'' | [[Файл:Дом Бецкого И.И. - принца Ольденбургского П.Г.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | | https://www.spbgik.ru/ |- | style='text-align:right'| 12 | 1918-07-17 | [[Тимер юлы гаскәрләре һәм хәрби бәйләнешләр хәрби институты]] | | [[Петергоф|Петерһоф]] | | |- | style='text-align:right'| 13 | 1919 | ''[[:d:Q105885783|Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университетының Физика һәм механика институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | https://physmech.spbstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 14 | 1919 | ''[[:d:Q4476703|Урал идарә институты]]'' | [[Файл:УрАГС.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural Institute of Management (Branch of RANEPA)|Ural Institute of Management (Branch of RANEPA)]] | https://ui.ranepa.ru/ |- | style='text-align:right'| 15 | 1920 | ''[[:d:Q4304085|Дәүләт социаль-гуманитар университеты]]'' | | | | https://www.gukolomna.ru/ |- | style='text-align:right'| 16 | 1920 | ''[[:d:Q4453553|Сарытау театр институты]]'' | [[Файл:Театральный институт ул Рабочая 23 Саратов.jpg|center|128px]] | [[Сарытау]] | [[:commons:Category:Theater Institute, Saratov|Theater Institute, Saratov]] | http://sati-sgk.ru |- | style='text-align:right'| 17 | 1921<br/>1921-07-21 | ''[[:d:Q30257344|РФ ЭЭМның Ерак Көнчыгыш юридик институты]]'' | [[Файл:Дальневосточный юридический институт МВД РФ.jpg|center|128px]] | [[Хабарау|Хабаровск]] | | https://двюи.мвд.рф {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226235647/https://xn--b1adn1g.xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2021-02-26 }} |- | style='text-align:right'| 18 | 1922-06-06 | ''[[:d:Q105885754|Россия Федерациясе Федераль салым хезмәтенең Төньяк-Көнбатыш квалификация күтәрү институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | |- | style='text-align:right'| 19 | 1929 | ''[[:d:Q4097537|Брянск дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Старый корпус БГТУ Брянск.JPG|center|128px]] | [[Брянск]] | [[:commons:Category:Bryansk State Technical University|Bryansk State Technical University]] | https://www.tu-bryansk.ru/<br/>http://www.tu-bryansk.ru/ |- | style='text-align:right'| 20 | 1930 | ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]'' | [[Файл:Главный корпус Московского государственного института культуры.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://mgik.org |- | style='text-align:right'| 21 | 1930-09-30 | ''[[:d:Q4304158|Мәскәү тарих-архив институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | |- | style='text-align:right'| 22 | 1931 | ''[[:d:Q4304336|Мәскәү юридик институты]]'' | [[Файл:Bolshaya Nikitskaya, 11.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | |- | style='text-align:right'| 23 | 1931 | ''[[:d:Q4412485|Төньяк Кавказ таучылык-металлургия институты]]'' | | [[Владикавказ]] | | http://www.skgmi-gtu.ru/ |- | style='text-align:right'| 24 | 1933 | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[Файл:Alexander Herzen's Birthplace(3).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Maxim Gorky Literature Institute|Maxim Gorky Literature Institute]] | http://litinstitut.ru |- | style='text-align:right'| 25 | 1933-10-14 | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | [[Файл:Meshchansky District, Moscow, Russia - panoramio (209).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Architectural Institute|Moscow Architectural Institute]] | http://www.marhi.ru |- | style='text-align:right'| 26 | 1934-04-28 | ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]'' | [[Файл:MIAN-IVMRAN.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Steklov Institute of Mathematics|Steklov Institute of Mathematics]] | http://www.mi-ras.ru/ |- | style='text-align:right'| 27 | 1935-11-15 | ''[[:d:Q30257755|Пётр Ильич Чайковский исемендәге Көньяк Урал дәүләт сәнгать институты]]'' | [[Файл:Памятник Чайковскому перед ЮУрГИИ f004.jpg|center|128px]] | [[Чиләбе]] | [[:commons:Category:South Ural State Institute of Arts|South Ural State Institute of Arts]] | https://uyrgii.ru/ |- | style='text-align:right'| 28 | 1938 | ''[[:d:Q4325171|Новороссийск политехника институты]]'' | [[Файл:Политех Новороссийск.jpg|center|128px]] | [[Новороссийск]] | | https://www.npi.edu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230323080238/http://npi.edu.ru/ |date=2023-03-23 }} |- | style='text-align:right'| 29 | 1939 | ''[[:d:Q664610|В. М. Шукшин исемендәге Алтай дәүләт педагогика һәм гуманитар фәннәр университеты]]'' | [[Файл:Бийск филфак АГАО.jpg|center|128px]] | [[Бийск]] | | http://www.bigpi.biysk.ru/wwwsite/ |- | style='text-align:right'| 30 | 1939 | ''[[:d:Q2324493|Виссарион Григорьевич Белинский исемендәге Пенза педагогика институты]]'' | [[Файл:PGPU-Hauptgebaeude-01.jpg|center|128px]] | [[Пенза]] | | http://spu-penza.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240910041143/https://spu-penza.ru/ |date=2024-09-10 }} |- | style='text-align:right'| 31 | 1939 | ''[[:d:Q4139464|В. Г. Короленко исемендәге Глазов дәүләт педагогия институты]]'' | [[Файл:Udmurtia Glazov asv2019-05 img02.jpg|center|128px]] | [[Глазов]] | | http://www.ggpi.org<br/>http://ggpi.org/news.php |- | style='text-align:right'| 32 | 1939 | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | [[Файл:Surikov Art Institute Moscow.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Surikov Art Institute in Moscow|Surikov Art Institute in Moscow]] | http://surikov-vuz.com/ |- | style='text-align:right'| 33 | 1939 | ''[[:d:Q110946531|Бөре дәүләт педагогика институты]]'' | [[Файл:Административный корпус БФ БашГУ 2019 год.jpg|center|128px]] | [[Бөре (шәһәр)|Бөре]] | | https://www.birsk.ru/node/1002 |- | style='text-align:right'| 34 | 1939 | ''[[:d:Q4519367|Шадринск дәүләт педагогика институты]]'' | | [[Шадрин (шәһәр)|Шадринск]] | | http://shgpi.edu.ru/en/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205174856/http://shgpi.edu.ru/en/ |date=2023-02-05 }} |- | style='text-align:right'| 35 | 1939 | ''[[:d:Q30265172|Волгоград бизнес институты]]'' | | [[Волгоград]] | | http://volbi.ru/en/<br/>http://volbi.ru |- | style='text-align:right'| 36 | 1940-06-22 | ''[[:d:Q110954641|Лесосибирск дәүләт педагогика институты]]'' | [[Файл:Lpisfu 002.JPG|center|128px]] | [[Лесосибирск]] | [[:commons:Category:Lesosibirsk Pedagogical Institute|Lesosibirsk Pedagogical Institute]] | http://lpi.sfu-kras.ru |- | style='text-align:right'| 37 | 1943 | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | [[Файл:Moscow Art Theatre School-Studio.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2710104|Тверской районы]]'' | [[:commons:Category:School-Studio at the Moscow Art Theatre|School-Studio at the Moscow Art Theatre]] | http://mhatschool.theatre.ru |- | style='text-align:right'| 38 | 1943 | ''[[:d:Q4385790|Волгоград дәүләт медицина университетының Пятигорск медицина-фармацевтика институты]]'' | [[Файл:PMPI Main building.jpg|center|128px]] | [[Биштау|Пятигорск]] | [[:commons:Category:Pyatigorsk Medical and Pharmaceutical Institute|Pyatigorsk Medical and Pharmaceutical Institute]] | http://pmedpharm.ru/ |- | style='text-align:right'| 39 | 1943 | ''[[:d:Q21643454|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Түбән Новгород идарә институты]]'' | [[Файл:Volga-Vyatka Academy of Public Administration.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | | https://niu.ranepa.ru/ |- | style='text-align:right'| 40 | 1943-02-15 | ''[[:d:Q103831957|Воронеж хөкүмәт элемтәсе институты]]'' | | [[Воронеж]] | | |- | style='text-align:right'| 41 | 1944 | ''[[:d:Q21645815|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Көньяк Россия идарә институты]]'' | [[Файл:Южно-Российский институт управя.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:South-Russia Institute of Management|South-Russia Institute of Management]] | https://uriu.ranepa.ru/ |- | style='text-align:right'| 42 | 1945 | ''[[:d:Q1487403|Теоретик һәм эксперименталь физика институты]]'' | [[Файл:Cheremushki Estate Flickr 06.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.itep.ru |- | style='text-align:right'| 43 | 1945-10 | ''[[:d:Q4129748|School of Journalism & Mass Communication]]'' | [[Файл:Faculty of Journalism.jpg|center|128px]] | [[Василий утравы районы]] | | https://jf.spbu.ru/<br/>https://eng.jf.spbu.ru/ |- | style='text-align:right'| 44 | 1953 | [[Чита дәүләт медицина академиясе]] | [[Файл:Chita State Medical Academy.jpg|center|128px]] | [[Чита]]<br/>[[Пермь]]<br/>[[Байкал арты крае]] | | https://chitgma.ru/ |- | style='text-align:right'| 45 | 1953<br/>1953-08-27 | ''[[:d:Q4209557|Россия эчке эшләр министрлыгының Калининград юриспуденция институты]]'' | [[Файл:КЮИ МВД.jpg|center|128px]] | [[Калининград]] | [[:commons:Category:Kaliningrad Law Institute|Kaliningrad Law Institute]] | https://klif.univer.mvd.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250323040754/https://klif.univer.mvd.ru/ |date=2025-03-23 }} |- | style='text-align:right'| 46 | 1960-05-27<br/>1960 | ''[[:d:Q4081724|Белгород дәүләт сәнгать һәм мәдәният институты]]'' | [[Файл:Facade of the BSICA.jpg|center|128px]] | [[Белгород]] | | http://www.bgiki.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110509100404/http://www.bgiki.ru/ |date=2011-05-09 }}<br/>http://en.bgiik.ru/ |- | style='text-align:right'| 47 | 1961 | ''[[:d:Q4398525|РФ ЭЭМның Ростов юридик институты]]'' | [[Файл:Ростовский юридический институт МВД РФ.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Rostov Law Institute of Ministry of Internal Affairs of Russia|Rostov Law Institute of Ministry of Internal Affairs of Russia]] | http://www.rui.mvd.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250131192648/https://rui.mvd.ru/ |date=2025-01-31 }}<br/>https://rui.mvd.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250131192648/https://rui.mvd.ru/ |date=2025-01-31 }} |- | style='text-align:right'| 48 | 1961 | ''[[:d:Q4424987|Мәскәү энергетика институтының Смоленск бүлекчәсе]]'' | [[Файл:Филиал МЭИ в г. Смоленске.jpg|center|128px]] | [[Смоленск]] | [[:commons:Category:Moscow Power Engineering Institute (Smolensk)|Moscow Power Engineering Institute (Smolensk)]] | http://www.sbmpei.ru/ |- | style='text-align:right'| 49 | 1961 | ''[[:d:Q4476798|РФ ЭЭМның Урал юридик институты]]'' | | [[Екатеринбург]] | | https://ural.mvd.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250126103527/https://ural.mvd.ru/ |date=2025-01-26 }} |- | style='text-align:right'| 50 | 1962 | ''[[:d:Q4304157|Александр Николаевич Тихонов исемендәге Мәскәү дәүләт электроника һәм математика институты]]'' | [[Файл:Логотип МИЭМ.svg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State Institute of Electronics and Mathematics|Moscow State Institute of Electronics and Mathematics]] | http://miem.edu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150126142610/http://miem.edu.ru/ |date=2015-01-26 }}<br/>http://miem.hse.ru/ |- | style='text-align:right'| 51 | 1962-01-14 | ''[[:d:Q4154225|Ерак Көнчыгыш дәүләт сәнгать институты]]'' | | [[Владивосток]] | | http://www.dv-art.ru |- | style='text-align:right'| 52 | 1963-08 | [[Түбән Кама химия-технология институты]] | | [[Идел буе федераль округы]]<br/>[[Татарстан]]<br/>[[Түбән Кама районы]]<br/>[[Түбән Кама]] | | https://www.nchti.ru/ |- | style='text-align:right'| 53 | 1964-01-21 | ''[[:d:Q103832007|РФ ЭЭМ Бөтенроссия хезмәткәрләр квалификациясен күтәрү институты]]'' | [[Файл:Vladimir Putin, All-Russian Advanced Training Institute MIA (2012-05-17) 07.jpg|center|128px]] | [[Домодедово (шәһәр)]] | [[:commons:Category:All-Russian Advanced Training Institute of the Ministry of Internal Affairs of Russia|All-Russian Advanced Training Institute of the Ministry of Internal Affairs of Russia]] | https://випк.мвд.рф/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250314002103/https://xn--b1amgt.xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2025-03-14 }} |- | style='text-align:right'| 54 | 1967 | ''[[:d:Q2384139|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Дәүләт рус теле институты]]'' | [[Файл:Гос. ИРЯ им. А.С. Пушкина.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Pushkin State Russian Language Institute|Pushkin State Russian Language Institute]] | http://www.pushkin.institute |- | style='text-align:right'| 55 | 1967-04-29 | ''[[:d:Q103832218|Россия Федерациясе Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы Дәүләт янгын сүндерү хезмәте хезмәткәрләренең Воронеж квалификация күтәрү институты]]'' | | [[Воронеж]] | | https://vipkgps.ru/ |- | style='text-align:right'| 56 | 1967-07-04 | ''[[:d:Q104387855|Ставрополь дәүләт педагогика институты]]'' | | [[Ставрополь]] | | https://sspi.ru/ |- | style='text-align:right'| 57 | 1968 | ''[[:d:Q6676414|Хабаровск дәүләт мәдәният институты]]'' | [[Файл:Хабаровский государственный институт искусств и культуры.jpg|center|128px]] | [[Хабарау|Хабаровск]] | | http://hgiik.ru/<br/>http://www.hgiik.ru/ |- | style='text-align:right'| 58 | 1968 | ''[[:d:Q30257821|Россия дәүләт интеллектуаль милек институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://www.rgiis.ru/<br/>http://www.rgiis.ru/en/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240809181837/https://rgiis.ru/en/ |date=2024-08-09 }} |- | style='text-align:right'| 59 | 1969 | ''[[:d:Q4219245|Кемерово дәүләт мәдәният институты]]'' | [[Файл:Главный корпус КемГИК.jpg|center|128px]] | | | http://www.kemguki.ru/ |- | style='text-align:right'| 60 | 1969 | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | | [[Казан]] | | http://kazgik.ru/ |- | style='text-align:right'| 61 | 1969-04-07 | ''[[:d:Q4076922|Адмирал Фёдор Фёдорович Ушаков исемендәге Балтыйк югары хәрби-диңгез укуханәсе — Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясенең Калининград филиалы]]'' | [[Файл:Балтийский военно-морской институт.jpg|center|128px]] | [[Калининград]] | [[:commons:Category:Baltic Naval Institute|Baltic Naval Institute]] | https://bvvmu.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250409190944/https://bvvmu.mil.ru/ |date=2025-04-09 }} |- | style='text-align:right'| 62 | 1971 | [[Самара дәүләт мәдәният институты]] | [[Файл:Institute of culture 9946.JPG|center|128px]] | [[Самар]] | | http://www.smrgaki.ru/index.htm<br/>https://samgik.ru/ |- | style='text-align:right'| 63 | 1971-10-18 | ''[[:d:Q4125384|Воронеж дәүләт сәнгать институты]]'' | [[Файл:Voronezh State Academy of Art.JPG|center|128px]] | [[Воронеж]] | | https://voronezharts.ru/ |- | style='text-align:right'| 64 | 1972<br/>1978-04-05 | [[Эчке эшләр министрлыгының Воронеж институты|РФ ЭЭМның Воронеж институты]] | | [[Воронеж]] | | https://ви.мвд.рф/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228071410/https://xn--b1am.xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2021-02-28 }} |- | style='text-align:right'| 65 | 1972-03-15 | ''[[:d:Q110931146|Орёл дәүләт мәдәният институты]]'' | [[Файл:Oryol, Leskov street, 15.jpg|center|128px]] | [[Орёл өлкәсе]] | [[:commons:Category:Oryol State Institute of Culture|Oryol State Institute of Culture]] | https://ogik.ru/ |- | style='text-align:right'| 66 | 1974 | ''[[:d:Q4062909|Алтай дәүләт мәдәният институты]]'' | [[Файл:Altai State Academy of Culture and Arts.jpg|center|128px]] | [[Барнавыл]] | | http://agaki.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221017000240/http://agaki.ru/ |date=2022-10-17 }} |- | style='text-align:right'| 67 | 1974 | [[Казан юридик институты|Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институты]] | [[Файл:КЮИ МВД России.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Татарстан]]<br/>[[Казанның Идел буе районы|Идел буе районы]] | | https://kui.mvd.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220106213823/https://kui.mvd.ru/ |date=2022-01-06 }} |- | style='text-align:right'| 68 | 1975 | [[Пермь дәүләт мәдәният институты]] | [[Файл:Views of Perm (July 2024) - 23.jpg|center|128px]] | [[Пермь]] | [[:commons:Category:Perm State Institute of Culture|Perm State Institute of Culture]] | http://www.psiac.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201142033/http://www.psiac.ru/ |date=2020-12-01 }} |- | style='text-align:right'| 69 | 1981<br/>1981-10-26 | ''[[:d:Q52842948|Россия Федерациясе Милли гвардия гаскәренең Пермь хәрби институты]]'' | | ''[[:d:Q3926930|Ordzhonikidzevsky City District]]''<br/>[[Пермь]] | | https://pvi.rosguard.gov.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220205083105/https://pvi.rosguard.gov.ru/ |date=2022-02-05 }} |- | style='text-align:right'| 70 | 1985<br/>2010 | ''[[:d:Q4081732|Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының Иван Дмитриевич Путилин исемендәге Белгород юридик институты]]'' | | [[Белгород]] | | http://www.belui.mvd.ru<br/>https://belui.mvd.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231031191919/https://belui.mvd.ru/ |date=2023-10-31 }} |- | style='text-align:right'| 71 | 1985 | ''[[:d:Q4174313|Екатеринбург дәүләт театр институты]]'' | [[Файл:Вайнера 2 со стороны Вайнера 1.JPG|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:2 Vainera Street, Yekaterinburg|2 Vainera Street, Yekaterinburg]] | http://www.egti.ru |- | style='text-align:right'| 72 | 1985 | ''[[:d:Q103832932|Байкал дәүләт университетының Чита институты]]'' | [[Файл:В здании также расположен Читинский институт Байкальского государственного университета экономики и права.JPG|center|128px]] | [[Чита]] | | http://bgu-chita.ru/sveden/common |- | style='text-align:right'| 73 | 1988-12-15 | ''[[:d:Q101504890|Волгоград идарә институты]]'' | [[Файл:РАНХиГС (Волгоградский институт управления) - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd Institute of Management|Volgograd Institute of Management]] | https://vlgr.ranepa.ru |- | style='text-align:right'| 74 | 1989 | ''[[:d:Q4360216|Санкт-Петербург яһүдлек институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | http://www.pijs.ru/ |- | style='text-align:right'| 75 | 1990 | ''[[:d:Q15995129|РФА Югары химия колледжы]]'' | | [[Мәскәү]] | | https://www.muctr.ru/university/departments/vhk/info/ |- | style='text-align:right'| 76 | 1991 | ''[[:d:Q4336192|Ырынбур дәүләт менеджмент институты]]'' | [[Файл:ОГИМ.png|center|128px]] | [[Ырынбур]] | | http://www.ogim.ru/ |- | style='text-align:right'| 77 | 1991-04-22 | ''[[:d:Q4201591|Менеджмент, маркетинг һәм финанс институты]]'' | | [[Воронеж]] | | http://www.immf.ru |- | style='text-align:right'| 78 | 1991-06-10 | ''[[:d:Q4288375|Анатолий Собчак исемендәге Халыкара банкчылык институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | https://www.ibispb.ru/ |- | style='text-align:right'| 79 | 1992 | [[ТИСБИ]] | [[Файл:TISBI (2022-04-15) 04.jpg|center|128px]] | [[Казан]] | [[:commons:Category:TISBI|TISBI]] | https://www.tisbi.ru/ |- | style='text-align:right'| 80 | 1992-08-25 | ''[[:d:Q13415087|Воронеж югары технологияләр институты]]'' | | [[Воронеж]] | | http://vivt.ru/ |- | style='text-align:right'| 81 | 1993 | ''[[:d:Q4201739|Махсус педагогика һәм психология институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | http://wallenberg.ru<br/>http://en.wallenberg.ru/ |- | style='text-align:right'| 82 | 1993 | ''[[:d:Q4671137|Россия фәннәр академиясенең Дәүләт һәм хокук институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://www.igpran.ru/ |- | style='text-align:right'| 83 | 1994 | ''[[:d:Q4126645|Көнчыгыш илләре институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://www.orun.ru |- | style='text-align:right'| 84 | 1994 | ''[[:d:Q4398008|Россия хосусый хокук мәктәбе]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://privlaw.ru |- | style='text-align:right'| 85 | 1994 | ''[[:d:Q6873803|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университетының Мирный политехник институты]]'' | | [[Мирный (Якутия)|Мирный]] | | https://www.s-vfu.ru/universitet/rukovodstvo-i-struktura/instituty/mpti/ |- | style='text-align:right'| 86 | 1994-04-05<br/>1994 | ''[[:d:Q4152024|ГИТР Кино һәм телевидение институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | https://gitr.ru/<br/>http://www.gitr.ru/# |- | style='text-align:right'| 87 | 1994-06-01 | ''[[:d:Q103920259|Россия Федерациясе Җәза үтәтү буенча федераль хезмәтенең Самар юридик институты]]'' | | [[Самар]] | | https://sui.fsin.gov.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250429193428/https://sui.fsin.gov.ru/ |date=2025-04-29 }} |- | style='text-align:right'| 88 | 1995 | ''[[:d:Q16697389|Себер бизнес, идарә һәм психология институты]]'' | [[Файл:Sibup hull.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | | http://www.sibup.ru/ |- | style='text-align:right'| 89 | 1996 | ''[[:d:Q4113303|Россия Федерациясе Җәза үтәтү буенча федераль хезмәтенең Владимир юридик институты]]'' | | [[Владимир (шәһәр)|Владимир]] | | http://www.vui-fsin.ru/ |- | style='text-align:right'| 90 | 1996 | ''[[:d:Q4315882|Нева тел һәм мәдәният институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | http://www.niyak.spb.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100927100933/http://niyak.spb.ru/ |date=2010-09-27 }} |- | style='text-align:right'| 91 | 1996 | ''[[:d:Q7507002|Себер бизнес һәм мәгълүмати технологияләр институты]]'' | | [[Омск]] | | http://sibit.sano.ru/ |- | style='text-align:right'| 92 | 1996<br/>1961 | ''[[:d:Q30257717|Смоленск дәүләт сәнгать институты]]'' | [[Файл:Смоленский государственный институт искусств.jpg|center|128px]] | [[Смоленск]] | [[:commons:Category:Smolensk State Institute of Arts|Smolensk State Institute of Arts]] | https://sgii-smol.ru/ |- | style='text-align:right'| 93 | 1997 | ''[[:d:Q4288452|Халыкара икътисад һәм финанс институты]]'' | | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:ICEF College|ICEF College]] | http://icef.hse.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 94 | 1997 | ''[[:d:Q4211745|Казан федераль университетының Чаллы институты]]'' | | [[Чаллы]] | | http://chelny.kpfu.ru/ |- | style='text-align:right'| 95 | 1997-03-28<br/>1997 | ''[[:d:Q58229482|Мәскәү психоанализ институты]]'' | | | | https://inpsycho.ru |- | style='text-align:right'| 96 | 1998 | ''[[:d:Q4304156|Мәскәү энергия иминлеге һәм сакчыллыгы институты]]'' | [[Файл:Logotipesaeei.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.mieen.ru |- | style='text-align:right'| 97 | 1999<br/>1934 | ''[[:d:Q97041678|Чурапча дәүләт физкультура һәм спорт институты]]'' | | ''[[:d:Q1111888|Churapcha]]'' | | http://www.chgifkis.ru |- | style='text-align:right'| 98 | 2000<br/>1997 | ''[[:d:Q4304300|Мәскәү технология институты]]'' | | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Technological Institute|Moscow Technological Institute]] | http://mti.edu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220602224545/http://mti.edu.ru/ |date=2022-06-02 }} |- | style='text-align:right'| 99 | 2000 | ''[[:d:Q30263251|Арктика дәүләт мәдәният һәм сәнгать институты]]'' | [[Файл:АГИК.jpg|center|128px]] | [[Якутск]] | [[:commons:Category:Arctic State Institute of Arts and Culture|Arctic State Institute of Arts and Culture]] | https://agiki.ru/ |- | style='text-align:right'| 100 | 2000-04-26 | ''[[:d:Q4097546|Брянск идарә һәм бизнес институты]]'' | | | | https://biub.ru/ |- | style='text-align:right'| 101 | 2003-01-29 | [[Кама сәнгать һәм дизайн институты]] | | [[Татарстан]]<br/>[[Чаллы]] | | http://kiid.ru/ |- | style='text-align:right'| 102 | 2004 | ''[[:d:Q30270522|Санкт-Петербург медицина-социаль институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | http://medinstitut.org/ |- | style='text-align:right'| 103 | 2005-06-10 | ''[[:d:Q4494337|Рус православ чиркәвенең Хабаровск дини семинариясе]]'' | [[Файл:Khabarovsk Theological Seminary.jpg|center|128px]] | [[Хабарау|Хабаровск]] | | http://dvseminary.ru/ |- | style='text-align:right'| 104 | 2008 | ''[[:d:Q108599669|Югары тәрҗемәчек мәктәбе]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | https://scit.herzen.spb.ru/ |- | style='text-align:right'| 105 | 2011 | ''[[:d:Q4422083|Сколково фән һәм технологияләр институты]]'' | [[Файл:Moscow Skolkovo innovation center Bol'shoj bul'var Skolteh 20180602 087.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Skoltech University|Skoltech University]] | https://skoltech.ru/ |- | style='text-align:right'| 106 | 2013 | ''[[:d:Q60623957|К(И)ФУ Халыкара мөнәсәбәтләр институты]]'' | [[Файл:Vakhitovskiy rayon, Kazan, Respublika Tatarstan, Russia - panoramio (371).jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Institute of International Relations (Kazan University)|Institute of International Relations (Kazan University)]] | |- | style='text-align:right'| 107 | 2021 | ''[[:d:Q110319321|Вологда гуманитар институты]]'' | | [[Вологда]] | | https://vggi.ru/ |- | style='text-align:right'| 108 | | ''[[:d:Q4084508|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университетының Березники бүлекчәсе]]'' | | [[Березники]] | | http://www.bf.pstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 109 | | ''[[:d:Q4112982|Владикавказ идарә институты]]'' | | [[Владикавказ]] | | http://www.viu-online.ru/ |- | style='text-align:right'| 110 | | ''[[:d:Q4201443|Георгий Яковлевич Седов исемендәге Су транспорты институты]]'' | | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Nautical school of Rostov-on-Don|Nautical school of Rostov-on-Don]] | https://iwtsedov.ru/ |- | style='text-align:right'| 111 | | ''[[:d:Q4201489|Гуманитар белем һәм мәгълүмати технологияләр институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://www.igumo.ru/ |- | style='text-align:right'| 112 | | ''[[:d:Q4248073|Урал дәүләт тимер юллары университетының Курган институты]]'' | | [[Курган]] | | http://kirt.usurt.ru/ |- | style='text-align:right'| 113 | | ''[[:d:Q4366447|П. А. Столыпин ис. Идел буе идарә итү институты]]'' | | | [[:commons:Category:Stolypin Volga Region Institute of Administration|Stolypin Volga Region Institute of Administration]] | |- | style='text-align:right'| 114 | | ''[[:d:Q4407696|Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университетының Сәнәгый менеджмент, икътисад һәм сәүдә институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | https://imet.spbstu.ru |- | style='text-align:right'| 115 | | ''[[:d:Q4407713|Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университетының Машиналар төзү институты]]'' | [[Файл:ВТУЗ-ЛМЗ (ГК).jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:LMZ-VTUZ|LMZ-VTUZ]] | |- | style='text-align:right'| 116 | | ''[[:d:Q4412486|Төньяк Кавказ бизнес, инженер һәм мәгълүмати технологияләр институты]]'' | | [[Армавир (Россия)|Армавир]] | | http://skibiit.ru/ |- | style='text-align:right'| 117 | | ''[[:d:Q4476762|Россия Федерациясе гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Дәүләт янгын сүндерү хезмәтенең Урал институты]]'' | [[Файл:Учебная ПЧ УрИГПС.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural Institute of the State Fire Service of the Ministry of Emergency Situations of Russia|Ural Institute of the State Fire Service of the Ministry of Emergency Situations of Russia]] | https://uigps.ru |- | style='text-align:right'| 118 | | [[Төньяк-Көнбатыш идарә институты|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш идарә институты]] | | | | http://www.sziu.ru/ |- | style='text-align:right'| 119 | | ''[[:d:Q7053558|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия Халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш бүлекчәсе]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | |- | style='text-align:right'| 120 | | ''[[:d:Q21662788|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Ерак Көнчыгыш идарә институты]]'' | [[Файл:Хабаровская Высшая партшкола.jpg|center|128px]] | [[Хабарау|Хабаровск]] | | http://dviu.ranepa.ru/ |- | style='text-align:right'| 121 | | ''[[:d:Q21978173|Кирилл Григорьевич Разумовский исемендәге Мәскәү дәүләт технология һәм идарә университетының Мода менеджменты һәм индустриясе институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | |- | style='text-align:right'| 122 | | ''[[:d:Q33228179|Мәскәү археология инсититутының Смоленск бүлеге]]'' | | [[Смоленск]] | | |- | style='text-align:right'| 123 | | ''[[:d:Q62780920|Балаково бизнес һәм идара итеү институты]]'' | | [[Балакау]] | | |- | style='text-align:right'| 124 | | ''[[:d:Q107311530|Мәскәү политехника университетының Электросталь бүлекчәсе]]'' | [[Файл:Russia, Elektrostal. Street Pervomayskaya. img-079.jpg|center|128px]] | [[Электросталь]] | [[:commons:Category:Elektrostal. MAMI (Branch)|Elektrostal. MAMI (Branch)]] | https://elpol.ru/ |- | style='text-align:right'| 125 | | ''[[:d:Q111200150|Невинномысск дәүләт гуманитар-техник институты]]'' | | [[Невинномысск]] | | http://нггти.рф/ |- | style='text-align:right'| 126 | | ''[[:d:Q113237435|Сәхнә сәнгатьләре югары мәктәбе]]'' | [[Файл:Осмотр Центра искусств им. А. Райкина (август 2013) (04).jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622887|Maryina Roshcha District]]'' | [[:commons:Category:Graduate School of Performing Arts (Moscow)|Graduate School of Performing Arts (Moscow)]] | https://www.raikin-school.com/ |} {{Wikidata list end}} == Моны да карагыз == * [[Университетлар исемлекләре]] [[Төркем:Россия югары уку йортлары]] [[Төркем:Исемлекләр:Россия]] [[Төркем:Исемлекләр:Фән]] [[Төркем:Исемлекләр:Икътисад]] [[Төркем:Исемлекләр:Мәдәният]] ageuhm47ykb4r1bx2vnredar14ti9i2 Рөстәм Скибин 0 864738 5838354 5282576 2026-04-28T15:08:44Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838354 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Рөстәм Скибин | рәсем =Rustem Skibin (cropped).JPG | рәсем_зурлыгы = 250px | alt = | рәсем язуы = | тулы исем = {{lang-crh|Rustem Vladimir oğlu Skibin}} | һөнәр = {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Рәссам| рәссам|d|Q1028181}}, педагог | туу датасы = 6.04.1976 | туу җире = [[СССР]], [[Үзбәкстан ССР]], {{туу җире|Сәмәрканд|Сәмәркандта}} | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Украина}} [[Украина]] | милләт = | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Zaslnartv.jpg|25px|Украинаның атказанган халык иҗаты остасы (2020)]] | сайт = http://www.rustemskibin.com/ | башка мәгълүмат = }} '''Рөстәм Скибин''', Рөстәм Владимир улы Скибин ({{lang-crh|Rustem Vladimir oğlu Skibin}}, {{lang-uk|Рустем Володимирович Скибін}}, {{lang-ru|Рустем Владимирович Скибин}}; ''[[1976 ел]]ның [[6 апрель|6 апреле]], [[СССР]], [[Үзбәкстан ССР]], [[Сәмәрканд өлкәсе]], [[Сәмәрканд]]'') ― [[Кырым татарлары|кырымтатар]] рәссамы һәм керамика остасы. Украинаның атказанган халык иҗаты остасы (2020). Кырымтатар рәссамнары ассоциациясе әгъзасы. == Тәрҗемәи хәле == 1976 елның 6 апрелендә [[Сәмәрканд]]та туган<ref name="c3">{{Cite web|lang=ru|url=https://qirimcemiyeti.org/ru/committees/kom--tet-kul--turnogo-rozvitku/|title=Комитет|website=Землячество крымских татар|access-date=2021-09-02|archive-date=2021-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902174036/https://qirimcemiyeti.org/ru/committees/kom--tet-kul--turnogo-rozvitku/|url-status=live}}</ref>. 1944 елда Кырымның көньяк ярыннан [[Кырым татарлары сөргене| депортацияләнгән]] бабасы {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Кореиз| Кореиздан|d| Q206189}}, әбисе ― {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Мисхор| Мисхордан|d| Q213682}} булган<ref>{{Cite web|url=https://www.zhyteli.org/post/rustem-skybin|title=Рустем, майстер декоративно-прикладного мистецтва|last=Котович|first=Софія|date=2024-07-04|website=Жителі Києва|language=uk|access-date=2024-07-06}}</ref>. Әтисе ― яртылаш [[украиннар|украин]], яртылаш [[алманнар|немец]], әнисе ― [[Кырым татарлары|Кырым татары]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://qha.com.ua/kryimskie-tataryi-uk/my-svoyu-ystoryyu-malo-pysaly-hudozhnyk-rustem-skybyn-pro-detstvo-remeslo-y-tvorcheskyj-protsess-chast-i/|title=«Мы свою историю мало писали» — художник Рустем Скибин про детство, ремесло и творческий процесс. Часть І|author=Зайцев Игорь|website=QHA|date=2020-09-15|access-date=2021-09-02|archive-date=2021-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614115331/https://qha.com.ua/kryimskie-tataryi-uk/my-svoyu-ystoryyu-malo-pysaly-hudozhnyk-rustem-skybyn-pro-detstvo-remeslo-y-tvorcheskyj-protsess-chast-i/|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Culture and life, 45-48-2015.pdf|мини|слева| «Культура и жизнь» журналы тышлыгында, 2015 ел]] 1991 елда А. Абдурасулов исемендәге Сәмәрканд сәнгать училищесына укырга кергән, шул вакытта беренче тапкыр [[Кырым]]да булган<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://life.pravda.com.ua/culture/2018/05/17/215194/|title=Шлях додому. Світ кримськотатарських орнаментів Рустема Скібіна|author=Терен Тетяна|website=УП.Культура|date=2018-05-17|access-date=2021-09-02|archive-date=2021-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20211216194537/https://life.pravda.com.ua/culture/2018/05/17/215194/|url-status=live}}</ref>. Училищены «рәссам-педагог» белгечлеге буенча 1996 елда тәмамлаган, шуннан соң Кырымга күченгән<ref name="a1">{{Cite web|lang=ru|url=http://franco.crimealib.ru/novosti/krymskiy-stil-rustema-skibina.html|title=«КРЫМСКИЙ СТИЛЬ» РУСТЕМА СКИБИНА|website=Крымская республиканская универсальная научная библиотека им. И. Я. Франко|date=2020-02-26|access-date=2021-09-02|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225084234/http://franco.crimealib.ru/novosti/krymskiy-stil-rustema-skibina.html|url-status=live}}</ref>. 1996 елдан 2000 елга кадәр [[Симферополь]]дәге «Таврика» керамика предприятиесендә баш рәссам булып эшләгән<ref name="a1" />. 