Wikipedia ttwiki https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82 MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Медиа Махсус Бәхәс Кулланучы Кулланучы бәхәсе Википедия Википедия бәхәсе Файл Файл бәхәсе МедиаВики МедиаВики бәхәсе Калып Калып бәхәсе Ярдәм Ярдәм бәхәсе Төркем Төркем бәхәсе Портал Портал бәхәсе TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 13875 5839232 4409870 2026-05-03T18:02:59Z ~2026-20951-15 60255 /* {{Туулар}} */ 5839232 wikitext text/x-wiki '''1 март''' — [[Милади тәкъвиме]]ндә өченче айның беренче көне. Ел ахырына кадәр 305 көн кала. {{Март тәкъвиме}} {{Шулай ук карагыз/Көн}} {{Тарихта бу көн}} =={{Бәйрәмнәр һәм вакыйгалар}}== [[File:DecIndep31.jpg|thumb|''Беренче март хәрәкате'' һәйкәле.]] [[File:Ndzw7.2011.jpg|thumb|"Ләгънәтләнгән гәскәриләрне" искә алу милли хәтер көне, 2011.]] [[File:Castle_Bravo_Blast.jpg|thumb|Кастл Браво <small>([[:en:Castle Bravo|en]])</small> атом-төш су тудыргыч бомба сынавының гөмбәсыман болыты, Бикини атоллы, [[1954]].]] [[File:Scavenger_in_Hong_Kong.jpg|thumb|Чүп-чар җыючы, {{Гонконг гербы}}.]] [[File:Martenitsa.jpg|thumb|Мартеница курчаклары]] [[File:StDavidsDay.jpg|thumb|''Изге Дэвид көне'' парады, Кардифф, 2008.]] [[File:Martisor_simple.svg|thumb|Гадәти ''Мэрцишор'' бүләге.]] ==={{Халыкара истәлекле период}}=== * {{UN}} — '''''Халыкара сыфыр (0) дискриминация көне''''' <small>({{lang-es|[[:es:Día Internacional para la Cero Discriminación|Día Internacional para la Cero Discriminación]]}})</small>. ==={{Илләр буенча бәйрәмнәр}}=== * {{Байрак/Босния һәм Герцеговина}} [[Босния һәм Герцеговина]] — '''''Бәйсезлек көне''''' <small>({{lang-bs|Dan nezavisnosti Bosne i Hercegovine}}, {{lang-sh|Dan nezavisnosti Bosne i Hercegovine}}, {{lang-sr|Дан независности Босне и Херцеговине}}, {{lang-en|[[:en:Independence Day (Bosnia and Herzegovina)|Independence Day (Bosnia and Herzegovina)]]}})</small>, [[1992 ел]], [[File:Flag_of_SFR_Yugoslavia.svg|20px]] [[Югославия Социалистик Федератив Җөмһүрияте|Югославия социалист федератив республикасыннан]]. * {{ESP}} — [[File:Flag_of_the_Balearic_Islands.svg|20px]] Балеар утрауларында <small>([[:es:Islas Baleares|es]])</small> '''''Балеар утраулары көне''''' <small>({{lang-es|[[:es:Día de las Islas Baleares|Día de las Islas Baleares]]}}, {{lang-ca|[[:ca:Diada de les Illes Balears|Diada de les Illes Balears]]}})</small>, яки ''Автономия көне'' <small>({{lang-es|Día de la [[:es:Comunidad autónoma|Comunidad]]}}), [[1983]]. * {{ITA}} — '''''Венециан яңа елы''''' <small>({{lang-vec|[[:vec:Bati marso|Bati marso]]}}, {{lang-it|[[:it:Capodanno veneziano|Capodanno veneziano]]}})</small>, [[File:Flag_of_Most_Serene_Republic_of_Venice.svg|20px]] [[Венециан республикасы]] <small>([[:vec:Republica de Venesia|vec]])</small> заманыннан бирле искә алынучы җирле милли бәйрәм, күбесенчә бүгенге [[File:Flag_of_Veneto.svg|20px]] Венето регионында <small>([[:vec:Vèneto|vec]])</small>. * {{KOR}} — '''''Беренче март хәрәкате көне''''' <small>({{lang-ko|[[:ko:3·1절|3·1절]]}}, {{lang-en|[[:en:March 1st Movement|March 1st Movement]] Day}})</small>, [[1919 ел]]да {{Япония империясе байрагы}}нең ябырылуына каршылык хәрәкате күтәрелгән көне. * {{MHL}} — '''''Атом-төш коралларын сынау корбаннарын искә алу көне''''' <small>({{lang-en|[[:en:Remembrance Day (Marshall Islands)|Remembrance Day (Marshall Islands)]]}})</small>, [[1954 ел]]да Бикини атоллында ''<small>([[:en:Bikini Atoll|en]])</small>'' термотөш су тудыргыч бомбасы сыналган көне. * {{Байрак/Панама}} [[Панама]] — '''''Конституция көне''''' <small>({{lang-en|[[:en:Constitution of Panama|Constitution of Panama]] Day}}, {{lang-es|Día de la Constitución de la República de Panamá}})</small>.<ref>{{ref-ru}} [http://www.calend.ru/holidays/panama/ Праздники Панамы]</ref><ref>{{ref-es}} [http://binal.ac.pa/binal/iframes/festivos.php?all=true Biblioteca Nacional de de Panamá: Festividades del año 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141102000756/http://binal.ac.pa/binal/iframes/festivos.php?all=true |date=2014-11-02 }}</ref> * {{PRY}} — '''''Ватан каһарманнары көне''''' <small>({{lang-es|Día de los Héroes de la Patria}})</small>, [[1864]]-[[1870 ел]]гы Парагвай сугышы <small>([[:es:Guerra de la Triple Alianza|es]])</small> тәмамлануы көне.<ref>{{ref-es}} [http://www.mec.gov.py/cms/entradas/291966-calendario-escolar-ano-lectivo-2012 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120824080027/http://www.mec.gov.py/cms/entradas/291966-calendario-escolar-ano-lectivo-2012 |date=2012-08-24 }} Calendario Escolar Año Lectivo 2012, Asuncion, Ministerio de Educación y Culto, Paraguay</ref><ref>{{ref-ru}} [http://anydaylife.com/calendar/1805 Национальный день героев в Парагвае]</ref> * {{POL}} — '''''"Ләгънәтләнгән гәскәриләрне" искә алу милли хәтер көне''''' <small>({{lang-pl|[[:pl:Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”|Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”]]}})</small>, 1940-1950 елларда [[коммунист]] һәм [[Советлар Берлеге|советлар]]ның ябырылуына каршылык күрсәткән оешкан подполье вәкилләренең илнең бәйсезлеге өчен көрәшләренә багышланган чара. * {{JPN}} — '''''Милли тынычлык өчен көрәш көне — "Бикини көне"''''' <small>({{lang-ru|Национальный день борьбы за мир в Японии — "День Бикини"}})</small>.<ref>{{ref-ru}} [http://ria.ru/spravka/20130301/925148613.html Национальный день борьбы за мир в Японии — "День Бикини"]</ref> ==={{Һөнәри һәм җәмгыяви бәйрәмнәр}}=== * [[File:The_Earth_seen_from_Apollo_17.jpg|20px]] / [[File:CivilDefence.svg|20px]] '''''Бөтендөнья гражданлык оборонасы көне''''' <small>({{lang-pl|[[:pl:Światowy Dzień Obrony Cywilnej|Światowy Dzień Obrony Cywilnej]]}}, {{lang-en|World [[:en:Civil Defence|Civil Defence]] Day}})</small>. * [[File:The_Earth_seen_from_Apollo_17.jpg|20px]] / [[File:Orange_ribbon.svg|20px]] '''''Кешеләрнең үз-үзен яралау һәм тәннәренә башка физик зыян китерү <small>([[:ru:Самоповреждение|ru]])</small> вәзьгыятен искә алу көне''''' <small>({{lang-en|[[:en:Self-injury Awareness Day|Self-injury Awareness Day]]}})</small>, бөтендөнья инициативасы. * [[File:The_Earth_seen_from_Apollo_17.jpg|20px]] '''''Бөтендөнья чүп-чарны чисталык һәм яңадан куллану максатлары өчен җыючылар көне''''' <small>({{lang-es|Día Mundial del [[:es:Reciclador de Base|Reciclador de Base]]}})</small>. * {{USA}}: ** '''''Милли дуңгыз көне ''''' <small>({{lang-en|[[:en:National Pig Day|National Pig Day]]}})</small>, чаралар [[1972]] елдан бирле балалар бакчаларында, мәктәпләрдә, зооботаник бакчаларында һәм спорт уеннарында оештырыла. ** '''''Милли ак тәнле булмаган [[хатын-кыз]]лар көне''''' <small>({{lang-ru|[[:ru:Национальный день цветных женщин|Национальный день цветных женщин]]}}, {{lang-en|National Women of Color Day}})</small>.<ref>{{ref-en}} [http://www.upenn.edu/aarc/wocap/annual.html Annual Women of Color Day]</ref> * {{BGR}} — '''''Марта әби көне''''' <small>({{lang-bg|[[:bg:Баба Марта|Баба Марта]] деня}}, {{lang-en|[[:en:Baba Marta Day|Baba Marta Day]]}})</small> хакына Пижо һәм Пенда исемле хатын һәм ир курчак Мартеницалары <small>({{lang-bg|[[:bg:Мартеница|Мартеница]]}})</small> бүләк ителә. * {{GBR}} / {{WAL}} — '''''Изге Дэвид көне''''' <small>({{lang-cy|[[:cy:Dydd Gŵyl Dewi|Dydd Gŵyl Dewi]]}})</small>, [[2000 ел]]гы региональ парламенты акты нәтиҗәсендә ''ял көне булмаган [[рәсми бәйрәм]]'' статусын ала. * {{ICE}} — '''''Сыра көне''''' <small>({{lang-en|[[:en:Beer Day (Iceland)|Beer Day]]}})</small>, [[1989 ел]]да көчле градуслы сыраларны ясау, сату һәм өчү яңадар рөхсәт ителгән көне. * {{RUS}}: ** {{WHO}} — '''''Бөтендөнья иммунитет көне''''' <small>({{lang-ru|Всемирный день иммунитета}})</small>.<ref>{{ref-ru}} [http://mru141.fmbaros.ru/about/our_news/index.php?id_4=1653 ФМБА России: Всемирный день иммунитета] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304235040/http://mru141.fmbaros.ru/about/our_news/index.php?id_4=1653 |date=2016-03-04 }}</ref> ** '''''[[мәче]]ләр көне''''' <small>({{lang-ru|День кошки}})</small>.<ref>{{Citation |title=1 март – Бөтендөнья мәчеләр көне |url=http://beznen.ru/basma/2010-08/1-mart-botendonya-mecheler-kone/ |access-date=2011-09-19 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305145249/http://beznen.ru/basma/2010-08/1-mart-botendonya-mecheler-kone/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{ref-ru}} [http://www.calend.ru/holidays/0/0/1902/ День кошек в России]</ref> ** '''''Россия эчке эшләр министрлыгының криминалистика экспертлары көне''''' <small>({{lang-ru|День эксперта-криминалиста МВД России}})</small>.<ref>{{ref-ru}} [http://www.calend.ru/holidays/0/0/2585/ День эксперта-криминалиста МВД России]</ref> * {{ROU}}, румын һәм [[File:Aromanian_flag.svg|20px]] арумыннар диаспораларда — '''''Мэрцишор''''' <small>({{lang-ro|[[:ro:Mărțișor|Mărțișor]]}})</small> яз бәйрәме. * {{TUR}} — '''''Исәп-хисапчылар көне''''' <small>({{lang-tr|[[:tr:Muhasebe|Muhasebe]]ciler Günü}})</small>.<ref>{{ref-tr}} [http://www.muhasebedersleri.com/cesitli-bilgiler/muhasebeciler-gunu.html MUHASEBECİLER GÜNÜ]</ref> * {{CHE}} / [[File:Wappen_Neuenburg_matt.svg|20px]] Нөшател [[кантон]]ы <small>([[:fr:Canton de Neuchâtel|fr]])</small> — '''''Республика көне''''' <small>({{lang-fr|Jour de la République}})</small>, [[1848 ел]]гы декларация көне.<ref>{{ref-de}} [http://www.datumsrechner.de/FeiertageSchweiz.pdf Ausführliche Übersicht der Schweizer Feiertage] (PDF, 65,4 kB)</ref> * {{JPN}} — '''''Декопон көне''''' <small>({{lang-ja|[[:ja:シラヌヒ|シラヌヒ]]}}, {{lang-en|[[:en:Dekopon|Dekopon]] Day}})</small>, татлы төшсез цитрус җимеше. * Халыкара йокы көне. * Халыкара наркоманиягә һәм наркобизнеска каршы көрәш көне. =={{Вакыйгалар}}== * [[1565 ел|1565]] — [[Бразилия]]дә [[Португалия]] колониясе – [[Рио-де-Жанейро]] нигезләнә. * [[1803 ел|1803]] — [[Огайо]] [[АКШ]]га 17нче штат буларак керде. * [[1918 ел|1918]] — [[Ырынбур]]да [[Башкортстан (гәзит)|«Башкортстан»]] ([[Кызыл таң|«Кызыл таң»]]) гәзите чыга башлый. * [[1970 ел|1970]] — [[Родезия]] [[Бөекбритания]]дән бәйсезлек игълан итте. =={{Туулар}}== {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1 март көнне туганнар}} * [[1445 ел|1445]] — [[Сандро Боттичелли]], * [[1810 ел|1810]] (''башка мәгүматлар буенча [[22 февраль]]'') — [[Фредерик Шопен]] (''Fryderyk Franciszek Chopin''), мәшһүр композитор һәм пианист. * [[1846 ел|1846]] — [[Василий Катаринский]], * [[1855 ел|1855]] — [[Евдокия Зуиха]], * [[1873 ел|1873]] — Габдрахман Рәфыйков, татар мәгърифәтчесе, мөгаллим, [[Хезмәт Батыры]]. * [[1875 ел|1875]] — [[Нестор Петровский]], * [[1876 ел|1876]] — [[Гавриил Алюнов]], * [[1891 ел|1891]] — [[Василий Горохов (педагог)|Василий Горохов]], педагогика фәннәре докторы, КДПИ профессоры. * [[1892 ел|1892]] — [[Акутагава Рюноскэ]], япон язучысы. * [[1900 ел|1900]] — [[Госман Йосыпов]], үзбәк совет фирка-дәүләт эшлеклесе. * [[1903 ел|1903]] — [[Тимофей Григорьев]], * [[1910 ел|1910]] — [[Арчер Мартин]], * [[1913 ел|1913]] — [[Фазыл Абделҗәлилов]], [[нугай]] язучысы. * [[1915 ел|1915]] — [[Юрий Гагаринский]], * [[1918 ел|1918]] — [[Эльсе Фишер]], * [[1919 ел|1919]] — [[Рәшит Пономарёв]], * [[1920 ел|1920]] — [[Александр Волков (1920)|Александр Волков]], * 1920 — [[Хәбибулла Габдүшев]], трактор бригадасы бригадиры, [[Социалистик Хезмәт Каһарманы]]. * [[1923 ел|1923]] — [[Петер Куцка]], * 1923 — [[Хәким Гыйләҗев]], [[мәгариф]] һәм [[матбугат]] эшлеклесе, [[башкорт]] язучысы. * [[1924 ел|1924]] — [[Мәхмүт Рәфыйков]], кинооператор. * [[1925 ел|1925]] — [[Габдулла Байбурин]], [[мәгариф]] һәм [[матбугат]] эшлеклесе, [[татар теле|татар]] язучысы, тәрҗемәче. * [[1927 ел|1927]] — [[Ариан Калинин]], * [[1928 ел|1928]] — [[Саимә Ибраһимова]], язучы һәм тәрҗемәче. * 1928 — [[Харрас Йосыпов]], * [[1930 ел|1930]] — [[Наил Йосыпов]], * [[1932 ел|1932]] — [[Леонид Аксентьев]], * [[1934 ел|1934]] — [[Вержине Свазлян]], * 1934 — [[Илмирә Гафарова]], азәри һәм совет дәүләт эшлеклесе. * [[1937 ел|1937]] — [[Абрек Абзгилдин]], нәкышче, монументаль сәнгать рәссамы. * [[1938 ел|1938]] — [[Михаил Зайцев (1938)|Михаил Зайцев]], * [[1941 ел|1941]] — [[Наил Шәйхетдинов]], театр актеры, Россиянең һәм Татарстанның халык артисты. * 1941 — [[Нурислам Хәсәнов]], татар [[язучы]]сы, прозаик. * [[1943 ел|1943]] — [[Рәфикъ Юныс]], шагыйрь һәм журналист. * 1943 — [[Рәшит Сюняев]], астрофизик галим. * [[1945 ел|1945]] — [[Алексей Чернецов]] * 1945 — [[Роза Баһаветдинева]] * [[1947 ел|1947]] — [[Вакифә Хәйруллина]], * 1947 — [[Владимир Васильев (1947)|Владимир Васильев]], * 1947 — [[Ләлә Сабирова]], балалар язучысы. * [[1949 ел|1949]] — [[Венера Нигъмәтуллина]], * [[1950 ел|1950]] — [[Рашат Низамиев]], татар язучысы, шагыйрь. * 1950 — [[Тәлгать Нәҗмиев]], татар язучысы, журналист. * [[1952 ел|1952]] — [[Станислав Шалухин]], * [[1953 ел|1953]] — [[Константин Толкачёв]], * [[1955 ел|1955]] — [[Гүзәл Галиева]], * [[1956 ел|1956]] — [[Зифа Нагаева]], автор-башкаручы. * 1956 — [[Юрий Трутнев]], * [[1957 ел|1957]] — [[Рөстәм Миңнеханов]], сәясәтче. * [[1963 ел|1963]] — [[Айдан Шенер]], * [[1970 ел|1970]] — [[Максим Акимов]], * [[1974 ел|1974]] — [[Мария Манакова]], * [[1976 ел|1976]] — [[Валерио Вермильо]], * [[1977 ел|1977]] — [[Раил Гатауллин (1977)|Раил Гатауллин]], * [[1978 ел|1978]] — [[Рамил Ариткулов]], * [[1982 ел|1982]] — [[Сергей Бернацкий]], * [[1983 ел|1983]] — [[Станка Златева]], * [[1987 ел|1987]] — [[Александр Бумагин]], * [[1988 ел|1988]] — [[Михаил Анисин]], * [[1990 ел|1990]] — [[Туули Ранд]], * [[1994 ел|1994]] — [[Альберт Нурминский]], * 1994 — [[Джастин Бибер]], җырчы =={{Вафатлар}}== {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1 март көнне вафатлар}} * [[1885 ел|1885]] — [[Виктор Пасхалов]], * [[1899 ел|1899]] — [[Владимир Жуковский]], * [[1911 ел|1911]] — [[Якоб Һендрик Вант-Һофф]], * [[1938 ел|1938]] — [[Габриеле Д’Аннунцио]], * [[1942 ел|1942]] — [[Николай Зарубин]], * [[1944 ел|1944]] — [[Филипп Мазилин]], * [[1966 ел|1966]] — [[Иван Богомолов]], * 1966 — [[Фәттах Латыйпов]], * [[1981 ел|1981]] — [[Ядкарь Ваһапов]], * [[1988 ел|1988]] — [[Елизавета Гурьянова]], * [[1992 ел|1992]] — [[Александра Токарева]], * [[1995 ел|1995]] — [[Владислав Листьев]], * [[1997 ел|1997]] — [[Ямаш Игәнәй]], татар шагыйре, журналист, публицист. * [[2000 ел|2000]] — [[Александр Доставалов]], * 2000 — [[Дмитрий Бәдретдинов]], * [[2001 ел|2001]] — [[Гали Хөсәенов]], [[театр]] һәм [[телевидение]] режиссёры. * [[2004 ел|2004]] — [[Аугусто да Коста]], * [[2007 ел|2007]] — [[Федосия Салтыкова]], * [[2008 ел|2008]] — [[Владимир Соловьёв]], * 2008 — [[Вячеслав Расцветаев]], * [[2011 ел|2011]] — [[Флера Зыятдинова]], җәмәгать эшлеклесе, сәясәтче. * [[2015 ел|2015]] — [[Анатолий Логунов]], * [[2016 ел|2016]] — [[Роберт Заһретдинов]], кубызчы. * [[2018 ел|2018]] — [[Даяна Тер-Ованесян]], * [[2019 ел|2019]] — [[Жорес Алфёров]], == Сынамышлар == * Әгәр беренче мартта тәрәзәләргә боз катса, бу елны кыяр уңар., * Беренче мартта буран булса, карабодай уңар. =={{Дини бәйрәмнәр}}== ===={{Исем бәйрәмнәре}}==== == Шулай ук карагыз == {{commonscat|1 March}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Тәкъвим}} [[Төркем:Ел көннәре]] [[Төркем:1 март]] gtkhyidydzalvft5qzmgoau4qc4fcym 5839234 5839232 2026-05-03T18:04:14Z ~2026-20951-15 60255 /* {{Туулар}} */ 5839234 wikitext text/x-wiki '''1 март''' — [[Милади тәкъвиме]]ндә өченче айның беренче көне. Ел ахырына кадәр 305 көн кала. {{Март тәкъвиме}} {{Шулай ук карагыз/Көн}} {{Тарихта бу көн}} =={{Бәйрәмнәр һәм вакыйгалар}}== [[File:DecIndep31.jpg|thumb|''Беренче март хәрәкате'' һәйкәле.]] [[File:Ndzw7.2011.jpg|thumb|"Ләгънәтләнгән гәскәриләрне" искә алу милли хәтер көне, 2011.]] [[File:Castle_Bravo_Blast.jpg|thumb|Кастл Браво <small>([[:en:Castle Bravo|en]])</small> атом-төш су тудыргыч бомба сынавының гөмбәсыман болыты, Бикини атоллы, [[1954]].]] [[File:Scavenger_in_Hong_Kong.jpg|thumb|Чүп-чар җыючы, {{Гонконг гербы}}.]] [[File:Martenitsa.jpg|thumb|Мартеница курчаклары]] [[File:StDavidsDay.jpg|thumb|''Изге Дэвид көне'' парады, Кардифф, 2008.]] [[File:Martisor_simple.svg|thumb|Гадәти ''Мэрцишор'' бүләге.]] ==={{Халыкара истәлекле период}}=== * {{UN}} — '''''Халыкара сыфыр (0) дискриминация көне''''' <small>({{lang-es|[[:es:Día Internacional para la Cero Discriminación|Día Internacional para la Cero Discriminación]]}})</small>. ==={{Илләр буенча бәйрәмнәр}}=== * {{Байрак/Босния һәм Герцеговина}} [[Босния һәм Герцеговина]] — '''''Бәйсезлек көне''''' <small>({{lang-bs|Dan nezavisnosti Bosne i Hercegovine}}, {{lang-sh|Dan nezavisnosti Bosne i Hercegovine}}, {{lang-sr|Дан независности Босне и Херцеговине}}, {{lang-en|[[:en:Independence Day (Bosnia and Herzegovina)|Independence Day (Bosnia and Herzegovina)]]}})</small>, [[1992 ел]], [[File:Flag_of_SFR_Yugoslavia.svg|20px]] [[Югославия Социалистик Федератив Җөмһүрияте|Югославия социалист федератив республикасыннан]]. * {{ESP}} — [[File:Flag_of_the_Balearic_Islands.svg|20px]] Балеар утрауларында <small>([[:es:Islas Baleares|es]])</small> '''''Балеар утраулары көне''''' <small>({{lang-es|[[:es:Día de las Islas Baleares|Día de las Islas Baleares]]}}, {{lang-ca|[[:ca:Diada de les Illes Balears|Diada de les Illes Balears]]}})</small>, яки ''Автономия көне'' <small>({{lang-es|Día de la [[:es:Comunidad autónoma|Comunidad]]}}), [[1983]]. * {{ITA}} — '''''Венециан яңа елы''''' <small>({{lang-vec|[[:vec:Bati marso|Bati marso]]}}, {{lang-it|[[:it:Capodanno veneziano|Capodanno veneziano]]}})</small>, [[File:Flag_of_Most_Serene_Republic_of_Venice.svg|20px]] [[Венециан республикасы]] <small>([[:vec:Republica de Venesia|vec]])</small> заманыннан бирле искә алынучы җирле милли бәйрәм, күбесенчә бүгенге [[File:Flag_of_Veneto.svg|20px]] Венето регионында <small>([[:vec:Vèneto|vec]])</small>. * {{KOR}} — '''''Беренче март хәрәкате көне''''' <small>({{lang-ko|[[:ko:3·1절|3·1절]]}}, {{lang-en|[[:en:March 1st Movement|March 1st Movement]] Day}})</small>, [[1919 ел]]да {{Япония империясе байрагы}}нең ябырылуына каршылык хәрәкате күтәрелгән көне. * {{MHL}} — '''''Атом-төш коралларын сынау корбаннарын искә алу көне''''' <small>({{lang-en|[[:en:Remembrance Day (Marshall Islands)|Remembrance Day (Marshall Islands)]]}})</small>, [[1954 ел]]да Бикини атоллында ''<small>([[:en:Bikini Atoll|en]])</small>'' термотөш су тудыргыч бомбасы сыналган көне. * {{Байрак/Панама}} [[Панама]] — '''''Конституция көне''''' <small>({{lang-en|[[:en:Constitution of Panama|Constitution of Panama]] Day}}, {{lang-es|Día de la Constitución de la República de Panamá}})</small>.<ref>{{ref-ru}} [http://www.calend.ru/holidays/panama/ Праздники Панамы]</ref><ref>{{ref-es}} [http://binal.ac.pa/binal/iframes/festivos.php?all=true Biblioteca Nacional de de Panamá: Festividades del año 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141102000756/http://binal.ac.pa/binal/iframes/festivos.php?all=true |date=2014-11-02 }}</ref> * {{PRY}} — '''''Ватан каһарманнары көне''''' <small>({{lang-es|Día de los Héroes de la Patria}})</small>, [[1864]]-[[1870 ел]]гы Парагвай сугышы <small>([[:es:Guerra de la Triple Alianza|es]])</small> тәмамлануы көне.<ref>{{ref-es}} [http://www.mec.gov.py/cms/entradas/291966-calendario-escolar-ano-lectivo-2012 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120824080027/http://www.mec.gov.py/cms/entradas/291966-calendario-escolar-ano-lectivo-2012 |date=2012-08-24 }} Calendario Escolar Año Lectivo 2012, Asuncion, Ministerio de Educación y Culto, Paraguay</ref><ref>{{ref-ru}} [http://anydaylife.com/calendar/1805 Национальный день героев в Парагвае]</ref> * {{POL}} — '''''"Ләгънәтләнгән гәскәриләрне" искә алу милли хәтер көне''''' <small>({{lang-pl|[[:pl:Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”|Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”]]}})</small>, 1940-1950 елларда [[коммунист]] һәм [[Советлар Берлеге|советлар]]ның ябырылуына каршылык күрсәткән оешкан подполье вәкилләренең илнең бәйсезлеге өчен көрәшләренә багышланган чара. * {{JPN}} — '''''Милли тынычлык өчен көрәш көне — "Бикини көне"''''' <small>({{lang-ru|Национальный день борьбы за мир в Японии — "День Бикини"}})</small>.<ref>{{ref-ru}} [http://ria.ru/spravka/20130301/925148613.html Национальный день борьбы за мир в Японии — "День Бикини"]</ref> ==={{Һөнәри һәм җәмгыяви бәйрәмнәр}}=== * [[File:The_Earth_seen_from_Apollo_17.jpg|20px]] / [[File:CivilDefence.svg|20px]] '''''Бөтендөнья гражданлык оборонасы көне''''' <small>({{lang-pl|[[:pl:Światowy Dzień Obrony Cywilnej|Światowy Dzień Obrony Cywilnej]]}}, {{lang-en|World [[:en:Civil Defence|Civil Defence]] Day}})</small>. * [[File:The_Earth_seen_from_Apollo_17.jpg|20px]] / [[File:Orange_ribbon.svg|20px]] '''''Кешеләрнең үз-үзен яралау һәм тәннәренә башка физик зыян китерү <small>([[:ru:Самоповреждение|ru]])</small> вәзьгыятен искә алу көне''''' <small>({{lang-en|[[:en:Self-injury Awareness Day|Self-injury Awareness Day]]}})</small>, бөтендөнья инициативасы. * [[File:The_Earth_seen_from_Apollo_17.jpg|20px]] '''''Бөтендөнья чүп-чарны чисталык һәм яңадан куллану максатлары өчен җыючылар көне''''' <small>({{lang-es|Día Mundial del [[:es:Reciclador de Base|Reciclador de Base]]}})</small>. * {{USA}}: ** '''''Милли дуңгыз көне ''''' <small>({{lang-en|[[:en:National Pig Day|National Pig Day]]}})</small>, чаралар [[1972]] елдан бирле балалар бакчаларында, мәктәпләрдә, зооботаник бакчаларында һәм спорт уеннарында оештырыла. ** '''''Милли ак тәнле булмаган [[хатын-кыз]]лар көне''''' <small>({{lang-ru|[[:ru:Национальный день цветных женщин|Национальный день цветных женщин]]}}, {{lang-en|National Women of Color Day}})</small>.<ref>{{ref-en}} [http://www.upenn.edu/aarc/wocap/annual.html Annual Women of Color Day]</ref> * {{BGR}} — '''''Марта әби көне''''' <small>({{lang-bg|[[:bg:Баба Марта|Баба Марта]] деня}}, {{lang-en|[[:en:Baba Marta Day|Baba Marta Day]]}})</small> хакына Пижо һәм Пенда исемле хатын һәм ир курчак Мартеницалары <small>({{lang-bg|[[:bg:Мартеница|Мартеница]]}})</small> бүләк ителә. * {{GBR}} / {{WAL}} — '''''Изге Дэвид көне''''' <small>({{lang-cy|[[:cy:Dydd Gŵyl Dewi|Dydd Gŵyl Dewi]]}})</small>, [[2000 ел]]гы региональ парламенты акты нәтиҗәсендә ''ял көне булмаган [[рәсми бәйрәм]]'' статусын ала. * {{ICE}} — '''''Сыра көне''''' <small>({{lang-en|[[:en:Beer Day (Iceland)|Beer Day]]}})</small>, [[1989 ел]]да көчле градуслы сыраларны ясау, сату һәм өчү яңадар рөхсәт ителгән көне. * {{RUS}}: ** {{WHO}} — '''''Бөтендөнья иммунитет көне''''' <small>({{lang-ru|Всемирный день иммунитета}})</small>.<ref>{{ref-ru}} [http://mru141.fmbaros.ru/about/our_news/index.php?id_4=1653 ФМБА России: Всемирный день иммунитета] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304235040/http://mru141.fmbaros.ru/about/our_news/index.php?id_4=1653 |date=2016-03-04 }}</ref> ** '''''[[мәче]]ләр көне''''' <small>({{lang-ru|День кошки}})</small>.<ref>{{Citation |title=1 март – Бөтендөнья мәчеләр көне |url=http://beznen.ru/basma/2010-08/1-mart-botendonya-mecheler-kone/ |access-date=2011-09-19 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305145249/http://beznen.ru/basma/2010-08/1-mart-botendonya-mecheler-kone/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{ref-ru}} [http://www.calend.ru/holidays/0/0/1902/ День кошек в России]</ref> ** '''''Россия эчке эшләр министрлыгының криминалистика экспертлары көне''''' <small>({{lang-ru|День эксперта-криминалиста МВД России}})</small>.<ref>{{ref-ru}} [http://www.calend.ru/holidays/0/0/2585/ День эксперта-криминалиста МВД России]</ref> * {{ROU}}, румын һәм [[File:Aromanian_flag.svg|20px]] арумыннар диаспораларда — '''''Мэрцишор''''' <small>({{lang-ro|[[:ro:Mărțișor|Mărțișor]]}})</small> яз бәйрәме. * {{TUR}} — '''''Исәп-хисапчылар көне''''' <small>({{lang-tr|[[:tr:Muhasebe|Muhasebe]]ciler Günü}})</small>.<ref>{{ref-tr}} [http://www.muhasebedersleri.com/cesitli-bilgiler/muhasebeciler-gunu.html MUHASEBECİLER GÜNÜ]</ref> * {{CHE}} / [[File:Wappen_Neuenburg_matt.svg|20px]] Нөшател [[кантон]]ы <small>([[:fr:Canton de Neuchâtel|fr]])</small> — '''''Республика көне''''' <small>({{lang-fr|Jour de la République}})</small>, [[1848 ел]]гы декларация көне.<ref>{{ref-de}} [http://www.datumsrechner.de/FeiertageSchweiz.pdf Ausführliche Übersicht der Schweizer Feiertage] (PDF, 65,4 kB)</ref> * {{JPN}} — '''''Декопон көне''''' <small>({{lang-ja|[[:ja:シラヌヒ|シラヌヒ]]}}, {{lang-en|[[:en:Dekopon|Dekopon]] Day}})</small>, татлы төшсез цитрус җимеше. * Халыкара йокы көне. * Халыкара наркоманиягә һәм наркобизнеска каршы көрәш көне. =={{Вакыйгалар}}== * [[1565 ел|1565]] — [[Бразилия]]дә [[Португалия]] колониясе – [[Рио-де-Жанейро]] нигезләнә. * [[1803 ел|1803]] — [[Огайо]] [[АКШ]]га 17нче штат буларак керде. * [[1918 ел|1918]] — [[Ырынбур]]да [[Башкортстан (гәзит)|«Башкортстан»]] ([[Кызыл таң|«Кызыл таң»]]) гәзите чыга башлый. * [[1970 ел|1970]] — [[Родезия]] [[Бөекбритания]]дән бәйсезлек игълан итте. =={{Туулар}}== {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1 март көнне туганнар}} * [[1445 ел|1445]] — [[Сандро Боттичелли]], * [[1810 ел|1810]] (''башка мәгълүматлар буенча [[22 февраль]]'') — [[Фредерик Шопен]] (''Fryderyk Franciszek Chopin''), мәшһүр композитор һәм пианист. * [[1846 ел|1846]] — [[Василий Катаринский]], * [[1855 ел|1855]] — [[Евдокия Зуиха]], * [[1873 ел|1873]] — [[Габдрахман Рәфыйков]], татар мәгърифәтчесе, мөгаллим, [[Хезмәт Батыры]]. * [[1875 ел|1875]] — [[Нестор Петровский]], * [[1876 ел|1876]] — [[Гавриил Алюнов]], * [[1891 ел|1891]] — [[Василий Горохов (педагог)|Василий Горохов]], педагогика фәннәре докторы, КДПИ профессоры. * [[1892 ел|1892]] — [[Акутагава Рюноскэ]], япон язучысы. * [[1900 ел|1900]] — [[Госман Йосыпов]], үзбәк совет фирка-дәүләт эшлеклесе. * [[1903 ел|1903]] — [[Тимофей Григорьев]], * [[1910 ел|1910]] — [[Арчер Мартин]], * [[1913 ел|1913]] — [[Фазыл Абделҗәлилов]], [[нугай]] язучысы. * [[1915 ел|1915]] — [[Юрий Гагаринский]], * [[1918 ел|1918]] — [[Эльсе Фишер]], * [[1919 ел|1919]] — [[Рәшит Пономарёв]], * [[1920 ел|1920]] — [[Александр Волков (1920)|Александр Волков]], * 1920 — [[Хәбибулла Габдүшев]], трактор бригадасы бригадиры, [[Социалистик Хезмәт Каһарманы]]. * [[1923 ел|1923]] — [[Петер Куцка]], * 1923 — [[Хәким Гыйләҗев]], [[мәгариф]] һәм [[матбугат]] эшлеклесе, [[башкорт]] язучысы. * [[1924 ел|1924]] — [[Мәхмүт Рәфыйков]], кинооператор. * [[1925 ел|1925]] — [[Габдулла Байбурин]], [[мәгариф]] һәм [[матбугат]] эшлеклесе, [[татар теле|татар]] язучысы, тәрҗемәче. * [[1927 ел|1927]] — [[Ариан Калинин]], * [[1928 ел|1928]] — [[Саимә Ибраһимова]], язучы һәм тәрҗемәче. * 1928 — [[Харрас Йосыпов]], * [[1930 ел|1930]] — [[Наил Йосыпов]], * [[1932 ел|1932]] — [[Леонид Аксентьев]], * [[1934 ел|1934]] — [[Вержине Свазлян]], * 1934 — [[Илмирә Гафарова]], азәри һәм совет дәүләт эшлеклесе. * [[1937 ел|1937]] — [[Абрек Абзгилдин]], нәкышче, монументаль сәнгать рәссамы. * [[1938 ел|1938]] — [[Михаил Зайцев (1938)|Михаил Зайцев]], * [[1941 ел|1941]] — [[Наил Шәйхетдинов]], театр актеры, Россиянең һәм Татарстанның халык артисты. * 1941 — [[Нурислам Хәсәнов]], татар [[язучы]]сы, прозаик. * [[1943 ел|1943]] — [[Рәфикъ Юныс]], шагыйрь һәм журналист. * 1943 — [[Рәшит Сюняев]], астрофизик галим. * [[1945 ел|1945]] — [[Алексей Чернецов]] * 1945 — [[Роза Баһаветдинева]] * [[1947 ел|1947]] — [[Вакифә Хәйруллина]], * 1947 — [[Владимир Васильев (1947)|Владимир Васильев]], * 1947 — [[Ләлә Сабирова]], балалар язучысы. * [[1949 ел|1949]] — [[Венера Нигъмәтуллина]], * [[1950 ел|1950]] — [[Рашат Низамиев]], татар язучысы, шагыйрь. * 1950 — [[Тәлгать Нәҗмиев]], татар язучысы, журналист. * [[1952 ел|1952]] — [[Станислав Шалухин]], * [[1953 ел|1953]] — [[Константин Толкачёв]], * [[1955 ел|1955]] — [[Гүзәл Галиева]], * [[1956 ел|1956]] — [[Зифа Нагаева]], автор-башкаручы. * 1956 — [[Юрий Трутнев]], * [[1957 ел|1957]] — [[Рөстәм Миңнеханов]], сәясәтче. * [[1963 ел|1963]] — [[Айдан Шенер]], * [[1970 ел|1970]] — [[Максим Акимов]], * [[1974 ел|1974]] — [[Мария Манакова]], * [[1976 ел|1976]] — [[Валерио Вермильо]], * [[1977 ел|1977]] — [[Раил Гатауллин (1977)|Раил Гатауллин]], * [[1978 ел|1978]] — [[Рамил Ариткулов]], * [[1982 ел|1982]] — [[Сергей Бернацкий]], * [[1983 ел|1983]] — [[Станка Златева]], * [[1987 ел|1987]] — [[Александр Бумагин]], * [[1988 ел|1988]] — [[Михаил Анисин]], * [[1990 ел|1990]] — [[Туули Ранд]], * [[1994 ел|1994]] — [[Альберт Нурминский]], * 1994 — [[Джастин Бибер]], җырчы =={{Вафатлар}}== {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1 март көнне вафатлар}} * [[1885 ел|1885]] — [[Виктор Пасхалов]], * [[1899 ел|1899]] — [[Владимир Жуковский]], * [[1911 ел|1911]] — [[Якоб Һендрик Вант-Һофф]], * [[1938 ел|1938]] — [[Габриеле Д’Аннунцио]], * [[1942 ел|1942]] — [[Николай Зарубин]], * [[1944 ел|1944]] — [[Филипп Мазилин]], * [[1966 ел|1966]] — [[Иван Богомолов]], * 1966 — [[Фәттах Латыйпов]], * [[1981 ел|1981]] — [[Ядкарь Ваһапов]], * [[1988 ел|1988]] — [[Елизавета Гурьянова]], * [[1992 ел|1992]] — [[Александра Токарева]], * [[1995 ел|1995]] — [[Владислав Листьев]], * [[1997 ел|1997]] — [[Ямаш Игәнәй]], татар шагыйре, журналист, публицист. * [[2000 ел|2000]] — [[Александр Доставалов]], * 2000 — [[Дмитрий Бәдретдинов]], * [[2001 ел|2001]] — [[Гали Хөсәенов]], [[театр]] һәм [[телевидение]] режиссёры. * [[2004 ел|2004]] — [[Аугусто да Коста]], * [[2007 ел|2007]] — [[Федосия Салтыкова]], * [[2008 ел|2008]] — [[Владимир Соловьёв]], * 2008 — [[Вячеслав Расцветаев]], * [[2011 ел|2011]] — [[Флера Зыятдинова]], җәмәгать эшлеклесе, сәясәтче. * [[2015 ел|2015]] — [[Анатолий Логунов]], * [[2016 ел|2016]] — [[Роберт Заһретдинов]], кубызчы. * [[2018 ел|2018]] — [[Даяна Тер-Ованесян]], * [[2019 ел|2019]] — [[Жорес Алфёров]], == Сынамышлар == * Әгәр беренче мартта тәрәзәләргә боз катса, бу елны кыяр уңар., * Беренче мартта буран булса, карабодай уңар. =={{Дини бәйрәмнәр}}== ===={{Исем бәйрәмнәре}}==== == Шулай ук карагыз == {{commonscat|1 March}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Тәкъвим}} [[Төркем:Ел көннәре]] [[Төркем:1 март]] hypt6djaebjuvk7y103hp5v7pl84tqx 0 14055 5839366 4411704 2026-05-04T11:03:54Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839366 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Сибгат Хәким | рәсем = Сибгат Хәким.jpg | рәсем_зурлыгы = 200 px | alt =Сибгат Хәким | рәсем язуы =Сибгат Хәким | тулы исем =Сибгат Хәким | һөнәр = Шагыйрь | туу датасы = 4.12.1911 | туу җире = Татарстанның [[Әтнә районы]] [[Күлле-Киме]] авылы | гражданлык = | милләт = Татар | үлем датасы = 3.08.1986 | үлем җире = [[ТАССР]], {{үлем җире|Казан|Казанда}} | әти = | әни = | ир = | хатын = Мөршидә Вилданова<ref>Мин сине ничек яраттым. Казан: «Ак Барс», 2004</ref> | балалар = [[Рафаил Хәким]] | кул кую =Сибгат Хәким имзасы.gif | бүләк һәм премияләр = {{Тукай бүләге}} ([[1960 ел|1960]]) | сайт = http://kitap.net.ru/hakim.php | башка мәгълүмат = }} <small>{{мәгънәләр|Хәкимов}}</small> '''Сибгат Хәким''' (''Сибгат Таҗи улы Хәкимов;'' [[4 декабрь]] [[1911 ел|1911]], [[Күлле Киме]], [[Чар өязе]], [[Казан губернасы]], [[Россия империясе]] – [[3 август]] [[1986 ел|1986]], [[Казан]], [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Җөмһүрияте|ТАССР]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]]) — күренекле [[татар]] [[шагыйрь|шагыйре]], публицист, җәмәгать эшлеклесе, [[Татарстан]]ның [[Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] иясе. [[КПССның Татарстан өлкә комитеты]] әгъзасы (1968—1971), Татарстан Югары Шурасы депутаты (1963—1967), Казан шәһәр Шурасы башкарма комитеты депутаты (1955—1957), Татарстан АССР Югары Мәхкәмәсенә халык утырышчысы (1954—1958), [[Татарстан Язучылар берлеге]] идарәсе әгъзасы (1954 елдан бирле), идарә рәисенең урынбасары (1954—1958). РСФСР язучыларының икенче корылтаеның РСФСР Язучылар берлеге идарәсе сәркатибе. Ул шулай ук күп еллардан бирле Татарстан Язучылар берлеге каршындагы Кабул итү комиссиясенә җитәкчелек итә, [[«Казан утлары» журналы]] редколлегиясе составында зур җәмәгать эшләре алып барган. == Тормыш юлы == Сибгат Хәким [[1911 ел]]ның [[4 декабрь|4 декабрендә]] [[Татарстан]]ның [[Әтнә районы]] Күлле-Киме авылында крестьян гаиләсендә туа. [[1931 ел]]да [[Казан]]га килеп Татрабфакка укырга керә, ә икенче курстан [[Казан дәүләт педагогия институты]]на күчә. [[1937 ел]]да әлеге институтны тәмамлагач, ул [[Татарстан китап нәшрияты]]нда, аннары [[«Совет әдәбияты» журналы]] редакциясендә эшли. Ватан сугышы башлангач, [[1941 ел]]ның июнь аенда армиягә алынып, Сибгат Хәким [[1946 ел]]ның маена кадәр хәрби хезмәттә була. Сугышның башыннан ахырына кадәр диярлек фронтта көрәшә. Армиядән кайткач, ул кабат "Совет әдәбияты" журналы редакциясенә эшкә урнаша, ә [[1950 ел]]дан язучылык эше белән генә шөгыльләнә. С. Хәким — халык иҗаты, халык җырлары һәм Тукай поэзиясе традицияләре җирлегендә яза башлаган шагыйрьләрнең берсе. Аның беренче шигырьләре утызынчы еллар башында «Атака», «Совет әдәбияты» журналлары һәм «Кызыл яшьләр» газетасы битләрендә дөнья күрә, сугышка кадәр лирик шигырьләре тупланган «Беренче җырлар» исемле китабы һәм шигъри остазы Г. Тукайга багышланган «Пар ат» (1938—1939), «Шагыйрьнең бала чагы» (1940) исемле поэмалары басылып чыга. Гомумән, Тукай образы, Тукай темасы шагыйрь иҗатында зур урын алып тора. Алтмышынчы-җитмешенче елларlа, мәсәлән, бу темага ул махсус шигъри цикл («Тукай дәфтәре») һәм «Кырыгынчы бүлмә» (1971) исемле мәгълүм поэмасын иҗат итә. Тукай шәхесе, Тукай традицияләре турында уйланулар әдипнең публицистик мәкаләләрендә, әдәби эссе һәм парчаларында да төп темаларның берсен били. С. Хәкимнең башлангыч чор иҗатында, аерым алганда, беренче поэмаларында төсмерләнгән поэтик фикерләү һәм язу стиленең хасиятләре—нечкә лиризм хис-тойгы колачлыгы, халыкчан образлылык, шигъри формадагы төгәллек, пөхтәлек алга таба тагы да камилләшә, яңа сыйфатлар белән тулылана Һәм сугыштан соңгы елларда ил һәм дөнья күләмендә барган бөек Үзгәрешләрнең тарихи мәгънәсен шигъри образларда калку итеп гәүдәләндергән олы хисле, тирән фикерле, гуманистик рухлы поэзия булып формалаша. Ватан сугышы шагыйрьнең гуманистик тойгыларын, патриотик хисләрен тирәнәйтүгә, гражданин-шәхес буларак чыныгуына, җитлегүенә хәлиткеч йогынты ясый. Сугыш темасы аның бөтен иҗаты буенча кызыл җеп булып сузыла. Бу олы тема эпик колачлыгы һәм фәлсәфи тирәнлеге белән «Курск Дугасы» (1948), «Дала җыры» (1948), «Бакчачылар» (1952), «Дуга» (1968) һәм «Күги» (1983) кебек поэмаларында аеруча калку гәүдәләнә. Бу эпик исәрләрендә автор, сугыш кырындагы баталь күренешләрне җанландырып күрсәтү, геройларының драматик язмышларын сурәтләүдән тыш, кеше һәм сугыш, кешелеклелек, халык батырлыгы кебек фәлсәфи мәсьәләләрне күтәрә һәм геройларының язмышлары турындагы кырыс хикәяне халык, дөнья язмышы турындагы уйланулары, фәлсәфи фикерләре белән үреп бирә. Шушы ук хасиятләр, дөнья турында борчылып уйланулар, сугышка каршы нәфрәт хисләре, тынычлык өчен көрәш пафосы шагыйрьнең «Торыгыз, Мусалар!», «Немец дәфтәреннән» исемле шигъри цикллары һәм «Эзлиләр Европа буйлап» (1981) исемле поэмасы өчен дә характерлы. Шагыйрь игътибарын даими биләп торган мөһим темаларның тагын берсе— туган җир. Үзе туып үскән Казан арты төбәгенә, аның табигатенә, кешеләренә мәхәббәт хисе шагыйрьнең бөтен иҗатын озатып бара. Бу тема әдипнең күп санлы лирик шигырьләрендә, җырларында, «Үрләр аша» (1964), «Васыятьләр» (1969), «Дәверләр капкасы» (1974) кебек поэмаларында чагылыш таба. Туган як темасына бәйле рәвештә С. Хәким иҗатында В. И. Ленинга багышланган әсәрләр үзенә аерым урын алып тора. Аның Ленин турындагы беренче шигыре әле 1938 елда ук языла («Кышкы салкын иде...»). Күп еллар үткәч, шагыйрь Ленин темасына яңадан әйләнеп кайта һәм юлбашчы образың татар халкының язмышына бәйләп, Татарстан материалы җирлегендә сурәтләргә керешә. «Күңелем Ленин белән сөйләшә» (1957) җыры, «Ленин фәрманы белән» (1958), «Кокушкино крестьяннарының Ленинга хаты» (1961), «Баһавиның моңы» (1963), «Языгыз, җир уллары!» (1963) поэмалары татар совет поэзиясендә Лениниананың уңышлы үрнәкләре булып саналалар. Урысча тәрҗемәдә чыккан «По зову Ленина» («Ленин фәрманы белән») исемле поэма һәм шигырьләр җыентыгы һәм татар телендәге «Җил исми яфрак селкенми» (җырлар, поэмалар) китабы өчен С. Хәким 1960 елда Татарстан АССРның Г. Тукай исемендәге Дәүләт премиясенә, ә 1970 елда Ленин турындагы әсәрләр циклы һәм яңа шигырьләре өчен РСФСРның М. Горький исемендәге Дәүләт премиясенә лаек булды. С. Хәким — дистәләгән җырлар авторы. «Юксыну» (Ш. Мәҗитов музыкасы), «[[Фазыл чишмәсе (җыр)|Фазыл чишмәсе]]», «Таң атканда» (халык көйләре), «Күңелем Ленин белән сөйләшә» (X. Вәлиуллин музыкасы), «Башка берни дә кирәкми», «Кайда да йөрәктә» (М. Мозаффаров музыкасы), «Өзелгәнсең сиреньнән» (Н. Җиһанов музыкасы), «Бу кырлар, бу үзәннәрдә», «Кем уйлаган» (Җ. Фәйзи музыкасы), «Бер тауда ун чишмә» (Ә. Фәттах музыкасы) кебек җырлар халык арасында зур популярлык казандылар. С. Хәкимнең әдәби процесс турында, каләмдәшләренең, сәнгать кешеләренең — композиторларның, актерларның, җырчыларның иҗаты турында, язучы осталыгы, традицияләрне үстерү, яңарту проблемалары турында язган мәкаләләре, истәлек-уйланулары, лирик парчалары да зур игътибарга лаек. Шагыйрьнең бу төр хезмәтләре, бергә тупланып, 1979 елда аерым китап булып басылып чыкты («Халык язмышы — шагыйрь язмышы»). == Бүләкләр == * «Җил исми яфрак селкенми» (җырлар, поэмалар) китабы һәм урысча тәрҗемәдә чыккан «По зову Ленина» («Ленин фәрманы белән») исемле поэма һәм шигырьләр җыентыгы өчен — [[Татарстан]]ның [[Г. Тукай исемендәге Дәүләт премиясе]] ([[1960 ел|1960]]). * [[Владимир Ленин]] турындагы әсәрләр циклы һәм шигырьләре өчен [[РСФСР]]ның М. Горький исемендәге Дәүләт премиясе ([[1970 ел|1970]]). * Җәмәгать эшләре һәм әдәбиятны үстерү өлкәсендәге хезмәтләре өчен — Ленин ордены ([[1971 ел|1971]]), Октябрь Революциясе ([[1981 ел|1981]]) һәм Хезмәт Кызыл Байрагы ([[1957 ел|1957]]) орденнары. == Хәтер == [[Файл:Күлле Киме мәктәбе.jpg|200px|thumb|right|С. Хәким исемендәге Күлле Киме мәктәбе. [[Сибгат Хәким музее (Күлле Киме)|Музее]] да шунда урнашкан]] * 2007 елда [[Казан]]дагы [[Сибгать Хәким урамы (Казан)|урамга]] исеме бирелгән. * [[Яр Чаллы]]дагы [[Сибгат Хәким урамы (Яр Чаллы)|урамга]] исеме бирелгән. * [[Арча]]дагы [[Сибгат Хәким урамы (Арча)|урамга]] исеме бирелгән. * Туган авылындагы мәктәпкә исеме бирелгән. * [[Күлле Киме]]дә [[Сибгат Хәким музее (Күлле Киме)|музее]] эшли. == Гаиләсе == Хатыны Мөршидә (Вилданова) :''[[Ул]]ы'' [[Рафаил Хәким|Рафаил]] (''[[1947 ел|1947]]'') ::''Оныгы'' Камилә Рафаил кызы (''?