2000 елдан ― Кырымтатар рәссамнары ассоциациясе әгъзасы<ref name="c3" />. 2000 елда [[Акмәсҗит районы| Симферополь районының]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Акрополис|Акрополис|d| Q4059811}} авылында «El-Cheber» (тәрҗемәдә — «Осталар иле») студиясен булдырган, ул 2015 елда иҗтимагый оешма буларак теркәлгән<ref name="a1" /><ref>{{Мәкалә|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/krymsko-tatarskaya-keramika-nachala-xxi-v-istoki-i-tendentsii-razvitiya|автор=Сластникова Людмила Александровна|заглавие=КРЫМСКО-ТАТАРСКАЯ КЕРАМИКА НАЧАЛА XXI В. (ИСТОКИ И ТЕНДЕНЦИИ РАЗВИТИЯ)|год=2020|издание=Кунсткамера|выпуск=1 (7)|страницы=160–167|issn=2618-8619|archive-date=2021-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902174041/https://cyberleninka.ru/article/n/krymsko-tatarskaya-keramika-nachala-xxi-v-istoki-i-tendentsii-razvitiya}}</ref>. Остазы<ref>''Елена Зорина''. [https://crimeanblog.blogspot.com/2007/04/blog-post_08.html Мамут Чурлу — крымскотатарский художник.] Крымский блог, 8.04.2007</ref> {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Мамут Чурлу |Мамут Чурлу |d| Q55108509}} (1946―2025) җыйган Кырым татарлары чигүләреннән орнаментлар коллекциясе нигезендә керамик эшләнмәләрнең полихромлы бизәкләү стилен булдырган<ref name="a1" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://islam.in.ua/ru/novosti-v-strane/krymskotatarskiy-art-na-ulicah-ukrainskih-gorodov|title=Крымскотатарский арт на улицах украинских городов|website=Ислам в Украине|date=2015-05-07|access-date=2021-09-02|archive-date=2021-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902174044/https://islam.in.ua/ru/novosti-v-strane/krymskotatarskiy-art-na-ulicah-ukrainskih-gorodov|url-status=live}}</ref>. Аның төп әсәрләре ― керамик савытлар һәм тәлинкәләр. Моннан тыш, кәндил яктырткычлары, фонтаннар, декоратив панно һәм музыка кораллары ясый<ref>{{Статья|ссылка=https://www.kunstkamera.ru/files/lib/978-5-88431-333-0/978-5-88431-333-0_23.pdf|автор=Сластникова Л. А.|заглавие=СОВРЕМЕННАЯ КЕРАМИКА КРЫМА (ТЕНДЕНЦИИ РАЗВИТИЯ)|год=2007|язык=ru|место=СПб|издание=Лавровский сборник: материалы Среднеазиатско-Кавказских исследований: этнология, история, археология, культурология|страницы=202—209|archive-date=2021-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902174038/https://www.kunstkamera.ru/files/lib/978-5-88431-333-0/978-5-88431-333-0_23.pdf}}</ref>. 2004 елдан ― «Кырым стиле» проектында катнашучы, «Чатыр-Даг» иҗат берләшмәсе әгъзасы<ref name="c3" /><ref name="b2" />. [[Файл:BWF Rustem Skibin Crimea Booth.jpg|мини|справа|Скибин Торонто фестивалендә, 2018 ел]] 2005 елда Украина халык сәнгате осталарының милли берлеге әгъзалыгына кандидат булган. 2005 елдан [[Бакчасарай]]да «Челмекчилер» (тәрҗемәдә — чүлмәкчеләр) балалар студиясендә укыткан. 2007 елда Симферопольдә «Чебер-Эли» (тәрҗемәдә — Оста куллар) иҗат остаханәсен ачкан<ref name="b2">{{Китап|ссылка=http://logos.biz.ua/proj/keram/pdf/145.pdf|автор=Серб М. А.|заглавие=Кераміка України|год=2009|язык=uk|издательство=Видавничий центр «Логос Україна»|страницы=145|страниц=172|isbn=978-966-1581-04-2|archive-date=2021-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902174044/http://logos.biz.ua/proj/keram/pdf/145.pdf}}</ref>. Симферопольда [[Евромәйдан]] вакыйгаларындә катнашучы. 2014 елның 2 мартында [[Кырым кризисы]] вакытында гаиләсе белән [[Киев]]ка күченгән, анда бер елдан иҗади остаханә ача алган<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.pravda.com.ua/rus/articles/2021/03/7/7285784/|title=Первый переселенец из Крыма Рустам Скибин о начале оккупации полуострова, побег в Киев и надежду на возвращение|author=Тараненко Андрей|website=Украинская правда|date=2021-03-07|access-date=2021-09-02|archive-date=2021-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902174035/https://www.pravda.com.ua/rus/articles/2021/03/7/7285784/|url-status=live}}</ref>. Украина башкаласында урнашып, «Киев шәһәрендә Кырым татарлары якташлыгы» эшчәнлегендә катнаша башлый, анда мәдәни үсеш комитетын җитәкли (2014 елдан)<ref name="c3" />. «Кырым SOS» проектының волонтеры булган<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://islam.in.ua/ru/intervyu/rustem-skibin-vozvrashchenie-na-istoricheskuyu-rodinu-prolegaet-cherez-kulturu|title=Рустем Скибин: Возвращение на историческую Родину пролегает через культуру|website=Ислам в Украине|date=2015-06-30|access-date=2021-09-02|archive-date=2021-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902174044/https://islam.in.ua/ru/intervyu/rustem-skibin-vozvrashchenie-na-istoricheskuyu-rodinu-prolegaet-cherez-kulturu|url-status=live}}</ref>. 2021 елда Украина мода атналыгында Рөстәм Скибин дизайнер Полина Веллер белән эшләгән кырымтатар орнаменты төшерелгән кием коллекциясе тәкъдим ителгән<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://crimea.suspilne.media/ru/news/2983|title=На Ukrainian Fashion Week представили новую коллекцию одежды с крымскотатарскими орнаментами|author=Глянько Катерина, Савіна Альона|website=Суспільне Крим|date=2021-02-09|access-date=2021-09-02|archive-date=2021-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902174038/https://crimea.suspilne.media/ru/news/2983|url-status=live|accessdate=2025-09-07|archivedate=2021-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210902174038/https://crimea.suspilne.media/ru/news/2983}}</ref>. Рөстәм ''Quru Isar'' авторлык стилендә эшли. Аның сере махсус техник алымда: юеш керәч өстенә гравировка ясала, аннары ул аерым фрагментлар рәвешендә буяу һәм эмаль белән тулылана. Шәхси күргәзмәләре бөтен дөнья буйлап уза. Аның керәч (керамика) эшләнмәләрен Бөекбритания короле [[Карл III (Бөекбритания короле)|Карл III]] һәм Төркия президенты [[Рәҗәп Таййип Әрдоган|Рәҗәп Эрдоганга]] бүләк иткәннәр <ref>[https://d1fn6fgtfx4phn.cloudfront.net/a/rustem-skibin-krymskiye-tatary-artefakty-kultura/33521680.html Рөстәм Скибин кырымтатар артефактлары, мәдәнияте һәм хәтере турында]{{Deadlink|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 2020 ― Украинаның атказанган халык иҗаты остасы ― «''дәүләт төзелешенә, Украинаның социаль-икътисадый, фәнни-техник, мәдәни-мәгариф үсешенә зур шәхси өлеш керткәне, саллы хезмәт казанышлары һәм югары профессионализмы өчен''»<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.president.gov.ua/documents/3352020-34805|title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №335/2020|website=Офіційне інтернет-представництво Президента України|access-date=2021-09-02|archive-date=2021-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415052406/https://www.president.gov.ua/documents/3352020-34805|url-status=live}}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * ''Аблямитова Э. З''. [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=36356833 Возрождение крымскотатарской керамики в деятельности Рустема Скибина] // Крымские Диалоги: Культура, Искусство, Образование. — 2018. — Вып. 4 (12). == Сылтамалар == * {{Cite web|lang=ru|url=https://ctrcenter.org/ru/news/4026-zalozhniki-okkupacii-|title=«Заложники оккупации»: Рустем Скибин, художник-керамист, дизайнер (фото)|author=Сагирман Эльвир|website=Крымскотатарский Ресурсный Центр|date=2020-03-27|access-date=2021-09-02|accessdate=2025-09-07|archivedate=2021-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210902195719/https://ctrcenter.org/ru/news/4026-zalozhniki-okkupacii-}} * {{Cite web|lang=ru|url=https://hromadske.ua/ru/posts/remeslo-ystoryy-pro-ukraynskykh-masterov|title=Ремесло: истории украинских мастеров|author=Столярова Татьяна, Чернова Александра, Цигима Анна|website=hromadske.ua|date=2019-01-08|access-date=2021-09-02}} * {{Cite web|lang=ru|url=https://www.ukrinform.ru/rubric-crimea/2230429-rustem-skibin-krymskotatarskij-hudoznik.html|title=Рустем Скибин, крымскотатарский художник|author=Курталиева Гульнара|website=Укринформ|date=2017-05-18|access-date=2021-09-02}} * {{Cite web|lang=ru|url=https://www.radiosvoboda.org/a/25315945.html|title=Крымчанин, который не захотел жить в аннексированном Крыму|website=Радио Свобода|date=2014-03-31|access-date=2021-09-02}} {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Скибин, Рөстәм}} [[Төркем:Әлифба буенча рәссамнар]] [[Төркем:Кырым рәссамнары]] [[Төркем:Украина рәссамнары]] [[Төркем:Украинаның атказанган халык иҗаты осталары]] [[Төркем:Кырымтатар мәдәнияте]] [[Төркем:Евромәйданда катнашучылар]] 65y5gllpv1h8vkf70p0a9d919qdjrfe Янекәев Сөләйман 0 1308373 5838447 5363614 2026-04-29T04:06:29Z EmausBot 3807 Бот: икеле күчешне дөресләү → [[Сөләйман Еникиев]] 5838447 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Сөләйман Еникиев]] 9vvpu14zsse8kd63q23cs7iy1dcgf2n Проект:Вики-яз 2026 0 1391184 5838468 5838113 2026-04-29T06:26:52Z Баныу 35185 /* Катнашучылар */ 5838468 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яз — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]</div> |subheader = 21.03-31.05: Татарча Википедияне [[Балкан ярымутравы]], [[Үзәк Аурупа|Үзәк]] һәм [[Көнчыгыш Аурупа|Көнчыгыш Европа]] илләре-халыклары-табигате тарихы, бүгенгесе һәм киләчәгенә багышланган мәкаләләр белән [[Проект:Вики яз|баету марафонында]] катнаш! Проектның максаты һәм мәгънәсе — бәйле төбәкләрдә яшәүчеләрнең бер-берсенең мәдәнияте, тарихы, бүгенгесе һәм киләчәге өчен әһәмиятле феноменнарны өйрәнү, үз телебез аркылы үз итү һәм Википедия тел бүлекләре волонтёрлары арасында хезмәттәшлекне яхшырту. [[Татар Википедиясе]]н күршеләребез турында мәгълүмат белән баетканда, аларга исә [[Татар теле|татар дөньясын]] аңлау өчен әһәмиятле мәкаләләр исемлеген тәкъдим итәбез.<div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://tt.wikipedia.org/wiki/%25D0%25A2%25D3%25A9%25D1%2580%25D0%25BA%25D0%25B5%25D0%25BC:%25D0%259F%25D1%2580%25D0%25BE%25D0%25B5%25D0%25BA%25D1%2582:%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D0%25B7_2026_%25D0%25BC%25D3%2599%25D0%25BA%25D0%25B0%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580%25D0%25B5|Марафон мәкаләләре статистикасы|class=mw-ui-destructive }}</div> __NOTOC__ |body = == Кагыйдәләр == * Конкурска Википедияда теркәлгән һәркем катнаша ала. * Конкурска түбәндәге мәкаләләр кабул ителә: # Мәкалә 2026 елның 21 мартыннан 31 маена кадәр татар телендә язылырга тиеш. # Мәкаләләр [[Проект:Вики-яз 2026#Нәрсә турында язарга|түбәндәге илләр яки халыклар]] белән бәйле булырга тиеш. # Яңа мәкалә 150 сүздән һәм 2500 байттан артык булырга тиеш. # Иске мәкәләгә 120 сүз һәм 2000 байт өстәргә кирәк. # Мәкалә [[Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятле]] булырга тиеш, мәкаләнең [[Википедия:Абруйлы чыганаклар|чыганаклары]] күрсәтелергә тиеш. # Машина тәрҗемәсе булырга тиеш түгел. # Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: <pre>{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}</pre> * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, халыкара һәм аерым тел бүлегендәге урыннарга бәйле. * Урындагы жюри балларны кайгырта алуы өчен, баетылган/яңа мәкаләләр түбәндәге таблицага урнаштыру сорала. * 4 мәкаләне булдырган/якшырткан катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикәят ителә алмый. == Бәяләү тәртибе == * Күрсәтелгән таләпләргә туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз булган иске/яңа мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз өстәгән иске/яңа мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 200 сүздән яки 3000 байттан артык мәгълүмат өстәгән мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] арасыннан булса өстәмә 5 балл бирелә; * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар ясаган мәкаләләр өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. Катнашучы 1 мәкалә өчен максималь 8/16 балл ала ала. == Жюри == * Жюри рәисе, техник башкаручы — {{u|Il Nur}} (Казан) * Жюри рәисе — {{u|Fxan}} (Казан) == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Әрмәнстан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайҗан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортстан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Маҗарстан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казакъстан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарлары — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төньяк Македония — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарлар — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Чегәннәр (рома) — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} Вики-яз 2026 чикләрендә бүтән конкурслар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Хатын-кызлар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хокуклары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Яшьләр]]. |footer = == Призлар == Сөйләшенә. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: <pre>{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}</pre> {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |{{u|Баныу}} |[[Медея]] {{*}} [[Лилия Подкопаева]] {{*}} [[Ләйлә Зана]] {{*}} [[Казый Мөхәммәд]] {{*}} [[Фаррухру Парса]]{{*}} [[Земфира Латыйпова]] {{*}} [[Елена Прекрасная]]{{*}} [[Электра]]{{*}}[[Леда]]{{*}}[[Клитемнестра]]{{*}}[[Немезида]]{{*}} [[Нюкта]]{{*}} [[Ильяс (пәйгамбәр)]] {{*}} [[Фаил Фәтхетдинов]]{{*}} [[Фәрит Суфияров]] {{*}} [[Абдуллатыйп Хәкимов]]{{*}} [[Ибраһим Тынкачев]] {{*}} [[Ануше Ансари]]{{*}} [[Антонина Нухрат]] {{*}} [[Мостафиннар]]{{*}} [[Сергей Манжигеев]] {{*}} [[Сөләйманова Рима]]{{*}}[[Шириннар-Шихматовлар]]{{*}}[[Гельсий Зәйниев]]{{*}}[[Римма Үтәшева]]{{*}}[[Морат Йосыф]]{{*}}[[Анна Достоевская]]{{*}}[[Хайтарма (бию)]]{{*}}[[Николай Малиев]] {{*}} [[Елена Созина]] {{*}} [[Сәдагәт Кәримова]] {{*}} [[Нөшаба Мәһәммәдли]] {{*}} [[Шәфига Әфәндезадә]] {{*}} [[Рәфига Әлиева ]] {{*}} [[Аида Имангулиева]]{{*}} [[Хиҗран Хөсәенова]]{{*}} [[Наилә Велиханлы]]{{*}} [[Диләрә Әлиева]]{{*}} [[Зарифа Әлиева]]{{*}} [[Әдилә Намазова]]{{*}} [[Зарифа Будагова]]{{*}} [[Өммегөлсем Садихзадә]]{{*}} [[Хөршидбану Натаван]]{{*}} [[Ханбикә ханым]]{{*}}[[Сона Ахундова]]{{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]]{{*}}[[Фатма ханым Кәминә]]{{*}}[[Дивеевлар]]{{*}}[[Габделвәли Яушев]]{{*}}[[Салих Ерзин]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[Әхмәтхаҗи Рәхманкулов]]{{*}}[[Мөхәммәтшәриф Яушев]]{{*}}[[]] |52 | | |- |{{u|Әмир}} |[[Рөстәм Каженкин]] {{*}} [[Зөлфәт Нигъмәтҗанов]] {{*}} [[Форель Тинчурин]] {{*}} [[Ангелина Фәйрушина]]{{*}} [[Марат Фәйрушин ]] {{*}} [[Рәсим Низамов]]{{*}} [[Оскар Усманов]] {{*}} [[Алмаз Хәкимов]]{{*}} [[Ярмәк вагы (бию)]] {{*}} [[Люция Мусина]]{{*}} [[Айбаш мәчете (Татарстан)]] {{*}} [[Лилия Бикмаева]]{{*}} [[Альберт Вәлиуллин]] {{*}} [[Айдарбәк Сарманбетов]]{{*}} [[Илнар Миранов]] {{*}} [[Илнур Гомәров]]{{*}} [[Динар Кәримуллин]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]] |17 | | |- |{{u|Aliya2111}} |[[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина]]{{*}} [[Наталья Крымова]] {{*}}[[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева]]{{*}} [[Фаина Романова]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова]]{{*}} [[Наталья Чеховская]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]]{{*}} [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]]{{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[Татьяна Ларина]]{{*}} [[Эльзара Баталова]]{{*}} [[Наталья Быстрова]]{{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]]{{*}} [[Елена Вишленкова]]{{*}} [[Милана Кутякина]]{{*}} [[Мария Минаева]]{{*}} [[Марина Чуксеева]]{{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]]{{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Александра Воробьева]]{{*}} [[Нина Фуралева]]{{*}} [[Александра Капустина]]{{*}} [[Людмила Ремеслова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |55 | | |- |{{u|Ramzanka2000}} |[[Унжа (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Торино (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Дешуково]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |3 | | |- |{{u|Gulnaz2015}} |[[Кира Волконская]]{{*}} [[Ульяна Тимофеева]]{{*}} [[Камилә Харисова]]{{*}} [[Ирина Приходько]] |4 | | |- |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]]{{*}}[[Әпипә]]{{*}}[[Аерым бию]]{{*}}[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |3 | | |- |{{u|Ilnaz26}} |[[Әтеш Сәйран]]{{*}} [[Өмми әл-Банин]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]] |38 | | |- |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Лидия Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |4 | | |- |{{u|Il Nur}} |[[Пүһаярв]] {{*}} [[Татар порталлары берлеге]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |- |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] {{*}} [[Урия Эдемова]] {{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] {{*}} [[Кыявык]] {{*}} [[Кинҗәбулат (Ишембай районы)]] |5 | | |- |- |{{u|Timlesj}} |[[Сиреналар]] {{*}} [[Парфенопа]] {{*}} [[Гесперидлар]] {{*}} [[Роза Дерине]] {{*}} [[Шари Федак]] {{*}} [[Элизабета Гёргиевская]] {{*}} [[Ольга Бознанская]] {{*}} [[Анна Билинская]] {{*}} [[Янина Конарская]] {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] {{*}} [[Бану Алкан]] {{*}} [[Мөфидә Кадри]] {{*}} [[Бәргүзар Корель]] {{*}} [[Алие Бергер]] {{*}} [[Гизи Байор]] {{*}} [[София Вейверите]] {{*}} [[Мария Гюбнерова]] {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] {{*}} [[Адриена Шимотова]] {{*}} [[Бланш Юбер]] {{*}} [[Ирен Кондачи]] {{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] {{*}} [[Габриеле Мартиросян]] {{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] {{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] {{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] {{*}} [[Гана Поницкая]] {{*}} [[Хильда Гобби]] {{*}} [[Ханна Хонти]] {{*}} [[Мария Корда]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |30 | | |- |- |{{u|Таңһылыу}} |[[Планеталар системасы]] {{*}} [[Фотометрия (астрономия)]] {{*}} [[Элемтә юлдашлары]] {{*}} [[Атмосфера химиясе]] {{*}} [[Табигать тарихы милли музее (Болгария)]]{{*}} [[Астрометрия]] {{*}} [[Кояш балкышы]] {{*}} [[Планетаара автоматик станция]] {{*}} [[Гаделша (шарлавык)]] {{*}} [[Көньяк Урал табигать тыюлыгы]] {{*}} [[Төшү аппараты]] {{*}} [[Августов каналы]] {{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]] {{*}} [[Керчь мәчете]] {{*}} [[Йолдызның формалашуы]]{{*}} [[Никос Казандзакис]] {{*}} [[Кояш җиле]]{{*}} [[Зөфәр Еникеев]] {{*}} [[Башкортстан авыл хуҗалыгы фәнни-тикшеренү институты]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]] |19 | | |- |- |{{u|Fxan}} |[[Икътисадны либеральләштерү]] {{*}} [[Күчеш икътисады]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |2 | | |- |- |{{u|Tegebot}} |[[Абу Абуд]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |1 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |- |{{u|}} |[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |0 | | |- |- |{{u|}} |[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |0 | | |- |- |Тулаем | |166 | | |- |} == Конкурстың халык-ара статистикасы == *[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халык-ара статистика бите]] == Нәтиҗәләр == [[Файл:TT-CEESpring-2023-ttwp-diploma.pdf|200px|thumb|right|Финалист дипломының татарча версиясе]] [[File:CEE logo map vertical.xcf|20px]] [[m:Wikimedia_Central_and_Eastern_Europe/tt|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа илләре вики-волонтёрларының хезмәттәшлеге]], аның [[m:Wikimedia CEE Hub|Халыкара ярдәмләшү үзәге]] һәм [[File:Wikimedia Österreich logo black.svg|20px]] [[m:Wikimedia Österreich|Викимедиа Австрия]] исеменнән тәкъдим ителгән призлар фонды (400 Евро) бүленүе тәртибе баллар категорияләренә нигезләнә: * Тупланган балларга карап урын буенча * Һәр илдә гамәлдәге валюта алыштыру курсы буенча исәпләнү датасына билгеләнә * Җирле сертификатлар булган суммага кадәр түгәрәкләнә * 500 сумнан кимрәге таратылмый, бүләкләнүгә хокукы булган калганнары арасында бүленә * 1 еврога ничә сум бирелгән көнендә ясалачак <!-- * 1 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-168994707/ 4000 сумлык OZON.ru сертификаты] * 2 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382627/ 3000 сумлык OZON.ru сертификаты] * 3-6 урын - 2500 сумлык OZON.ru сертификаты = [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382612/ 2000] + [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135378940/ 500] * 7-8 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-138431442/ 1500 сумлык OZON.ru сертификаты]--> Тат.Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак <small>(элекке бер бәйгедән [[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende#Наши университеты|үрнәк]])</small>. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы</br><small>User</small> ! Мәкаләләр саны</br><small>Articles</small> ! Баллар</br><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)</br><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)</br><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2026]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} | | | | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} | | | | |- |} --> [[Категория:Проект:Вики-яз 2026| ]] 4fv5y8xjdk0nffmwe13zpac9ml3q4xi 5838510 5838468 2026-04-29T11:29:14Z Таңһылыу 21598 /* Катнашучылар */ 5838510 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яз — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]</div> |subheader = 21.03-31.05: Татарча Википедияне [[Балкан ярымутравы]], [[Үзәк Аурупа|Үзәк]] һәм [[Көнчыгыш Аурупа|Көнчыгыш Европа]] илләре-халыклары-табигате тарихы, бүгенгесе һәм киләчәгенә багышланган мәкаләләр белән [[Проект:Вики яз|баету марафонында]] катнаш! Проектның максаты һәм мәгънәсе — бәйле төбәкләрдә яшәүчеләрнең бер-берсенең мәдәнияте, тарихы, бүгенгесе һәм киләчәге өчен әһәмиятле феноменнарны өйрәнү, үз телебез аркылы үз итү һәм Википедия тел бүлекләре волонтёрлары арасында хезмәттәшлекне яхшырту. [[Татар Википедиясе]]н күршеләребез турында мәгълүмат белән баетканда, аларга исә [[Татар теле|татар дөньясын]] аңлау өчен әһәмиятле мәкаләләр исемлеген тәкъдим итәбез.<div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://tt.wikipedia.org/wiki/%25D0%25A2%25D3%25A9%25D1%2580%25D0%25BA%25D0%25B5%25D0%25BC:%25D0%259F%25D1%2580%25D0%25BE%25D0%25B5%25D0%25BA%25D1%2582:%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D0%25B7_2026_%25D0%25BC%25D3%2599%25D0%25BA%25D0%25B0%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580%25D0%25B5|Марафон мәкаләләре статистикасы|class=mw-ui-destructive }}</div> __NOTOC__ |body = == Кагыйдәләр == * Конкурска Википедияда теркәлгән һәркем катнаша ала. * Конкурска түбәндәге мәкаләләр кабул ителә: # Мәкалә 2026 елның 21 мартыннан 31 маена кадәр татар телендә язылырга тиеш. # Мәкаләләр [[Проект:Вики-яз 2026#Нәрсә турында язарга|түбәндәге илләр яки халыклар]] белән бәйле булырга тиеш. # Яңа мәкалә 150 сүздән һәм 2500 байттан артык булырга тиеш. # Иске мәкәләгә 120 сүз һәм 2000 байт өстәргә кирәк. # Мәкалә [[Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятле]] булырга тиеш, мәкаләнең [[Википедия:Абруйлы чыганаклар|чыганаклары]] күрсәтелергә тиеш. # Машина тәрҗемәсе булырга тиеш түгел. # Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: <pre>{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}</pre> * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, халыкара һәм аерым тел бүлегендәге урыннарга бәйле. * Урындагы жюри балларны кайгырта алуы өчен, баетылган/яңа мәкаләләр түбәндәге таблицага урнаштыру сорала. * 4 мәкаләне булдырган/якшырткан катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикәят ителә алмый. == Бәяләү тәртибе == * Күрсәтелгән таләпләргә туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз булган иске/яңа мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз өстәгән иске/яңа мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 200 сүздән яки 3000 байттан артык мәгълүмат өстәгән мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] арасыннан булса өстәмә 5 балл бирелә; * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар ясаган мәкаләләр өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. Катнашучы 1 мәкалә өчен максималь 8/16 балл ала ала. == Жюри == * Жюри рәисе, техник башкаручы — {{u|Il Nur}} (Казан) * Жюри рәисе — {{u|Fxan}} (Казан) == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Әрмәнстан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайҗан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортстан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Маҗарстан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казакъстан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарлары — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төньяк Македония — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарлар — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Чегәннәр (рома) — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} Вики-яз 2026 чикләрендә бүтән конкурслар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Хатын-кызлар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хокуклары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Яшьләр]]. |footer = == Призлар == Сөйләшенә. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: <pre>{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}</pre> {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |{{u|Баныу}} |[[Медея]] {{*}} [[Лилия Подкопаева]] {{*}} [[Ләйлә Зана]] {{*}} [[Казый Мөхәммәд]] {{*}} [[Фаррухру Парса]]{{*}} [[Земфира Латыйпова]] {{*}} [[Елена Прекрасная]]{{*}} [[Электра]]{{*}}[[Леда]]{{*}}[[Клитемнестра]]{{*}}[[Немезида]]{{*}} [[Нюкта]]{{*}} [[Ильяс (пәйгамбәр)]] {{*}} [[Фаил Фәтхетдинов]]{{*}} [[Фәрит Суфияров]] {{*}} [[Абдуллатыйп Хәкимов]]{{*}} [[Ибраһим Тынкачев]] {{*}} [[Ануше Ансари]]{{*}} [[Антонина Нухрат]] {{*}} [[Мостафиннар]]{{*}} [[Сергей Манжигеев]] {{*}} [[Сөләйманова Рима]]{{*}}[[Шириннар-Шихматовлар]]{{*}}[[Гельсий Зәйниев]]{{*}}[[Римма Үтәшева]]{{*}}[[Морат Йосыф]]{{*}}[[Анна Достоевская]]{{*}}[[Хайтарма (бию)]]{{*}}[[Николай Малиев]] {{*}} [[Елена Созина]] {{*}} [[Сәдагәт Кәримова]] {{*}} [[Нөшаба Мәһәммәдли]] {{*}} [[Шәфига Әфәндезадә]] {{*}} [[Рәфига Әлиева ]] {{*}} [[Аида Имангулиева]]{{*}} [[Хиҗран Хөсәенова]]{{*}} [[Наилә Велиханлы]]{{*}} [[Диләрә Әлиева]]{{*}} [[Зарифа Әлиева]]{{*}} [[Әдилә Намазова]]{{*}} [[Зарифа Будагова]]{{*}} [[Өммегөлсем Садихзадә]]{{*}} [[Хөршидбану Натаван]]{{*}} [[Ханбикә ханым]]{{*}}[[Сона Ахундова]]{{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]]{{*}}[[Фатма ханым Кәминә]]{{*}}[[Дивеевлар]]{{*}}[[Габделвәли Яушев]]{{*}}[[Салих Ерзин]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[Әхмәтхаҗи Рәхманкулов]]{{*}}[[Мөхәммәтшәриф Яушев]]{{*}}[[]] |52 | | |- |{{u|Әмир}} |[[Рөстәм Каженкин]] {{*}} [[Зөлфәт Нигъмәтҗанов]] {{*}} [[Форель Тинчурин]] {{*}} [[Ангелина Фәйрушина]]{{*}} [[Марат Фәйрушин ]] {{*}} [[Рәсим Низамов]]{{*}} [[Оскар Усманов]] {{*}} [[Алмаз Хәкимов]]{{*}} [[Ярмәк вагы (бию)]] {{*}} [[Люция Мусина]]{{*}} [[Айбаш мәчете (Татарстан)]] {{*}} [[Лилия Бикмаева]]{{*}} [[Альберт Вәлиуллин]] {{*}} [[Айдарбәк Сарманбетов]]{{*}} [[Илнар Миранов]] {{*}} [[Илнур Гомәров]]{{*}} [[Динар Кәримуллин]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]] |17 | | |- |{{u|Aliya2111}} |[[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина]]{{*}} [[Наталья Крымова]] {{*}}[[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева]]{{*}} [[Фаина Романова]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова]]{{*}} [[Наталья Чеховская]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]]{{*}} [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]]{{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[Татьяна Ларина]]{{*}} [[Эльзара Баталова]]{{*}} [[Наталья Быстрова]]{{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]]{{*}} [[Елена Вишленкова]]{{*}} [[Милана Кутякина]]{{*}} [[Мария Минаева]]{{*}} [[Марина Чуксеева]]{{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]]{{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Александра Воробьева]]{{*}} [[Нина Фуралева]]{{*}} [[Александра Капустина]]{{*}} [[Людмила Ремеслова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |55 | | |- |{{u|Ramzanka2000}} |[[Унжа (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Торино (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Дешуково]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |3 | | |- |{{u|Gulnaz2015}} |[[Кира Волконская]]{{*}} [[Ульяна Тимофеева]]{{*}} [[Камилә Харисова]]{{*}} [[Ирина Приходько]] |4 | | |- |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]]{{*}}[[Әпипә]]{{*}}[[Аерым бию]]{{*}}[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |3 | | |- |{{u|Ilnaz26}} |[[Әтеш Сәйран]]{{*}} [[Өмми әл-Банин]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]] |38 | | |- |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Лидия Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |4 | | |- |{{u|Il Nur}} |[[Пүһаярв]] {{*}} [[Татар порталлары берлеге]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |- |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] {{*}} [[Урия Эдемова]] {{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] {{*}} [[Кыявык]] {{*}} [[Кинҗәбулат (Ишембай районы)]] |5 | | |- |- |{{u|Timlesj}} |[[Сиреналар]] {{*}} [[Парфенопа]] {{*}} [[Гесперидлар]] {{*}} [[Роза Дерине]] {{*}} [[Шари Федак]] {{*}} [[Элизабета Гёргиевская]] {{*}} [[Ольга Бознанская]] {{*}} [[Анна Билинская]] {{*}} [[Янина Конарская]] {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] {{*}} [[Бану Алкан]] {{*}} [[Мөфидә Кадри]] {{*}} [[Бәргүзар Корель]] {{*}} [[Алие Бергер]] {{*}} [[Гизи Байор]] {{*}} [[София Вейверите]] {{*}} [[Мария Гюбнерова]] {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] {{*}} [[Адриена Шимотова]] {{*}} [[Бланш Юбер]] {{*}} [[Ирен Кондачи]] {{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] {{*}} [[Габриеле Мартиросян]] {{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] {{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] {{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] {{*}} [[Гана Поницкая]] {{*}} [[Хильда Гобби]] {{*}} [[Ханна Хонти]] {{*}} [[Мария Корда]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |30 | | |- |- |{{u|Таңһылыу}} |[[Планеталар системасы]] {{*}} [[Фотометрия (астрономия)]] {{*}} [[Элемтә юлдашлары]] {{*}} [[Атмосфера химиясе]] {{*}} [[Табигать тарихы милли музее (Болгария)]]{{*}} [[Астрометрия]] {{*}} [[Кояш балкышы]] {{*}} [[Планетаара автоматик станция]] {{*}} [[Гаделша (шарлавык)]] {{*}} [[Көньяк Урал табигать тыюлыгы]] {{*}} [[Төшү аппараты]] {{*}} [[Августов каналы]] {{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]] {{*}} [[Керчь мәчете]] {{*}} [[Йолдызның формалашуы]]{{*}} [[Никос Казандзакис]] {{*}} [[Кояш җиле]]{{*}} [[Зөфәр Еникеев]] {{*}} [[Башкортстан авыл хуҗалыгы фәнни-тикшеренү институты]]{{*}} [[Тотылу (астрономия)]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]] |19 | | |- |- |{{u|Fxan}} |[[Икътисадны либеральләштерү]] {{*}} [[Күчеш икътисады]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |2 | | |- |- |{{u|Tegebot}} |[[Абу Абуд]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |1 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |- |{{u|}} |[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |0 | | |- |- |{{u|}} |[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |0 | | |- |- |Тулаем | |166 | | |- |} == Конкурстың халык-ара статистикасы == *[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халык-ара статистика бите]] == Нәтиҗәләр == [[Файл:TT-CEESpring-2023-ttwp-diploma.pdf|200px|thumb|right|Финалист дипломының татарча версиясе]] [[File:CEE logo map vertical.xcf|20px]] [[m:Wikimedia_Central_and_Eastern_Europe/tt|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа илләре вики-волонтёрларының хезмәттәшлеге]], аның [[m:Wikimedia CEE Hub|Халыкара ярдәмләшү үзәге]] һәм [[File:Wikimedia Österreich logo black.svg|20px]] [[m:Wikimedia Österreich|Викимедиа Австрия]] исеменнән тәкъдим ителгән призлар фонды (400 Евро) бүленүе тәртибе баллар категорияләренә нигезләнә: * Тупланган балларга карап урын буенча * Һәр илдә гамәлдәге валюта алыштыру курсы буенча исәпләнү датасына билгеләнә * Җирле сертификатлар булган суммага кадәр түгәрәкләнә * 500 сумнан кимрәге таратылмый, бүләкләнүгә хокукы булган калганнары арасында бүленә * 1 еврога ничә сум бирелгән көнендә ясалачак <!-- * 1 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-168994707/ 4000 сумлык OZON.ru сертификаты] * 2 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382627/ 3000 сумлык OZON.ru сертификаты] * 3-6 урын - 2500 сумлык OZON.ru сертификаты = [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382612/ 2000] + [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135378940/ 500] * 7-8 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-138431442/ 1500 сумлык OZON.ru сертификаты]--> Тат.Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак <small>(элекке бер бәйгедән [[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende#Наши университеты|үрнәк]])</small>. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы</br><small>User</small> ! Мәкаләләр саны</br><small>Articles</small> ! Баллар</br><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)</br><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)</br><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2026]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} | | | | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} | | | | |- |} --> [[Категория:Проект:Вики-яз 2026| ]] oi7jp7pzccs3kldp0vm9b49ax7w2sja 5838519 5838510 2026-04-29T11:37:22Z Таңһылыу 21598 /* Катнашучылар */ 5838519 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яз — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]</div> |subheader = 21.03-31.05: Татарча Википедияне [[Балкан ярымутравы]], [[Үзәк Аурупа|Үзәк]] һәм [[Көнчыгыш Аурупа|Көнчыгыш Европа]] илләре-халыклары-табигате тарихы, бүгенгесе һәм киләчәгенә багышланган мәкаләләр белән [[Проект:Вики яз|баету марафонында]] катнаш! Проектның максаты һәм мәгънәсе — бәйле төбәкләрдә яшәүчеләрнең бер-берсенең мәдәнияте, тарихы, бүгенгесе һәм киләчәге өчен әһәмиятле феноменнарны өйрәнү, үз телебез аркылы үз итү һәм Википедия тел бүлекләре волонтёрлары арасында хезмәттәшлекне яхшырту. [[Татар Википедиясе]]н күршеләребез турында мәгълүмат белән баетканда, аларга исә [[Татар теле|татар дөньясын]] аңлау өчен әһәмиятле мәкаләләр исемлеген тәкъдим итәбез.<div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://tt.wikipedia.org/wiki/%25D0%25A2%25D3%25A9%25D1%2580%25D0%25BA%25D0%25B5%25D0%25BC:%25D0%259F%25D1%2580%25D0%25BE%25D0%25B5%25D0%25BA%25D1%2582:%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D0%25B7_2026_%25D0%25BC%25D3%2599%25D0%25BA%25D0%25B0%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580%25D0%25B5|Марафон мәкаләләре статистикасы|class=mw-ui-destructive }}</div> __NOTOC__ |body = == Кагыйдәләр == * Конкурска Википедияда теркәлгән һәркем катнаша ала. * Конкурска түбәндәге мәкаләләр кабул ителә: # Мәкалә 2026 елның 21 мартыннан 31 маена кадәр татар телендә язылырга тиеш. # Мәкаләләр [[Проект:Вики-яз 2026#Нәрсә турында язарга|түбәндәге илләр яки халыклар]] белән бәйле булырга тиеш. # Яңа мәкалә 150 сүздән һәм 2500 байттан артык булырга тиеш. # Иске мәкәләгә 120 сүз һәм 2000 байт өстәргә кирәк. # Мәкалә [[Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятле]] булырга тиеш, мәкаләнең [[Википедия:Абруйлы чыганаклар|чыганаклары]] күрсәтелергә тиеш. # Машина тәрҗемәсе булырга тиеш түгел. # Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: <pre>{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}</pre> * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, халыкара һәм аерым тел бүлегендәге урыннарга бәйле. * Урындагы жюри балларны кайгырта алуы өчен, баетылган/яңа мәкаләләр түбәндәге таблицага урнаштыру сорала. * 4 мәкаләне булдырган/якшырткан катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикәят ителә алмый. == Бәяләү тәртибе == * Күрсәтелгән таләпләргә туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз булган иске/яңа мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз өстәгән иске/яңа мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 200 сүздән яки 3000 байттан артык мәгълүмат өстәгән мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] арасыннан булса өстәмә 5 балл бирелә; * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар ясаган мәкаләләр өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. Катнашучы 1 мәкалә өчен максималь 8/16 балл ала ала. == Жюри == * Жюри рәисе, техник башкаручы — {{u|Il Nur}} (Казан) * Жюри рәисе — {{u|Fxan}} (Казан) == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Әрмәнстан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайҗан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортстан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Маҗарстан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казакъстан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарлары — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төньяк Македония — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарлар — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Чегәннәр (рома) — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} Вики-яз 2026 чикләрендә бүтән конкурслар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Хатын-кызлар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хокуклары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Яшьләр]]. |footer = == Призлар == Сөйләшенә. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: <pre>{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}</pre> {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |{{u|Баныу}} |[[Медея]] {{*}} [[Лилия Подкопаева]] {{*}} [[Ләйлә Зана]] {{*}} [[Казый Мөхәммәд]] {{*}} [[Фаррухру Парса]]{{*}} [[Земфира Латыйпова]] {{*}} [[Елена Прекрасная]]{{*}} [[Электра]]{{*}}[[Леда]]{{*}}[[Клитемнестра]]{{*}}[[Немезида]]{{*}} [[Нюкта]]{{*}} [[Ильяс (пәйгамбәр)]] {{*}} [[Фаил Фәтхетдинов]]{{*}} [[Фәрит Суфияров]] {{*}} [[Абдуллатыйп Хәкимов]]{{*}} [[Ибраһим Тынкачев]] {{*}} [[Ануше Ансари]]{{*}} [[Антонина Нухрат]] {{*}} [[Мостафиннар]]{{*}} [[Сергей Манжигеев]] {{*}} [[Сөләйманова Рима]]{{*}}[[Шириннар-Шихматовлар]]{{*}}[[Гельсий Зәйниев]]{{*}}[[Римма Үтәшева]]{{*}}[[Морат Йосыф]]{{*}}[[Анна Достоевская]]{{*}}[[Хайтарма (бию)]]{{*}}[[Николай Малиев]] {{*}} [[Елена Созина]] {{*}} [[Сәдагәт Кәримова]] {{*}} [[Нөшаба Мәһәммәдли]] {{*}} [[Шәфига Әфәндезадә]] {{*}} [[Рәфига Әлиева ]] {{*}} [[Аида Имангулиева]]{{*}} [[Хиҗран Хөсәенова]]{{*}} [[Наилә Велиханлы]]{{*}} [[Диләрә Әлиева]]{{*}} [[Зарифа Әлиева]]{{*}} [[Әдилә Намазова]]{{*}} [[Зарифа Будагова]]{{*}} [[Өммегөлсем Садихзадә]]{{*}} [[Хөршидбану Натаван]]{{*}} [[Ханбикә ханым]]{{*}}[[Сона Ахундова]]{{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]]{{*}}[[Фатма ханым Кәминә]]{{*}}[[Дивеевлар]]{{*}}[[Габделвәли Яушев]]{{*}}[[Салих Ерзин]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[Әхмәтхаҗи Рәхманкулов]]{{*}}[[Мөхәммәтшәриф Яушев]]{{*}}[[]] |52 | | |- |{{u|Әмир}} |[[Рөстәм Каженкин]] {{*}} [[Зөлфәт Нигъмәтҗанов]] {{*}} [[Форель Тинчурин]] {{*}} [[Ангелина Фәйрушина]]{{*}} [[Марат Фәйрушин ]] {{*}} [[Рәсим Низамов]]{{*}} [[Оскар Усманов]] {{*}} [[Алмаз Хәкимов]]{{*}} [[Ярмәк вагы (бию)]] {{*}} [[Люция Мусина]]{{*}} [[Айбаш мәчете (Татарстан)]] {{*}} [[Лилия Бикмаева]]{{*}} [[Альберт Вәлиуллин]] {{*}} [[Айдарбәк Сарманбетов]]{{*}} [[Илнар Миранов]] {{*}} [[Илнур Гомәров]]{{*}} [[Динар Кәримуллин]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]] |17 | | |- |{{u|Aliya2111}} |[[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина]]{{*}} [[Наталья Крымова]] {{*}}[[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева]]{{*}} [[Фаина Романова]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова]]{{*}} [[Наталья Чеховская]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]]{{*}} [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]]{{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[Татьяна Ларина]]{{*}} [[Эльзара Баталова]]{{*}} [[Наталья Быстрова]]{{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]]{{*}} [[Елена Вишленкова]]{{*}} [[Милана Кутякина]]{{*}} [[Мария Минаева]]{{*}} [[Марина Чуксеева]]{{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]]{{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Александра Воробьева]]{{*}} [[Нина Фуралева]]{{*}} [[Александра Капустина]]{{*}} [[Людмила Ремеслова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |55 | | |- |{{u|Ramzanka2000}} |[[Унжа (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Торино (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Дешуково]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |3 | | |- |{{u|Gulnaz2015}} |[[Кира Волконская]]{{*}} [[Ульяна Тимофеева]]{{*}} [[Камилә Харисова]]{{*}} [[Ирина Приходько]] |4 | | |- |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]]{{*}}[[Әпипә]]{{*}}[[Аерым бию]]{{*}}[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |3 | | |- |{{u|Ilnaz26}} |[[Әтеш Сәйран]]{{*}} [[Өмми әл-Банин]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]] |38 | | |- |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Лидия Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |4 | | |- |{{u|Il Nur}} |[[Пүһаярв]] {{*}} [[Татар порталлары берлеге]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |- |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] {{*}} [[Урия Эдемова]] {{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] {{*}} [[Кыявык]] {{*}} [[Кинҗәбулат (Ишембай районы)]] |5 | | |- |- |{{u|Timlesj}} |[[Сиреналар]] {{*}} [[Парфенопа]] {{*}} [[Гесперидлар]] {{*}} [[Роза Дерине]] {{*}} [[Шари Федак]] {{*}} [[Элизабета Гёргиевская]] {{*}} [[Ольга Бознанская]] {{*}} [[Анна Билинская]] {{*}} [[Янина Конарская]] {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] {{*}} [[Бану Алкан]] {{*}} [[Мөфидә Кадри]] {{*}} [[Бәргүзар Корель]] {{*}} [[Алие Бергер]] {{*}} [[Гизи Байор]] {{*}} [[София Вейверите]] {{*}} [[Мария Гюбнерова]] {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] {{*}} [[Адриена Шимотова]] {{*}} [[Бланш Юбер]] {{*}} [[Ирен Кондачи]] {{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] {{*}} [[Габриеле Мартиросян]] {{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] {{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] {{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] {{*}} [[Гана Поницкая]] {{*}} [[Хильда Гобби]] {{*}} [[Ханна Хонти]] {{*}} [[Мария Корда]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |30 | | |- |- |{{u|Таңһылыу}} |[[Планеталар системасы]] {{*}} [[Фотометрия (астрономия)]] {{*}} [[Элемтә иярченнәре]] {{*}} [[Атмосфера химиясе]] {{*}} [[Табигать тарихы милли музее (Болгария)]]{{*}} [[Астрометрия]] {{*}} [[Кояш балкышы]] {{*}} [[Планетаара автоматик станция]] {{*}} [[Гаделша (шарлавык)]] {{*}} [[Көньяк Урал табигать тыюлыгы]] {{*}} [[Төшү аппараты]] {{*}} [[Августов каналы]] {{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]] {{*}} [[Керчь мәчете]] {{*}} [[Йолдызның формалашуы]]{{*}} [[Никос Казандзакис]] {{*}} [[Кояш җиле]]{{*}} [[Зөфәр Еникеев]] {{*}} [[Башкортстан авыл хуҗалыгы фәнни-тикшеренү институты]]{{*}} [[Тотылу (астрономия)]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]] |19 | | |- |- |{{u|Fxan}} |[[Икътисадны либеральләштерү]] {{*}} [[Күчеш икътисады]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |2 | | |- |- |{{u|Tegebot}} |[[Абу Абуд]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |1 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |- |{{u|}} |[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |0 | | |- |- |{{u|}} |[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |0 | | |- |- |Тулаем | |166 | | |- |} == Конкурстың халык-ара статистикасы == *[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халык-ара статистика бите]] == Нәтиҗәләр == [[Файл:TT-CEESpring-2023-ttwp-diploma.pdf|200px|thumb|right|Финалист дипломының татарча версиясе]] [[File:CEE logo map vertical.xcf|20px]] [[m:Wikimedia_Central_and_Eastern_Europe/tt|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа илләре вики-волонтёрларының хезмәттәшлеге]], аның [[m:Wikimedia CEE Hub|Халыкара ярдәмләшү үзәге]] һәм [[File:Wikimedia Österreich logo black.svg|20px]] [[m:Wikimedia Österreich|Викимедиа Австрия]] исеменнән тәкъдим ителгән призлар фонды (400 Евро) бүленүе тәртибе баллар категорияләренә нигезләнә: * Тупланган балларга карап урын буенча * Һәр илдә гамәлдәге валюта алыштыру курсы буенча исәпләнү датасына билгеләнә * Җирле сертификатлар булган суммага кадәр түгәрәкләнә * 500 сумнан кимрәге таратылмый, бүләкләнүгә хокукы булган калганнары арасында бүленә * 1 еврога ничә сум бирелгән көнендә ясалачак <!-- * 1 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-168994707/ 4000 сумлык OZON.ru сертификаты] * 2 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382627/ 3000 сумлык OZON.ru сертификаты] * 3-6 урын - 2500 сумлык OZON.ru сертификаты = [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382612/ 2000] + [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135378940/ 500] * 7-8 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-138431442/ 1500 сумлык OZON.ru сертификаты]--> Тат.Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак <small>(элекке бер бәйгедән [[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende#Наши университеты|үрнәк]])</small>. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы</br><small>User</small> ! Мәкаләләр саны</br><small>Articles</small> ! Баллар</br><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)</br><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)</br><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2026]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} | | | | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} | | | | |- |} --> [[Категория:Проект:Вики-яз 2026| ]] 34sh8spdqnko62xq6pncfejnszlh8yf МедиаВики:Gadget-RefToolbar.js 8 1391193 5838392 5517928 2026-04-28T22:55:41Z Neriah 36761 Standardisation of thumbnail sizes 5838392 javascript text/javascript // <nowiki> /*jshint smarttabs:true, loopfunc:true,forin:false*/ /*global mw, $, importScript */ // ____________________________________________________________________________________________ // | | // | Основано на версии 632049119 гаджета refToolbar.js | // | (https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:RefToolbar.js&oldid=795320777) | // |____________________________________________________________________________________________| // TODO: make autodate an option in the CiteTemplate object, not a preference // Global object // TODO: // * Remove this once the page is moved to a module 'ext.gadget.refToolbarDialogs' depending on 'ext.gadget.refToolbarBase' if (typeof CiteTB === 'undefined') { var CiteTB = { "Templates" : {}, // All templates "Options" : {}, // Global options "UserOptions" : {}, // User options "DefaultOptions" : {}, // Script defaults "ErrorChecks" : {} // Error check functions }; } // Only execute on edit, unless it is a user JS/CSS page // TODO: Remove tests already done by [[MediaWiki:Gadget-refToolbar.js]] if ( ( mw.config.get('wgAction') === 'edit' || mw.config.get('wgAction') === 'submit' ) && ( ( mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 2 && mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 4 ) || ( mw.config.get('wgPageName').indexOf('.js') === -1 && mw.config.get('wgPageName').indexOf('.css') === -1 ) ) ) { // TODO: Move this to [[MediaWiki:Gadget-refToolbarDialogs.css]] and add it to the definition of module 'ext.gadget.refToolbarDialogs' mw.util.addCSS(".cite-form-td {"+ "height: 0 !important;"+ "padding: 0.1em !important;"+ "}"); // Default options, these mainly exist so the script won't break if a new option is added CiteTB.DefaultOptions = { "date format" : "<year>-<zmonth>-<zdate>", "autodate fields" : [], "months" : ['Jan', 'Feb', 'Mar', 'Apr', 'May', 'Jun', 'Jul', 'Aug', 'Sep', 'Oct', 'Nov', 'Dec'], "modal" : true, "autoparse" : false, "expandtemplates": false }; // Get an option - user settings override global which override defaults CiteTB.getOption = function(opt) { if (CiteTB.UserOptions[opt] !== undefined) { return CiteTB.UserOptions[opt]; } else if (CiteTB.Options[opt] !== undefined) { return CiteTB.Options[opt]; } return CiteTB.DefaultOptions[opt]; }; CiteTB.init = function() { /* Main stuff, build the actual toolbar structure * 1. get the template list, make the dropdown list and set up the template dialog boxes * 2. actually build the toolbar: * * A section for cites * ** dropdown for the templates (previously defined) * ** button for named refs with a dialog box * ** button for errorcheck * 3. add the whole thing to the main toolbar */ if (typeof $('div[rel=cites]')[0] !== 'undefined') { // Mystery IE bug workaround return; } $('head').trigger('reftoolbarbase'); var $target = $('#wpTextbox1'); var temlist = {}; for (var t in CiteTB.Templates) { var tem = CiteTB.Templates[t]; var sform = CiteTB.escStr(tem.shortform); var actionobj = { type: 'dialog', module: 'cite-dialog-'+sform }; var dialogobj = {}; dialogobj['cite-dialog-'+sform] = { resizeme: false, title: mw.message( 'cite-dialog-'+sform ).parse(), id: 'citetoolbar-'+sform, init: function() {}, html: tem.getInitial(), dialog: { width:675, open: function() { $(this).html(CiteTB.getOpenTemplate().getForm()); /** @param {jQuery.Event} e */ $('.cite-prev-parse').on( 'click', function ( e ) { e.preventDefault(); CiteTB.prevParseClick(); }); }, buttons: { 'cite-form-submit': function() { var ref = CiteTB.getRef(false, true); $(this).dialog( 'close' ); $.wikiEditor.modules.toolbar.fn.doAction( $(this).data( 'context' ), { type: 'encapsulate', options: { post: ref } }, $(this) ); }, 'cite-form-showhide': CiteTB.showHideExtra, 'cite-refpreview': function() { var ref = CiteTB.getRef(false, false); var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.find('.cite-preview-label').show(); div.find('.cite-ref-preview').text(ref).show(); if (CiteTB.getOption('autoparse')) { CiteTB.prevParseClick(); } else { div.find('.cite-prev-parse').show(); div.find('.cite-prev-parsed-label').hide(); div.find('.cite-preview-parsed').html(''); } }, 'wikieditor-toolbar-tool-link-cancel': function() { $(this).dialog( 'close' ); }, 'cite-form-reset': function() { CiteTB.resetForm(); } } } }; $target.wikiEditor('addDialog', dialogobj); //if (!CiteTB.getOption('modal')) { //$('#citetoolbar-'+sform).dialog('option', 'modal', false); //} temlist[sform] = {label: tem.templatename, action: actionobj }; } var refsection = { 'sections': { 'cites': { type: 'toolbar', label: mw.msg( 'cite-section-label' ), groups: { 'template': { tools: { 'template': { type: 'select', label: mw.msg( 'cite-template-list' ), list: temlist } } }, 'namedrefs': { label: mw.msg( 'cite-named-refs-label' ), tools: { 'nrefs': { type: 'button', action: { type: 'dialog', module: 'cite-toolbar-namedrefs' }, icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Nuvola_clipboard_lined.svg/60px-Nuvola_clipboard_lined.svg.png', section: 'cites', group: 'namedrefs', labelMsg: 'cite-named-refs-button' } } }, 'errorcheck': { label: mw.msg( 'cite-errorcheck-label' ), tools: { 'echeck': { type: 'button', action: { type: 'dialog', module: 'cite-toolbar-errorcheck' }, icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Nuvola_apps_korganizer-NO.png/60px-Nuvola_apps_korganizer-NO.png', section: 'cites', group: 'errorcheck', labelMsg: 'cite-errorcheck-button' } } } } } } }; var defaultdialogs = { 'cite-toolbar-errorcheck': { title: mw.message( 'cite-errorcheck-label' ).parse(), id: 'citetoolbar-errorcheck', resizeme: false, init: function() {}, html: '<div id="cite-namedref-loading">'+ '<img src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Loading.gif" />'+ '&nbsp;'+mw.messages.get('cite-loading')+'</div>', dialog: { width:550, open: function() { CiteTB.loadRefs(); }, buttons: { 'cite-errorcheck-submit': function() { var errorchecks = $("input[name='cite-err-test']:checked"); var errors = []; for (var i=0; i<errorchecks.length; i++) { errors = errors.concat(CiteTB.ErrorChecks[$(errorchecks[i]).val()].run()); } CiteTB.displayErrors(errors); $(this).dialog( 'close' ); }, 'wikieditor-toolbar-tool-link-cancel': function() { $(this).dialog( 'close' ); } } } }, 'cite-toolbar-namedrefs': { title: mw.message( 'cite-named-refs-title' ).parse(), resizeme: false, id: 'citetoolbar-namedrefs', html: '<div id="cite-namedref-loading">'+ '<img src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Loading.gif" />'+ '&nbsp;'+mw.messages.get('cite-loading')+'</div>', init: function() {}, dialog: { width: 550, open: function() { CiteTB.loadRefs(); }, buttons: { 'cite-form-submit': function() { var refname = $("#cite-namedref-select").val(); if (refname === '') { return; } $(this).dialog( 'close' ); $.wikiEditor.modules.toolbar.fn.doAction( $(this).data( 'context' ), { type: 'encapsulate', options: { post: CiteTB.getNamedRef(refname, true) } }, $(this) ); }, 'wikieditor-toolbar-tool-link-cancel': function() { $(this).dialog( 'close' ); } } } } }; $target.wikiEditor('addDialog', defaultdialogs); $('#citetoolbar-namedrefs').off('dialogopen'); if (!CiteTB.getOption('modal')) { //$('#citetoolbar-namedrefs').dialog('option', 'modal', false); //$('#citetoolbar-errorcheck').dialog('option', 'modal', false); mw.util.addCSS(".ui-widget-overlay {"+ "display:none !important;"+ "}"); } $target.wikiEditor('addToToolbar', refsection); }; // Load local data - messages, cite templates, etc. $(document).ready( function() { switch( mw.config.get('wgUserLanguage') ) { case 'en': importScript('MediaWiki:RefToolbarMessages-en.js'); break; default: importScript('Медиавики:RefToolbarMessages-tt.js'); } }); // Setup the main object CiteTB.mainRefList = []; CiteTB.refsLoaded = false; // REF FUNCTIONS // Actually assemble a ref from user input CiteTB.getRef = function(inneronly, forinsert) { var i; var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var templatename = template.templatename; var res = ''; var refobj = {'shorttag':false}; if (!inneronly) { var group = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-group').val(); var refname = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-name').val(); res += '<ref'; if (refname) { refname = $.trim(refname); res+=' name='+CiteTB.getQuotedString(refname); refobj.refname = refname; } if (group) { group = $.trim(group); res+=' group='+CiteTB.getQuotedString(group); refobj.refgroup = group; } res+='>'; } var content ='{{'+templatename; for( g in template.incrementables ) { group = template.incrementables[g]; for (i=1; i<=group.val; i++) { for (j=0; j<group.fields.length; j++) { var fieldname = group.fields[j].field; var fieldid = fieldname.replace('<N>', i.toString()); try {var field = document.getElementById('cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-'+fieldid).value;} catch(e) {var field = undefined;} if (field) { content+='|'+fieldid+'='; content+= $.trim(field); } } } } for( i=0; i<template.basic.length; i++ ) { if (template.basic[i].increment_group) { continue; } var fieldname = template.basic[i].field; try {var field = document.getElementById('cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-'+fieldname).value;} catch(e) {var field = undefined;} if (field) { content+='|'+fieldname+'='; content+= $.trim(field); } } if ($('#cite-form-status').val() !== 'closed') { for( i=0; i<template.extra.length; i++ ) { if (template.extra[i].increment_group) { continue; } var fieldname = template.extra[i].field; try {var field = document.getElementById('cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-'+fieldname).value;} catch(e) {var field = undefined;} if (field) { content+='|'+fieldname+'='; content+= $.trim(field); } } } content+= '}}'; res+=content; refobj.content = content; if (!inneronly) { res+= '</ref>'; } if (forinsert) { CiteTB.mainRefList.push(refobj); } return res; }; // Make a reference to a named ref CiteTB.getNamedRef = function(refname, forinsert) { if (forinsert) { CiteTB.mainRefList.push( {'shorttag':true, 'refname':refname} ); } return '<ref name='+CiteTB.getQuotedString(refname)+' />'; }; // Function to load the ref list CiteTB.loadRefs = function() { if (CiteTB.refsLoaded) { return; } CiteTB.getPageText(CiteTB.loadRefsInternal); }; // Function that actually loads the list from the page text CiteTB.loadRefsInternal = function(text) { // What this does: extract first name/group extract second name/group shorttag inner content var refsregex = /< *ref(?: +(name|group) *= *(?:"([^"]*?)"|'([^']*?)'|([^ '"\/\>]*?)) *)? *(?: +(name|group) *= *(?:"([^"]*?)"|'([^']*?)'|([^ '"\/\>]*?)) *)? *(?:\/ *>|>((?:.|\n)*?)< *\/ *ref *>)/gim; // This should work regardless of the quoting used for names/groups and for linebreaks in the inner content while (true) { var ref = refsregex.exec(text); if (ref === null) { break; } var refobj = {}; if (ref[9]) { // Content + short tag check //alert('"'+ref[9]+'"'); refobj.content = ref[9]; refobj.shorttag = false; } else { refobj.shorttag = true; } if (ref[1] !== '') { // First name/group if (ref[2]) { refobj['ref'+ref[1]] = ref[2]; } else if (ref[3]) { refobj['ref'+ref[1]] = ref[3]; } else { refobj['ref'+ref[1]] = ref[4]; } } if (ref[5] !== '') { // Second name/group if (ref[6]) { refobj['ref'+ref[5]] = ref[6]; } else if (ref[7]) { refobj['ref'+ref[5]] = ref[7]; } else { refobj['ref'+ref[5]] = ref[8]; } } CiteTB.mainRefList.push(refobj); } CiteTB.refsLoaded = true; CiteTB.setupErrorCheck(); CiteTB.setupNamedRefs(); }; // AJAX FUNCTIONS // Parse some wikitext and hand it off to a callback function CiteTB.parse = function(text, callback) { $.post( mw.util.wikiScript( 'api' ), {action:'parse', title:mw.config.get('wgPageName'), text:text, prop:'text', format:'json'}, function(data) { var html = data.parse.text['*']; callback(html); }, 'json' ); }; // Use the API to expand templates on some text CiteTB.expandtemplates = function(text, callback) { $.post( mw.util.wikiScript( 'api' ), {action:'expandtemplates', title:mw.config.get('wgPageName'), text:text, format:'json'}, function(data) { var restext = data.expandtemplates['*']; callback(restext); }, 'json' ); }; // Function to get the page text CiteTB.getPageText = function(callback) { if (CiteTB.getOption('expandtemplates')) { CiteTB.expandtemplates($('#wpTextbox1').wikiEditor('getContents').text(), callback); } else { callback($('#wpTextbox1').wikiEditor('getContents').text()); } }; // Autofill a template from an ID (ISBN, DOI, PMID, URL) CiteTB.initAutofill = function() { var elemid = $(this).attr('id'); var res = /^cite\-auto\-(.*?)\-(.*)\-(.*)$/.exec(elemid); var tem = res[1]; var field = res[2]; var autotype = res[3]; var id = $('#cite-'+tem+'-'+field).val(); if (!id) { return false; } var url = '//tools.wmflabs.org/reftoolbar/lookup.php?'; url+=autotype+'='+encodeURIComponent(id); url+='&template='+encodeURIComponent(tem); var s = document.createElement('script'); s.setAttribute('src', url); s.setAttribute('type', 'text/javascript'); document.getElementsByTagName('head')[0].appendChild(s); return false; }; // Callback for autofill //TODO: Autofill the URL, at least for DOI CiteTB.autoFill = function(data, template, type) { var cl = 'cite-'+template+'-'; var i,j, coauthors; $('.'+cl+'title').val(data.title); // Fill in authors if (data.authors && data.authors.length > 0) { if ($('.'+cl+'last-incr-1').length != 0) { var classes = $('.'+cl+'last-incr-1').eq(0).attr('class').split(/\s+/); var group = false; var patt = /cite-[^-]*?-incr-(.*)/ for (var c=0; c<classes.length; c++) { if (patt.exec(classes[c])) { group = patt.exec(classes[c])[1]; break; } } $('.'+cl+'last-incr-1').val(data.authors[0][0]) $('.'+cl+'first-incr-1').val(data.authors[0][1]) elemid = '#cite-incr-'+template+'-'+group; for (var i=2; i<data.authors.length+1; i++) { $(elemid).click(); $('.'+cl+'last-incr-'+i.toString()).val(data.authors[i-1][0]) $('.'+cl+'first-incr-'+i.toString()).val(data.authors[i-1][1]) } } else if ($('.'+cl+'author-incr-1').length != 0) { var classes = $('.'+cl+'author-incr-1').eq(0).attr('class').split(/\s+/); var group = false; var patt = /cite-[^-]*?-incr-(.*)/ for (var c=0; c<classes.length; c++) { if (patt.exec(classes[c])) { group = patt.exec(classes[c])[1]; break; } } $('.'+cl+'author-incr-1').val(data.authors[0].join(', ')) elemid = '#cite-incr-'+template+'-'+group; for (var i=2; i<data.authors.length+1; i++) { $(elemid).click(); $('.'+cl+'author-incr-'+i.toString()).val(data.authors[i-1].join(', ')) } } else if ($('.'+cl+'last1').length != 0) { for(i=0; data.authors && i<data.authors.length; i++) { if ($('.'+cl+'last'+(i+1)).length) { $('.'+cl+'last'+(i+1)).val(data.authors[i][0]); $('.'+cl+'first'+(i+1)).val(data.authors[i][1]); } else { coauthors = []; for(j=i; j<data.authors.length; j++) { coauthors.push(data.authors[j].join(', ')); } $('.'+cl+'coauthors').val(coauthors.join('; ')); break; } } } else if($('.'+cl+'author1').length !== 0) { for(i=0; data.authors && i<data.authors.length; i++) { if ($('.'+cl+'author'+(i+1)).length) { $('.'+cl+'author'+(i+1)).val(data.authors[i].join(', ')); } else { coauthors = []; for(j=i; j<data.authors.length; j++) { coauthors.push(data.authors[j].join(', ')); } $('.'+cl+'coauthors').val(coauthors.join('; ')); break; } } } else { var authors = []; for(i=0; data.authors && i<data.authors.length; i++) { authors.push(data.authors[i].join(', ')); } $('.'+cl+'authors').val(authors.join('; ')); } } if (type === 'pmid' || type === 'doi') { if (data.date && (data.fulldate || !$('.'+cl+'month').length)) { var DT = new Date(data.date); var useday = /\d{4}-\d{2}-\d{2}/.test(data.date); var usemonth = /\d{4}-\d{2}/.test(data.date); $('.'+cl+'date').val(CiteTB.formatDate(DT, useday, usemonth)); } else if (!data.fulldate && $('.'+cl+'month').length && $('.'+cl+'year').length) { if (data.month) { // lookup.php sets month to false if it isn't provided $('.'+cl+'month').val( CiteTB.getOption('months')[parseInt(data.month)-1] ); } $('.'+cl+'year').val(data.year); } else { $('.'+cl+'date').val(data.date); } $('.'+cl+'journal').val(data.journal); $('.'+cl+'volume').val(data.volume); $('.'+cl+'issue').val(data.issue); $('.'+cl+'pages').val(data.pages); if (type === 'pmid' && data.doi) { $('.'+cl+'doi').val(data.doi); } } else if (type === 'isbn') { $('.'+cl+'publisher').val(data.publisher); $('.'+cl+'location').val(data.location); $('.'+cl+'year').val(data.year); $('.'+cl+'edition').val(data.edition); } else if (type === 'url') { if (data.date) { var DT = new Date(data.date); var useday = /\d{4}-\d{2}-\d{2}/.test(data.date) && template !== 'book'; var usemonth = /\d{4}-\d{2}/.test(data.date) && template !== 'book'; var yearOrDate = (template === 'book') ? 'year' : 'date'; $('.'+cl+yearOrDate).val(CiteTB.formatDate(DT, useday, usemonth)); } $('.'+cl+'journal').val(data.journal); $('.'+cl+'volume').val(data.volume); $('.'+cl+'issue').val(data.issue); $('.'+cl+'pages').val(data.pages); $('.'+cl+'publisher').val(data.publisher); $('.'+cl+'edition').val(data.edition); $('.'+cl+'isbn').val(data.isbn); $('.'+cl+'issn').val(data.issn); $('.'+cl+'doi').val(data.doi); // "en-US" isn't a valid value for the language parameter if (data.language && data.language !== 'tt-TT' ) { $('.'+cl+'language').val(data.language); } $('.'+cl+'chapter').val(data.chapter); } }; // FORM DIALOG FUNCTIONS // Add new incrementable fields CiteTB.incrementFields = function() { template = CiteTB.getOpenTemplate(); var currentrow = $(this).parents('tr')[0]; $(this).prev().css('width', '100%') $(this).detach(); var elemid = $(this).attr('id'); var res = /^cite\-incr\-(.*?)\-(.*)$/.exec(elemid); group = res[2]; increments = template.incrementables[group]; fields = increments.fields; incrval = increments.val+1; template.incrementables[group].val += 1; trs = template.makeFormInner(fields, false); trs.reverse(); for (var i=0; i<trs.length; i++) { $(currentrow).after(trs[i]); } }; // fill the accessdate param with the current date CiteTB.fillAccessdate = function() { var elemid = $(this).attr('id'); var res = /^cite\-date\-(.*?)\-(.*)$/.exec(elemid); var id = res[1]; var field = res[2]; var DT = new Date(); var datestr = CiteTB.formatDate(DT); $('#cite-'+id+'-'+field).val(datestr); return false; }; CiteTB.formatDate = function(DT, useday, usemonth) { if (typeof useday == "undefined") { useday = true; } if (typeof usemonth == "undefined") { usemonth = true; } var datestr = CiteTB.getOption('date format'); var zmonth = ''; var month = DT.getUTCMonth()+1; if (month < 10) { zmonth = "0"+month.toString(); } else { zmonth = month.toString(); } month = month.toString(); var zdate = ''; var date = DT.getUTCDate(); if (date < 10) { zdate = "0"+date.toString(); } else { zdate = date.toString(); } date = date.toString(); if (useday) { datestr = datestr.replace('<date>', date); datestr = datestr.replace('<zdate>', zdate); } else { datestr = datestr.replace('<date>', ''); datestr = datestr.replace('<zdate>', ''); } if (usemonth) { datestr = datestr.replace('<month>', month); datestr = datestr.replace('<zmonth>', zmonth); datestr = datestr.replace('<monthname>', CiteTB.getOption('months')[DT.getUTCMonth()]); } else { datestr = datestr.replace('<month>', ''); datestr = datestr.replace('<zmonth>', ''); datestr = datestr.replace('<monthname>', ''); } datestr = datestr.replace('<year>', DT.getUTCFullYear().toString()); return datestr.replace(/^[ \/\-\,\.]*(.*?)[ \/\-\,\.]