—[[2011 ел|2011]]''). [[2011 ел]]ның [[октябрь]] аенда юл һәлакәтендә вафат<ref>''Гөлнур Сафиуллина''. [http://syuyumbike.ru/yashaesh/sudby/?id=8145 Күбәләк булып очты...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181022173402/http://syuyumbike.ru/yashaesh/sudby/?id=8145 |date=2018-10-22 }} [[Сөембикә (журнал)|«Сөембикә»]], 2018 ел, октябрь, 40-42нче битләр. ISSN 0869-1398</ref>.. ::''Оныгы'' == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://kitap.net.ru/hakim.php Сибгат Хәким электрон китапханәдә] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090908221026/http://kitap.net.ru/hakim.php |date=2009-09-08 }} * [http://forum.belem.ru/index.php?act=calendar&cal_id=1&code=showevent&event_id=152 Сибгат Хәким Белем.ру сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305030354/http://forum.belem.ru/index.php?act=calendar&cal_id=1&code=showevent&event_id=152 |date=2016-03-05 }} * [http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&task=view&id=921&Itemid=81 Тулы биографиясе]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://adiplar.narod.ru/hakim.htm Cибгат Хәким Әдипләр.народ.ру сайтында]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.youtube.com/watch?v=1muSsV9xfT4&feature=player_embedded#! «Татарстан» ДТРК — Сибгат Хәким турында фильм] * {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = [[Сибгать Хәким]] | башлык = Шигырьләр | серия = аудиоязма | файл = hakim }} == Моны да карагыз == {{Викиөзек}} {{Портал|Шәхесләр}} {{Rq|wikify}} {{DEFAULTSORT:Хәким, Сибгат}} [[Төркем:Татар шагыйрьләре]] [[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Сибгат Хәким]] nvqk0gzhjh40l11zfiy7lsbkqojvnpt 0 14395 5839325 5519847 2026-05-04T04:14:45Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839325 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем =Салих Баттал | рәсем =С.В.Баттал.jpg | рәсем_зурлыгы =180 | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Салихҗан Вазыйх улы Батталов | һөнәр = шагыйрь, прозаик, драматург | туу датасы = 5.08.1905 | туу җире = [[Зур Тигәнәле]] авылы, [[Алексеевск районы]], [[Татарстан]] | гражданлык = | милләт = татар | үлем датасы = 12.03.1995 | үлем җире = [[Казан]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Салих Баттал''', чын исеме '''Салихҗан Вазыйх улы Батталов''' ([[1905 ел]]ның [[5 август]]ы — [[1995 ел]]ның [[12 март]]ы) — [[татар]] [[язучы]]сы, [[шагыйрь]], прозаик, [[драматург]]. == Биография == Ул [[1905 ел|1905]] елның 5 августында элекке [[Казан губернасы]] [[Спас өязе]] (хәзерге [[Татарстан]]ның [[Алексеевск районы]]) [[Зур Тигәнәле]] авылында урта хәлле крестьян гаиләсендә туа. Алты яшендә үзлегеннән укырга-язарга өйрәнә, соңыннан күрше [[авыл]] мәдрәсәсендә һәм [[гражданнар сугышы]] чорында [[Чистай]]дагы Шиһап [[мәдрәсә]]сендә укый. [[1921 ел|1921]] елгы кытлык вакытында урта хәлле крестьян хуҗалыгы тәмам бөлеп, хәлсезләнеп калгач, уналты яшьлек Салих, апасы һәм җизнәсенә ияреп, [[Мәскәү]] өлкәсенә чыгып китә. Анда ул төрле көнлекче эшләрдә эшли: [[совхоз]] һәм хосусый хуҗалыкларда [[икмәк]], [[яшелчә]] җыеша, вагоннардан [[утын]], [[күмер]], [[торф]] бушатыша, [[җир]] казый, көтү көтә һ.б. [[1924 ел|1924]] елда, [[Мәскәү өлкәсе]]ндәге Соболево-Щёлково туку фабрикасында эшләгәндә, фабрика янындагы татар клубы [[стена]] газетасында аның [[В.И.Ленин]] үлеменә багышланган беренче шигыре дөнья күрә. Тиздән шигырьне Мәскәүдә [[татар теле]]ндә чыга торган «Эшче» газетасында да бастыралар. Салих Батталның әдәби [[иҗат]] юлы шулай башланып китә. 1924&mdash;[[1926 ел|1926]] елларда Салих Баттал татар-башкорт эшче яшьләренең Мәскәүдәге ике еллык гомуми белем курсларында укый. Бер үк вакытта шигырьләр язуын да дәвам иттерә. [[Шигырь]]ләр шул замандагы Мәскәү татар көндәлек [[матбугат]]ында даими басылып торалар. Курсларны тәмамлагач, Салих Баттал Мәскәү өлкәсендәге [[Вербилка]] [[фарфор]] фабрикасында эшли башлый, берьюлы татар эшчеләре арасында [[мәгариф]]-агарту эшләрен оештыручысы вазифасын да үти. [[1928 ел|1928]] елда фабрикада эшләгәндә алган тәэсирләре нигезендә ул беренче сәхнә [[әсәр]]ен &mdash; «Организатор» исемле комедиясен яза. [[Комедия]] 1928&mdash;1929 елларда [[Мәскәү үзәк татар эшче театры]] сәхнәсендә күп мәртәбәләр уйнатыла. Ул шулай ук башка театрларда да уңыш белән бара. [[Рәсем:Салих Баттал очучы.jpg|left|Салих Баттал &mdash; очучы]] [[1927 ел|1927]] елда Салих Баттал [[комсомол]] путёвкасы белән эшче-крестьян Кызыл Армиясе [[хәрби һава көчләре]]нең [[Ленинград]]тагы хәрби теория мәктәбенә укырга керә. Аны уңышлы тәмамлагач, укуын [[Ырынбур]] очу мәктәбендә дәвам иттерә (1928&mdash;1929), аннан соң өч елдан артык [[Брянск]] һәм [[Казан]] шәһәрләрендә [[очучы]] булып эшли. Бу чорда [[язучы]]ның әдәби иҗаты да активлаша. [[1929 ел|1929]] елда [[СССР]] халыкларының Үзәк нәшриятында әдипнең «Еллар җыры» дигән беренче шигырьләр җыентыгы басылып чыга, ә колхозлашу чоры авылындагы [[сыйнфый көрәш]]не калку итеп сурәтләгән «Язулы яулык» (1930&mdash;1931) [[драма]]сы Татар дәүләт академия театры ([[ТДАТ]]) сәхнәсендә куела. [[1933 ел|1933]] [[ел]]ның [[яз]]ыннан башлап [[1934 ел|1934]] елның ахырынача Салих Баттал һава көчләренең махсус [[конструкторлык бюросы]] янындагы сынау [[отряд]]ында хезмәт итә. [[1935 ел|1935]] елда исә, хәрби хезмәттән китеп, [[Бөек Ватан сугышы]] башланганга кадәр әдәби иҗат эше белән генә [[шөгыль]]ләнә. Бу елларда аның эшчеләр, крестьяннар, [[Кызыл Армия]], очучылар тормышына бәйле күп кенә шигырьләре, [[поэма]]лары («Кешелек һәм күселек», 1933; «Очучылар турында баллада», 1935; «Авиамарш», [[1940 ел|1940]] һ.б.), [[проза]] әсәрләре («Очучылар» романы, 1935) һәм «Сынау» ([[1938 ел|1938]]) исемле [[пьеса]]сы языла. Соңгысы, [[1939 ел|1939]] елда Татар дәүләт академия театрында куелып, әдәби тәнкыйтьнең уңай бәясенә лаек була. Ул шулай ук аерым [[китап]] булып та басылып чыга. Ватан сугышы чорында Салих Баттал [[Хәрби Һава Көчләре]]нең [[Тын Океан флоты]]нда хәрби очучы булып хезмәт итә ([[1941 ел|1941]]&mdash;[[1945 ел|1945]]), [[япон империалистлары]]на каршы сугышта катнаша, шәхси батырлыклары өчен [[сугыш медальләре]] белән бүләкләнә. Сугыш елларында әдип патриотик рухтагы шигырьләр һәм «Капитан Гастелло» ([[1942 ел|1942]]) исемле поэмасын яза. === Сугыштан соңгы иҗаты === Салих Батталның сугыштан соңгы иҗат эшчәнлеге күләмле поэтик әсәрләре белән характерлы. Алар арасында «Олы юл буйлап» («Газзә», [[1953 ел|1953]]) шигъри повесте язучы иҗатының гына түгел, гомумән илленче еллардагы [[татар совет поэзиясе]]нең күренекле әсәрләреннән саналырга хаклы. Сугыштан соңгы авыл тормышын драматик ситуацияләрдә яктырткан бу повесть шул ук елны [[рус теле]]нә тәрҗемә ителә һәм [[&laquo;Новый мир&raquo;]] журналында басылып чыга. Шагыйрьнең күләмле эпик әсәре &mdash; «Чирмешән якларында» ([[1934 ел|1934]]&mdash;[[1970 ел|1970]]) исемле шигъри романы да игътибарга лаек. [[Халык җырлары]]ның форма үзенчәлекләреннән оста файдаланып язылган, шигъри детальләргә, үзенчәлекле күренешләргә, отышлы драматик ситуацияләргә бай булган бу әсәр татар авылының 1905&mdash;1921 еллар арасындагы катлаулы тормышын, кискен сыйнфый каршылыкларын, халык массаларының азатлык өчен көрәшә-көрәшә [[Бөек Октябрь инкыйлабы|Октябрь революциясенә]] килүләрен сурәтли. Сугыштан соңгы чорда әдип [[драматургия]] һәм проза жанрларында әһәмиятле эшли. Аның драматик әсәрләреннән әхлак-этика мәсьәләләренә багышланган «Бер карар тирәсендә» ([[1950 ел|1950]]), «Киртә» ([[1959 ел|1959]]), «Яңа өйгә күчкәч» (1959), «Үтеп барышлый» ([[1960 ел|1960]]), «Бәрәкәтле чәй» ([[1969 ел|1969]]) кебек пьесаларын атап үтәргә мөмкин. Проза жанрында Салих Баттал үзенең балаларына атап язылган «Очучы язмалары» ([[1951 ел|1951]]) китабы һәм «Сигезенче кем?» ([[1965 ел|1965]]), «Баштан үткәннәр» ([[1972 ел|1972]]) исемле повестьлары белән билгеле. «Сигезенче кем?» повестенда Совет иле төзелешенең иң киеренке чорлары &mdash; беренче [[бишьеллык]]лар һәм Бөек Ватан сугышы чоры фонында бер очучының катлаулы язмышы тасвирлана. «Баштан үткәннәр» дигән [[автобиографик]] әсәрендә исә [[автор]], узган гомеренең беренче яртысына күзәтү ясап, туган җир һәм чор турында уйлануларын, [[Валерий Чкалов]], [[Александр Фадеев]], [[Галимҗан Ибраһимов]] кебек күренекле замандашлары белән очрашуларын яза. Салих Баттал әдәби [[тәрҗемә]] эше белән дә шөгыльләнә. Ул [[Александр Пушкин]]ның күп кенә шигырьләрен һәм «Поп һәм аның хезмәтчесе Балда турында әкиятен», [[Владимир Маяковский]]ның «Владимир Ильич Ленин» поэмасын, рус Совет язучысы [[Н. Никитин]]ның «Төньяк Аврора» исемле күләмле [[роман]]ын тәрҗемә итте. 1934 елда Салих Баттал [[Язучылар союзы]] әгъзасы булды. Әдәбиятны үстерүдәге хезмәтләре өчен Салих Баттал [[Хезмәт Кызыл Байрагы ордены]] белән бүләкләнде ([[1957 ел|1957]]). Салих Баттал [[1995 ел|1995]] елның 12 мартында 89 яшендә өендә янгыннан үлә. == Шәхси тормышы == Апасы Ләйлибәдәр (1898–1981; 1918 елдан алып 1923 елга кадәр авыл мәктәбендә укыткан, шуннан соң кияүгә чыгып, Мәскәүгә киткән), абыйсы Галимҗан (1901―1941, фронтта һәлак булган; хатыны Әминә 1983 елда вафат<ref name=":0">[http://battalovlar.ru/biographies/ Биографии и воспоминания.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250414184538/http://battalovlar.ru/biographies/ |date=2025-04-14 }} battalovlar.ru</ref>), үзе (1905―1995), энеләре [[Мөбарәк Батталов|Мөбарәк]] (1912―2006), Габдулла ([[Абдулла Баттал]], 1916―1944), Фуат (1920―1993; Казан электротехника заводында озак еллар инженер булып эшләгән)<ref>''Ф. Ф. Батталов''. [https://web.archive.org/web/20160124184709/http://battallar.ru/2015/12/20/memories1/ Размышления о Салихе Баттале. Часть 1.] battallar.ru{{ref-ru}}</ref>. * Беренче хатыны Мәрьям (''аерылышканнар''). Улы Виктор (исеме [[Виктор Гюго]] хөрмәтенә куелган). * Икенче хатыны (1935 елдан) Ольга Николаевна Яковлева, Аерым конструкторлык бюросы конструкторы, парашютта сикерүче, ВЛКСМ ҮК әгъзасы, Кызыл Йолдыз ордены кавалеры.<ref>''Каминский Михаил Николаевич''. В небе Чукотки. [[Магадан]], 1967.</ref><ref>''[[Рабит Батулла|Батулла]]''. [[Тузга язмаган хәлләр (китап)|Тузга язмаган хәлләр]]. К.: [[ТКН]], 1997. ― Б.231. ISBN 5-298-00489-X</ref>. Улы Вячеслав (Суворов училищесын тәмамлаган; 1991 елда, 53 яшендә вафат булган, Вячеславның хатыны Люба, бер кызы). Кызы Долория (аерылган, бер кызы). Улын һәм кызын сугышка кадәр вафат булган Ольга Николаевна Яковлеваның сеңлесе Зоя Николаевна тәрбияләгән булган <ref>''Ф. Ф. Батталов''. [https://web.archive.org/web/20160324183922/http://battallar.ru/2016/01/17/memories5/ Размышления о Салихе Баттале. Часть 5.] battallar.ru{{ref-ru}}</ref>. * Өченче хатыны ― Кадрия Ишукова, [[Фатих Кәрим]]нең тол хатыны (''ике яшүсмер кыз үз өйләрендә чит ирне күрергә теләмәгәннәр һәм шулай итеп бик тиз аны китәргә мәҗбүр иткәннәр'')<ref>''Ф. Ф. Батталов''. [http://battalovlar.ru/2024/12/31/в-завершение-2024-года/#more-5757 В завершение 2024 года.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250417083131/http://battalovlar.ru/2024/12/31/%D0%B2-%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-2024-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0/#more-5757 |date=2025-04-17 }} battalovlar.ru{{ref-ru}}</ref>. * Дүртенче хатыны (1961 елдан) ― Мәдинә (1993 елда вафат булган), элекке [[ТДОһБТ]] артисты<ref>''Ф. Ф. Батталов''. [https://web.archive.org/web/20160324201309/http://battallar.ru/2016/01/25/memories6/ Размышления о Салихе Баттале. Часть 6.] battallar.ru{{ref-ru}}</ref>. == Исемен мәңгеләштерү == [[File:Зур Тигәнәле музее.jpg|right|thumb|180px|Салих Баттал исемендәге [[Зур Тигәнәле туган як музее|музей]]]] * [[Алексеевск районы]] [[Зур Тигәнәле]] авылының бер урамы Салих Баттал исемен йөртә. * [[Алексеевск районы]] [[Зур Тигәнәле]] авылының туган якны өйрәнү [[Зур Тигәнәле туган як музее|музее]] Салих Баттал исемен йөртә. * Шулай ук: [[2009 ел|2009]] елның [[7 октябрь|7 октябрендә]] Алексеевское бистә советы утырышында [[Алексеевское]]ның Просторная урамының бер өлешенә дә Салих Баттал исемен кушу турында карар кабул ителде. == Мәкалә чыганагы == Мәкалә Казанда 1986 елда [[Татар китап нәшрияты]]нда чыккан [[&laquo;Совет Татарстаны язучылары&raquo;]] библиографик белешмәсе нигезендә язылды. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://shigriyat.ru/authors/salih-battal/page1 Салих Баттал шигырьләре]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:Баттал, Салих}} [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:Татар драматурглары]] [[Төркем:Фронтовик язучылар]] [[Төркем:Салих Баттал]] 6hpuyjphyga6kyswyjnupwgg6cmtzwy 0 14814 5839358 5551713 2026-05-04T08:38:12Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5839358 wikitext text/x-wiki {{TwinCYR|Möxämmädiä}}{{УК}} '''«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе''' – [[Казан]]дагы дини укыту йорты. ==Тарих== Беренче мәдрәсә [[1882 ел]]да [[Галимҗан Баруди]] тарафыннан оештырыла. Ул 36 ел эчендә зур күләмдә шәкертләр укытып чыгара. Кайбер елларны шәкертләре 1000нән дә арта. 1917 елның 20―27 апрелендә мәдрәсә залында [[Бөтенроссия мөселман укытучыларының беренче корылтае]] утырышлары уза. [[1918 ел]]да ябыла. Бинасы башка оешмаларга бирелә. [[1993 ел]]дан мәдрәсә татар руханилары тарафыннан ачыла. Башта мәдрәсә Ленин исемендәге мәдәният йортында урнашкан була. Аннары төрле биналарга күченеп йөри, [[1998 ел]]да элеккеге бинага күчерелә. Хәзерге вакытта [[Казан]]да, Г.Тукай урамында урнашкан. ==Факультетлар== Уку көндез, кичке һәм читтән торып уку бүлекләрендә бара ==Мәдрәсәнең оештыручылары== Мәдрәсәнең оештыручылары булып [[Татарстан Диния нәзараты]], ТР һәм РФ мәгариф министрлыклары тора. ==Фәннәр== {{col-begin}} {{col-3}} Мәдрәсәдә өч [[фән]]нәр блогы бар.<br/> 1. [[Дин]] фәннәре блогы: * [[Тәҗвид]]. * [[Тәфсир]]. * [[Әхләк]] * [[Фикх]] * [[Ислам]] тәрбиясе нигезләре * [[Ислам тарих]]ы * [[Педагогика]] {{col-3}} 2. Дөньяви фәннәр блогы: * [[Информатика]] * [[Россия#.D0.A2.D0.B0.D1.80.D0.B8.D1.85|Россия тарихы]] * [[Ил]]ләр * Россия [[хокук]]ы * [[Фәлсәфә]] {{col-3}} 3. [[Тел белеме]] блогы * [[Гарәп теле]] * [[Инглиз теле]] * [[Фарсы теле]] {{col-end}} ==Ял вакыты== Шәкертләр көндезге аштан соң санакта эшли алалар. Еш кына бәйрәмнәр оештырыла. == Шәхесләр == === Җитәкчеләр === Мәдрәсәнең ректоры [[Наил Яруллин]]. Аңарчы [[Вәлиулла Якупов]] була. === Укытучылар === {{seealso|Төркем:«Мөхәммәдия» (Казан) мәдрәсәсе укытучылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q4308855. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q4308855/p580:башлау,p108/Q4308855/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | 1904 | 1908 | [[Йосыф Акчура]] | 1876-12-02<br/>1876-11-02 | [[Сембер]] | ''[[:d:Q6442920|Күләле хәрби лицее]]''<br/>''[[:d:Q7855290|Төркия хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q273553|Сәяси фәннәр ирекле мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q209842|Париж университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | [[:commons:Category:Yusuf Akçura|Yusuf Akçura]] | 1935-03-11 |- | | | [[Кәшшаф Тәрҗемани]] | 1877 | [[Иске Әнҗерә]] | [[Мәрҗания мәдрәсәсе]] | | | 1943 |- | | | [[Таһир Ильяси]] | 1881 | [[Индерка|Госман (Пенза өлкәсе)]] | «Мөхәммәдия» мәдрәсәсе | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q14972848|лексикограф]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[математик]] | | 1933 |- | | | [[Гаптрәүф Нуриев]] | 1951-01-10 | [[Урта Бирәзә]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]]<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q23037330|reciter]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[:commons:Category:Gaptrauf Nuriev|Gaptrauf Nuriev]] | |- | | | [[Камил Сәмигуллин]] | 1985-03-22 | [[Красногорский (Мари Иле)|Красногорский]] | «Мөхәммәдия» мәдрәсәсе<br/>''[[:d:Q28099767|Шәех Мөхәммәд-Ариф ис. Төньяк Кавказ Ислам университеты]]''<br/>[[Мәхмүд Остагосманоглу әл-Уфи]]<br/>[[Россия ислам институты (Казан)|Россия ислам институты]] | [[мөфти]]<br/>[[имам]]<br/>[[Коръән-хафиз|хәфиз]]<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>[[галим]] | [[:commons:Category:Kamil Samigullin|Kamil Samigullin]] | |} {{Wikidata list end}} === Шәкертләр === {{seealso|Төркем:«Мөхәммәдия» (Казан) мәдрәсәсе шәкертләре|Төркем:«Мөхәммәдия» (Казан) мәдрәсәсен тәмамлаучылар}} {{col-begin}} {{col-2}} * [[Галиәсгар Камал]] * [[Фатих Әмирхан]] * [[Мәҗит Гафури]] * [[Фәтхи Бурнаш]], * [[Кәрим Тинчурин]], * Г. Мостафин * [[Нәкый Исәнбәт]] * [[Сәед Вахиди]] {{col-2}} * Х. Биккенин * И. Амирхан * [[Зәйни Солтанов]] * [[Салих Сәйдәшев]] * [[Солтан Габәши]] * [[Бакый Урманче]] * [[Мәхмүт Дулат-Али]] {{col-end}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q4308855. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q4308855/p580:башлау,p69/Q4308855/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | | [[Әхмәтҗан Мостафин (1860)|Әхмәтҗан Мостафин]] | 1860 | [[Татар Кынадысы]] | | | | 1938-11-15 |- | | | [[Габдрахман Рәфыйков]] | 1873-03-01 | [[Казан]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]] | [[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы]] | | 1954-05-03 |- | | | [[Мәхмүт Алмаев]] | 1874-09-28 | [[Татар Сайманы]] | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | 1907-08-27 |- | | | [[Мөнир Һади]] | 1876-12-10 | [[Казан губернасы]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | 1913-08-10 |- | | | [[Мөхәммәтсафа Баязитов|Мөхәммәтcафа Баязитев]] | 1877-04-21 | [[Санкт-Петербург]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[мөфти]] | [[Санкт-Петербург җәмигъ мәчете|Санкт-Петербург шәһәренең җәмигъ мәчете]]<br/>''[[:d:Q3251811|Россия империясе чит ил эшләре министрлыгы]]''<br/>[[Нур (газета)|«Нур»]]<br/>''[[:d:Q86682179|Mohammedan cemetery]]''<br/>[[Ырынбур мөселман диния нәзарәте]] | | 1937-12-26 |- | 1893 | 1900 | [[Галиәсгар Камал]] | 1879-01-06 | [[Казан]] | [[Драматурглар|драматург]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | [[:commons:Category:Galiasgar Kamal|Galiasgar Kamal]] | 1933-06-16 |- | | | [[Таһир Ильяси]] | 1881 | [[Индерка|Госман (Пенза өлкәсе)]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q14972848|лексикограф]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[математик]] | «Мөхәммәдия» мәдрәсәсе | | 1933 |- | | 1902 | [[Закир Шакиров|Закир Шакирыв]] | 1881-11-03 | [[Карача-Елга]] | [[галим]] | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>[[Тарих, тел һәм әдәбият институты (Уфа)|РФА УФҮ Тарих, тел һәм әдәбият иниституты]]<br/>[[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | 1968-12-03 |- | | | [[Әхмәтвафа Бәхтияров]] | 1881-12-09 | [[Зимничи]] | | | | 1960 |- | | | [[Мөхәммәт Идрисов (1882)|Мөхәммәт Идрисов]] | 1882 | [[Казан]] | | | | 1948-09-28 |- | | | [[Борһан Шәрәф]] | 1883 | [[Аксу (Буа районы)|Аксу]] | | | | 1942-06 |- | | | [[Әхмәтгәрәй Хәсәни]] | 1883-12-15 | [[Түбән Көек]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | [[Аң (журнал)|«Аң» журналы]]<br/>[[Гасыр (ширкәт)|Гасыр]] | [[:commons:Category:Ahmedgarey Hasani|Ahmedgarey Hasani]] | 1934 |- | | | [[Миргазиз Укмаси]] | 1884-06-14 | | | | [[:commons:Category:Mirgaziz Ukmasi|Mirgaziz Ukmasi]] | |- | | | [[Гыйльметдин Шәрәф]] | 1885 | [[Аксу (Буа районы)|Аксу]] | | | | 1942-01-05 |- | | 1905 | [[Фатих Әмирхан|Фатыйх Әмирхан]] | 1886-01-01 | [[Казан]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | [[Әл-ислах (газета)|«Әл-ислах» газетасы]]<br/>[[Ялт-Йолт (журнал)|Ялт-Йолт]]<br/>[[Кояш (гәҗит)|Кояш]]<br/>[[Аң (журнал)|«Аң» журналы]]<br/>[[Кызыл Армия (газета, 1918-1921)|«Кызыл Армия»]]<br/>[[Эш (газета)|Эш]]<br/>[[Татарстан (журнал)|Татарстан]]<br/>[[Казан утлары (журнал)|Казан утлары]]<br/>[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Fatikh Amirkhan|Fatikh Amirkhan]] | 1926-03-09 |- | | | [[Сәет Вахиди]] | 1887-05-31 | [[Ташбилге]] | [[галим]] | [[Татарстан Республикасының милли музее]]<br/>''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Said Vahidi|Said Vahidi]] | 1938-01-05 |- | | | [[Кәбир Туйкин]] | 1887-06-10 | [[Зәй-Каратай]] | [[язучы]] | | [[:commons:Category:Kabir Tuykin|Kabir Tuykin]] | |- | | | [[Һидият Сәгадиев]] | 1887-08-27 | ''[[:d:Q4455875|Тирмән-Елга]]'' | | | | 1937-10-09 |- | | | [[Кәрим Тинчурин]] | 1887-09-15 | [[Аккүл-Тараклы]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]] | | [[:commons:Category:Karim Tinchurin|Karim Tinchurin]] | 1938-11-15 |- | | | [[Хуҗа Бәдигый]] | 1887-12-24 | [[Бөрсет]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[:commons:Category:Khodzha Badygov|Khodzha Badygov]] | 1940-11-17 |- | | | [[Шаһимәрдан Ильясов]] | 1888 | [[Татар Моклокасы]] | | | | 1953 |- | | | [[Зариф Бәшири]] | 1888-05-05 | [[Чүти (Кайбыч районы)|Чүти]] | [[шагыйрь]]<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | 1962-10-21 |- | | | [[Фазыл Туйкин|Фазыйл Туйкин]] | 1888-06-10 | [[Самар губернасы]] | [[шагыйрь]] | [[Гобәйдия мәдрәсәсе|«Гобәйдия» мәдрәсәсе]] | [[:commons:Category:Fazyl Tuykin|Fazyl Tuykin]] | 1938-02-15 |- | No/unknown value | 1912 | [[Хикмәт Биккинин]] | 1888-12-06 | [[Кече Салтык]] | | | | 1929-07-18 |- | | | [[Вәли Апанаев]] | 1889-08-30 | [[Казан]] | | | | 1922 |- | 1897 | 1906 | [[Гариф Багданов]] | 1889-12-11 | [[Зур Тигәнәле]] | | | | 1955-08-10 |- | | | [[Зәйни Солтанов]] | 1892-01-17 | [[Әстерхан]] | [[язучы]] | | [[:commons:Category:Zayni Sultanov|Zayni Sultanov]] | 1952-05-05 |- | | | [[Фатыйх Төхфәтуллин]] | 1894-03-16 | [[Чыбыклы]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Fatich Tuchwatullin|Fatich Tuchwatullin]] | 1938-07-10 |- | | | [[Камил Якуб|Камил Якупов]] | 1894-03-21 | [[Татар Әбдекие|Татар Әбдекәе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Kamil Yakubov|Kamil Yakubov]] | 1919-06-25 |- | 1907 | 1914 | [[Бакый Урманче]] | 1897-02-23 | [[Күл Черкене]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | ''[[:d:Q21854026|Тарханы]]''<br/>''[[:d:Q2300372|РСФСР Мәгариф халык комиссариаты]]''<br/>[[Үзәк мөселман хәрби коллегиясе]]<br/>''[[:d:Q2703181|Инкыйлаби хәрби шура]]''<br/>[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4127318|Всекохудожник]]''<br/>''[[:d:Q4146801|Үзбәкстан дәүләт сәнгать институты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Baki Urmanche|Baki Urmanche]] | 1990-08-06 |- | 1907 | 1916 | [[Фәтхи Бурнаш]] | 1898-01-13 | [[Кыр Бикшеге]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | [[Кызыл Армия (газета, 1918-1921)|«Кызыл Армия»]]<br/>[[Таң (гәҗит, Сембер)|Таң]]<br/>[[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]]<br/>[[Безнең байрак (гәҗит)|Безнең байрак]]<br/>[[«Чаян» журналы]]<br/>[[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Татарстан китап нәшрияты]]<br/>[[Татар опера студиясе (Мәскәү консерваториясе)|Татар опера студиясе]]<br/>[[КПССның Татарстан өлкә комитеты]] | [[:commons:Category:Fathi Burnash|Fathi Burnash]] | 1942-08-01 |- | | | [[Нәкый Исәнбәт]] | 1899-12-29 | [[Малаяз]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | | [[:commons:Category:Naki Isanbet|Naki Isanbet]] | 1992-09-12 |- | | | [[Салих Сәйдәшев]] | 1900-12-03 | [[Казан]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | [[:commons:Category:Salikh Saydashev|Salikh Saydashev]] | 1954-12-16 |- | | | [[Әхмәтҗан Мостафин (1902)|Әхмәтҗан Мостафин]] | 1902-03 | [[Шөбиле]] | | | | 1986-11-20 |- | No/unknown value | 2008 | [[Талип Яруллин]] | 1963-01-09 | [[Самар]] | [[мөфти]] | ''[[:d:Q4183130|Масленников исемендәге завод]]''<br/>[[Самар җәмигъ мәчете]]<br/>[[Самар өлкәсе мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте]]<br/>[[Үзәк диния нәзарәте]] | | |- | | 2009 | ''[[:d:Q114683256|Али Воронович]]'' | 1968-10-07 | [[Минск]] | [[мөфти]] | ''[[:d:Q114682963|Беларусь Республикасы мөселманнарының Диния нәзарәте]]'' | [[:commons:Category:Alei Varanovich|Alei Varanovich]] | |- | | | [[Камил Сәмигуллин]] | 1985-03-22 | [[Красногорский (Мари Иле)|Красногорский]] | [[мөфти]]<br/>[[имам]]<br/>[[Коръән-хафиз|хәфиз]]<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>[[галим]] | [[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|Татарстан Республикасы мөселманнарының Диния нәзарәте]]<br/>«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе<br/>[[Россия ислам институты (Казан)|Россия ислам институты]] | [[:commons:Category:Kamil Samigullin|Kamil Samigullin]] | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://mohammadiya.tatar Мөхәммәдия Мәдәсәсе Сайты] == Моны да карагыз == * [[Мөхәммәтҗан Галиев]] {{Казан мәдрәсәләре}}{{Татарстан мәгарифе}} {{DEFAULTSORT:Мөхәммәдия мәдрәсәсе}} [[Төркем:Казан мәдрәсәләре]] [[Төркем:Мөхәммәдия (Казан)]] si1ulen875bws7oojqipod3cevbo9yu 0 15056 5839237 5531919 2026-05-03T18:06:17Z ~2026-20951-15 60255 /* Вафатлар */ 5839237 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1954}} {{Ел өчен навигация|1954}} {{Гасыр өчен навигация|20}} {{Башлана торган ел|1954}} == Вакыйгалар == * [[27 гыйнвар]] — [[ССРБ]] [[Сталин репрессияләре]] корбаннарын аклый башлый. * [[5 июль]] — [[Элвис Пресли]] үзенең беренче җырын яздыра. * [[17 сентябрь]] — [[Новая Земля]] утравында [[СССР|ССРБ]]-ның атом-төш коралы өчен полигон барлыкка килә. * [[25 декабрь]] — [[чирәм җир]]ләрне күтәрү турында [[КПСС ҮК]] һәм [[ССРБ Министрлар Шурасы]] карары чыга. == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1954 елда туганнар}} * [[2 гыйнвар]] — [[Факил Сафин]], язучы, Гаяз Исхакый исемендәге бүләк лауреаты. * [[6 гыйнвар]] — [[Ралиф Сафин]], бизнесмен; җырчы [[Алсу Сафина|Алсуның]] әтисе. * [[12 гыйнвар]] — [[Рәшит Әхмәтов]], нашир һәм журналист. * [[24 февраль]] — [[Алсу Гайнуллина]], [[Татарстан]]ның һәм [[Русия]]нең халык артисты. * [[18 март]] — [[Вахит Имамов]], татар язучысы, тарихчы. * [[24 март]] — [[Александр Серов (1954)|Александр Серов]], эстрада җырчысы, РФ халык артисты. * [[3 июнь]] — [[Сахара]]да [[Борынгы Мисыр]] фараоны Санхет кабере табыла. * [[16 июнь]] — [[Марат Әхмәтов]], [[Татарстан]] авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры. * [[30 июнь]] — [[Серж Саргсян]], {{байрак|Әрмәнстан}} [[Әрмәнстан]] президенты. * [[7 июль]] — [[Илгиз Закиров]], композитор. [[ТР атказанган сәнгать эшлеклесе]]. * [[9 июль]] — [[Фәйрүзә Мөслимова]], татар шагыйрәсе. * [[17 июль]] — [[Ангела Меркель]], [[Алмания]] сәясәтчесе. * [[17 июль]] — [[Халидә Бегичева]], популяр татар җырчысы. * [[28 июль]] — [[Уго Чавес]], [[Венесуэла]] президенты. * [[14 август]] — [[Хафиз Миргалимов]], сәясәтче. * [[20 август]] — [[Ринат Нуруллин]], татар шагыйре, математик. * [[31 август]] — [[Нурмөхәммәт Хөсәенов]], мәгърифәтче, татар гимназиясе директоры, милли активист. * [[31 август]] — [[Камил Әбләзов]], [[Сарату]] татарларының төбәк милли-мәдәни автономиясе рәисе, тарихчы. * [[2 сентябрь]] — [[Габдулла Галиулла|Габдулла хәзрәт Галиулла]], [[Нурулла мәчете]] имамы. * [[9 ноябрь]] — [[Ранас Ганиев]], техник фәннәр докторы. * [[11 декабрь]] — [[Владимир Мироваев]], ''үзешчән композитор''. * [[26 декабрь]] — [[Ризван Хәкимов]], композитор, автор-башкаручы (Уфа). == Вафатлар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1954 елда вафатлар}} * [[17 гыйнвар]] — [[Сәхаутдин Миңлекәй]], педагог, шагыйрь һәм фольклорчы. * [[9 март]] — [[Вагн Экман]] (''Vagn Walfrid Ekman'') швед океанографы. * [[3 май]] — [[Габдрахман Рәфыйков]], татар мәгърифәтчесе, мөгаллим, [[Хезмәт Батыры]]. * [[6 июнь]] — [[Бәкер Яфаров]], борынгы [[татар әдәбияты]] галиме. * [[6 июль]] — [[Гомәр Гали]], татар язучысы, әдәби тәнкыйтьче. * [[22 октябрь]] — [[Закир Кадыйри]], татар мәгърифәтчесе, мөгаллим, көнчыгыш халыклар белгече. * [[16 декабрь]] — [[Салих Сәйдәшев]], татар композиторы. * [[22 декабрь]] — [[Николай Дмитриев]], [[төрки телләр]] белгече, академик. [[Төркем:Еллар]] [[Төркем:1954 ел]] kphghagr39afdytfvdsgt8b4motha6n 0 15381 5839201 5506031 2026-05-03T13:10:42Z ~2026-20951-15 60255 /* Туулар */ 5839201 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1896}} {{Ел өчен навигация|1896}} {{Гасыр өчен навигация|19}} {{Башлана торган ел|1896}} == Вакыйгалар == * [[4 гыйнвар]] — [[АКШ]]-ның 45-нче штаты [[Юта]] булды. * [[23 апрель]] — [[Нью-Йорк]]та [[АКШ]] тарихында беренче тапкыр киносеанс үтте. * [[2 июнь]] — [[Гульельмо Маркони]] [[АКШ]]-да [[радио]]ны патентлаштыра. * [[6 август]] — [[Мадагаскар]] француз колониясе булып игълан ителә. * [[27 август]] — [[Бөекбритания]] һәм [[Занзибар]] арасында [[Бөекбритания-Занзибар сугышы|тарихта иң кыска сугыш]] була. Ул 38&nbsp;минут дәвам итә. == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1896 елда туганнар}} * [[15 гыйнвар]] — [[Микъдәт Борындыков]], дәүләт эшлеклесе, «солтангалиевче». * [[28 март]] — [[Әхмәтзәки Сафиуллин]], дин галиме, хәзрәт, күренекле педагог. * [[14 июнь]] — [[Кәшшаф Мохтаров]], [[ТАССР]] халык комиссарлары шурасы рәисе, «солтангалиевче». * [[5 август]] — [[Альфред Лепа]], {{ССРБ байрагы}} дәүләт эшлеклесе, [[КПССның Татарстан өлкә комитеты|КПСС-ның ТАССР өлкә комитеты]] беренче сәркатибе. * [[27 август]] — [[Фаина Раневская]], актриса. * [[15 сентябрь]] — [[Алексей Антонов]], армия генералы. * [[29 сентябрь]] — [[Хәлил Әбҗәлилов]], татар артисты. * [[2 октябрь]] — [[Идрис Туктар]], татар язучысы. * [[9 октябрь]] — [[Шәһит Ходайбирдин]], инкыйлабчы, язучы, [[ВКП(б)]] эшлеклесе. * [[9 ноябрь]] — [[Ибраһим Галиев]], Татбригада хәрби комиссары. * [[10 декабрь]] — [[Минзакир Әпсәләмов]], генерал-майор (''[[1940 ел|1940]]''), хәрби фәннәр докторы. * [[12 декабрь]] — [[Василий Гордов]] [[Советлар Берлеге Каһарманы]] (''[[1945 ел|1945]]''), сәргаскәр. * [[14 декабрь]] — [[Сирин Батыршин]], шагыйрь. * [[18 декабрь]] — [[Муса Йосыпов]], сәясәтче, журналист, [[Татар дәүләт академия театры]] директоры (''[[1934 ел|1934]]-[[1937 ел|1937]]''). * [[21 декабрь]] — [[Константин Рокоссовский]], [[СССР|ССРБ]] һәм [[Польша]] гаскәр башлыгы. * [[29 декабрь]] — [[Галимҗан Шәрәф]], милләт хадиме. <gallery> Halil Abjalilov.jpg|<div class="center">Хәлил Әбҗәлилов</div> Ш.Ходайбирдин.jpg|<div class="center">Шәһит Ходайбирдин</div> </gallery> == Вафатлар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1896 елда вафатлар}} * [[24 гыйнвар]] — [[Эдвард Турнерелли]], инглиз язучысы, рәссам-график һәм төбәк тарихчысы, [[Казан университеты]]нда эшләгән. * [[16 июль]] — [[Эдмон Де Гонкур]], француз язучысы. * [[10 декабрь]] – [[Альфред Нобель]] (''Alfred Bernhard Nobel''), швед химигы, [[Нобель премиясе]] оештыручы. [[Төркем:1896 ел]] [[Төркем:Еллар]] dkjps4firm9mczi4engv47tnsg1gf2h 0 15425 5839235 2360249 2026-05-03T18:04:50Z ~2026-20951-15 60255 /* Туулар */ 5839235 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1873}} {{Ел өчен навигация|1873}} {{Гасыр өчен навигация|19}} {{Башлана торган ел|1873}} == Вакыйгалар == == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1873 елда туганнар}} * [[7 гыйнвар]] — [[Андрей (Ухтомский)]], Уфа епискобы. * [[13 февраль]] — [[Федор Шаляпин]], дөньякүләм танылган рус җырчысы (бас). * [[1 март]] — [[Габдрахман Рәфыйков]], татар мәгърифәтчесе, мөгаллим, [[Хезмәт Батыры]]. * [[19 март]] — [[Макс Регер]], алман композиторы. * [[1 апрель]] — [[Сергей Рахманинов]], рус композиторы. * [[2 сентябрь]] — [[Роман Дәүли]], Казан керәшен укытучылар семинариясе директоры. * [[20 ноябрь]] — [[Мөхетдин Корбангалиев]], татар галиме, мөгаллим. * [[13 декабрь]] — [[Валерий Брюсов]], рус шагыйре. * [[21 декабрь]] — [[Зыя Камали]], татар мәгърифәтчесе, фәлсәфәче, дин һәм җәмәгать эшлеклесе. * [[25 декабрь]] — [[Муса Бигиев]], татар дини фәлсәфәчесе. == Вафатлар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1873 елда вафатлар}} * [[1 май]] — [[Давид Ливингстон]], инглиз сәяхәтчесе. [[Төркем:1873 ел]] [[Төркем:Еллар]] m2ibfop3rt00j1p702keeu6eajc1glv 0 17615 5839246 4409868 2026-05-03T18:26:03Z ~2026-20951-15 60255 /* {{Туулар}} */ 5839246 wikitext text/x-wiki '''19 март''' – [[Милади тәкъвиме]]ндә өченче айның унтугызынчы көне. Ел ахырына кадәр 287 көн кала. {{Март тәкъвиме}} {{Шулай ук карагыз/Көн}} {{Тарихта бу көн}} =={{Бәйрәмнәр һәм вакыйгалар}}== [[File:Salinas_Grandes,_Salta_y_Jujuy_(Argentina).jpg|thumb|[[Тоз]]дан [[һәйкәл]]чекләр ясаучы һөнәрче, {{ARG}}.]] [[File:Minna_Canth.jpg|thumb|''Минна Кант'' ([[1844]]-[[1897]]), [[хатын-кыз]]ларның хокуклары өчен көрәшкә зур өлеш ясаган [[финнар|фин]] язучысы.]] [[File:Paix_en_Alg%C3%A9rie._(guerre_d%27Alg%C3%A9rie).jpg|thumb|<small>1962 елда хәрби бәрелешләрне туктатуга китергән тынычлык кампаниясе плакаты: ''"Балалыбыз хакына: "{{DZA}}да тынычлык (урнашсын)''.</small>]] [[File:Saint_Joseph_with_the_Infant_Jesus_by_Guido_Reni,_c_1635.jpg|thumb|"Бәби [[Гайсә]] белән '''''изге Иосиф'''''", Гвидо Рени рәсеме, як. [[1635]].]] [[File:Fallas2002crem%C3%A0.jpg|thumb|"Ялкыннар карнавалының" тәмамлану чарасы, {{Валенсия гербы}}, {{ESP}}.]] [[File:Torrita_Palio_dei_Somari-5.jpg|thumb|2013 елгы ''Торрита-ди-Сиена ишәк чабышы'', {{ITA}}.]] [[File:WdzydzeKiszewskie-skansen1.jpg|thumb|2009 елгы "Кацублар этно-мәдәни парк-музейда"гы <small>([[:csb:Mùzeùm — Kaszëbsczi Etnograficzny Park miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach|csb]])</small> '''''Кацублар бердәмлеге көне''''' бәйрәм чаралары, {{POL}}.]] ==={{Халыкара истәлекле период}}=== * {{ARG}}, {{BRA}}, {{PER}}, {{PRT}} – '''''Халыкара гамәли халык иҗаты һөнәрчеләре көне''''' <small>({{lang-es|Día Internacional del [[:es:Artesano|Artesano]]}}, {{lang-pt|[[:pt:Dia Mundial do Artesão|Dia Mundial do Artesão]]}})</small>.<ref>{{ref-es}} [http://www.me.gov.ar/efeme/artesano/index.html me.gov.ar: 19 de marzo "Día Internacional del Artesano"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140406175034/http://www.me.gov.ar/efeme/artesano/index.html |date=2014-04-06 }}</ref><ref>{{ref-pt}} [http://www.jambo.com.br/datas-comemorativas/208 19 de março — Dia Nacional do Artesão] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130331141124/http://www.jambo.com.br/datas-comemorativas/208 |date=2013-03-31 }}</ref><ref>{{ref-pt}} [http://www.azores.gov.pt/Portal/pt/novidades/Dia+Mundial+do+Artes%C3%A3o+assinalado+com+lan%C3%A7amento+do+livro+Cer%C3%A2mica+dos+A%C3%A7ores.htm azores.gov.pt: Dia Mundial do Artesão assinalado com lançamento do livro “Cerâmica dos Açores"]{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{ref-es}} [http://elregionalpiura.com.pe/index.php/regionales/otras-provincias/1183-en-catacaos-se-celebrara-dia-internacional-del-artesano En Catacaos se celebrará "Día Internacional del Artesano"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194226/http://elregionalpiura.com.pe/index.php/regionales/otras-provincias/1183-en-catacaos-se-celebrara-dia-internacional-del-artesano |date=2016-03-04 }}</ref> ==={{Илләр буенча бәйрәмнәр}}=== * {{FIN}} – '''''Тигез хокуклар көне''''' яки ''Минна Кант көне'' <small>({{lang-fi|[[:fi:Minna Canthin päivä|Minna Canthin päivä]]}})</small>, 1906 елда Аурупада беренче булып фин хатын-кызлар саулау хокукына ирешүгә зур өлеш керткән фин [[язучы]]сы ''Минна Кант'' <small>([[:fi:Minna Canth|fi]])</small> хакына аның туган көнендә котланган [[рәсми бәйрәм]]. * {{FRA}} – '''''Милли Хәтер һәм тынлык көне''''' <small>({{lang-fr|Journée Nationale du Souvenir et de Recueillement}})</small>, ''1954-1962 елгы {{DZA}} cугышы''нда <small>([[:fr:Guerre d'Algérie|fr]])</small>, {{MAR}} һәм {{TUN}} бәрелешләрдә хәлакъ булган гаскәриләр һәм сивиль халык истәлегенә.<ref>{{ref-fr}} [http://fnaca.org/actualites/160-journee-nationale-du-souvenir-et-de-recueillement-a-la-memoire-des-victimes-civiles-et-militaires-de-la-guerre-d-algerie-et-des-combats-et-tunisie-et-au-maroc Journée Nationale du Souvenir et de Recueillement à la Mémoire des Victimes Civiles et Militaires de la guerre d’Algérie et des combats et Tunisie et au Maroc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140321094334/http://www.fnaca.org/actualites/160-journee-nationale-du-souvenir-et-de-recueillement-a-la-memoire-des-victimes-civiles-et-militaires-de-la-guerre-d-algerie-et-des-combats-et-tunisie-et-au-maroc |date=2014-03-21 }}</ref>. Чаралар аеруча [[File:Logo_fnaca.jpeg|20px]] ''Милли Алжир, Марокко һәм Тунис сугышлары ветераннары федерациясе'' <small>({{lang-fr|[[:fr:Fédération nationale des anciens combattants en Algérie, Maroc et Tunisie|Fédération nationale des anciens combattants en Algérie, Maroc et Tunisie]]}})</small> тарафыннан оештырыла. ==={{Һөнәри һәм җәмгыяви бәйрәмнәр}}=== * {{AZE}} – '''''Миграция эшләре органнары хезмәткәрләренең һөнәри бәйрәме көне''''' <small>({{lang-az|Miqrasiya orqanları işçilərinin peşə bayramı günü}})</small>.<ref>{{ref-az}} [http://www.migration.gov.az/?section=009&subsection=041&lang=az&pageid=4275 Azərbaycan Respublikası Dövlət Miqrasiya Xidmətinin yaradılmasının 6-cı ildönümü və miqrasiya orqanları işçilərinin peşə bayramı günü münasibətilə tədbir keçirilmişdir]</ref> * {{BRA}} – '''''Йорт җиһазларын ясаучылар көне''''' һәм '''''Агач эшкәртүчеләр көне''''' <small>({{lang-pt|Dia do [[:pt:Carpinteiro|Carpinteiro]]}} e Dia do [[:pt:Marceneiro|Marceneiro]])</small>.<ref>{{ref-pt}} [http://www.tocantinsdigital.com.br/blog/19-de-maro-dia-do-carpinteiro-e-do-marceneiro.html 19 de março dia do Carpinteiro e do Marceneiro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306015112/http://tocantinsdigital.com.br/blog/19-de-maro-dia-do-carpinteiro-e-do-marceneiro.html |date=2016-03-06 }}</ref> * {{ESP}}, {{PRT}}, {{BEL}}, {{ITA}} – '''''[[Ата]]лар көне''''' <small>({{lang-es|[[:es:Día del Padre|Día del Padre]]}})</small>, [[Гайсә]] анасы [[Изге Ана|Мәрьямнең]] ире ''назаретлы балтачы Иосиф'' <small>([[:es:José de Nazaret|es]])</small> хакына. * {{ESP}}: ** {{Валенсия автоном җәмгыяте байрагы}} / {{Валенсия гербы}} – '''''[[Ялкыннар]] карнавалы көне''''' <small>({{lang-ca|[[:ca:Falles|Falles]]}}, {{lang-es|[[:es:Fallas de Valencia|Fallas de Valencia]]}})</small>. ** [[File:Flag_C%C3%A1diz_Province.svg|20px]] Кадиз провинциясе – '''''Кадиз провинциясе көне''''' <small>({{lang-es|Día de la [[:es:Provincia de Cádiz|Provincia de Cádiz]]}})</small>.