*$/g, "$1"); // Cleanup any dangling spaces or connectors that might result from omitting date/month }; // Function called after the ref list is loaded, to actually set the contents of the named ref dialog // Until the list is loaded, its just a "Loading" placeholder CiteTB.setupNamedRefs = function() { var names = [], i; for( i=0; i<CiteTB.mainRefList.length; i++) { if (!CiteTB.mainRefList[i].shorttag && CiteTB.mainRefList[i].refname) { names.push(CiteTB.mainRefList[i]); } } var stuff = $('<div>'); $('#citetoolbar-namedrefs').html( stuff ); if (names.length === 0) { stuff.html(mw.messages.get('cite-no-namedrefs')); } else { stuff.html(mw.messages.get('cite-namedrefs-intro')); var select = $('<select id="cite-namedref-select">'); select.append($('<option value="" />').text(mw.messages.get('cite-named-refs-dropdown'))); for(i=0; i<names.length; i++) { select.append($('<option />').text(names[i].refname)); } stuff.after(select); select.before('<br />'); var prevlabel = $('<div id="cite-nref-preview-label" style="display:none;" />').html(mw.messages.get('cite-raw-preview')); select.after(prevlabel); prevlabel.before("<br /><br />"); prevlabel.after('<div id="cite-namedref-preview" style="padding:0.5em; font-size:110%" />'); var parselabel = $('<span id="cite-parsed-label" style="display:none;" />').html(mw.messages.get('cite-parsed-label')); $('#cite-namedref-preview').after(parselabel); parselabel.after('<div id="cite-namedref-parsed" style="padding-bottom:0.5em; font-size:110%" />'); var link = $('<a href="#" id="cite-nref-parse" style="margin:0 1em 0 1em; display:none; color:darkblue" />'); link.html(mw.messages.get('cite-form-parse')); $('#cite-namedref-parsed').after(link); $("#cite-namedref-select").on( 'change', CiteTB.namedRefSelectClick); $('#cite-nref-parse').on( 'click', CiteTB.nrefParseClick); } }; // Function to get the errorcheck form HTML CiteTB.setupErrorCheck = function() { var form = $('<div id="cite-errorcheck-heading" />').html(mw.messages.get('cite-errorcheck-heading')); var ul = $("<ul id='cite-errcheck-list' />"); var test; for (var t in CiteTB.ErrorChecks) { test = CiteTB.ErrorChecks[t]; ul.append(test.getRow()); } form.append(ul); $('#citetoolbar-errorcheck').html(form); }; // Callback function for parsed preview CiteTB.fillNrefPreview = function(parsed) { $('#cite-parsed-label').show(); $('#cite-namedref-parsed').html(parsed); }; // Click handler for the named-ref parsed preview CiteTB.nrefParseClick = function() { var choice = $("#cite-namedref-select").val(); if (choice === '') { $('#cite-parsed-label').hide(); $('#cite-namedref-parsed').text(''); return false; } $('#cite-nref-parse').hide(); for( var i=0; i<CiteTB.mainRefList.length; i++) { if (!CiteTB.mainRefList[i].shorttag && CiteTB.mainRefList[i].refname == choice) { CiteTB.parse(CiteTB.mainRefList[i].content, CiteTB.fillNrefPreview); return false; } } }; // Click handler for the named-ref dropdown CiteTB.lastnamedrefchoice = ''; CiteTB.namedRefSelectClick = function() { var choice = $("#cite-namedref-select").val(); if (CiteTB.lastnamedrefchoice == choice) { return; } CiteTB.lastnamedrefchoice = choice; $('#cite-parsed-label').hide(); $('#cite-namedref-parsed').text(''); if (choice === '') { $('#cite-nref-preview-label').hide(); $('#cite-namedref-preview').text(''); $('#cite-nref-parse').hide(); return; } for( var i=0; i<CiteTB.mainRefList.length; i++) { if (!CiteTB.mainRefList[i].shorttag && CiteTB.mainRefList[i].refname == choice) { $('#cite-nref-preview-label').show(); $('#cite-namedref-preview').text(CiteTB.mainRefList[i].content); if (CiteTB.getOption('autoparse')) { CiteTB.nrefParseClick(); } else { $('#cite-nref-parse').show(); } } } }; // callback function for parsed preview CiteTB.fillTemplatePreview = function(text) { var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.find('.cite-prev-parsed-label').show(); div.find('.cite-preview-parsed').html(text); }; // Click handler for template parsed preview CiteTB.prevParseClick = function() { var ref = CiteTB.getRef(true, false); var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.find('.cite-prev-parse').hide(); CiteTB.parse(ref, CiteTB.fillTemplatePreview); }; // Show/hide the extra fields in the dialog box CiteTB.showHideExtra = function() { var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); var setting = div.find(".cite-form-status").val(); if ( setting === 'closed' ) { div.find(".cite-form-status").val('open'); div.find('.cite-extra-fields').show(1, function() { // jQuery adds "display:block", which screws things up div.find('.cite-extra-fields').attr('style', 'width:100%; background-color:transparent;'); }); } else { div.find(".cite-form-status").val('closed'); div.find('.cite-extra-fields').hide(); } }; // Resets form fields and previews // Resets form fields and previews CiteTB.resetForm = function() { var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.html(template.getForm()); }; // STRING UTILITY FUNCTIONS // Returns a string quoted as necessary for name/group attributes CiteTB.getQuotedString = function(s) { var sq = /\'/.test(s); // single quotes var dq = /\"/.test(s); // double quotes if (!sq && !dq) { // Always quotes for non-latin alphabet return '"'+s+'"'; } else if (!dq) { // Can use double quotes return '"'+s+'"'; } else if (!sq) { // Can use single quotes return "'"+s+"'"; } else { // Has double and single quotes s = s.replace(/\"/g, '\''); return '"'+s+'"'; } }; // Fix up strings for output - capitalize first char, replace underscores with spaces CiteTB.fixStr = function(s) { s = s.slice(0,1).toUpperCase() + s.slice(1); s = s.replace('_',' '); return s; }; // Escape spaces and quotes for use in HTML classes/ids CiteTB.escStr = function(s) { return s.replace(' ', '-').replace("'", "\'").replace('"', '\"'); }; // MISC FUNCTIONS // Determine which template form is open, and get the template object for it CiteTB.getOpenTemplate = function() { var dialogs = $(".ui-dialog-content.ui-widget-content:visible"); var templatename = $(dialogs[0]).find(".cite-template").val(); return CiteTB.Templates[templatename]; }; // Display the report for the error checks CiteTB.displayErrors = function(errors) { $('#cite-err-report').remove(); var table = $('<table id="cite-err-report" style="width:100%; border:1px solid #A9A9A9; background-color:#FFEFD5; padding:0.25em; margin-top:0.5em" />'); $('#editpage-copywarn').before(table); var tr; var tr1 = $('<tr style="width:100%" />'); var th1 = $('<th style="width:60%; font-size:110%" />').html(mw.messages.get('cite-err-report-heading')); var th2 = $('<th style="text-align:right; width:40%" />'); var im = $('<img />').attr('src', '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/55/Gtk-stop.svg/20px-Gtk-stop.svg.png'); im.attr('alt', mw.messages.get('cite-err-report-close')).attr('title', mw.messages.get('cite-err-report-close')); var ad = $('<a id="cite-err-check-close" />').attr('href', '#'); ad.append(im); th2.append(ad); tr1.append(th1).append(th2); table.append(tr1); $('#cite-err-check-close').on('click', function() { $('#cite-err-report').remove(); }); if (errors.length === 0) { tr = $('<tr style="width:100%;" />'); var td = $('<td style="text-align:center; margin:1.5px;" />').html(mw.messages.get('cite-err-report-empty')); tr.append(td); table.append(tr); return; } for(var e in errors) { var err = errors[e]; tr = $('<tr style="width:100%;" />'); var td1 = $('<td style="border: 1px solid black; margin:1.5px; width:60%" />').html(err.err); var td2 = $('<td style="border: 1px solid black; margin:1.5px; width:40%" />').html(mw.messages.get(err.msg)); tr.append(td1).append(td2); table.append(tr); } }; } // End of code loaded only on edit // </nowiki> tfdnqmdy403e3yxw07eu4szi3x1ofl5 İsrailne Ğazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw 0 1391491 5838333 5837913 2026-04-28T13:02:14Z Frhdkazan 3171 "[[Gazzä genotsidı]]" битен яклады: төзәтмәләр сугышы: мәкалә [[Википедия:Нейтраль караш]] тәртибендә тасвирланган идеалына туры килмәсә дә, [[Википедия:Мәкалә исемнәре]] тәртибен бозмаска тиеш ([Күчерү=Идарәчеләргә генә рөхсәт ителә] (Вакыт чикләнмәгән)) 5794980 wikitext text/x-wiki {{db-nn}} {{Бетерергә|19 апрель 2026}} [[File:Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 36.jpg|300px]] '''Gazzä genotsidı''' — [[Gazzä suğışı]] vaqıtında [[İzrail]] tarafınnan [[Gazzä sektorı]]nda Fälästin xalqın dävamlı,<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty|title=Israel's genocide against Palestinians 'not over' despite ceasefire - new Amnesty briefing|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251128172416/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty|archivedate=28 November 2025|date=27 November 2025|publisher=[[Amnesty International]]|accessdate=4 January 2026}}</ref><ref>{{Cite news|date=28 November 2025|author=Segal|first=Raz|title=The genocide in Gaza is far from over|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/nov/28/the-genocide-in-gaza-is-far-from-over|accessdate=4 January 2026|work=[[The Guardian]]}}</ref> maqsatçan häm sistemlı räveştä yuq itü. Bu küpläp üterülärne, añlı açlıqnı, jiddi tän häm psixik järäxätlär kiterüne, şulay uq bala tabunı buldırmawnı üz eçenä ala. Başqa ğämällärgä blokada yasaw, grajdanlıq infrastrukturasın jimerü, sälamätlek saqlaw uçrejdeniyälären jimerü, meditsina xezmätkärlären häm yardım sorap kilüçelärne üterü, küpläp mäjbüri küçerü, jensi köçläw, mäğärif, dini häm mädäni obyektlarnı jimerü kerä.<ref name="UNCommissionGenocide">{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds|title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250925113927/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds|archivedate=25 September 2025|date=16 September 2025|language=en|work=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|accessdate=21 September 2025}}</ref> ==Iskärmälär== t9daog9tvx8ez9gpctysb9k3zaslkwf 5838334 5838333 2026-04-28T13:05:32Z Frhdkazan 3171 Frhdkazan юнәлтү аша [[Gazzä genotsidı]] сәхифәсен [[İsrailne Gazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw]] итеп күчерде: Мәкаләгә исем кушу кагыйдәсе буенча: [[Википедия:Мәкалә исемнәре]] тәртибен бозмаска тиеш 5794980 wikitext text/x-wiki {{db-nn}} {{Бетерергә|19 апрель 2026}} [[File:Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 36.jpg|300px]] '''Gazzä genotsidı''' — [[Gazzä suğışı]] vaqıtında [[İzrail]] tarafınnan [[Gazzä sektorı]]nda Fälästin xalqın dävamlı,<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty|title=Israel's genocide against Palestinians 'not over' despite ceasefire - new Amnesty briefing|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251128172416/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty|archivedate=28 November 2025|date=27 November 2025|publisher=[[Amnesty International]]|accessdate=4 January 2026}}</ref><ref>{{Cite news|date=28 November 2025|author=Segal|first=Raz|title=The genocide in Gaza is far from over|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/nov/28/the-genocide-in-gaza-is-far-from-over|accessdate=4 January 2026|work=[[The Guardian]]}}</ref> maqsatçan häm sistemlı räveştä yuq itü. Bu küpläp üterülärne, añlı açlıqnı, jiddi tän häm psixik järäxätlär kiterüne, şulay uq bala tabunı buldırmawnı üz eçenä ala. Başqa ğämällärgä blokada yasaw, grajdanlıq infrastrukturasın jimerü, sälamätlek saqlaw uçrejdeniyälären jimerü, meditsina xezmätkärlären häm yardım sorap kilüçelärne üterü, küpläp mäjbüri küçerü, jensi köçläw, mäğärif, dini häm mädäni obyektlarnı jimerü kerä.<ref name="UNCommissionGenocide">{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds|title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250925113927/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds|archivedate=25 September 2025|date=16 September 2025|language=en|work=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|accessdate=21 September 2025}}</ref> ==Iskärmälär== t9daog9tvx8ez9gpctysb9k3zaslkwf 5838340 5838334 2026-04-28T13:26:43Z Frhdkazan 3171 + {{УК}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} 5838340 wikitext text/x-wiki {{Rq|cleanup|check|stub|cat}} {{УК}} [[File:Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 36.jpg|300px]] '''İsrailne Gazzädä [[genotsid]] oyeştıruda ğäyepläw''' yäki ''Gazzä genotsidı'' — {{тэ5|Gazzä suğışı||d|Q122962941}} vaqıtında [[İzrail]] tarafınnan [[Gazzä sektorı]]nda Fälästin xalqın dävamlı,<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty|title=Israel's genocide against Palestinians 'not over' despite ceasefire - new Amnesty briefing|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251128172416/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty|archivedate=28 November 2025|date=27 November 2025|publisher=[[Amnesty International]]|accessdate=4 January 2026}}</ref><ref>{{Cite news|date=28 November 2025|author=Segal|first=Raz|title=The genocide in Gaza is far from over|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/nov/28/the-genocide-in-gaza-is-far-from-over|accessdate=4 January 2026|work=[[The Guardian]]}}</ref> maqsatçan häm sistemlı räveştä yuq itü. Bu küpläp üterülärne, añlı açlıqnı, jiddi tän häm psixik järäxätlär kiterüne, şulay uq bala tabunı buldırmawnı üz eçenä ala. Başqa ğämällärgä blokada yasaw, grajdanlıq infrastrukturasın jimerü, sälamätlek saqlaw uçrejdeniyälären jimerü, meditsina xezmätkärlären häm yardım sorap kilüçelärne üterü, küpläp mäjbüri küçerü, jensi köçläw, mäğärif, dini häm mädäni obyektlarnı jimerü kerä.<ref name="UNCommissionGenocide">{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds|title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250925113927/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds|archivedate=25 September 2025|date=16 September 2025|language=en|work=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|accessdate=21 September 2025}}</ref> == Monı da qarağız == * [[Ärmännär genotsidı]] * {{тэ5|Anfal genotsidı||d|Q529723}} * {{тэ5|Asaba halıqlar genotsidı||d|Q5533462}} * {{тэ5|Bangladeş genotsidı||d|Q2916113}} * [[Holokost]] * {{тэ5|Yäzidlär genotsidı||d|Q21190910}} == İskärmälär == {{искәрмәләр}} == Tışqı sıltamalar == {{Тышкы сылтамалар}} qug5483wqje0a81ui23cs131ep9y8y6 5838344 5838340 2026-04-28T13:49:05Z Frhdkazan 3171 {{тэ5|Hamas||d|Q38799}} oyışması {{тэ5|Hamasnıñ İsrailgä bärep kerüe|7.10.2023 qılğan|d|Q122976243}} ğämälenä cawap bularaq başlanğan 5838344 wikitext text/x-wiki {{Rq|cleanup|check|stub|cat}} {{УК}} [[File:Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 36.jpg|thumb]] '''İsrailne Gazzädä [[genotsid]] oyeştıruda ğäyepläw''' yäki ''Gazzä genotsidı'' — {{тэ5|Hamas||d|Q38799}} oyışması {{тэ5|Hamasnıñ İsrailgä bärep kerüe|7.10.2023 qılğan|d|Q122976243}} ğämälenä cawap bularaq başlanğan {{тэ5|Gazzä suğışı||d|Q122962941}} vaqıtında [[İzrail]] tarafınnan {{тэ5|Gazzä sektorı||d|Q39760}}nda {{тэ5|Fälästin xalqı||d|Q201190}}n dävamlı,<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty|title=Israel's genocide against Palestinians 'not over' despite ceasefire - new Amnesty briefing|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251128172416/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty|archivedate=28 November 2025|date=27 November 2025|publisher=[[Amnesty International]]|accessdate=4 January 2026}}</ref><ref>{{Cite news|date=28 November 2025|author=Segal|first=Raz|title=The genocide in Gaza is far from over|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/nov/28/the-genocide-in-gaza-is-far-from-over|accessdate=4 January 2026|work=[[The Guardian]]}}</ref> maqsatçan häm sistemlı räveştä yuq itü [[töşençä]]se. Bu küpläp üterülärne, añlı açlıqnı, jiddi tän häm psixik järäxätlär kiterüne, şulay uq bala tabunı buldırmawnı üz eçenä ala. Başqa ğämällärgä blokada yasaw, grajdanlıq infrastrukturasın jimerü, sälamätlek saqlaw uçrejdeniyälären jimerü, meditsina xezmätkärlären häm yardım sorap kilüçelärne üterü, küpläp mäjbüri küçerü, jensi köçläw, mäğärif, dini häm mädäni obyektlarnı jimerü kerä.<ref name="UNCommissionGenocide">{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds|title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250925113927/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds|archivedate=25 September 2025|date=16 September 2025|language=en|work=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|accessdate=21 September 2025}}</ref> == Monı da qarağız == * [[Ärmännär genotsidı]] * {{тэ5|Anfal genotsidı||d|Q529723}} * {{тэ5|Asaba halıqlar genotsidı||d|Q5533462}} * {{тэ5|Bangladeş genotsidı||d|Q2916113}} * [[Holokost]] * {{тэ5|Yäzidlär genotsidı||d|Q21190910}} == İskärmälär == {{искәрмәләр}} == Tışqı sıltamalar == {{Тышкы сылтамалар}} pwh536j5gp9ldwe10qvgct7pee2r068 5838367 5838344 2026-04-28T16:45:36Z Frhdkazan 3171 + * [[Näqbä]] [[Төркем:Дискриминация]][[Төркем:Кыргыннар]][[Төркем:Исраил тарихы]][[Төркем:Фәлистыйн]] 5838367 wikitext text/x-wiki {{Rq|cleanup|check|stub}} {{УК}} [[File:Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 36.jpg|thumb]] '''İsrailne Gazzädä [[genotsid]] oyeştıruda ğäyepläw''' yäki ''Gazzä genotsidı'' — {{тэ5|Hamas||d|Q38799}} oyışması {{тэ5|Hamasnıñ İsrailgä bärep kerüe|7.10.2023 qılğan|d|Q122976243}} ğämälenä cawap bularaq başlanğan {{тэ5|Gazzä suğışı||d|Q122962941}} vaqıtında [[İzrail]] tarafınnan {{тэ5|Gazzä sektorı||d|Q39760}}nda {{тэ5|Fälästin xalqı||d|Q201190}}n dävamlı,<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty|title=Israel's genocide against Palestinians 'not over' despite ceasefire - new Amnesty briefing|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251128172416/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty|archivedate=28 November 2025|date=27 November 2025|publisher=[[Amnesty International]]|accessdate=4 January 2026}}</ref><ref>{{Cite news|date=28 November 2025|author=Segal|first=Raz|title=The genocide in Gaza is far from over|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/nov/28/the-genocide-in-gaza-is-far-from-over|accessdate=4 January 2026|work=[[The Guardian]]}}</ref> maqsatçan häm sistemlı räveştä yuq itü [[töşençä]]se. Bu küpläp üterülärne, añlı açlıqnı, jiddi tän häm psixik järäxätlär kiterüne, şulay uq bala tabunı buldırmawnı üz eçenä ala. Başqa ğämällärgä blokada yasaw, grajdanlıq infrastrukturasın jimerü, sälamätlek saqlaw uçrejdeniyälären jimerü, meditsina xezmätkärlären häm yardım sorap kilüçelärne üterü, küpläp mäjbüri küçerü, jensi köçläw, mäğärif, dini häm mädäni obyektlarnı jimerü kerä.<ref name="UNCommissionGenocide">{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds|title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250925113927/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds|archivedate=25 September 2025|date=16 September 2025|language=en|work=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|accessdate=21 September 2025}}</ref> == Monı da qarağız == * [[Ärmännär genotsidı]] * {{тэ5|Anfal genotsidı||d|Q529723}} * {{тэ5|Asaba halıqlar genotsidı||d|Q5533462}} * {{тэ5|Bangladeş genotsidı||d|Q2916113}} * [[Holokost]] * [[Näqbä]] * {{тэ5|Yäzidlär genotsidı||d|Q21190910}} == İskärmälär == {{искәрмәләр}} == Tışqı sıltamalar == {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Дискриминация]][[Төркем:Кыргыннар]][[Төркем:Исраил тарихы]][[Төркем:Фәлистыйн]] s2yxlm2xzvpwhze1z8wugl9viyjpl7t 5838368 5838367 2026-04-28T17:19:36Z Frhdkazan 3171 + == İsrail pozitsiyase == == Ğäyepläwlär kritikası == 5838368 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[File:Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 36.jpg|thumb]] '''İsrailne Gazzädä [[genotsid]] oyeştıruda ğäyepläw''' yäki ''Gazzä genotsidı'' — {{тэ5|Hamas||d|Q38799}} oyışması {{тэ5|Hamasnıñ İsrailgä bärep kerüe|7.10.2023 qılğan|d|Q122976243}} ğämälenä cawap bularaq başlanğan {{тэ5|Gazzä suğışı||d|Q122962941}} vaqıtında [[İsrail]] tarafınnan {{тэ5|Gazzä sektorı||d|Q39760}}nda {{тэ5|Fälästin xalqı||d|Q201190}}n dävamlı,<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty|title=Israel's genocide against Palestinians 'not over' despite ceasefire - new Amnesty briefing|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251128172416/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty|archivedate=28 November 2025|date=27 November 2025|publisher=[[Amnesty International]]|accessdate=4 January 2026}}</ref><ref>{{Cite news|date=28 November 2025|author=Segal|first=Raz|title=The genocide in Gaza is far from over|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/nov/28/the-genocide-in-gaza-is-far-from-over|accessdate=4 January 2026|work=[[The Guardian]]}}</ref> maqsatçan häm sistemlı räveştä yuq itü [[töşençä]]se. == Ğäyepläwçelär argumentları == {{seealso|ru:Обвинение Израиля в геноциде в секторе Газа#Обвинения на фоне войны в Газе (с 2023)}} Bu küpläp üterülärne, añlı açlıqnı, jiddi tän häm psixik järäxätlär kiterüne, şulay uq bala tabunı buldırmawnı üz eçenä ala. Başqa ğämällärgä blokada yasaw, grajdanlıq infrastrukturasın jimerü, sälamätlek saqlaw uçrejdeniyälären jimerü, meditsina xezmätkärlären häm yardım sorap kilüçelärne üterü, küpläp mäjbüri küçerü, jensi köçläw, mäğärif, dini häm mädäni obyektlarnı jimerü kerä.<ref name="UNCommissionGenocide">{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds|title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250925113927/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds|archivedate=25 September 2025|date=16 September 2025|language=en|work=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|accessdate=21 September 2025}}</ref> == İsrail pozitsiyase == {{seealso|ru:Обвинение Израиля в геноциде в секторе Газа#Позиция Израиля}} İsrail üzenev yäşäwenä xoquqın tanımağan, tınıç xalıqqa, şul isäptän balalarğa xöcüm itkän korallanğan terrorist oyışmasına qarşı oborona suğışın alıp barğanın belderä{{sfn|Марьясис|2025|с=234}}. Üz gämällären xalıqara xoquq belän añlata, törle zıyan kimetü çaraların alğanın, suğışçı bulmağannarga xärbi çaralar turında xäbär itkänen, gumanitar koridorlar häm zonalar oyıştırıp, bäreleşlärdä pauzalar yasap, yärdämne ketrep toru-ireşterep häm järähätlännärgä yärdäm kürsätep torğanın belderä. İsrail fikerençä bu ğämällär üzeneñ fälistinnärne törkem bularaq yuq itärgä niyäte bulmağanın kürsätä<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-faq-6-dec-2023#10|title=What is the response to the charge that a “genocide” is taking place in Gaza?|lang=en|website=[[Правительство Израиля]]|date=2025-08-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gov.il/en/pages/israel-hamas-conflict-2023-humanitarian-efforts|title=Israel-Hamas Conflict 2023: Humanitarian Efforts|lang=en|website=[[Правительство Израиля]]|date=2023-12-16}}</ref>. == Ğäyepläwlär kritikası == {{seealso|ru:Обвинение Израиля в геноциде в секторе Газа#Критика обвинений}} == Monı da qarağız == * [[Ärmännär genotsidı]] * {{тэ5|Anfal genotsidı||d|Q529723}} * {{тэ5|Asaba halıqlar genotsidı||d|Q5533462}} * {{тэ5|Bangladeş genotsidı||d|Q2916113}} * [[Holokost]] * [[Näqbä]] * {{тэ5|Yäzidlär genotsidı||d|Q21190910}} == İskärmälär == {{искәрмәләр}} == Tışqı sıltamalar == {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Дискриминация]][[Төркем:Кыргыннар]][[Төркем:Исраил тарихы]][[Төркем:Фәлистыйн]] {{Rq|stub}} lovjvx52i37migoqd2dhvk4k2kr65py 5838465 5838368 2026-04-29T06:23:59Z Frhdkazan 3171 /* İsrail pozitsiyase */ ñ 5838465 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[File:Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 36.jpg|thumb]] '''İsrailne Gazzädä [[genotsid]] oyeştıruda ğäyepläw''' yäki ''Gazzä genotsidı'' — {{тэ5|Hamas||d|Q38799}} oyışması {{тэ5|Hamasnıñ İsrailgä bärep kerüe|7.10.2023 qılğan|d|Q122976243}} ğämälenä cawap bularaq başlanğan {{тэ5|Gazzä suğışı||d|Q122962941}} vaqıtında [[İsrail]] tarafınnan {{тэ5|Gazzä sektorı||d|Q39760}}nda {{тэ5|Fälästin xalqı||d|Q201190}}n dävamlı,<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty|title=Israel's genocide against Palestinians 'not over' despite ceasefire - new Amnesty briefing|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251128172416/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty|archivedate=28 November 2025|date=27 November 2025|publisher=[[Amnesty International]]|accessdate=4 January 2026}}</ref><ref>{{Cite news|date=28 November 2025|author=Segal|first=Raz|title=The genocide in Gaza is far from over|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/nov/28/the-genocide-in-gaza-is-far-from-over|accessdate=4 January 2026|work=[[The Guardian]]}}</ref> maqsatçan häm sistemlı räveştä yuq itü [[töşençä]]se. == Ğäyepläwçelär argumentları == {{seealso|ru:Обвинение Израиля в геноциде в секторе Газа#Обвинения на фоне войны в Газе (с 2023)}} Bu küpläp üterülärne, añlı açlıqnı, jiddi tän häm psixik järäxätlär kiterüne, şulay uq bala tabunı buldırmawnı üz eçenä ala. Başqa ğämällärgä blokada yasaw, grajdanlıq infrastrukturasın jimerü, sälamätlek saqlaw uçrejdeniyälären jimerü, meditsina xezmätkärlären häm yardım sorap kilüçelärne üterü, küpläp mäjbüri küçerü, jensi köçläw, mäğärif, dini häm mädäni obyektlarnı jimerü kerä.<ref name="UNCommissionGenocide">{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds|title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250925113927/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds|archivedate=25 September 2025|date=16 September 2025|language=en|work=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|accessdate=21 September 2025}}</ref> == İsrail pozitsiyase == {{seealso|ru:Обвинение Израиля в геноциде в секторе Газа#Позиция Израиля}} İsrail üzeneñ yäşäwenä xoquqın tanımağan, tınıç xalıqqa, şul isäptän balalarğa xöcüm itkän korallanğan terrorist oyışmasına qarşı oborona suğışın alıp barğanın belderä{{sfn|Марьясис|2025|с=234}}. Üz gämällären xalıqara xoquq belän añlata, törle zıyan kimetü çaraların alğanın, suğışçı bulmağannarga xärbi çaralar turında xäbär itkänen, gumanitar koridorlar häm zonalar oyıştırıp, bäreleşlärdä pauzalar yasap, yärdämne ketrep toru-ireşterep häm järähätlännärgä yärdäm kürsätep torğanın belderä. İsrail fikerençä bu ğämällär üzeneñ fälistinnärne törkem bularaq yuq itärgä niyäte bulmağanın kürsätä<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-faq-6-dec-2023#10|title=What is the response to the charge that a “genocide” is taking place in Gaza?|lang=en|website=[[Правительство Израиля]]|date=2025-08-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gov.il/en/pages/israel-hamas-conflict-2023-humanitarian-efforts|title=Israel-Hamas Conflict 2023: Humanitarian Efforts|lang=en|website=[[Правительство Израиля]]|date=2023-12-16}}</ref>. == Ğäyepläwlär kritikası == {{seealso|ru:Обвинение Израиля в геноциде в секторе Газа#Критика обвинений}} == Monı da qarağız == * [[Ärmännär genotsidı]] * {{тэ5|Anfal genotsidı||d|Q529723}} * {{тэ5|Asaba halıqlar genotsidı||d|Q5533462}} * {{тэ5|Bangladeş genotsidı||d|Q2916113}} * [[Holokost]] * [[Näqbä]] * {{тэ5|Yäzidlär genotsidı||d|Q21190910}} == İskärmälär == {{искәрмәләр}} == Tışqı sıltamalar == {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Дискриминация]][[Төркем:Кыргыннар]][[Төркем:Исраил тарихы]][[Төркем:Фәлистыйн]] {{Rq|stub}} pdegr3he5e0kq7as6t6eqvcta375zs9 5838467 5838465 2026-04-29T06:25:50Z Frhdkazan 3171 däwamında 5838467 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[File:Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 36.jpg|thumb]] '''İsrailne Gazzädä [[genotsid]] oyeştıruda ğäyepläw''' yäki ''Gazzä genotsidı'' — {{тэ5|Hamas||d|Q38799}} oyışması {{тэ5|Hamasnıñ İsrailgä bärep kerüe|7.10.2023 qılğan|d|Q122976243}} ğämälenä cawap bularaq başlanğan {{тэ5|Gazzä suğışı||d|Q122962941}} däwamında [[İsrail]] tarafınnan {{тэ5|Gazzä sektorı||d|Q39760}}nda {{тэ5|Fälästin xalqı||d|Q201190}}n dävamlı,<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty|title=Israel's genocide against Palestinians 'not over' despite ceasefire - new Amnesty briefing|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251128172416/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty|archivedate=28 November 2025|date=27 November 2025|publisher=[[Amnesty International]]|accessdate=4 January 2026}}</ref><ref>{{Cite news|date=28 November 2025|author=Segal|first=Raz|title=The genocide in Gaza is far from over|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/nov/28/the-genocide-in-gaza-is-far-from-over|accessdate=4 January 2026|work=[[The Guardian]]}}</ref> maqsatçan häm sistemlı räveştä yuq itü [[töşençä]]se. == Ğäyepläwçelär argumentları == {{seealso|ru:Обвинение Израиля в геноциде в секторе Газа#Обвинения на фоне войны в Газе (с 2023)}} Bu küpläp üterülärne, añlı açlıqnı, jiddi tän häm psixik järäxätlär kiterüne, şulay uq bala tabunı buldırmawnı üz eçenä ala. Başqa ğämällärgä blokada yasaw, grajdanlıq infrastrukturasın jimerü, sälamätlek saqlaw uçrejdeniyälären jimerü, meditsina xezmätkärlären häm yardım sorap kilüçelärne üterü, küpläp mäjbüri küçerü, jensi köçläw, mäğärif, dini häm mädäni obyektlarnı jimerü kerä.<ref name="UNCommissionGenocide">{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds|title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250925113927/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds|archivedate=25 September 2025|date=16 September 2025|language=en|work=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|accessdate=21 September 2025}}</ref> == İsrail pozitsiyase == {{seealso|ru:Обвинение Израиля в геноциде в секторе Газа#Позиция Израиля}} İsrail üzeneñ yäşäwenä xoquqın tanımağan, tınıç xalıqqa, şul isäptän balalarğa xöcüm itkän korallanğan terrorist oyışmasına qarşı oborona suğışın alıp barğanın belderä{{sfn|Марьясис|2025|с=234}}. Üz gämällären xalıqara xoquq belän añlata, törle zıyan kimetü çaraların alğanın, suğışçı bulmağannarga xärbi çaralar turında xäbär itkänen, gumanitar koridorlar häm zonalar oyıştırıp, bäreleşlärdä pauzalar yasap, yärdämne ketrep toru-ireşterep häm järähätlännärgä yärdäm kürsätep torğanın belderä. İsrail fikerençä bu ğämällär üzeneñ fälistinnärne törkem bularaq yuq itärgä niyäte bulmağanın kürsätä<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-faq-6-dec-2023#10|title=What is the response to the charge that a “genocide” is taking place in Gaza?|lang=en|website=[[Правительство Израиля]]|date=2025-08-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gov.il/en/pages/israel-hamas-conflict-2023-humanitarian-efforts|title=Israel-Hamas Conflict 2023: Humanitarian Efforts|lang=en|website=[[Правительство Израиля]]|date=2023-12-16}}</ref>. == Ğäyepläwlär kritikası == {{seealso|ru:Обвинение Израиля в геноциде в секторе Газа#Критика обвинений}} == Monı da qarağız == * [[Ärmännär genotsidı]] * {{тэ5|Anfal genotsidı||d|Q529723}} * {{тэ5|Asaba halıqlar genotsidı||d|Q5533462}} * {{тэ5|Bangladeş genotsidı||d|Q2916113}} * [[Holokost]] * [[Näqbä]] * {{тэ5|Yäzidlär genotsidı||d|Q21190910}} == İskärmälär == {{искәрмәләр}} == Tışqı sıltamalar == {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Дискриминация]][[Төркем:Кыргыннар]][[Төркем:Исраил тарихы]][[Төркем:Фәлистыйн]] {{Rq|stub}} hu1vxwbdhdr5fgdg6m93flz9rswtyhy 5838469 5838467 2026-04-29T06:29:42Z Frhdkazan 3171 [[Ğazzä]] şähäre häm 5838469 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[File:Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 36.jpg|thumb]] '''İsrailne Ğazzädä [[genotsid]] oyeştıruda ğäyepläw''' yäki ''Ğazzä genotsidı'' — {{тэ5|Hamas||d|Q38799}} oyışması {{тэ5|Hamasnıñ İsrailgä bärep kerüe|7.10.2023 qılğan|d|Q122976243}} ğämälenä cawap bularaq başlanğan {{тэ5|Ğazzä suğışı||d|Q122962941}} däwamında [[İsrail]] tarafınnan [[Ğazzä]] şähäre häm {{тэ5|Ğazzä sektorı||d|Q39760}}nda {{тэ5|Fälästin xalqı||d|Q201190}}n dävamlı,<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty|title=Israel's genocide against Palestinians 'not over' despite ceasefire - new Amnesty briefing|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251128172416/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty|archivedate=28 November 2025|date=27 November 2025|publisher=[[Amnesty International]]|accessdate=4 January 2026}}</ref><ref>{{Cite news|date=28 November 2025|author=Segal|first=Raz|title=The genocide in Gaza is far from over|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/nov/28/the-genocide-in-gaza-is-far-from-over|accessdate=4 January 2026|work=[[The Guardian]]}}</ref> maqsatçan häm sistemlı räveştä yuq itü [[töşençä]]se. == Ğäyepläwçelär argumentları == {{seealso|ru:Обвинение Израиля в геноциде в секторе Газа#Обвинения на фоне войны в Газе (с 2023)}} Bu küpläp üterülärne, añlı açlıqnı, jiddi tän häm psixik järäxätlär kiterüne, şulay uq bala tabunı buldırmawnı üz eçenä ala. Başqa ğämällärgä blokada yasaw, grajdanlıq infrastrukturasın jimerü, sälamätlek saqlaw uçrejdeniyälären jimerü, meditsina xezmätkärlären häm yardım sorap kilüçelärne üterü, küpläp mäjbüri küçerü, jensi köçläw, mäğärif, dini häm mädäni obyektlarnı jimerü kerä.<ref name="UNCommissionGenocide">{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds|title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250925113927/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds|archivedate=25 September 2025|date=16 September 2025|language=en|work=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|accessdate=21 September 2025}}</ref> == İsrail pozitsiyase == {{seealso|ru:Обвинение Израиля в геноциде в секторе Газа#Позиция Израиля}} İsrail üzeneñ yäşäwenä xoquqın tanımağan, tınıç xalıqqa, şul isäptän balalarğa xöcüm itkän korallanğan terrorist oyışmasına qarşı oborona suğışın alıp barğanın belderä{{sfn|Марьясис|2025|с=234}}. Üz gämällären xalıqara xoquq belän añlata, törle zıyan kimetü çaraların alğanın, suğışçı bulmağannarga xärbi çaralar turında xäbär itkänen, gumanitar koridorlar häm zonalar oyıştırıp, bäreleşlärdä pauzalar yasap, yärdämne ketrep toru-ireşterep häm järähätlännärgä yärdäm kürsätep torğanın belderä. İsrail fikerençä bu ğämällär üzeneñ fälistinnärne törkem bularaq yuq itärgä niyäte bulmağanın kürsätä<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-faq-6-dec-2023#10|title=What is the response to the charge that a “genocide” is taking place in Gaza?|lang=en|website=[[Правительство Израиля]]|date=2025-08-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gov.il/en/pages/israel-hamas-conflict-2023-humanitarian-efforts|title=Israel-Hamas Conflict 2023: Humanitarian Efforts|lang=en|website=[[Правительство Израиля]]|date=2023-12-16}}</ref>. == Ğäyepläwlär kritikası == {{seealso|ru:Обвинение Израиля в геноциде в секторе Газа#Критика обвинений}} == Monı da qarağız == * [[Ärmännär genotsidı]] * {{тэ5|Anfal genotsidı||d|Q529723}} * {{тэ5|Asaba halıqlar genotsidı||d|Q5533462}} * {{тэ5|Bangladeş genotsidı||d|Q2916113}} * [[Holokost]] * [[Näqbä]] * {{тэ5|Yäzidlär genotsidı||d|Q21190910}} == İskärmälär == {{искәрмәләр}} == Tışqı sıltamalar == {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Дискриминация]][[Төркем:Кыргыннар]][[Төркем:Исраил тарихы]][[Төркем:Фәлистыйн]] {{Rq|stub}} hcnz9pr1i97xygt7ko2floeyhcf6fdp 5838471 5838469 2026-04-29T06:32:32Z Frhdkazan 3171 Frhdkazan [[İsrailne Gazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[İsrailne Ğazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw]]: Исемендә хата: латин имләле татар телендә әйтелеше буенча язу дөрес 5838469 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[File:Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 36.jpg|thumb]] '''İsrailne Ğazzädä [[genotsid]] oyeştıruda ğäyepläw''' yäki ''Ğazzä genotsidı'' — {{тэ5|Hamas||d|Q38799}} oyışması {{тэ5|Hamasnıñ İsrailgä bärep kerüe|7.10.2023 qılğan|d|Q122976243}} ğämälenä cawap bularaq başlanğan {{тэ5|Ğazzä suğışı||d|Q122962941}} däwamında [[İsrail]] tarafınnan [[Ğazzä]] şähäre häm {{тэ5|Ğazzä sektorı||d|Q39760}}nda {{тэ5|Fälästin xalqı||d|Q201190}}n dävamlı,<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty|title=Israel's genocide against Palestinians 'not over' despite ceasefire - new Amnesty briefing|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251128172416/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty|archivedate=28 November 2025|date=27 November 2025|publisher=[[Amnesty International]]|accessdate=4 January 2026}}</ref><ref>{{Cite news|date=28 November 2025|author=Segal|first=Raz|title=The genocide in Gaza is far from over|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/nov/28/the-genocide-in-gaza-is-far-from-over|accessdate=4 January 2026|work=[[The Guardian]]}}</ref> maqsatçan häm sistemlı räveştä yuq itü [[töşençä]]se. == Ğäyepläwçelär argumentları == {{seealso|ru:Обвинение Израиля в геноциде в секторе Газа#Обвинения на фоне войны в Газе (с 2023)}} Bu küpläp üterülärne, añlı açlıqnı, jiddi tän häm psixik järäxätlär kiterüne, şulay uq bala tabunı buldırmawnı üz eçenä ala. Başqa ğämällärgä blokada yasaw, grajdanlıq infrastrukturasın jimerü, sälamätlek saqlaw uçrejdeniyälären jimerü, meditsina xezmätkärlären häm yardım sorap kilüçelärne üterü, küpläp mäjbüri küçerü, jensi köçläw, mäğärif, dini häm mädäni obyektlarnı jimerü kerä.<ref name="UNCommissionGenocide">{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds|title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250925113927/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds|archivedate=25 September 2025|date=16 September 2025|language=en|work=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|accessdate=21 September 2025}}</ref> == İsrail pozitsiyase == {{seealso|ru:Обвинение Израиля в геноциде в секторе Газа#Позиция Израиля}} İsrail üzeneñ yäşäwenä xoquqın tanımağan, tınıç xalıqqa, şul isäptän balalarğa xöcüm itkän korallanğan terrorist oyışmasına qarşı oborona suğışın alıp barğanın belderä{{sfn|Марьясис|2025|с=234}}. Üz gämällären xalıqara xoquq belän añlata, törle zıyan kimetü çaraların alğanın, suğışçı bulmağannarga xärbi çaralar turında xäbär itkänen, gumanitar koridorlar häm zonalar oyıştırıp, bäreleşlärdä pauzalar yasap, yärdämne ketrep toru-ireşterep häm järähätlännärgä yärdäm kürsätep torğanın belderä. İsrail fikerençä bu ğämällär üzeneñ fälistinnärne törkem bularaq yuq itärgä niyäte bulmağanın kürsätä<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-faq-6-dec-2023#10|title=What is the response to the charge that a “genocide” is taking place in Gaza?|lang=en|website=[[Правительство Израиля]]|date=2025-08-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gov.il/en/pages/israel-hamas-conflict-2023-humanitarian-efforts|title=Israel-Hamas Conflict 2023: Humanitarian Efforts|lang=en|website=[[Правительство Израиля]]|date=2023-12-16}}</ref>. == Ğäyepläwlär kritikası == {{seealso|ru:Обвинение Израиля в геноциде в секторе Газа#Критика обвинений}} == Monı da qarağız == * [[Ärmännär genotsidı]] * {{тэ5|Anfal genotsidı||d|Q529723}} * {{тэ5|Asaba halıqlar genotsidı||d|Q5533462}} * {{тэ5|Bangladeş genotsidı||d|Q2916113}} * [[Holokost]] * [[Näqbä]] * {{тэ5|Yäzidlär genotsidı||d|Q21190910}} == İskärmälär == {{искәрмәләр}} == Tışqı sıltamalar == {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Дискриминация]][[Төркем:Кыргыннар]][[Төркем:Исраил тарихы]][[Төркем:Фәлистыйн]] {{Rq|stub}} hcnz9pr1i97xygt7ko2floeyhcf6fdp Рәсим Низамов 0 1391689 5838352 5559382 2026-04-28T14:32:39Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838352 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Исем = Рәсим Низамов |Имза = |Фото = Р.М.Низамов.jpg |Рәсем асты язуы = |Фон = solo_singer |Тугандагы исеме = |Тулы исеме = Рәсим Мөхәммәт улы Низамов |Туу көне = 1.12.1973 |Туу урыны = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу урыны|Саба районы|Теләче районында}}, [[Төрек-Тәмте]] |Үлү көне = |Үлү урыны = |Еллар = 2000 – {{х.в.}} |Дәүләт = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] |Һөнәрләр = [[җырчы]] |Моң = баритон |Кораллар = |Жанрлар = эстрада, поп |Псевдонимнар = |Коллективлар = |Хезмәттәшлек = |Лейбллар = |Бүләкләр = [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган артисты]][[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|20px|ТР халык артисты (2018)]][[Файл:Медаль «За доблестный труд.png|40px|«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан, 2023)]] |Сайт = [https://vk.com/nisamov Рэсим Низамов] }} {{Фш|Низамов}} '''Рәсим Низамов''', Рәсим Мөхәммәт улы Низамов (''Расим Мухаметович Низамов, [[1973 ел]]ның [[1 декабрь|1 декабре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Саба районы]], [[Төрек-Тәмте]]'') ― эстрада җырчысы (''баритон''), Татарстан Республикасының [[Татарстан Республикасының атказанган артисты|атказанган]] һәм [[Татарстан Республикасының халык артисты|халык]] (2018) артисты. == Тәрҗемәи хәле == 1973 елның 1 декабрендә <ref>[https://tulachi.ru/grats/bugen-raiondasybyz-tatarstannyn-xalyk-artisty-rasim-nizamovnyn-tugan-kone-50-iaslek-iubilee?ysclid=mnbtnkbj10660853895 Бүген райондашыбыз, Татарстанның халык артисты Рәсим Низамовның туган көне - 50 яшьлек юбилее.] tulachi.ru</ref> Татарстан АССР [[Саба районы |Саба]] (1991 елдан [[Теләче районы |Теләче]]) районы<ref>[https://web.archive.org/web/20220421140516/http://www.ite.antat.ru/articles/punkt_t/t_181.shtml Төрек-Тәмте.] ite.antat.ru</ref> [[Төрек-Тәмте]] авылында туган. Әтисе Мөхәммәт ― машина йөртүче, әнисе Венера хисапчы булып эшләгән. [[Гармун]]га тартылу әнисе ягы туганнарыннан килә. Дүрт яшендә иске гармунда көйләр чыгара башлаган, яңа хромка сатып алганнар. Мәктәпкә укырга кергәч, бәйрәмнәрдә гармунда уйнаган, тәнәфесләрдә күмәк бию оештырган. Югары сыйныфларда алты чакрым ераклыктагы [[Югары Кибәхуҗа]] урта мәктәбенә йөреп укыган, район конкурсларында җырлар белән катнашкан<ref>''Эльвира Шакипрова''. [https://shahrikazan.ru/news/shou-biznes/rsim-nizamov-skhn-chp-yya-torgan-uryn-tgel?ysclid=mnbuxwtutr443980739 Рәсим Низамов: «Сәхнә – чүп җыя торган урын түгел».] [[Шәһри Казан]], 07.10.2022</ref>. [[Казан дәүләт педагогика университеты|Казан дәүләт педагогика институтының]] музыка факультетын «музыка укытучысы» белгечлеге буенча тәмамлаган (1996, остазы Татарстанның халык артисты [[Миңгол Галиев]]). Студент вакытта ук концертлар белән авылларга чыга башлаган. [[Ягымлы яз (фестиваль)|«Ягымлы яз»]] (3нче урын), [[Татар җыры|«Татар җыры»]] (1993, 1995, 1997 ― 1нче дәрәҗә лауреат) конкурсларында катнашкан<ref>[https://tuylar.ru/resim-nizamov-yakynnaryma-kireklegemne-toyu-mohim-intervyu-915 Рәсим Низамов: Якыннарыма кирәклегемне тою мөһим (интервью).] Туйлар.ру</ref>. [[Казан дәүләт консерваториясе]]нә кереп, 4нче курска кадәр укыган. Шул елларда сәхнәдә җырлый, гастрольләргә чыга башлаган. [[Теләче районы]] Мәдәният йорты аккомпаниаторы булып эшләгән ([[2018 ел|2018]]). Соңгы вакытта [[Мамадыш районы]]нда атнга бер тапкыр укучыларга вокал дәресләре бирә. [[Таһир Якупов]] исемендәге Ачык Бөтенроссия музыка фестиваленең жюри рәисе (2025)<ref>''Юлай Низаев''. [https://tatar-inform.tatar/news/tahir-yakupov-isemendage-festival-turynda-bez-festivalne-zurlap-utkarune-niyatlibez-5913666 Таһир Якупов исемендәге фестивальне икенче елга зуррак масштабта үткәрергә ниятлиләр.] [[Татар-информ]], 5.11.2025</ref>. == Иҗаты == «Каеннар арасында» җыры белән популярлашып киткән (сүзләрен [[Роберт Миңнуллин]], көен [[Оскар Усманов]] иҗат иткән). «Союз Продакшн» үзәге «Каеннар арасында» җырына клип төшергән<ref>''Гөлинә Гыймадова''. [https://vatantat.ru/news/rasim-nizamov-elek-yrcy-bulu-ocen-ukyrga-kirak-ide-xazer-tamada-bulu-da-ita?ysclid=mnbvjjl4u0819308258 Рәсим Низамов: «Элек җырчы булу өчен укырга кирәк иде, хәзер тамада булу да җитә».] [[Ватаным Татарстан]], 27.01.2023</ref>. Рәсим Низамов җырчы буларак кына түгел, җырлар авторы буларак та билгеле. Ул үзе җырга көйләр һәм текстлар яза, бу аңа тирән шәхси һәм эмоциональ әсәрләр иҗат итәргә мөмкинлек бирә. Аның репертуарында мәхәббәт, Ватан, гаилә һәм тормыш кыйммәтләре турында җырлар бар<ref>[https://tatar-shtab.ru/2024/02/26/v-piramide-v-kazani-sostoyalsya-yubilejnyj-kontsert-rasima-nizamova-kotoryj-otmetil-svoj-50-letnij-yubilej-i-25-let-na-stsene-bilety-na-meropriyatie-byli-rasprodany-zadolgo-do-ego-nachala-ved-eto-sam/ В Пирамиде в Казани состоялся юбилейный концерт Расима Низамова, который отметил свой 50-летний юбилей и 25 лет на сцене.] Штаб татар Москвы, 26.02.2024{{ref-ru}}</ref>. [[Фәнис Яруллин]] шигырьләренә <ref>''Зимфира Гыйльметдинова''. Татар җырчылары. Кадерле мизгелләр. [[Безнең мирас|«Безнең мирас»]], 2021 ел, № 3. ― Б.110-11.</ref>, [[Фирзәр Мортазин]], [[Зөфәр Хәйретдинов]], [[Марсель Иванов]], [[Фәрит Хатыйпов]] белән бик күп җырлары бар. Репертуарында «Узмый торчы, гомер», «Борылып карама», «Ай-һай, дөнья», «Рамбар юллары», «Авыл карчыклары» ([[Харрас Әюп]] сүзләре), «Сандугачлар», «Сөюемне аңларсың», «Шанталы», «Әнкәй сагышы», «Сөю дөньясы», «Сәламеңне алдым», «Вәгъдә бирдем», «Дөнья», «Әнкәй», «Эх, тәгәри тәгәрмәчләр», «Бергә яшәү бәхет», «Язмагандыр инде», «Калмыя», «Чын дус», «Сагыну», «Туган җирем», «Татар егете», «Син дип тибә йөрәгем», «Оныт барлык үпкәләрне», «Сагындым сөйгәнемне» ([[Халисә Мөдәррисова]] сүзләре), «Сыерчыклар», «Яратып кавышканнар», «Ялгыз алмагач», «Болытлар агар инде» ([[Сиринә Зәйнетдинова]] белән бергә) һ.б. җырлар бар. Рәсим Низамов фикеренчә, хәзерге вакытта татар эстрадасында һәвәскәрләр һәм профессиональ артистлар арасындагы чикләр югала бара: «Кеше җырлау белән мавыкса да, ул камиллеккә омтылырга, белем алырга һәм вокал дәресләренә йөрергә тиеш»<ref>[https://kazanfirst.ru/news/ne-vseh-mozhno-nazvat-pevczami-rasim-nizamov-zayavil-chto-na-sczene-mnogo-lyubitelej "Не всех можно назвать певцами": Расим Низамов заявил, что на сцене много любителей.] kazanfirst.ru, 18.06.2025{{ref-ru}}</ref><ref>''Илгизә Галиуллина''. [https://shahrikazan.ru/news/shou-biznes/rasim-nizamov-min-kondaslek-itarga-yenmyim?ysclid=mnbtbatjnv43228225 Рәсим Низамов: «Кешенең исемен популярлаштыра аласыз, әмма җырчы ясый алмыйсыз».] [[Шәһри Казан]], 12.12.2025</ref>. == Альбомнары == * 2000 ― ''Сагындым сөйгәнемне''<ref>[https://music.apple.com/gb/artist/рэсим-низамов/948662432 Сагындым сөйгәнемне 2000 ‎Рәсим Низамов.] Apple Music</ref> * 2006 ― ''Узмый торчы, гомер''<ref>[https://music.apple.com/na/album/узмый-торчы-гомер/1085082647 ‎Узмый торчы, гомер. Album by Расим Низамов.] Apple Music</ref> * 2009 ― ''Яңа таңнар көтә'' * ''Болытлар агар инде'' * ''Рәсим Низамов'' (54 җыр) <ref>[https://music.mts.ru/album/34565772 Альбом Расим Низамов.]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} music.mts.ru</ref> Һ.б. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[Татарстанның атказанган артисты]] * 2018 ― [[Татарстанның халык артисты]] ― ''нәтиҗәле иҗади эшчәнлеге һәм музыка сәнгатен үстерүгә керткән зур өлеше өчен''<ref>[https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_205701.pdf Указ Раиса Республики Татарстан № YII-416 от 09.06.2018]</ref> * 2023 ― [[«Фидакарь хезмәт өчен» медале]] ― ''күпьеллык нәтиҗәле хезмәте һәм музыка сәнгатен үстерүгә зур өлеш керткәне өчен'' <ref>[https://tulachi.ru/news/rayon-yaalyklary/iaktasybyz-rasim-nizamov-fidakar-xezmate-ocen-medale-belan-bulaklande Якташыбыз Рәсим Низамов «Фидакарь хезмәте өчен» медале белән бүләкләнде.] Теләче-информ, 1.12.2023</ref><ref>[https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_467801.pdf Указ Раиса Республики Татарстан № 825 от 29.11.2023]</ref> == Шәхси тормышы == Гаиләле. Хатыны белән бер [[Казан дәүләт педагогика университеты|институтта]], бер курста укыганнар. Энҗе Азат кызы Казан дәүләт педагогика институтының музыка факультетын тәмамлаган, Казан шәһәренең 3 нче «Курай» балалар бакчасы мөдире, [[Татарстанның атказанган укытучысы]] (2024)<ref>[https://edu.tatar.ru/sovetcki/mbdoo3/page5642465.htm Низамова Эндже Азатовна.] МБДОУ «Детский сад №3»</ref><ref>[https://vk.com/wall-213168279_34249?ysclid=mnbtavgw6x38674266 Хатыным Энҗе белән без институтта бергә укыдык.] «Мин сине шундый сагындым» ВКонтакте, 20.05.2023</ref>. Уллары Рүзәл (татар-төрек лицеен, музыкага бәйле булмаган 2 югары уку йортын тәмамлаган; [[Миңгол Галиев]]та вокал дәресләре алган), Равил. Ике малайның яшь аермасы ― 10 ел<ref>''Ләйсән Низамова''. [https://magarif-uku.ru/news/news/ene-ham-rasim-nizamovlar-gaila-ul-tyl-tylsyz-front-bulmyi Энҗе һәм Рәсим Низамовлар: «Гаилә ул – тыл. Тылсыз фронт булмый».] [[Мәгариф (журнал)|«Мәгариф»]] 28.05.2025</ref>. Волейбол белән даими шөгыльләнә <ref>''Гөлшат Мингазизова''. [https://matbugat.ru/news/?id=17973 Рәсим Низамов: Эстраданы сүгәләр, әмма аңа юл күрсәткән кеше юк.] Матбугат.ру, 14.02.2017</ref>, дуслары белән атнага ике мәртәбә «Динамо» спорт комплексында җыелышып волейбол уйныйлар. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://rutube.ru/video/e20a954899423b269cb7e73cc277f799/ Ачыктан-ачык. Рәсим Низамов.] Видео, 00:26:21. * [https://tuylar.ru/resim-nizamov-yakynnaryma-kireklegemne-toyu-mohim-intervyu-915 Рәсим Низамов: «Якыннарыма кирәклегемне тою мөһим» (интервью).] Туйлар.ру * [https://rutube.ru/video/bc76a8670dd2368b40921ca21979f26f/?ysclid=mnbuebxr5p131438270 Рәсим Низамов. «Сөйләшергә вакыт», 15.06.2025.] Видео, 00:48:00 {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Низамов, Рәсим}} [[Төркем:Татар җырчылары]] [[Төркем:Татарстан җырчылары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган артистлары]] [[Төркем:Татарстанның халык артистлары]] [[Төркем:Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Баритоннар]] [[Төркем:«Татар моңы» конкурсы лауреатлары]] 0yzx7k53kkim15xpbixhiaadmm36kpf Херусален (Лас Маргаритас) 0 1412257 5838500 5602818 2026-04-29T10:12:32Z Ramzanka2000 58785 5838500 wikitext text/x-wiki {{ТП-Мексика}} '''Херусален''' — [[Мексика]]ның [[Чьяпас]] штатында урнашкан торак пункт. {{АДБ}} [[Мексика муниципалитетлары|муниципалитеты]] составына керә.<ref name=GeoNames>{{GeoNames}}</ref> == Географиясе == Херусален [[Мексика]]ның көньяк-көнчыгышында урнашкан.<ref name=pimienta>{{cite journal |last=Pimienta Lastra |first=Rodrigo |date=March–April 1994 |title=Chiapas:Sus characterísticas Demográficas |trans-title=Chiapas: Its demographic characteristics |journal=Papeles de Población |issue=2 |pages=44–49 |location=Toluca, Mexico |publisher=Universidad Autónoma del Estado de México |language=es |issn=1405-7425 |access-date=May 8, 2011 |url=https://www.redalyc.org/pdf/112/11200205.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111202042715/http://redalyc.uaemex.mx/src/inicio/ArtPdfRed.jsp?iCve=11200205 |archive-date=December 2, 2011}}</ref><ref name=ubicagob>{{cite web |url=http://www.chiapas.gob.mx/ubicacion |title=Ubicación |publisher=State of Chiapas |location=Chiapas, Mexico |language=es |trans-title=Location |access-date=May 8, 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141002070945/http://www.chiapas.gob.mx/ubicacion |archive-date=October 2, 2014}}</ref> == Климаты == {{Климатограмма|Херусален |16 |30 |1 |17 |32 |3 |18 |34 |3 |21 |36 |12 |22 |35 |40 |22 |33 |82 |21 |32 |217 |21 |32 |176 |21 |31 |186 |20 |31 |66 |19 |30 |15 |16 |30 |3 |float=right |clear=right |units=metric }} Биредә тропик климат өстенлек итә. Бу районда климат эссе һәм чагыштырмача дымлы, явым-төшемнең күп өлеше җәй көне ява. Яңгырлы һәм коры сезоннардан тыш (җәй-көз һәм кыш-яз), ел дәвамында климат үзгәрми диярлек. Хәтта яңгырлы һәм коры сезоннар арасындагы аерма да явым-төшем күләмендә генә икәне күренә.<ref name=larry>{{cite news |title= Anega 'Larry' a 7 mil en Tuxtla Gutierrez |author=Maria Teresa del Riego |newspaper=Reforma |location=Mexico City |date=October 7, 2003 |page=30 |language=es |trans-title=Larry dislodges 7,000 in Tuxtla Gutierrez }}</ref> == Тарихы == Бу территориядә барлыкка килгән иң борынгы цивилизация булып [[мокая]] санла. Алар утрак тормышта яшәгәннәр һәм кукурузны б.э.к. якынча 1500 елда ук үстергәннәре билгеле, бу аларны Үзәк Американың иң борынгы цивилизацияләренең берсе икәнен күрсәтә. Соңрак төньякка күчеп килгән омекларның нәкъ менә алар бабалары булган дигән фаразлар бар. Төбәктә [[майя]] цивилизациясе үсеше классик чорда (б. Э. 300-900 еллары) шәһәрләр төзелеше һәм халыкның социаль стратификациясе белән билгеләнә.<ref name=enchis>{{cite web |url= http://www.e-local.gob.mx/wb2/ELOCAL/EMM_chiapas|url-status=dead|title = Historia |year = 2010 |website = Enciclopedia de Los Municipios y Delegaciones de México Estado de Chiapas|publisher = INAFED Instituto para el Federalismo y el Desarrollo Municipal/ SEGOB Secretaría de Gobernación|location = Mexico|lang = es|trans-title = History|access-date = 2011-05-08|archive-url = https://web.archive.org/web/20110616204839/http://www.e-local.gob.mx/wb2/ELOCAL/EMM_chiapas|archive-date = 2011-06-16}}</ref> Җирле халыкның европалылар белән беренче очрашуы 1522 елда була, ул вакытта Кортес Ацтеклар империясен буйсындырганнан соң бу җирләргә салым җыючыларны җибәрә. Беренче хәрби һөҗүм 1523 елда була. 1530 елга бу төбәктәге барлык халыклар диярлек буйсындырыла. Конкистадорлар китергән авырулар, шулай ук плантацияләрдә мәҗбүри хезмәт индеецлар халкының нык кимүенә сәбәп булган. Бөтен колониаль чор дәвамында бу яклар Мехикодагы хакимият органнарыннан һәм Гватемаладагы дини органнардан чагыштырмача изоляцияләнгән булган, ләкин формаль яктан Чьяпас Гватемала Генерал-капитанлыгына кергән.<ref name=hisschmal>{{cite web|url=http://www.houstonculture.org/mexico/chiapas.html|title=Chiapas-Forever Indigenous|author=John P. Schmal|year=2004|publisher=Houston Institute for Culture|location=Texas|access-date=2011-05-08|archive-url=|archive-date=|url-status=}}</ref> 1824 елның 14 сентябреннән Чьяпас штаты составында.<ref>{{cite news| title=Las Diputaciones Provinciales| url=http://biblio.juridicas.unam.mx/libros/6/2920/11.pdf| page=15| language=es| access-date=2011-03-25| archive-date=2016-05-28| archive-url=https://web.archive.org/web/20160528111641/http://biblio.juridicas.unam.mx/libros/6/2920/11.pdf| url-status=live}}</ref> == Халкы == {{Wikidata/Population}} {{Бүлекне тулыландырырга}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Луис Суарес. Волшебный мир индейцев Чьяпас // журнал «Вокруг света», № 10, 1975. стр.16-23 * Benjamin, Thomas. A Rich Land, a Poor People: Politics and Society in Modern Chiapas. Albuquerque: University of New Mexico Press. 1996. [[Төркем:Мексика торак пунктлары]] [[Төркем:Чьяпас торак пунктлары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] {{Mexico-geo-stub}} [[sr:Херусален (Лас Маргаритас)]] pyyp6fdjwuc5y7gn317fp4e4v81bkbc Рио Ондо (Сан Хуан Тамазола) 0 1422541 5838326 5615011 2026-04-28T12:06:29Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838326 wikitext text/x-wiki {{ТП-Мексика}} '''Рио Ондо''' — [[Мексика]]ның [[Оахака]] штатында урнашкан торак пункт. {{АДБ}} [[Мексика муниципалитетлары|муниципалитеты]] составына керә.<ref name=GeoNames>{{GeoNames}}</ref> == Географиясе == Рио Ондо [[Мексика]]ның көньягында урнашкан.<ref name=oeidrusest20>{{cite web |url=http://www.oeidrus-oaxaca.gob.mx/fichas/tomoII/estatal.pdf |title=Estado 20 Oaxaca |publisher=Oficina Estatal de Informacion para el Desarrollo Rural Sustentable |language=es |access-date=September 12, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722225440/http://www.oeidrus-oaxaca.gob.mx/fichas/tomoII/estatal.pdf |archive-date=July 22, 2011 |accessdate=2026-04-01 |archivedate=2011-07-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722225440/http://www.oeidrus-oaxaca.gob.mx/fichas/tomoII/estatal.pdf }}</ref> == Климаты == {{Климатограмма|Рио Ондо |11 |29 |30 <!-- Enero --> |12 |31 |10 <!-- Febrero --> |14 |33 |7 <!-- Marzo --> |16 |35 |9 <!-- Abril --> |17 |34 |9 <!-- Mayo --> |17 |31 |170 <!-- Junio --> |16 |30 |379 <!-- Julio --> |16 |30 |286 <!-- Agosto --> |16 |29 |222 <!-- Septiembre --> |15 |29 |73 <!-- Octubre --> |12 |29 |18 <!-- Noviembre --> |11 |29 |29 <!-- Diciembre --> |float=right |clear=right |units=metric }} Биредә тропик саванна климаты өстенлек итә. Коры сезонда көндезге температура югары булып кала, уртача максималь температура иң салкын айда, декабрьдә 27,1 °C (80,8 °F) һәм апрельдә, яңгырлар сезоны башланыр алдыннан 33,3 °C (91,9 °F) тәшкил итә. Көндезге температура җылы, төнге температура салкынча булса да, гыйнвар аенда уртача минималь температура 9 °C (48 °F) тәшкил итә.<ref name=SMN>{{cite web |url=http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL20079.TXT |title=NORMALES CLIMATOLÓGICAS 1951–2010 |publisher=National Meteorological Service of Mexico |language=es |access-date=1 May 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150709163313/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL20079.TXT |archive-date=9 July 2015 |accessdate=2026-04-01 |archivedate=2015-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709163313/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL20079.TXT }}</ref><ref name=extremas>{{cite web |url=http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Max-Extr/00020/00020079.TXT |title=Extreme Temperatures and Precipitation for Oaxaca 1930–2009 |publisher=Servicio Meteorológico Nacional |language=es |access-date=1 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150709161031/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Max-Extr/00020/00020079.TXT |archive-date=2015-07-09 |url-status=dead |accessdate=2026-04-01 |archivedate=2015-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709161031/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Max-Extr/00020/00020079.TXT }}</ref><ref name=obs>{{cite web |url=http://smn.cna.gob.mx/observatorios/historica/oaxaca.pdf |title=NORMALES CLIMATOLÓGICAS 1981–2000 |publisher=Servicio Meteorológico Nacional |language=es |access-date=1 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425171159/http://smn.cna.gob.mx/observatorios/historica/oaxaca.pdf |archive-date=2015-04-25 |url-status=dead |accessdate=2026-04-01 |archivedate=2015-04-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150425171159/http://smn.cna.gob.mx/observatorios/historica/oaxaca.pdf }}</ref> == Тарихы == Сапотек һәм миштек халыкларының Оахаки үзәнлегендә меңнәрчә еллар дәвамында тораклары булган, бигрәк тә Монте мөһим борынгы үзәкләре белән бәйле. Ацтеклар бу якларга 1440 елда керәләр.<ref name=cumple476>{{cite web |author=Oaxaca.org |title=Oaxaca cumple 476 años como ciudad |url=http://www.oaxaca.org/Links/historia/oaxaca476.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312062900/http://www.oaxaca.org/Links/historia/oaxaca476.html |url-status=dead |archive-date=12 March 2017 |trans-title=Oaxaca celebrates its 476th anniversary as a city |language=es |access-date=8 September 2009 |accessdate=2026-04-01 |archivedate=2017-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170312062900/http://www.oaxaca.org/Links/historia/oaxaca476.html }}</ref> Оахакага беренче Испан экспедициясе 1521 елның ахырында капитан Франсиско де Ороско җитәкчелегендә килә, аны 400 ацтек сугышчысы озата барган. Сапотекалар, миштеклары, масатекацлар һәм куикатекацлар күбесенчә алар белән сугышмаска карар кылалар, моның урынына иске иерархиянең күпчелек өлешен саклау турында сөйләшүләр алып баралар, ләкин испаннар хакимияте төзелешен дә саклап калалар. Колониаль чорның күпчелек өлешендә төбәк (ул вакытта интенденция яки провинция) чагыштырмача изоляцияләнгән була. Күпчелек сәяси һәм социаль мәсьәләләр җирле дәрәҗәдә хәл ителгән. Испан хакимлегенә карамастан, Оахаки төп халыклары үзләренең мәдәниятенең һәм үзенчәлекләренең зур өлешен Мексиканың башка күпчелек урыннарына караганда яхшырак саклап калганнар. Бу өлешчә җирлекнең географик урыны белән аңлатыла, шуның аркасында күп кенә общиналар изоляцияләнгән була.<ref>Ardóñez, Maria de Jesús (January 10, 2000). El territorio del estado de Oaxaca: una revisión histórica [The territory of the state of Oaxaca: A historical review] (PDF). Investigaciones Geográficas (in Spanish). 42. Mexico: UNAM: 67–86.</ref> 1823 елның 21 декабреннән Оахака штаты составында.<ref>{{cite book |author=Nettie Lee Benson |title=La diputación provincial y el federalismo mexicano |url=https://books.google.com/books?id=i_GK_-6deKIC&pg=PA227 |year=1994 |publisher=UNAM |isbn=978-968-12-0586-7 |page=227}}</ref> == Халкы == {{Wikidata/Population}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Spencer, Charles S., 2007: State Formation in Ancient Oaxaca, History & Mathematics: Historical Dynamics and Development of Complex Societies. Moscow: KomKniga, ISBN 5-484-01002-0 [[Төркем:Мексика торак пунктлары]] [[Төркем:Оахака торак пунктлары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] {{Mexico-geo-stub}} [[sr:Рио Ондо (Сан Хуан Тамазола)]] ex8tq1ie5tv986g2cra88u5xof2e259 Серо Алто (Санто Доминго Тепустепек) 0 1424558 5838391 5617450 2026-04-28T22:48:18Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838391 wikitext text/x-wiki {{ТП-Мексика}} '''Серо Алто''' — [[Мексика]]ның [[Оахака]] штатында урнашкан торак пункт. {{АДБ}} [[Мексика муниципалитетлары|муниципалитеты]] составына керә.<ref name=GeoNames>{{GeoNames}}</ref> == Географиясе == Серо Алто [[Мексика]]ның көньягында урнашкан.<ref name=oeidrusest20>{{cite web |url=http://www.oeidrus-oaxaca.gob.mx/fichas/tomoII/estatal.pdf |title=Estado 20 Oaxaca |publisher=Oficina Estatal de Informacion para el Desarrollo Rural Sustentable |language=es |access-date=September 12, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722225440/http://www.oeidrus-oaxaca.gob.mx/fichas/tomoII/estatal.pdf |archive-date=July 22, 2011 |accessdate=2026-04-01 |archivedate=2011-07-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722225440/http://www.oeidrus-oaxaca.gob.mx/fichas/tomoII/estatal.pdf }}</ref> == Климаты == {{Климатограмма|Серо Алто |11 |29 |30 <!-- Enero --> |12 |31 |10 <!-- Febrero --> |14 |33 |7 <!-- Marzo --> |16 |35 |9 <!-- Abril --> |17 |34 |9 <!-- Mayo --> |17 |31 |170 <!-- Junio --> |16 |30 |379 <!-- Julio --> |16 |30 |286 <!-- Agosto --> |16 |29 |222 <!-- Septiembre --> |15 |29 |73 <!-- Octubre --> |12 |29 |18 <!-- Noviembre --> |11 |29 |29 <!-- Diciembre --> |float=right |clear=right |units=metric }} Биредә тропик саванна климаты өстенлек итә. Коры сезонда көндезге температура югары булып кала, уртача максималь температура иң салкын айда, декабрьдә 27,1 °C (80,8 °F) һәм апрельдә, яңгырлар сезоны башланыр алдыннан 33,3 °C (91,9 °F) тәшкил итә. Көндезге температура җылы, төнге температура салкынча булса да, гыйнвар аенда уртача минималь температура 9 °C (48 °F) тәшкил итә.<ref name=SMN>{{cite web |url=http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL20079.TXT |title=NORMALES CLIMATOLÓGICAS 1951–2010 |publisher=National Meteorological Service of Mexico |language=es |access-date=1 May 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150709163313/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL20079.TXT |archive-date=9 July 2015 |accessdate=2026-04-01 |archivedate=2015-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709163313/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL20079.TXT }}</ref><ref name=extremas>{{cite web |url=http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Max-Extr/00020/00020079.TXT |title=Extreme Temperatures and Precipitation for Oaxaca 1930–2009 |publisher=Servicio Meteorológico Nacional |language=es |access-date=1 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150709161031/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Max-Extr/00020/00020079.TXT |archive-date=2015-07-09 |url-status=dead |accessdate=2026-04-01 |archivedate=2015-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709161031/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Max-Extr/00020/00020079.TXT }}</ref><ref name=obs>{{cite web |url=http://smn.cna.gob.mx/observatorios/historica/oaxaca.pdf |title=NORMALES CLIMATOLÓGICAS 1981–2000 |publisher=Servicio Meteorológico Nacional |language=es |access-date=1 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425171159/http://smn.cna.gob.mx/observatorios/historica/oaxaca.pdf |archive-date=2015-04-25 |url-status=dead |accessdate=2026-04-01 |archivedate=2015-04-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150425171159/http://smn.cna.gob.mx/observatorios/historica/oaxaca.pdf }}</ref> == Тарихы == Сапотек һәм миштек халыкларының Оахаки үзәнлегендә меңнәрчә еллар дәвамында тораклары булган, бигрәк тә Монте мөһим борынгы үзәкләре белән бәйле. Ацтеклар бу якларга 1440 елда керәләр.<ref name=cumple476>{{cite web |author=Oaxaca.org |title=Oaxaca cumple 476 años como ciudad |url=http://www.oaxaca.org/Links/historia/oaxaca476.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312062900/http://www.oaxaca.org/Links/historia/oaxaca476.html |url-status=dead |archive-date=12 March 2017 |trans-title=Oaxaca celebrates its 476th anniversary as a city |language=es |access-date=8 September 2009 |accessdate=2026-04-01 |archivedate=2017-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170312062900/http://www.oaxaca.org/Links/historia/oaxaca476.html }}</ref> Оахакага беренче Испан экспедициясе 1521 елның ахырында капитан Франсиско де Ороско җитәкчелегендә килә, аны 400 ацтек сугышчысы озата барган. Сапотекалар, миштеклары, масатекацлар һәм куикатекацлар күбесенчә алар белән сугышмаска карар кылалар, моның урынына иске иерархиянең күпчелек өлешен саклау турында сөйләшүләр алып баралар, ләкин испаннар хакимияте төзелешен дә саклап калалар. Колониаль чорның күпчелек өлешендә төбәк (ул вакытта интенденция яки провинция) чагыштырмача изоляцияләнгән була. Күпчелек сәяси һәм социаль мәсьәләләр җирле дәрәҗәдә хәл ителгән. Испан хакимлегенә карамастан, Оахаки төп халыклары үзләренең мәдәниятенең һәм үзенчәлекләренең зур өлешен Мексиканың башка күпчелек урыннарына караганда яхшырак саклап калганнар. Бу өлешчә җирлекнең географик урыны белән аңлатыла, шуның аркасында күп кенә общиналар изоляцияләнгән була.<ref>Ardóñez, Maria de Jesús (January 10, 2000). El territorio del estado de Oaxaca: una revisión histórica [The territory of the state of Oaxaca: A historical review] (PDF). Investigaciones Geográficas (in Spanish). 42. Mexico: UNAM: 67–86.</ref> 1823 елның 21 декабреннән Оахака штаты составында.<ref>{{cite book |author=Nettie Lee Benson |title=La diputación provincial y el federalismo mexicano |url=https://books.google.com/books?id=i_GK_-6deKIC&pg=PA227 |year=1994 |publisher=UNAM |isbn=978-968-12-0586-7 |page=227}}</ref> == Халкы == {{Wikidata/Population}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Spencer, Charles S., 2007: State Formation in Ancient Oaxaca, History & Mathematics: Historical Dynamics and Development of Complex Societies. Moscow: KomKniga, ISBN 5-484-01002-0 [[Төркем:Мексика торак пунктлары]] [[Төркем:Оахака торак пунктлары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] {{Mexico-geo-stub}} [[sr:Серо Алто (Санто Доминго Тепустепек)]] l72hrl28xq7itlxs3n8w9u61w03keoe Рио де Сан Хосе (Галеана) 0 1449155 5838327 5648492 2026-04-28T12:08:02Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838327 wikitext text/x-wiki {{ТП-Мексика}} '''Рио де Сан Хосе''' — [[Мексика]]ның [[Нуэво-Леон]] штатында урнашкан торак пункт. {{АДБ}} [[Мексика муниципалитетлары|муниципалитеты]] составына керә.<ref name=GeoNames>{{GeoNames}}</ref> == Географиясе == Рио де Сан Хосе [[Мексика]]ның төньяк-көнчыгыш өлешендә урнашкан.