<ref>{{ref-es}} [http://www.diariodecadiz.es/article/provincia/923816/doce/reconocimientos/para/celebrar/dia/la/provincia.html Doce reconocimientos para celebrar el Día de la Provincia]</ref> * {{ITA}} / [[File:Flag_of_Tuscany.svg|20px|border]] Тоскана регионы ''<small>([[:it:Toscana|it]])</small>'' / [[File:Provincia_di_Siena-Stemma.svg|20px|border]] Сиена провинциясе ''<small>([[:it:Provincia di Siena|it]])</small>'' / [[File:TorritadiSiena-Stemma.gif|20px|border]] Торрита-ди-Сиена коммунасы ''<small>([[:it:Torrita di Siena|it]])</small>'' – '''''Торрита-ди-Сиена [[ишәк]]ләр чабышы''''' <small>({{lang-it|[[:it:Palio dei somari di Torrita di Siena|Palio dei somari di Torrita di Siena]]}})</small>, 19 марттан соң беренче якшәмбесендә үткәрелгән чара. * {{MEX}} / {{Мехико гербы}} – '''''Кунакханә асрау хезмәтчеләре көне''''' <small>({{lang-es|Día de Las [[:es:Sirvienta|Sirvienta]]}})</small>.<ref>{{ref-es}} [http://himajina.blogspot.ru/2009/03/dia-de-las-sirvientas-en-mexico-df.html Día de las Sirvientas (en México, D.F.)]</ref> * {{POL}}: ** '''''Балыкчылар көне''''' <small>({{lang-pl|Dzień Wędkarza}})</small>.<ref>{{ref-pl}} [http://www.pzw.org.pl/zgpzw/mod.php?dir=wiadomosci&id_wiadomosci=10092&id_kategorii=5&opcja=wiadomosc Polski Związek Wędkarski] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140504085554/http://www.pzw.org.pl/zgpzw/mod.php?dir=wiadomosci&id_wiadomosci=10092&id_kategorii=5&opcja=wiadomosc |date=2014-05-04 }}.</ref> ** '''''Кацублар бердәмлеге көне''''' <small>({{lang-csb|[[:csb:Dzéń Jednotë Kaszëbów|Dzéń Jednotë Kaszëbów]]}}, {{lang-pl|[[:pl:Dzień Jedności Kaszubów|Dzień Jedności Kaszubów]]}})</small>. * {{RUS}} – '''''Суасты көймәләрдә йөрүче диңгезчеләр көне''''' <small>({{lang-ru|[[:ru:День моряка-подводника|День моряка-подводника]]}})</small>, 1906 елда [[Россия императорлары]] [[Николай II]] указы нигезендә {{Россия империясе байрагы}}нең диңгез [[кораллы көчләр]]енең классификациясенә "су асты көймәләр" исемле яңа хәрби кораблар классы булдырыла. =={{Вакыйгалар}}== * [[1831 ел|1831]] – [[АКШ]] тарихында банктан беренче тапкыр акча урлау. * [[1958 ел|1958]] – [[Страсбург]]та беренче [[Аурупарламент]] утырышы ачыла. =={{Туулар}}== {{Шулай ук карагыз|:Төркем:19 март көнне туганнар}} * [[1813 ел|1813]] — [[Давид Ливингстон]], инглиз сәяхәтчесе. * [[1817 ел|1817]] — [[Йозеф Гурбан]], * [[1822 ел|1822]] — [[Павел Шатилов]], * [[1830 ел|1830]] — [[Иван Догел]], * [[1860 ел|1860]] — [[Вильям Җенниңс Браян]], * [[1867 ел|1867]] — [[Александр Бейвел]], * [[1868 ел|1868]] — [[Йожеф Марек]], * [[1873 ел|1873]] — [[Макс Регер]], алман композиторы. * [[1875 ел|1875]] — [[Тимерша Соловьев]], нәшир, язучы, журналист, җәмәгать эшлеклесе. * [[1877 ел|1877]] — [[Садыйк Әхтәмов (1877)|Садыйк Әхтәмов]], [[инкыйлаб]]чы, [[сәясәт]] эшлеклесе. * [[1878 ел|1878]] — [[Мария Костеловская]], * [[1883 ел|1883]] — [[Волтер Норман Һоворс]], * [[1887 ел|1887]] — [[Василий Воробьёв (1887)|Василий Воробьёв]], * [[1891 ел|1891]] — [[Георг фон Альбрехт]], * [[1895 ел|1895]] — [[Максим Рыльский]], * [[1900 ел|1900]] — [[Фредерик Жолио-Күри]], * [[1901 ел|1901]] — [[Гавриил Лихов]], * [[1911 ел|1911]] — [[Әхмәт Закиров]], * [[1913 ел|1913]] — [[Александр Покрышкин]], [[СССР|совет]] очучысы, өч тапкыр [[Советлар Берлеге каһарманы]]. * [[1917 ел|1917]] — [[Сабира Күмүшалиева]], * [[1919 ел|1919]] — [[Питер Һенри Абраһамс]], [[КАҖ]] [[язучы]]сы, [[журналистика|журналист]], мөхәррир. * [[1926 ел|1926]] — [[Нәкый Бикташев]], рәссам. * [[1928 ел|1928]] — [[Миңнеәхмәт Моталов]], * [[1930 ел|1930]] — [[Лина Костенко]], * [[1931 ел|1931]] — [[Миңнехаҗи Фәррахов]], * [[1937 ел|1937]] — [[Фердинант Шәехов]], * [[1938 ел|1938]] — [[Вячеслав Янченко]], * [[1939 ел|1939]] — [[Валерий Шамшурин]], * [[1941 ел|1941]] — [[Рина Зарипова]], * [[1943 ел|1943]] — [[Марио Молина]], * [[1946 ел|1946]] — [[Геннадий Тарасов]], * [[1947 ел|1947]] — [[Гленн Клоуз]], * [[1949 ел|1949]] — [[Ринат Гыйззәтуллин (1949)|Ринат Гыйззәтуллин]], * [[1950 ел|1950]] — [[Әхмәтгали Галиев]], * [[1954 ел|1954]] — [[Рәшит Ногманов]], * [[1957 ел|1957]] — [[Илдар Гаянов]], рәссам. * [[1958 ел|1958]] — [[Владимир Сигачев]], * 1958 — [[Евгений Круглов]], * [[1959 ел|1959]] — [[Гамил Әсхәдуллин]], * [[1961 ел|1961]] — [[Александр Зорин]], * [[1972 ел|1972]] — [[Ренат Вәлиуллин (1972)|Ренат Вәлиуллин]], * [[1974 ел|1974]] — [[Бавырҗан Байбәк]], [[Казакъстан]]ның дәүләт эшлеклесе. * [[1975 ел|1975]] — [[Георгий Гахария]], * [[1979 ел|1979]] — [[Гөлнур Корбанова]], * [[1985 ел|1985]] — [[Кристина Эсебуа]], * [[1987 ел|1987]] — [[Роман Ерёменко]], * [[1988 ел|1988]] — [[Александр Куликов]], * 1988 — [[Максим Михайлов (1988)|Максим Михайлов]], * [[1991 ел|1991]] — [[Александр Авцин]], * [[1997 ел|1997]] — [[Рута Мейлутите]], =={{Вафатлар}}== {{Шулай ук карагыз|:Төркем:19 март көнне вафатлар}} * [[1825 ел|1825]] — [[Брита Хагберг]], * [[1879 ел|1879]] — [[Владимир Барановский]], * [[1907 ел|1907]] — [[Фердинанд Юлиус Фагерлин]] (''Ferdinand Julius Fagerlin''), швед рәссамы. * [[1925 ел|1925]] — [[Нәриман Нәриманов]], азәри язучысы, җәмгыять һәм сәясәт эшлеклесе. * [[1938 ел|1938]] — [[Григорий Аронштам]], совет дәүләт эшлеклесе. * 1938 — [[Магҗан Җомабаев]], [[Казакълар|казакъ]] шагыйре, мөгаллим, сәясәтче. * [[1941 ел|1941]] — [[Николай Курнаков]], * [[1945 ел|1945]] — [[Гыйльми Баһаветдинов]], [[уксибәр]] расчеты командиры, [[Советлар Берлеге каһарманы]], сержант. * [[1950 ел|1950]] — [[Волтер Норман Һоворс]], * [[1955 ел|1955]] — [[Леонид Говоров]], ССРБ маршалы. * [[1962 ел|1962]] — [[Василий Сталин]], * [[1963 ел|1963]] — [[Әкрам Вәли]], балалар язучысы, мөхәррир. * [[1968 ел|1968]] — [[Җәлил Киекбаев]], башкорт тел белеменә нигез салучы. * [[1974 ел|1974]] — [[Таһир Баишев]], * [[1980 ел|1980]] — [[Тимер Арслан]], татар һәм башкорт шагыйре. * [[1981 ел|1981]] — [[Григорий Володин]], * [[1987 ел|1987]] — [[Луи де Бройль]], [[Франция]] галиме, [[Физика өлкәсендә Нобель премиясе]] иясе. * [[1990 ел|1990]] — [[Мәэмүн Сутюшев]], рәссам. * 1990 — [[Фәрит Нухов]], * [[1994 ел|1994]] — [[Ризаэтдин Басыйров]], * [[1998 ел|1998]] — [[Владимир Степанов (артист)|Владимир Степанов]], * [[2000 ел|2000]] — [[Әнвәр Бәширов]], * [[2010 ел|2010]] — [[Николай Иванов (металлург)|Николай Иванов]], * [[2011 ел|2011]] — [[Шамил Шаһидуллин]], [[кино]] һәм [[театр]] артисты. * [[2015 ел|2015]] — [[Ирина Кузьмина]], * [[2016 ел|2016]] — [[Ольгерд Воронцов]], * [[2018 ел|2018]] — [[Сәгыйдә Мөхәммәтдинова]], * [[2023 ел|2023]] — [[Эмиль Җәләлетдинов]], =={{Дини бәйрәмнәр}}== ===={{Исем бәйрәмнәре}}==== == Шулай ук карагыз == {{commonscat|19 March}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Тәкъвим}} [[Төркем:Ел көннәре]] [[Төркем:19 март]] 6p8uoy7sjk77qop73a34sxt6ukuybqi 10 17616 5839248 5539960 2026-05-03T18:29:47Z ~2026-20951-15 60255 /* {{Туулар}} */ 5839248 wikitext text/x-wiki [[File:WdzydzeKiszewskie-skansen1.jpg|100px|right|2009 елгы "Кашублар этно-мәдәни парк-музейда"гы '''''Кашублар бердәмлеге көне''''' бәйрәм чаралары, {{POL}}.]] [[File:The_Earth_seen_from_Apollo_17.jpg|20px]] Халыкара һөнәрчеләр көне, {{ESP}}, {{PRT}}, {{BEL}} һәм {{ITA}}дә Аталар көне, {{POL}}да [[Кашублар]] бердәмлеге көне, {{RUS}}ндә Суасты көймәләрдә йөрүче диңгезчеләр көне, {{FIN}}дә Тигез хокуклар көне, һ.б. =={{Вакыйгалар}}== * [[1831 ел|1831]] — {{USA}} тарихында беренче тапкыр банк басалар. * [[1958 ел|1958]] — {{Страсбург гербы}}та беренче [[Европарламент]] утырышы ачыла. =={{Туулар}}== * [[1813 ел|1813]] — [[Давид Ливингстон]], инглиз сәяхәтчесе. * [[1875 ел|1875]] — [[Тимерша Соловьев]], матбагачы, язучы, журналист, җәмәгать эшлеклесе. * [[1957 ел|1957]] — [[Илдар Гаянов]], [[Башкортстан]]да яшәүче татар рәссамы. * [[1959 ел|1959]] — [[Гамил Әсхәдулла]], «[[Мунча ташы]]» татар эстрада театрының сәнгать җитәкчесе. =={{Вафатлар}}== * [[1907 ел|1907]] — [[Фердинанд Юлиус Фагерлин]] (''Ferdinand Julius Fagerlin''), швед рәссамы. * [[1968 ел|1968]] — [[Җәлил Киекбаев]], башкорт тел белеменә нигез салучы. * [[1980 ел|1980]] — [[Тимер Арслан]], Башкортстан шагыйре. <noinclude>[[Төркем:Калыплар:Көннәрнең вакыйгалары]] </noinclude> hkwvwo9lfo4fy8orbu4t68oitpz43y9 0 17789 5839200 5503667 2026-05-03T13:10:03Z ~2026-20951-15 60255 /* {{Туулар}} */ 5839200 wikitext text/x-wiki '''28 март''' — [[Милади тәкъвиме]]ндә өченче айның егерме сигезенче көне. Ел ахырына кадәр 278 көн кала. {{Март тәкъвиме}} {{Шулай ук карагыз/Көн}} {{Тарихта бу көн}} =={{Бәйрәмнәр һәм вакыйгалар}}== ==={{Халыкара истәлекле период}}=== [[File:Johan amos comenius 1592-1671.jpg|thumb|''Ян Амос Коменский'' ([[:cs:Jan Amos Komenský|cs]], [[1592]]-[[1671]]) туган көне {{SVK}} һәм {{CZE}}дә '''''[[укытучылар көне]]''''' буларак билгеләнә.]] [[File:Sen no Rikyu JPN.jpg|thumb|Бүгенге {{Тәрҗемә ителмәгән|:en:Japanese tea ceremony|Япон чәй мөрәсимнәре}}нә нигез салучы дип билгеле {{Тәрҗемә ителмәгән|:en:Sen no Rikyū|Сен-но Рикү}}.]] ==={{Илләр буенча бәйрәмнәр}}=== <!-- * {{Байрак/Ливия}} [[Ливия]] — 1970 елда инглиз [[хәрби база]]ларын эвакуацияләвен бәйрәм итү<ref>[http://ru.wikipedia.org/wiki/28_марта#.D0.9F.D1.80.D0.B0.D0.B7.D0.B4.D0.BD.D0.B8.D0.BA.D0.B8 1970 елда инглиз хәрби базаларын эвакуацияләвен бәйрәм итү]</ref>. Тарихи вакыйга, тик 2011 елдан башлап (Каддафи хөкүмәте төшерелгәч) бәйрәм ителми [[:ru:Праздники Ливии#Список национальных праздников Ливии периода Джамахирии]]. --> <!--* {{Байрак/Сербия}} [[Сербия]] — [[Конституция]] көне. http://www.calend.ru/holidays/serbia/ күрсәткәненчә, бу көнне бәйрәм ителми (эллекке берәр конституциясе кабул ителүенә бәйледер, 1992 елгы мөгаен.) --> ==={{Һөнәри һәм җәмгыяви бәйрәмнәр}}=== * {{Байрак/Азәрбайҗан}} [[Азәрбайҗан]] — '''''[[Милли иминлек]] оешмаларының хезмәткәрләре көне''''' <small>({{lang-ru|[[:ru:День сотрудников органов национальной безопасности Азербайджана|День сотрудников органов национальной безопасности Азербайджана]]}}, {{lang-az|Milli təhlükəsizlik orqanları əməkdaşlarının peşə bayramları günü}})</small>.<ref>Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 mart 1997 tarixli, 525 nömrəli Sərəncamı</ref> * {{Байрак/Бразилия}} [[Бразилия]]: ** '''''[[Редактор]]лар һәм [[корректор]]лар көне''''' <small>({{lang-pt|Dia do [[:pt:Revisor de textos|Revisor]]}})</small> һәм '''''китапларны һәм журналларны сүрәтләгән [[рәссам]]нары көне''''' <small>({{lang-pt|Dia do [[:pt:Diagramador|Diagramador]]}})</small>.<ref>{{ref-pt}} [http://www.ufop.br/index.php?option=com_content&task=view&id=12583&Itemid=196 28 de Março: Dia do Revisor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927060258/http://ufop.br/index.php?option=com_content&task=view&id=12583&Itemid=196 |date=2013-09-27 }}</ref><ref>{{ref-pt}} [http://portaldacomunicacao.uol.com.br/graficas-livros/0/artigo202269-1.asp Dia do Diagramador e Revisor é comemorado em março] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140922134046/http://portaldacomunicacao.uol.com.br/graficas-livros/0/artigo202269-1.asp |date=2014-09-22 }}</ref> ** [[Рәсем:Bandeira do Estado de São Paulo.svg|20px]] [[Сан-Паулу штаты]] — [[Рәсем:Brasão de Embu-Guaçu.jpg|20px]] [[Эмбу-Гуасу]] шәһәренең көне<ref>[http://pt.wikipedia.org/wiki/28_de_mar%C3%A7o#Feriados_e_eventos_c.C3.ADclicos 28 март истәлекле даталары (португальча)]</ref>. * {{Байрак/Кытай}} [[Кытай]] / {{Тәрҗемә ителмәгән|:en:Tibet Autonomous Region|Тибет автоном районы}} — '''''[[Коллык|Кол]]ларны азат итү көне''''' <small>({{lang-zh|[[:zh:西藏百万农奴解放纪念日|西藏百万农奴解放纪念日]]}})</small>. * {{Байрак/Испания}} [[Испания]] / [[Рәсем:Flag of Galicia.svg|20px|border]] [[Галисия автоном җәмгыяте]] / [[Рәсем:Flag Pontevedra Province.svg|20px]] [[Понтеведра (провинция)]] — '''''[[Рәсем:Coat of Arms of Vigo.svg|20px]] [[Виго]] шәһәрен азат итү көне''''' <small>({{lang-es|Día de la Reconquista de [[:es:Vigo|Vigo]]}})</small>. ::[[1809 ел]]гы {{Байрак/Франция}} [[Француз колониаль империясе]]нең [[Наполеон Бонапарт]] чоры гаскәрләренә каршы баш күтәрү, {{Испан империясе байрагы}}нең ябырылуы юкка чыгару хәрәкәтен башлый.<ref>{{ref-es}} [http://www.turismodevigo.org/es/reconquista-de-vigo Reconquista de Vigo]</ref>. * {{RUS}} / [[Рәсем:Flag of Kabardino-Balkaria.svg|20px|border]] [[Кабарда-Балкария Республикасы]] — '''''[[Балкарлар|Балкар халкы]]ның яңарышы һәм балкар дәүләтчелеге торгызылуы көне''''' <small>({{lang-ru|День возрождения балкарского народа и восстановления балкарской государственности}})</small>. ::{{ССРБ байрагы}}да [[1944 ел]]ның [[8 март]] көнендә башланган ''балкар халкының депортациясе''<ref>{{ref-ru}} [http://scepsis.ru/library/id_1237.html Депортация народов // Николай Бугай]</ref> <small>([[:ru:Депортации народов в СССР#Депортация балкарцев|ru]], [[File:Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg|20px]]/[[File:Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|20px]] [[Казах Социалистик Урта Азия|Казах]] ''([[:ru:Казахская Советская Социалистическая Республика|ru]])'' һәм [[File:Flag of Kyrgyz SSR.svg|20px]]/[[File:Emblem of the Kirghiz SSR.svg|20px]] [[Кыргыз ССР]] ''([[:ru:Киргизская Советская Социалистическая Республика|ru]])'' җирләренә)</small> канунсыз һәм хаталы гамәл булуы ачыклангач, [[1957 ел]]ның 28 мартында [[File:Flag of Kabarda-Balkaria ASSR 1978.svg|20px]]/[[File:Emblem of the Kabardino-Balkar ASSR.png|20px]] [[Кабарда-Балкар Автоном Совет Социалистик Республикасы|Кабарда АССР]] [[Югары Шурасы]] Президиумы тарафыннан балкар халкының исемен аклау һәм республика исеменә кире кайтару турында рәсми акт кабул ителә.<ref>{{ref-ru}} [http://sovetikus.narod.ru/akieva.htm Светлана Аккиева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323200607/http://sovetikus.narod.ru/akieva.htm |date=2010-03-23 }}</ref> * {{Байрак/Словакия}} [[Словакия]], {{Байрак/Чехия}} [[Чехия]] — '''''[[Укытучылар көне]]''''' <small>({{lang-sk|Deň učiteľov}}, {{lang-cs|[[:cs:Den učitelů|Den učitelů]]}})</small>. ::[[1592 ел]]да ''Ян Амос Коменский'' <small>([[:cs:Jan Amos Komenský|cs]])</small> туган көне. * ''{{JPN}} [[чәй]] эчү [[мөрәсим]]е мәктәпләре'' <small>([[:en:Schools of Japanese tea ceremony|en]])</small> — '''''Сэн-но Рикюны искә алу көне'''''.<ref>[http://ru.wikipedia.org/wiki/Сэн-но_Рикю Сэн-но Рикю тормышы (русча)]</ref><ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Sen_no_Rikyū#Death Сэн-но Рикюны искә алу (инглизчә)]</ref>. =={{Вакыйгалар}}== * [[1776 ел|1776]] — [[Мәскәү]]нең [[Мәскәүнең Зур театры|Зур театрына]] нигез салына. * [[1940 ел|1940]] — [[АКШ|Америка]] галимнәре уран – плутоний-239ның яңа изотопын ачу турында игълан иттеләр. =={{Туулар}}== {{Шулай ук карагыз|:Төркем:28 март көнне туганнар}} * [[1483 ел|1483]] — [[Рафаэль Санти]], итальян рәссамы. * [[1737 ел|1737]] — [[Франческо Дзанетти]] (''Francesco Zanetti''), итальян композиторы, капельмейстер. * [[1824 ел|1824]] — [[Алексей Боголюбов (1824)|Алексей Боголюбов]], * [[1866 ел|1866]] — [[Евгений Барсуков]], * [[1868 ел|1868]] — [[Максим Горький]], рус, совет язучысы. * [[1881 ел|1881]] — [[Иван Козьминых]], * [[1882 ел|1882]] — [[Алексей Юхтанов]], * [[1892 ел|1892]] — [[Корней Эймаңс]], * [[1895 ел|1895]] — [[Кристиан Һертер]], * [[1896 ел|1896]] — [[Әхмәтзәки Сафиуллин]], дин галиме, хәзрәт, күренекле педагог. * [[1898 ел|1898]] — [[Давид Эпштейн]], * [[1901 ел|1901]] — [[Марта Швед принцессасы]], * [[1903 ел|1903]] — [[Арсений Караваев]], * [[1911 ел|1911]] — [[Александр Яншин]], * [[1912 ел|1912]] — [[Марина Раскова]], * [[1914 ел|1914]] — [[Эдмунд Маски]], * [[1915 ел|1915]] — [[Иван Журин]], * 1915 — [[Николай Дедушкин]], * [[1919 ел|1919]] — [[Василий Перчаткин]], * [[1925 ел|1925]] — [[Иннокентий Смоктуновский]], * [[1928 ел|1928]] — [[Алексей Насакин]], * [[1930 ел|1930]] — [[Җером Айзек Фридман]], * [[1931 ел|1931]] — [[Вайно Вәльяс]], * 1931 — [[Роберт Авакян]], * [[1936 ел|1936]] — [[Марио Варгас Льоса]], * [[1939 ел|1939]] — [[Әскәр Кайбышев]], татар галиме. * [[1942 ел|1942]] — [[Иван Казанков]], * 1942 — [[Мидхәт Әбделмәнов]], татар шагыйре. * [[1947]] — [[Алмас Имаев]], * 1947 — [[Рәшит Вәгыйзев]], ТР кеше хокуклары буенча вәкаләтле вәкиле (2000-2010). * 1947 — [[Фәридә Гайнуллина]], * [[1949 ел|1949]] — [[Виталий Константинов]], [[классик көрәш]] буенча [[Олимпия уеннары|Олимпия]] чемпионы ([[1976]]). * 1949 — [[Фәрвәз Мөхәммәтшин]], * [[1955 ел|1955]] — [[Павел Чебану]], * 1955 — [[Розалия Солтангәрәева]], * [[1956 ел|1956]] — [[Гиоргий Куприянов]], төзүче, дәүләт эшлеклесе. * [[1960 ел|1960]] — [[Фирүзә Җамалетдинова]], татар язучысы, журналист. * [[1963 ел|1963]] — [[Сәгыйрә Шәрәфетдинова]], * [[1964 ел|1964]] — [[Ренат Әюпов]], татар театр режиссеры. * [[1965 ел|1965]] — [[Рәфәгать Хәбибуллин]], * [[1976 ел|1976]] — [[Дмитрий Михайлов (1976)|Дмитрий Михайлов]], * [[1981 ел|1981]] — [[Артур Поляков]], * 1981 — [[Эльвира Хәсәнова]], * [[1988 ел|1988]] — [[Андрей Матеюнас]], * [[1995 ел|1995]] — [[Тимур Билялов]], * [[1996 ел|1996]] — [[Беңжамең Павар]], * [[2007 ел|2007]] — [[Люк Росслер]], =={{Вафатлар}}== {{Шулай ук карагыз|:Төркем:28 март көнне вафатлар}} * [[1880 ел|1880]] — [[Модест Киттары]], КДУ профессоры, химик-технолог. * [[1881 ел|1881]] — [[Модест Мусоргский]], рус композиторы. * [[1902 ел|1902]] — [[Фридрих Розен]], * [[1910 ел|1910]] — [[Эдуар Колонн]], * [[1919 ел|1919]] — [[Шәехзадә Бабич]], татар-башкорт халыкларының уртак шагыйре. * [[1923 ел|1923]] — [[Сара Бернар]], [[Франция]] актрисасы. * [[1925 ел|1925]] — [[Ливерий Даркшевич]], * 1925 — [[Михаил Шулутко]], * [[1938 ел|1938]] — [[Чура Түрәбәков]], * [[1943 ел|1943]] — [[Сәлим Абдулхәким]], * 1943 — [[Сергей Рахманинов]], [[рус]] композиторы, зур оста-пианист һәм дириҗёр. * [[1964 ел|1964]] — [[Никифор Наталевич]], * [[1969 ел|1969]] — [[Дуайт Эйзенһауэр]], * [[1973 ел|1973]] — [[Василий Баландин]], инженер, Уфа моторлар төзү заводы директоры, [[Социалистик Хезмәт Каһарманы]]. * [[1977 ел|1977]] — [[Ольга Кашеварова]], * [[1978 ел|1978]] — [[Фаикъ Таһиров]], * [[1982 ел|1982]] — [[Вильям Җиок]], * [[1984 ел|1984]] — [[Анисья Ожегова]], * [[1985 ел|1985]] — [[Николай Кива]], * [[1991 ел|1991]] — [[Әмир Нәҗип]], шәркыятьче галим, тюрколог. * [[1996 ел|1996]] — [[Гомәр Бакиров]], татар коммунист, сәясәтче, репрессияләр корбаны, оешма җитәкчесе. * [[2001 ел|2001]] — [[Степан Михляев]], * [[2003 ел|2003]] — [[Роберт Иванов]], * [[2004 ел|2004]] — [[Питер Устинов]], [[Инглизләр|инглиз]] язучысы, актер. * [[2013 ел|2013]] — [[Нәҗип Асанбаев]], [[татар]] [[язучы]]сы, [[драматург]]. * [[2018 ел|2018]] — [[Олег Анофриев]], РФ кино һәм театр актеры, РФ халык артисты. =={{Дини бәйрәмнәр}}== ===={{Исем бәйрәмнәре}}==== == Шулай ук карагыз == {{commonscat|28 March}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Rq|stub|image}} {{Тәкъвим}} [[Төркем:Ел көннәре]] [[Төркем:28 март|*]] iry5syggx0vdxuu5vw4w8v8nwvzsm4l 0 17974 5839203 5366325 2026-05-03T13:12:07Z ~2026-20951-15 60255 /* Вафатлар */ 5839203 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1995}} {{Ел өчен навигация|1995}} {{Гасыр өчен навигация|20}} {{Ел башка тәкъвимнәрдә|1995|КТ=31&nbsp;гыйнвар}} {{Башлана торган ел|1995}} * Халыкара толерантлык елы ([[БМО]])<ref>[http://www.undemocracy.com/A-RES-48-126/page_2/rect_92,688_860,840 United Nations General Assembly Resolution 126 session 48 United Nations Year for Tolerance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813225530/http://www.undemocracy.com/A-RES-48-126/page_2/rect_92,688_860,840 |date=2011-08-13 }} {{ref-en}}</ref>. == Вакыйгалар == * [[Татар дәүләт гуманитар институты]] эшен башлап җибәрә. * [[1 гыйнвар]] — [[Австрия]], [[Финляндия]] һәм [[Швеция]] [[Европа Берлеге]]нә кушылалар. * [[20 март]] — [[Токио]] метросында террористик акт. * [[22 март]] — [[космос]]та 438 көн үткәргәннән соң [[Җир]]гә [[Валерий Поляков]] кайта. * [[30 март]] — беренче чакырылыш [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы]]ның беренче утырышы. * [[12 апрель]] — дөньяның иң популяр каталогларның берсе [[Yahoo!]] эшли башлый. * [[20 апрель]] — [[Татарстан Дәүләт Шурасы]] һәм [[Башкортстан Корылтае|Башкортстанның Дәүләт Корылтае]] арасында хезмәттәшлек итү турында Беркетмә имзалана. * [[17 май]] — [[Жак Ширак]] [[Франция]] президенты вазифаларына керешә. * [[26 май]] — [[Кичүчат]] авылында [[Ризаэтдин Фәхретдин музее (Кичүчат)|Риза-казый Фәхретдин музее]] ачыла. * [[30 май]] — [[Мәскәүдә Татарстан мәдәнияте көннәре (1995)|Мәскәүдә Татарстан мәдәнияте көннәре]] башлана. * [[1 июнь]] — беренче [[Бөтендөнья башкортлар корылтае]] үтә. * [[11 июль]] — [[Босния сугышы]] вакытында серб гаскәрләре [[Сребреница]]ны басып алалар. Коралсыз [[мөселман]]нарны күпләп үтерү башлана. * [[21 июль]] — [[Мәдәни җомга]] газетасының 1нче саны чыга. * [[10 август]] — [[ТАИФ]] компанияләр төркеме нигезләнә. * [[24 август]] — [[Windows 95]] операцион системасы дөнья күрә. * [[26 сентябрь]] — [[Украина]] [[Европа Шурасы]]на кабул ителә. * [[3 октябрь]] — TV Tokyo каналында мәшһүр [[Евангелион]] аниме-сериалы премьерасы. * [[18 октябрь]] — [[Украина]] [[Европа Шурасы]]на керә. == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1995 елда туганнар}} * [[23 гыйнвар]] — [[Лилия Камалиева]], [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры]] артисты (2016 елдан). * [[15 май]] — [[Ксения Ситник]], [[Белорусия]] җырчысы, [[Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе 2005]] җиңүчесе. * [[25 сентябрь]] — [[Рәзилә Мөхлисуллина]], драма актрисасы, [[Әтнә татар дәүләт драма театры]] артисты. * [[21 декабрь]] — [[Айгөл Шәкүрова]], драма актрисасы, [[Камал театры]] артисты. == Вафатлар == [[Рәсем:Мәһдиев.jpg|right|150px|thumb|[[Мөхәммәт Мәһдиев]]]] {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1995 елда вафатлар}} * [[Шиһап Нигъмәти]], [[татар]] журналисты, публицист, [[«Азатлык» радиосы]] журналисты, мөдире. * [[1 гыйнвар]] — [[Нур Гайсин]], татар шагыйре. * [[5 гыйнвар]] — [[Рәшит Әхмәтҗанов]] (53), [[татар]] шагыйре. * [[6 гыйнвар]] — [[Хәммәт Җиһаншин]] (28), МВД хезмәткәре, милиция сержанты, җинаятьчеләр кулыннан һәлак була. * [[20 гыйнвар]] — [[Фатыйх Ибраһимов]], педагог, журналист. * [[23 февраль]] — [[Джеймс Хэрриот]], [[инглиз]] язучысы. * [[9 март]] — [[Җәвад Тәрҗеманов]] (74), татар язучысы. * [[12 март]] — [[Салих Баттал]] (89), татар язучысы, шагыйрь, драматург. * [[13 март]] — [[Чыңгыз Әхмәров]] (82), татар рәссамы. * [[23 март]] — [[Николай Баскаков]], [[төрки халыклар]] белгече, [[төрки халыклар]]ның классификациясен уйлап табучы. * [[2 апрель]] — [[Ханнес Альвен]] ({{lang-sv|Hannes Olof Gösta Alfvén}}), швед астрофизигы. * [[18 апрель]] — [[Роза Макагонова]], кино актрисасы, РСФСР атказанган артисты. * [[24 май]] — [[Гарольд Вильсон]], [[Бөекбритания]] премьер-министры, [[Бөекбританиянең Лейбористлар фиркасе|лейборист]]. * [[1 июнь]] — [[Әхмәтзәки Сафиуллин]] (99), дин галиме, хәзрәт, күренекле педагог. * [[14 июнь]] — [[Мөхәммәт Мәһдиев]] (64), татар язучысы, әдәби тәнкыйтьче, галим, укытучы. * [[1 июль]] — [[Ибраһим Нуруллин]], татар язучысы, галим. * [[28 август]] — [[Роберт Бикмөхәммәтов]] (66), татар әдәбият галиме, * [[9 октябрь]] — [[Александр Дуглас-Хьюм]], [[Бөекбритания]] премьер-министры (1963—64). * [[29 октябрь]] — [[Риза Ишморат]], татар драматургы. == Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреатлары == * [[Фәнис Яруллин]], татар язучысы. == [[Нобель премиясе]] лауреатлары == * [[Физика өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Мартин Перл]], [[Фредерик Рейнс]]. * [[Химия өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Пауль Крутцен]], [[Марио Молина]], [[Шервуд Роуланд]]. * [[Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Эдвард Льюис]], [[Кристиана Нюсляйн-Фольхард]], [[Эрик Вишаус]]. * [[Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Шеймас Хини]]. * [[Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Роберт Лукас]]. * [[Тынычлык өчен Нобель премиясе]] — [[Джозеф Ротблат]]. == Шулай&nbsp;ук карагыз == {{Навигация |Викиҗыентык = 1995 }} <categorytree>1995 ел</categorytree> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} [[Төркем:1995 ел|*]] [[Төркем:Еллар]] 2yqzs62akc1odp562rczbkoyskb6tz2 0 18018 5839247 2680578 2026-05-03T18:26:34Z ~2026-20951-15 60255 /* Туулар */ 5839247 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1875}} {{Ел өчен навигация|1875}} {{Гасыр өчен навигация|19}} {{Башлана торган ел|1875}} == Вакыйгалар == * [[5 апрель]] — [[Канада]] Югары мәхкәмәсе оештырылды. == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1875 елда туганнар}} * [[19 март]] — [[Тимерша Соловьев]], нәшир, язучы, журналист, җәмәгать эшлеклесе. * [[25 апрель]] — [[Мансур Солтанов]], беренче татар музыка профессоры. * [[7 август]] — [[Шәехгаттар Иманаев]], тел галиме, хокук белгече. * [[22 сентябрь]] — [[Микалоюс Чюрлёнис]], Литва композиторы, рәссамы. == Вафатлар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1875 елда вафатлар}} * [[3 июнь]] — [[Жорж Бизе]] (''Georges Bizet''), француз композиторы. * [[13 июнь]] — [[Генрих Луи д’Арре]], алман астрономы. * [[4 август]] — [[Ганс Христиан Андерсен]] (''Hans Christian Andresen''), дат язучысы, шагыйрь һәм әкиятче. * [[10 октябрь]] — [[Алексей Толстой (1817)|Алексей Толстой]], рус шагыйре. [[Төркем:1875 ел]] [[Төркем:Еллар]] ndngtnpk92db5dz64z3hkag1uebr2rc 14 18409 5839339 727533 2026-05-04T06:04:35Z Frhdkazan 3171 + [[Төркем:Иран мәдәнияте]] 5839339 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Iranian languages}} [[Төркем:Һинд-иран телләре]][[Төркем:Иран мәдәнияте]] gz4gmh9mdkfkbyn3pdakhar5n3h7gcc 0 18522 5839236 4146759 2026-05-03T18:05:34Z ~2026-20951-15 60255 /* {{Вафатлар}} */ 5839236 wikitext text/x-wiki '''3 май''' — [[Милади тәкъвиме]]ндә бишенче айның өченче көне. Ел ахырына кадәр 242 көн кала. {{Май тәкъвиме}}{{Шулай ук карагыз/Көн}} {{Тарихта бу көн}} =={{Бәйрәмнәр һәм вакыйгалар}}== ==={{Халыкара истәлекле период}}=== * {{Байрак/БМО}} [[БМО]] — '''''Бөтендөнья [[матбугат]] иреге көне''''' <small>({{lang-ru|[[:ru:Всемирный день свободы печати|Всемирный день свободы печати]]}}, {{lang-en|[[:en:World Press Freedom Day|World Press Freedom Day]]}})</small>.<ref>[http://www.un.org/en/events/pressfreedomday/ БМОның A/DEC/48/432 декларациясе нигезендә кабул ителде]</ref><ref>{{cite web|url=https://tatar-inform.tatar/news/irt-g-b-tend-nya-matbugat-irege-k-ne|title = Иртәгә – Бөтендөнья матбугат иреге көне |publisher=«[[Татар-информ]]» мәгълүмат агентлыгының [["Татар-информ" мәгълүмат агентлыгының татар редакциясе|татар редакциясе]]|author=|date=[[2007 ел]]ның [[2 май]]|accessdate=[[2022 ел]]ның [[03 ноябрь]]}}</ref>. ==={{Илләр буенча бәйрәмнәр}}=== * {{Байрак/Польша}} [[Польша]] — '''''[[Конституция]] көне''''' <small>({{lang-pl|[[:pl:Święto Narodowe Trzeciego Maja|Święto Narodowe Trzeciego Maja]]}}, {{lang-en|[[:en:May 3rd Constitution Day|May 3rd Constitution Day]]}})</small>. * {{Байрак/Япония}} [[Япония]] — '''''[[Конституция]] көне''''' <small>({{lang-ja|[[:ja:憲法記念日|憲法記念日]]}}, {{lang-en|[[:en:Constitution Memorial Day|Constitution Memorial Day]]}})</small>. ==={{Һөнәри һәм җәмгыяви бәйрәмнәр}}=== * [[File:The_Earth_seen_from_Apollo_17.jpg|20px]] '''''Бөтендөнья [[электр]] һәм [[электроника]] [[инженер]]лары көне''''' <small>({{lang-tr|Dünya Elektrik-Elektronik Mühendisleri Günü}}, {{lang-en|World Electrical and Electronics Engineers Day}})</small>.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=wtN3FtEiIQo The 3 May World Electrical and Electronics Engineers Day] {{ref-en}}</ref> * {{Байрак/АКШ}} [[АКШ]] — '''''[[Кояш]] энергетикасы көне''''' <small>({{lang-en|[[:en:Sun Day|Sun Day]]}})</small>. * {{Байрак/Аргентина}} [[Аргентина]] — '''''[[Миланеса]] [[ризык|ашамлыгы]] көне''''' <small>({{lang-es|Día del [[:es:Milanesa|Milanesa]]}})</small>.<ref>[https://tn.com.ar/sociedad/2022/05/02/dia-de-la-milanesa-por-que-se-celebra-cual-es-el-origen-y-donde-se-invento-la-napolitana/ Día de la Milanesa: por qué se celebra, cuál es el origen y dónde se inventó.] {{ref-es}}</ref> * {{Байрак/Әрмәнстан}} [[Армения]], {{Байрак/Беларусь}} [[Беларусь]], {{Байрак/Россия}} [[Россия]], {{Байрак/Украина}} [[Украина]] — '''''[[Кондитер]] көне''''' <small>({{lang-ru|День [[:ru:Кондитер|кондитера]]}})</small>.<ref>[https://www.gastronom.ru/text/den-konditera-v-rossii-chto-za-prazdnik-i-kak-ego-otmechajut-1013773 День кондитера в России. Что за праздник и как его отмечают] {{ref-ru}}</ref><ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3441/ День кондитера в России] {{ref-ru}}</ref> * {{Байрак/Венесуэла}} [[Венесуэла]], {{Байрак/Гватемала}} [[Гватемала]], {{Байрак/Испания}} [[Испания]], {{Байрак/Колумбия}} [[Колумбия]], {{Байрак/Мексика}} [[Мексика]], {{Байрак/Перу}} [[Перу]], {{Байрак/Сальвадор}} [[Сальвадор]], {{Байрак/Тринидад һәм Тобаго}} [[Тринидад һәм Тобаго]], {{Байрак/Чили}} [[Чили]] — '''''Май хачы''''' яки '''''Хачлар бәйрәме''''' <small>({{lang-es|[[:es:Invención de la Santa Cruz|'''La Cruz de Mayo'''​ o '''Fiesta de las Cruces''']]}}, {{lang-en|[[:en:Fiesta de las Cruces|'''Festival of the Crosses''' or '''May Cross''']]}})</small>. * {{Байрак/Гватемала}} [[Гватемала]], {{Байрак/Мексика}} [[Мексика]] — '''''[[Таш]]чылар көне''''' <small>({{lang-es|Día del [[:es:albañil|albañil]] яки Día de los albañiles}}, {{lang-ru|День [[:ru:каменщиков|каменщиков]]}})</small>.<ref>[https://www.guatemala.com/noticias/vida/la-historia-del-dia-de-la-cruz-en-guatemala-y-su-relacion-con-los-albaniles.html La historia del Día de la Cruz en Guatemala y su relación con los albañiles] {{ref-es}}</ref><ref>[https://www.elsoldemexico.com.mx/doble-via/dia-de-la-santa-cruz-y-del-albanil-origen-y-por-que-se-celebra-8225331.html Día de la Santa Cruz y del Albañil: su origen data del México prehispánico] {{ref-es}}</ref> * {{Байрак/Гондурас}} [[Гондурас]] — '''''[[Архитектура|Архитектор]] көне''''' <small>({{lang-es|Día del [[:es:Arquitecto|Arquitecto]]}})</small>.<ref>[https://www.calendariohonduras.com/fechas/dia-del-arquitecto-historia Por qué y cuándo se celebra el Día del Arquitecto en Honduras] {{ref-es}}</ref> * {{Байрак/Мексика}} [[Мексика]] — '''''[[Археология|Археолог]] көне''''' <small>({{lang-es|Día del [[:es:Arqueólogo|Arqueólogo]]}}, {{lang-ru|День [[:ru:Археология|археолога]]}})</small>.<ref>[https://www.imer.mx/3-de-mayo-dia-del-arqueologo/ 3 de mayo: Día del Arqueólogo.] {{ref-es}}</ref> * {{Байрак/Төркия}} [[Төркия]] — '''''[[Төркичелек]] көне''''' <small>({{lang-tr|[[:tr:Türkçülük Günü|Türkçülük Günü]]}}, {{lang-en|[[:en:Turkism Day|Turkism Day]]}})</small> === [[Май#.D0.9A.D0.B8.D2.A3 .D0.B2.D0.B0.D0.BA.D1.8B.D1.82.D0.BB.D1.8B .D1.85.D0.B0.D0.BB.D1.8B.D0.BA.D0.B0.D1.80.D0.B0 .D1.87.D0.B0.D1.80.D0.B0.D0.BB.D0.B0.D1.80|Киң вакытлы халыкара чаралар]] === == {{Вакыйгалар}} == * [[1494 ел|1494]] — [[Христофор Колумб]] {{JAM}}ны ача. * [[1791 ел|1791]] — {{Польша-Литва берлеге байрагы}} башкаласы {{Варшава гербы}}да дөньяның иң беренче [[конституция]]ләрнең берсе кабул ителә. * [[1841 ел|1841]] — ''{{NZL}}'' {{байрак/Бөекбритания}}[[Британия империясе]] колониясе булып игълан ителә. * [[1906 ел|1906]] — {{Россия империясе байрагы}}нең {{FIN}} патшалыгында [[рәсми тел]]ләре булып ''[[рус теле|рус]], [[фин теле|фин]] һәм [[швед теле|швед]] телләре'' игълан ителә. * [[2003 ел|2003]] — {{MNG}}нең башкаласы {{Улан-Батор гербы}}да «[[Чыңгызхан]]» [[опера]]сының премьерасы уза. == {{Туулар}} == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:3 май көнне туганнар}} * [[1469 ел|1469]] — [[Никколо Макиавелли]], италиян сәяси фикер иясе, тарихчы, драматург. * [[1872 ел|1872]] — [[Павел Лебедев]], * [[1873 ел|1873]] — [[Никола Узунович]], * [[1882 ел|1882]] — [[Василий Хрущев]], * 1882 — [[Вассан-Гәрәй Җәбәгыев]], * [[1892 ел|1892]] — [[Җорҗ Паҗет Томсон]], * [[1900 ел|1900]] — [[Зоя Базилевская]], * [[1901 ел|1901]] — [[Лев Захаров]], * [[1903 ел|1903]] — [[Bing Crosby|Бинг Кросби]], * [[1906 ел|1906]] — [[Серафим Субботин]], * [[1912 ел|1912]] — [[Николай Горшков]], * [[1926 ел|1926]] — [[Александр Липатов]], * 1926 — [[Георгий Мосолов]], * [[1927 ел|1927]] — [[Мира Космодемьянская]], * [[1933 ел|1933]] — [[Стивен Вайнберг]], * [[1935 ел|1935]] — [[Айно Балыня]], * 1935 — [[Әмир Бичурин]], * 1935 — [[Валентин Колумб]], [[мари]] язучысы; [[Әмир Бичурин]], хәрби эшлекле. * 1935 — [[Михаил Калашников (1935)|Михаил Калашников]], * [[1937 ел|1937]] — [[Наил Дунаев]], [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]] артисты. * [[1941 ел|1941]] — [[Самвел Алумян]], * [[1944 ел|1944]] — [[Лекс Вело]], * [[1945 ел|1945]] — [[Җеффри Коннор Һалл]], * 1945 — [[Рифкать Шакиров]], * [[1946 ел|1946]] — [[Светлана Захарова (1946)|Светлана Захарова]], * [[1951 ел|1951]] — [[Рәфыйк Габдрахманов]], [[ТР Фәннәр академиясе]]'нең [[Шиһабетдин Мәрҗани|Ш. Мәрҗәни]] ис. тарих институты өлкән фәнни хезмәткәре, [[Казан федерализм һәм гаммәви сәясәт үзәге]] башкаручы директоры. * [[1955 ел|1955]] — [[Римма Ратникова]], публицист. * [[1961 ел|1961]] — [[Эва Бьорлинг]], * [[1965 ел|1965]] — [[Михаил Прохоров]], [[Россия]] эшкуары, [[миллиардер]]. * [[1969 ел|1969]] — [[Фаил Камаев]], * [[1970 ел|1970]] — [[Азамат Хәлилов]], * 1970 — [[Александр Магарин]], * [[1973 ел|1973]] — [[Александр Гулявцев]], * [[1974 ел|1974]] — [[Захар Пашутин]], * 1974 — [[Кадрия Әмирова]], * [[1990 ел|1990]] — [[Семен Елистратов]], * [[1991 ел|1991]] — [[Виталий Устинов]], * [[1993 ел|1993]] — [[Альберт Яруллин]], == {{Вафатлар}} == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:3 май көнне вафатлар}} * [[1481 ел|1481]] — [[II Мәхмәт]], * [[1834 ел|1834]] — [[Алексей Аракчеев]], * [[1938 ел|1938]] — [[Урынбай Гашуров]], * [[1939 ел|1939]] — [[Иван Соколов (1865)|Иван Соколов]], * [[1947 ел|1947]] — [[Иван Джанаев]], * [[1954 ел|1954]] — [[Габдрахман Рәфыйков]], татар мәгърифәтчесе, мөгаллим, [[Хезмәт Батыры]]. * [[1971 ел|1971]] — [[Алексей Васильев (1918)|Алексей Васильев]], * 1971 — [[Мансур Мирзаәхмәтов]], * [[1973 ел|1973]] — [[Борис Алексеев]], * [[1975 ел|1975]] — [[Феодосий (Погорский)|Феодосий]], * [[1976 ел|1976]] — [[Николай Ломодуров]], * [[1978 ел|1978]] — [[Виви Лоран-Текхольм]], * [[1991 ел|1991]] — [[Гайшә Рахманкулова]], беренче татар хатын-кыз профессиональ рәссам. * [[2002 ел|2002]] — [[Николай Ковалев]], * [[2006 ел|2006]] — [[Олег Лупанов]], * [[2008 ел|2008]] — [[Ирена Попова]], * [[2011 ел|2011]] — [[Джеки Купер]], [[АКШ|америка]] [[актер]]ы, телевизион режиссер һәм продюсер. * [[2019 ел|2019]] — [[Надежда Чернышова]], * [[2024 ел|2024]] — [[Гаяз Сәхәпов]], =={{Дини бәйрәмнәр}}== == Искәрмәләр == {{commonscat|3 May}} {{искәрмәләр}} {{Rq|stub}} {{Тәкъвим}} [[Төркем:Ел көннәре]] [[Төркем:3 май]] thzect0b1tj0b02k98hqvr8c6cmu8rr 10 18523 5839238 2997510 2026-05-03T18:07:28Z ~2026-20951-15 60255 5839238 wikitext text/x-wiki {{ZAF}} һәм {{SLE}}да — ''[[Суверен дәүләт|Бәйсезлек]]'', {{POL}} һәм {{JPN}}дә — ''[[Конституция]]'', {{UN}}да — ''Бөтендөнья матбугат иреклеге көне'', һ.б. [[File:Niccolo_Machiavelli.jpg|right|90px|Никколо Макиавелли|link=Никколо Макиавелли]] * [[1469 ел|1469]] — итальян сәяси фикер иясе, тарихчы, драматург '''''[[Никколо Макиавелли]]''''' туа. * [[1494 ел|1494]] — [[Христофор Колумб]] {{JAM}}ны ача. * [[1791 ел|1791]] — [[Варшава]]да [[Речь Посполита]]ның [[конституция]]се кабул ителә. * [[1841 ел|1841]] — [[Британия империясе]] ''{{NZL}}не'' үз колониясе итеп таный. * [[1937 ел|1937]] — [[Татар дәүләт академия театры]] артисты [[Наил Дунаев]] дөньяга килә. * [[1954 ел|1954]] — татар мәгърифәтчесе, мөгаллим, [[Хезмәт Батыры]] [[Габдрахман Рәфыйков]] дөнья куя. * [[1955 ел|1955]] — Татарстан журналистикасы әһеле [[Римма Ратникова]] туа. * [[1991 ел|1991]] — беренче татар хатын-кыз профессиональ рәссам [[Гайшә Рахманкулова]] бакыйлыкка күчә. * [[2003 ел|2003]] — {{Улан-Батор гербы}}да «[[Чыңгызхан]]» [[опера]]сының премьерасы уза. * [[2011 ел|2011]] — [[АКШ|америка]] [[актер]]ы, телевизион режиссер һәм продюсер [[Джеки Купер]] вафат. <noinclude>[[Төркем:Калыплар:Көннәрнең вакыйгалары]] </noinclude> eygoh0petw10psklw2nr73if63y5frx 0 18798 5839202 4422586 2026-05-03T13:11:20Z ~2026-20951-15 60255 /* {{Вафатлар}} */ 5839202 wikitext text/x-wiki '''1 июнь''' — [[Милади тәкъвиме]]ндә алтынчы айның беренче көне. Ел ахырына кадәр 213 көн кала. {{Июнь тәкъвиме}} {{Шулай ук карагыз/Көн}} {{Тарихта бу көн}} =={{Бәйрәмнәр һәм вакыйгалар}}== ==={{Халыкара истәлекле период}}=== * [[Халыкара балаларны яклау көне]]. ==={{Илләр буенча бәйрәмнәр}}=== * {{Байрак/Кытай}} [[Кытай]] — Бала көне. * {{Байрак/Монголия}} [[Монголия]] — Ана һәм бала көне. * {{Байрак/Самоа}} [[Самоа]] — Бәйсезлек көне. * {{Байрак/Тунис}} [[Тунис]] — Конституция көне. ==={{Һөнәри һәм җәмгыяви бәйрәмнәр}}=== * {{Байрак/АКШ}} [[АКШ]], [[Теннесси]] — Дәүләтчелек көне. == {{Вакыйгалар}} == * [[1855 ел|1855]] — Пләтән бистәсендә «Бертуган Крестовниковларның Казандагы шәм һәм сабын кайнату заводы» төзелә башлый (хәзерге вакытта — Нәфис-Косметикс). * [[1979 ел|1979]] — [[Зимбабве]] бәйсезлеге игълан ителә. * [[1995 ел|1995]] — беренче [[Бөтендөнья башкортлар корылтае]] үтә. * [[2004 ел|2004]] — [[россия]]ле фриланс һөнәри [[тәрҗемә]]челәре үзләренең [[Илкүләм тәрҗемәчеләр лигасы (Россия)|илкүләм табышсыз оешмаларын]] булдыра. * [[2005 ел|2005]] — Референдумда [[Нидерландлар]] халкы [[Европа Конституциясе]] проектын кире кага. == {{Туулар}} == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1 июнь көнне туганнар}} * [[1804 ел|1804]] — [[Михаил Глинка]], рус композиторы. * [[1843 ел|1843]] — [[Каролина Беттельгейм]], * [[1847 ел|1847]] — [[Станислав Опацкий]], * [[1851 ел|1851]] — [[Дурян Петрос]], * [[1857 ел|1857]] — [[Тамерлан Беляк]], * [[1867 ел|1867]] — [[Ефимия Кривошеева]], * [[1875 ел|1875]] — [[Виктор (Островидов)|Виктор]], * [[1888 ел|1888]] — [[Алексей Ильинский]], * [[1889 ел|1889]] — [[Глеб Ильин]], * [[1891 ел|1891]] — [[Рубен Восканов]], * [[1894 ел|1894]] — [[Анатолий Благонравов]], * [[1902 ел|1902]] — [[Зоя Гайдай]], * [[1903 ел|1903]] — [[Михаил Чхиквадзе]], * [[1910 ел|1910]] — [[Александр Долуханян]], * 1910 — [[Нәби Дәүли]], татар шагыйре. * [[1917 ел|1917]] — [[Вильям Ноулз]], * [[1920 ел|1920]] — [[Алексей Платонов (1920)|Алексей Платонов]], * [[1922 ел|1922]] — [[Морзаһит Вәлиев]], [[КПСС ТӨК]] сәркәтибе. * [[1926 ел|1926]] — [[Мэрилин Монро]], * 1926 — [[Нина Калитина]], * [[1930 ел|1930]] — [[Николай Драцкий]], * [[1937 ел|1937]] — [[Фарсил Зыятдинов]], язучы, икътисадчы. * [[1940 ел|1940]] — [[Кип Торн]], * [[1942 ел|1942]] — [[Наил Ибраһимов (1942)|Наил Ибраһимов]], * 1942 — [[Флера Хөрмәтова]], * [[1947 ел|1947]] — [[Зиннур Миннәхмәтов]], * [[1948 ел|1948]] — [[Барый Кинҗәгулов]], * 1948 — [[Гальфия Ильясова]], * 1948 — [[Минсәгыйть Шакиров]], * 1948 — [[Юрий Плугин]], * [[1950 ел|1950]] — [[Галина Иванова]], * [[1952 ел|1952]] — [[Вил Тимербулатов]], * 1952 — [[Шенол Гүнеш]], * [[1953 ел|1953]] — [[Си Цзиньпин]], * [[1955 ел|1955]] — [[Рифкать Миңнеханов]], ЮХИДИ башлыгы. * [[1956 ел|1956]] — [[Баязит Ягафәров]], * 1956 — [[Марат Зарипов (1956)|Марат Зарипов]], музыкант (''эскрипкә''). * 1956 — [[Резеда Әхиярова]], * [[1959 ел|1959]] — [[Надежда Кадышева]], җырчы, РФ халык артисты. * [[1960 ел|1960]] — [[Виталий Агапов]], җырчы, продюсер, җәмәгать эшлеклесе, [[ТР халык артисты]] (2010). * 1960 — [[Олег Кузнецов]], * [[1961 ел|1961]] — [[Евгений Пригожин]], * [[1962 ел|1962]] — [[Ольга Голодец]], * [[1963 ел|1963]] — [[Луис Алмагро]], * 1963 — [[Юрий Демидов]], * [[1964 ел|1964]] — [[Магомедсалам Магомедов]], * [[1966 ел|1966]] — [[Камса Мортазин]], * [[1968 ел|1968]] — [[Салават Хәмидуллин]], * [[1973 ел|1973]] — [[Марат Айзатуллов (1973)|Марат Айзатуллов]], * [[1981 ел|1981]] — [[Алексей Уваров]], == {{Вафатлар}} == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1 июнь көнне вафатлар}} * [[1233 ел|1233]] — [[Ибн әл-Әсир]], * [[1557 ел|1557]] — [[Жак Картье]], француз диңгез сәяхәтчесе. * [[1868 ел|1868]] — [[Җеймс Бьюкәнен]], * [[1894 ел|1894]] — [[Николай Ге]], * [[1946 ел|1946]] — [[Ион Антонеску]], * [[1948 ел|1948]] — [[Алекс Гард]], * [[1952 ел|1952]] — [[Джон Дьюи]], [[АКШ]] фәлсәфәчесе, педагог һәм психолог. * [[1955 ел|1955]] — [[Валентин Догел]], * [[1963 ел|1963]] — [[Дмитрий Рогачёв]], * [[1980 ел|1980]] — [[Мирсәй Әмир]], [[татар]] [[язучы]]сы, [[драматург]], прозаик, публицист, җәмәгать эшлеклесе. * [[1983 ел|1983]] — [[Валерий Кузьмин]], * [[1987 ел|1987]] — [[Хуҗа Әхмәт Габбас]], * [[1989 ел|1989]] — [[Елена Вечтомова]], * [[1995 ел|1995]] — [[Әхмәтзәки Сафиуллин]], дин галиме, хәзрәт, күренекле педагог. * [[2000 ел|2000]] — [[Анастасия Грекова]], * 2000 — [[Эдуард Бадәмшин]], * [[2009 ел|2009]] — [[Салих Җамалиев]], * [[2010 ел|2010]] — [[Андрей Вознесенский]], рус шагыйре, рәссам, архитектор. * [[2011 ел|2011]] — [[Гайнетдин Моталов]], [[дирижёр]]. * [[2024 ел|2024]] — [[Артур Чилингаров]], океанолог =={{Дини бәйрәмнәр}}== ===={{Исем бәйрәмнәре}}==== == Шулай ук карагыз == {{commonscat|1 June}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Тәкъвим}} [[Төркем:Ел көннәре]] [[Төркем:1 июнь]] trzxsnb9c7jt6gi5h1r4q5kda07ygit 0 18801 5839198 4124360 2026-05-03T12:22:28Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839198 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Нәби Дәүли | рәсем = Dauli.jpg | рәсем_зурлыгы = 175px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем =Нәбиулла Хәсән улы Дәүләтшин (Миндубаев) | һөнәр = шагыйрь | туу датасы = 1.06.1910 | туу җире = [[Әлки районы]]ның [[Яңа Камка]] авылы | гражданлык = | милләт = татар | үлем датасы = 18.05.1989 | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Дәүли}} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Дәүләтшин}} '''Нәби Дәүли''' — күренекле шагыйрь. Шагыйрь [[1910 ел]]ның [[1 июнь|1 июнендә]] [[Әлки районы]]ның Яңа Камка авылында ярлы крестьян гаиләсендә туган. Бик яшьли ятим калып, [[Царицын]] балалар йортында тәрбияләнгән. Шунда фабрика-завод мәктәбен тәмамлагач, [[Донбасс]] металлургия заводына эшкә җибәрелгән. [[1931 ел]]да [[Донецки]]да чыга торган [[Донбасс эшчесе|«Пролетар»]] газетасы редакциясенә күчә. 1932-1934 елларда армия сафларында хезмәт итә. Аннан соң, [[Казан]]га кайтып, [[Яшь сталинчы]] газетасы редакциясендә эшли. [[Бөек Ватан сугышы]]ның беренче көннәреннән үк фронтка китә, әмма 1941 елның августында [[Орша]] шәһәре тирәсендә барган авыр сугышларның берсендә чолганышта калып, ул фашистлар кулына әсир төшә, 1942 елның яз башында бүтән әсирләр белән бергә [[Өченче рейх|Германиягә]] озатыла. 1945 елның апрелендә ул берничә иптәше белән лагерьдан кача, [[Совет Армиясе]]нә кушыла һәм сугышны фронтта тәмамлый. 1945-1956 елларда ул Казанда кара эшче, каравылчы, рәссам-бизәүче булып эшли. Ул гомеренең соңгы көннәренә кадәр әдәби иҗат эшеннән аерылмады. Шагыйрьнең сугышка кадәр үк “Бәхет”, “Ал чәчәк”, “Уйлар”, “Кырык шагыйрь” дигән китаплары дөнья күрә. Сугыштан соң аның “Яшәү белән үлем арасында” һәм “Җимерелгән бастион” дигән повестьлары, “Минем танышларым”, “Тамгалы бүре”, “Хәерле көн, дуслар” дигән хикәяләр, “Иртәнге җыр”, “Яңа көннәр туганда”, “Юлда очрашулар”, “Көндәлек дәфтәре”, “[[Уфа каласы ни өчен матур]]?”<ref>[http://shigriyat.ru/authors/nabi-dauli/ufa-kalasy-matur ]</ref> кебек шигырь җыентыклары басылып чыкты. Шагыйрь [[1989 ел]]да вафат. == Хәтер == * [[2007 ел]]ның гыйнварында [[Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты]]ның 2007 елның 29 гыйнварындагы 85-р боерыгы белән [[Базарлы Матак]] татар гимназиясенә Нәби Дәүли исеме бирелгән<ref>[https://edu.tatar.ru/alkeevo/b-mataki/gym/page2053616.htm Распоряжение об именовании гимназии Базарно-Матакской гимназией имени Наби Даули]</ref>. * [[С. М. Лисенков исемендәге музей (Базарлы Матак)|Базарлы Матакның тарих-туган якны өйрәнү музее]] эспозициясендә язучыга бүлек багышланган. * [[2020 ел]]ның 7 маенда Әлки муниципаль районы Нәби Дәүли исемендәге Базарлы Матак гимназиясе<ref>[https://edu.tatar.ru/alkeevo/b-mataki/gym/page2410929.htm Татарстан Республикасы Әлки муниципаль районы Нәби Дәүли исемендәге Базарлы Матак гимназиясе муниципаль бюджет гомуми белем учреждениесе]</ref> (''[[Базарлы Матак]], Җиңүнең 40 еллыгы ур., 1нче йорт'') территориясендә язучыга һәйкәл ачылган<ref>[https://alki-rt.ru/news/novosti/v-alkeevskom-rayone-otkryt-pamyatnik-pisatelyu-frontoviku-nabi-dauli В Алькеевском районе открыт памятник писателю, фронтовику Наби Даули.] «Алькеевские вести», 7.05.2020</ref>. * Нәби Дәүли исемендәге Базарлы Матак гимназиясендә укучыларның Нәби Дәүли исемендәге Республика фәнни-тикшеренү конференциясе ({{lang-ru|Республиканская научно-исследовательская конференция учащихся имени Наби Даули}}) уздырылып килә: [[2024 ел]]да әлеге конференция 11нче тапкыр оештырылган<ref>[https://edu.tatar.ru/alkeevo/b-mataki/gym/page2410929.htm XI республиканская научно-исследовательская конференция имени Наби Даули]</ref>. == Гаиләсе == Кызлары Наилә, Гөлфия Дәүләтшиналар.<ref>''Зилә Мөбәрәкшина''. [https://tatar-inform.tatar/news/kazan-kooperativ-institutynda-yazucy-nabi-dauline-iska-algannar-5871868 Казан кооператив институтында язучы Нәби Дәүлине искә алганнар.] [[Татар-информ]], 2.05.2023</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Чыганаклар== * [http://shigriyat.ru/authors/nabi-dauli/bio Шигърият.ру сайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.tatar-islam.com/publ/m_kal_l_r/n_bi_d_li_kyzy_g_lfija/3-1-0-15223 Нәби Дәүли кызы Гөлфия] {{DEFAULTSORT:Дәүли, Нәби}} [[Төркем:Татар шагыйрьләре]] [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:Бөек Ватан сугышында әсир төшкән совет хәрбиләре]] 4h3311mav3q981cvlr6tyf01bwkoco0 0 19749 5839254 4414002 2026-05-03T19:39:50Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839254 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл:Faizullin.jpg|270px|right|]] {{фш|Фәйзуллин}}{{Викиөзек}} '''Равил Фәйзуллин''' — күренекле татар шагыйре. [[Муса Җәлил премиясе|Муса Җәлил]] (1970), [[Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе|Тукай]] (1978) һәм [[Гаяз Исхакый премиясе|Гаяз Исхакый премияләре]] (2012), [[ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе]] (????) һәм [[Татарстанның халык шагыйре]] (1999), {{тәрҗемә ителмәгән 5|РСФСР атказанган сәнгать эшлеклесе||ru|Заслуженный деятель искусств РСФСР}} (1985) һәм {{тәрҗемә ителмәгән 5|Дуслык ордены||ru|Орден Дружбы}} иясе (2006). 1965 елдан [[СССР язучылар берлеге]] әгъзасы, 1968-1972 [[Әлмәт язучылар оешмасы]] оешмасы җитәкчесе, 1973–1977 [[Татарстан язучылар берлеге]] идарәсе әгъзасы, 1989-2013 [[Казан утлары]] баш мөхәррире. == Биографиясе == Ул [[1943 ел]]ның [[4 август]]<ref>наши писатели. әдипләребез. Биобиблиографический справочник. т.2., стр.491</ref> [[Балык Бистәсе районы]]ның [[Балтач (Юлсубино)]] авылында туган. [[Котлы Бөкәш]]тә урта мәктәпне, [[1965 ел]]да [[Казан дәүләт университеты]]ның тарих-филология факультетын тәмамлый. Армиядә хезмәт итеп кайткач, [[Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм тарих институты]] каршындагы аспирантурада укый. 1968-1972 елларда [[Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге]] җаваплы секретаре була. [[1989 ел]]дан —“[[Казан утлары]]” журналының баш мөхәррире. [[1996 ел]]дан [[ПЕН-клуб|Татар ПЕН-үзәге]] әгъзасы. == Иҗаты == Шагыйрь урта мәктәптә укыганда яза башлый. Шигърият мәйданына “Казан утлары”нда басылган “Нюанслар иле” дигән шигъри циклы белән чыга. Шуннан соң аның “Рәсем ясыйм”, “Аҗаган”, “Монологлар һәм диалоглар”, “Мәрмәр”, ”Гадиләргә гимн”, “Наз”, “Шигырьләр һәм поэмалар”, “Кошлар юлы”, “Якты моң”, “Җырларда ил гаме” һ.б. күп китаплары, 5 томлык сайланма әсәрләре дөнья күрде. ”Саз”, “Суровая нежность”, “Миг возвращения”, “Мой звёздный час”, “Полнолуние”, “Короткие стихи” һ.б. китаплары [[рус теле]]ндә басылып чыкты. Р. Фәйзуллин поэзиясе алтмышынчы елларда, фәнни-техник революция чорында формалашкан буынның дөньяга карашын, тормышка мөнәсәбәтен, рухи һәм әхлакый эзләнүләрен яңача, заманча чагылдырырга омтылуы белән үзенчәлекле. Шагыйрьнең күпчелек шигырьләре хәзерге заман кешесенә төбәп язылган, интеллектуаль укучыга адресланган.Тирән уй, фәлсәфи олы фикер, гражданлык пафосы — шагыйрь лирикасының төп асылын шулар билгели. Р. Фәйзуллин — шигырьдә кыскалыкка, аз сүзлелеккә омтылучы шагыйрьләрдән. Аның шигырьләрендә традицион поэзиягә хас тасвирчылык һәм гадәти сюжет төенләнешләре бөтенләй очрамый диярлек. Ул үзенең шигырьләрен психологик халәт, күңел тирбәлешләре, хис һәм фикердәге каршылыклар, көтелмәгән лирик борылышлар нигезенә кора. Аның шагыйрь буларак осталыгы һәм индивидуаль үзенчәлеге нәкъ менә кыска шигъри формага ?Ур тормыш фәлсәфәсе, психологик киеренкелек һәм фикер тыгызлыгы сала белүендә ачыла. Иҗатының башлангыч чорында, нигездә, сөйләм интонациясенә корылган ирекле шигъри форманың традицияләрен үстерү, яңа мөмкинлекләрен ачу инәлешендә кыю экспериментлар алып барган һәм уңышлы нәтиҗәләргә ирешкән Р. Фәйзуллин җитмешенче еллардан башлап халык җырына нигезләнгән поэтик формаларны үзләштерүгә игътибарын көчәйтә. Сурәтләүдәге образлы фикерләүдәге индивидуаль үзенчәлеген саклаган хәлдә, ул бу юнәлештә дә яңа иҗади уңышларга ирешә. Хисләре тагы да тирәнрәк һәм каталырак, фикерләре тагы да саллырак, колачлырак төс ала. Р. Фәйзуллин поэма жанрында һәм, аеруча, балалар поэзиясендә актив иҗат итә. «Көрәшчеләр» (1968), «Гадиләргә гимн» (1969), «Сәйдәш» (1981) поэмалары, балалар өчен язылган «Рәсем ясыйм», «Күмәч пешеге челәр җыры», «Чәчәкләр үстердем», «Паласны кем кагар?», «Якты мон исемле шигырь китаплары шагыйрь иҗат эшчәнлегенең үзенчәлекле" бе өлешен тәшкил итәләр. 1984 елда шагыйрьнең әдәбият, сәнгать мәсьәләләренә багышланган әдәби-публицистик мәкаләләре һәм төрле республикаларга, чит илләргә сәяхәте турындагы юл язмалары тупланган «Җырларда — ил гаме» исемле яңа китабы басылып чыкты. Равил Фәйзуллин әсәрләре берничә тапкыр төрле дәрәҗәдәге премияләр аерым алганда: 1966 елда яшь шагыйрьләрнең Мәскәүдә ВЛКСМ ҮК оештырган Бөтенсоюз фестивале премиясе, 1973 елда «Дружба народов» журналы премиясе, 1970 елда «Мәрмәр» исемле китабы өчен Татарстан комсомолының М. Җәлил исемендәге премиясе һәм, ниһаять, 1978 елда (35 яшендә) «Шигырьләр һәм поэмалар» (1976) китабы өчен [[Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе|Татарстан АССРның Г. Тукай исемендәге Дәүләт премиясе]] белән бүләкләнде. Р. Фәйзуллинның аерым әсәрләре, рус теленнән тыш, башкорт, кыргыз, әзәрбайҗан, чуваш, литва, эстон, грузин һ.б. тугандаш халыклар телләрендә һәм шулай ук немец, поляк, француз, гарәп кебек чит ил телләрендә дә дөнья күрде. Р. Фәйзуллин берничә мәртәбә өлкә һәм шәһәр партия-комсомол оешмаларының җитәкче органнарына сайланды, ике мәртәбә шәһәр советы депутаты булды. Ул—1968 елдан бирле Татарстан Язучылар союзы идарәсе члены, 1975—1980 елларда исә РСФСР Язучылар союзы идарәсе члены булып торды. 1985 елда аңа РСФСРның атказанган культура работнигы дигән мактаулы исем бирелде. Р. Фәйзуллин — 1966 елдан СССР Язучылар союзы члены. == Басылган китаплары == * Рәсем ясыйм: [Шигырьләр].— Казан: Таткитнәшр., 1965.—30 б., ил. 2500. * Аҗаган: Шигырьләр.— Казан: Таткитнәшр., 1966.—71 б., ил. 7000. Рец.: Мингалимов Р. — Татарстан яшьләре, 1966, 29 окт.Харисов Р.— Казан утлары, 1967, № 1, 151—152 б. * Монологлар һәм диалоглар: Шигырьләр.— Казан: Таткитнәшр., 1967.— 67 б. 4700. Рец.: Дәминов Ә.—Казан утлары, 1968, № 9, 115—117 б. * Мәрмәр: Шигырьләр.— Казан: Таткитнәшр., 1969.—102 б. 3000. Рец.: М ә һ д и е в М. Шагыйрь күңелендә ниләр бар? — Казан утлары, 1969, № 11, 169—172 б.; Хөсни Ф. Мәрмәр ясый безнекеләр.— Соц. Татарстан, 1969, 21 авг. * Гадиләргә гимн: Шигырьләр, поэмалар.—Казан: Таткитнәшр., 1971- 167 б., портр. 4000. Рец.: Әхмәтҗанов Рифкать. Замана һәм шагыйрь.—Татарстан яшьләре, 1971, 4 дек.; Әхмәтҗанов Роберт. Әгәр без дә эндәшмәсәк?— Соц. Татарстан, 1972, 27 авг. * Наз: Лирик шигырьләр.—Казан: Таткитнәшр., 1973.—208 б. 3000. Рец.: Вәлиев М. «Безгә ак болыт булырга язмаган шул.- Кит.: Вәлиев М. Яшьләр мәйданга чыга: Әдәби тәнкыйть мәкаләләр -Казан, 1978, 12—30 б.; шул ук мәкалә.— Казан утлары, 1974, №| 164—172 б.; Гаффар Ә. Сүз белән рәсем ясый.— Татарстан яшьләрe 1973, 3 июнь; Мингалимов Р. Шигырьдән миңа ни кирәк? — Соц. Татарстан, 1974, 3 март; Миңнуллин Т. Тәнкыйтьчеләр өлгере че.—Казан утлары, 1974, № 3, 182—183 б. * Шигырьләр һәм поэмалар: — Казан: Таткитнәшр., 1976.—448 б. 4000. Рец.: Мостафин Р. Хис һәм фикер берлеге.— Кит.: Мостафин.Р. Жаваплылык тойгысы: Әдәби тәнкыйть мәкаләләре. Казан, 1978, 1-178 б.; шул ук мәкалә.—Казан утлары, 1978, № 2, 176—180 б.; Г а ф ф а р Ә. Нәрсә илтәсең, шагыйрь? — Соц. Татарстан, 1977, 29 янв.; Мансуров 3. Көрәшкә өндәүче җыр.— Татарстан яшьләре, 1977, 21 май. * Күмәч пешерүчеләр җыры. [Худож. С. Насыйрова].— Казан: Таткитнәшр., -977.—16 б. 10 000. * Кыска шигырьләр:—Казан: Таткитнәшр., 1978.—192 б. 3000. Рец.: Вәлиев Мөдәррис. Таяну ноктасы.— Татарстан яшьләре, 1979, 4 сент.; Мансуров 3. Сүзне олылау.— Соц. Татарстан, 1979, 14 янв. * Чәчәкләр үстердем: Буяу өчен альбом. [Текст авт. Р. Фәйзуллин. Худож. С Насыйрова].— Казан: Таткитнәшр., 1979.— 16 б., ил. 25 000. * Паласны кем кагар?: Шигырьләр. [Худож. Г. Эйдинов].— Казан: Таткитнәшр., 1980.—32 б., ил. 20 000. * Кошлар юлы: Шигырьләр. [Г. Ахунов кереш сүзе].— Казан: Таткитнәшр., 1981.—415 б., портр. 3000. (Шигырь к-ханәсе). Рец.: Хисмәтуллин Р. Вөҗдан белән сөйләшү.— Соц. Татарстан, 1982, 18 февр. * Якты моң.: Шигырьләр.— Казан: Таткитнәшр., 1983.—80 б., 3500. * Җырларда —ил гаме: [Мәкаләләр].— Казан: Таткитнәшр., 1984.— 264 б. 10 000. * Саз: Стихи.—М.: Молод. гвардия, 1974.—112 с. 18 000. Рец.: Коркин В. Свет в зерне.— Лит. Россия, 1975, 11 июля, с. 12. * Суровая нежность: Стихи /Предисл. С. Хакима.— Казань: Таткнигоиздат, 1974.—207 с. 4000. Рец.: Авдеев А. Большой мир поэта.— Сов. Татария, 1974,15 сент.; Сальтина Н. Глоток воды родниковой.— Комсомолец Татарии, 1974, 20 окт.; Васильев Ф. «Живите и здравствуйте!» — Дружба народов, 1975, № 5, 279—280; Миндубаев Ж. Верность огню.—Комсомолец Татарии, 1975, 10 янв. * Миг возвращения: Стихи.—М.: Сов. писатель, 1976.—160 с, портр. 10 000. Рец.: Петров А. Место под солнцем.— Сов. Татария, 1976, 26 сент.; Мустафин Р. Связь контрастов.— Лит. обозрение, 1977, № 5, с. 35—36. * Песня веселых пекарей /Пер. М. Аввакумовой. Худож. С. Насырова.— Казань: Таткнигоиздат, 1977.—16 с, ил. 300 000. * Мой звездный час: Стихи и поэмы. Пер. с татар. Предисл. М. Карима.— М.: Сов. Россия, 1978.—350 с. 20 000. Рец.: Дементьев В. Миг невозвратный.— Лит. Россия, 1979, 9 марта, с. 17; Каюмова Ф.—Сов. Татария, 1979, 26 апр.; Щипахина Л. Час земной —час звездный.— Лит. газ., 1979, 18 апр.; Шестинский О. Убежденность поэта.— Правда, 1979, 13 февр. * Короткие стихи. [Предисл. В. Туркина]. Пер. с татар.—М.: Современник, 3980.—127 с. 10 000. Рец.: Махмудов А. Сплав мысли и чувства.— Веч. Казань, 1979, 15 июня; Папернов Е.—Новый мир, 1982, № 5, с. 268. * Полнолуние: Стихи. /Пер. с татар.—М.: Современник, 1983.—160 с. 10000. Рец.: Любимов Е. Нерасторжима цепь добра.— Сов. Татария, 1983, 11 дек. == Аның турында == * Зөкарнәев Ф. Аңлыем дип шагыйрь җанын...—Кит.: Идел: Яшьләрнең әдәби альманахы, 1977, № 8, 77—82 б. * Ахунҗанов И. Поэзия турында фрагментлар.—Кит.: Ахунҗанов И. Художник Һәм аның сүзе: Әдәби тәнкыйть мәкаләләре. Казан, 1978, 89—98 6. * Кукушкин Р. Канатлы дөнья.—Казан: Таткитнәшр., 1984.—184 Фәйзуллин турында 158—162 б. * Фәттах Н. Шигырьме, әллә башваткычмы?—Татарстан яшьләре, 1965, 17 июнь. * Хәким С. Поэзиябезгә яна шагыйрь килә. Казан утлары, 1967, № 2, 115 б. * Нигъмәтуллин К. Үзенчә жырлый. Татарстан яшьләре, 1970, 25 июнь. * Утызынчы яз. Татарстан яшьләре, 1973, 24 февр. * Вәлиев Р. Яшәүне зурллу. Соц. Татарстан , 1978, 6 апр. * Мустафин Р. Сохранить в себе человека.— Дружба народов, 1973. № 6, с. 165. * Хаким С. Всего одна песня.— Сов. Татария, 1973, 21 окт. * Хаким С. Шаги впереди идущих.—Лит. газ., 1974, 11 дек., с. 4. * Шарипов В. Будить в человеке человеческое.— Комсомолец Татарии, 1977, 21 авг. * Авдеев А. Единое слово Равиля Файзуллина.— Сов. Татария, 1981,, 21 апр. Дементьев В. Путь к слову: (Заметки о творчестве Р. Файзуллина).— Волга, 1981, № 3, с. 152—158. * Мустафин Р. «Я ведь на земле совсем недавно...»: О стихах Равиля Файзуллина.— Лит. газ., 1982, 7 апр., с. 5. == Хөрмәтләү == * 2003 елда исеме туган авылы ― [[Балык Бистәсе районы]]ның [[Балтач (Юлсубино)|Балтач]] авылы мәктәбенә бирелгән. * 2023 елда [[Балык Бистәсе районы]] [[Балтач (Юлсубино)|Балтач]] авылы мәктәбендә Равил Фәйзуллинның музей-салоны ачылган.<ref>''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/ravil-faizullinnyn-tugan-avylynda-muzei-salony-acyldy-5865474 Равил Фәйзуллинның туган авылында аңа багышланган музей-салон ачылды.] [[Татар-информ]], 12.01.2023</ref> * 2023 елда 45нче тапкыр «Фәйзуллин йөзүләре» (Әдәби сәнгать һәм спорт бәйрәме) уздырылган.<ref name=":0">''Альбина Гайнуллина''. Равил Фәйзуллин: «Кеше суда гына оча ала». [[Акчарлак (газета) |«Акчарлак»]], 2.08.2023, № 30, 2-3, 11нче бит.</ref> == Шәхси тормышы == Гаиләле. Беренче никахы шагыйрә [[Бикә Рәхимова]] (1939―2011). Уллары [[Алмаз Фәйзуллин]] (1968 елгы, [[Мәскәү]]дә яши), Алмазның хатыны Алия, кызы Чулпан, уллары Ильяс, Камил.<br/> Икенче никахы Наилә. Уллары Газиз (2001 елгы; КФУның Халыкара багланышлар институтын тәмамлаган, дүрт тел белә)<ref name=":0" />. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганак == * Совет Татарстаны язучылары" китабы (Даутов Р.Н., Нуруллина Н.Б. Совет Татарстаны язучылары. – Казан, Татарстан китап нәшрияты, 1986) == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&task=view&id=1130&Itemid=81 Тулы биографиясе]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Равил Фәйзуллин | башлык = Шигырьләр | серия = аудиоязма | файл = faizullin }} == Шулай ук карагыз == {{Татарстан Республикасының Халык шагыйрьләре}} {{Тукай премиясе лауреатлары 1970-1980}} {{Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе}} {{DEFAULTSORT:Фәйзуллин, Равил}} [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Татар шагыйрьләре]] [[Төркем:Татарстан язучылар берлеге әгъзалары]] [[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Шәхесләр:Балык Бистәсе районы]] [[Төркем:ПЕН-үзәк әгъзалары]] [[Төркем:Гаяз Исхакый премиясе лауреатлары]] {{Tatar 4.0-2021}} [[Төркем:Татарстанның халык шагыйрьләре]] a2rigiyoie2lnztf840rrfceeb6e54i 0 20628 5839244 4110337 2026-05-03T18:22:31Z Frhdkazan 3171 5839244 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Искәндәр Рәфыйков | рәсем =Iskender Refikov.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Искәндәр Вәлиулла улы Рәфыйков | һөнәр = рәссам | туу датасы = | туу җире = [[ТАССР]], [[Казан]] | гражданлык = | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} <small>{{мәгънәләр|Рәфыйков}}</small> '''Искәндәр Вәлиулла улы Рәфыйков''' — [[татар]] рәссамы, [[Татарстан]]ның халык рәссамы, [[Россия]]нең атказанган сәнгать әһеле. ==Тәрҗемәи хәл== [[1929 ел]]ның [[5 октябрь|5 октябрендә]] [[Казан]] шәһәрендә туа. [[1955 ел]]да [[Рига]]да Латвия сәнгать академиясендә белем ала. [[1964 ел]]дан бирле Рәссамнар берләшмәсе әгъзасы. Озак еллар Казан рәсем сәнгате училищесында белем, күнекмәләр бирә, [[Казан төзүче-инженерлар институты|Казан архитектура-төзелеш университеты]]ның архитектура факультеты һәм рәсем сәнгате кафедрасына нигез салучыларның берсе булып тора. ==Иҗаты== Искәндәр Рәфыйков иҗат иткән картиналары республикада гына түгел, хәтта чит илдә дә билгеле, күргәзмәләрдә гел игътибар үзәгендә булалар. Иҗатының башлангыч чорында И.Рәфыйков “Кунакка бару”, “Кызлар”, “Колхоз эшләре буенча” картиналары, этюд, портретларында авыл, хезмәт темаларына мөрәҗәгать итә. “Сөембикә тәхеттә”, “Сөюмбикә-ханбикә” картиналарында татар халкының тарихын чагылдыра. Олуг шагыйребез [[Габдулла Тукай]] образы аша халкыбызның рухи байлыгын күрсәтә. 1960 елдан башлап Искәндәр Вәлиулла улы Рәфыйков “Балачак”, “Җәлилчеләр”, “Үлемсезлек” картиналарында каһарман-шагыйрь [[Муса Җәлил]]нең батырлыгын сурәтли. “Ана”, “Ана язмышы” картиналары да шул ук тема белән бәйләнгән. Рәссамның хатын-кыз портретлары шәлкеме дә бик зур. “Болгар ханбикәсе”, “Ханбикә”, “ТАССР һәм РСФСРның халык артисты [[Мәрьям Рахманкулова]]”, кебек картиналарында тарихтан яхшы таныш күренекле шәхесләр сурәтләнгән, рәссамның әти-әнисе, гаиләсе, туганнары да бик җылы төс-төсмерләр белән гәүдәләндерелгән. Искәндәр ага спорт темасын да, читләтеп үтми. Аның табигатькә чыгып язылган пейзажлары – Идел буе күренешләре, Кырым манзаралары лирик яңгырашка ия. Искәндәр Рәфыйков – портрет жанрында да, пейзаж, натюрморт, китаплар бизәлешендә дә үзен оста рәссам итеп танытты. Ул иҗат иткән сәнгать әсәрләре [[Россия]], [[Татарстан]], [[Берлин]] музейларында, [[Финляндия]], [[АКШ]], [[Япония]] шәхси коллекцияләрендә саклана. 2014 елда Казанда рәссамның 85 яшьлеге уңаеннан шәхси күргәзмәсе үтте. Күргәзмәдә рәссамның 100гә якын әсәре – 86 картинасы һәм 11 график эше урын алган.<ref>[http://madanizhomga.ru/tt/hbrl/item/1425-r%D3%99ssam-isk%D3%99nd%D3%99r-r%D3%99fyiykovta-kunakta.html РӘССАМ ИСКӘНДӘР РӘФЫЙКОВТА КУНАКТА]{{Deadlink|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Халык рәссамнары}} {{DEFAULTSORT:Рәфыйков, Искәндәр}} [[Төркем:Татар рәссамнары]] [[Төркем:Казанда туганнар]] [[Төркем:ТАССР халык рәссамнары]] [[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]] [[Төркем:РСФСР атказанган сәнгать эшлеклеләре]] 1e7yp3xt0ghadl9kh0jrutrd3qq02uf 5839256 5839244 2026-05-03T19:43:40Z Frhdkazan 3171 /* Моны да карагыз */ + {{Тукай премиясе лауреатлары 1990-2000}} 5839256 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Искәндәр Рәфыйков | рәсем =Iskender Refikov.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Искәндәр Вәлиулла улы Рәфыйков | һөнәр = рәссам | туу датасы = | туу җире = [[ТАССР]], [[Казан]] | гражданлык = | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} <small>{{мәгънәләр|Рәфыйков}}</small> '''Искәндәр Вәлиулла улы Рәфыйков''' — [[татар]] рәссамы, [[Татарстан]]ның халык рәссамы, [[Россия]]нең атказанган сәнгать әһеле. ==Тәрҗемәи хәл== [[1929 ел]]ның [[5 октябрь|5 октябрендә]] [[Казан]] шәһәрендә туа. [[1955 ел]]да [[Рига]]да Латвия сәнгать академиясендә белем ала. [[1964 ел]]дан бирле Рәссамнар берләшмәсе әгъзасы. Озак еллар Казан рәсем сәнгате училищесында белем, күнекмәләр бирә, [[Казан төзүче-инженерлар институты|Казан архитектура-төзелеш университеты]]ның архитектура факультеты һәм рәсем сәнгате кафедрасына нигез салучыларның берсе булып тора. ==Иҗаты== Искәндәр Рәфыйков иҗат иткән картиналары республикада гына түгел, хәтта чит илдә дә билгеле, күргәзмәләрдә гел игътибар үзәгендә булалар. Иҗатының башлангыч чорында И.Рәфыйков “Кунакка бару”, “Кызлар”, “Колхоз эшләре буенча” картиналары, этюд, портретларында авыл, хезмәт темаларына мөрәҗәгать итә. “Сөембикә тәхеттә”, “Сөюмбикә-ханбикә” картиналарында татар халкының тарихын чагылдыра. Олуг шагыйребез [[Габдулла Тукай]] образы аша халкыбызның рухи байлыгын күрсәтә. 1960 елдан башлап Искәндәр Вәлиулла улы Рәфыйков “Балачак”, “Җәлилчеләр”, “Үлемсезлек” картиналарында каһарман-шагыйрь [[Муса Җәлил]]нең батырлыгын сурәтли. “Ана”, “Ана язмышы” картиналары да шул ук тема белән бәйләнгән. Рәссамның хатын-кыз портретлары шәлкеме дә бик зур. “Болгар ханбикәсе”, “Ханбикә”, “ТАССР һәм РСФСРның халык артисты [[Мәрьям Рахманкулова]]”, кебек картиналарында тарихтан яхшы таныш күренекле шәхесләр сурәтләнгән, рәссамның әти-әнисе, гаиләсе, туганнары да бик җылы төс-төсмерләр белән гәүдәләндерелгән. Искәндәр ага спорт темасын да, читләтеп үтми. Аның табигатькә чыгып язылган пейзажлары – Идел буе күренешләре, Кырым манзаралары лирик яңгырашка ия. Искәндәр Рәфыйков – портрет жанрында да, пейзаж, натюрморт, китаплар бизәлешендә дә үзен оста рәссам итеп танытты. Ул иҗат иткән сәнгать әсәрләре [[Россия]], [[Татарстан]], [[Берлин]] музейларында, [[Финляндия]], [[АКШ]], [[Япония]] шәхси коллекцияләрендә саклана. 2014 елда Казанда рәссамның 85 яшьлеге уңаеннан шәхси күргәзмәсе үтте. Күргәзмәдә рәссамның 100гә якын әсәре – 86 картинасы һәм 11 график эше урын алган.<ref>[http://madanizhomga.ru/tt/hbrl/item/1425-r%D3%99ssam-isk%D3%99nd%D3%99r-r%D3%99fyiykovta-kunakta.html РӘССАМ ИСКӘНДӘР РӘФЫЙКОВТА КУНАКТА]{{Deadlink|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Тукай премиясе лауреатлары 1990-2000}} {{Татарстан Республикасының Халык рәссамнары}} {{DEFAULTSORT:Рәфыйков, Искәндәр}} [[Төркем:Татар рәссамнары]] [[Төркем:Казанда туганнар]] [[Төркем:ТАССР халык рәссамнары]] [[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]] [[Төркем:РСФСР атказанган сәнгать эшлеклеләре]] gns9cjom8krzxtfzrw8p6d2wmghln7g 0 23070 5839278 5794858 2026-05-03T23:47:42Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5839278 wikitext text/x-wiki <small>{{мәгънәләр|Барселона (мәгънәләр)}}</small>{{Футбол клубы}} '''«Барсело́на»''' ([[Испан теле|исп.]] һәм [[Каталон теле|кат.]] ''Futbol Club Barcelona'') футбол клубы — [[Барселона]] шәһәренең спорт оешмасы. [[Испаниянең Премьер Лигасы]]нда уйный. [[Файл:Messi Training.jpg|280px|мини|уңда|Барселонаның төп һөҗүмчесе - [[Лионель Месси]]]] Дөньяның иң көчле, танылган, мәшһүр такымнарның берсе. [[1899]] елда нигезләнгән, [[Каталония]] символына әйләнгән, шуңа күрә Барселона шигаре: "Такымга караганда күбрәк" (''Més que un club'' ). Барселона, Реал Мадрид, Атлетико Билбао вәкилләре - Примера ярышына нигез салучылар. [[Испания]] югары дивизионнан китмәгән өч такымның берсе. Өй стадионы - мәшһүр "[[Камп Ноу]]" - [[Аурупа]]да иң сыйдырышлы стадион - 99 354 кеше. Нәкъ монда [[2009]] елда [[Рубин|Казан такымы Рубин]] җиңелмәс Барселона такымын 2:1 исәбе белән җиңә. Ләкин Рубинга җиңелүгә карамастан, нәкъ [[2009]] елда Барселона уникаль казанышка ирешә: барлык мөмкин булган ярышларда җиңә: [[Испания]] чемпионаты, Кубогы, Суперкубогы, [[Чемпионнар лигасы]], УЕФА Суперкубогы, Такымнар дөнья чемпионаты. [[2014]] елдан баш тренеры - Луис Энрике. == Клуб әгъзалары == {{Wikidata list|sparql=SELECT ?item ?assumedOffice WHERE { ?item p:P54 ?posheld. ?posheld ps:P54 wd:Q7156. ?posheld pq:P580 ?assumedOffice. MINUS { ?posheld pq:P582 ?endTime. } } ORDER BY ?assumedOffice |columns=label |sort=label |autolist=fallback |row_template=subst:Wikidata list/Тамгалы исемлек |skip_table=1 |col_count=3 }} * ''[[:d:Q105681392|Alejandro Balde]]'' * ''[[:d:Q16063229|Andreas Christensen]]'' * ''[[:d:Q123186203|Andrés Cuenca]]'' * ''[[:d:Q66743376|Ansu Fati]]'' * ''[[:d:Q60452465|Catarina Macario]]'' * ''[[:d:Q104784108|Chadi Riad]]'' * ''[[:d:Q2470385|Cristian Gabriel Chávez]]'' * ''[[:d:Q19560313|Dani Olmo]]'' * ''[[:d:Q114834401|Dani Rodríguez]]'' * ''[[:d:Q85525678|David Miculescu]]'' * ''[[:d:Q59938996|Eric García]]'' * ''[[:d:Q117312887|Fermín López]]'' * ''[[:d:Q44297797|Ferran Torres]]'' * ''[[:d:Q19898898|Frenkie de Jong]]'' * ''[[:d:Q108111889|Gavi]]'' * ''[[:d:Q121943745|Gerard Martín]]'' * ''[[:d:Q118876190|Héctor Fort]]'' * ''[[:d:Q77237821|Iñaki Peña]]'' * ''[[:d:Q1389401|Jaime Alfonso Ruiz]]'' * ''[[:d:Q104835054|Jimer Fory]]'' * ''[[:d:Q110258306|Joan Garcia]]'' * ''[[:d:Q133876886|Jofre Torrents]]'' * ''[[:d:Q21621620|José Arnaiz]]'' * ''[[:d:Q6298063|João Cancelo]]'' * ''[[:d:Q47170176|Jules Koundé]]'' * ''[[:d:Q113704154|Lamine Yamal]]'' * ''[[:d:Q121982284|Marc Bernal]]'' * ''[[:d:Q114085673|Marc Casadó]]'' * ''[[:d:Q160472|Marc-André ter Stegen]]'' * ''[[:d:Q22951255|Marcus Rashford]]'' * ''[[:d:Q2440999|Martin Braithwaite]]'' * ''[[:d:Q1037444|Marvin Ávila]]'' * ''[[:d:Q118473161|Pau Cubarsí]]'' * ''[[:d:Q66606355|Pedri]]'' * ''[[:d:Q28861547|Raphinha papá de Mbappe]]'' * ''[[:d:Q5478192|Renato Tapia]]'' * ''[[:d:Q50315237|Riqui Puig]]'' * ''[[:d:Q19301771|Romà Bancells i Chavales]]'' * ''[[:d:Q56332606|Ronald Araújo]]'' * ''[[:d:Q109659531|Roony Bardghji]]'' * ''[[:d:Q14623217|Sergi Samper]]'' * ''[[:d:Q128214524|Toni Fernández]]'' * ''[[:d:Q113976796|Víctor Barberà]]'' * ''[[:d:Q188997|Wojciech Szczęsny]]'' * ''[[:d:Q136221128|Xavi Espart]]'' * ''[[:d:Q151269|Роберт Левандовски]]'' {{Wikidata list end}} == Казанышлар == * Чемпионнар лигасы - [[1992]], [[2006]], [[2009]], [[2011]] * УЕФА кубоклары ияләре кубогы - 1979, 1982, 1989, 1997 * УЕФА суперкубогы - 1992, 1997, 2009, 2011 * Такымнар дөнья чемпионаты - 2009, 2011 * Испания чемпионы - 22 тапкыр == Сылтамалар == * [http://www.fcbarcelona.cat/ Рәсми сайт] {{ref-en}} {{ref-es}} * {{wikidata|p2013|}} Facebookта * {{wikidata|p2003|}} Instagramда * {{wikidata|p2002|}} twitterда {{Rq|stub}} [[Төркем:Испания футбол клублары]] [[Төркем:Әлифба буенча футбол клублары]] ipx7x64an1cflszpay1hil70t18tiem 0 29732 5839287 4123001 2026-05-04T02:29:32Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839287 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Рәфкать Бикчәнтәев | рәсем = Bikchantaev rafkat.jpg | рәсем_зурлыгы = 150px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Рәфкать Әхмәтҗан улы Бикчәнтәев | һөнәр = | туу датасы = 10.2.1924 | туу җире = [[Казан]] | гражданлык = | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 27.1.1975 | үлем җире = [[Казан]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Тукай бүләге}} | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Бикчәнтәев}} '''Рәфкать Әхмәтҗан улы Бикчәнтәев''' — татар сәхнәсенең остасы, актер һәм режиссер. [[1924 ел]]да [[октябрь|октябрендә]] [[Казан]]да җиде балалы гаиләдә дөньяга килә<ref>''Гөлүзә Ибраһимова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/rafkat-bikcantaeven-bertugany-iska-ala-ul-kilep-kersa-iort-ece-uzgarep-kita-ide-5883800 Рәфкать Бикчәнтәевнең бертуганы искә ала: Ул килеп керсә, йорт эче үзгәреп китә иде.] [[Татар-информ]], 28.02.2024</ref>. 1949 елда Мәскәүдә театр институтын тәмамлый һәм [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры|Татар яшьләр театрында]] эшли башлый. 1950 елда [[Камал театры|Татар академия театры]]на күчә. 1960 еллардан спектакльләр куя башлый. 1971 елда Республика күчмә театрына (бүгенге [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|К.Тинчурин исемендәге драма һәм комедия театры]]) режиссер булып китә. Шул ук вакытта Казан театр училищесында укыта. == Театрдагы рольләре == • Гофмаршал — «Мәкер вә мәхәббәт» (Ф.Шиллер) * Әпсәләм — «Беренче мәхәббәт» * Марс — «Рәхим итегез!» * Гайфи — «Күк капусы ачылса» (Х.Вахит) * Сираҗетдин — «[[Банкрот (спектакль)|Банкрот]]» (Г.Камал) * Нигъмәтҗан — «Гөлҗамал» * Абдулич — «Һиҗрәт» (Н.Исәнбәт), * Мочтак — «Чаткылар» (Т.Гыйззәт) * Исак — «Яшь йөрәкләр» (Ф.Бурнаш) * Кәрим — «Җиргә тапшырылган серләр» (А.Гыйләҗев) * Николино — «Бәйрәм кичендә» (Эд. де Филиппо) * Җантай — «Гүзәлем Әсәл» (Ч.Айтматов) һ.б. • Жанрны оста тоеп, күптөрле үткен характердагы трагик һәм комик образлар иҗат иткән күренекле артист. == Спектакльләр == Р.Бикчәнтәевнең Г.Камал театрында куелган спектакльләре: * «Беренче мәхәббәт» * «Рәхим итегез!» * «Кайда соң син?» * «Күк капусы ачылса» ([[Хәй Вахит]]) * «Җиргә тапшырылган серләр» ([[Аяз Гыйләҗев]]). Тинчурин театрында: * Айгөл иле ([[Мостай Кәрим]] әсәре буенча) == Дәүләт бүләкләре һәм мактаулы исемнәр == Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында [[Хәй Вахит]]нең "Беренче мәхәббәт" драмасын сәхнәгә куйганы өчен [[Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт премиясе]]нә лаек була (1960) == Кинематограф == Кинодагы иң билгеле эше – герой-шагыйрь [[Муса Җәлил]] турында төшерелгән [[Моабит дәфтәре]] нәфис фильмында (Ленфильм, [[1968 ел]]) Шәфи Алмас роле. == Хәтер == * 2024 елның 27 февралендә [[Әтнә районы]] [[Түбән Бәрәскә]] авылы мәдәният йортына исеме бирелгән<ref>''Гөлүзә Ибраһимова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/farit-bikcantaev-tuban-baraska-madaniyat-iortyna-atise-iseme-birelu-turynda-gaila-bairame-5883765 Фәрит Бикчәнтәев Түбән Бәрәскә мәдәният йортына әтисе исеме бирелү турында: Гаилә бәйрәме.] [[Татар-информ]], 27.02.2024</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.kino-teatr.ru/teatr/activist/33599/bio/ КИНО-ТЕАТР.РУ] * [http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&task=view&id=916&Itemid=81 Бикчәнтәев Рәфкать Әхмәтҗан улы — режиссер]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Тукай премиясе лауреатлары 1950-1960}} [[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Камал театры актерлары]] [[Төркем:Татар режиссёрлары]] [[Төркем:Тинчурин театры режиссерлары]] c02rtkdpz9ddqs3acakhmdbytjtfpre 0 38948 5839261 5550660 2026-05-03T20:42:49Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5839261 wikitext text/x-wiki {{ТП |халәт = авыл |татар исеме = Колбай Мораса |чын исем = Ко лбай Мораса |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = 54 |lat_min = 49 |lat_sec = 48 |lon_deg = 50 |lon_min = 17 |lon_sec = 60 |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы =300 |район харитасы зурлыгы =250 |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = Татарстан |район төре = муниципаль район |район = Норлат районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = dfb — дымлы континенталь |рәсми тел = |халык саны = |исәп елы = |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 423028 |почта индекслары = |автомобиль коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = Русча топонимы |add2 = Кульбаево-Мараса |add3n = |add3 = | add3n = ОКАТО | add3 = 92246000041 | add4n = ОКТМО | add4 = 92646444101 }} '''Колбай Мораса''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Норлат районы]]ндагы авыл. == Географиясе == Күлбай Мораса Татарстанның башкаласы [[Казан]]нан көньяк-көнчыгышка таба 130 чакрым, ә район үзәге Норлаттан төньяк-көнбатышка таба 56 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Күренекле кешеләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18783077. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | 1880-02-05 | [[Мәхмүтфуат Туктаров]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | 1938-12-19 | [[Әнкара]] |- | 1886-05-20 | [[Габдулла Кариев]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | 1920-01-28 | [[Казан]] |- | 1890 | [[Абруй Сәйфи]] | | | | 1960-02-05 | [[Казан]] |- | 1896-03-28 | [[Әхмәтзәки Сафиуллин]] | [[мәдрәсә]] | [[имам]] | | 1995-06-01 | [[Татарстан]] |- | 1929-04-17 | ''[[:d:Q107452844|Ädip Miñdubayıf]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | 1998-05-22 | |- | 1948-06-22 | [[Альберт Сафин]] | | [[язучы]] | | | |- | 1968-09-07 | [[Фәрид Мифтахов]] | ''[[:d:Q4426595|Хәзерге заман гуманитар академиясе]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q15472169|иганәче]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} * [[Абруй Сәйфи]] (1890—1960) — педагог, журналист, тәрҗемәче, язучы. * [[Альберт Сафин]] (1948—1991) — татар язучысы. * [[Габдулла Кариев]] (Миңлебай Хәйруллин) (1886—1920) — беренче татар профессиональ театр труппасына нигез салучыларның берсе. * [[Кыям Юлдашев]] (1890—1955) — җәдитче мөгаллим, шагыйрь. * [[Мәхмүтфуат Туктаров]] (1880—1938), сәяси эшлекле, публицист, журналист. * [[Фәрид Мифтахов]] (1968) — эшмәкәр, танылган меценат һәм җәмәгать эшлеклесе, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре (2020 ел). == Халык саны == 2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 488 кеше яши<ref name=16t>[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]</ref>, шул исәптән: [[татарлар]] — 95,49%, башка халыклар — 4,51%<ref name=16t />. == Климат == {{temperatura12-y-cyrillic|-10.6|-10.6|-5.5|5.3|14.3|19.2|20.9|18.5|12.9|5|-4.1|-9.8|4.6}} Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb<ref>[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]</ref>. Уртача еллык һава температурасы 4.6&nbsp;°C.