<ref name=:1044t>{{Cite web |title=Relieve. Nuevo León |url=https://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/nl/territorio/relieve.aspx?tema=me&e=19 |access-date=2024-02-20 |website=cuentame.inegi.org.mx}}</ref> == Климаты == {{Климатограмма|Рио де Сан Хосе |5|20|14 |7|22|10 |9|25|11 |13|28|13 |15|30|29 |17|30|40 |17|29|64 |16|29|41 |14|26|62 |12|25|27 |8|23|8 |6|21|8 |float=right |source=Servicio Meteorológico Nacional<ref name=SMN1>{{cite web | url = https://smn.conagua.gob.mx/tools/RESOURCES/Normales_Climatologicas/Normales9120/camp/nor9120_04038.txt | title = Estado de Campeche-Estacion: CAMPECHE (DGE) | work = Normales Climatologicas 1991–2020 | publisher = Servicio Meteorológico Nacional | language = es | access-date = 15 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213085815/https://smn.conagua.gob.mx/tools/RESOURCES/Normales_Climatologicas/Normales9120/camp/nor9120_04038.txt |archive-date=December 13, 2024 }}</ref><ref name=SMN>{{cite web |url = http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL04038.TXT |title = Estado de Campeche–Estacion: Campeche (DGE) |work = NORMALES CLIMATOLÓGICAS 1951–2010 |publisher = Servicio Meteorológico National |language = es |access-date = 7 May 2015 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20150518074942/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL04038.TXT |archive-date = 18 May 2015 |accessdate = 2026-04-02 |archivedate = 2015-05-18 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150518074942/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL04038.TXT }}</ref><ref name=obs>{{cite web |url = http://smn.cna.gob.mx/observatorios/historica/campeche.pdf |title = NORMALES CLIMATOLÓGICAS 1981–2000 |publisher = Servicio Meteorológico Nacional |language = es |access-date = 7 May 2015 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20150425170804/http://www.smn.cna.gob.mx/observatorios/historica/campeche.pdf |archive-date = 25 April 2015 |accessdate = 2026-04-02 |archivedate = 2015-04-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150425170804/http://www.smn.cna.gob.mx/observatorios/historica/campeche.pdf }}</ref> |source 2 = [[Deutscher Wetterdienst]] (sun, 1961–1990)<ref name = DWD>{{cite web | url = ftp://ftp-cdc.dwd.de/pub/CDC/observations_global/CLIMAT/multi_annual/sunshine_duration/1961_1990.txt | title = Station 76695 Campeche, CAMP. | work = Global station data 1961–1990—Sunshine Duration | publisher = Deutscher Wetterdienst | archive-url = https://web.archive.org/web/20171017195327/ftp://ftp-cdc.dwd.de/pub/CDC/observations_global/CLIMAT/multi_annual/sunshine_duration/1961_1990.txt | archive-date = 2017-10-17 | url-status = dead | access-date = 7 May 2015 }}</ref> }} Климаты коры, эссе. Уртача температура гыйнварда + 12 °C-тан җәй уртасында +23 °C-ка кадәр тирбәлә. Явым — төшемнең уртача күләме елына 610 мм тәшкил итә, һәм күбесенчә яңгырлар сентябрь-октябрь айларында ява.<ref>{{Cite web |title=San Lorenzo Canyon |url=http://www.zapaliname.org/canon-de-san-lorenzo |access-date=September 9, 2019 |archive-date=August 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820215123/https://www.zapaliname.org/canon-de-san-lorenzo |url-status=live |accessdate=2026-04-02 |archivedate=2019-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190820215123/https://www.zapaliname.org/canon-de-san-lorenzo }}</ref> == Тарихы == Европа колонизациясенә кадәр формалашкан милли дәүләт булмаган. Тарихчылар исәпләвенчә, штат территориясендә испаннарга чичимеклар буларак билгеле булган 250-гә якын төп күчмә халыклар төркеме яшәгән.<ref name=elocal-hist>{{cite web |title=Historia – Nuevo León |url=http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/nuevoleon/hist.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816015515/http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/nuevoleon/hist.htm |archive-date=16 August 2011 |access-date=July 2, 2009 |publisher=e-local.gob.mx}}</ref> Испаннар тарафыннан колонизацияләү омтылышлары 1577 елда була, 1582 елда бу җирләр Яңа Леон корольлегенең бер өлеше итеп билгеләнә. Тик җирле халыклар басымы астында колонизация XVII гасыр башында гына башлана. Евангелизация испан колонизациясенең һәм мәдәни ассимиляциянең төп коралы булып хезмәт иткән, һәм күпсанлы монахлар Яңа Леон Корольлегенә XVII һәм XVIII гасырлар дәвамында җирле халыкны христианлыкка әверелдерү өчен килгәннәр. Кайбер миссияләр җирле халыкның каршылыгы яки испаннар тараткан үлемгә китерүче авырулар аркасында уңышсызлыкка дучар була, ә башкалары тлашкальтеклар ярдәме белән чәчәк ата.<ref>{{Cite journal |last=Hernández Torres |first=Arnoldo |date=2009 |title=Las misiones y presidios del Nuevo Reino de León y de la Colonia del Nuevo Santander |url=http://www.equilibrioeconomico.uadec.mx/descargas/Rev2009/Rev09Sem1Art3.pdf |journal=Equilibrio Económico |volume=5 |issue=1 |pages=69–98 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240209162028/http://www.equilibrioeconomico.uadec.mx/descargas/Rev2009/Rev09Sem1Art3.pdf |date=2024-02-09 }}</ref> Мексика бәйсезлек алгач, Фрай Сервандо Тереза де Миер милли оештыру конгрессында Яңа Леон корольлеген тәкъдим итә. Мексиканың 1824 елгы Конституциясендә мәгариф атамасы Нуэво-Леонга кадәр кыскартыла, һәм ул Беренче Мексика Республикасының штаты була. 1824 елның 7 маеннан Нуэво-Леон штаты составында.<ref>{{cite news | title=Las Diputaciones Provinciales| url =https://biblio.juridicas.unam.mx/libros/6/2920/11.pdf|page=15 |language =es}}</ref> == Халкы == {{Wikidata/Population}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Moseley, Edward H. (1965). Indians from the Eastern United States and the Defense of Northeastern Mexico: 1855-1864. The Southwestern Social Science Quarterly. 46 (3): 274–275. [[Төркем:Мексика торак пунктлары]] [[Төркем:Нуэво-Леон торак пунктлары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] {{Mexico-geo-stub}} [[sr:Рио де Сан Хосе (Галеана)]] gf14am4px9a3yb5vmgqeokpzvmi2ttr Тальер Васкез (Сан Луис Рио Колорадо) 0 1478193 5838437 5684011 2026-04-29T03:29:33Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5838437 wikitext text/x-wiki {{ТП-Мексика}} '''Тальер Васкез''' — [[Мексика]]ның [[Сонора]] штатында урнашкан торак пункт. {{АДБ}} [[Мексика муниципалитетлары|муниципалитеты]] составына керә.<ref name=GeoNames>{{GeoNames}}</ref> == Географиясе == Тальер Васкез [[Мексика]]ның төньяк-көнбатыш өлешендә урнашкан.<ref name=mediofisico>{{cite web |url=http://www.e-local.gob.mx/wb2/ELOCAL/EMM_sonora |title=Medio Físico |year=2010 |work=Enciclopedia de Los Municipios y Delegaciones de México Estado de Sonora |publisher=Instituto para el Federalismo y el Desarrollo Municipal |location=Mexico |language=es |trans-title=Geography |access-date=February 15, 2011 |archive-date=December 1, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201232501/http://www.e-local.gob.mx/wb2/ELOCAL/EMM_sonora }}</ref> == Климаты == {{Климатограмма|Тальер Васкез |10 |24 |17 <!-- Enero --> |11 |26 |17 <!-- Febrero --> |13 |29 |7 <!-- Marzo --> |16 |32 |4 <!-- Abril --> |19 |36 |3 <!-- Mayo --> |24 |40 |8 <!-- Junio --> |26 |39 |98 <!-- Julio --> |26 |38 |100 <!-- Agosto --> |25 |38 |69 <!-- Septiembre --> |20 |34 |18 <!-- Octubre --> |14 |29 |17 <!-- Noviembre --> |10 |24 |29 <!-- Diciembre --> |float=right |clear=right |units=metric }} Плиоценда Түбән Калифорниянең бүленүе, Калифорния култыгының үсеше һәм салкын Калифорния агымы бу якларга керә торган дым күләмен кискен киметкән, бу көчле региональ корылыкка китергән. Кышын, ноябрьдән февральгә кадәр, эквипатлар дип аталган кечкенә яңгырлар ява («ат тояклары» дип тәрҗемә ителә һәм яңгырдан чыккан тавыш аркасында шулай дип атала). Бу яңгырлар Тын океанның төньяк өлешендә башланып киткән фронталь штормнарның көньяк тармакларыннан килә. Алар март яки апрельгә тәмамлана.><ref name=registra>{{cite news |title=Sonora registra 12 grados bajo cero |url=http://eleconomista.com.mx/estados/2011/02/05/sonora-registra-12-grados-bajo-cero |agency=Notimex |newspaper=El Economista |location=Mexico |date=February 5, 2011 |access-date=February 15, 2011 |language=es |trans-title=Sonora registes 12 degrees below zero }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150603180717/http://eleconomista.com.mx/estados/2011/02/05/sonora-registra-12-grados-bajo-cero |date=2015-06-03 }}</ref> == Тарихы == Штатта кеше яшәве дәлилләре 10 000 ел элек даталана. Тарихка кадәрге чорның күпчелек өлешендә әйләнә-тирә мохит шартлары бүгенгегә караганда азрак кырыс булган, үсемлекләр күбрәк территориядә таралган.<ref name=Sanchez2014>{{Cite journal | last1 = Sanchez | first1 = G. | last2 = Holliday | first2 = V. T. | last3 = Gaines | first3 = E. P. | last4 = Arroyo-Cabrales | first4 = J. | last5 = Martínez-Tagüeñ | first5 = N. | last6 = Kowler | first6 = A. | last7 = Lange | first7 = T. | last8 = Hodgins | first8 = G. W. L. | last9 = Mentzer | first9 = S. M. | last10 = Sanchez-Morales | first10 = I. | date = 2014-07-14 | title = Human (Clovis)–gomphothere (''Cuvieronius'' sp.) association ~13,390 calibrated yBP in Sonora, Mexico | journal = [[PNAS]] | volume = 111| issue = 30 | pages = 10972–10977| doi = 10.1073/pnas.1404546111 |bibcode = 2014PNAS..11110972S | pmid=25024193 | pmc=4121807| doi-access = free }}</ref> 1100 елдан алып 1350 елга кадәр чорда төбәктә сәүдә челтәрләре яхшы үскән социаль катлаулы кечкенә авыллар таралган булган. XV гасыр уртасында климат үзгәрешләре тулаем алганда Төньяк-Көнбатыш Мексиканың чүлләшүе көчәюенә китергән. Бу, мөгаен, шул вакытта башланган торак җирлекләренең саны һәм зурлыгы кискен кимүгә сәбәп булгандыр. Бу районда калган халыклар катлаулы булмаган социаль оешмаларга һәм яшәү рәвешенә әйләнеп кайтканнар. Монда испаннар килгәнче булган теләсә нинди социаль катлаулы оешма XVI гасырга күптән юкка чыккан була.<ref>Foster, Michael S; Gorenstein, Shirley, eds. (2000). Greater Mesoamerica: The Archaeology of West & Northwest Mexico. Salt Lake City, UT, USA: University of Utah Press. ISBN 0-87480-950-9.</ref> XVI гасырда ацтеклар империясен испаннар басып алганнан соң төбәк турында ышанычлы мәгълүмат аз сакланып калган. Кайберәүләр раславынча, беренче испан торак пунктына Альвар Нуньес Кабеса де Вака 1530 елда нигез салган. Баштарак Сонора испаннарны үзенең уңдырышлы авыл хуҗалыгы җирләре белән җәлеп иткән. Миссияләр системасы төзелгәннән соң испан колонистлары күпләп килә башлый. Җирле халыкның реакциясе җайлашу һәм көч куллану катнашмасыннан гыйбарәт булган, чөнки төрле төркемнәр төрле вакытта төрле стратегияләр кулланганнар. Бөтен колониаль чор дәвамында дәвам иткән көч куллану испаннарның миссияләрне һәм испан җирлекләрен саклау өчен ныгытмалар төзүгә китергән. Колонизация процессы аеруча каты булмаса да, аның төбәкнең төп халкына йогынтысы көчле булган, чөнки ул аларның элек бик бәйсез тормышын тулысынча диярлек җимергән, аларны чит, үзәкләштерелгән системага буйсынырга мәҗбүр иткән. 1691 елда хәзер торак пункт урнашкан территорияләр Сонора, Остимури һәм Синалоа провинцияләре дип аталган бердәм берләшмәгә берләштерелә. Алар колониаль чор ахырына кадәр, 1823 елга кадәр шундый килеш калганнар.<ref name=turhistoria>{{cite web |url=http://www.sonoraturismo.gob.mx/conoce-sonora/historia-de-sonora/ |title=Historia de Sonora |publisher=Government of Sonora |location=Sonora Mexico |language=es |trans-title=History of Sonora |access-date=February 15, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110202081817/http://www.sonoraturismo.gob.mx/conoce-sonora/historia-de-sonora/ |archive-date=February 2, 2011 |accessdate=2026-04-02 |archivedate=2011-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110202081817/http://www.sonoraturismo.gob.mx/conoce-sonora/historia-de-sonora/ }}</ref> 1824 елның 10 гыйнварыннан Сонора штаты составында.<ref>{{cite news | title=Las Diputaciones Provinciales| url =https://biblio.juridicas.unam.mx/libros/6/2920/11.pdf|page=15 |language =es}}</ref> == Халкы == {{Wikidata/Population}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Cartron, Jean-Luc E; Ceballos, Gerardo; Felger, Richard Stephen (2005). Biodiversity, Ecosystems, and Conservation in Northern Mexico. Cary, NC, USA: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515672-0. [[Төркем:Мексика торак пунктлары]] [[Төркем:Сонора торак пунктлары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] {{Mexico-geo-stub}} [[sr:Таљер Васкез (Сан Луис Рио Колорадо)]] r12xp3ykfn5ireexyg1mnz5cug45ms0 Бәхәс:Планеталар системасы 1 1488217 5838521 5794756 2026-04-29T11:38:25Z Таңһылыу 21598 5838521 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = Русия| ил2 =Башкортстан | ил3 = | тема= астрономия| тема2=фән | тема3= }} 7gismpmdzhhh9j30biqzjyi6mt82aou Бәхәс:Фотометрия (астрономия) 1 1488225 5838520 5794758 2026-04-29T11:37:51Z Таңһылыу 21598 5838520 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = Русия| ил2 =Башкортостан | ил3 = | тема= астрономия| тема2=фән | тема3= }} jysgpojf3kw1ttk5j5ue2b09y1x0cfe Бәхәс:Элемтә иярченнәре 1 1488244 5838518 5802779 2026-04-29T11:36:32Z Таңһылыу 21598 5838518 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = Русия| ил2 =Башкортостан | ил3 = | тема= астрономия| тема2=фән | тема3= }} == Мәкалә исеме татарча түгел == Иярчен термины Ай (Жир юлдашы, мәҫәлән) кеүек тәбиғи юлдаштар өсөн ҡулланыла тип уйлайым. Ә ИСЗ осрагында юлдаш термины туры киләлер. Категориялар эшләү буйынса ҙур эш башҡарҙым тәүге исеме буйынса, ҡайтанан эшләй алманым категорияларҙы яңыртып [[Кулланучы:Таңһылыу|Таңһылыу]] ([[Кулланучы бәхәсе:Таңһылыу|бәхәс]]) 17 апр 2026, 12:41 (UTC) * Башкортча ничек монда мөһим түгел. Татарча сүзлекләрдә '''Иярчен''': https://translate.academic.ru/%D1%81%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA/ru/tt/ sxpl0q1dsccq35ofmvu6bxaey2hm6s6 Бәхәс:Атмосфера химиясе 1 1488283 5838517 5794755 2026-04-29T11:35:10Z Таңһылыу 21598 5838517 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = Русия| ил2 = | ил3 = | тема= астрономия| тема2=фән | тема3= }} 3pwkidvl84vy7dfl4payvlpss4d6cte Бәхәс:Табигать тарихы милли музее (Болгария) 1 1488287 5838516 5794772 2026-04-29T11:34:34Z Таңһылыу 21598 5838516 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = Русия| ил2 = Болгария| ил3 = | тема= мәдәният| тема2=фән | тема3= }} 00dfwypexwg7q42rr9kwlufecna5i1a Бәхәс:İsrailne Ğazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw 1 1488338 5838336 5837917 2026-04-28T13:05:32Z Frhdkazan 3171 Frhdkazan юнәлтү аша [[Бәхәс:Gazzä genotsidı]] сәхифәсен [[Бәхәс:İsrailne Gazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw]] итеп күчерде: Мәкаләгә исем кушу кагыйдәсе буенча: [[Википедия:Мәкалә исемнәре]] тәртибен бозмаска тиеш 5837917 wikitext text/x-wiki төбәктәге хәлләр өчен бар җаваплылыкны Исраил, ХАМАС, Мисыр, башка гарәп илләре, Иран һ.б.лар җилкәләренә этәрүче мәкаләләрне булдыру эшчәнлеге [[Википедия:Википедия нәрсә түгел#Энциклопедик_эчтәлек]] тәртибендә тасвирланган кебек. == Neutrality == There is no Wikipedia policy that requires a court ruling! Those who reject this term are often supporters of Israel or the United States. Many international and independent human rights organizations have confirmed that genocide has occurred, and there are countries that have endorsed this term and have already used it to describe Israel's crimes in Gaza. I advise you to read those documented reports that confirm that Israel is seeking to wipe out the entire Gaza Strip, not just the population but everything there. Israeli leaders Benjamin Netanyahu and former Defense Minister Yoav Gallant are wanted by the International Criminal Court, and the International Court of Justice has acknowledged the existence of "reasonable grounds" for genocide in Gaza. What makes the International Court of Justice stall and delay issuing its rulings is that America has been threatening judges and human rights activists working for the organization, who subsequently received sanctions from the United States. [[Кулланучы:جودت|جودت]] ([[Кулланучы бәхәсе:جودت|бәхәс]]) 26 апр 2026, 16:31 (UTC) nrmzb7o24zrmtno56ercklnj4b7e7qp 5838350 5838336 2026-04-28T14:11:34Z Frhdkazan 3171 /* Neutrality */ Җавап бирү 5838350 wikitext text/x-wiki төбәктәге хәлләр өчен бар җаваплылыкны Исраил, ХАМАС, Мисыр, башка гарәп илләре, Иран һ.б.лар җилкәләренә этәрүче мәкаләләрне булдыру эшчәнлеге [[Википедия:Википедия нәрсә түгел#Энциклопедик_эчтәлек]] тәртибендә тасвирланган кебек. == Neutrality == There is no Wikipedia policy that requires a court ruling! Those who reject this term are often supporters of Israel or the United States. Many international and independent human rights organizations have confirmed that genocide has occurred, and there are countries that have endorsed this term and have already used it to describe Israel's crimes in Gaza. I advise you to read those documented reports that confirm that Israel is seeking to wipe out the entire Gaza Strip, not just the population but everything there. Israeli leaders Benjamin Netanyahu and former Defense Minister Yoav Gallant are wanted by the International Criminal Court, and the International Court of Justice has acknowledged the existence of "reasonable grounds" for genocide in Gaza. What makes the International Court of Justice stall and delay issuing its rulings is that America has been threatening judges and human rights activists working for the organization, who subsequently received sanctions from the United States. [[Кулланучы:جودت|جودت]] ([[Кулланучы бәхәсе:جودت|бәхәс]]) 26 апр 2026, 16:31 (UTC) :мәкалә төпчеген булдыру, мәгълүмат-фактлар һәм искәрмәләр белән баетуыгыз шәп, дәвам итүегезне хуплыйбыз. :татарча мәкаләсе өчен сайлаганыгыз атаманы бәхәсләшүгә килгәнче, башта бар контекстны татарча тасвирлавыгыз кирәк булачак. Ягъни кимендә (1) Хамас, (2) бу оешманың 7.10.2023 Израилгә бәреп керүе, (3) анда кылган гамәлләре һәм (4) җавап буларак Израил башлаган сугышны. Үзегезне тема кызыксындырса, бәйле төбәк тарихына караган башкаларны да кимендә төпчек хәлендә татарчага тәрҗемә итүегез шәп булыр. алдан ук рәхмәт! [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 28 апр 2026, 14:11 (UTC) gzngyv3eypaf0vdd2s3a9rchqadku6z 5838356 5838350 2026-04-28T15:25:22Z جودت 59999 /* Neutrality */ Җавап бирү 5838356 wikitext text/x-wiki төбәктәге хәлләр өчен бар җаваплылыкны Исраил, ХАМАС, Мисыр, башка гарәп илләре, Иран һ.б.лар җилкәләренә этәрүче мәкаләләрне булдыру эшчәнлеге [[Википедия:Википедия нәрсә түгел#Энциклопедик_эчтәлек]] тәртибендә тасвирланган кебек. == Neutrality == There is no Wikipedia policy that requires a court ruling! Those who reject this term are often supporters of Israel or the United States. Many international and independent human rights organizations have confirmed that genocide has occurred, and there are countries that have endorsed this term and have already used it to describe Israel's crimes in Gaza. I advise you to read those documented reports that confirm that Israel is seeking to wipe out the entire Gaza Strip, not just the population but everything there. Israeli leaders Benjamin Netanyahu and former Defense Minister Yoav Gallant are wanted by the International Criminal Court, and the International Court of Justice has acknowledged the existence of "reasonable grounds" for genocide in Gaza. What makes the International Court of Justice stall and delay issuing its rulings is that America has been threatening judges and human rights activists working for the organization, who subsequently received sanctions from the United States. [[Кулланучы:جودت|جودت]] ([[Кулланучы бәхәсе:جودت|бәхәс]]) 26 апр 2026, 16:31 (UTC) :мәкалә төпчеген булдыру, мәгълүмат-фактлар һәм искәрмәләр белән баетуыгыз шәп, дәвам итүегезне хуплыйбыз. :татарча мәкаләсе өчен сайлаганыгыз атаманы бәхәсләшүгә килгәнче, башта бар контекстны татарча тасвирлавыгыз кирәк булачак. Ягъни кимендә (1) Хамас, (2) бу оешманың 7.10.2023 Израилгә бәреп керүе, (3) анда кылган гамәлләре һәм (4) җавап буларак Израил башлаган сугышны. Үзегезне тема кызыксындырса, бәйле төбәк тарихына караган башкаларны да кимендә төпчек хәлендә татарчага тәрҗемә итүегез шәп булыр. алдан ук рәхмәт! [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 28 апр 2026, 14:11 (UTC) ::@[[Кулланучы:Frhdkazan|Frhdkazan]] It all began when Hamas attacked military bases and other targets in southern Israel on October 7th. More than a thousand people were killed in that attack. Israel then declared war on Hamas and began an unprecedentedly intense bombardment of the Gaza Strip. Human rights organizations documented Israel's systematic targeting of Palestinian civilians in Gaza. Perhaps the most striking evidence of this was the killing of the Palestinian girl [[:en:Killing_of_Hind_Rajab|Hind Rajab]] by the Israeli army. The Israeli bombardment that followed the Hamas attack was nothing less than an attempt to completely annihilate the Gaza Strip. Numerous documents attest to Israel's perpetration of genocide. The United Nations has confirmed this, as has the Israeli organization B'Tselem, and Amnesty International. Why lie to ourselves? Israel is committing genocide; this is what human rights organizations are saying! [[Кулланучы:جودت|جودت]] ([[Кулланучы бәхәсе:جودت|бәхәс]]) 28 апр 2026, 15:25 (UTC) rnmg0cnvbhl1eusfn76fu1pzrwl1zo1 5838463 5838356 2026-04-29T06:21:04Z Frhdkazan 3171 /* Neutrality */ Җавап бирү 5838463 wikitext text/x-wiki төбәктәге хәлләр өчен бар җаваплылыкны Исраил, ХАМАС, Мисыр, башка гарәп илләре, Иран һ.б.лар җилкәләренә этәрүче мәкаләләрне булдыру эшчәнлеге [[Википедия:Википедия нәрсә түгел#Энциклопедик_эчтәлек]] тәртибендә тасвирланган кебек. == Neutrality == There is no Wikipedia policy that requires a court ruling! Those who reject this term are often supporters of Israel or the United States. Many international and independent human rights organizations have confirmed that genocide has occurred, and there are countries that have endorsed this term and have already used it to describe Israel's crimes in Gaza. I advise you to read those documented reports that confirm that Israel is seeking to wipe out the entire Gaza Strip, not just the population but everything there. Israeli leaders Benjamin Netanyahu and former Defense Minister Yoav Gallant are wanted by the International Criminal Court, and the International Court of Justice has acknowledged the existence of "reasonable grounds" for genocide in Gaza. What makes the International Court of Justice stall and delay issuing its rulings is that America has been threatening judges and human rights activists working for the organization, who subsequently received sanctions from the United States. [[Кулланучы:جودت|جودت]] ([[Кулланучы бәхәсе:جودت|бәхәс]]) 26 апр 2026, 16:31 (UTC) :мәкалә төпчеген булдыру, мәгълүмат-фактлар һәм искәрмәләр белән баетуыгыз шәп, дәвам итүегезне хуплыйбыз. :татарча мәкаләсе өчен сайлаганыгыз атаманы бәхәсләшүгә килгәнче, башта бар контекстны татарча тасвирлавыгыз кирәк булачак. Ягъни кимендә (1) Хамас, (2) бу оешманың 7.10.2023 Израилгә бәреп керүе, (3) анда кылган гамәлләре һәм (4) җавап буларак Израил башлаган сугышны. Үзегезне тема кызыксындырса, бәйле төбәк тарихына караган башкаларны да кимендә төпчек хәлендә татарчага тәрҗемә итүегез шәп булыр. алдан ук рәхмәт! [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 28 апр 2026, 14:11 (UTC) ::@[[Кулланучы:Frhdkazan|Frhdkazan]] It all began when Hamas attacked military bases and other targets in southern Israel on October 7th. More than a thousand people were killed in that attack. Israel then declared war on Hamas and began an unprecedentedly intense bombardment of the Gaza Strip. Human rights organizations documented Israel's systematic targeting of Palestinian civilians in Gaza. Perhaps the most striking evidence of this was the killing of the Palestinian girl [[:en:Killing_of_Hind_Rajab|Hind Rajab]] by the Israeli army. The Israeli bombardment that followed the Hamas attack was nothing less than an attempt to completely annihilate the Gaza Strip. Numerous documents attest to Israel's perpetration of genocide. The United Nations has confirmed this, as has the Israeli organization B'Tselem, and Amnesty International. Why lie to ourselves? Israel is committing genocide; this is what human rights organizations are saying! [[Кулланучы:جودت|جودت]] ([[Кулланучы бәхәсе:جودت|бәхәс]]) 28 апр 2026, 15:25 (UTC) :::Татвикида төпчекне булдыруыгыз һәм югарыдагы фикер-карашларыгыз өчен рәхмәт. Мәкалә атамасын җисеме буенча үзгәрттем. тасвирланган феноменның исеме сез тәкъдим иткән килеш татар теллеләр арасында (татарча язучы ММЧлар, журнал, китап, энциклопедияләрдә) җәелүгә, шул чак татВП админнары бу татар телле абруйлы чыганакларга нигезләнеп мәкалә исемен үзгәртерләр. Моны тизләтүне теләсәгез, татар телен өйрәнеп, татар телле матбугатка яза башлавыгыз хәерле. Ихтирам белән, [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 29 апр 2026, 06:21 (UTC) iy96k3pwckd756sl9glp46orxuemo3b 5838473 5838463 2026-04-29T06:32:33Z Frhdkazan 3171 Frhdkazan [[Бәхәс:İsrailne Gazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[Бәхәс:İsrailne Ğazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw]]: Исемендә хата: латин имләле татар телендә әйтелеше буенча язу дөрес 5838463 wikitext text/x-wiki төбәктәге хәлләр өчен бар җаваплылыкны Исраил, ХАМАС, Мисыр, башка гарәп илләре, Иран һ.б.лар җилкәләренә этәрүче мәкаләләрне булдыру эшчәнлеге [[Википедия:Википедия нәрсә түгел#Энциклопедик_эчтәлек]] тәртибендә тасвирланган кебек. == Neutrality == There is no Wikipedia policy that requires a court ruling! Those who reject this term are often supporters of Israel or the United States. Many international and independent human rights organizations have confirmed that genocide has occurred, and there are countries that have endorsed this term and have already used it to describe Israel's crimes in Gaza. I advise you to read those documented reports that confirm that Israel is seeking to wipe out the entire Gaza Strip, not just the population but everything there. Israeli leaders Benjamin Netanyahu and former Defense Minister Yoav Gallant are wanted by the International Criminal Court, and the International Court of Justice has acknowledged the existence of "reasonable grounds" for genocide in Gaza. What makes the International Court of Justice stall and delay issuing its rulings is that America has been threatening judges and human rights activists working for the organization, who subsequently received sanctions from the United States. [[Кулланучы:جودت|جودت]] ([[Кулланучы бәхәсе:جودت|бәхәс]]) 26 апр 2026, 16:31 (UTC) :мәкалә төпчеген булдыру, мәгълүмат-фактлар һәм искәрмәләр белән баетуыгыз шәп, дәвам итүегезне хуплыйбыз. :татарча мәкаләсе өчен сайлаганыгыз атаманы бәхәсләшүгә килгәнче, башта бар контекстны татарча тасвирлавыгыз кирәк булачак. Ягъни кимендә (1) Хамас, (2) бу оешманың 7.10.2023 Израилгә бәреп керүе, (3) анда кылган гамәлләре һәм (4) җавап буларак Израил башлаган сугышны. Үзегезне тема кызыксындырса, бәйле төбәк тарихына караган башкаларны да кимендә төпчек хәлендә татарчага тәрҗемә итүегез шәп булыр. алдан ук рәхмәт! [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 28 апр 2026, 14:11 (UTC) ::@[[Кулланучы:Frhdkazan|Frhdkazan]] It all began when Hamas attacked military bases and other targets in southern Israel on October 7th. More than a thousand people were killed in that attack. Israel then declared war on Hamas and began an unprecedentedly intense bombardment of the Gaza Strip. Human rights organizations documented Israel's systematic targeting of Palestinian civilians in Gaza. Perhaps the most striking evidence of this was the killing of the Palestinian girl [[:en:Killing_of_Hind_Rajab|Hind Rajab]] by the Israeli army. The Israeli bombardment that followed the Hamas attack was nothing less than an attempt to completely annihilate the Gaza Strip. Numerous documents attest to Israel's perpetration of genocide. The United Nations has confirmed this, as has the Israeli organization B'Tselem, and Amnesty International. Why lie to ourselves? Israel is committing genocide; this is what human rights organizations are saying! [[Кулланучы:جودت|جودت]] ([[Кулланучы бәхәсе:جودت|бәхәс]]) 28 апр 2026, 15:25 (UTC) :::Татвикида төпчекне булдыруыгыз һәм югарыдагы фикер-карашларыгыз өчен рәхмәт. Мәкалә атамасын җисеме буенча үзгәрттем. тасвирланган феноменның исеме сез тәкъдим иткән килеш татар теллеләр арасында (татарча язучы ММЧлар, журнал, китап, энциклопедияләрдә) җәелүгә, шул чак татВП админнары бу татар телле абруйлы чыганакларга нигезләнеп мәкалә исемен үзгәртерләр. Моны тизләтүне теләсәгез, татар телен өйрәнеп, татар телле матбугатка яза башлавыгыз хәерле. Ихтирам белән, [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 29 апр 2026, 06:21 (UTC) iy96k3pwckd756sl9glp46orxuemo3b Бәхәс:Астрометрия 1 1488365 5838515 5795119 2026-04-29T11:33:50Z Таңһылыу 21598 5838515 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = Русия| ил2 = | ил3 = | тема= астрономия| тема2=фән | тема3= }} 3pwkidvl84vy7dfl4payvlpss4d6cte Бәхәс:Кояш балкышы 1 1488384 5838514 5795199 2026-04-29T11:33:16Z Таңһылыу 21598 5838514 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = Русия| ил2 = | ил3 = | тема= астрономия| тема2=фән | тема3= }} 3pwkidvl84vy7dfl4payvlpss4d6cte Бәхәс:Планетаара автоматик станция 1 1488390 5838513 5801134 2026-04-29T11:32:40Z Таңһылыу 21598 5838513 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = Русия| ил2 = | ил3 = | тема= астрономия| тема2=фән | тема3=космонавтика}} qfehjd9bl2ehckzzghziyxrjwzjub7d Бәхәс:Төшү аппараты 1 1488436 5838512 5817029 2026-04-29T11:31:28Z Таңһылыу 21598 5838512 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = Русия| ил2 = | ил3 = | тема= астрономия| тема2=фән | тема3=космонавтика}} qfehjd9bl2ehckzzghziyxrjwzjub7d Rudolf Şuman 0 1488479 5838482 5838290 2026-04-29T07:27:11Z ДолбоЯщер 27073 5838482 wikitext text/x-wiki {{delete|not in Tatar}} {{Музыкант |Имя = Рудольф Шуман |Изображение = Photo of Russian composer Rudolf Schumann.jpg |Полное имя = Рудольф Валерьевич Шуман |Дата рождения = 20.02.1995 |Страна = {{RUS}} |Место рождения = {{МР|Озёрск}}, [[Челябинская область]], [[РФ]] |Годы = [[2013]] — настоящее время |Профессия = [[Композитор]] |Инструменты = [[Фортепиано]]<br>Синтезатор<br>[[Гитара]]<br>[[Барабан|Ударные инструменты]] |Лейблы = Bomba-Piter Inc.<br>RDS Records<br>Sweet Rains Records |Жанры = Инструментальная музыка<br>[[Электронная музыка]]<br>Эмбиент<br>[[Классическая музыка]]<br>Органная музыка<br>Рок-музыка|Рок<br>[[Рок-н-ролл]]<br>Блюз<br>Джаз<br>Поп-музыка |Коллективы = Рудольф Шуман<br>SimoNa|Рудольф Шуман & SimoNa<br>Рудольф Шуман & MIRa<br>Рудольф Шуман & Nadysha }} '''Рудóльф Валéрьевич Шу́ман''' — российский композитор инструментальной электронной музыки. Работает с тремя музыкальными компаниями: «Bomba-Piter Inc.», «Sweet Rains Records» и «RDS Records».<ref>[https://grokipedia.com/page/Rudolf_Schumann Информация о Рудольфе Шумане на сайте «Grokipedia»]</ref> == Биография == Рудольф Валерьевич Шуман родился [[20 февраля]] [[1995 год]]а<ref>[https://wink.ru/persons/rudolf-shuman Дата рождения на сайте Wink.ru].</ref>в городе [[Челябинская область|Озёрске, Челябинской области]]. В детском возрасте стал проявлять интерес к музыке, сначала слушая, а затем подбирая любимые мелодии на слух.<ref>[https://zvukomaniya.ru/elektronnyj-avangard/ Выдержка из статьи в журнале «Звукомания» под названием «Электронный Авангард» от 18.05.2017.].</ref> {{цитата|...Я рос скорее на классической рок-музыке. Хотя были кассеты и с диско, которое я очень люблю. В кассетный период мне запомнились [[Тарантино, Квентин|«Тарантиновские»]] саундтреки, а там и сёрф рок, и блюз, и джаз, и рок-н-ролл. Тарантино ведь поклонник ретро-культуры в целом. Всю эту любовь к ретро он перенёс в своё кино. Он по моему мнению - мастер не только по части режиссуры и его особому подходу к построению диалогов, но и по части отбора музыки в свои фильмы, которые спустя десятилетия звучат и будут звучать всегда актуально. Вот ещё одна причина, почему его фильмы гениальны - всё дело в отлично подобранном саундтреке.<ref name="автоссылка1">[https://gosti.retroportal.ru/rudolf_shuman_kompozitor_intervyu.html Интервью 2024 года Виталию Васильевичу Гапоненко и информационно-справочному ресурсу «Retroportal».].</ref>}} В 2011 году поступил в местный музыкальный колледж на подготовительный курс, а в 2012 был зачислен на 1 курс, совмещая учёбу и первые опыты записи собственной музыки.<ref>[https://www.dieta-da.ru/shuman-pudolf-rost-ves.htm Информация об образовании на сайте «Dieta-da.ru»].</ref> === Творческий путь === ==== 2013—2016 ==== С 1 июля 2013 года по 10 февраля 2016 года вышли в свет 4 музыкальные альбома композитора под названиями «Исповедь», «Первая Любовь», «Сон» и «Чёрно-Белые Дни».<ref>[http://piter-music.ru/11/files/mobile/index.html#30 Заметка 2016 года в журнале «Петербургский Музыкант»]</ref> После выхода альбома «Чёрно-Белые Дни», в 2016 году, Рудольф знакомится с известным музыкальным продюсером Олегом Грабко,<ref>[http://piter-music.ru/2/files/mobile/index.html#25 Заметка 2016 года в журнале «Петербургский Музыкант»],</ref>которое даёт старт их совместному, многолетнему, плодотворному сотрудничеству.{{цитата|...В 2016 году судьба подарила мне знакомство, сотрудничество, а затем и дружбу с Олегом Грабко - музыкальным продюсером и генеральным директором лейбла «Bomba-Piter Inc.» и издательства «Manchester Files». Олег невероятно талантливый, работоспособный и плодотворный издатель, культовая личность Питерского Рока. За всё время творческой деятельности он выпустил просто баснословное количество, сотни интересных и талантливых исполнителей, композиторов и музыкантов, таких как, например: «Аквариум», «Гражданская Оборона», «БИ-2», «Машина Времени», «ДДТ», «АукцЫон», Александр Градский, Янка, «Ночные Снайперы» и многие другие. Олег сыграл важную роль в судьбе группы «Король и Шут», плотно работавший с ними на первых порах становления коллектива. Являясь первым продюсером группы, Олег занимался выпуском дебютных альбомов «КиШ» и их гастрольной деятельностью. Выражаю огромную благодарность и низкий поклон Олегу Грабко за прекрасное время нашей совместной работы и за добрые слова в мой адрес, которые Олег очень часто озвучивал в своих эфирах на радио и за его пределами!<ref>[https://vk.com/rudolfschumannmusic?w=wall815989017_541 Рудольф Шуман о знакомстве с Олегом Грабко.].</ref>}} Сотрудничество Шумана с Олегом Грабко и лейблом «Bomba-Piter Inc.» начинается с появления его музыки в составе серии музыкальных сборников, под названием «Охота», которые выпускается с 2000 года, целью которых является популяризация творчества молодых независимых исполнителей.<ref name="автоссылка2">[https://gosti.retroportal.ru/rudolf_shuman_kompozitor_intervyu.html Интервью 2024 года Виталию Васильевичу Гапоненко и информационно-справочному ресурсу «Retroportal».].