<ref>[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]</ref> [[Файл:Күлбай Мораса музее.jpg|160px|thumb|right|[[Габдулла Кариев музее (Күлбай Мораса)|Габдулла Кариев музее]]]] == Мәдәният == * [[Габдулла Кариев музее (Күлбай Мораса)|Габдулла Кариев музее]] == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Чыганаклар == * Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ. {{Норлат районы}}{{Норлат районы авыл җирлекләре}} jtuhw4ln93m4gqu7tgyk4syy75e0nw4 0 43445 5839310 5838358 2026-05-04T03:45:43Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839310 wikitext text/x-wiki {{Язучы |Исем = Садриислам Хәйретдин улы Вәлидов |Оригинал телендә = |Фото = |Киңлек = |Рәсем язуы = |Тугач бирелгән исеме = |Псевдонимнар = Садри Җәлал |Туу датасы = 1891 |Туу урыны = [[Казан губернасы]] [[Тәтеш өязе]] [[Апас]] авылы |Үлем датасы = 1943 |Үлем урыны = |Ватандашлык = |Эшчәнлек төре =укытучы, хикәяче, журналист |Иҗат итү еллары = |Юнәлеш = |Жанр = |Иҗат итү теле = [[татар теле|татар]] |Дебют = |Премияләр = |Бүләкләр = |Имза = |Сайт = }} '''Садриислам Хәйретдин улы Вәлидов''' — татар язучысы, тәнкыйтьче. == Тормыш юлы == 1891 елда [[Казан губернасы]] [[Тәтеш өязе]] Ильин-Шонгут [[волость|волостенә]] керүче [[Апас|Апас авылында]] (хәзерге [[Апас районы]]) мулла гаиләсендә туа. 1910 елда атаклы [[Иж-Бубый мәдрәсәсе]]н, 1915 елда [[Казан]]да [[Татар укытучылар мәктәбе]]н тәмамлый. 8 бала атасы. [[1931 ел]]ның [[8 май]] көнне «[[милләтчелек]] эшчәнлегендә» гаепләнеп кулга алына, [[1932 ел]]ның [[11 май]] көнендә [[ССРБ Халык Комиссарлары Шурасы]] ''Дәүләт Сәясәте буенча берләштерелгән идарәсе''нең ({{lang-ru|[[:ru:ОГПУ при СНК СССР|ОГПУ]]}}) [[ТАССР]] буенча бүлеге коллегиясе тарафыннан 58-11, 58-10 матдәләре буенча җәза карары чыгарыла — 5 елга концентрацион лагерьләренә җибәрелә. [[1937 ел]]ның [[27 июль]] көнне [[«Солтангалиевчеләрнең Мәскәү үзәге» эше|«Солтангалиевчыларның Мәскәү үзәге эше»]] ({{lang-ru|Дело «Московского центра султан-галиевцев»}}) буенча яңадан кулга алына, [[1940 ел]]ның [[27 февраль]] көнендә ТАССРның [[НКВД]] өчлеге тарафыннан 58-2, 58-4, 58-11 матдәләре буенча җәза карары чыгарыла. 1943 елда вафат, [[1959 ел]]ның [[29 сентябрь]] көнне аклана. ==Иҗаты== ===Хезмәт юлы=== С. Җәлалның хезмәт юлын өч өлешкә бүлеп карарга мөмкин. Беренчесе — укытучылык хезмәте. Ул 1927 елдан алып 1931 елның язына чаклы Казандагы Татар рабфагында, Сәнгать техникумында татар теле һәм әдәбияты укыта. Икенчесе — журналистлык эшчәнлеге. Ул бигрәк тә Совет хакимияте елларында күп санлы газета-журналларда ([[«Кызыл шәрекъ яшьләре» журналы|«Кызыл шәрекъ яшьләре»]], [[«Безнең юл» журналы|«Безнең юл»]], [[«Яңалиф» журналы|«Яңалиф»]] журналларында, [[«Кызыл Армия» газетасы|«Кызыл Армия»]], [[«Эш» газетасы|«Эш»]], [[«Эшче» газетасы|«Эшче»]] һ.б. газеталарда) мәкаләләр, татар театрына рецензияләр бастыра. Тәнкыйть мәкаләләрен Тимер ага баласы, Әфләтун яшерен имзалары белән чыгара. Җәлал (олуглык) сүзен үзенә гомерлек имза итеп ала. Өченчесе — әдәби иҗаты. С. Җәлал — нигездә хикәяче. Бердәнбер күләмле әсәре — «Дим буенда» повесте. Башта «Гасыр», 1929 елда «Яңалиф» нәшриятында аерым китап булып басылып чыга. Бу әсәр әдипне киң җәмәгатьчелеккә таныта. Әле хәзер дә аның исеме күп очракта шушы повесте белән искә алына. Повесть XIX гасыр татар [[морзалар]]ы катлавының ни рәвешле таркала баруын күрсәткән бердәнбер әсәр булуы ягыннан татар әдәбиятында үзенә аерым урын тота. [[Татар теле]]нә [[Антон Чехов]], [[Максим Горький]], [[Дмитрий Фурманов]] әсәрләрен тәрҗемә иткән. ===Балалар әдәбияты=== С. Җәлалның балалар әдәбиятында да искә алып сөйләрлек өлеше бар. Әдәбият мәйданына ул беренче мәртәбә [[Ак юл (журнал, 1913)|«Ак юл»да]] басылган «Биш тиен харап итте» (1913) хикәясе белән килеп керә. «Ак юл»ның 1913–1915 елгы саннарында «Иреккә», «Заһитның күңелсез бәйрәме», «Җамал әби», «Яз», «Гарәп белән җылан» (Шәрекъ әкияте) «Югары урманга җиләккә бару», «Аерылышу», «Минем сазым» хикәяләре дөнья күрә. Кайбер хикәяләрен ул рус язучыларына ияреп тә иҗат итә («Аучы карт» М. Сибирякның «Емеля охотник» әсәреннән). Аның тәрҗемәләре дә шактый. Иҗатының төп юнәлеше XX йөз татар балалар әдәбиятының үзәк фикерләреннән берсе булган яшь буында мәрхәмәтлелек хисе тәрбияләү. Бу хисне чагылдыру өчен үзенчәлекле алымнар эзли. Музыканың сүзгә караганда да кешегә тәэсире көчлерәк. Моң кешене сафландыра, күңелен нечкәртә. Шуны истә тотып, С. Җәлал игътибарын музыкага юнәлтә («Минем сазым», 1914). Әсәрне XX йөз башы татар балалар әдәбиятына беренче килеп кергән нәсер жанры итеп бәяләргә кирәк. Ул, нәсер жанры таләп иткәнчә, лирик тонда, күтәренке интонация белән язылган, шигъри сөйләмгә якын тора. С. Җәлалның сазы теләсә кемне түгел, кешеләрне хәвефтән коткаручы батыр йөрәкле, шәфкатьле егетне мактап җырлый. «Яз» әсәре дә нәсергә якын. Ул мәгълүм бер сюжетка корылмаган. ==Үлеме== Иҗаты буенча шәфкатьлелек турында сөйләгән С. Җәлалның соңгы язмышы фаҗигалелек белән төгәлләнә. «Дим буенда» повесте белән татар [[морзалар]]ын идеаллаштыруда гаепләнеп, шәхес культы чорында 1931, 1937 елларда ике мәртәбә кулга алына. Соңгысында сәламәтлеге тәмам какшап, күзләре сукыраеп, 1939 елда төрмәдән чыгарыла, 1943 елның июнендә вафат була. ==Чыганаклар== * http://www.musulman.su/index.php/2010-10-18-17-02-26/2010-10-18-17-04-09/2789---18911943-.html{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Садри Җәлал * «[[Tatar Entsiklopediä Süzlege]]» [[Казан]], [[Татарстан Фәннәр академиясе]]нең Татар энциклопедиясе институты, 1999. * «[[Татар энциклопедиясе]]» [[Казан]], [[Татарстан Фәннәр академиясе]]нең Татар энциклопедиясе институты, 2002-14. * [http://www.memo.ru/memory/kazan/index.htm Книга памяти «ВАЛИДОВ Садри Хайретдинович (Садри Джалял)»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316043812/http://www.memo.ru/memory/kazan/index.htm |date=2016-03-16 }} * [http://www.gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&task=view&id=3322&Itemid=50 «САДРЫЙ ҖӘЛӘЛ»]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Иж-Бубый мәдрәсәсе}} [[Төркем:Укытучылар‏‏‎]] [[Төркем:Журналистлар‏‎]] [[Төркем:Репрессияләнгән татарлар‏‎]] [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:Апас районында туганнар]] [[Төркем:Иж-Бубый мәдрәсәсен тәмамлаучылар]] lxboen0renu234zv5b15g2wdjij3kbo 0 47925 5839252 4456766 2026-05-03T19:25:05Z ~2026-21991-09 60323 5839252 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Якуп Чанышев | рәсем = | рәсем_зурлыгы = 150px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Якуп Җиһангир улы Чанышев | һөнәр = хәрби, [[File:RAF A F7LtGen since 2010par.svg|16px|генерал-лейтенант]] | туу датасы = 10.3.1892 | туу җире = [[Уфа губернасы]], {{Туу җире|Стәрлетамак өязе|Авыргазы районында}}, [[Тукай (Авыргазы районы)|Тукай]] авылы | үлем датасы = 6.11.1987 | үлем җире = [[Мәскәү]] | гражданлык = {{Байрак/Россия империясе}}, {{Байрак/СССР}} | милләт = [[татар]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр =[[File:Order of Lenin Ribbon Bar.svg ‎|32px| Ленин ордены (1945)]] [[File:Order of Lenin Ribbon Bar.svg ‎|32px| Ленин ордены (1945)]] [[File:SU Order of the October Revolution ribbon.svg ‎|32px| Октябрь инкыйлабы ордены (1982)]] [[File:Order of Red Banner ribbon bar.png ‎|32px|Кызыл Байрак ордены (1924)]] [[File:Order of Red Banner ribbon bar.png ‎|32px|Кызыл Байрак ордены (1944)]] [[File:Order of Red Banner ribbon bar.png ‎|32px|Кызыл Байрак ордены (1945)]] [[File:Order of Red Banner ribbon bar.png ‎|32px| Кызыл Байрак ордены (1947)]] [[File:Order kutuzov1 rib.png ‎|32px| 1нче дәрәҗә Кутузов ордены]] [[File:Order suvorov2 rib.png ‎|32px| 2нче дәрәҗә Суворов ордены]] [[File:Order gpw1 rib.png ‎|32px |1нче дәрәҗә Ватан сугышы ордены]] [[File:Order redstar rib.png ‎|32px| Кызыл Йолдыз ордены (1967)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{мәгънәләр|Чанышев}} '''Якуп Чанышев''' — Совет гаскәренең танылган командиры, [[генерал-лейтенант]]. ==Тәрҗемәи хәл== Якуп Җиһангир улы [[1892 ел]]ның яңа стиль белән [[10 март]]ында (искечә [[27 февраль]]) Стәрлетамак өязенең Тукай авылында туа. Алтын ятмалары хуҗалары Рәмиевләрнең якын туганы. [[Казан]]да [[Татар укытучылар мәктәбе]]н тәмамлый. Үз гомеренең 45 елын хәрби хезмәткә багышлаган, өч сугышта катнашкан. [[Беренче бөтендөнья сугышы|Беренче империалистик сугыш]]тагы батырлыклары өчен «Георгий тәресе» ордены һәм унтер-әфисәр, соңга прапорщик дәрәҗәсе бирелгән. [[1917 ел]]ның мартында Чанышев Казанда [[РСДРП(б)]] сафына кергән. Солдатлар арасында агитация эше алып барган. 1нче Татар бригадасында әртиллирия башлыгы була. Аның составында Дутов, Колчак каршы сугыша, Урта Азиядә Совет хакимлеген урнаштыра. [[1920 ел]]да, бригаданың 1нче комиссары [[Бәкер Белоусов]] һәлак ителгәч, бригадный комиссар итеп билгеләнә. Гражданнар сугышында күрсәткән батырлыклары өчен Кызыл Байрак ордены белән бүләкләнгән. Хәрби академиядә укыган, илнең төрле төбәкләрендә хәрби берләшмәләргә җитәкчелек иткән. 1925-1932 елларда Казанда урнашкан укчы дивизия командиры булган. [[1937 ел]]ның 13 маенда [[Ташкәнт]]тә кулга алына. Аны троцкийчы оешмада катнашуда гаеплиләр. [[1939 ел]]ны татарларның аңлы, зыялы кешеләрен юкка чыгару тамашасын күзәтеп туйган Мәскәү прессны бераз бушата төшә. НКВД оешмасы арасында «чистарту» оештырыла. [[1939 ел]]да, 1-4 декабрьдә узган, Идел буе хәрби округының хәрби трибуналында үз гаебен танымый. Хәрби мәхкәмә аклау карары чыгара. Шул вакыттарак иреккә [[Гыйлем Камай]], Нигъмәт Еникеев, [[Борис Арбузов]] һ.б. чыгарыла. [[Бөек Ватан сугышы]]н кичеп, Берлингача барып җитә. Тыныч төзелеш чоры башлангач, Генштабның Югары хәрби академиясендә укыта. [[1958 ел]]да отставкага чыга. Әндиҗан шәһәренең шәрәфле шәһәрдәше. ==Тавыш язмалары== * [http://reportage.su/audio/1398 Ул Ленин белән очрашты. Истәлекләр (1984)] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Чыганаклар== * [http://forum.belem.ru/index.php?app=calendar&module=calendar&cal_id=1&do=showevent&event_id=288 Вакыйга: Генерал Якуб Чанышев туган көн (1892)]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Татарстанның шәрәфле ватандашлары}} {{Портал|Шәхесләр}} {{DEFAULTSORT:Чанышев, Якуп}} [[Төркем:Генераллар]] [[Төркем:Россия ватандашлар сугышында катнашучылар]] [[Төркем:Корпус командирлары]] [[Төркем:Беренче бөтендөнья сугышында катнашучылар]] [[Төркем:Татар укытучылар мәктәбен тәмамлаучылар]] 0nieblpadui4yt5ceuai6wdczj43xxx 0 49408 5839284 3735904 2026-05-04T01:58:31Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839284 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{бутамагыз|Рәвеш (сүз төркеме)}} '''Рәвеш''', шулай ук '''Сурәт''' ({{lang-la|imago}}) - [[субъект]]ка (гадәттә матди [[объект]] яки [[кеше]]) тышкы [[охшашлык|охшашлыгы]] булган [[артефакт]] ([[әйбер]]). Мәсәлән - ике [[үлчәнеш]]ле [[фотография]], [[экран]]дагы [[манзара]], һәм өч үлчәнешле [[һәйкәл]] яки [[голограмма]]. [[Image:Raster to Vector Mechanical Example.jpg|thumb|right|[[Югары]]дагы рәвеш [[фотография]] [[ысул]]ларын кулланып ясалган. [[Ас]]тагысы - [[рәссәм]] эше.]] [[Image:Image created with a mobile phone.png|thumb|left|Рәвеш]] [[Image:Faust bei der Arbeit.JPG|thumb|left]] ==Шулай ук карагыз== *[[Анимация]] *[[Кинематография]] *[[Санак анимациясе]] *[[Санак тудырган сурәтләр]] *[[Дигиталь сурәт]] *[[Дигиталь сурәтләү]] *[[Фильм]] *[[Сурәтләү]] *[[Рәсем]] *[[Фотография]] *[[Видео]] ==Сылтамалар== * [http://www.apple.com/science/insidetheimage/bzreaction/ The B-Z Reaction: The Moving or the Still Image?] * [http://www.csusa.org/face/home.htm FACE: Friends of Active Copyright Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111210044215/http://www.csusa.org/face/home.htm |date=2011-12-10 }} * [http://www.digitalpreservation.gov/formats/fdd/still_fdd.shtml Library of Congress - Format Descriptions for Still Images]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.iprg.co.in Image Processing - Online Open Research Group] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201228051352/http://www.iprg.co.in/ |date=2020-12-28 }} [[Төркем:Фотография]] [[Төркем:Дигиталь фотография]] [[Төркем:Санак графикасы]] l2qppjx00t13szzn2tubiukbi5aq2ta 0 51531 5839331 4455822 2026-05-04T04:41:58Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839331 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Сан-Томе́ һәм При́нсипи Демократик Җөмһүрияте''' ({{lang-pt|República Democrática de São Tomé e Príncipe}} {{IPA|[sɐ̃ũ tu'mɛ i 'pɾı̃sɨpɨ]}}) — [[Африка]] ярларындагы [[Гвинея култыгы]]нда, [[Сан-Томе һәм Принсипи утраулары|шул ук исемдәге утрауларда]] урнашкан [[утрау]]-[[дәүләт]]. Дәүләткә [[Сан-Томе]] һәм [[Принсипи]] утраулары һәм тагын алты кечкенә утрау карый. Башкаласы — [[Сан-Томе шәһәре|Сан-Томе]] шәһәре. Дәүләтнең мәйданы — 1001 км². Әлеге күрсәткеч буенча ул Африка дәүләтләре арасында [[Сейшел утраулары]]ннан тыш иң кечкенә дәүләт. Шулай ук ул дөньяда иң кечкенә [[португал теле|португалтелле]] дәүләт. Сан-Томе һәм Принсипи утраулары [[экватор]]иаль [[Атлантик океан|Атлантикада]], [[Габон]]ның төньяк-көнбатыш ярыннан 300 һәм 250 километр ерактыкта урнаша. Административ яктан дәүләт 2 провинциягә бүленә: Сан-Томе һәм Принсипи. Алар, үз чиратында, 7 округка бүленә (6 округ Сан-Томега керә, 1 округ — Принсипига). Дәүләттә рәсми саннар буенча 163 мең кеше яши. Халыкның күпчелеге Сан-Томе утравында яши. Принсипи утравында нибары 6 мең кеше гомер кичерә. Этник яктан биредә креоллар, метислар, аурупалылар һ.б. яши. Утраулар португал диңгезчеләре тарафыннан 1469-1471 еллар аралыгында ачылганнар. Беренче торак урыны биредә [[1493 ел]]да нигезләнгән. Утрауларда башта шикәр плантацияләре ачылган, ә [[1908 ел]]га Сан-Томе дөньяда иң күп какао җитештерүчесенә әйләнгән. [[1975 ел]]ның [[12 июль|12 июле]]ндә [[Португалия]] дәүләткә бәйсезлек бирә. [[1990-еллар|1990 еллардан]] башлап илдә демократик реформалар үткәрелә. == Диннәр == * [[Христианлык]] ** [[Католиклар]] * [[Ислам]] {{төп мәкалә|Сан-Томе һәм Принсипида ислам}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.presidencia.st/ Сан-Томе һәм Принсипи Демократик Җөмһүрияте Президентының рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051022122318/http://www.presidencia.st/ |date=2005-10-22 }} {{ref-pt}} * [http://www.parlamento.st/ Сан-Томе һәм Принсипи Демократик Җөмһүрияте Милли Җыелышның рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430035407/http://www.parlamento.st/ |date=2011-04-30 }} {{ref-pt}} * [http://www.ine.st Милли статистика институты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091113141805/http://www.ine.st/ |date=2009-11-13 }} {{ref-pt}} == Моны да карагыз == {{Африка дәүләтләре}} [[Төркем:Сан-Томе һәм Принсипи|*]] [[Төркем:Португалиянең элекке колонияләре]] [[Төркем:Португал телле илләр]] [[Төркем:Утрау-дәүләтләр]] [[Төркем:Унитар дәүләтләр]] [[Төркем:Үзәк Африка]] [[Төркем:Социалистик дәүләтләр]] [[Төркем:Җөмһүриятләр]] njuz3nreq6v4dn32wf9ntntb23k14uk 0 54957 5839285 5606256 2026-05-04T02:02:31Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839285 wikitext text/x-wiki {{Язучы |Исем = Рәдиф Гаташ |Оригинал телендә = |Фото = |Киңлек = 150px |Рәсем язуы = |Тугач бирелгән исеме = Рәдиф Кәшфулла улы Гатауллин |Псевдонимнар = |Туу датасы = 30.3.1941 |Туу урыны = [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], {{Туу җире|Кушнаренко районы|Кушнарин районында}}, [[Марс (Кушнаренко районы)|Марс]] |Үлем датасы = |Үлем урыны = |Ватандашлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] / {{Татарстан республикасы байрагы}} |Эшчәнлек төре = |Иҗат итү еллары = |Юнәлеш = шигърият |Жанр = лирика |Иҗат итү теле = татар теле |Дебют = |Премияләр = |Бүләкләр = {{Габдулла Тукай исемендәге премия}} |Имза = |Сайт = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Гатауллин}} '''Рәдиф Гаташ''' – [[татар]] шагыйре, [[Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]], Г.Тукай бүләге лауреаты. ==Тәрҗемәи хәл== Рәдиф Кәшфулла улы Гатауллин [[1941 ел]]ның [[30 март]]ында [[Башкортстан АССР]]ының [[Кушнаренко районы]] Марс авылында игенче гаиләсендә туа. [[1959 ел]]да төбәктәге [[Талбазы]] авылы урта мәктәбен тәмамлаганнан соң, [[Уфа]] шәһәренә барып, [[Башкорт дәүләт университеты]]ның татар-рус филологиясе бүлегенә укырга керә. Анда ике ел укыгач, [[Казан]]га күчеп, белем алуын [[Казан дәүләт университеты]]ның татар теле һәм әдәбияты бүлегендә дәвам иттерә. [[1964 ел]]да университетны тәмамлап, ике елга якын Татарстанның [[Мөслим районы|Мөслим төбәгендәге]] [[Уразмәт]] авылының урта мәктәбендә татар теле, әдәбияты һәм тарих укытучысы булып эшли. Аннан, янә [[Казан]]га килеп, әүвәл [[Татарстан китап нәшрияты]]нда редактор ([[1966]]-[[1967]], [[1969]]-[[1971]]), соңра [[«Ялкын» журналы]]нда бүлек редакторы ([[1973]]-[[1974]]) вазифаларын башкара. [[1967]]-[[1969 ел]]ларда [[Мәскәү]]дә СССР Язучылар берлеге каршындагы икееллык Югары әдәби курсларда укый. [[1975 ел]]дан башлап ул — [[«Казан утлары» журналы]] редакциясендә поэзия бүлеге мөхәррире хезмәтендә. ==Иҗаты== Рәдиф Гаташ — узган гасырның алтмышынчы еллары башында татар шигърияте мәйданына үзенчәлекле шигъри аһәңе белән чыккан талантлы шагыйрьләрнең берсе. Аның [[1966 ел]]да басылган «Гөлләр су сорыйлар» исемле беренче шигъри җыентыгы ук әдәби җәмәгатьчелекнең игътибарын үзенә җәлеп итә. Китап турында [[Хәсән Туфан|Х.Туфан]], [[Сибгать Хәким|С.Хәким]], [[Фатих Хөсни|Ф.Хөсни]] кебек тәҗрибәле, олы әдипләр уңай фикерләрен язып чыгалар. Иҗатының беренче чорларында [[Сәгыйть Рәмиев|С.Рәмиев]], [[Һади Такташ|Һ.Такташ]]лардан дәвам итеп килгән традицион шигырь кысаларыннан читкә китмичәрәк язган шагыйрь алга таба ирекле шигырь төрләренә дә еш мөрәҗәгать итә һәм, дөньяны кабул итүдәге романтик индивидуальлеген саклаган хәлдә, татар поэзиясенең бу юнәлешенә дә үзеннән форма һәм ритм яңалыклары кертеп, аны заманча яңгырашлы шигырь үрнәкләре белән баета. («Егерме дүрт йолдыз һәм унҗиде диңгез» циклы, 1965.) Р.Гаташ җәмәгать эше тәртибендә унике ел буена ([[1977]]-[[1989]]) [[Татарстан Язучылар берлеге]]нең шагыйрьләр секциясенә җитәкчелек итә. Р.Гаташ — [[1966 ел]]дан [[СССР Язучылар берлеге]] әгъзасы. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 1982 ― [[Татарстан АССР атказанган мәдәният хезмәткәре]] * 2005 ― Татарстан Язучылар берлегенең Һ. Такташ исемендәге әдәби премиясе иясе * 2001 ― [[Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]] . * 2008 ― [[Татарстан Республикасының Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе]] ― ''2001 елда дөнья күргән «Газәлләр», 2005 елда басылып чыккан «Мәңгелек сусау» китаплары өчен'' * [[Татарстанның халык шагыйре]] * 2022 ― [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкортстан педагогия университеты]] татар теле һәм әдәбияты кафедрасының шәрәфле профессоры<ref>Шәрәфле профессорлар. // [[Казан утлары]], 2022, № 7, 191нче бит</ref>. * 2026 ― [[Татарстан Язучылар берлеге]]нең «Әдәбияттагы казанышлары өчен» медале,<ref name=":85">''Рузилә Мөхәммәтова''. [https://intertat.tatar/news/radif-gataska-85-min-talant-kocle-talant-sin-mine-sul-talant-ocen-yarat-5878820 Рәдиф Гаташка - 85: «Мин – талант, көчле талант, син мине шул талант өчен ярат».] [[Интертат]], 31.10.2026</ref> * 2026 ― орден (?),<ref name=":85" /> * 2026 ― Әл-Фәхр ордены ([[Россия Федерациясе мөселманнарының Диния нәзарәте|РФ МДН]])<ref name=":85" /> == Шәхси тормышы == 1968 елның 29 мартында, 27 яшендә [[Мәскәү]]дә өйләнгән. Хатыны Рима (''Үзбәкстанның [[Мәргылан|Маргилан]] шәһәреннән, [[Разил Вәлиев]]ның хатыны Алиянең бертуган апасы''), сәүдә институтында укытучы булган.<br/> ''улы'' Салават (1968―2005), авырып вафат булган. Аның хатыны Лилия (''немецка кияүгә чыгып, хәзер Германиядә яши'')<ref name=":Акчарлак" />.<br/> ''оныклары'' Тимур (1993, гаиләле), Арслан (2003)<ref>{{Citation |title=Рәдиф Гаташ: Йөрәгемнән башка бернәрсәм юк! Ирек мәйданы, 20.11.2012 |url=http://www.im-kazan.ru/news/172 |access-date=2017-09-19 |archive-date=2016-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160706003726/http://im-kazan.ru/news/172 |dead-url=yes }}</ref>. Германиядә яшиләр<ref name=":Акчарлак">''Руслан Хөснетдинов''. Рәдиф Гаташ: «Мине мәхәббәт канатландыра». [[Акчарлак (газета)|«Акчарлак»]], № 48 (1157), 4.12.2024, 2-3нче бит.</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&task=view&id=1255&Itemid=81 Гатауллин Рәдиф Кәшфулла улы (Рәдиф Гаташ) - шагыйрь]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == * [[Нәҗибә Әминева]], шагыйрә (бертуган абыйсы Рәфит Гатауллинның тормыш иптәше) * [[Ләйсән Якупова]], шагыйрә, журналист (Рәфит Гатауллинның кызы) * [[Рәшит Гатауллин]], шагыйрь, журналист (бертуган абыйсы) {{Татарстан Республикасының Халык шагыйрьләре}} {{Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре}} {{Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе}} {{Тукай премиясе лауреатлары 1990-2000}} [[Төркем:Татар шагыйрьләре]] [[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]] [[Төркем:ССРБ шагыйрьләре]] [[Төркем:Татарстан язучылары]] [[Төркем:ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәрләре]] [[Төркем:Татарстанның халык шагыйрьләре]] [[Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Һади Такташ премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Әл-Фәхр ордены кавалерлары]] ciz5m75p38x07tihk3i1by72o3nfvsr 0 56963 5839241 4410712 2026-05-03T18:14:20Z ~2026-20951-15 60255 5839241 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Микъдәт Борындыков | рәсем = Bryndukov.jpg | рәсем_зурлыгы = 150px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Микъдәт Юныс улы Борындыков | һөнәр = дәүләт эшлеклесе, сәясәтче | туу датасы = 15.1.1896 | туу җире = {{Туу җире|Сарытау губернасы|Пенза өлкәсендә}}, [[Күзнәй өязе]], [[Дөмавыл]] | үлем датасы = 1965 | үлем җире = [[Сәмәрканд]], [[Үзбәкстан ССР]] | гражданлык = | милләт = [[татар]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Борынды́ков Микъдәт Юныс улы''' ([[1896]] – [[1965]]), сәясәт эшлеклесе. ==Тәрҗемәи хәле== [[Казан татар укытучылар мәктәбе]]н ([[1915]]), [[Чугуев]] хәрби училищесен ([[1916]]) тәмамлый. [[1917 ел]]да Россия армиясендә, прапорщик. 1917 нең декабрендә большевикларга кушыла, 1918-29 да [[ВКП(б)]] әгъзасы. 1918 дә [[Пермь губернасы]] мөселман хәрби коллегиясе рәисе, 1919 да губернаның милләтләр эше бүлегендә нәшрият мөдире, татарча чыккан [[«Коммунист» газетасы]] мөхәррире, татар коммунистларының [[Вятка губернасы]] бюросы әгъзасы. 1920-21 елларда [[Үзәк мөселман хәрби коллегиясе]]нең хәрби җитәкчесе ([[Казан]]). 1921-22 дә Мәскәүдә: Бөтенрусия баш штабында оештыру идарәсенең Көнчыгыш бүлеге башлыгы, Эшче-крәстияннәр инспекциясе һәм милләтләр эшләре халык комиссарының шәхси секретаре. 1922-24 тә ТАССР мәгариф халык комиссары, 1925-27 дә СССР Дәүләт банкының Татарстан бүлеге җитәкчесе, 1927-29 да «Кожсиндикат»ның Татарстан бүлеге директоры. ТАССР Үзәк Башкарма Комитеты президиумы әгъзасы, галимнәрнең көнкүрешен яхшырту комиссиясе рәисе, [[«Безнең юл»]] журналы мөхәррире. [[1930]] да нахакка кулга алына һәм 5 елга хезмәт лагерена озатыла, иреккә чыкканнан соң, [[Архангельск]] шәһәрендә яши: [[1938]] дә хезмәт колониясе уку-укыту комбинаты директоры. [[1938]] нең июлендә кабат кулга алына ([[«Милләтчеләрнең Совет хакимиятенә каршы оешмасы» эше]]); 8 елга хөкем ителә; иреккә чыккач, [[Сәмәрканд]]та педагогик эштә була. [[1989 ел]]да вафатыннан соң аклана. == Гаилә хәле == Хатыны Суфия Ерзина, [[Мирсәет Солтангалиев]]ның балдызы (''хатыны Ф. Ерзинаның бертуганы'')<ref>''[[Рабит Батулла]]''. Урыннары җәннәттә булсын. К.: «Рухият» нәшрияты, 2007. 180нче биттә. ISBN 978-5-89706-109-9</ref>. ==Әдәбият== # ''[[Булат Солтанбәков|Султанбеков Б. Ф.]], Малышева С. Ю.'' Трагические судьбы: Научно-популярные очерки. Казань, 1996; # Книга Памяти жертв политических репрессий. Казань, 2001. Т. 2. ==Чыганак== * [http://tatarile.org/maglumat/шәхес/борындыков-микъдәт-юныс-улы Татар энциклопедиясе. Казан, 2008.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{ТАССР министрлары}} {{DEFAULTSORT:Борындыков, Микъдәт}} [[Төркем:Татар сәясәтчеләре]] [[Төркем:Татарстанның мәгариф министрлары]] [[Төркем:Репрессияләнгән татарлар]] [[Төркем:Татар укытучылар мәктәбен тәмамлаучылар]] a6jfhfq4sx5sa2hlx7nic9wo104ty44 0 70911 5839239 5752064 2026-05-03T18:11:28Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839239 wikitext text/x-wiki {{ЕлгаВМ |Исем = Прудвей |Милли исем = |Рәсем = |Рәсем киңлеге = |Рәсем язуы = |Харита = |Харита киңлеге = |Харита язуы = |Озынлык = 31 |Бассейн мәйданы = ? |Бассейн = [[Ак диңгез]] елгалары бассейны Воронов борынынан Канин борынына чаклы (Мезень елгасын кертмичә) |Елгалар бассейны = Мезень |Су чыгымы күләме = |Үлчәү урыны = |Баш = |Башның урнашкан урыны = |Башның биеклеге = |Башның координатлары = |Тамак = Сова елгасының сул ярыннан 29 км ераклыкта |Тамакның урнашкан урыны = |Тамакның координатлары = |Елганың авышлыгы = |Ил = Россия |Төбәк = |Викиҗыентыкта төркем = }} '''Прудвей''' — [[Россия]] территориясеннән ага торган елга. [[Ненец АО]], [[Архангельск өлкәсе]] биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сова елгасының сул ярыннан 29 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 31 км. == Су реестры мәгълүматы == [[Россия дәүләт су реестры]] мәгълүматы буенча елга [[Двина-Печора су бассейны округы]]нда урнашкан, [[су хуҗалыгы участогы]] — [[Ак диңгез]] елгалары бассейны Воронов борынынан Канин борынына чаклы (Мезень елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Мезень.<ref name='РСРМ'/> [[Су ресурсларының федераль агентлыгы]] мәгълүматы буенча:<ref name='РСРМ'>{{cite web|url=https://verum.icu/index.php?claster=gvr&q=03030000312103000042187|title=РФ су реестры мәгълүматлары: Захарьиха}}{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03030000312103000042187 * Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103004218 * Бассейн коды — 03.03.00.003 * ГӨ буенча {{comment|саны|номеры}} — 03 * ГӨ буенча чыгарылышы — 0 == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Ненец АО елгалары]] [[Төркем:Архангельск өлкәсе елгалары]] {{Hydro-stub}} 0objy1avyc4igoctgosw0wkpaypqiyw 0 77745 5839357 3555027 2026-05-04T08:34:07Z Каюм Хордай 59574 Дагстанга сылтама өстәлде. 5839357 wikitext text/x-wiki {{тел |исем= Авар теле |үзисем= авар мацI, магIарул |төс= |илләр= [[Россия]], [[Әзербайҗан]] |төбәкләр= [[Төньяк Кавказ]] |сөйләшүче= як. 900 мең |дәрәҗә= |классификация= [[Төньяк Кавказ телләре]] :[[Нах-дагстан телләре]] ::[[Авар-анди телләре]] |рәсми тел= [[Дагстан Республикасы]] |идарә= |iso1= |iso2= |iso3= |sil= |язу=[[кириллица]] ([[авар язуы]])}} '''Авар теле''' (үзатамасы авар мацI, магIарул) — [[Төньяк Кавказ]]да таралган тел, [[аварлар]]ның туган теле, [[Дагстан Республикасы]]нда рәсми тел булып санала.<br/> Авар филологиясе буенча белгечләрне [[Махачкала]]да [[Дагъстан дәүләт университеты]] әзерли.<br/> Мәшһүр авар шагыйрьләре булыпː [[Заид Гаджиев]], [[Рәсүл Гамзатов]], [[Машидат Гаирбекова]], [[Фазу Алиева]], [[Адалло Аси]] һәм [[Кахаб-Росодан Мәхмүд]] тора. == Таралышы == Авар теле [[Дагстан|Дагстанда]], [[Азәрбайҗан]] төньягында, [[Грузия]]нең төньяк-көнчыгышында һәм [[Төркия]]дә яшәүче аварлар арасында таралган. Телне якынча [[Россия]]дә 900 меңләп кеше белә дип санала (2010 ел). == Шулай ук карагыз == {{Портал|Тел|Тел белеме}} == Чыганаклар == *[http://www.lingvarium.org/koryakov/works/Koryakov-2010-Jazyki_Rossii_Duma-zapros.pdf Языки, наречия, диалекты, говоры Российской Федерации] * [http://korpus.baltoslav.eu/index.php?mova=ru Авар теленең язма корпусы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812212431/http://korpus.baltoslav.eu/index.php?mova=ru |date=2014-08-12 }} {{ref-ru}} {{Россия телләре}} [[Төркем:Дагстан телләре]] [[Төркем:Россия телләре]] [[Төркем:Авар теле]] e6nsetlblhkphuump98ljvu25t6rbya 0 157060 5839268 4219698 2026-05-03T22:14:42Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839268 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Резеда Әхиярова | рәсем = Ahiyarova3.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Резеда Зәки кызы Әхиярова | һөнәр = композитор | туу датасы = 01.06.1956 | туу җире = [[Югары Яркәй]], [[Илеш районы]], [[Башкортстан АССР]], [[СССР|ССРБ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = | үлем җире = | әти = Зәки Әкрәм улы (1930) | әни = Мәрьям Җәләл кызы (1930) | ир = | хатын =I - Яков Туркенич (1955),<br/> II - Олег Любивец, композитор<ref>{{Citation |title=генеалогическое дерево |url=http://www.r-g-d.org/node/4580 |access-date=2014-08-13 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709214017/http://r-g-d.org/node/4580 |dead-url=yes }}</ref> | балалар = кызы Алина Яков кызы (1977) | бүләк һәм премияләр = {{Габдулла Тукай исемендәге премия}} ([[2008]]) | сайт = | башка мәгълүмат = [[Татарстан]]ның һәм [[Россия]]нең атказанган сәнгать эшлеклесе ([[1993]], [[2003]]) }} '''Резеда Әхиярова''' (Резеда Зәки кызы Әхиярова) – композитор, Тукай бүләге иясе. Россиянең атказанган сәнгать эшлеклесе ([[2003]]).<ref>{{Citation |title=указ тексты |url=http://archive.kremlin.ru/text/psmes/2003/06/47115.shtml |access-date=2014-08-13 |archive-date=2016-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109021543/http://archive.kremlin.ru/text/psmes/2003/06/47115.shtml |dead-url=yes }}</ref> [[Татарстаннның атказанган сәнгать эшлеклесе]] ([[1993]]). Татарстанның халык артисты.([[2006]]) Россия Композиторлар берлеге әгъзасы. [[Татарстан Республикасы композиторлар берлеге|Татарстан Композиторлар берлеге]] идарәсе рәисенең урынбасары. Җәлил бүләге бирү комитеты әгъзасы. == Тәрҗемәи хәле == [[1956 ел]]ның 1 июнендә [[Башкортстан АССР]]ның [[Илеш районы]] [[Югары Яркәй]] авылында туган. Музыка буенча белемне [[Казан]]ның 7-санлы балалар музыка мәктәбендә скрипка сыйныфында ала. 7 яшеннән [[Лоренс Блинов|Л. И. Блинов]] сыйныфында композиция буенча да укый<ref>''Сөмбел Таишева''. Тыйнак талант Ул да кайчак зурга өметләнә. [[Гаилә һәм мәктәп (журнал)|«Гаилә һәм мәктәп»]], 2019 ел, март, 2-5нче бит</ref>. Музыка училищесының теория бүлеген тәмамлый ([[1975]]). [[Казан дәүләт консерваториясе]]нең [[Рафаэль Билялов|Р. Белялов]] сыйныфын аерым билгеле дипломга тәмамлый ([[1980]]), композитор, музыка-теория фәннәре укытучысы белгечлеге ала. Диплом эше: «''Зур симфоник'' ''оркестр өчен сюита''” һәм “''Скрипка һәм фортепиано өчен соната''”. [[1984 ел]]да [[Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм тарих институты]]нда аспирантура тәмамлый.<ref>http://19972011.tatarstan.ru/?DNSID=ced0f36506cc3ee4b9719833e74d2617&node_id=1175&id=2562{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Иҗаты. == Татар музыка сәнгатен яңа төсмерләргә баеткан, күптөрле жанрларда бердәй уңыш белән эшләүче композиторлардан берсе. Вокал, симфония, театр, кино өчен музыка төрләрендә даими эшли. Аның әсәрләренә ышандыру көче, эмоциональлек, лирика, романтика, гуманлылык, табигыйлек хас. Р. Әхиярованың әсәрләре [[Мәскәү]], [[Санкт-Петербург]], [[Идел]] буе, [[Урал]] шәһәрләрендә һәм чит илләрдә - [[Америка]]да, [[Алмания]]дә, [[Австрия]]дә яңгырый. [[Венера Ганиева]] башкаруында җырлары [[Париж]]да [[Татарстан]] мәдәнияте көннәрендә яңгырый. Хезмәтләре хәзерге заман музыкасы халыкара фестивальләрендә ([[Америка]] һәм [[СССР|ССРБ]] композиторлары фестивале, [[1989]]; [[Япон]] һәм [[татар]] музыкасы фестивале, [[1992]]; «[[Европа]] - [[Азия]]» фестивальләре, [[1993]], [[1996]], [[1998]])<ref>{{Citation |title=Татар энциклопедиясе. Казан, 2008. |url=http://tatarile.org/maglumat/%D1%88%D3%99%D1%85%D0%B5%D1%81/%D0%B0%D1%85%D0%B8%D1%8F%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D0%B4%D0%B0-%D0%B7%D3%99%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D1%8B%D0%B7%D1%8B |access-date=2014-08-13 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125930/http://tatarile.org/maglumat/%D1%88%D3%99%D1%85%D0%B5%D1%81/%D0%B0%D1%85%D0%B8%D1%8F%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D0%B4%D0%B0-%D0%B7%D3%99%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D1%8B%D0%B7%D1%8B |dead-url=yes }}</ref> башкарыла, драма спектакльләрендә, эстрадада, опера сәхнәсендә бердәй еш уйнала. Швеция гитарачысы өчен махсус “''Дюнада кич''”, “''Тартар аллегро''” көйләрен яза.<ref>http://info.tatcenter.ru/article/43273/{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Төп хезмәтләре: === 100 дән артык романс һәм [[Хәсән Туфан]], [[Роберт Миңнуллин]], [[Илдар Юзеев]], [[Разил Вәлиев]], [[Ренат Харис]], [[Әнгам Атнабаев]] сүзләренә язылган 200 дән артык җыр, драма спектакльләре өчен язылган көйләр<ref>[http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%90%D1%85%D0%B8%D1%8F%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0 Милләттәшләр.ру]</ref> ==== Зур күләмле хезмәтләре ==== * [[Габдулла Тукай]]ның эчке дөньясын ачып бирүче “Шагыйрь мәхәббәте” операсы ([[Ренат Харис]] либреттосы) ([[2006]]) * [[Илгиз Зәйниев]] пьесасы буенча “Бәби” мюзиклы ([[2008]]) * “''Тукай''" кинофильмына музыка ([[2009]]) * “[[Алтын Урда (балет)|Алтын Урда]]” балетына музыка ([[2013]])<ref>http://www.russiancomposers.ru/?about=228{{Deadlink|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Сөембикә (опера, 2018)|«Сөембикә» операсы]] ([[2018 ел|2018]])<ref>{{Citation |title=Сююмбике |url=http://kazan-opera.ru/about/repertoire/27/12249 |access-date=2018-09-21 |archive-date=2018-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180912142914/http://kazan-opera.ru/about/repertoire/27/12249 |dead-url=yes }}</ref> * [[Иакинф (балет)|«Иакинф» балетына]] музыка ([[2023 ел|2023]])<ref>''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/kazanda-renat-xaris-librettosy-buenca-kurenekle-arximandrit-turynda-balet-spektakle-cyga-5874230 Казанда Ренат Харис либреттосы буенча күренекле архимандрит турында балет спектакле чыга.] [[Татар-информ]], 27.07.2023</ref> ==== Спектакльләргә көйләр ==== * “''Атаклы үрдәк баласы Тим''” (Э. Блайтон, [[1986]]) * “''Сөзгәк кәҗә''” (М.Супонин, [[1987]]) * “''Кояш һәркемгә бер''” ([[Фәүзия Бәйрәмова]], [[1987]]) * "''Гармун һәм скрипка''” ([[Туфан Миңнуллин]], [[1988]]) * “''Акбай''” трилогиясе ([[Туфан Миңнуллин]], [[1989]], [[1990]], [[1993]]) * “''Пар канат''” ([[Юныс Сафиуллин]], [[1989]]) * “''Былтыр кысты''” ([[Нәкый Исәнбәт]], [[1990]]) * “''Кар патшабикәсе''” (В.Куликова, [[1990]]) * “''Танышулар бюросы''” ([[Гафур Каюмов]], [[1992]]) * “''Һай, крокодил''” ([[Зөлфәт]], [[1995]]) * “''Карак песи''” (Х.Фатыйхова, С. Латыйпов, [[1997]]) * “''Умырзая''” ([[Ренат Харис]], [[2008]]) * “''Акбай бабай аланы''” ([[Ренат Харис]], [[2009]]) ==== Симфоник хезмәтләре ==== * Зур симфоник оркестр өчен сюита, 4 кисәктә ([[1980]]) * “Кол Гали” симфониясе ([[1988]]) * Габдулла Тукайга багышланган “Моңлы сазым” симфоник поэмасы ([[1986]]) * “Егетләр” симфоник картинасы * “Яшьләр сабантуйда” эстрада- симфония оркестры өчен пьеса ==== Вокаль-симфоник хезмәтләре ==== * Баритон һәм симфоник оркестр өчен “''Ил таңы''” вокал шәлкеме, татар шагыйрьләре шигырьләренә ([[1983]]) * Хор, симфония оркестры, солистлар өчен “''Дуслыкка ода''”, [[Ренат Харис]] сүзлзренә ([[1985]]) * Тенор, нәфис сүз, симфония оркестры өчен “''Ватанга''” кантатасы, [[Ренат Харис]] сүзләренә ([[1989]]) * Сопрано, тенор, хор, симфония оркестры өчен “''Тарих битләре''” триптихы, [[Разил Вәлиев]], [[Розалина Шаһиева]] сүзләренә ([[1998]]) * “''Ефәк юлы''” вокал-симфония сюитасы, [[Розалина Шаһиева]] сүзләренә ([[2000]]) * Тенор, симфония оркестры өчен “''Ак сөлге''” вокал-симфония поэмасы * Сопрано, тенор, хор, симфония оркестры өчен “''Ашкынулы җыр''” кантатасы, [[Розалина Шаһиева]] сүзләренә ([[2001]]) ==== Камера - уен кораллары өчен ==== * Кыллы һәм тынлы оркестр өчен септет ([[1978]]) * Скрипка, виолончель, фортепиано өчен трио ([[1979]]) * Кыллы квартет ([[1996]]) * “''Сораулар''” кыллы триосы ([[1999]]) * Скрипка, фортепиано өчен соната (1980) * Виолончель өчен соната - монолог (1984) * Балалар өчен фортепиано пьесалары шәлкеме (1985) * Скрипка өчен соната (1997) * Фортепиано өчен пьесалар шәлкеме (1999) * Скрипка, виолончель, кларнет, фортепиано өчен “''Нью-Йорктан шаһит''” квартеты (2002) * Вокал өчен шәлкемнәр * “''Мәхәббәтем''” ([[Ренат Харис]], [[1988]]) * Балалар өчен, татар шагыйрьләре шигырьләренә ([[1988]]) * “''Минем калам''” (Т. Юсупов, [[1997]]) * “''Чистай сагышлары''” ([[Флёра Тарханова]], [[1998]]) * Балалар өчен “''Уйныйбыз, биибез''” ([[Роберт Миңнуллин]], С. Латыйпова, [[2000]]) [[Татарстан Республикасы]]ның [[Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] ([[2008]]) – “Шагыйрь мәхәббәте”<ref>{{Cite web|url=https://www.azatliq.org/a/976897.html|title=“Шагыйрь мәхәббәте” операсы “Алтын битлек”кә лаек булырга мөмкин|publisher=azatliq.org|accessdate=2020-07-28|date=2008-02-06}}</ref> операсы өчен (иҗат төркеме эчендә) һәм симфония әсәрләре шәлкеме өчен.<ref>[http://www.gabdullatukay.ru/rus/index.php?option=com_content&task=view&id=634&Itemid=37 Г. Тукайга багышланган портал]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == # Композиторы Татарстана. - Москва: Издательство «Композитор», 2009. - 260 с. # Татарский энциклопедический словарь. Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998. # «Бәхетле булыгыз» (җыентык). Казан, 1991. # Сайдашева З. Моңло сазым… / Башкортостан кызы. 1989, №2; # Сайдашева З. Резеда Әхиярова: Буклет. Казань, 1989. # Сайдашева З. Песни и мысли Резеды Ахияровой / В мире татарской музыки. Казань, 1995, с. 119 – 120. # Яхонтова Е. Следуя закону искренности /Сов. музыка, 1991, №5. # Миңнуллин Р. Үзе яшь, үзе талантлы // Шагыйрь генә булып калалмадым. Казан, 1998; # Сайдашева З. Резеда Әхиярова / Татарская энциклопедия, Казань, 2002. С.233-234; # Сафиуллина Л. Тукай на оперной сцене. Лирико-драматическая фантазия «Любовь поэта» / Казань, 2006, № 10-11. С.11 – 16; # Маряшов М. Голос Тукая / Казань, 2006, № 10-11. С.17 –19; # Шарифуллина Н. Плывет волшебный кораблик… (о Резеде Ахияровой) / Казань, 2006, № 10-11. С.163 – 169. # Хазиева А. История любви / Элита, 2006, № 12. С. 62 – 63; # Сафиуллина Л. Резеда Әхиярова: Буклет. Казань, 2006. == Тышкы сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://soyuzkompozitorov.ru/structure/soyuz-kompozitorov-respubliki-tatarstan.html Татарстан Композиторлар берлеге сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130529034208/http://soyuzkompozitorov.ru/structure/soyuz-kompozitorov-respubliki-tatarstan.html |date=2013-05-29 }} * Резеда Әхиярова: " Я постаралась вложить в оперу всю свою душу" http://info.tatcenter.ru/article/43273/{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Резеда Әхиярова: «Мне говорили, не пиши опер, если не хочешь получить инфаркт» * http://www.kazan.aif.ru/culture/details/83097 * Резеда Әхиярова: «Гонорары за оперу и балет должны быть в разы больше» http://www.business-gazeta.ru/article/88565/ == Моны да карагыз == {{Тукай премиясе лауреатлары 1970-1980}} {{Татарстан Республикасының Халык артисты}} {{Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе}} {{DEFAULTSORT:Ахиярова, Резеда}} [[Төркем:Татар композиторлары]] [[Төркем:Татарстан композиторлары]] [[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Россиянең атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Татарстанның халык артистлары]] [[Төркем:Казан консерваториясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Резеда Әхиярова]] t1mx3qu5fk9exs8bemts9und4tphi43 0 157085 5839303 4227178 2026-05-04T03:36:47Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839303 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = ''Сабир Өметбаев'' | рәсем = С.