</ref><ref>[http://piter-music.ru/12/files/mobile/index.html#25 Заметка 2016 года в журнале «Петербургский Музыкант»].</ref> В том же, 2016 году, Рудольф подписывает контракт с лейблом «RDS Records».<ref>[https://zvukomaniya.ru/elektronnyj-avangard/ Статья под названием «Электронный Авангард» на информационном ресурсе «Zvukomaniya.ru»].</ref>{{цитата|...Лейбл «RDS Records», основанный в 1995 году, партнёрами которого являются такие компании как: «Sony BMG Music Entertainment», «Tophit», «Universal Music Group», «Warner Music Group», «Ред Медиа», «Пролог-Мьюзик», «Яндекс.Музыка», «Mail.Ru» и другие, уже очень давно напрямую работал с легендой французской электроники Дидье Маруани(группа «Space»). В октябре 2015 года команда лейбла предложила мне участие в их новом проекте «Red Duck Service»,<ref>[https://www.telemark-it.ru/portfolio/razrabotka-servisa-internet-radio/ Создание сервиса «Red Duck Service». Информация на сайте разработчика «Telemark-it.ru»]</ref>суть которого в озвучивании публичных мест, в данном случае - «Московского планетария». Сотрудничество предусматривалось на абсолютно легальной основе, согласованной письменно с каждым правообладателем. На сервисе было создано семь тематических радиоканалов, среди которых канал с космической электронной музыкой, именуемый как «Galaxy» и долго не думая, они решили заполнить данный канал музыкой Маруани, а чуть позже и мне предложили принять участие, предоставив ряд своих композиций для отбора директору лейбла Дмитрию Серёгину. По итогу, мы сошлись на 30 композициях, которые вскоре зазвучали на сервисе. К сожалению, около двух лет спустя после запуска проекта, было решено его закрыть по неизвестным мне причинам. Возможно, проект не стал коммерчески выгодным. Хотя, его презентация была шикарной и личное присутствие Маэстро Маруани украсило тот день.<ref>[https://gosti.retroportal.ru/rudolf_shuman_kompozitor_intervyu.html Интервью 2024 года Виталию Васильевичу Гапоненко и информационно-справочному ресурсу «Retroportal».].</ref>}} 14 октября 2016 года — дата выхода первого сингла Рудольфа, под названием «Get Blues!», выпущенного Олегом Грабко на своём лейбле «Bomba-Piter Inc.». В конце 2016 года Рудольф знакомится с писателем Еленой Батуевой. В интервью Виталию Васильевичу Гапоненко(звукорежиссёр международной телекомпании «RT»(«Russia Today»), ранее работавший звукорежиссёром с межгосударственной телерадиокомпанией «Мир»(телеканал «Мир-24»), программой «Утро России»(телеканал «Россия 1») и помощником радиопередачи Виктора Витальевича Татарского «Встреча с песней» на «Радио России») и информационно-справочному ресурсу «Retroportal», Рудольф поделился подробностями сотрудничества с Еленой Батуевой и мини-сериале «Схватка с Драконом», к которому Рудольф должен был написать музыку.{{цитата|...Шло время, мы общались, знакомились с творчеством друг друга, и как-то в разговоре Елена поделилась, что вместе с актрисой Татьяной Кулинич основала кинокомпанию под названием «Фортуна» и в планах у них был крупный кинопроект, к которому мне было предложено написать музыку: экранизация романа «Журналистка». Фильм, а точнее сериал, состоящий по плану из восьми серий, решили назвать «Схватка с Драконом». Актёрский состав был великолепен: Константин Крюков, Валерий Баринов, Ольга Хохлова, Любовь Тихомирова, Михаил Дорожкин, Марина Куделинская и другие. В режиссёрском кресле - легендарный Валерий Усков(«Тени исчезают в полдень», «Вечный зов», «Две судьбы», «Вольф Мессинг»...). Проект планировалось запустить на «Первый Канал». Спустя несколько лет безуспешных поисков финансовой помощи проект решено было «заморозить». С Еленой Батуевой мы до сих пор хорошо дружим и в 2019 году я озвучил своей музыкой электронную версию еë литературного сборника «Радуга строк». В 2020-м - принял участие в сборнике песен «В ожидании нот». В 2022 году Елена Батуева порекомендовала меня Елене Черкашиной, которая в издательстве «Факел» выпустила свою книгу для детей «Полинка и Мандаринка спасают алфавит», в электронной версии книги тоже звучит моя музыка.<ref>[https://gosti.retroportal.ru/rudolf_shuman_kompozitor_intervyu.html Интервью 2024 года Виталию Васильевичу Гапоненко и информационно-справочному ресурсу «Retroportal».].</ref>}} ==== 2017—2020 ==== С сентября 2017 года по июль 2018 года выходят две работы композитора, выпущенные лейблом «Bomba-Piter Inc.» — сингл «Тень» и сборник лучших композиций «Лучшее за 5 лет», приуроченный к пятилетию творчества композитора. Альбом «Лучшее за 5 лет», по признанию композитора, он посвятил своей маме.{{цитата|...Олег Грабко предложил сделать «Best of», так как музыкального материала было много и скомпилировать это в единое музыкальное полотно было сложновато. Сборник, кстати, я посвятил своей маме. Решил сделать ей сюрприз и внутри CD диска, в буклете, написал, что этот сборник я со всей любовью посвящаю ей.<ref>[https://gosti.retroportal.ru/rudolf_shuman_kompozitor_intervyu.html Интервью 2024 года Виталию Васильевичу Гапоненко и информационно-справочному ресурсу «Retroportal».].</ref>}} В 2020 году Олег Грабко знакомит с творчеством Шумана своего друга Игоря Кисиля — музыкального продюсера из Нью-Йорка(Кисиль с 90-х годов живёт в Нью-Йорке и основав свой музыкальный лейбл, успел поработать со многими известными мировыми исполнителями, в том числе с Вилли Токаревым, Любовью Успенской, Михаилом Шуфутинским и тд.),<ref>[https://gosti.retroportal.ru/rudolf_shuman_kompozitor_intervyu.html Интервью 2024 года Виталию Васильевичу Гапоненко и информационно-справочному ресурсу «Retroportal».],</ref>вследствие чего, 7 марта 2020 года лейбл «Bomba-Piter Inc.», совместно с Нью-Йоркским «Sweet Rains Records», директором которого является Кисиль, выпускают сингл Рудольфа — «San Miguel», который по достоинству оценил Рик Шлоссер,<ref>[https://takt-magazine.ru/rudolf-shuman-ozersk-ya-rad-chto-rodilsya-imenno-zdes Интервью музыкальному журналу «ТАКт».]</ref>работавший в качестве барабанщика с группой Джона Карпентера «The Texas Toad Lickers», записавшей саундтрек к фильму «Вампиры» и такими музыкантами как: Van Morrison, Link Wray, Rod Stewart, Diana Ross, Etta James, Cher, Lionel Richie, Barbra Streisand, Eric Andersen(который в свою очередь писал песни для Johnny Cash, Bob Dylan и группы «Grateful Dead»). В октябре 2020 года «Bomba-Piter Inc.» выпускает минималистичный сингл композитора — «The Game». ==== 2023—настоящее время ==== Следующая музыкальная работа композитора, под названием «Retrospective», выходит почти 3 года спустя, 19 февраля, 2023 года, незадолго до ухода Олега Грабко с поста продюсера и генерального директора лейбла «Bomba-Piter Inc.». Обложку для альбома рисовал Дилан Трой — российский рок-музыкант, автор книги о группе «Ария» — «Ария. Легенда о Динозавре» и работавший оформителем музыкальных альбомов, на счету которого более 200 обложек для множества исполнителей, таких как например: «Король и шут», Олег Газманов, «Коррозия металла», «Чёрный обелиск», «Рондо», «ДДТ», «Би-2» и тд.<ref name="автоссылка2" /> С 2023 года, по рекомендации Олега Грабко, который не раз подчёркивал в своих авторских радиопрограммах, что музыка Рудольфа достаточно кинематографична, композитор начинает плотное сотрудничество с кинорежиссёрами, в большей степени отдавая предпочтение социальной и патриотической составляющей предлагаемых проектов. С 2023 по 2024 год вышли четыре части документального фильма с музыкой Рудольфа о гуманитарной помощи в зону [[СВО]] — «Дорогами Русского Мира», который снял член «Российского Военно-исторического Общества» и «Гильдии Неигрового Кино и Телевидения РФ», режиссёр Юрий Крикунов(студия «Позитивное кино»), который на протяжении всей своей многолетней работы в сфере документалистики занимается благотворительностью и снимает фильмы в поддержку РФ.<ref name="автоссылка2" /><ref>[https://rgdoc.ru/industry/professional/1998-yuriy-krikunov/?sphrase_id=28249 Информация о Юрии Крикунове на сайте Гильдии Неигрового Кино и Телевидения «Rgdoc.ru»].</ref> В январе 2025 года фильм стал победителем XII Всероссийского Кинофестиваля «Белая Птица» как «Лучший документальный фильм» в номинации «Патриотический фильм».<ref>[https://vk.com/wall815989017_568 Информация о награде на сайте «ВКонтакте»].</ref><ref>[https://pticafestival.org.ru/fest_january2025 Информация о награде на официальном сайте кинофестиваля «Белая Птица»].</ref> Многие из кинофильмов, с музыкой Шумана, были по достоинству оценены на Всероссийских и Международных кинофестивалях и имели Государственную Поддержку и прокат, в том числе «Иван Поддубный. Мифы и Факты»,<ref>[https://rgdoc.ru/industry/projects/29181-ivan-poddubnyy-mify-i-fakty/ Информация о фильме на сайте Гильдии Неигрового Кино и Телевидения «Rgdoc.ru»]</ref><ref>[https://sneg50.ru/mify-i-fakty/ivan-poddubnyi/ Информация о фильме на официальном сайте кинокомпании «Курьер»].</ref>режиссёра и члена Краснодарского регионального отделения «Русского Географического Общества», «Союза журналистов», и «Гильдии Неигрового Кино и Телевидения» Анатолия Белова(кинокомпания «Курьер»),<ref>[https://rgdoc.ru/industry/professional/2213-anatoliy-belov-fisik/ Информация о А. Белове на сайте Гильдии Неигрового Кино и Телевидения «Rgdoc.ru»]</ref>снятый при поддержке «Президентского Фонда Культурных Инициатив» и получивший признание на Международном уровне, а «На Тихой Стороне», премьера которого состоялась 26 мая 2023 года в кинотеатре «Нептун», города Новороссийска, затронувший тему социальной адаптации детей с Ограниченными Возможностями Здоровья — получил множество положительных отзывов и широкую огласку со стороны [[СМИ]].<ref>[https://admnvrsk.ru/o-gorode/novosti/glavnye-novosti/news-26052023172139-121557/ Информация о фильме «На тихой Стороне» на официальном сайте Администрации города Новороссийска].</ref><ref>[https://op-kk.ru/info/news/partner/gorodskoy-obshchestvennyy-tsentr-goroda-geroya-novorossiyska-provel-zakrytyy-pokaz-filma-na-tikhoy-s/ Информация о фильме «На тихой Стороне» на официальном сайте Общественной Палаты Краснодарского края].</ref><ref>[https://ngkub.ru/kultura/na-tikhoy-storone Информация о фильме «На тихой Стороне» на официальном сайте Новой Газеты Кубани]. В феврале 2025 года Шуман участвует в «Международном Музыкальном Конкурсе имени Шостаковича», где композитором было представлено 3 музыкальные композиции — «Война», «Сердцебиение» и «Прости», за которые он был награждён дипломом «Лауреата III степени» в номинации «Композиторы».<ref>[https://vk.com/wall815989017_602 Информация о награде на сайте «ВКонтакте».]</ref> 16 мая 2025 года музыкальная компания «Bomba-Piter Inc.»(«Balt-Music Ltd.», Санкт-Петербург), совместно с «Sweet Rains Records»(«SRR», Нью-Йорк), презентовали дебютный мини-альбом «Simona», дуэта Рудольфа Шумана и певицы под псевдонимом [[SimoNa|«SimoNa»]](«Рудольф Шуман & SimoNa»), написанный в жанре «поп» и состоящий из четырёх композиций, который спустя несколько недель после официального релиза, появился в ротации радиостанции «Авторское Радио».<ref>[https://avtorskoeradio.ru/2025/06/04/%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84-%D1%88%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD/ Композиция дуэта «Рудольф Шуман & SimoNa» — «Безответная Страсть» на сайте радиостанции «Авторское Радио».]</ref> В июне 2025 года Рудольф стал «Дипломантом I степени» в номинации «Композиторы» на IV «Международном Музыкальном Конкурсе имени И. Ф. Стравинского», где представил 3 музыкальные композиции — «На Краю...», «Mein Herz» и «Игрушка».<ref>[https://vk.com/rudolfschumannmusic?w=wall815989017_650 Информация о награде на сайте «ВКонтакте».]</ref> В августе 2025 года песня «Дымный Ангел», дуэта [[SimoNa|«Рудольф Шуман & SimoNa»]], заняла 3 место в номинации «Авторская Песня», на Международном Конкурсе Исполнительских Искусств «Душа Евразии»(г. Уфа), который был организован «Евразийским Центром Культуры и Искусства».<ref>[https://eurasiacenter.ru/results/ Результаты конкурса «Душа Евразии».]</ref><ref>[https://vk.com/rudolfschumannmusic?w=wall815989017_659 Информация о награде на официальной странице композитора в социальной сети «ВКонтакте»]</ref> В сентябре две песни с «Симоной» — «Безответная Страсть» и «Дымный Ангел», стали участниками проекта «Наш Артист» от радиостанции «Наше Радио». Композиции получили множество положительных оценок зрителей, в том числе от барабанщика Андрея «Каталыча» Каталкина из группы [[7Б]], получившую известность после выхода песни 2001 года с одноимённого альбома «Молодые Ветра», который в тот момент являлся членом жюри конкурса «Наш Артист», оставил видеоотзыв на песню «Дымный Ангел», а Маша Макарова, лидер рок-группы «Маша и Медведи», автор таких песен как — «Любочка» и «Земля», прозвучавшей в качестве саундтрека в кинофильме «Брат-2», услышав целостный альбом отметила, что данный музыкальный материал звучит в духе времени и несмотря на то, что она рок-музыкант, поп-альбом «Simona» ей очень понравился.<ref>[https://vk.com/wall815989017_685 Информационный источник на официальной странице композитора в социальной сети «ВКонтакте».]</ref> 10 сентября 2025 года на музыкальном лейбле «Eplacid» выходит сингл диджея и ремиксмейкера Павла Косогова, представляющий собой 2 ремикса на композицию «Personal Confession», вошедшую в четвёртый студийный альбом Рудольфа Шумана 2016 года «Чёрно-Белые Дни».<ref>[https://vk.com/search/statuses?c%5Bq%5D=%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84%20%D1%88%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD&w=wall815989017_665 Информация о сингле на официальной странице композитора в социальной сети «ВКонтакте».]</ref> 23 февраля 2026 года лейблы «Bomba-Piter Inc.»(«Balt-Music Ltd.», Санкт-Петербург) и «Sweet Rains Records»(«SRR», Нью-Йорк) выпустили мини-альбом Рудольфа, под названием «Дуэты», в котором приняли участие певицы [[SimoNa|«SimoNa»]], «MIRa»(Мирослава Альтман) и «Nadysha»(Надежда Казанцева). За 2 недели до официального релиза, композиция «Nebytiye(I tak moya)» в дуэте с Мирославой Альтман была взята в ротацию радиостанции «Авторское Радио».<ref>[https://avtorskoeradio.ru/2026/02/07/%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84-%D1%88%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD-mira/ Композиция дуэта «Рудольф Шуман & «MIRa» — «Nebytiye(I tak moya)» на сайте радиостанции «Авторское Радио».]</ref><ref>[https://www.bomba-piter.ru/shop/product/rudolf-shuman-duety-ep-intman-5432 Альбом «Дуэты» на сайте лейбла «Bomba-Piter inc.»].</ref>{{цитата|...Данная работа представляет собой три дуэтные композиции, с тремя разными исполнителями, такими как: «SimoNa»(Наталья Симонова), с которой у нас уже есть совместный и успешный альбом «Simona», выпущенный в 2025 году; «MIRa»(Мирослава Альтман) и «Nadysha»(Надежда Казанцева). «Дикий Взгляд» в исполнении Натальи Симоновой(«SimoNa»), открывающий альбом, хоть и имеет небольшие текстовые отсылки к нашему совместному альбому 2025 года «Simona», в плане музыкальном — трек кардинально отличается по настроению от прошлых наших совместных работ и при этом, я постарался по максимуму сохранить стиль исполнения Наташи и одновременно не потерять моё звучание, которое я использую только в работе с «Симоной». Песня получилась очень классная, с летним настроением, простая, быстро и легко запоминающаяся! «Nebytiye(I tak moya)» — самая загадочная и самая эмоционально сильная песня с данного альбома в исполнении Мирославы Альтман(«MIRa»), которая за 2 недели до своего официального релиза попала в ротацию радиостанции «Авторское Радио». В этой песне смесь различных языков и диалектов — как существующих, так и нет. Когда мы с Мирой обсуждали концепцию трека, сошлись на том, что люди очень часто цепляются к тексту, а многих он и вовсе отвлекает от музыки и слишком быстро приводит к желаемому результату — разгадать истинный смысл песни. Мы решили пойти другим путём и дать людям пофантазировать, понять или принять эту песню так, как он сам этого захочет — с текстом или же без него. Включая трек раз за разом, слушатель рано или поздно будет привыкать к непонятным для него словам и ненароком, начнёт превращать эти непонятные слова — в свои собственные, основанные на ассоциациях, настроении в момент прослушивания и рифмах, которые дорисует уже сам мозг во время процесса знакомства с композицией, или же вовсе, что было бы намного лучше — перестанет концентрироваться на «абракадабре» и сосредоточится на музыке и глубине произведения в целом. «Nebytiye(I tak moya)» — отнюдь не для всех, и давая в 2016 году интервью Антону Новаку и журналу «АудиоФормат» я привёл в пример короля электронной музыки Жан-Мишель Жарра, процитировав его высказывание о том, что прелесть инструментальной музыки заключается в том, что там нет текста, и слушатель может сыграть на своём воображении, додумывая или даже придумывая какие-то новые смыслы услышанного им произведения. Песня «Любовь под Ноль», в исполнении Надежды Казанцевой(«Nadysha»), которая закрывает альбом, задумывалась больше как ироничный фоновый трек с навязчивым мотивом в припеве и в то же время, ничем не примечательным, в целом, музыкальным оформлением, в котором я с огромной долей самоиронии постарался отразить тему любовных переживаний и чересчур серьёзного отношения к ним, сквозь, конечно же, призму собственного опыта работы с такого рода мыслями и переживаниями. <ref>[https://www.bomba-piter.ru/shop/product/rudolf-shuman-duety-ep-intman-5432 Описание альбома «Дуэты» на сайте лейбла «Bomba-Piter inc.»].</ref>}} В начале 2026 года состоялась премьера фильмов с музыкой Шумана — драма «Рыцарь», режиссёра Марселя Шагалиева<ref>[https://vk.com/wall815989017_703 Информация о фильме на официальной странице композитора в социальной сети «ВКонтакте».]</ref> и комедийный фильм Яны Тарасовой «Объективно: Любовь», который в ноябре 2025 года попал в лонг-лист Московского Кинофестиваля «ПРОба», организованного Культурным Центром «Меридиан», где главную роль исполнил известный российский комедийный актёр и телеведущий Серегей Писаренко.<ref>[https://vk.com/wall815989017_699 Информация о фильме на официальной странице композитора в социальной сети «ВКонтакте».]</ref> ==== Образование ==== # С 2011 г. по 2015 г. — «Озёрский Колледж Искусств»(ОКИ). Не окончил. Учился по классу [[Труба (музыкальный инструмент)|духовых]] и [[Барабан|ударных инструментов]].<ref name="автоссылка3">[https://vk.com/rudolfschumannmusic Информация об образовании в открытых источниках социальной сети «Вконтакте»].</ref> # С 2018 г. по 2020 г. — «Челябинский Юридический Колледж»(ЧЮК). Окончил. Полученная профессия — [[Логистическая операция|операционный логист]].<ref name="автоссылка3" /> # С 2025 г. по настоящее время — студент «Московского Технологического Института»(МТИ). Получаемая профессия — [[Психология|психолог]].<ref name="автоссылка3" /> ==== Личная жизнь ==== Холост. Детей нет.<br>Мать композитора, Ирина Петровна Гетманенко — фельдшер, закончила медицинское училище в городе Кыштыме, Челябинской области.<ref>[https://www.dieta-da.ru/shuman-pudolf-rost-ves.htm Данные с информационного ресурса «Dieta-da.ru».]</ref><ref name="автоссылка3" /> == Дискография == === Альбомы === # «Исповедь» (2013)<ref>[https://www.discogs.com/release/11429009-%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84-%D0%A8%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%8C?redirected=true Альбом «Исповедь» на сайте «Discogs.com»].</ref><ref>[https://music.yandex.ru/album/2838665 Альбом «Исповедь» на сайте «Яндекс. Музыка»].</ref> # «Сон» (2014)<ref>[https://www.discogs.com/ru/release/11428939-%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84-%D0%A8%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%A1%D0%BE%D0%BD Альбом «Сон» на сайте «Discogs.com»].</ref><ref>[https://music.yandex.ru/album/2838666 Альбом «Сон» на сайте «Яндекс. Музыка»].</ref> # «Черно-Белые Дни» (2016)<ref>[https://www.discogs.com/ru/release/11419377-%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84-%D0%A8%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE-%D0%91%D0%B5%D0%BB%D1%8B%D0%B5-%D0%94%D0%BD%D0%B8 Альбом «Чёрно-Белые Дни» на сайте «Discogs.com»].</ref><ref>[https://music.yandex.ru/album/2838664 Альбом «Чёрно-Белые Дни» на сайте «Яндекс. Музыка»].</ref> === Мини-альбомы === Мини-альбомы, выпущенные с 2013—2026 гг., компанией «Bomba-Piter Inc.»(за исключением альбома «Первая Любовь»). # «Первая Любовь» (2013)<ref>[https://www.discogs.com/release/11428984-%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84-%D0%A8%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%8F-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D1%8C?redirected=true Альбом «Первая Любовь» на сайте «Discogs.com»].</ref><ref>[https://music.yandex.ru/album/2838667 Альбом «Первая Любовь» на сайте «Яндекс. Музыка»].</ref> # «Retrospective» (2023)<ref>[https://www.discogs.com/release/26256689-%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84-%D0%A8%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD-Retrospective?redirected=true Альбом «Retrospective» на сайте «Discogs.com»].</ref><ref>[https://music.yandex.ru/album/24883983 Альбом «Retrospective» на сайте «Яндекс. Музыка»].</ref><ref>[https://bomba-piter.ru/shop/product/rudolf-shuman-retrospective-ep-intman-4184 Альбом «Retrospective» на сайте лейбла «Bomba-Piter inc.»].</ref> # «Simona» (2025) — в дуэте с певицей под псевдонимом [[SimoNa|«SimoNa»]], выпущен совместно с лейблом «Sweet Rains Records».<ref>[https://www.discogs.com/release/33773439-%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84-%D0%A8%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD-SimoNa-Simona?redirected=true Альбом «Simona» на сайте «Discogs.com»].</ref><ref>[https://music.yandex.ru/album/36516573 Альбом «Simona» на сайте «Яндекс. Музыка»].</ref><ref>[https://bomba-piter.ru/shop/product/rudolf-shuman-simona-simona-ep-intman-5104 Альбом «Simona» на сайте лейбла «Bomba-Piter inc.»].</ref> # «Дуэты» (2026) — в дуэте с [[SimoNa|«SimoNa»]], «MIRa»(Мирослава Альтман) и «Nadysha»(Надежда Казанцева).<ref>[https://www.bomba-piter.ru/shop/product/rudolf-shuman-duety-ep-intman-5432 Альбом «Дуэты» на сайте лейбла «Bomba-Piter inc.»].</ref> === Синглы === Синглы, 2016—2020 гг., выпущенные компанией «Bomba-Piter Inc.». # «Get Blues!» (2016)<ref>[https://www.discogs.com/release/11414619-%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84-%D0%A8%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD-Get-Blues?redirected=true Альбом «Get Blues!» на сайте «Discogs.com»].</ref><ref>[https://music.yandex.ru/album/3854968 Альбом «Get Blues!» на сайте «Яндекс. Музыка»].</ref><ref>[https://bomba-piter.ru/shop/product/rudolf-shuman-get-blues-singl-intman-2289 Альбом «Get Blues!» на сайте лейбла «Bomba-Piter inc.»].</ref> # «Тень» (2017)<ref>[https://www.discogs.com/release/11418999-%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84-%D0%A8%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%A2%D0%B5%D0%BD%D1%8C?redirected=true Альбом «Тень» на сайте «Discogs.com»].</ref><ref>[https://music.yandex.ru/album/4657009 Альбом «Тень» на сайте «Яндекс. Музыка»].</ref><ref>[https://bomba-piter.ru/shop/product/rudolf-shuman-ten-singl-intman-2462 Альбом «Тень» на сайте лейбла «Bomba-Piter inc.»].</ref> # «San Miguel» (2020) — выпущен совместно с лейблом «Sweet Rains Records».<ref>[https://www.discogs.com/release/14865929-%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84-%D0%A8%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD-San-Miguel?redirected=true Альбом «San Miguel» на сайте «Discogs.com»].</ref><ref>[https://music.yandex.ru/album/10167872 Альбом «San Miguel» на сайте «Яндекс. Музыка»].</ref><ref>[https://bomba-piter.ru/shop/product/rudolf-shuman-san-miguel-singl-intman-3047 Альбом «San Miguel» на сайте лейбла «Bomba-Piter inc.»].</ref> # «The Game» (2020)<ref>[https://www.discogs.com/release/15738142-%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84-%D0%A8%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD-The-Game?redirected=true Альбом «The Game» на сайте «Discogs.com»].</ref><ref>[https://music.yandex.ru/album/11706302 Альбом «The Game» на сайте «Яндекс. Музыка»].</ref><ref>[https://bomba-piter.ru/shop/product/rudolf-shuman-the-game-singl-intman-3226 Альбом «The Game» на сайте лейбла «Bomba-Piter inc.»].</ref> === Сборники === Музыкальные сборники 2016—2020 гг., выпущенные музыкальной компанией «Bomba-Piter Inc.». # «Охота 63» (2016)<ref>[https://bomba-piter.ru/shop/product/sbornik-ohota-63-intman-2187 Сборник «Охота 63» на сайте лейбла «Bomba-Piter inc.»].</ref> # «Охота 64» (2016)<ref>[https://bomba-piter.ru/shop/product/sbornik-ohota-64-intman-2205 Сборник «Охота 64» на сайте лейбла «Bomba-Piter inc.»].</ref> # «Охота 68» (2016)<ref>[https://bomba-piter.ru/shop/product/sbornik-ohota-68-intman-2283 Сборник «Охота 68» на сайте лейбла «Bomba-Piter inc.»].</ref> # «Охота 69» (2016)<ref>[https://bomba-piter.ru/shop/product/sbornik-ohota-69-intman-2315 Сборник «Охота 69» на сайте лейбла «Bomba-Piter inc.»].</ref> # «Лучшие группы промо сборника „Охота“ 2016 года» (2016)<ref>[http://mpcbp.ru/6xc/ Сборник «Лучшие группы промо сборника „Охота“ 2016 года» на сайте проекта «Music Post Card» от лейбла «Bomba-Piter inc.»].</ref> # «Лучшее за 5 лет» (2018) — юбилейный сборник, приуроченный к пятилетнему творческому юбилею, выпущен на CD.<ref>[https://www.discogs.com/release/12269277-%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84-%D0%A8%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%9B%D1%83%D1%87%D1%88%D0%B5%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-5-%D0%BB%D0%B5%D1%82?redirected=true Альбом «Лучшее за 5 лет» на сайте «Discogs.com»].</ref><ref>[https://music.yandex.ru/album/5560456 Альбом «Лучшее за 5 лет» на сайте «Яндекс. Музыка»].</ref><ref>[https://bomba-piter.ru/shop/product/shuman-rudolf-best-luchshee-za-5-let-cd-r Альбом «Лучшее за 5 лет» на сайте лейбла «Bomba-Piter inc.»].</ref> # «Охота 94» (2020)<ref>[https://bomba-piter.ru/shop/product/sbornik-ohota-94-fonman-3118 Сборник «Охота 94» на сайте лейбла «Bomba-Piter inc.»].</ref> === Ремиксы === # «Personal Confession» (2025)<ref>[https://music.yandex.ru/album/37778254 Сингл «Personal Confession» на сайте «Яндекс. Музыка»].</ref> Сингл представляет собой 2 ремикса в стиле «House», вышедшие 10 сентября 2025 года на музыкальном лейбле «Eplacid»(Лондон — Россия) и записанные диджеем и ремиксмейкером Павлом Косоговым на композицию «Personal Confession», вошедшую в четвёртый студийный альбом Рудольфа «Чёрно-Белые Дни»(2016г.).<ref>[https://vk.com/search/statuses?c%5Bq%5D=%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84%20%D1%88%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD&w=wall815989017_665 Информация о сингле на официальной странице композитора в социальной сети «ВКонтакте».]</ref> == Музыка для кино == === 2016 год === # Схватка с Драконом (мини-сериал, не был завершён)<ref>[https://zvukomaniya.ru/elektronnyj-avangard/ Информация о фильме в статье о творчестве композитора. Сайт «Zvukomaniya.ru»]</ref> === 2023 год === # 10 жизней (короткометражный)<ref>[https://www.kinopoisk.ru/film/5388203/ Информация о фильме на сайте «КиноПоиск».]</ref> # Бусы (короткометражный)<ref>[https://ru.kinorium.com/10694906/ Информация о фильме на сайте «Kinorium.com».]</ref> # Дорогами Русского Мира. Фильм второй (документальный)<ref>[https://www.imdb.com/title/tt32012567/?ref_=nm_flmg_job_1_cdt_t_13 Информация о фильме на сайте «IMDb».]</ref> # Золотая Ванна (короткометражный)<ref>[https://www.imdb.com/title/tt32012586/?ref_=nm_flmg_job_1_cdt_t_10 Информация о фильме на сайте «IMDb».]</ref> # На тихой стороне (короткометражный)<ref>[https://www.kinopoisk.ru/film/5312323/ Информация о фильме на сайте «КиноПоиск».]</ref> # РА (короткометражный)<ref>[https://www.kinopoisk.ru/film/5388201/ Информация о фильме на сайте «КиноПоиск».]</ref> # Сахалин. Жизнь после войны (документальный)<ref>[https://www.imdb.com/title/tt32012716/?ref_=nm_flmg_job_1_cdt_c_11 Информация о фильме на сайте «IMDb».]</ref> === 2024 год === # Дорогами Русского Мира. Фильм третий (документальный)<ref name="автоссылка4">[https://позитивноекино.рф/service Информация о фильме на официальном сайте кинокомпании «Позитивноекино.рф».]</ref> # Дорогами Русского Мира. Фильм четвёртый (документальный)<ref name="автоссылка4" /> # Дорогами Русского Мира. Фильм пятый (документальный)<ref name="автоссылка4" /> # Иван Поддубный. Мифы и Факты (документальный)<ref>[https://www.kinopoisk.ru/film/5613418/ Информация о фильме на сайте «КиноПоиск».]</ref> === 2025 год === # Иллюзия бытия (короткометражный, в стадии выпуска)<ref>[https://www.imdb.com/title/tt36410548/?ref_=nm_flmg_job_1_cdt_t_1 Информация о фильме на сайте «IMDb».]</ref> === 2026 год === # Рыцарь (короткометражный)<ref>[https://www.kino-teatr.ru/short/movie/ros/180357/annot/ Информация о фильме на сайте «Kino-teatr.ru».]</ref> # Объективно: Любовь (короткометражный)<ref>[ https://www.kinopoisk.ru/film/10934920/ Информация о фильме на сайте «КиноПоиск».]</ref> # Артур путешествует во времени (документальный)<ref>[https://www.hibiny.ru/apatity/news/item-prinyal-pravoslavie-vkitae-ipereehal-vapatity-zavershilis-semki-filma-ofrancuze-rabotayushchem-vkolskom-nauchnom-cen-433807/Информация о фильме на сайте «Hibiny.ru».]</ref> == Музыка для книг == === 2019 год === # Литературный сборник писателя Елены Батуевой «Радуга строк». Издательство «Факел».<ref>[https://id-fakel.ru/prezentacii/prezentacija-sbornika-raduga-strok Статья о презентации сборника «Радуга строк» на официальном сайте издательства «Факел».].</ref><ref>[https://id-fakel.ru/images/stories/2019/04.21.1/Sbornik.html#p=1 Электронная версия сборника «Радуга строк» на официальном сайте издательства «Факел».].</ref> === 2020 год === # Сборник песен писателя Елены Батуевой «В ожидании нот». Издательство «Факел».<ref>[https://id-fakel.ru/portfolio/knigi/sbornik-pesen-v-ozhidanii-not Информация о сборнике «В ожидании нот» на официальном сайте издательства «Факел».].</ref> === 2022 год === # Детская книга писателя и педагога Елены Черкашиной «Полинка и Мандаринка спасают алфавит». Издательство «Факел».<ref>[https://id-fakel.ru/portfolio/knigi/elena-cherkashina-polinka-i-mandarinka-spasajut-alfavit Информация о сборнике «Полинка и Мандаринка спасают алфавит» на официальном сайте издательства «Факел».].</ref> == Награды == # Лауреат II Степени XXII Новосибирского Международного Конкурса Композиторов<ref>[https://takt-magazine.ru/rudolf-shuman-ozersk-ya-rad-chto-rodilsya-imenno-zdes Информация о награде в интервью журналу «ТАКт».]</ref> # Победитель I Степени Всероссийского Конкурса «Я Композитор» в номинации «Электронная Музыка»<ref name="автоссылка5">[https://kino-vselennaya.org.ru/schumann#rec568913525 Информация о награде на сайте Kino-vselennaya.org.]</ref> # Благодарственное Письмо за участие в V «Красноярском Международном Музыкальном Фестивале Стран Азиатско-Тихоокеанского Региона»<ref name="автоссылка5" /> # Лауреат II Степени «Всероссийского Конкурса Композиции, Импровизации и Музыкальной Журналистики им. С. С. Прокофьева» в номинации «Электронная, электроакустическая, компьютерная музыка, джазовые композиции»<ref>[https://retroportal.ru/retroportal_rudolf_schumann.html Информация о награде на статье на сайте «Retroportal.ru»]</ref> # Лауреат III степени «Международного Музыкального Конкурса имени Шостаковича» в номинации «Композиторы»<ref>[https://vk.com/wall815989017_602 Информация о награде на сайте «ВКонтакте».]</ref> # Дипломант I степени IV «Международного Музыкального Конкурса имени И. Ф. Стравинского» в номинации «Композиторы»<ref>[https://vk.com/rudolfschumannmusic?w=wall815989017_650 Информация о награде на сайте «ВКонтакте».]</ref> # Лауреат III степени Международного Конкурса Исполнительских Искусств «Душа Евразии» в номинации «Авторская Песня»<ref>[https://eurasiacenter.ru/results/ Результаты конкурса «Душа Евразии».]</ref> == Авторские права == Авторские права на музыкальные произведения зарегистрированы в «Российском Авторском Обществе»(РАО) и платформе для регистрации и защиты интеллектуальной собственности «IREG». Свидетельства под №: 23479, 23480, 23481, 23482, 24844, 24871, 194020, 195867, 2048964, 2208325, 2216899, 2217725<ref>[https://vk.com/rudolfschumannmusic?w=wall815989017_496 Данные об Авторских Правах с ресурса «ВКонтакте».]</ref><ref>[https://vk.com/rudolfschumannmusic?w=wall815989017_614 Данные об Авторских Правах с ресурса «ВКонтакте».]</ref> == Источники == {{примечания|2}} == Ссылки == * [https://music.yandex.ru/artist/3818206/albums Дискография Рудольфа Шумана на «Яндекс. Музыка»] * [https://promodj.com/rudolfschumannmusic Дискография Рудольфа Шумана на «PromoDJ»] * [https://music.apple.com/us/artist/%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84-%D1%88%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD/1104441669 Дискография Рудольфа Шумана на «Apple.com»] * [https://music.mts.ru/artist/3818206 Дискография Рудольфа Шумана на «MTS.ru»] * [https://zvuk.com/artist/208729938 Дискография Рудольфа Шумана на сайте «СберЗвук»] * [https://www.kinopoisk.ru/name/7149429/ Фильмография на сайте «КиноПоиск»] * [https://www.kino-teatr.ru/kino/composer/ros/845418/bio/ Фильмография на сайте «Kino-Teatr.ru»] * [https://www.imdb.com/name/nm15995606/ Фильмография на сайте «IMDb»] * [https://ru.kinorium.com/name/6581490/ Фильмография на сайте «Kinorium.com»] * [https://www.kinomania.ru/person/rudolf-shuman Фильмография на сайте «Kinomania.ru»] * [https://kinonavigator.ru/name/107149429 Фильмография на сайте «Kinonavigator.ru»] * [https://gosti.retroportal.ru/rudolf_shuman_kompozitor_intervyu.html Интервью 2024 года Виталию Васильевичу Гапоненко и информационно-справочному ресурсу «Retroportal».] * [https://vk.com/wall815989017_342 Интервью 2016 года музыкальному журналу «АудиоФормат».] * [https://takt-magazine.ru/rudolf-shuman-ozersk-ya-rad-chto-rodilsya-imenno-zdes Интервью музыкальному журналу «ТАКт».] * [https://vk.com/rudolfschumannmusic Официальная страница Рудольфа Шумана в социальной сети «ВКонтакте»] * [https://t.me/rudolfschumannmusic Официальная страница Рудольфа Шумана в «Telegram»] * [https://www.instagram.com/rudolfschumannmusic Официальная страница Рудольфа Шумана в социальной сети «Instagram»] * [https://grokipedia.com/page/Rudolf_Schumann Страница Рудольфа Шумана на сайте «Grokipedia»] * [https://band.link/rudolfschumannmusic Мультиссылка Рудольфа Шумана на сайте «BandLink»] 086je4skcqrlmbenoun5f8br2mi9gaa Бәхәс:Йолдызның формалашуы 1 1488489 5838511 5837881 2026-04-29T11:30:09Z Таңһылыу 21598 5838511 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = Русия| ил2 = | ил3 = | тема= астрономия| тема2=фән | тема3=}} b0j4nyu2zbtooumo4zsamosclqeu01j Нанни Седеркрёйц 0 1488496 5838450 5837964 2026-04-29T04:41:49Z A.Khamidullin 6685 /* Тәрҗемәи хәле */ 5838450 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Нанни Седеркрёйц''', туганда бирелгән исеме '''Эбба Луиза Нанни Лагерборг''' (''Nanny Cedercreutz''; [[1866]] елның [[19 март]]ы, [[Канны]] — [[1950]] елның [[8 декабрь|8 декабре]], [[Хельсинки]]) — фин язучысы һәм математигы. == Тәрҗемәи хәле == Эбба Луиза Нанни Лагерборг 1866 елның 19 мартында Канныда капитан Александр Вильгельм Лагерборг һәм аның хатыны Нанни Франзен гаиләсендә туган. Лагерборглар — гасырлар буена үзен дәүләт һәм хәрби өлкәдә күрсәткән борынгы фин-швед ыруы. Нанниның әти-әнисе кышны Канныда уздырганнар, чөнки аның әтисе үпкә туберкулёзыннан интеккән һәм аңа йомшаграк климат кирәк булган. Кызның әнисе аны тапканнан соң тиздән үлгән. Нанниның балачагы [[Хельсинки]]да узган, анда ул мәктәпкә йөргән. 1885 елда ул француз телен өйрәнү максаты белән [[Женева]]га барган. В Женевада ул математика белән кызыксына башлаган һәм ул [[Женева университеты]]нда математика һәм физика буенча лекцияләргә йөри башлаган. 1886 елда ул [[Стокгольм университеты]]нда укуын дәвам иткән, анда аның остазлары [[Миттаг-Леффлер, Магнус Гёста|Магнус Миттаг-Леффлер]] һәм [[Ангстрем, Кнут Юхан|Кнут Юхан Ангстрем]] булган. 1888 елда Нанни Лагерборг физика буенча диссертацияне яклаган. Стокгольмда укыганнан соң Нанни Лагерборг [[Париж]]га барган һәм [[Сорбонна]]да математика һәм физиканы укуын дәвам иткән. 1890 елның январендә ул [[Франция математика җәмгыяте]]ндә лекция белән чыгыш ясаган, ә февральдә бу хөрмәткә [[Ковалевская, Софья Васильевна|Софья Ковалевская]]дан соң икенче лаек булган хатын булып җәмгыять әгъзаларына кабул ителгән булган. Шул ук елда ул математик фәннәр лиценциаты дәрәҗәсен алган. 1892 елда Нанни Лагерборг табиб, барон Эмиль Вальдемар Седеркрёйцка кияүгә чыккан. 1893 һәм 1906 еллар арасында аларның дүрт баласы туган. 1912 елда Нанни Седеркрёйц язучы сыйфатында дебют ясаган. Аның әдәби әсәрләре арасында — яшьләр өчен хикәяләр, шигырьләр һәм кыйссалар тупламасы. Моннан тыш Седеркрёйц сәяхәтләр һәм табигать турында китаплар һәм мәкаләләр язган. Баронесса Нанни Седеркрёйц 1950 елның 8 декабрендә Хельсинкида үлгән. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{книга|автор=Mary R. S. Creese, Thomas M. Creese|заглавие=Ladies in the Laboratory II: West European Women in Science, 1800-1900: a Survey of Their Contributions to Research|ссылка=https://books.google.ru/books?id=RhNl22fb5xIC&pg=PA242&lpg=PA242&dq|издательство=Scarecrow Press|год=2004|pages=23|ref=Ladies in the Laboratory II}} == Сылтамалар == * {{cite web|author=Agneta Rahikainen |title=Nanny Cedercreutz|url=http://www.blf.fi/artikel.php?id=9664|website=Biografiskt lexikon för Finland|lang=sv|ref=Biografiskt lexikon för Finland}} [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Математиклар]] d72evxj1kcel3gj6oytorydwhuj57wi 5838452 5838450 2026-04-29T04:51:00Z A.Khamidullin 6685 /* Тәрҗемәи хәле */ 5838452 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Нанни Седеркрёйц''', туганда бирелгән исеме '''Эбба Луиза Нанни Лагерборг''' (''Nanny Cedercreutz''; [[1866]] елның [[19 март]]ы, [[Канны]] — [[1950]] елның [[8 декабрь|8 декабре]], [[Хельсинки]]) — фин язучысы һәм математигы. == Тәрҗемәи хәле == Эбба Луиза Нанни Лагерборг 1866 елның 19 мартында Канныда капитан Александр Вильгельм Лагерборг һәм аның хатыны Нанни Франзен гаиләсендә туган. Лагерборглар — гасырлар буена үзен дәүләт һәм хәрби өлкәдә күрсәткән борынгы фин-швед ыруы. Нанниның әти-әнисе кышны Канныда уздырганнар, чөнки аның әтисе үпкә туберкулёзыннан интеккән һәм аңа йомшаграк климат кирәк булган. Кызның әнисе аны тапканнан соң тиздән үлгән. Нанниның балачагы [[Хельсинки]]да узган, анда ул мәктәпкә йөргән. 1885 елда ул француз телен өйрәнү максаты белән [[Женева]]га барган. Женевада ул математика белән кызыксына башлаган һәм ул [[Женева университеты]]нда математика һәм физика буенча лекцияләргә йөри башлаган. 1886 елда ул [[Стокгольм университеты]]нда укуын дәвам иткән, анда аның остазлары [[Миттаг-Леффлер, Магнус Гёста|Магнус Миттаг-Леффлер]] һәм [[Ангстрем, Кнут Юхан|Кнут Юхан Ангстрем]] булган. 1888 елда Нанни Лагерборг физика буенча диссертацияне яклаган. Стокгольмда укыганнан соң Нанни Лагерборг [[Париж]]га барган һәм [[Сорбонна]]да математика һәм физиканы укуын дәвам иткән. 1890 елның январендә ул [[Франция математика җәмгыяте]]ндә лекция белән чыгыш ясаган, ә февральдә бу хөрмәткә [[Ковалевская, Софья Васильевна|Софья Ковалевская]]дан соң икенче лаек булган хатын булып җәмгыять әгъзаларына кабул ителгән булган. Шул ук елда ул математик фәннәр лиценциаты дәрәҗәсен алган. 1892 елда Нанни Лагерборг табиб, барон Эмиль Вальдемар Седеркрёйцка кияүгә чыккан. 1893 һәм 1906 еллар арасында аларның дүрт баласы туган. 1912 елда Нанни Седеркрёйц язучы сыйфатында дебют ясаган. Аның әдәби әсәрләре арасында — яшьләр өчен хикәяләр, шигырьләр һәм кыйссалар тупламасы. Моннан тыш Седеркрёйц сәяхәтләр һәм табигать турында китаплар һәм мәкаләләр язган. Баронесса Нанни Седеркрёйц 1950 елның 8 декабрендә Хельсинкида үлгән. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{книга|автор=Mary R. S. Creese, Thomas M. Creese|заглавие=Ladies in the Laboratory II: West European Women in Science, 1800-1900: a Survey of Their Contributions to Research|ссылка=https://books.google.ru/books?id=RhNl22fb5xIC&pg=PA242&lpg=PA242&dq|издательство=Scarecrow Press|год=2004|pages=23|ref=Ladies in the Laboratory II}} == Сылтамалар == * {{cite web|author=Agneta Rahikainen |title=Nanny Cedercreutz|url=http://www.blf.fi/artikel.php?id=9664|website=Biografiskt lexikon för Finland|lang=sv|ref=Biografiskt lexikon för Finland}} [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Математиклар]] a2kd2577y402qm0vkcaghvkerxbuots Бәхәс:Кояш җиле 1 1488500 5838506 5837987 2026-04-29T11:26:10Z Таңһылыу 21598 5838506 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = Русия| ил2 = | ил3 = | тема= астрономия| тема2=фән | тема3=}} b0j4nyu2zbtooumo4zsamosclqeu01j Зөфәр Еникәев 0 1488502 5838445 5838027 2026-04-29T04:06:09Z EmausBot 3807 Бот: икеле күчешне дөресләү → [[Зөфәр Еникеев]] 5838445 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Зөфәр Еникеев]] n06fjhbwgq1b9xe16s1pabft2e6k6d8 Еникеев Зуфар Иргалиевич 0 1488503 5838443 5838036 2026-04-29T04:05:49Z EmausBot 3807 Бот: икеле күчешне дөресләү → [[Зөфәр Еникеев]] 5838443 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Зөфәр Еникеев]] n06fjhbwgq1b9xe16s1pabft2e6k6d8 Gazzä genotsidı 0 1488525 5838335 2026-04-28T13:05:32Z Frhdkazan 3171 Frhdkazan юнәлтү аша [[Gazzä genotsidı]] сәхифәсен [[İsrailne Gazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw]] итеп күчерде: Мәкаләгә исем кушу кагыйдәсе буенча: [[Википедия:Мәкалә исемнәре]] тәртибен бозмаска тиеш 5838335 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[İsrailne Gazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw]] 2o6psl2xj63gim23gqv78rzwirc64xj 5838475 5838335 2026-04-29T06:33:49Z Frhdkazan 3171 #ЮНӘЛТҮ [[İsrailne Ğazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw]] 5838475 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[İsrailne Ğazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw]] p2dmhkrjotencap1favjntr5nkj08a5 Бәхәс:Gazzä genotsidı 1 1488526 5838337 2026-04-28T13:05:32Z Frhdkazan 3171 Frhdkazan юнәлтү аша [[Бәхәс:Gazzä genotsidı]] сәхифәсен [[Бәхәс:İsrailne Gazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw]] итеп күчерде: Мәкаләгә исем кушу кагыйдәсе буенча: [[Википедия:Мәкалә исемнәре]] тәртибен бозмаска тиеш 5838337 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Бәхәс:İsrailne Gazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw]] fm8im8attqw3e59jc39jaf4mkoyo8ql Töşençä 0 1488527 5838345 2026-04-28T13:50:05Z Frhdkazan 3171 [[Төшенчә]] битенә юнәлтү 5838345 wikitext text/x-wiki #redirect [[Төшенчә]] jq6ton5int28435slui7nkj6ui5nmp5 Näqbä 0 1488528 5838366 2026-04-28T16:45:05Z Frhdkazan 3171 [[Нәкбә]] битенә юнәлтү 5838366 wikitext text/x-wiki #redirect [[Нәкбә]] cz2vekrhv9ak0cja7a9dfenk0lvych4 Ğazzä 0 1488529 5838470 2026-04-29T06:30:18Z Frhdkazan 3171 [[Газзә]] битенә юнәлтү 5838470 wikitext text/x-wiki #redirect [[Газзә]] ij5vdxtdvma82xv1iut4k6pgekngj67 İsrailne Gazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw 0 1488530 5838472 2026-04-29T06:32:33Z Frhdkazan 3171 Frhdkazan [[İsrailne Gazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[İsrailne Ğazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw]]: Исемендә хата: латин имләле татар телендә әйтелеше буенча язу дөрес 5838472 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[İsrailne Ğazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw]] p2dmhkrjotencap1favjntr5nkj08a5 Бәхәс:İsrailne Gazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw 1 1488531 5838474 2026-04-29T06:32:33Z Frhdkazan 3171 Frhdkazan [[Бәхәс:İsrailne Gazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[Бәхәс:İsrailne Ğazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw]]: Исемендә хата: латин имләле татар телендә әйтелеше буенча язу дөрес 5838474 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Бәхәс:İsrailne Ğazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw]] 13c02fh3v0va95lkdx3ie22xsqb7qly Ğazzä genotsidı 0 1488532 5838476 2026-04-29T06:34:44Z Frhdkazan 3171 [[İsrailne Ğazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw]] битенә юнәлтү 5838476 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[İsrailne Ğazzädä genotsid oyeştıruda ğäyepläw]] p2dmhkrjotencap1favjntr5nkj08a5 Тотылу (астрономия) 0 1488533 5838489 2026-04-29T08:07:50Z Таңһылыу 21598 «[[:ba:Special:Redirect/revision/1294799|Тотолоу (астрономия)]]» битен тәрҗемә итеп ясалган 5838489 wikitext text/x-wiki {{Универсаль калып}} [[Файл:Diagram_of_eclipses_(1898).jpg|мини|Гимназияләр өчен географик атлас схемасы (1898)]] '''Тотылу''' - бер күк җисеме икенче күк җисеменән яктылыкны каплаган астрономик күренеш. Иң танылганнары - [[Ай тотылу|Ай]] һәм [[Кояш тотылу|Кояш тотылулары]] . Шулай ук [[Планета|планеталарның]] (Меркурий һәм Венера) [[Кояш]] дискы тирәли узуы кебек күренешләр дә бар. == Ай тотылуы == [[Файл:Lunar_eclipse-ru.svg|мини|Ай тотылуы диаграммасы]] [[Ай тотылу]] Ай Җир тарафыннан төшерелгән күләгә конусына кергәндә була. 363 000 км ераклыктагы (Айның Жирдән минималь ераклыгы) Жир күләгәсенең диаметры Айның 2,5 диаметрын тәшкил итә, шуңа күрә Ай тулысынча күләгәләнергә мөмкин. == Кояш тотылуы == [[Файл:Solar_eclipse_1999_4.jpg|мини|[[1999 ел|1999 елда]] [[Франция|Франциядә]] кояш тотылуы]] [[Кояш тотылу|Кояш тотылуы]] [[Ай (иярчен)|Ай]] күзәтүче белән [[Кояш]] арасында булганда, аны каплаганда була. Тотылуга кадәр Ай безгә яктыртылмаган ягы белән караганлыктан, тотылу алдыннан һәрвакыт яңа Ай була, ягъни Ай күренми. Кояш кара диск белән капланган кебек тоела; Җирдән күзәтүче бу күренешне кояш тотылуы дип күрә. Иң озын кояш тотылуы Көньяк-Көнчыгыш Азиядә 2010 елның 15 гыйнварында була һәм 11 минуттан артык дәвам итә<ref name="Самое длинное солнечное затмение тысячелетия">http://www.vesti.ru/doc.html?id=336046 {{Wayback|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=336046|date=20220126182441}} Вести</ref>. == Ай һәм Кояш тотылулары ешлыгы == Хәзерге вакытта Ай, Җир һәм планеталарның хәрәкәтен төгәл тасвирлый торган математик модельләр бар. Компьютерлар ярдәмендә күктәге теләсә нинди күзәтелә торган объектның урнашуын меңләгән еллар дәвамында үткән һәм киләчәккә югары төгәллек белән исәпләп була. Ләкин, заманча исәпләү чаралары һәм математик модельләр барлыкка килгәнче күпкә алдарак, галимнәр Кояш һәм Ай тотылуларын фаразлый алганнар. Тарихи яктан, Якын Көнчыгыш һәм [[Кытай]] галимнәре моны берничә мең ел элек эшләгәннәр. Антик заманда да тотылуларны уңышлы фаразлаганнар.. Әгәр Айның орбитасы эклиптика яссылыгында ятса, Жирдә һәр ай (дөресен әйткәндә — һәр 29,5 тәүлек саен) бер Ай (тулы Айда) һәм бер Кояш (яңа Айда) тотылу күзәтелер иде.Ләкин Ай орбитасының авышлыгы 5 градус чамасы тәшкил итә, шуңа күрә тотылу өчен яңа Ай яки тулы Ай вакытында Ай орбита төеннәренең берсенә якын (ягъни орбита белән эклиптика кисешкән ноктага якын) узарга кирәк. Мондый тәңгәллекләр, даими булса да, еш булмый, бу исә тотылуларның чагыштырмача сирәк булуына сәбәп була. Күпьеллык күзәтүләр һәм тотылуларны теркәү Ай һәм Кояш тотылуларының озынлыгы 6585,3 тәүлек, ягъни 18 ел, 11 көн һәм 8 сәгатьтән аз гына кимрәк булган цикл белән баруын күрсәткән. Бу чор сарос дип атала. Бер сарос эчендә 28-29 Ай һәм 41-43 Кояш тотылу була (Кояш тотылуларыннан — 15-17 өлешләтә, 15 боҗрасыман һәм 13 тулы). Киң таралган ялгыш фикергә карамастан, тулаем алганда Ай тотылулар Кояшныкына караганда сирәгрәк була. Ләкин Ай (тулы яки өлешчә) тотылу җир шарының яртысында күзәтелә, өлешчә Кояш тотылу җир шарының дүрттән бер өлешеннән дә артмый, тулы Кояш тотылу бары тик 250 км -дан да киң булмаган полосада гына күзәтелә. Сарос тәүлекләргә күп тапкырлар туры килмәгәнлектән, киләсе чорда тотылу полосасы алдагы чорда үткән урында үтми. Нәтиҗәдә, бер урында тулы Кояш тотылулар чыннан да сирәк кабатлана: уртача алганда, өч йөз елга бер тапкыр. Нәкъ менә шуңа күрә бер урында яшәүче күзәтүче үз гомерендә бик күп Ай тотылуларын күрә һәм бер генә Кояш тотылуын да күрә алмый. Мәсәлән, Мәскәүдә тарихи чорда биш тулы кояш тотылу теркәлгән: 1124 елның 11 августында (Мәскәүдән көньяк-көнбатышта күзәтелгән), 1140 елның 20 мартында, 1415 елның 7 июнендә, 1476 елның 25 февралендә һәм 1887 елның 19 августында (Мәскәүдән төньякта күзәтелгән), ә 4 минут дәвамлылыгы белән киләсесе 2126 елның 16 октябрендә күзәтеләчәк. Сарос [[борынгы Мисыр]] һәм [[Babil|Бабыл]] астрономнарына билгеле булган. Сарос аркасында борынгы астрономнар, күк механикасы турында төгәл фаразлары яки исәпләү кораллары булмаса да, тотылуларны җитәрлек төгәллек белән фаразлый алганнар. Чыннан да, тотылу көнен һәм вакытын фаразлау өчен, соңгы тотылулар исемлеге булу һәм һәрберсенең датасына һәм вакытына бөтен санлы сарос өстәү җитә. Ай тотылуын фаразлау бөтенләй дә авыр түгел. Кояш тотылуы белән бераз катлаулырак, чөнки тотылу сарос аша кабатланса, аның сызыгы башка урында үтәчәген исәпкә алырга кирәк, һәм сезгә шул урынны исәпли белергә кирәк. Кояш тотылуларын исәпләүне җиңеләйтү өчен, борынгылар өчләтә сарос яки [https://ru.wikipedia.org/wiki/Экселигмос][[:ru:Экселигмос|экселигмос]] кулланганнар, бу чор 19 755,9 көнгә тигез, бу көннәрнең тулы саныннан сизелерлек азрак аерыла. Сарос буенча тотылуларны фаразлау плюс-минус 300 ел чикләрендә дөрес төгәллек бирә, ераграк вакытларда хаталар туплану аркасында килеп чыккан тоткарлыклар башлана. == Ай төеннәре һәм аларның кояш һәм ай тотылуларындагы роле == '''Ай төеннәре''' - [[Ай (иярчен)|Ай]] орбитасы эклиптика яссылыгы белән кисешкән нокталар. Төньяк һәм Көньяк Ай төенен аералар. Кояш һәм Ай тотылулары турыдан-туры ай төеннәре белән бәйле һәм һәрвакыт төеннәрнең берсе янында була. Тулы Кояш һәм Ай тотылулары Ай үз орбитасының бер төененә иң якын булганда була. Ай күләгәсе (тулы Кояш тотылу очрагында) Җир экваторына иң якын төшә; яки Җир күләгәсе Айны тулысынча каплап ала (Ай тотылу очрагында). Шулай итеп, тулы тотылу Кояш, Җир (экваторда) һәм Айның ничек урнашканлыгын күрсәтә (билгеле бер тотылу циклы вакытында алар ничек урнашкан булганнар). Кояшның өлешчә һәм яртылаш Ай тотылулары тотылуның Ай төеннәрнең берсеннән җитәрлек ераклыкта (градусларда) булганда булуын аңлата. Шулай итеп, Ай күләгәсе Җир "киңлеге аша" яки Җирнең бер полюсына бик якын төшә (Кояш тотылу өчен); яки Җир күләгәсе Айны капламай диярлек (ярым күләгәле Ай тотылу өчен). Шулай ук тулы һәм кулса формасындагы Кояш тотылулары төшенчәләрен аерырга кирәк. Тотылулар һәрхәлдә бер төенгә якын була, ләкин тулы һәм боҗрасыман кояш тотылулар тотылу вакытында айның җирдән ераклыгы дәрәҗәсе белән аерылалар һәм бу факт төеннәргә бәйле түгел. Тотылу вакытында, Ай Җиргә иң якын булганда, ул тулы Кояш тотылуын барлыкка китерә; Ул Җирдән ераграк булганда, ул боҗрасыман Кояш тотылуын барлыкка китерә (Айдан максималь күләгә тапы Җир өслегендә фокуслана) Айның төеннәргә географик яктан якын булуы күләгәнең Җир экваторына якынлыгын күрсәтә (Кояш тотылу вакытында Айның максималь күләгәсе шунда урнаша) яки Ай тотылу вакытында Айның Җир күләгәсе белән тулысынча каплану дәрәҗәсен күрсәтә. Җирдә Айдан максималь күләгә ноктасы тулысынча капланмаган яки географик яктан булмаган очракта, бу вакытта Айның Ай төеннәренең берсеннән шактый ерагаюы турында сөйли. Бу тотылу булганга күрә, Ай чыннан да бер төен янында тора, ләкин җитәрлек түгел. Төеннәрнең берсенә ул тулы яки боҗрасыман тотылу вакытында, ягъни җир өслегендә максималь күләгә ноктасының географик координатасын барлыкка китереп, иң якын булачак. Тотылуның тулылык дәрәҗәсе (тулы яки өлешчә) Айның Җирдән тотылу вакытында ераклыгы белән билгеләнә һәм Айның Ай төеннәренә якынлыгына бәйле түгел. Кояш тотылуы вакытында Айның аның орбиталь төеннәренең берсенә якынлык дәрәҗәсе Айның максималь күләгәсенең Җир экваторына географик якынлыгын күрсәтәчәк. == Башка төр тотылулар == Ай һәм Кояш тотылуларыннан тыш, күктә башка тотылулар да була. Мәсәлән, планеталар йолдызларны каплап ала ала. Мондый күренешләр "'''капламалар'''" дип атала. == Ай тотылуларының кешелек мәдәниятендә һәм фәнендә роле == [[Файл:Solar_eclipse_under_frontal_line_from_Niva_Magazine.jpg|сулда|мини|559x559пкс|1914 елның 8 августында [[Россия империясе|Россия империясендә]] тотылу, ул [[Беренче бөтендөнья сугышы|Беренче бөтендөнья сугышының]] булачак хәрби хәрәкәтләре булган урыннар аша үтә.]] [[Файл:Лунное_затмение_над_Токио,_8_октября_2014.jpg|мини|230x230пкс|2014 елның 8 октябрендә [[Токио]] өстендә Ай тотылуы]] Борынгы заманнардан бирле Кояш һәм Ай тотылулары, башка сирәк очрый торган астрономик күренешләр, мәсәлән, [[Комета|кометаларның]] барлыкка килүе кебек, тискәре вакыйгалар дип саналган. Кешеләр тотылулардан куркып калганнар, чөнки алар сирәк, гадәти булмаган һәм куркыныч булган. Күп мәдәниятләрдә тотылулар бәхетсезлек һәм һәлакәт хәбәрчесе дип саналган (бу, бигрәк тә, ай тотылуларына кагыла, күрәсең, кан белән бәйле, күләгәле Айның кызыл төсе аркасында). Мифологиядә ай тотылуы югары көчләр арасындагы көрәш белән бәйле булган, аларның берсе урнаштырылган дөнья тәртибен бозарга (кояшны "сүндерергә" яки "ашарга", айны "үтерергә" яки "канга батырырга"), ә икенчесе аны саклап калырга теләгән. Кайбер халыкларның ышанулары тотылулар вакытында тулы тынлык һәм активлык таләп итә, ә кайберләре, киресенчә, "яктылык көчләренә" ярдәм итү өчен актив сихерчелек таләп итә. Тотылу механизмы күптән өйрәнелгән һәм гомумән билгеле булса да, тотылу турындагы бу караш хәзерге заманга кадәр билгеле дәрәҗәдә сакланып калган. Тотылулар фән өчен бай материаллар бирә. Борынгы заманнарда тотылуларны күзәтү күк механикасын өйрәнүгә һәм Кояш системасының структурасын аңларга ярдәм итте. Айдагы Җир күләгәсен күзәтү безнең планетаның шарсыман булуын күрсәтүче беренче "космик" дәлил булып тора. Аристотель Ай тотылуы вакытында Җир күләгәсенең формасы һәрвакыт түгәрәк булуын беренче булып билгеләп үтә, бу Җирнең шарсыман булуын күрсәтә. Кояш тотылулары Кояш таҗын өйрәнү мөмкинлеге бирде, моны гадәти вакытта күзәтү мөмкин түгел. Кояш тотылуы вакытында яктылык нурларының зур масса янында [[гравитация]] бөгелүе күренешләре теркәлә, бу гомуми чагыштырмалык теориясе нәтиҗәләренең беренче эксперименталь дәлилләренең берсе булә. Кояш системасының эчке планеталарын өйрәнү аларның Кояш дискы буйлап хәрәкәтен күзәтүдә мөһим роль уйный. Шулай итеп, [[Михаил Ломоносов|Ломоносов]] 1761 елда Венераның Кояш дискы аша үтүен күзәтеп һәм Венераның Кояш дискына кергәндә һәм чыкканда кояш нурының сынуын ачыклап, Венераның атмосферасын ачкан беренче кеше булды (Шретер һәм Гершельдән 30 ел элек). == Кинола тотылулар == [[Файл:Saturn_eclipse.jpg|мини|380x380пкс|2006 елның 15 сентябрендә Сатурннан [[Сатурн (планета)|Кояш]] тотылуы. Фотосурәт Кассини планетаара станциясеннән 2,2 миллион километр ераклыктан төшерелгән.]] * [http://www.secl.ru/ «Тотылу көннәре».] * Башка планетада тотылуга багышланган «Pitch Black» («Кромешная тьма») фильмы, ул Россия прокатында «Черная дыра» дип атала. * Кояшның тулы тотылуы аркасында, Мэль Гибсонның "Апокалипсис" герое ацтек пирамидасының корбан ташында үлемнән котыла. * Стивен Кингның "Долорес Клэйборн" фильмында кояшның тулы тотылуы вакытында булган үтерү сурәтләнә. Шул ук исемдәге фильм да шул китап нигезендә төшерелгән. == Искәрмәләр == <references responsive="1"></references> == Әдәбият == * Затмения // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2005. — Т. II. — <nowiki>ISBN 9965-9746-3-2</nowiki>. == Сылтамалар == * [http://www.secl.ru/ Солнечные затмения] [[Төркем:Астрономик күренешләр]] [[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]] 1h9z5ytdmw1g5lwzb1ei006l4wmmpet 5838505 5838489 2026-04-29T11:24:51Z Таңһылыу 21598 5838505 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл:Diagram_of_eclipses_(1898).jpg|мини|Гимназияләр өчен географик атлас схемасы (1898)]] '''Тотылу''' — бер күк җисеме икенче күк җисеменән яктылыкны каплаган астрономик күренеш. Иң танылганнары — [[Ай тотылу]] һәм [[Кояш тотылу]]. Шулай ук [[Планета|планеталарның]] (Меркурий һәм Венера) [[Кояш]] дискы тирәли узуы кебек күренешләр дә бар. == Ай тотылуы == [[Файл:Lunar_eclipse-ru.svg|мини|Ай тотылуы диаграммасы]] [[Ай тотылу]] Ай Җир тарафыннан төшерелгән күләгә конусына кергәндә була. 363 000 км ераклыктагы (Айның Жирдән минималь ераклыгы) Жир күләгәсенең диаметры Айның 2,5 диаметрын тәшкил итә, шуңа күрә Ай тулысынча күләгәләнергә мөмкин. == Кояш тотылуы == [[Файл:Solar_eclipse_1999_4.jpg|мини|[[1999 ел]]да [[Франция|Франциядә]] Кояш тотылуы]] [[Кояш тотылу]]ы [[Ай (иярчен)|Ай]] күзәтүче белән [[Кояш]] арасында булганда, аны каплаганда була. Тотылуга кадәр Ай безгә яктыртылмаган ягы белән караганлыктан, тотылу алдыннан һәрвакыт яңа Ай була, ягъни Ай күренми. Кояш кара диск белән капланган кебек тоела; Җирдән күзәтүче бу күренешне Кояш тотылуы дип күрә. Иң озын Кояш тотылуы Көньяк-Көнчыгыш Азиядә 2010 елның 15 гыйнварында була һәм 11 минуттан артык дәвам итә<ref name="Самое длинное солнечное затмение тысячелетия">http://www.vesti.ru/doc.html?id=336046 {{Wayback|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=336046|date=20220126182441}} Вести</ref>. == Ай һәм Кояш тотылулары ешлыгы == Хәзерге вакытта Ай, Җир һәм планеталарның хәрәкәтен төгәл тасвирлый торган математик модельләр бар. Компьютерлар ярдәмендә күктәге теләсә нинди күзәтелә торган объектның урнашуын меңләгән еллар дәвамында үткән һәм киләчәккә югары төгәллек белән исәпләп була. Ләкин, заманча исәпләү чаралары һәм математик модельләр барлыкка килгәнче күпкә алдарак, галимнәр Кояш һәм Ай тотылуларын фаразлый алганнар. Тарихи яктан, Якын Көнчыгыш һәм [[Кытай]] галимнәре моны берничә мең ел элек эшләгәннәр. Антик заманда да тотылуларны уңышлы фаразлаганнар. Әгәр Айның орбитасы эклиптика яссылыгында ятса, Жирдә һәр ай (дөресен әйткәндә — һәр 29,5 тәүлек саен) бер Ай (тулы Айда) һәм бер Кояш (яңа Айда) тотылу күзәтелер иде. Ләкин Ай орбитасының авышлыгы 5 градус чамасы тәшкил итә, шуңа күрә тотылу өчен яңа Ай яки тулы Ай вакытында Ай орбита төеннәренең берсенә якын (ягъни орбита белән эклиптика кисешкән ноктага якын) узарга кирәк. Мондый тәңгәллекләр, даими булса да, еш булмый, бу исә тотылуларның чагыштырмача сирәк булуына сәбәп була. Күпьеллык күзәтүләр һәм тотылуларны теркәү Ай һәм Кояш тотылуларының озынлыгы 6585,3 тәүлек, ягъни 18 ел, 11 көн һәм 8 сәгатьтән аз гына кимрәк булган цикл белән баруын күрсәткән. Бу чор сарос дип атала. Бер сарос эчендә 28-29 Ай һәм 41-43 Кояш тотылу була (Кояш тотылуларыннан — 15-17 өлешләтә, 15 боҗрасыман һәм 13 тулы). Киң таралган ялгыш фикергә карамастан, тулаем алганда Ай тотылулар Кояшныкына караганда сирәгрәк була. Ләкин Ай (тулы яки өлешчә) тотылу җир шарының яртысында күзәтелә, өлешчә Кояш тотылу җир шарының дүрттән бер өлешеннән дә артмый, тулы Кояш тотылу бары тик 250 км -дан да киң булмаган полосада гына күзәтелә. Сарос тәүлекләргә күп тапкырлар туры килмәгәнлектән, киләсе чорда тотылу полосасы алдагы чорда үткән урында үтми. Нәтиҗәдә, бер урында тулы Кояш тотылулар чыннан да сирәк кабатлана: уртача алганда, өч йөз елга бер тапкыр. Нәкъ менә шуңа күрә бер урында яшәүче күзәтүче үз гомерендә бик күп Ай тотылуларын күрә һәм бер генә Кояш тотылуын да күрә алмый. Мәсәлән, Мәскәүдә тарихи чорда биш тулы кояш тотылу теркәлгән: 1124 елның 11 августында (Мәскәүдән көньяк-көнбатышта күзәтелгән), 1140 елның 20 мартында, 1415 елның 7 июнендә, 1476 елның 25 февралендә һәм 1887 елның 19 августында (Мәскәүдән төньякта күзәтелгән), ә 4 минут дәвамлылыгы белән киләсесе 2126 елның 16 октябрендә күзәтеләчәк. Сарос [[борынгы Мисыр]] һәм [[Babil|Бабил]] астрономнарына билгеле булган. Сарос аркасында борынгы астрономнар, күк механикасы турында төгәл фаразлары яки исәпләү кораллары булмаса да, тотылуларны җитәрлек төгәллек белән фаразлый алганнар. Чыннан да, тотылу көнен һәм вакытын фаразлау өчен, соңгы тотылулар исемлеге булу һәм һәрберсенең датасына һәм вакытына бөтен санлы сарос өстәү җитә. Ай тотылуын фаразлау бөтенләй дә авыр түгел. Кояш тотылуы белән бераз катлаулырак, чөнки тотылу сарос аша кабатланса, аның сызыгы башка урында үтәчәген исәпкә алырга кирәк, һәм сезгә шул урынны исәпли белергә кирәк. Кояш тотылуларын исәпләүне җиңеләйтү өчен, борынгылар өчләтә сарос яки [[:ru:Экселигмос|экселигмос]] кулланганнар, бу чор 19 755,9 көнгә тигез, бу көннәрнең тулы саныннан сизелерлек азрак аерыла. Сарос буенча тотылуларны фаразлау плюс-минус 300 ел чикләрендә дөрес төгәллек бирә, ераграк вакытларда хаталар туплану аркасында килеп чыккан тоткарлыклар башлана. == Ай төеннәре һәм аларның кояш һәм ай тотылуларындагы роле == Ай төеннәре — [[Ай (иярчен)|Ай]] орбитасы эклиптика яссылыгы белән кисешкән нокталар. Төньяк һәм Көньяк Ай төенен аералар. Кояш һәм Ай тотылулары турыдан-туры Ай төеннәре белән бәйле һәм һәрвакыт төеннәрнең берсе янында була. Тулы Кояш һәм Ай тотылулары Ай үз орбитасының бер төененә иң якын булганда була. Ай күләгәсе (тулы Кояш тотылу очрагында) Җир экваторына иң якын төшә; яки Җир күләгәсе Айны тулысынча каплап ала (Ай тотылу очрагында). Шулай итеп, тулы тотылу -Кояшның, Җирнең (экватор буенча) һәм Айның бер сызыкка тезелеп торуының (бу тотылу циклында бу ни дәрәҗәдә төгәл килеп чыккан)күрсәткече. Кояшның өлешчә һәм яртылаш Ай тотылулары тотылуның Ай төеннәрнең берсеннән җитәрлек ераклыкта (градусларда) булганда булуын аңлата. Шулай итеп, Ай күләгәсе Җир «яныннан» яки Җирнең бер полюсына бик якын төшә (Кояш тотылу өчен); яки Җир күләгәсе Айны капламай диярлек (ярым күләгәле Ай тотылу өчен). Шулай ук тулы һәм боҗрасыман (кулса формасындаг) Кояш тотылулары төшенчәләрен аерырга кирәк. Тотылулар һәрхәлдә бер төенгә якын була, ләкин тулы һәм боҗрасыман Кояш тотылулар тотылу вакытында Айның Жирдән ераклыгы дәрәҗәсе белән аерылалар һәм бу факт төеннәргә бәйле түгел. Тотылу вакытында, Ай Җиргә иң якын булганда, ул тулы Кояш тотылуын барлыкка китерә; Ул Җирдән ераграк булганда, ул боҗрасыман Кояш тотылуын барлыкка китерә (Айдан максималь күләгә тапы Җир өслегендә фокуслана) Айның төеннәргә географик яктан якын булуы күләгәнең Җир экваторына якынлыгын күрсәтә (Кояш тотылу вакытында Айның максималь күләгәсе шунда урнаша), яки Ай тотылу вакытында Айның Җир күләгәсе белән тулысынча каплану дәрәҗәсен күрсәтә. Җирдә Айдан максималь күләгә ноктасы тулысынча капланмаган яки географик яктан булмаган очракта, бу вакытта Айның Ай төеннәренең берсеннән шактый ерагаюы турында сөйли. Бу тотылу булганга күрә, Ай чыннан да бер төен янында тора, ләкин җитәрлек түгел. Төеннәрнең берсенә ул тулы яки боҗрасыман тотылу вакытында, ягъни җир өслегендә максималь күләгә ноктасының географик координатасын барлыкка китергәндә, иң якын булачак. Тотылуның тулылык дәрәҗәсе (тулы яки өлешчә) Айның Җирдән тотылу вакытында ераклыгы белән билгеләнә һәм Айның Ай төеннәренә якынлыгына бәйле түгел. Кояш тотылуы вакытында Айның аның орбиталь төеннәренең берсенә якынлык дәрәҗәсе Айның максималь күләгәсенең Җир экваторына географик якынлыгын күрсәтәчәк. == Башка төр тотылулар == Ай һәм Кояш тотылуларыннан тыш, күктә башка тотылулар да була. Мәсәлән, планеталар йолдызларны каплап ала. Мондый күренешләр «капламалар» дип атала. == Ай тотылуларының кешелек мәдәниятендә һәм фәнендә роле == [[Файл:Solar_eclipse_under_frontal_line_from_Niva_Magazine.jpg|сулда|мини|559x559пкс|1914 елның 8 августында [[Россия империясе|Россия империясендә]] тотылу, ул [[Беренче бөтендөнья сугышы|Беренче бөтендөнья сугышының]] булачак хәрби хәрәкәтләре булган урыннар аша үтә.]] [[Файл:Лунное_затмение_над_Токио,_8_октября_2014.jpg|мини|230x230пкс|2014 елның 8 октябрендә [[Токио]] өстендә Ай тотылуы]] Борынгы заманнардан бирле Кояш һәм Ай тотылулары, башка сирәк очрый торган астрономик күренешләр, мәсәлән, [[Комета|кометаларның]] барлыкка килүе кебек, тискәре вакыйгалар дип саналган. Кешеләр тотылулардан куркып калганнар, чөнки алар сирәк, гадәти булмаган һәм куркыныч булган. Күп мәдәниятләрдә тотылулар бәхетсезлек һәм һәлакәт хәбәрчесе дип саналган (бу, бигрәк тә, ай тотылуларына кагыла, күрәсең, кан белән бәйле, күләгәле Айның кызыл төсе аркасында). Мифологиядә ай тотылуы югары көчләр арасындагы көрәш белән бәйле булган, аларның берсе урнаштырылган дөнья тәртибен бозарга (Кояшны «сүндерергә» яки «ашарга», Айны «үтерергә» яки «канга батырырга»), ә икенчесе аны саклап калырга теләгән. Кайбер халыкларның ышанулары тотылулар вакытында тулы тынлык һәм активлык таләп итә, ә кайберләре, киресенчә, «яктылык көчләренә» ярдәм итү өчен актив сихерчелек таләп итә. Тотылу механизмы күптән өйрәнелгән һәм гомумән билгеле булса да, тотылу турындагы бу караш хәзерге заманга кадәр билгеле дәрәҗәдә сакланып калган. Тотылулар фән өчен бай материаллар бирә. Борынгы заманнарда тотылуларны күзәтү күк механикасын өйрәнүгә һәм Кояш системасының структурасын аңларга ярдәм итте. Айдагы Җир күләгәсен күзәтү безнең планетаның шарсыман булуын күрсәтүче беренче «космик» дәлил булып тора. Аристотель Ай тотылуы вакытында Җир күләгәсенең формасы һәрвакыт түгәрәк булуын беренче булып билгеләп үтә, бу Җирнең шарсыман булуын күрсәтә. Кояш тотылулары Кояш таҗын өйрәнү мөмкинлеге бирде, моны гадәти вакытта күзәтү мөмкин түгел. Кояш тотылуы вакытында яктылык нурларының зур масса янында гравитацион бөгелүе күренешләре теркәлә, бу гомуми чагыштырмалык теориясе нәтиҗәләренең беренче эксперименталь дәлилләренең берсе булә. Кояш системасының эчке планеталарын өйрәнү аларның Кояш дискы буйлап хәрәкәтен күзәтүдә мөһим роль уйный. Шулай итеп, [[Михаил Ломоносов|Ломоносов]] 1761 елда Венераның Кояш дискы аша үтүен күзәтеп һәм Венераның Кояш дискына кергәндә һәм чыкканда кояш нурының сынуын ачыклап, Венераның атмосферасын ачкан беренче кеше булды (Шретер һәм Гершельдән 30 ел элек). == Кинола тотылулар == [[Файл:Saturn_eclipse.jpg|мини|380x380пкс|2006 елның 15 сентябрендә [[Сатурн (планета)|Сатурннан]] Кояш тотылуы. Фотосурәт Кассини планетаара станциясеннән 2,2 миллион километр ераклыктан төшерелгән.]] * [http://www.secl.ru/ «Тотылу көннәре»] * Башка планетада тотылуга багышланган «Pitch Black» («Кромешная тьма») фильмы, ул Россия прокатында «Черная дыра» дип атала. * Кояшның тулы тотылуы аркасында, Мэль Гибсонның «Апокалипсис» герое ацтек пирамидасының корбан ташында үлемнән котыла. * Стивен Кингның «Долорес Клэйборн» фильмында кояшның тулы тотылуы вакытында булган үтерү сурәтләнә. Шул ук исемдәге фильм да шул китап нигезендә төшерелгән. == Искәрмәләр == <references responsive="1"></references> == Әдәбият == * Затмения // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2005. — Т. II. — <nowiki>ISBN 9965-9746-3-2</nowiki>. == Сылтамалар == * [http://www.secl.ru/ Солнечные затмения] [[Төркем:Астрономик күренешләр]] a8ocgfyhgwvhclnzy7ft3wug2owkvsj Бәхәс:Тотылу (астрономия) 1 1488534 5838509 2026-04-29T11:27:57Z Таңһылыу 21598 Яңа бит: «{{10000}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = Русия| ил2 = | ил3 = | тема= астрономия| тема2=фән | тема3=}}» 5838509 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = Русия| ил2 = | ил3 = | тема= астрономия| тема2=фән | тема3=}} b0j4nyu2zbtooumo4zsamosclqeu01j