Өметбаев 1.JPG | рәсем_зурлыгы = 200 | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = С.Г. Өметбаев (''1908-1982'') | тулы исем = Сабир Гаделҗан улы Өметбаев | һөнәр = театр режиссёры | туу датасы = 15.10.1908 | туу җире = [[Олы Кариле]], {{туу җире|Тәтеш өязе|Кама Тамагы районында}}, [[Казан губернасы]], [[Россия]] | гражданлык = {{байраклаштыру|Россия империясе}}→<br/>{{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/> {{байрак|СССР}} [[СССР]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 18.05.1982 | үлем җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{үлем җире|Әлмәт|Әлмәттә}} | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Хөрмәт Билгесе ордены}} ([[1957]])<br/>{{Тукай бүләге}} ([[1960]]) | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Өметбаев}} [[Файл:С.Өметбаев._1945.JPG|200px|thumb|right|С. Өметбаев. ''[[1945 ел]]'']] [[Файл:С.Өметбаев.JPG|200px|thumb|right|С. Өметбаевка куелган бюст. ''[[Минзәлә]]'']] '''Сабир Өметбаев''', Сабир Гаделҗан улы Өметбаев (''[[1908 ел]]ның [[27 октябрь|15 (27) октябре]], [[РИ]], [[Казан губернасы]], [[Тәтеш өязе]], [[Олы Кариле]] ― [[1982 ел]]ның [[18 май|18 мае]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Әлмәт]]'') ― [[Минзәлә татар дәүләт драма театры]]н оештыручы, 1935―1966 елларда театрның баш режиссёры, [[Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе|Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] лауреаты (1960). == Тәрҗемәи хәле == 1908 елның 15 (27) октябрендә [[Казан губернасы]] [[Тәтеш өязе]] (хәзерге [[Кама Тамагы районы]]) [[Олы Кариле]] авылында туа. [[1982 ел]]ның 18 маенда [[Әлмәт]]тә вафат. [[Казан театр укуханәсе|Казанның театр техникумын]] (1929), [[Мәскәү]]нең Луначарский исемендәге театр институтын (ГИТИС) (1935) тәмамлый. ГИТИСта укыган вакытта [[Мәскәү татар театры]]нда рольләр башкара. 1929―1935 елларда [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда.<br/> Казан кооперация клубы каршында театр студиясе оештыра. Әлеге студияне тәмамлаган бер төркем яшьләр Чистай (''[[1936 ел]]дан'' [[Минзәлә татар дәүләт драма театры|Минзәлә]]) драма театры коллективының төп өлешен тәшкил итә<ref>[[Баян Гыйззәт|''Б. Гыйззәт'']]. Минзәлә татар дәүләт драма театры. ''Фотоальбом''. Казан: «Татполиграф», 196?</ref>. 1935―1966 елларда [[Минзәлә татар дәүләт драма театры]]ның оештыручысы, баш режиссёры. == Бөек Ватан сугышында == [[1941 ел]]да театрның ирләр составы тулысынча фронтка китә. Мидхәт Рафиков, Габдулла Мәкъсутов, Гомәр Бикмуллин, Газиз Мөхәммәдиев, Хәмит Үтәгәнов, Габдулла Ибраһимов сугышта һәлак булалар. Башка артистлар белән берлектә, Сабир Өметбаев фронтка алына. [[Владивосток]]ка җибәрелә һәм билгеләнү буенча [[Тын океан]] флотының хәрби корабына эләгә. I [[Украина фронты]]ның сугыш юллары буйлап аңа [[Мәскәү]]дән [[Алмания]]гә кадәр барып җитәргә туры килә.<ref>[http://www.museum.ru/M2688 Минзәлә музееның сайты]</ref> == Иҗаты == [[Минзәлә татар дәүләт драма театры]]н оештыручы, 30 елдан артык аның җитәкчесе булып эшләгән Сабир Гаделҗан улы Өметбаев - [[татар]] театры сәнгатендә бик якты эз калдырган шәхес. Танылган артист [[Газиз Айдарский]] аны [[Казан]]га чакыра. [[Казан]]да артист, драматург һәм режиссёр [[Кәрим Тинчурин]] кул астында [[Татар дәүләт академия театры]]нда режиссёр ярдәмчесе булып эшли. 1935 елда ГИТИСның режиссёр дипломын алгач, [[Татарстан АССР]] Наркомпрос юлламасы буенча авыл кешеләре, колхоз һәм совхоз эшчеләре арасында мәдәни-агарту эшчәнлеген җанландыру өчен [[Чистай]] шәһәренә җибәрелә. [[1935 ел]]да Сабир Өметбаев коллектив туплап, биредә беренче тапкыр “[[Зәңгәр шәл (спиктәкел)|Зәңгәр шәл]]” спектаклен сәхнәгә куеп,эшчәнлеген башлый.<ref>http://www.azatliq.org/content/article/24469993.html</ref> [[Минзәлә]] шәһәренең татар театры шул труппадан оешып китә. Баштарак [[Минзәлә]] колхоз-совхоз театры дип атала. [[1934]] - [[1941 ел]]ларда театр белән 40 спектакль әзерли: “''Биктимер''” ([[Сәләх Хөсни]])<ref>[http://www.madanizhomga.ru/tt/hbrl/item/636-kurchaklar-d%D3%A9nyasyi-hakime.html«Мәдәни җомга» гәҗите сайты]{{Deadlink|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, “ ''Чаткылар''” ([[Таҗи Гыйззәт]]), “''Гөлзадә''” ([[Риза Ишморат]]), “''Туй''” ([[Әнәс Камал]]), “''Намус''” (Г.Мдивани) һ. б. рус һәм чит ил классикасын сәхнәләштерә: Ф. Шиллер “''Мәкер һәм мәхәббәт''”, Н. Гоголь “''Өйләнү''”, А. Островский “''Гаепсездән гаеплеләр''”, Биль – Белоцерковский “''Ай – сулдан''”.һ.б. * [[Мәскәү]]дә Бөтенсоюз колхоз – совхоз театрлары фестивалендә ([[1939]]) “ Чаткылар” ([[Таҗи Гыйззәт]]), “ [[Беренче театр (спектакль)|Беренче]] [[Беренче театр (спектакль)|театр]]”ны ([[Галиәсгар Камал]]) күрсәтә. Диплом һәм йөк автомашинасы белән бүләкләнә.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=https://g2p.tatar.ru/rus/info.php?id=13581 |access-date=2014-08-14 |archive-date=2007-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070821074025/http://g2p.tatar.ru/rus/info.php?id=13581 |dead-url=yes }}</ref> [[1946 ел]]да сугыштан кайткач, Сабир Өметбаев [[татар]], [[рус]] һәм чит ил драматургларының әсәрләрен сәхнәгә куя: “Язылмаган законнар” ([[Юныс Әминов]]), “Тамырлар” ([[Юныс Әминов]]), “Васса Железнова ([[Максим Горький]]). [[Казан театр училищесы]]ннан һәм [[Алабуга культура-агарту училищесы]]ннан яшь артистларны җәлеп итә. [[1960]]-[[1970]] елларда [[Ленинград]]та , [[Үзбәкстан]]да, [[Таҗикстан]]да, [[Төркмәнстан]]да зур гастрольләр оештыра: 70 тән артык спектакль, концерт куела, очрашулар уза. Гомеренең соңгы еллары [[Әлмәт]]тә үтә.<ref name="ReferenceA">Әхтәм Зарипов.Минзәләм мизгелләре.Безнең мирас.2014, № 6, 80 бит.</ref> == Хәтер == * С.Өметбаев [[1982 ел]]да вафат була һәм [[Әлмәт]]тә җирләнә. * [[1995 ел]]дан [[Татарстан]]да С.Өметбаев исемендәге премия тапшырыла. * [[1996 ел]]да [[Минзәлә]] театрына Сабир Өметбаев исеме бирелә. * [[2005 ел]]да аның каберенә Минзәләнең Сабир Өметбаев исемендәге татар театры яңа һәйкәл куя. * [[2006 ел]]да театрда Сабир Өметбаевка бюст ачыла, ул яшәгән йортка мемориаль такта куелган.<ref>[http://майдан-журнал.рф/ru/pages/item/267-ber-yashibez-%D2%97ird%D3%99-ber-tuyip?tmpl=component&print=1 «Мәйдан» журналы сайты]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[2012 ел]]ның 20 декабрендә [[Минзәлә]]дә, театр каршында Сабир Өметбаевка бюст – һәйкәл куелды.<ref>[http://www.menzela.ru/tt/component/k2/item/2435-%D3%A9metbaev-ya%D2%A3adan-kayttyi.html «Минзәлә» гәҗите сайты]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2021 елның 14 сентябрендә туган ягында – Кама Тамагы районының Олы Кариле авылында режиссерга бюст ачылган<ref>''Рузилә Мөхәммәтова.' '[https://tatar-inform.tatar/news/kariev-teatryna-yana-itakce-takdim-itelde-5892401 Кариев театрына яңа җитәкче тәкъдим ителде.] [[Татар-информ]], 27.08.2024</ref> == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе|Татарстан АССРның атказанган сәнгать эшлеклесе]] ([[1954]]). * [[Хөрмәт Билгесе ордены]] ([[1957]]). * [[Татарстан]]ның [[Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] ([[1960]]) — [[Татарстан]]ның [[Минзәлә татар дәүләт драма театры]]нда «Язылмаган законнар» һәм «Тамырлар» спектакльләрен сәхнәгә куйганы өчен.<ref>[http://www.gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=914&Itemid=40 Габдулла Тукайга багышланган сайт]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Гаиләсе == * I хатыны - Хәдичә (Сәлимова), ''[[Россия]]нең атказанган, [[Татарстан]]ның халык артисты''. * II хатыны - Эля, ''Минзәлә, Әлмәт театрлары актрисасы''<ref name="ReferenceA"/>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == # «Татарский энциклопедический словарь» Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998 # [[Дания Гыймранова|Д.А. Гимранова]] «Татарская энциклопедия» Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2002-14 # [[Әхтәм Зарипов]]. Минзәләм мизгелләре. Безнең мирас, 2014, № 6. == Тышкы сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://minzalateatr.ru/about/ Минзәлә театрының сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200219192546/http://minzalateatr.ru/about/ |date=2020-02-19 }} * [http://www.museum.ru/M2688 Минзәлә музееның сайты] * [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%80_%D0%93%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Милләттәшләр.ру сайты] * [http://www.gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=914&Itemid=40 Габдулла Тукайга багышланган сайт]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.madanizhomga.ru/tt/hbrl/item/636-kurchaklar-d%D3%A9nyasyi-hakime.html «Мәдәни җомга» гәҗите сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305135434/http://www.madanizhomga.ru/tt/hbrl/item/636-kurchaklar-d%D3%A9nyasyi-hakime.html |date=2016-03-05 }} * Илмир Хәбибуллин. «Касса»га» эшләмәсәң яшәп буламы яки кече театрлар ни хәлдә? «[[Сәхнә (журнал)|Сәхнә]]», № 6, 2010 ел<ref>{{Citation |title=Чаллы театры сайты |url=http://chelnyteatr.ru/pressa/pressa_26.html?lang=tat |access-date=2014-08-14 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305003356/http://chelnyteatr.ru/pressa/pressa_26.html?lang=tat |dead-url=yes }}</ref>. == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе}} {{Тукай премиясе лауреатлары 1970-1980}} {{DEFAULTSORT:Өметбаев, Сабир}} [[Төркем:Татарстан режиссёрлары]] [[Төркем:Татар режиссёрлары]] [[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]] [[Төркем:ТАССР атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Минзәлә театры актерлары]] [[Төркем:Минзәлә татар дәүләт драма театры режиссерлары]] lw9tlsey427n6kbzgs7gkavofa8fgv7 0 157088 5839267 4105438 2026-05-03T22:03:37Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839267 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Ревдар Садыйков | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Ревдар<ref>''революционный дар'' сүзеннән кыскартылган:http://www.kino-teatr.ru/teatr/acter/m/sov/379576/bio/</ref> Фәез улы Садыйков | һөнәр = балет биючесе | туу датасы = 20.01.1937 | туу җире = [[Мишкә]], [[Мишкә районы]], [[Башкортстан АССР]], [[СССР|ССРБ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 01.01.1989 | үлем җире = [[Казан]]| әти = | әни = | ир = | хатын = Наталья Садыйкова ([[1979 ел]]га кадәр)<ref name="kino-teatr.ru">http://www.kino-teatr.ru/teatr/acter/m/sov/379576/bio/</ref> | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Тукай бүләге}} ([[1973]]) | сайт = | башка мәгълүмат = }} <small>{{мәгънәләр|Садыйков}}</small> '''Ревдар Садыйков''' (Ревдар Фәез улы Садыйков) – балет артисты, мөгаллим, Тукай бүләге иясе. [[1937 ел]] ның 20 гыйнварында туган. [[1989 ел]]да вафат. == Тәрҗемәи хәле. == [[1937 ел]]да [[Башкортстан АССР]]ның [[Мишкә районы]] [[Мишкә]] авылында әфисәр гаиләсендә туган. [[Бөек Ватан сугышы]]н [[Литва]]да Алитус (''[[рус]]''. Олита) шәһәрендә каршылый. Бик яшьли ятим кала. [[Ташкәнт]]тә ятимнәр йортында тәрбияләнә, хореография училищесын тәмамлый. Уку йортын тәмамлагач, [[Сарытау]] опера һәм балет театрында бии.<ref>http://plie.ru/?vpath=/news/data/ic_news/1090/</ref> [[1956]] - [[1977 ел]]ларда [[Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театры]]нда аерым биюче, [[1977]] – [[1980 ел]]ларда репетитор. == Иҗаты. == Ревдар Садыйков - бик яхшы әзерлекле һәм актёр таланты булган биюче. 20 еллык иҗат юлында театрның классик һәм милли балет репертуарыннан 40 тан артык спектаклендә ир-ат партияләрен бии. 19 яшендә [[Шүрәле (балет)|«Шүрәле»]] балетында Былтыр партиясен ышанып тапшыралар. Партнёрлары - [[Нинель Юлтыева]], [[Анна Гацулина]]<ref>[http://www.an-tat.ru/zhurnal-nash-dom-tatarstan/28/1608/ Наш дом- Татарстан]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==== Биегән партияләре ==== {{col-begin}} {{col-2}} * Альберт («''Жизель''», Адольф Адан) * Гайфи («''[[Алтын тарак (балет)|Алтын тарак]]''», [[Әнвәр Бакиров]]( (1957) * Шүрәле, Батыр («''[[Шүрәле (балет)|Шүрәле]]''», [[Фәрит Яруллин]]) * Алмай («''[[Су анасы (балет)|Су анасы]]''», [[Әнвәр Бакиров]]) (1971) * Зигфрид («''Аккош күле''», [[Петр Чайковский]]) * Солор («''Баядерка''», Минкус) * Егет («''[[Зөһрә (балет)|Зөһрә]]''», [[Нәҗип Җиһанов]]) * Франц («''Зур вальс''», Иоһанн Штраус) * Гали, Убырлы карчык («''[[Раушан (балет)|Раушан]]''», [[Заһид Хәбибуллин]]) * «''Әпипә''» * Базиль («''Дон Кихот''», Минкус) {{col-2}} * Дезире («''Йокыга талган гүзәл''», Петр Чайковский) * Данила («''Таш чәчәк''», Сергей Прокофьев) * Клим («''Тау хикәясе''», [[Александр Ключарев]]) * Ленни («''Яшен сукмагыннан''», Кара Караев) * Грей («''Ал җилкәннәр''», В. Юровский) * Арбенин («''Маскарад''",Л. Лапутин) * Байтимер («''Асел''», В. Власов) * Амун («''Мисыр төннәре''», А. Аренский) * Шагыйрь ("''Хәтерлим мин бер мизгелне''», Михаил Глинка, Г.Синисало) * Яугир шагыйрь («''Үлемсез җыр''», [[Алмаз Монасыйпов]]) {{col-end}} '''''Яраткан әйтеме''''': "''Business before pleasure''" (Башта эш, аннан уен)<ref name="kino-teatr.ru">http://www.kino-teatr.ru/teatr/acter/m/sov/379576/bio/</ref> == Мактаулы исемнәре, бүләкләре == [[Татарстан АССР]]ның халык артисты ([[1964]]), [[РСФСР]]ның атказанган артисты ([[1970]]), [[Татарстан]]ның [[Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] ([[1973]]) - [[Казан]]ның [[Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театры]]нда куелган «''[[Су анасы (балет)|Су анасы]]''» балетында ([[Әнвәр Бакиров]] музыкасы) ''Алмай'' роле өчен. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == # Наталья Садыйкова. Неистовый, непокоренный дар.Республика Татарстан, 23.01.2007<ref name="kino-teatr.ru"/> # Татарский энциклопедический словарь. - Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998 # Театральная энциклопедия. Том 6/Глав. ред. П. А. Марков - М.: Советская энциклопедия, 1967. - 1136 стб. с илл., 8 л. илл. # "Совет əдəбияты", Казан, 1962, № 2, 141 – 43 бит. # "Советская музыка", 1964, № 5, с. 56 - 58. == Тышкы сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=3105&Itemid=43 Габдулла Тукайга багышланган сайт]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%80_%D0%93%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Милләттәшләр .ру сайты] == Моны да карагыз == {{Тукай премиясе лауреатлары 1970-1980}} {{Татарстан Республикасының Халык артисты}} {{rq|image}} {{DEFAULTSORT:Садыйков, Ревдар}} [[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]] [[Төркем:ТАССР халык артистлары]] [[Төркем:РСФСР атказанган артистлары]] [[Төркем:Балет артистлары]] epfkdqhnig7ey44qhyapdmxvyl27kdb 0 159838 5839350 3754081 2026-05-04T06:23:47Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839350 wikitext text/x-wiki {{Хаталар}} {{Һәйкәл | Татар исеме = Сандармох |Рәсем = Сандормох25.jpg |Рәсем язуы = |Ил = Россия |Урын = [[Карелия]] |lat_dir = N|lat_deg = 62|lat_min = 53|lat_sec = 16 |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 40|lon_sec = 46 |region = RU |Сынчы= |Төзелеш башлавы датасы = |Төзелеш тәмамлавы датасы = |Материал = |Commons = }} '''Сандармо́х''' (сирәгрәк '''Сандормох''', {{Lang-krl|Sandarmoh}}) — 1937-1938 елларда 10 гектар аланында 9500 [[кеше]]дән артык 58 [[милләт]] вәкиле атып-үтерелү һәм [[мәет]]ләре күмелүләре урыны, [[Карелия]]нең [[Медвежьегорск районы]]нда, {{табличка-ru|А|119}} «[[Вологда]] — [[Медвежьегорск]]» [[автомобил]] юлы буенча [[Медвежьегорск]] шәһәреннән 12 километр ераклыгында урнаша.<ref name="heninen">[http://heninen.net/sandarmoh/english.htm "Sandarmokh"]</ref><ref>[http://www.cnn.com/WORLD/9707/17/russia.gulag.grave/index.html "Pictorial essay: Death trenches bear witness to Stalin's purges"] [[CNN]], July 17, 1997</ref><ref>{{Citation |title=Урочище Сандармох. Захоронение жертв массовых репрессий (1937—1938 гг.) |url=http://monuments.karelia.ru/objects/catalogues/sand.htm |access-date=2014-11-09 |archive-date=2009-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090817023708/http://monuments.karelia.ru/objects/catalogues/sand.htm |dead-url=yes }}</ref> {{RUS}}нең [[Төньяк-Көнбатыш федераль округ|Төньяк-Көнбатышындагы]] иң зур [[Зур террор|1937-1938 елгы репрессияләре]] корбаннарының күмелү җире. Күбесенчә бу сөргеннәргә җибәрелгәннәр, [[Ак диңгез]] белән [[Балтыйк диңгезе]]н бәйләүче каналны төзүендә эшләтелгән һәм Соловки утраулары [[ГУЛАГ]]ларыннан тоткыннары, һәм якын тирә авыл халкы иде. Бу территориядә 236 күмәк җирләнү чокыры урнаша. Атып-үтерүләр яшерен килеш үткәрелү сәбәпле, корбаннары күмелгән беренче урыннары [[1997 ел]]ның [[июль]] аенда гына табылган иделәр<ref>{{Citation |title=Сандармох на сайте «Чудеса России» |url=http://www.ruschudo.ru/miracles/1952/ |access-date=2014-11-09 |archive-date=2011-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110827130820/http://www.ruschudo.ru/miracles/1952/ |dead-url=yes }}</ref>. == Соловки этабы == Сандармох үзенә ССРБның күп республикаларыннан сәнгать, дәүләт һәм дин эшлеклеләрне алган "Соловки этабы"/лагеренең <small>''([[:ru:Соловецкий лагерь особого назначения|ru]])''</small> 1111 тоткынының күмәк атып-үтерелү урыны булуы ачыкланды. [[1937 ел]]ның [[27 октябрь]] көнне лагерьдә тотылган тоткыннарның бер өлешен баржаларга утыртып алып китәләр һәм аларның эзләре юкка чыга. Күп еллар дәвамында аларны [[Ак диңгез]]дә батырып үтергәннәр дигән фикере яшәп килә. Бу тоткыннарның язмышларына караган оригинал документлар 1995 елда гына [[ФСБ]]ның [[Архангельск]] бүлекчәсе архивында табыла. Бу мәгълүмат, аеруча приговорлар һәм атып-үтерелү өчен исемлекләре, җәмәгатьчелеккә Петербургның Мемориал фәнни-тикшеренү үзәге директоры Вениамин Иоффе эшчәнлеге аркасында билгеле була.<ref name="memorial-nic.org">{{Cite web |url=http://memorial-nic.org/solovki.html |title=«История СЛОН», НИЦ 'Мемориал', Санкт-Петербург |accessdate=2014-11-09 |archivedate=2011-08-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110819145744/http://www.memorial-nic.org/solovki.html }}</ref> Атып үтерүләр [[1937]] елның [[27 октябрь]] – [[4 ноябрь]] көннәре дәвамында башкарыла, көндә уртача 200-250 кеше үтерелә. Фаҗига урыны [[1997 ел]]ның [[1 июль]] көнендә Юрия Дмитриев җитәкләгән [[Петрозаводск]] һәм Петербургның «Мемориал» бүлекләре вәкилләренең экспедициясе тарафыннан табыла.<ref name=karvin>{{Citation |title=Наша память |url=http://www.karvin.ru/nasledie/pam/ |access-date=2014-11-09 |archive-date=2011-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110227034333/http://www.karvin.ru/nasledie/pam/ |dead-url=yes }}</ref> Приговорлар Ленинград өлкәсе [[НКВД]] бүлекчәсенең Административ-хуҗалык эшләре идарәсе башлыгы урынбасары, НКВД капитаны Михаил Матвеев тарафыннан башкарыла (күбесенчә тоткынның баш артына ату), ара-тура анарга НКВД бүлекчәсе коменданты ярдәмчесе Георгий Алафер ярдәм күрсәтә. «Контреволюция белән көрәшүдә фидакәрь хезмәт күрсәтүләре өчен» 1937 елның 20 декабрь көнне Ленинград өлкәсе НКВД бүлекчәсе башлыгы приказы буенча [[капитан]] М. Матвеев һәм түбән [[лейтенант]] Г. Алафер [[Кызыл Йолдыз ордены]] һәм кыйммәтле бүләк белән бүләкләнә.<ref name="heninen"/> == Хәтер == [[1997 ел]]ның [[27 октябрь]] көнне, фаҗиганың 60-еллыгына, монда беренче тапкыр халыкара һәм [[Петербург]] шәһәренең "Мемориал" оешмалары тарафыннан оештырылган [[Хәтер көне]] чаралары уздырылган. [[1997 ел]]дан бирле, Зур террор башланган көннәрне (5—7 август), урманда, символик хачлары янында [[православие|православ]] һәм [[католицизм|католик]] панихидалары, җәмәгатьчелек митинглары оештырыла. [[1998 ел]]да «Сандармох» мемориаль зираты ачылган, «Кешеләр, бер-берегезне үтермәгез!» ({{lang-ru|Люди, не убивайте друг друга!}}) язмасын ташыган [[гранит]] һәйкәле урнаштырылган:<ref name=karvin/>. [[2004 ел]]да, монда атып үтерелгән [[украиннар]] хәтеренә «Үтерелгән Украина улларына» ({{lang-ru|Убиенным сынам Украины}}) гранит [[Казаклар|казак]] хачы урнаштырылган.<ref>[http://www.gazeta.lviv.ua/articles/2007/09/04/26006/ Пам’яті жертв соловецького розстрілу] // Львівська газета. — 2007, 4 сентября. — № 155 (225).</ref> Мемориалга бар килүчеләр кәшәнәсендә сакланган репрессияләнгәннәр исемлекләре белән таныша алалар. [[2010 ел]]ның [[4 июнь]] көнендә, Петрозаводск һәм Карелия епархиясенә сәфәре вакытында, Сандармохка [[Кирилл (Мәскәү патриархы)|Мәскәү һәм бөтенрусия Патриархы Кирилл]] килә, кәшәнәдә дога кыла, шәм яндыра, гаепсез үтерелгәннәренең күмәк кабере буенда лития мөрәсимен кыла һәм җыелган халык алдында чыгыш ясый.<ref>{{Citation |title=Предстоятель Русской Православной Церкви совершил литию на месте массовых расстрелов в урочище Сандармох и посетил Беломоро-Балтийский канал |url=http://eparhia.karelia.ru/ptr10d.htm |access-date=2014-11-09 |archive-date=2018-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181228120643/http://eparhia.karelia.ru/ptr10d.htm |dead-url=yes }}</ref>. [[Украиннар]]ы үз милләтләре белән горур булырга илһамландыганнары өчен атып-үтерелгән [[зыялылар]] хакына {{UKR}}да 2012 ел "Сандармох исемлеге елы" дип игълан ителгән иде.<ref>{{cite web |last1= Kupriienko |first1= Oleksandr |last2= Siundiukov |first2= Ihor |last3= Tomak |first3= Maria |last4= Skuba |first4= Viktoria |last5= Poludenko |first5= Anna |date= |title= 2012, Sandarmokh List Year: how can we get rid of totalitarian legacy? |url= http://www.day.kiev.ua/222397 |publisher= [[Den (newspaper)|Den]] |accessdate=22 July 2012 }}</ref> {| |- |[[Файл:Сандормох6.jpg|left|thumb|150px]] |[[Файл:Сандормох5.jpg|left|thumb|150px]] |[[Файл:СандормохЧасовня.jpg|left|thumb|150px]] |[[Файл:Сандормох18.jpg|left|thumb|150px]] |[[Файл:Сандормох19.jpg|left|thumb|150px]] |[[Файл:Сандормох13.jpg|left|thumb|270px]] |} == Сандармохта атып үтерелгән танылган шәхесләр == * [[Александр Анисимов]], сәнгать белгече; * [[Александр Бобрищев-Пушкин]], Бөек октябрь инкыйлабына кадәр танылган [[адвокат]]; * [[Василий Гельмерсен]], [[Россия императорлары|Россия императоры]] [[Николай II]] нең элекке [[китапханә]]чесе, рәссам; * [[Кузебай Герд]], [[ар теле|удмурт]] әдәбиятенә нигез салучыларыннан берсе; * [[Николай Дурново]], лингвист; * [[Мирон Косар-Заячковский]], Көнбатыш Украина комунистлар фиркәсе җитәкчеләреннән берсе; * [[Николай Зеров]], украин шагыйре, тәрҗемәче, әдәбиет белгече; * [[Клим Коник]], [[мөгаллим]], украин [[югары уку йорты|югары уку йортлары]] ректоры * [[Камилла Крушельницкая]], Рим-католик чиркәве эшлеклесе; * [[Курбас Лесь]], украин һәм совет актеры һәм театр режиссёры; * [[Михаил Лозинский]], украинский публицист и общественный деятель; * [[Юрий Озерский]], украин совет дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе; * [[Валерьян Пидмогильный]], украин язучысы, тәрҗемәче; * [[Клим Полищук]], украин язучысы; * [[Михаил Полоз]], украин дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе, революционер; * [[Степан Рудницкий]], украин галиме; * [[Гого Станеско]], Мәскәү чигәннәр таборы башлыгы; * [[Сәгыйть Сүнчәләй]], [[Татар шагыйрьләре|татар шагыйре]]. * [[Павел Филипович]], украин шагыйре, тәрҗемәче; * [[Николай Хрисанфов]], карел шагыйре, галим; * [[Владимир Чеховский]], украин дин һәм сәясәт эшлеклесе; шулай ук [[Беларуслар|беларус]] министры [[Флегонт Волынец]], кырымтатар иҗтимагый эшлеклесе [[Измаил Фирдәвес]], [[Грузиннар|грузин]] князе [[Яссе Андронников]], Грузия католик чиркәвенең администраторы [[Шио Батмалашвили]], [[Днепр (шәһәр)|Днепр]] университетының ВКП(б) тарихы профессоры [[Пинхус Глузман]], [[Чиркәсләр|чиркәс]] язучысы, князь [[Холидей Абуков]], корея эшлеклесе [[Тай До]], православ [[епископ]]лары [[Алексий (Буй)|Алексий]] ([[Воронеж]]), Дамиан ([[Курск]]), Николай ([[Тамбов]]), архиепископ [[Петр (Руднев)|Пётр]] ([[Самар]]), ССРБ [[баптистлар]]ы лидеры Василий Колесников, {{VAT}} вәкиле [[Петер Вейгель]] атакае һәм күп санлы башкалар. == Галерея == <gallery caption="Сандармох [[һәйкәл]]ләре"> Файл:Сандормох24.jpg Файл:Сандормох23.jpg Файл:Сандормох22.jpg Файл:Сандормох21.jpg Файл:Сандормох20.jpg Файл:Сандормох17.jpg Файл:Сандормох16.jpg Файл:Сандормох15.jpg Файл:Сандормох8.jpg Файл:Сандормох7.jpg Файл:Сандормох3.jpg Файл:Сандормох4.jpg Файл:Сандормох10.jpg Файл:Сандормох11.jpg </gallery> == Шулай ук карагыз == {{Commonscat|Sandarmokh}} * [[ССРБда сәяси репрессияләр]] <small>([[:ru:Политические репрессии в СССР|ru]])</small>, мәс. [[Сталин репрессияләре]] * [[ССРБда халыклар сөргеннәре]] <small>([[:ru:Депортации народов в СССР|ru]])</small>, мәс. [[Кырым татарлары сөргене]] * [[Катынь җинаяте]] * [[Казанның канлы май 1938 корбаннары]] * [[:Төркем:Сталин репрессияләре корбаннарына һәйкәлләр]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Мемориальное кладбище Сандормох. 1937. 27 октября— 4 ноября (Соловецкий этап) /Сост. И. А. Резникова; сопровод. текст В. В. Иофе; [[Мемориал (общество)|Международное о-во «Мемориал»]]. — С.-Петербург: НИЦ «Мемориал», 1997. — 172 с. — Б.т. (1111 биографических справок). * Место расстрела Сандармох. /Сост. Ю. А. Дмитриев. — Петрозаводск. 1999. 352 с. * Поминальные списки Карелии. Уничтоженная Карелия. Часть 2. Большой террор. /Сост. Ю. А. Дмитриев. — Петрозаводск. 2002. 1088 с. == Сылтамалар == * [http://gov.karelia.ru/News/1998/Leader/sandarmo.html Место расстрела Сандармох] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181217122431/http://gov.karelia.ru/News/1998/Leader/sandarmo.html |date=2018-12-17 }} * [http://visz.nlr.ru/searchword.php?qs=%F1%E0%ED%E4%E0%F0%EC%EE%F5 Результат поиска в базе данных «Возвращённые имена» (найдено 6403 имён)] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120723053111/http://visz.nlr.ru/searchword.php?qs=%F1%E0%ED%E4%E0%F0%EC%EE%F5 |date=2012-07-23 }} * [http://www.solovki.ca/gulag_solovki_museum/sandormokh/sandormokh.php Памятники мемориального кладбища «Сандормох» (Сандармох)] * [http://www.psmb.ru/karta-pamjati/place/sandarmokh/ Сандармох на проекте «Карта памяти»]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.gov.karelia.ru/Karelia/1639/26.html Расстреляны, но не забыты] * [http://www.gov.karelia.ru/Karelia/1701/22.html Горят поминальные свечи] [[Төркем:Массакүләм үтерүләр]] [[Төркем:ССРБда репрессияләр]] [[Төркем:Карелия тарихы]] [[Төркем:Медвежьегорск районы]] [[Төркем:Сталин репрессияләре корбаннарына һәйкәлләр]] 8vo6p2lmoiohdh4jddrrnmnl0st1uxb 0 166985 5839351 5551308 2026-05-04T06:34:49Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839351 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=март 2026}} {{ТП |халәт = шәһәр |татар исеме = Санкт-Пөлтен |чын исем = {{lang-de|Sankt Pölten}} |ил = Австрия |герб = AUT Sankt Poelten COA.svg |байрак = |герб киңлеге = 130 |байрак киңлеге = 130 |lat_dir=N|lat_deg=48|lat_min=12|lat_sec=0 |lon_dir=E|lon_deg=15|lon_min=37|lon_sec=0 |CoordScale = |ЯндексХарита = http://maps.yandex.ru/?text=%D0%90%D0%B2%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%2C%20%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B0&sll=16.342457%2C48.191635&sspn=1.406222%2C0.705185&l=map%2Cstv |ил харитасы зурлыгы = 300 |төбәк харитасы зурлыгы = 0 |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = |төбәк =Түбән Австрия |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт бирле = 1159 ел{{!}}1159 елдан |мәйдан = 108,5 |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны = 52 145 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = 02742 |почта индексы = |почта индекслары = 3100, 3104, 3105, 3106,<br/> 3107, 3108, 3140, 3151, 3385 |автомобил коды =P |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Санкт-Пөлтен''' ({{lang-de| Sankt Pölten, St Pölten }}) — [[Австрия]] шәһәре, Түбән Австрия федераль җиренең башкаласы. Халык саны — 52 145 кеше ([[2014]]). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Санкт-Пөлтен Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. == Халык == {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" align="center" style="margin-left:1em; background:#bbbbbb;" | bgcolor="#eff3f4" align="center"|'''1869'''<ref name="pop-stat.mashke.org">http://pop-stat.mashke.org/austria-cities.htm{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | bgcolor="#eff3f4" align="center"|'''1880'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | bgcolor="#eff3f4" align="center"|'''1890'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | bgcolor="#eff3f4" align="center"|'''1900'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | bgcolor="#eff3f4" align="center"|'''1910'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | bgcolor="#eff3f4" align="center"|'''1923'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | bgcolor="#eff3f4" align="center"|'''1934'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | bgcolor="#eff3f4" align="center"|'''1939'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | bgcolor="#eff3f4" align="center"|'''1951'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | bgcolor="#eff3f4" align="center"|'''1961'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | bgcolor="#eff3f4" align="center"|'''1971'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | bgcolor="#eff3f4" align="center"|'''1981'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | bgcolor="#eff3f4" align="center"|'''1991'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | bgcolor="#eff3f4" align="center"|'''2001'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | bgcolor="#eff3f4" align="center"|'''2006'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | bgcolor="#eff3f4" align="center"|'''2011''' |- |bgcolor="#ffffff" align="center"|14470 |bgcolor="#ffffff" align="center"|16963 |bgcolor="#ffffff" align="center"|19184 |bgcolor="#ffffff" align="center"|24507 |bgcolor="#ffffff" align="center"|35648 |bgcolor="#ffffff" align="center"|40574 |bgcolor="#ffffff" align="center"|46304 |bgcolor="#ffffff" align="center"|48583 |bgcolor="#ffffff" align="center"|44005 |bgcolor="#ffffff" align="center"|46520 |bgcolor="#ffffff" align="center"|49664 |bgcolor="#ffffff" align="center"|50419 |bgcolor="#ffffff" align="center"|50026 |bgcolor="#ffffff" align="center"|49121 |bgcolor="#ffffff" align="center"|51073 |bgcolor="#ffffff" align="center"|51956 |} == Административ бүленеш == Шәһәр 11 районга бүленгән. ==Искәрмәләр== {{искәрмәләр}} [[Төркем:Австрия шәһәрләре]] 83t1xdvpk2x45ll5xrp7rshalk6cqed 0 171892 5839250 5551396 2026-05-03T19:09:21Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839250 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Пётр Рудь | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = | һөнәр = | туу датасы = 15.08.1896 | туу җире = Александрия, [[Екатеринослав губернасы]], [[Россия империясе]] | милләт = | үлем датасы = 15.11.1937 | үлем җире = [[Мәскәү]], [[РСФСР]], [[СССР|ССРБ]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Хезмәт Кызыл Байрагы ордены}} | сайт = | }}'''Пётр Гаврила улы Рудь''' ({{lang-ru|Пётр Гаврилович Рудь}}, 15 август 1896, Александрия, [[Екатеринослав губернасы]], [[Россия империясе]] — 15 ноябрь 1937, [[Мәскәү]], [[РСФСР]], [[СССР|ССРБ]]) — ССРБ ЧК-ОГПУ-НКВД хезмәткәре, 3 нче ранг дәүләт куркынычсызлыгы комиссары (1935). ТАССР буенча ЭЭХК идарәсе башлыгы (1936-1937). == Тәрҗемәи хәле == Түбә ябучы гаиләсендә туган. [[Яһүд]] милләтеннән. 1907—1911 дә 4 сыйныфлы укуханәдә белем алган. 1911 нең ноябреннән 1916 ның синтәбренә кадәр — Аркинның хосусый фирмасында хисапчы, 1916 ның синтәбреннән 1918 нең маена хәтле бертуган Гурвичларларның чуен кою заводында һәм кантурда хисапчы, 1918 нең июленнән 1919 ның гыйнварына кадәр Александриядә яшерен эштә. 1919 ның февраленнән июленә кадәр Александрия шәһәр һөнәри берлекләр шурасы сәркәтибе, шул ук елның июленнән ноябренә хәтле Александриядә һәм [[Харковь]]да яшерен эштә. == Дәүләт куркынычсызлыгы органнарында == 1919—1920 [[Харковь губернасы|Харковь губерна]] {{comment|фәүкыльгадә|гадәттән тыш}} комиссияснендә. 1920—1922 елларда 13 нчы кызыл гаскәрдә махсус бүлегендә мәгълүмат буенча вәкиле, [[Бердянск]] ныгытлган районы махсус бүлегенең агентура башлыгы, 13 нче гаскәрдә махсус бүлеге башлыгы урынбасары ([[Славянск]], Бахмут), [[Новороссийски]]дә Бөтенрусия фәүкыльгадә комиссиясе (БФК) диңгез махсус бүлеге башлыгы, 9 нче гаскәрдә БФК махсус бүлегенең (МБ) оештыру бүлеге инспиктыры, Төньяк Кавказ хәрби бүлеге МБнең оештыру бүлеге урынбасары, башлыгы. 1922—1923 дә Көньяк-Көнчыгыш буенча Баш сәяси идарәсе тулы вәкәләтле вәкиллегенең (ТВВ) контрразведка бүлеге башлыгы, Көньяк-Көнчыгыш буенча Баш сәяси идарәсе тулы вәкәләтле вәкиллегенең яшерен-әпирәтиф бүлеге башлыгы ярдәмчесе, башлык вазифаларын вакытлыча башкаручы. 1923—1925 дә Төньяк Кавказ ХБ буенча Берләшкән баш сәяси идарәсе (ББСИ/ОГПУ) махсус бүлеге башлыгы урынбасары. 1925—1927 дә [[Төньяк Кавказ крае]] буенча [[ББСИ]] ТВВнең яшерен-әпирәтиф бүлеге башлыгы урынбасары, башлык вазифаларын вакытлыча башкаручы. 1927—1929 дә ББСИнең [[Дон округы]] бүлеге башлыгы, 1929—1931 дә Төньяк Кавказ крае буенча ББСИнең тулы вәкәләтле вәкиленең урынбасары. 1931—1933 тә [[Түбән Идел крае]]нда шул ук вазифада. 1933—1934 тә БСИ Днепропетровск өлкә бүлеге башлыгы, ССБР ҮБК каршындагы Күчереп урнаштыру комитеты рәисе урынбасары, [[Азак-Кара диңгез крае]] буенча ББСИнең тулы вәкәләтле вәкиле. 1934—1936 да Азак-Кара диңгез крае буенча ЭЭХК идарәсе башлыгы. 1936—1937 дә [[ТАССР]] буенча ЭЭХК башлыгы. 1937 дә [[ТАССР]] эчке эшләр халык кәмисәре. 1937 нең июлендә кулга алынган. [[Сталин]] тарафыннан расланган [[Сталинның атып үтерү исемлекләре|исемлек]] нигезендә (ягъни ''«махсус тәртиптә»'') атып үтерелүгә хөкем ителгән. Шул ук елның 15 ноябрендә атып үтерелгән, акланмаган. == Бүләкләр == * «ВЧК—ГПУның шәрәфле хезмәткәре» билгесе (1925, 1932); * [[Кызыл Байрак Хезмәт ордены|Хезмәт Кызыл Байрагы ордены]] (1927) == Чыганаклар == * [http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/biogr/gb427.htm]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.knowbysight.info/RRR/09907.asp {{ТАССР министрлары}} {{Татарстандагы дәүләт куркынычсызлыгы органнары җитәкчеләре}} 37b3p7fpy309zx44gcwjktx0ltrbji6 0 172189 5839231 3819431 2026-05-03T18:00:50Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839231 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ}} '''Прешов''' ({{lang-sk|Prešov}}, {{lang-hu|Eperjes}}, {{lang-de|Preschau}}) — [[Словакия]]нең [[Прешов төбәге]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 90835 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Прешов Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Беренче мәртәбә [[1247 ел]]да телгә алынган. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1970'''<ref name="pop-stat">http://pop-stat.mashke.org/slovakia-cities.htm{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1980'''<ref name="pop-stat" /> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1991'''<ref name="pop-stat" /> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2001'''<ref name="pop-stat" /> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="pop-stat" /> |- | 51917||68529||87765||92786||90835 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Прешов төбәге шәһәрләре]] dxp08huuosp8vwo9za852leypao9h3z 0 172196 5839229 3819969 2026-05-03T17:31:33Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839229 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ}} '''Попрад''' ({{lang-sk|Poprad}}, {{lang-hu|Poprád}}, {{lang-de|Deutschendorf}}) — [[Словакия]]нең [[Прешов төбәге]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 54271 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Попрад Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Беренче мәртәбә [[1256 ел]]да телгә алынган. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1970'''<ref name="pop-stat">http://pop-stat.mashke.org/slovakia-cities.htm{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1980'''<ref name="pop-stat" /> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1991'''<ref name="pop-stat" /> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2001'''<ref name="pop-stat" /> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="pop-stat" /> |- |23447||38077||52914||56157||54271 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Прешов төбәге шәһәрләре]] ml5chms8e23tbe1dx6mk71pqghjw8ei 0 172197 5839233 5551400 2026-05-03T18:03:50Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839233 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=март 2026}} {{ТП/ВМ}} '''Приевидза''' ({{lang-sk|Prievidza}}, {{lang-hu|Privigye}}, {{lang-de|Priwitz}}) — [[Словакия]]нең [[Тренчин төбәге]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 49994 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Приевидза Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Беренче мәртәбә [[1113 ел]]да телгә алынган. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1970'''<ref name="pop-stat">http://pop-stat.mashke.org/slovakia-cities.htm{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1980'''<ref name="pop-stat" /> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1991'''<ref name="pop-stat" /> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2001'''<ref name="pop-stat" /> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="pop-stat" /> |- |28425||40813||53424||53097||49994 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Тренчин төбәге шәһәрләре]] hpzbdvxlnzi3uvuymigc5fj60v0luou 0 172580 5839242 5551408 2026-05-03T18:16:49Z ~2026-20951-15 60255 5839242 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем =Тимерша Саллави | рәсем = | рәсем_зурлыгы = 250px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Тимерша Салаватулла улы Соловьёв | һөнәр = меценат | туу датасы = [[1875]] | туу җире = [[Казан губернасы]] [[Зөя өязе]] [[Әҗәле вулысы]] [[Шуширмә]] авылы | гражданлык = {{байраклаштыру|Русия империясе}}→<br/>{{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/> {{байраклаштыру|ССРБ}} | милләт = [[татар]] | үлем датасы = [[1947]] | үлем җире = [[Мәскәү]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{фш|Соловьев}} '''Тимерша Саллави''' (Тимерша Салаватулла улы Соловьёв-Шушерминский) (''[[1875]]-[[1947]]'') — язучы, журналист, җәмәгать эшлеклесе, мәгърифәтче, «[[Госмания мәдрәсәсе (Казан)|Госмания]]», «[[Хөсәения мәдрәсәсе|Хөсәения]]» мәдрәсәләре мөгаллиме, «[[Чүкеч (журнал)|Чүкеч]]» журналын һәм «[[Урал (газета)|Урал]]» газетасын чыгаручы. == Тәрҗемәи хәле == [[1875 ел]]да [[Казан губернасы]] [[Зөя өязе]] [[Әҗәле вулысы]] [[Шуширмә]] авылында туган. [[Мәрҗани мәдрәсәсе]]ндә ун ел дәвамында укыган. Аннары, Мәрҗани киңәшен тыңлап, 1892 елдан рус-татар укытучылар мәктәбендә ([[Казан Татар укытучылар мәктәбе]]) укый. Монда [[Хөсәен Ямашев]], [[Галимҗан Сәйфетдинов]], [[Исхак Казаков]], [[Гафур Әхмәтов]], [[Мөхетдин Корбангалиев]], [[Якуп Чанышев|Якуб Чанышев]] һәм башкалар белем алган. 1896 елда тәмамлаган. Казанның икенче һәм башлангыч татар мәктәбендә, «[[Госмания мәдрәсәсе (Казан)|Госмания]]» мәдрәсәсендә укытырга керешкән. Өч еллап белем биргән. Аннары Казан губернаторы фәрманы белән эштән куылган. Моңа укытучы Соловьевның «ялгыш фикерләре, [[Алафузов фаб­рикасы]] һәм [[Казан дары заводы|казна дары заводы]] эшчеләре арасында тиешсез әңгәмәләр алып баруы» турындагы әләк сәбәпче булган. Ә бу вакытта ул гаилә корган, аның балалары булган. Беркадәр вакыт [[Түбән Новгород]]та [[Әхмәт Хөсәенов]]ның кунакханәсендә идарәчесе булып эшләгән.<ref>[http://beznenmiras.ru/bereketle-orenburg-tufragy/ Лирон Хәмидуллин. Бәрәкәтле Оренбург туфрагы/ Безнең Мирас. 2015.]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ырынбурдан [[Әхмәт Хөсәенов|Әхмәт бай Хөсәенов]] үзенең конторасына чакырган, кассир эшенә билгеләгән. Әхмәт бай аның хакимият каршында дәрәҗәсе какшауга артык игътибар бирмәгән. Шулай ук хакимият «кирәксез» дип тапкан [[Харис Фәйзи]]не (композитор [[Җәүдәт Фәйзи]] әтисен), бәлшәвик [[Исхак Казаков]]ны, композитор [[Александр Ключарев]] әтисе Сергей Ключаревны да хезмәткә чакырган. «Хөсәения» мәдрәсәсен ачкан. Мәдрәсәгә ярдәм итү өчен [[вакыф]] фонды оешкан. Фонд белән җитәкчелек итү тапшырылган. "Чүкеч" журналында "Шуширминский", "Бәддух", "Тимерче", "Сандугач" тәхәллүсләре белән файдаланган.<ref>[http://kaibicy.ru/news/hәbәrlәr/timersha-solovev-shushirminskiy-turyindagyi-yazman Тимерша Соловьев – Шуширминский турындагы язманың дәвамын укыгыз/ Кайбыч таңнары. 2015.]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1933 елдан [[Алма-Ата]]да банк хезмәткәре булып эшли, 1935 елда [[пенсия]]гә чыга. Озак тормый, [[Мәскәү]] шәһәрендә урнашкан балалары янына күчеп килә. Тимерша Соловьев, 1947 елның апрелендә, каты авырудан соң, Мәскәү шәһәрендә вафат була». == Иҗаты == *«Мужик илә мулла, яхуд Карт хәзрәт корган тозак», Ырынбур, 1902 ел. *«Биби Казан», Ырынбур, 1905 ел. *«Ишан Хәдичәсе», Ырынбур, 1906 ел. == Чыганаклар == * Зөфәр Рәмиев «Татар әдип­ләре, мәгърифәтчеләре» (Казан, 2005) * Сә­гыйть Исәнбай «Тукай турында замандашлары» (Казан, 1960) * Галиәсгар Камал. «Габдулла Тукай турында истәлек» (1933) * Габдулла Кариев. «Тукай Мәкәрҗәдә» (1914) * Татарский энциклопедический словарь. - Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998 == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Мөгаллимнәр]] [[Төркем:Оешма җитәкчеләре]] [[Төркем:Зөя өязендә туганнар]] [[Төркем:Шәхесләр:Кайбыч районы]] [[Төркем:Татар укытучылар мәктәбен тәмамлаучылар]] soo3qhxg3xdbbc14xkuhrv2dtycx8dj 5839243 5839242 2026-05-03T18:20:58Z ~2026-20951-15 60255 5839243 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем =Тимерша Саллави | рәсем = | рәсем_зурлыгы = 250px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Тимерша Салаватулла улы Соловьёв | һөнәр = меценат | туу датасы = | туу җире = [[Казан губернасы]] [[Зөя өязе]] [[Әҗәле вулысы]] [[Шуширмә]] авылы | гражданлык = {{байраклаштыру|Русия империясе}}→<br/>{{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/> {{байраклаштыру|ССРБ}} | милләт = [[татар]] | үлем датасы = | үлем җире = [[Мәскәү]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{фш|Соловьев}} '''Тимерша Саллави''' (Тимерша Салаватулла улы Соловьёв-Шушерминский) (''[[1875]]-[[1947]]'') — язучы, журналист, җәмәгать эшлеклесе, мәгърифәтче, «[[Госмания мәдрәсәсе (Казан)|Госмания]]», «[[Хөсәения мәдрәсәсе|Хөсәения]]» мәдрәсәләре мөгаллиме, «[[Чүкеч (журнал)|Чүкеч]]» журналын һәм «[[Урал (газета)|Урал]]» газетасын чыгаручы. == Тәрҗемәи хәле == [[1875 ел]]да [[Казан губернасы]] [[Зөя өязе]] [[Әҗәле вулысы]] [[Шуширмә]] авылында туган. [[Мәрҗани мәдрәсәсе]]ндә ун ел дәвамында укыган. Аннары, Мәрҗани киңәшен тыңлап, 1892 елдан рус-татар укытучылар мәктәбендә ([[Казан Татар укытучылар мәктәбе]]) укый. Монда [[Хөсәен Ямашев]], [[Галимҗан Сәйфетдинов]], [[Исхак Казаков]], [[Гафур Әхмәтов]], [[Мөхетдин Корбангалиев]], [[Якуп Чанышев|Якуб Чанышев]] һәм башкалар белем алган. 1896 елда тәмамлаган. Казанның икенче һәм башлангыч татар мәктәбендә, «[[Госмания мәдрәсәсе (Казан)|Госмания]]» мәдрәсәсендә укытырга керешкән. Өч еллап белем биргән. Аннары Казан губернаторы фәрманы белән эштән куылган. Моңа укытучы Соловьевның «ялгыш фикерләре, [[Алафузов фаб­рикасы]] һәм [[Казан дары заводы|казна дары заводы]] эшчеләре арасында тиешсез әңгәмәләр алып баруы» турындагы әләк сәбәпче булган. Ә бу вакытта ул гаилә корган, аның балалары булган. Беркадәр вакыт [[Түбән Новгород]]та [[Әхмәт Хөсәенов]]ның кунакханәсендә идарәчесе булып эшләгән.<ref>[http://beznenmiras.ru/bereketle-orenburg-tufragy/ Лирон Хәмидуллин. Бәрәкәтле Оренбург туфрагы/ Безнең Мирас. 2015.]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ырынбурдан [[Әхмәт Хөсәенов|Әхмәт бай Хөсәенов]] үзенең конторасына чакырган, кассир эшенә билгеләгән. Әхмәт бай аның хакимият каршында дәрәҗәсе какшауга артык игътибар бирмәгән. Шулай ук хакимият «кирәксез» дип тапкан [[Харис Фәйзи]]не (композитор [[Җәүдәт Фәйзи]] әтисен), бәлшәвик [[Исхак Казаков]]ны, композитор [[Александр Ключарев]] әтисе Сергей Ключаревны да хезмәткә чакырган. «Хөсәения» мәдрәсәсен ачкан. Мәдрәсәгә ярдәм итү өчен [[вакыф]] фонды оешкан. Фонд белән җитәкчелек итү тапшырылган. "Чүкеч" журналында "Шуширминский", "Бәддух", "Тимерче", "Сандугач" тәхәллүсләре белән файдаланган.<ref>[http://kaibicy.ru/news/hәbәrlәr/timersha-solovev-shushirminskiy-turyindagyi-yazman Тимерша Соловьев – Шуширминский турындагы язманың дәвамын укыгыз/ Кайбыч таңнары. 2015.]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1933 елдан [[Алма-Ата]]да банк хезмәткәре булып эшли, 1935 елда [[пенсия]]гә чыга. Озак тормый, [[Мәскәү]] шәһәрендә урнашкан балалары янына күчеп килә. Тимерша Соловьев, 1947 елның апрелендә, каты авырудан соң, Мәскәү шәһәрендә вафат була». == Иҗаты == *«Мужик илә мулла, яхуд Карт хәзрәт корган тозак», Ырынбур, 1902 ел. *«Биби Казан», Ырынбур, 1905 ел. *«Ишан Хәдичәсе», Ырынбур, 1906 ел. == Чыганаклар == * Зөфәр Рәмиев «Татар әдип­ләре, мәгърифәтчеләре» (Казан, 2005) * Сә­гыйть Исәнбай «Тукай турында замандашлары» (Казан, 1960) * Галиәсгар Камал. «Габдулла Тукай турында истәлек» (1933) * Габдулла Кариев. «Тукай Мәкәрҗәдә» (1914) * Татарский энциклопедический словарь. - Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998 == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Мөгаллимнәр]] [[Төркем:Оешма җитәкчеләре]] [[Төркем:Зөя өязендә туганнар]] [[Төркем:Шәхесләр:Кайбыч районы]] [[Төркем:Татар укытучылар мәктәбен тәмамлаучылар]] {{DEFAULTSORT:Соловьев, Тимерша}} ckleazjq0oyiov1vq6402n4cfedhm54 5839245 5839243 2026-05-03T18:24:39Z ~2026-20951-15 60255 5839245 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем =Тимерша Саллави | рәсем = | рәсем_зурлыгы = 250px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Тимерша Салаватулла улы Соловьёв | һөнәр = меценат | туу датасы = | туу җире = [[Казан губернасы]] [[Зөя өязе]] [[Әҗәле вулысы]] [[Шуширмә]] авылы | гражданлык = {{байраклаштыру|Русия империясе}}→<br/>{{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/> {{байраклаштыру|ССРБ}} | милләт = [[татар]] | үлем датасы = | үлем җире = [[Мәскәү]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{фш|Соловьев}} '''Тимерша Саллави''' (Тимерша Салаватулла улы Соловьев-Шушерминский) (''[[1875]]-[[1947]]'') — язучы, журналист, җәмәгать эшлеклесе, мәгърифәтче, «[[Госмания мәдрәсәсе (Казан)|Госмания]]», «[[Хөсәения мәдрәсәсе|Хөсәения]]» мәдрәсәләре мөгаллиме, «[[Чүкеч (журнал)|Чүкеч]]» журналын һәм «[[Урал (газета)|Урал]]» газетасын чыгаручы. == Тәрҗемәи хәле == [[1875 ел]]да [[Казан губернасы]] [[Зөя өязе]] [[Әҗәле вулысы]] [[Шуширмә]] авылында туган. [[Мәрҗани мәдрәсәсе]]ндә ун ел дәвамында укыган. Аннары, Мәрҗани киңәшен тыңлап, 1892 елдан рус-татар укытучылар мәктәбендә ([[Казан Татар укытучылар мәктәбе]]) укый. Монда [[Хөсәен Ямашев]], [[Галимҗан Сәйфетдинов]], [[Исхак Казаков]], [[Гафур Әхмәтов]], [[Мөхетдин Корбангалиев]], [[Якуп Чанышев|Якуб Чанышев]] һәм башкалар белем алган. 1896 елда тәмамлаган. Казанның икенче һәм башлангыч татар мәктәбендә, «[[Госмания мәдрәсәсе (Казан)|Госмания]]» мәдрәсәсендә укытырга керешкән. Өч еллап белем биргән. Аннары Казан губернаторы фәрманы белән эштән куылган. Моңа укытучы Соловьевның «ялгыш фикерләре, [[Алафузов фаб­рикасы]] һәм [[Казан дары заводы|казна дары заводы]] эшчеләре арасында тиешсез әңгәмәләр алып баруы» турындагы әләк сәбәпче булган. Ә бу вакытта ул гаилә корган, аның балалары булган. Беркадәр вакыт [[Түбән Новгород]]та [[Әхмәт Хөсәенов]]ның кунакханәсендә идарәчесе булып эшләгән.<ref>[http://beznenmiras.ru/bereketle-orenburg-tufragy/ Лирон Хәмидуллин. Бәрәкәтле Оренбург туфрагы/ Безнең Мирас. 2015.]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ырынбурдан [[Әхмәт Хөсәенов|Әхмәт бай Хөсәенов]] үзенең конторасына чакырган, кассир эшенә билгеләгән. Әхмәт бай аның хакимият каршында дәрәҗәсе какшауга артык игътибар бирмәгән. Шулай ук хакимият «кирәксез» дип тапкан [[Харис Фәйзи]]не (композитор [[Җәүдәт Фәйзи]] әтисен), бәлшәвик [[Исхак Казаков]]ны, композитор [[Александр Ключарев]] әтисен Сергей Ключаревны да хезмәткә чакырган. «Хөсәения» мәдрәсәсен ачкан. Мәдрәсәгә ярдәм итү өчен [[вакыф]] фонды оешкан. Фонд белән җитәкчелек итү тапшырылган. "Чүкеч" журналында "Шуширминский", "Бәддух", "Тимерче", "Сандугач" псевдонимнары белән файдаланган.<ref>[http://kaibicy.ru/news/hәbәrlәr/timersha-solovev-shushirminskiy-turyindagyi-yazman Тимерша Соловьев – Шуширминский турындагы язманың дәвамын укыгыз/ Кайбыч таңнары. 2015.]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1933 елдан [[Алма-Ата]]да банк хезмәткәре булып эшли, 1935 елда [[пенсия]]гә чыга. Озак тормый, [[Мәскәү]] шәһәрендә урнашкан балалары янына күчеп килә. Тимерша Соловьев, 1947 елның апрелендә, каты авырудан соң, Мәскәү шәһәрендә вафат була. == Иҗаты == *«Мужик илә мулла, яхуд Карт хәзрәт корган тозак», Ырынбур, 1902 ел. *«Биби Казан», Ырынбур, 1905 ел. *«Ишан Хәдичәсе», Ырынбур, 1906 ел. == Чыганаклар == * Зөфәр Рәмиев «Татар әдип­ләре, мәгърифәтчеләре» (Казан, 2005) * Сә­гыйть Исәнбай «Тукай турында замандашлары» (Казан, 1960) * Галиәсгар Камал. «Габдулла Тукай турында истәлек» (1933) * Габдулла Кариев. «Тукай Мәкәрҗәдә» (1914) * Татарский энциклопедический словарь. - Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998 == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Мөгаллимнәр]] [[Төркем:Оешма җитәкчеләре]] [[Төркем:Зөя өязендә туганнар]] [[Төркем:Шәхесләр:Кайбыч районы]] [[Төркем:Татар укытучылар мәктәбен тәмамлаучылар]] {{DEFAULTSORT:Соловьев, Тимерша}} [[Төркем:Татар журналистлары]] [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:Нәширләр]] phwovsek8kax40o91qexntd463dzjpy 0 173650 5839289 4113447 2026-05-04T02:49:33Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839289 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Рәшит Кәлимуллин | рәсем =Р.Ф.Калимуллин.JPG | рәсем_зурлыгы =200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = Р.Ф. Кәлимуллин | тулы исем = Рәшит Фәһим улы Кәлимуллин | һөнәр = композитор | туу датасы = 06.05.1957 | туу җире = СССР, РСФСР, ТАССР, {{туу җире|Яшел Үзән|Яшел Үзәндә}} | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = | үлем җире = | әти = Фәһим | әни = Зәйнәп | ир = | хатын = Роза Әхмәтова, ''икътисадчы'' | балалар = ''улы'' Илдар (''[[1985]]''),<br/> ''кызы'' Динара (''[[1980]]'') | бүләк һәм премияләр = {{Габдулла Тукай исемендәге премия}}{{РФ халык артисты}} | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Кәлимуллин}} '''Рәшит Кәлимуллин''', Рәшит Фәһим улы Кәлимуллин, {{lang-ru|Калимуллин Рашид Фагимович}} (06.05.1957) — композитор, Россия композиторлар берлеге (''[[2015 ел]]ның [[декабрь|декабреннән]]'') һәм [[Татарстан Республикасы композиторлар берлеге|Татарстан композиторлар берлеге]] (''[[1989 ел]]дан'') рәисе. Россиянең һәм ТР (''[[2003]]'') халык артисты. РФ дәүләт премиясе лауреаты (''[[2001]]''). [[Тукай премиясе]] лауреаты (''[[2007]]''). [[Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе|ТССР]] (''[[1990]]''), РФ (''[[1992]]'') һәм Адыгеяның (''[[2022]]'') атказанган сәнгать эшлеклесе. == Тәрҗемәи хәле == [[1957 ел]]ның [[6 май|6 маенда]] [[Яшел Үзән]] [[шәһәр]]ендә туган. [[1970 ел]]да [[Яшел Үзән|туган шәһәрендәге]] музыка мәктәбенә баян һәм кларнет классына укырга керә. [[1974 ел]]дан [[Түбән Кама музыка укуханәсе]]ндә укый<ref>1975 елдан армиядә хезмәт итәр өчен укуын өзеп тора</ref>. «''Композитор''» белгечлеге буенча [[Казан дәүләт консерваториясе]]н (''Борис Трубин сыйныфы, [[1985]]''), аспирантура (''[[1987]]'') тәмамлаган. [[Алмания]] һәм [[Һолландия]]дә стажировка үткән. == Хезмәт юлы == * [[1987]]-[[1993]] Казан консерваториясе композиция һәм инструментлау кафедрасы укытучысы, кафедра мөдире. * [[1995]]-[[2002]] [[Софья Гобәйдуллина|С.Ә. Гобәйдуллина]] исемендәге [[Софья Гобәйдуллинаның заманча музыка үзәге|заманча музыка үзәге]] директоры. * [[1989 ел]]дан ТАССР ([[1991 ел]]дан ТР) [[Татарстан Республикасы композиторлар берлеге|композиторлар берлеге]] идарәсе рәисе. * [[1995 ел]]дан Россия композиторлар берлеге идарәсе сәркатибе. * [[2010 ел]]дан Россия композиторлар берлеге идарәсе рәисе урынбасары. * [[2015 ел]]ның [[декабрь|декабрендә]] Россия композиторлар берлеге идарәсе рәисе итеп сайлана<ref>[http://www.evening-kazan.ru/articles/dvazhdy-predsedatel-rashid-kalimullin-budet-vyvodit-kompozitorov-iz-krizisa.html Вечерняя Казань, 11.12.2015]</ref>. == Иҗаты == Композитор күп төрле жанрларда иҗат итә: опера, симфония, камера музыкасы, хор музыкасы<ref>[http://www.gabdullatukay.ru/rus/index.php?option=com_content&task=view&id=633 Тукайга багышланган портал]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Әсәрләрендә [[Көнчыгыш]] һәм [[Европа]] музыкасы традицияләрен берләштерергә омтыла. Р. Кәлимуллинның әсәрләрен [[Лондон]]ның король оркестры ({{lang-en|Royal Philarmonic Orchestr}}) башкара<ref>[http://www.business-gazeta.ru/article/121330/ Бизнес-онлайн газетасында]</ref>. ==== Аерым әсәрләре ==== * «Ерактагы кәккүк авазы» (''Крик кукушки'') рок-операсы ([[1989]]) * «Болгарлар» симфоник поэмасы ([[1982]], 2 нче ред. [[1986]]) * «Тынлык һәм тынычлык» (''Тишина и покой'') вокал-симфоник поэмасы ([[1987]]) * [[Габдулла Тукай]] истәлегенә кыллы квартет ([[1986]]) * камера- уен кораллары өчен әсәрләр * җырлар ==== Фестивальләр җитәкчесе ==== * [[1993 ел]]дан [[Европа]]-[[Азия]] халыкара заманча (яңа) музыка фестивале директоры һәм сәнгать җитәкчесе. * [[2003 ел]]дан Muz-Transit халыкара заманча музыка фестивале директоры һәм сәнгать җитәкчесе. * С. Прокофьев исемендәге халыкара конкурс жюрие әгъзасы. * Юргенсон исемендәге конкурс жюрие әгъзасы. == Иҗтимагый эшчәнлеге == * [[2006]]-[[2010 ел]]ларда ТР иҗтимагый пулаты әгъзасы. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * РФ халык артисты * [[2003]] Татарстанның халык артисты * [[1990]] ТССР атказанган сәнгать эшлеклесе * [[1996]] Россиянең атказанган сәнгать эшлеклесе * [[2001]] Россиянең Д. Шостакович исемендәге дәүләт премиясе . * [[2007]] [[Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] — «''Тукай моңнары''», «''Казанны сагыну''» концерт-поэмасы һәм соңгы еллардагы симфоник әсәрләре өчен. * [[1987]] халыкара конкурс ([[Дрезден]], [[Алмания]]) — I премия * [[1994]] халыкара конкурс ([[Австрия]]) — I премия * [[2017 ел|2017]] «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены — «''музыка сәнгатен үстерүгә керткән аеруча хезмәтләре һәм күпьеллык уңышлы иҗади эшчәнлек өчен''»<ref>[http://rt-online.ru/rustam-minnihanov-nagradil-kompozitora-rashida-kalimullin-medalyu-ordena-za-zaslugi-pered-respublikoj-tatarstan/ «Республика Татарстан», 06.05.2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170512144500/http://rt-online.ru/rustam-minnihanov-nagradil-kompozitora-rashida-kalimullin-medalyu-ordena-za-zaslugi-pered-respublikoj-tatarstan/ |date=2017-05-12 }}</ref>. * [[«Дуслык» ордены]] ― ''музыка сәнгатен үстерүгә зур өлеш кертүе һәм күпьеллык нәтиҗәле иҗади эшчәнлеге өчен<ref>''[[Гөлнар Гарифуллина]]''. [https://tatar-inform.tatar/news/rostam-minnexanov-xezmat-aldyngylaryna-daulat-bulaklaren-tapsyrdy-5855831 Рөстәм Миңнеханов хезмәт алдынгыларына дәүләт бүләкләрен тапшырды.] [[Татар-информ]], 10.06.2022</ref> * [[2022]] ― Адыгеяның атказанган сәнгать эшлеклесе <ref>[https://tatar-inform.tatar/news/rasit-kalimullinga-adygeyanyn-atkazangan-sangat-esleklese-iseme-birelde-5862977 Рәшит Кәлимуллинга Адыгеяның атказанган сәнгать эшлеклесе исемен бирделәр.] [[Татар-информ]], 16.11.2022</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == # Татарский энциклопедический словарь. Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1999. # Татарская энциклопедия. Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2002-14. # Тылсымлы моңнар дөньясында. [[Казан утлары]], 1994 ел, № 6. # Юсупова Р. Иҗат сукмагы ... [[Азат хатын]], 1988 ел, № 7. # Композиторы Татарстана. М.: «Композитор», 2009. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://info.tatcenter.ru/whoiswho/1/1032/ Р.Ф. Кәлимуллин ТР эшлекле үзәге сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305112115/http://info.tatcenter.ru/whoiswho/1/1032/ |date=2016-03-05 }} * [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D0%A0%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%B4_%D0%A4%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Р.Ф.Кәлимуллин «Милләттәшләр» сайтында] * [http://www.business-gazeta.ru/article/121330/ Композитор белән әңгәмә (2014)] == Моны да карагыз == {{Тукай премиясе лауреатлары 1990-2000}} {{Татарстан Республикасының Халык артисты}} {{Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе}} {{«Дуслык» ордены кавалерлары}} {{DEFAULTSORT:Кәлимуллин, Рәшит}} [[Төркем:ССРБ композиторлары]] [[Төркем:Татарстан композиторлары]] [[Төркем:Иҗади берлекләр рәисләре]] [[Төркем:Россиянең атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Россиянең халык артистлары]] [[Төркем:Татарстанның халык артистлары]] [[Төркем:Казан консерваториясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Түбән Кама музыка укуханәсен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Дуслык ордены (Татарстан) кавалерлары]] [[Төркем:Казанның Мактау китабына кертелгәннәр]] o6cp5by0d0vx3xezvtwdlb7jp28i494 0 174550 5839281 5551486 2026-05-04T01:24:57Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839281 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Рубен Восканов | рәсем = | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = | һөнәр = сәясәтче, фирка эшлеклесе | туу датасы = 1.6.1891 | туу җире = {{ТҖ|Полторацк|Ашхабадта}} | гражданлык = {{байраклаштыру|Русия империясе}}→<br/>{{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/> {{байраклаштыру|ССРБ}} | милләт = [[әрмән]] | үлем датасы = 29.10.1938 | үлем җире = {{ҮҖ|Сарытау|Сарытауда}} | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }}'''Рубен Восканов (Восканян)''' ({{lang-ru|Рубен Айрапетович Восканов (Восканян)}}, {{Туу датасы|1|6|1891}} (1894<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/8-statya/5242-voskanov-voskanyan-ruben-ajrapetovich |access-date=2016-01-11 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304221032/http://www.xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/8-statya/5242-voskanov-voskanyan-ruben-ajrapetovich |dead-url=yes }}</ref>?), Полторацк, [[Каспий арты өлкәсе]], [[Рәсәй империясе]] — {{Үлем датасы|29|10|1938}}, [[Сарытау]], [[РСФСР]], [[СССР|ССРБ]]) — Совет фирка-дәүләт эшлеклесе. == Тәрҗемәи хәле == 1908-1913 елларда телеграфчы ([[Нәмәнгән]]<ref>[[Фирганә өлкәсе (Русия империясе)|Фирганә өлкәсе]]</ref>, Велисцихе<ref>[[Тифлис губернасы]]</ref>), телеграфчы-{{comment|нәзәрәтче|надсмотрщик}} (Яулах ыстансасы, Кавказ арты тимер юлы), 1913-1917 елларда Амур тимер юлы ыстансларында телеграфчы-{{comment|нәзәрәтче|надсмотрщик}}, Малоградово, Посьет ыстансаларында телеграф ыстансасы мөдире. [[1914 ел]]дан [[БК(б)Ф]] әгъзасы. Ватандашлар сугышында катнашкан. 1920-1922 елларда Кавказ артында, [[ӘССР]] элемтә юллары, аннары почта һәм телеграф халык кәмисәре. 1922-1923 елларда [[Төркистан]]да РСФСР {{comment|ЭЮХК|элемтә юллары халык кәмисәрияте}} вәкәләтлесе урынбасары, аннары {{comment|вәкәләтле|уполномоченный}}. 1923-24 елларда БК(б)Фнең Башкортстан өлкә комитеты беренче сәркәтибе. 1924-1925 елларда [[Алтай крае]]нда шул ук вазифада. 1927 дән БК(б)Фнең Каспий арты, 1928 дән — Казакъ крайлары, 1929 дан — Гурьев округ комитетлары хезмәткәре. 1932 дән башлап БК(б)Фнең Көньяҡ Казакъстан край комитеты беренче сәркәтибе. 1933 тән алып Екатеринослав һәм [[Тум]] тимер юлларында эшли, 1935 тән СССР элемтә юллары халык кәмисәриятенең Көньяк-Көнчыгыш төзелеш материаллары тресты башлыгы ярдәмчесе (Сарытау). 1937 нең 2 февралендә кулга алына. ''«Шура хакимиятенә каршы оешма әгъзасы булуда һәм корткычлык эшчәнлеген алып бару»да'' гаепләнгән. 1938 нең 29 октябрендә ССРБ Югары Мәхкәмәсенең Хәрби коллегиясе карары белән [[атып үтерү|атып үтерелү]]гә хөкем ителгән. Мәхкәмә карары шул ук көнне гамәлгә ашырылган. 1957 нең 28 ноябрендә ССРБ Югары Мәхкәмәсенең Хәрби коллегиясе карары белән акланган.<ref>{{Cite web |url=http://lists.memo.ru/d7/f335.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2016-01-11 |archivedate=2017-12-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223080822/http://lists.memo.ru/d7/f335.htm }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [http://www.xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/8-statya/5242-voskanov-voskanyan-ruben-ajrapetovich Башкорт энциклопедиясе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304221032/http://www.xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/8-statya/5242-voskanov-voskanyan-ruben-ajrapetovich |date=2016-03-04 }} * [http://ru.hayazg.info/%D0%92%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%A0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 «Һайазг» энциклопедиясе] {{СБКФнең Башкортстан ӨК беренче сәркатибләре}} {{СБКФнең Чимкент ӨК беренче сәркатибләре}} [[Төркем:Сталин репрессияләре корбаннары]] [[Төркем:Көньяк Казакъстан өлкә комитетының беренче сәркатипләре]] [[Төркем:КПССның Башкортстан өлкә комитеты беренче сәркатипләре]] dpeiilhqn7b860ypr7hutbbajp1xkqx 14 180663 5839343 2125453 2026-05-04T06:10:07Z Frhdkazan 3171 [[Төркем:Иранның административ бүленеше]] 5839343 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Cities in Iran}} [[Төркем:Илләр буенча шәһәрләр]] [[Төркем:Иранның административ бүленеше]] e1sx7uxs5438gk3ut0sat9u33hdbd4v 14 184968 5839340 3626886 2026-05-04T06:07:22Z Frhdkazan 3171 [[Төркем:Төрекмәнстан телләре]][[Төркем:Ирандагы телләр]][[Төркем:Әфганстан телләре]] 5839340 wikitext text/x-wiki {{catmain}} {{Commonscat|Turkmen language}} [[Төркем:Угыз телләре]] [[Төркем:Төркия телләре]] [[Төркем:Россия телләре]] [[Төркем:Төрекмәнстан телләре]][[Төркем:Ирандагы телләр]][[Төркем:Әфганстан телләре]] 8fmatnr49rw3g3ao62fm4vxkzp6dal6 14 186462 5839346 2149515 2026-05-04T06:12:03Z Frhdkazan 3171 + [[Төркем:Иран мәдәнияте]] 5839346 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Илләр буенча халыклар]] [[Төркем:Иран мәдәнияте]] n7gq3tkc71xygvc3ed46a4vxm079q17 14 186471 5839341 2149527 2026-05-04T06:07:54Z Frhdkazan 3171 + [[Төркем:Иран мәдәнияте]] 5839341 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Илләр буенча телләр]] [[Төркем:Иран мәдәнияте]] lp4jpmswtc1hysw499karcppqrvo1vj 14 186490 5839338 2149586 2026-05-04T05:49:30Z Frhdkazan 3171 + [[Төркем:Пакьстан географиясе]] [[Төркем:Иран географиясе]] [[Төркем:Әфганстан географиясе]] 5839338 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Тарихи өлкәләр]] [[Төркем:Пакьстан географиясе]] [[Төркем:Иран географиясе]] [[Төркем:Әфганстан географиясе]] 0cavrqycp0ik6dtplpfn7wl64x8fyfk 0 189149 5839365 4110855 2026-05-04T10:40:12Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839365 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Сергей Шәкүров | рәсем = С.П.Шәкүров.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Сергей Пётр улы Шәкүров | һөнәр = проектлаучы, реставратор | туу датасы = 04.01.1957 | туу җире = {{туу җире|Украина|Украинада}}, [[Илбау өлкәсе]], [[Дрогобыч]] | гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = рус | үлем датасы = | үлем җире = | әти = Пётр Андриян улы Шәкүров, ''рәссам'' | әни = | ир = | хатын =Татьяна Максимюк | балалар =''уллары'' Роман, Дмитрий, Максим, Александр, Роман | кул кую = | бүләк һәм премияләр = {{Габдулла Тукай исемендәге премия}} (''[[2012 ел|2012]]'') | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Шәкүров}} '''Сергей Шәкүров''', Сергей Пётр улы Шәкүров, {{lang-ru|Шакуров Сергей Петрович}} (''[[1957 ел]]ның [[4 гыйнвар]]ы, [[Украина ССР]], [[Илбау өлкәсе]], Дрогобыч'') — архитектор, дизайнер, реставратор. [[РФ]] дизайнерлар (''[[1991 ел|1991]]''), ТР архитекторлар (''[[2006 ел|2006]]'') берлекләре әгъзасы. [[Казанның меңьеллыгы]]на биналарны реставрацияләүдә, [[Кол Шәриф мәчете]]н, [[Болгар]]дагы Ак мәчетне һ.б. төзүдә катнаша. [[Тукай премиясе]] лауреаты (''[[2012 ел|2012]]''). == Тәрҗемәи хәле == [[1957 ел]]ның [[4 гыйнвар]]ында [[Украина ССР]] [[Илбау өлкәсе]] [[Дрогобыч]] шәһәрендә туган. [[1960 ел]]да гаилә [[Казан]]га күчә. [[Бөек Ватан сугышы]]нда катнашкан әтисе Пётр Андриян улы Казанның Офицерлар йортында (''хәзер'' Казан ратушасы) рәссам булып эшли. Сергей балачактан рәсем ясый. 8нче сыйныфны тәмамлагач, техник укуханәдә «''4нче разрядлы токарь-универсал''» белгечлеге ала. [[Алмания]]дә Совет гаскәрләре төркемендә [[әрме|хәрби хезмәт]] үтә. Армиядән соң Казанның «Серп и молот» заводында, соңрак төзелештә эшли. [[Казан]]ның Александр пассажын төзекләндерүдә, [[Казан кирмәне]]ндә Туп утары ({{lang-ru|Пушечный двор}}) комплексын яңадан коручы төркем (''[[Фәридә Зәбирова|Ф. Зәбирова]] җитәкчелегендә'') эшендә катнаша. [[1993 ел]]да ТР архитекторлар берлеге химаячелегендә «АССАРТ» (Татарстан Республикасы архитекторлар берлегенә ярдәм итү берлеге, {{lang-ru|Ассоциация содействия Союзу архитекторов Республики Татарстан}}) проектлау-төзелеш ширкәте оештыра (''[[2014 ел]]да ябыла'') <ref>[http://www.rusprofile.ru/id/3091833 Rusprofile.ru сайтында]</ref>. [[2005 ел]]да С. Шәкүров һәм аның хатыны Т. Максимюк катнашында яңадан корылган «Совет» кунакханәсе (''хәзер'' Palase Hotel Шаляпин) [[Казанның меңьеллыгы]]на реставрацияләнгән объектлар<ref>{{Citation |title=Список объектов культурного наследия Казани |url=http://www.uag.kzn.ru/filemanager/i/54241b19/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B2%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%20%D0%A4.pdf |access-date=2017-05-26 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304212931/http://www.uag.kzn.ru/filemanager/i/54241b19/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B2%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%20%D0%A4.pdf |dead-url=yes }}</ref> арасында беренче урынны ала. [[2010 ел]]да [[Минтимер Шәймиев]] [[Болгар]]дагы [[Ак мәчет (Болгар)|Ак мәчет]] комплексын проектлауны С.П. Шәкүровка тапшыра. == Төп хезмәтләре == [[Файл:Bolgar mosque.jpeg|thumb|Болгардагы Ак мәчет]] * [[Казан кирмәне]]ндәге Туп утарының төньяк корпусы (ТР президенты администрациясенең вәкиллек корпусы). [[1997 ел]]гы проект, [[1998 ел]]да тормышка ашырылган. * [[Казан]]ның [[Маяковский урамы (Казан)|Маяковский]] урамындагы 30нчы йорт. [[1998 ел]]гы проект, [[2000 ел]]да сафка баскан. * Palase Hotel Шаляпин (''элекке'' «Смоленцев номерлары», ''соңрак'' «Совет» кунакханәсе). [[2004 ел]]гы проект, [[2005 ел]]да яңадан корылган. * «Акчарлак» күпфункцияле комплексы. [[2007 ел]]гы проект (''тормышка ашмаган''). * Болгардагы Ак мәчет комплексы. [[2011 ел]] проекты, [[2012 ел]]да сафка баскан. {{цитата|автор=[[Владимир Путин|В.В. Путин]] Ак мәчет турында|Ерактан караганда ул (Ак мәчет) бик мәһабәт булып күренә, якыннан исә - кечкенә генә һәм бик уңайлы икән<ref>[http://kazan-journal.ru/kazan-i-kazantci/item/2512-samorodok «Казань» журналы сайтында]</ref>}} == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[2012 ел|2012]] [[Тукай премиясе]] – «[[Кол Шәриф мәчете]]» архитектура комплексын иҗат иткән өчен (''иҗат төркеме эчендә'')<ref>[http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&task=view&id=3501&Itemid=52 2012 елда Тукай премиясен Кол Шәриф архитекторлары гына алачак]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Әдәбият == # Дм. Иваненко. Самородок. Творческий портрет Сергея Шакурова. «[[Казань (журнал)|Казань]]», 2017 ел, гыйнвар саны. == Сылтамалар == * [http://kazan-journal.ru/kazan-i-kazantci/item/2512-samorodok Самородок] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170924163809/http://kazan-journal.ru/kazan-i-kazantci/item/2512-samorodok |date=2017-09-24 }} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Тукай премиясе лауреатлары 2010-еллар}} {{DEFAULTSORT:Шәкүров, Сергей}} [[Төркем:Татар архитекторлары]] [[Төркем:Төзүчеләр]] [[Төркем:Реставраторлар]] [[Төркем:Дизайнерлар]] 991mshtgdfwkdld57h12p9akin3jhxq 0 190465 5839282 5757131 2026-05-04T01:29:22Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5839282 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Татарстан Республикасының Халык рәссамы''' ({{lang-ru|{{Label|Q4313413|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q4313413|lang=en}}}}) — {{Татарстан республикасы байрагы}} дәүләт бүләге, {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Татарстан Республикасының мактаулы исемнәре|мактаулы исемнәренең|ru|Почётные звания Татарстана}} берсе. [[1948 ел]]ның [[7 декабрь]] көнендә [[ТАССР ЮШ]] Президумы Указы нигезендә гамәлгә кертелә. 1991 елдан бирле [[Татарстан Рәисе]] тарафыннан тапшырыла. Бүләкләнүчеләр саны — 29 кеше (1998)<ref>[[Татар энциклопедия сүзлеге]]</ref>, 66 кеше (1.01.2019). == Бүләкләнү нигезе == Рәсем сәнгате, сынлы сәнгать, графика, монументаль, декоратив-гамәли, театр, кино һәм телевидение сәнгатендә иң күренекле әсәрләр иҗат иткән, республиканың сәнгати мәдәниятенә аерым өлеш керткән һәм җәмәгатьчелектә киң танылган күренекле рәссамнарга бирелә.<ref>[http://kitaphane.tatarstan.ru/file/Гос%20награды%20рТ.pdf Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре турында]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Ияләре == {{seealso|Калып:Татарстан Республикасының Халык рәссамнары|Төркем:Татарстанның халык рәссамнары}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q4313413. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p166/Q4313413/p585 |columns=p166/Q4313413/p585:Ел,label:Исем,p569,p19,p69,p373:медиа,p570}} {| class='wikitable sortable' ! Ел ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! медиа ! үлем датасы |- | 1960 | [[Бакый Урманче]] | 1897-02-23 | [[Күл Черкене]] | ''[[:d:Q1635293|Vkhutemas]]''<br/>[[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]] | [[:commons:Category:Baki Urmanche|Baki Urmanche]] | 1990-08-06 |- | 1974 | [[Васил Маликов]] | 1924-10-19 | [[Иске Кормаш (Татарстан)|Иске Кормаш]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q2652597|А. Л. Штиглиц исемендәге Санкт-Петербург дәүләт сәнәгый һәм сәнгати дизайн академиясе]]'' | | 1992-10-11 |- | 1974 | [[Әнәс Тумашев]] | 1924-02-25 | [[Чистай]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | [[:commons:Category:Anas Tumashev|Anas Tumashev]] | 2010-10-12 |- | | [[Камил Муллашев]] | 1944-10-27 | [[Öremçe|Өремче]] | ''[[:d:Q12528547|Almaty College of Decorative and Applied Arts]]''<br/>''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | [[:commons:Category:Kamil Mullashev|Kamil Mullashev]] | |- | | [[Ильяс Айдаров]] | 1956-01-29 | [[Казан]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | [[:commons:Category:Ilyas Aidarov|Ilyas Aidarov]] | |- | 1949 | [[Садри Ахун]] | 1903-03-16 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q4174330|И. Д. Шадр исемендәге Екатеринбург сынлы сәнгать укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | [[:commons:Category:Sadri Akhun|Sadri Akhun]] | 1990-06-21 |- | | [[Рөстәм Килдебәков|Рөстәм Килдебәкев]] | 1934-03-30 | [[Казан]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4271051|Lviv National Academy of Arts]]'' | [[:commons:Category:Rustem Kildibekov|Rustem Kildibekov]] | 2023-11-09 |- | | [[Асия Миңнуллина]] | 1952-11-26 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2652597|А. Л. Штиглиц исемендәге Санкт-Петербург дәүләт сәнәгый һәм сәнгати дизайн академиясе]]''<br/>[[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | [[:commons:Category:Asiya Minulina|Asiya Minulina]] | |- | 1970 | [[Әнвәр Нагаев]] | 1922-01-28 | [[Әстерхан]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | | 2002-12-11 |- | | [[Сергей Лывин]] | 1923-09-29 | [[Чирмеш (Питрәч районы)|Черемыш]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | [[:commons:Category:Sergey Lyvin|Sergey Lyvin]] | 2000-03-18 |- | 1984 | [[Тавил Хаҗиәхмәтов|Тавил Хаҗиәхмәтев]] | 1936-02-03 | [[Йосыф Аланы]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | [[:commons:Category:Tavil Haziahmetov|Tavil Haziahmetov]] | 2007-05-25 |- | | [[Мәснәви Хәертдинов]] | 1924-03-03 | [[Шыгай (Сарман районы)]] | ''[[:d:Q4496242|Харкау дәүләт дизайн һәм сынлы сәнгать институты]]''<br/>''[[:d:Q56229506|Ivanovo Art School]]'' | [[:commons:Category:Masnavi Haertdinov|Masnavi Haertdinov]] | 1983-06-26 |- | | [[Шамил Шәйдуллин (рәссам)|Шамил Шәйдуллин]] | 1947-08-01 | [[Тәтеш районы]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''<br/>''[[:d:Q3648923|ССҖБ сынлы сәнгать академиясе]]''<br/>''[[:d:Q111287319|Creative painting workshop]]'' | [[:commons:Category:Shamil Shaidullin|Shamil Shaidullin]] | 2021-08-03 |- | 1948 | [[Петр Сперанский]] | 1891-01-01 | [[Казан]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>[[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[:commons:Category:Pyotr Speranskiy|Pyotr Speranskiy]] | 1964-12-13 |- | | [[Фәрит Вәлиуллин]] | 1959-02-24 | [[Казан]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | [[:commons:Category:Farit Valiullin|Farit Valiullin]] | |- | | [[Евгений Зуев|Евгени Зуев]] | 1923-12-23 | ''[[:d:Q19966441|Хвошнә]]'' | ''[[:d:Q1370318|Эстония сынлы сәнгать академиясе]]'' | [[:commons:Category:Evgeniy Zuev|Evgeniy Zuev]] | 1989-10-31 |- | 1993 | [[Нәүфәл Адылов]] | 1932-12-03 | [[Казан]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q3761480|Пенза сәнгать училищесы]]'' | [[:commons:Category:Naufal Adylov|Naufal Adylov]] | 2004-12-01 |- | 1986 | [[Владимир Попов]] | 1924-06-24 | [[Мариуполь]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | [[:commons:Category:Vladimir Popov (painter)|Vladimir Popov (painter)]] | 2023-10-27 |- | | [[Рабис Сәлахов]] | 1958-12-10 | [[Иске Актау]] | [[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]] | [[:commons:Category:Rabis Salyahov|Rabis Salyahov]] | |- | | ''[[:d:Q115196445|Олег Кульпин]]'' | 1946-03-06 | [[Родники (шәһәр)]] | ''[[:d:Q475084|Кострома дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Oleg Kulpin|Oleg Kulpin]] | 2022-04-30 |- | | [[Наилә Кумысникова]] | 1958-04-04 | [[Казан]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | [[:commons:Category:Nailya Kumysnikova|Nailya Kumysnikova]] | |- | | ''[[:d:Q123420498|Виктор Фёдоров]]'' | 1940-02-29 | [[Казан]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | [[:commons:Category:Viktor Kronidovich Fyodorov|Viktor Kronidovich Fyodorov]] | 2001-10-05 |- | 1990 | [[Искәндәр Рәфыйков]] | 1929-10-05 | [[Казан]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q139435776|Латвия ССР дәүләт сәнгать академиясе]]'' | | 2018-10-01 |- | | [[Софья Кузьминых]] | 1927-12-19 | [[Казан]] | ''[[:d:Q1773512|Россия дәүләт туризм һәм сервис университеты]]'' | [[:commons:Category:Sofiya Kuzminykh|Sofiya Kuzminykh]] | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре}} {{Казанда узучы чаралар}} [[Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре]] [[Төркем:Рәсем сәнгате]] eu3if81pj9nulkd74hfkqlgob0t4egk 0 198405 5839230 4456401 2026-05-03T17:54:09Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839230 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Прасат Муанг Там''' ({{lang-th|ปราสาทเมืองต่ำ}} — түбәнлектә крепость) — [[Таиланд]]та, [[Исан]] тарихи кырыенда, [[Бурирам]] провинциясендә кхмер гыйбадәтханәләре комплексы. == Географиясе == [[Камбоджа]] чигеннән ерак түгел сүнгән янартаудан ерак түгел урнашкан. Бу тауның өстендә башка, күбрәк мәгълүм булган, [[Пханом Рунг]] гыйбадәтханәләр комплексы урнашкан. == Тарихы == Муанг Там X һәм XI гасырлар арасында [[Ангкор-Ват]] стиленда [[Кхмер империясе]] чәчәк аткан вакытта, Таиланд аның составында булган вакытта төзелгән. Аның урнашуы [[Ангкор-Тхом]]нан (Камбоджада хәзерге [[Сиемреап]]) Пхимайга (Таиланд, [[Накхонратчасима]]га юлга рәхмәтле. Гыйбадәтханә Һинд дине [[Шива]] Ходаена багышланган һәм өч гасыр функцияләгән, шуннан соң бөлгән. == Архитектурасы == [[File:พญานาคที่ปราสาทเมืองต่ำ.jpg|thumb|left|Биш башлы нага]] Муанг Тамнан төньякка таба озынлыгы 1000 м һәм киңлеге 500 м булган [[Барай]] күле урнашкан. Ул [[Меру]] тавын (Һинд дине космологиясе буенча Галәм үзәге булган) камап алган океанның символы булып тора. Муанг Там комплексы [[янтра]] һәм [[мандала]]га охшаган квадрат формага ия. Башка кхмер гыйбадәтханә комплексларына караганда ул шактый кечкенә. Диварлары [[латерит]] ташыннан төзелгән. Һәрбер якның үзәгендә капкалар оештырылган, аларның көнчыгыштагылары үзәк керү булып тора. Комплекс чикләрендә дүрт Г-формасындагы буа бар, аларның баскычлары суга алып бара. Сулыкларының почмакларында биш башлы [[нага]]лар куелган. Буалар Меру тавы тирәли океанның символлары булып тора. Эчтәге изге урынга һинд дине церемонияләре алып барылган киң урам алып бара. Ул өч узу һәм [[гопура]]лар белән квадрат галерея белән уратылган. Галерея һинд космологиясе буенча кешеләр яши торган кыйтганың - Джамбудвипиның чикләренең символы булып тора. Изге урынга узулар өстендәге тоташтыргычлар Шива, [[Ума]] һәм башка һинд дине мифологиясе шәхесләрен күрсәткән X гасыр киселгән барельефлар сакланган. [[File:Muang Tam Lintel, 0448.jpg|thumb|right|Барельефлы тоташтыргычлар]] Изге урында биш манара [[пранг]] урнашкан (дүртесе кече һәм бер үзәктәге - зур), алар комташтан ясалган һәм түбән платформада. Меру тавының символы булган үзәк пранг сакланып калмаган. Шулай ук монда һинд диненең изге язмалары сакланган китапханә булган. == Туризм == Муанг Тамнан хәзерге Бурирам шәһәренә кадәр 50 километр. Җәмәгать транспорты белән гыйбадәтханәгә кадәр барып җитү катлаулы, шуңа күрә анда туристик төркемнәр составында яки үз машинада бару кулай. Бурирамда Муанг Тамга турны теләсә нинди кунакханәдә сатып алырга була. Гыйбадәтханә комплексы иртәнге сәгать алтыдан кичке сәгать алтыга кадәр ачык, билет бәясе - 100 [[тай баты]]. == Әдәбият == * Freeman, Michael. ''A Guide to Khmer Temples in Thailand and Laos''. Weatherhill, 1998. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * Anuvit Charoensupkul [http://spafajournal.org/index.php/spafadigest/article/viewFile/493/485 «Design and Symbolism of Prasat Muang Tarn, Northeastern Thailand»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107055325/http://spafajournal.org/index.php/spafadigest/article/viewFile/493/485 |date=2017-11-07 }} // spafajournal.org * [https://www.renown-travel.com/khmertemples/muang-tum.html Muang Tum. Well preserved ancient Khmer temple complex] // renown-travel.com == Моны да карагыз == * [[Таиландтагы ЮНЕСКО Бөтендөнья матди мәдәни мирас объектлары]] [[Төркем:Таиланд]] [[Төркем:Шиваизм]] [[Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре]] 25xs17n63dzsb7g85t0g7obbh0u55z2 0 204976 5839221 4407902 2026-05-03T16:30:01Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839221 wikitext text/x-wiki {{Халык |халык = Пигмейлар |гомуми сан = 280 000<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/233298 Пигмеи / Большой Энциклопедический словарь. 2000.]</ref> |яшәү җире = : <br /> Үзәк Африка: [[Габон]], [[Камерун]], [[Үзәк Африка Җөмһүрияте]], [[Конго Җөмһүрияте]], [[Конго Демократик Җөмһүрияте]], [[Руанда]] |үлеп беткән = |арх = |тел = [[Банту]] телләре, [[убангий телләре]] һ.б.; фараз ителгәнчә [[Пигмей телләре]] |раса = [[Үзәк Африка (негрилль) расасы]]<ref>{{БРЭ|автор=[[Попов, Владимир Александрович (этнограф)|Попов В. А.]]|статья=Пигмеи|id=3138112|том=26|страницы=171}}{{Архивировано|http://archive.li/uFF9a|30.12.2017}}</ref> |дин = Традицион ышанулар |тамырдаш = |бүтән халыкка керүе = |кертә = |чыгуы = }} [[Файл:African Pigmies CNE-v1-p58-B.jpg|thumb]] [[Файл:Pygmy.png|thumb|right|Европалының (сулда) һәм пигмейның (уңда) чагыштырма буе]] [[Файл:African Pygmies (labeled).png|thumb|400px|[[Луиджи Кавалли-Сфорц]] буенча пигмей халыкларының таралышы. Харитада көньяк [[тва]] төркеменнән күп халыклар билгеләнмәгән.]] '''Пигмейлар''' ({{lang-el|Πυγμαῖοι}} — «йодрык зурлыктагы кешеләр») — [[Африка]] [[экваториаль урманнары]]нда яшәүче түбән буйлы [[негроид]] халыкларның төркеме. Африка пигмейларының башка исеме - негрилли. == Шәһадәтнамәләр == Безнең эрага кадәр III меңьеллык Борынгы Мисыр язмаларында искә алына, соңрак вакытта - борынгы Грек чыганакларында ([[Гомер]]ның "Илиада"сында, [[Геродот]]та һәм [[Страбон]]да). Мисыр түрәсе [[номарх]] [[Та-сети]] (Элефантин номы) һәм "Көньякның башы" [[Хуфхор]]ның кабер ташы язмасында язылганча, ул Экваториаль Африкадан тәхетка бала булып утырган үзенең патшасына [[Борынгы Патшалык]] [[VI династия]] [[фиргавен]]е [[Пиопи II]]-гә "кара кәрлә"не алып килгән һәм шуның өчен аннан зур бүләк алган. Шул ук язмада әйтелгәнчә, бу Мисырга көньяктан китерелгән беренче "кара кәрлә" булмаган, мөгаен, [[Пиопи II]]-нең алдан килүчесе [[V династия]] [[Борынгы Патшалык]] фигавене [[Джедкар Исеси]] өчен Баурджед тарафыннан китерелгән башкасы да искә алына.<ref>[http://ru-egypt.com/sources/avtobiografija_hufhora Жизнеописание номарха Хуфхора, 6 царский дом]</ref>. [[Аристотель]] пигмейларны чынлап булган халык дип санаган<ref>Аристотель. История животных. VIII, 76</ref>. XVI—XVII гасырларда пигмейлар «матимба» атамасы белән [[Көнбатыш Африка]] тикшеренүчеләре калдырган тасвирламаларда искә алына. XIX гасырда аларның барлыгы немец тикшерүчесе [[Швейнфурт, Георг Август|Георг Август Швейнфурт]], рус тикшерүчесе [[Юнкер, Василий Васильевич|В. В. Юнкер]] һ.б. тарафыннан исбатланган, алар бу кабиләләрне [[Итури]] һәм [[Узле]] елгаларның бассейннарының тропик урманнарында тапканнар (төрле кабиләләр, атамалары: [[Акка]], тикитики, обонго, бамбути, [[тва]]). == Тикшерү тарихы == [[1929]]—[[1930 ел]]ларда [[П.Шебест]] экспедициясе "бамбути" (Bambuti) пигмейларын тасвирлаган, [[1934]]-[[1935]] елларда немец тикшерүчесе [[Мартин Гузинде]] "[[эфе]]" һәм "[[басуа]]" пигмейларын тапкан. 1960-ынчы елларда Бельгия этнологы һәм натуралисты [[:en:Jean-Pierre Hallet|Жан-Пьер Алле]] (Jean-Pierre Hallee) "эфе" кабиләсе пигмейларына берничә экспедиция ясаган, алар [[Руанда]]да [[Киву]] күле янындагы яңгыр урманнарында яшәгәннәр. Берничә ай ул пигмейларның бер җәмәгате белән бергә торган. Ул җыйган материаллар ике документаль фильм нигезе булган: "Пигмейлар" (Pygmies, 1973) һәм "Итури урманы пигмейлары" (The Pygmies of the Ituri Forest, 1975). [[1975 ел]]да Жан-Пьер Алле пигмейларга иганә ярдәм фонды нигезләгән, аның уңышлы эшчәнлеге нигезендә "эфе"ларның саны [[1980]] елга 4000 кешегә кадәр үскән. [[1994 ел]]га Фонд [[Конго]]да авыл хуҗалыгы белән шөгыльләнү өчен 46% пигмейларны тәэмин иткән.<br/> [[XXI гасыр]]га пигмейлар [[Габон]], [[Камерун]], [[Үзәк Африка Җөмһүрияте]], [[Конго Җөмһүрияте]], [[Руанда]] урманнарында яшиләр. == Мифологиядә Пигмейлар == == Физик тибы == Олы ирләрнең [[буе]] 124 см дан 150 см га кадәр, [[тән]] аксыл-көрән, чәчләр бөдрә, кара, иреннәр чагыштырмача нечкә, бу физик типны аерым [[раса]] итеп классификацияләргә була. Пигмейларның мөмкин булган саны 40-тан 280 мең кешегә кадәр.<br/> Кыяфәте буенча аларга Көньяк һәм Көньяк-Көнчыгыш Азия [[негритос]]лары, Меланезиянең кайбер утраулары һәм Австралиянең төньяк-көнчыгышы яшәүчеләре якын, әмма генетик яктан негрилли һәм негритослар арасында зур аермалар бар. [[Файл:Pygmy house outsideview.jpg|250px|thumb|right|Таяк һәм яфраклардан пигмейлар йорты]] == Антропология һәм генетика == Пигмейларның миниатюрлыгын аңлатучы мутацияләрен чыгару өчен галимнәр [[батва]] кабиләсе пигмейларның һәм аларның күршеләре-җир эшкәртүче [[бакига]], һәм шулай ук [[бака]] пигмейлары һәм аларның күршеләре [[нзебе]] һәм [[нзими]]ларның геномнарын чагыштырганнар. Түбән буй өчен җавап бирүче [[Бернуклеотид полиморфизмы]] батва һәм бака пигмейларында төрле икәне ачыкланды, ә димәк Африка кабиләләрендә кәрләлек [[конвергент эволюция]] нәтиҗәсе икәне ачыкланды.<ref>{{Cite web |url=http://www.worldofnature.ru/novosti/s-miru-po-nitke/3360-genetiki-vyyasnili-chto-pigmei-poyavilis-v-afrike-nedavno |title=Генетики выяснили, что пигмеи появились в Африке недавно |accessdate=2018-05-02 |archivedate=2015-09-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150929114532/http://www.worldofnature.ru/novosti/s-miru-po-nitke/3360-genetiki-vyyasnili-chto-pigmei-poyavilis-v-afrike-nedavno }}</ref>. Бака халкыннан көнчыгышка табарак яшәүче [[эфе]] һәм [[суа]]ларда башта ук кечкенә балалар туа - буй чикләүчесе ана карыны үсеше вакытында ук эшли башлый. Бака халкында балалар гади булып тора, әмма гомернең беренче ике яшендә Бака халкы балалары Европалылардан шактый әкренрәк үсәләр.<ref>[http://www.nkj.ru/news/26721/ Не все пигмеи одинаковы]</ref>. [[Гаплогруппа B (Y-ДНК)|Y-хромосома B гаплотөркеме]] ешлыгы [[Ака]] пигмейларында һәм [[мбути]] пигмейларында ([[:en:Mbuti people]]) 35 % - ка кадәр җитә<ref>A. Knight et al., 2003</ref>. Йоруба һәм Мбути пигмейлары геномнарында 0,2%-тан 0,7%-ка кадәр [[Неандерталь]] геннары табылган.<ref>{{Citation |title=Обратно в Африку |url=http://xn--c1acc6aafa1c.xn--p1ai/?page_id=4965 |access-date=2018-05-02 |archive-date=2021-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210515141154/https://xn--c1acc6aafa1c.xn--p1ai/?page_id=4965 |dead-url=yes }}</ref>. == Шөгыльләре == Пигмейлар - урман яшәүчеләре, урман алар өчен - тормышта бар булган нәрсәнең чыганагы. Төп шөгыльләре - [[сунар]] һәм [[җыю]]. Пигмейлар таш эш коралларын ясамыйлар, элек алар утны чыгара белмәгәннәр (ут чыганагын үзләре белән ташыганнар). Сунар коралы - металл очлары белән уклы җәя, бу ук очлары еш агуланган булган. [[Тимер]]не күршеләре - Бантулардан алалар. Пигмейларда татар-башкорт [[көрәш]]енә охшаш көрәш бар. == Телләре == Пигмейлар гадәттә күрше халыкларның телләрендә сөйләшәләр - [[эфе]], [[асуа]], [[бамбути]] һ.б. Пигмейларның [[диалект]]ларында кайбер [[фонетик]] аермалар бар, әмма [[Бака халкы]]ннан кала пигмейлар [[Пигмей]] телләрен югалтканнар. == Әдәбият == * ''Алле Жан-Пьер.'' [http://www.outdoors.ru/book/namore/alm1989/1989-14.php Поход в великий лес «Итури»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180425084535/http://www.outdoors.ru/book/namore/alm1989/1989-14.php |date=2018-04-25 }} // На суше и на море, 1989. — М.: Мысль, 1989. — С. 253-268. * {{Патнем Энн, Восемь лет среди пигмеев, М., [[Издательство восточной литературы]], тираж: 75 000}} * {{Хория Матей, Пигмеи, Пер. с рум. Т. Бериндей, Бухарест, Издательство молодежи, 1970}} * {{Елисеев В. И., "По джунглям Конго", Наука, 1992, 160 стр., [[Человек и окружающая среда]]}} == Сылтамалар == * [http://www.pygmies.org/ Африканские пигмеи] Культура, музыка и фотографии * [http://antropogenez.ru/zveno-single/297/ Происхождение центральноафриканской (пигмейской) расы]. * {{ВТ-ЭСБЕ|Пигмеи|[[Щукарев, Александр Николаевич|Щукарев А. Н.]]}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> [[Төркем:Халыклар]] c7zminps0lomb2243df41msssv5qjat 0 207532 5839204 5838369 2026-05-03T13:13:42Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5839204 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''{{Label|Q2165080|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q2165080|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q2165080|lang=en}}}}) — {{Санкт-Петербург гербы}} шәһәрендә урнашкан [[Икътисад (фән)|икътисад фәне]] югары уку йорты, [[университет]]. == Тарих == 1930 елда [[Санкт-Петербург политехник университеты]] икътисад факультеты нигезендә ачылды '''Ленинград дәүләт финанс-икътисад институты'''({{lang-ru|Ленинградский государственный финансово-экономический институт}}) буларак ачылды. == Эреләштерү == 2012 елда Россия Мәгариф һәм фән министрлыгының югары уку йортларны киметү һәм эреләштерү планнар буенча Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисад университеты (ИНЖЭКОН) һәм Санкт-Петербург дәүләт сервис и икътисад университеты (СПбГУСЭ) белән яңа исем астында берләштерелде. == Танылган шәхесләр == === Ректорлар === === Укытучылар === {{seealso|Төркем:Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты укытучылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q2165080. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q2165080/p580:башлау,p108/Q2165080/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! һөнәр төре ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | | ''[[:d:Q4237078|Ivan Koshkin]]'' | 1895-01-01 | [[Яраң өязе]] | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | 1980-09-16 | [[Нью-Йорк]] |- | | | ''[[:d:Q73727487|Moisei Azarkh]]'' | 1895-03-08 | [[Россия империясе]] | ''[[:d:Q4127489|Бөтенроссия читтән торып уку финанс-икътисад инситуты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | 1989-09-17 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q51977513|Yuriy Shenger]]'' | 1904-05-24 | | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[галим]] | 1974-12-19 | [[Ташкент]] |- | 1933 | 1937 | ''[[:d:Q28359993|Vladimir Gerashchenko]]'' | 1905-07-26 | [[Галичы]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | 1995-05-01 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4079849|Ivan Bakhmet'yev]]'' | 1915-10-18 | ''[[:d:Q1970230|Хохол районы]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | 2004-05-16 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4149239|Aleksey Grigoryev]]'' | 1917-03-01 | ''[[:d:Q4339039|Ostrovsky Uyezd]]'' | ''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | 1998-11-28 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q105323688|Viktor Torkanovsky]]'' | 1921-03-28 | | ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | 2015-12-25 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q85136932|Сидорченко, Виктор Фёдорович]]'' | 1931-02-12 | [[Спасск-Дальний]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | [[галим]] | 2019-10-09 | |- | | | ''[[:d:Q4114857|Ernest Aleksandrovitsj Voznesenskiy]]'' | 1931-04-24 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | 1997-02-01 | |- | | | ''[[:d:Q4132877|Vadim Maksovitsj Galperin]]'' | 1933-03-17 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | 1999-09-14 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q18635012|Селиванов, Валерий Владимирович]]'' | 1937-05-28 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | [[галим]] | 2011 | |- | | | ''[[:d:Q4206504|Viktor Kabakchi]]'' | 1937-09-26 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | [[галим]] | 2025-05-16 | |- | | | ''[[:d:Q28528524|Leonid Stepanovitsj Tarasevitsj]]'' | 1937-12-22 | ''[[:d:Q1305171|Белосток воеводалыгы]]'' | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | [[галим]] | 2016-03-31 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q96371054|Леанід Сяргеевіч Пузырэўскі]]'' | 1938-01-07 | [[Гарадок|Һарадок]] | ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4263907|Oleg Petrovitsj Litovka]]'' | 1938-05-03 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | 2007-04-02 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q18044646|Vladimir Razumovsky]]'' | 1939-08-19 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4480733|The Faculty of Geography and Geoecology]]'' | ''[[:d:Q901402|географ]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4382787|Прянков, Борис Васильевич]]'' | 1940-02-05 | | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | 2006-12-31 | |- | | | ''[[:d:Q27523665|Igor Blechzin]]'' | 1941-04-13 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | 2020-12-18 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q16648228|Irina Yeliseyeva]]'' | 1943-11-17 | ''[[:d:Q1655768|Tymovsky District]]'' | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4332697|Vladimir Okrepilov]]'' | 1944-02-23 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q18043860|Alexander Dolinin]]'' | 1947-06-22 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q22133517|Nataliya Lebina]]'' | 1948 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4096790|Mikhail Brodsky]]'' | 1948-03-04 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4530466|Economics Faculty of Saint Petersburg State University]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4439993|Boris Starkov]]'' | 1948-11-17 | [[Шилка (шәһәр)]] | ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q109492432|Черненко, Владимир Анатольевич]]'' | 1950-03-10 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | | | |- | | | ''[[:d:Q19366054|Aleksandr Aronov]]'' | 1950-11-10 | [[Смоленск]] | ''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]'' | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q105303949|Сигов, Виктор Ивглафович]]'' | 1951-11-04 | | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | | 2021-01-02 | |- | | | ''[[:d:Q109487906|Витман, Татьяна Борисовна]]'' | 1953-03-15 | | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | 2020-07-25 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q26776668|Sergey Bazhanov]]'' | 1954-08-23 | [[Санкт-Петербург]] | [[Сембер дәүләт техник университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q1900030|Andrey Zaostrovtsev]]'' | 1956-02-21 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4530466|Economics Faculty of Saint Petersburg State University]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4162799|Oksana Dmitrijeva]]'' | 1958-04-03 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4491337|Sergey Fokin]]'' | 1959-01-10 | [[Иваново өлкәсе]] | [[Иваново дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4162756|Mikhail Dmitriyev]]'' | 1961-02-24 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q15071859|Игорь Максимцев]]'' | 1961-07-21 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | 1998 | 2014 | ''[[:d:Q114866714|Аляксандр Уладзіміравіч Кіевіч]]'' | 1964-11-28 | [[Язвинки]] | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | | | |- | | | ''[[:d:Q4155624|Grigory Dvas]]'' | 1965-03-01 | [[Санкт-Петербург]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | |- | 1994 | 2000 | ''[[:d:Q51670032|Ниязи Сабир оглы Ниязов]]'' | 1967-04-01 | ''[[:d:Q540844|Aghdam]]'' | ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | |- | 1996 | | ''[[:d:Q4226400|Cyril Kozhurin]]'' | 1972-07-13 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4168910|Inna Drouz]]'' | 1979-06-24 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4483553|239нчы санлы физика-математика лицее]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты<br/>''[[:d:Q2000147|Pierre Mendès-France University]]''<br/>''[[:d:Q1546437|Париж-Дофин университеты]]'' | ''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]'' | | |- | 2012-02 | 2014-11 | ''[[:d:Q91308957|Andrei Ermakov]]'' | | | ''[[:d:Q978124|University of Southern Queensland]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{seealso|Төркем:Санкт-Петербург дәүләт икътисад һәм финанс университетын тәмамлаучылар}} # [[Алексей Миллер]] — [[Газпром]] ПАЙ Директорлар советы Җитәкчесе. # Саргсян, Тигран Суранович # [[Шамил Вәлитов]] {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q2165080. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q2165080/p580:башлау,p69/Q2165080/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | | [[Алексей Посконов]] | 1904-03-05 | [[Уфа]] | | | 1969-03-13 | [[Мәскәү]] |- | 1939 | 1941 | ''[[:d:Q4263124|Nazeli Stepanovna Lisitsian]]'' | 1906-04-05 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q966148|ССРБ Дәүләт банкы]]''<br/>''[[:d:Q4201836|Россия фәннәр академиясенең Икътисад институты]]'' | 2005-12-03 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4233676|Alexander Korovushkin]]'' | 1909-06-28 | ''[[:d:Q4207296|Kadnikovsky Uyezd]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | 1976-12-25 | [[Мәскәү]] |- | 1952 | 1954 | ''[[:d:Q106568419|Grigori Pavlenko]]'' | 1912-11-18 | ''[[:d:Q4406547|Samhorodok]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1979607|финансист]]'' | ''[[:d:Q97379815|Українська республіканська контора Держбанку СРСР]]'' | 1995-04-14 | |- | | | ''[[:d:Q108575994|Кононов, Василий Иванович]]'' | 1912-12-12 | ''[[:d:Q1094910|Megino-Kangalassky District]]''<br/>[[Якутск өлкәсе]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q43950660|Afanasiy Alekseevitsj Dodonov]]'' | 1913 | [[Россия империясе]] | [[галим]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]<br/>''[[:d:Q1773512|Россия дәүләт туризм һәм сервис университеты]]'' | 1995 | [[Россия]] |- | | | ''[[:d:Q43476060|Nikolai Romanov (sports director)]]'' | 1913-08-09 | [[Камьянске]] | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | 1993-09-26<br/>1993-09-27 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q108395674|Александр Николаевич Молчанов]]'' | 1913-09-08 | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | 1993-02-23 | |- | | | ''[[:d:Q51800315|Dmitrij Stepanovič Moljakov]]'' | 1913-10-26 | | [[галим]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | 2001-03-05 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4264080|Vladimir Lifshitz]]'' | 1913-11-05<br/>1913-10-23 | [[Харьков]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]'' | | 1978-10-09 | [[Мәскәү]] |- | | 1937 | ''[[:d:Q112992841|Бачурин, Александр Васильевич]]'' | 1914-04-08 | ''[[:d:Q4404714|Sadovoye]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | 2004-01-30 | [[Мәскәү]] |- | | | [[Владимир Алхимов]] | 1919-10-25 | ''[[:d:Q4321246|Nikulino]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | 1993-01-09 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q39083309|Andrei Bobrovnikov]]'' | 1920-02-28 | ''[[:d:Q13648301|Tovarkovo]]'' | ''[[:d:Q114009157|хуҗалык эшлеклесе]]'' | | 1995-06-22 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q39083038|Aleksey Zazulin]]'' | 1921-03-10 | ''[[:d:Q4269566|Луньшино]]'' | ''[[:d:Q61889739|партия эшлеклесе]]'' | | 1999-02-08 | [[Мурманск]] |- | | | ''[[:d:Q12542316|Takey Esetovitsj Esetov]]'' | 1923-01-15 | [[Казалы]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | 2004 | [[Кызылурда]] |- | | | ''[[:d:Q130241636|Dimitar Bazhdarov]]'' | 1924-11-14 | ''[[:d:Q408077|Елена]]'' | ''[[:d:Q1979607|финансист]]'' | | 1972-12-08 | |- | | | ''[[:d:Q99767552|Fyodor Dronov]]'' | 1925-05-18 | [[Кирмәнчек]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q4201835|Institute of Economics of the National Academy of Sciences of Belarus]]''<br/>''[[:d:Q81117539|Research Economic Institute of the Ministry of Economy of the Republic of Belarus]]'' | 1994-07-04 | |- | | | ''[[:d:Q116692708|Анатоль Віктаравіч Шашкоўскі]]'' | 1925-11-22 | [[Минск]] | | ''[[:d:Q2628140|Беларус дәүләт техника университеты]]'' | 2021 | |- | | | ''[[:d:Q109490056|Alexander Massarskiy]]'' | 1928-05-05 | [[Гарадок|Һарадок]] | | | 2020-12-18 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4539273|Alexander Yasinsky]]'' | 1929-07-20 | [[Минск]] | ''[[:d:Q1979607|финансист]]'' | | 2019-05-16 | [[Тольятти]] |- | | | ''[[:d:Q116692028|Віктар Іванавіч Стражаў]]'' | 1932-08-25 | ''[[:d:Q21336634|Kivai]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q2628140|Беларус дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201835|Institute of Economics of the National Academy of Sciences of Belarus]]''<br/>''[[:d:Q31213141|Minsk Financial-Economic College]]'' | | |- | | 1963 | ''[[:d:Q116755816|Міхаіл Іванавіч Наздрын-Платніцкі]]'' | 1932-10-03 | [[Рухча 2]] | | ''[[:d:Q2628140|Беларус дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q116755829|Higher School of Management and Business]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4132877|Vadim Maksovitsj Galperin]]'' | 1933-03-17 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | 1999-09-14 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4526777|Mikhail Shteyn]]'' | 1933-04-23 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | 2009-09-24 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4224129|Feliks Klotsvog]]'' | 1934-08-05 | [[Клинцы]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q4201613|Institute of Economic Forecasting]]'' | 2012-06-18 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q116633797|Лідзія Лукінічна Ермаловіч]]'' | 1936-08-18 | ''[[:d:Q4445596|Suzhenka]]'' | | ''[[:d:Q4881948|Belarusian Trade-Economic University of Consumer Cooperation]]''<br/>''[[:d:Q66841376|Варкуцінскі горна-эканамічны каледж]]''<br/>''[[:d:Q4082750|Belarusian State Technological University]]''<br/>''[[:d:Q116414154|Faculty of Accounting and Economics, BSEU]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4495473|Grigorii Khanin]]'' | 1937-06-11 | ''[[:d:Q757101|Dagda]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q1467445|Новосибирск дәүләт техник университеты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q28528524|Leonid Stepanovitsj Tarasevitsj]]'' | 1937-12-22 | ''[[:d:Q1305171|Белосток воеводалыгы]]'' | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | 2016-03-31 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q11316418|Talbak Nasarow]]'' | 1938-03-15 | ''[[:d:Q2565377|Danghara District]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | | 1970 | ''[[:d:Q131915723|Valentin Manturov]]'' | 1938-09-25 | [[Мурманск]] | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | 2019-01 | |- | | | ''[[:d:Q1334341|Elvyra Janina Kunevičienė]]'' | 1939-12-09 | ''[[:d:Q12660232|Kazokai]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4382787|Прянков, Борис Васильевич]]'' | 1940-02-05 | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | 2006-12-31 | |- | | | ''[[:d:Q116701921|Міхаіл Канстанцінавіч Фісенка]]'' | 1943-02-01 | [[Чигириновка (Павлодар өлкәсе)]] | | ''[[:d:Q2628140|Беларус дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q7895206|University of Camagüey]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4521783|Ljubov Nikititsjna Sjvets]]'' | 1943-04-17 | ''[[:d:Q4149135|Grigorivka]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q16648228|Irina Yeliseyeva]]'' | 1943-11-17 | ''[[:d:Q1655768|Tymovsky District]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты<br/>''[[:d:Q29479197|House of Scientists (St. Petersburg)]]''<br/>''[[:d:Q929378|Санкт-Петербургтагы Европа университеты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4493938|Viktor Fyodorov]]'' | 1947-03-12 | ''[[:d:Q3739436|Krasnogorodsk]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1048694|Россия дәүләт китапханәсе]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q109492432|Черненко, Владимир Анатольевич]]'' | 1950-03-10 | [[Санкт-Петербург]] | | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты<br/>''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q95960363|Vladimir Gvozdarev]]'' | 1951-06-03 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4458661|Valeriy Vladimirovitsj Tichonov]]'' | 1951-10-13 | [[Иске Русса]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q105303949|Сигов, Виктор Ивглафович]]'' | 1951-11-04 | | | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | 2021-01-02 | |- | | | ''[[:d:Q9353100|Sławomir Cytrycki]]'' | 1951-12-17 | [[Луҗ]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | [[Рифат Исләев]] | 1953-04-01 | [[Санкт-Петербург]] | | | 2022-08-04 | |- | | | ''[[:d:Q9144024|Alyaksandr Antanyenka]]'' | 1953-10-02 | [[Славгарад|Слауһарад]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1997334|Belarusbank]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q18246623|Мяндин, Анатолий Васильевич]]'' | 1954-01-15 | [[Нарьян-Мар]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q96018535|Aleksandr Egorov]]'' | 1954-03-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | 2012-04 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q123511115|Попова Валентина Дмитрівна]]'' | 1955-01-15 | ''[[:d:Q4142412|Holubychi]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1551183|Черновцы милли университеты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q60041014|Ivan Medvedev]]'' | 1955-02-10 | [[Ухта]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | 1980 | ''[[:d:Q3954606|Nikolay Shipil']]'' | 1955-02-25 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q1200975|Pulkovo Aviation Enterprise]]''<br/>[[Hawa transportı buyınça federal' agentlıq]]<br/>[[Аэрофлот]]<br/>''[[:d:Q727452|Rossiya]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q102037553|Бердникова, Нина Владимировна]]'' | 1955-09-09 | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | [[Шамил Вәлитов]] | 1955-12-21 | [[Казан]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | 2016-07-02 | [[Россия]] |- | | | ''[[:d:Q96985300|Sergei Shulgin]]'' | 1956-01-14 | [[Минусинск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | 2021-11-11 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q124770455|Вязалов, Сергей Юрьевич]]'' | 1956-06-04 | ''[[:d:Q3484355|Verkhnyaya Inta]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q51669803|Sergey Vasiliev]]'' | 1957-06-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | | |- | | 1991 | ''[[:d:Q109929582|Александр Николаевич Чуркин]]'' | 1957-08-04 | [[Донецк]] | ''[[:d:Q2462658|менеджер]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4162799|Oksana Dmitrijeva]]'' | 1958-04-03 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | | |- | | | ''[[:d:Q4464823|Konstantin Tublin]]'' | 1959-01-17 | [[Санкт-Петербург]] | [[эшкуар]] | | | |- | | | ''[[:d:Q2019134|Oleg Yuryev]]'' | 1959-07-28 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]'' | | 2018-07-05 | [[Франкфурт]] |- | | | ''[[:d:Q110233|Tigran Sargsyan]]'' | 1960-01-29 | ''[[:d:Q62337|Vanadzor]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q30302568|Mamarizo Nurmurodov]]'' | 1960-03-17 | [[Сәмәрканд]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q20047964|Galina Izotova]]'' | 1960-05-03 | [[Череповец]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | 1989 | ''[[:d:Q3154164|Yury Boldyrev]]'' | 1960-05-29 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | ''[[:d:Q16893694|Крылов ис. дәүләт фәнни үзәге]]''<br/>''[[:d:Q4504067|centre d'études économiques et politiques épicentre]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q108684933|Valentina Artamonova]]'' | 1960-12-13 | ''[[:d:Q4317826|Nesterovo, Sokolsky District, Vologda Oblast]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4300055|Mikhail Mokretsov]]'' | 1961-02-09 | [[Игра районы]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q216674|Mikhail Manevich]]'' | 1961-02-18 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | 1997-08-18 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4162756|Mikhail Dmitriyev]]'' | 1961-02-24 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | | |- | | | ''[[:d:Q32941712|Vladimir Stolyarenko]]'' | 1961-02-26 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q1979607|финансист]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q456123|Alfred Koch]]'' | 1961-02-28 | [[Алтай (шәһәр, Казакъстан)|Алтай]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q2462658|менеджер]]''<br/>[[язучы]] | [[Федерация Советы]] | | |- | | | ''[[:d:Q18634592|Махотин, Алексей Николаевич]]'' | 1961-04-09 | ''[[:d:Q3879092|Novokhopyorsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q51203301|Сергей Цивилёв]]'' | 1961-09-21 | [[Мариуполь]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | | 1989 | [[Алексей Миллер]] | 1962-01-31 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[эшкуар]] | [[Санкт-Петербург хакимият органнары|Санкт-Петербург хөкүмәте]]<br/>''[[:d:Q2035634|Питырбурның зур порты]]''<br/>''[[:d:Q805798|Балтыйк торбаүткәргеч системасы]]''<br/>''[[:d:Q2659854|Россия Федерациясенең энергетика министрлыгы]]''<br/>[[Газпром]] | | |- | | | ''[[:d:Q109492955|Гордич, Александр Александрович]]'' | 1963 | ''[[:d:Q1885588|Ivanava district]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q19818081|Sergey Yesyakov]]'' | 1963-08-11 | ''[[:d:Q18172923|Дмитриев Усад]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4072002|Beibut Bakirovich Atamkulov]]'' | 1964-05-19 | [[Озынагач (Алматы өлкәсе)]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | 1992 | ''[[:d:Q114866714|Аляксандр Уладзіміравіч Кіевіч]]'' | 1964-11-28 | [[Язвинки]] | | ''[[:d:Q104767395|Faculty of Economics and Finance]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | | |- | | | ''[[:d:Q110088603|Islam Rzayev]]'' | 1965 | ''[[:d:Q477163|Goychay District]]'' | | | | |- | | 1986 | ''[[:d:Q4527206|Valery Shubinsky]]'' | 1965-01-16<br/>1965-01-19 | [[Киев]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | |- | | | ''[[:d:Q234259|Svetlana Medvedeva]]'' | 1965-03-15 | [[Кронштадт]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>[[бухгалтер]]<br/>''[[:d:Q1979607|финансист]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4279847|Zahid Məmmədov]]'' | 1965-03-31 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q2072655|Azerbaijan State University of Economics]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q109484592|Vladimir Borisovič Želonkin]]'' | 1967-01-23 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | ''[[:d:Q1780189|Коммерсантъ]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4173490|Viktor Yevtukhov]]'' | 1968-03-02 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | | |- | | | ''[[:d:Q113738096|Yuliya Tarasenko]]'' | 1968-03-28 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4009406|эспринтир]]'' | | | |- | | 1992 | ''[[:d:Q70254739|Elena Avdeeva]]'' | 1968-07-19 | [[Череповец]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | 2023-08-29 | |- | | | ''[[:d:Q102076857|Вячеслав Гладков]]'' | 1969-01-15 | ''[[:d:Q19638795|Кучки]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q16671563|Boris Listov]]'' | 1969-03-11 | [[Всеволожск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | | |- | | | ''[[:d:Q4360317|Vyacheslav Petkun]]'' | 1969-06-26 | [[Санкт-Петербург]] | [[композитор]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q16207094|Tatiana Shevtsova]]'' | 1969-07-22 | [[Козельск]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4082480|Олег Белозөров]]'' | 1969-09-26 | [[Вентспилс]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q106144024|Vadim Zingman]]'' | 1970-07-22 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2462658|менеджер]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q108881993|Михаил Евраев]]'' | 1971-04-21 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q21772095|Andrei Nikolaevich Fomenko]]'' | 1971-11-02 | [[Ейск]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>[[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q18008958|Andrey Shalopa]]'' | 1972-02-19 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | | |- | | 1998 | ''[[:d:Q4114849|Voznesensky Alexander Ernestovich]]'' | 1972-04-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q51670110|איליה גרקוס]]'' | 1972-07-30 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q26481809|спорт эшлеклесе]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4061115|Kirill Aleksandrov]]'' | 1972-09-18 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | ''[[:d:Q1798319|LRT Radijas]]''<br/>''[[:d:Q16271790|Русская жизнь]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4373585|Posev]]''<br/>''[[:d:Q4395749|Rodina]]''<br/>''[[:d:Q2369087|Zvezda]]''<br/>''[[:d:Q4387370|Радио «Град Петров»]]''<br/>''[[:d:Q4114417|Хәрби тарих архивы]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q1250034|Aleksandr Tretyakov]]'' | 1972-10-01 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | |- | | 2001 | ''[[:d:Q135909639|Алег Аркадзевіч Макарэвіч]]'' | 1974 | [[Арэхавск]] | | ''[[:d:Q66724358|Orša District Executive Committee]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q6415267|Kirill Seleznev]]'' | 1974-04-23 | [[Санкт-Петербург]] | [[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q2462658|менеджер]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4239824|Vyacheslav Krasko]]'' | 1974-08-06 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q12356615|сәяхәтче]]''<br/>''[[:d:Q1979607|финансист]]''<br/>''[[:d:Q2961975|башкарма директор]]''<br/>''[[:d:Q2462658|менеджер]]'' | | | |- | | 1996 | ''[[:d:Q104902312|Denis Bortnikov]]'' | 1974-11-19 | [[Ленинград өлкәсе]] | ''[[:d:Q2462658|менеджер]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q2961975|башкарма директор]]'' | ''[[:d:Q1549389|VTB Bank]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q129441537|Vladimir Stepashin]]'' | 1976 | | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q23656167|Konstantin Likhodedov]]'' | 1976-03-19 | [[Туапсе]] | [[эшкуар]] | | | |- | | | ''[[:d:Q7454013|Sergey Kovalenko]]'' | 1976-05-25 | [[Шахты]] | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4317652|Несис, Виталий Натанович]]'' | 1976-06-30 | [[Зеленоградск]] | ''[[:d:Q1501800|генераль директор]]''<br/>''[[:d:Q2824523|board member]]'' | | | |- | 1994 | 1999 | ''[[:d:Q28346533|Mger Terteryan]]'' | 1977-03-23 | [[Ереван]] | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q19910481|Глеб Никитин]]'' | 1977-08-24 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q130469074|Дягилева, Елена Васильевна]]'' | 1978-01-01 | [[Мурманск]] | ''[[:d:Q1979607|финансист]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Федерация Советы]] | | |- | | 2000 | [[Тимур Бәдретдинов]] | 1978-02-11 | ''[[:d:Q4125699|Voronovo]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q98925420|KVN actor]]'' | | | |- | | 2007 | ''[[:d:Q91131569|Denis Dolzhenko]]'' | 1979-01-20 | [[Сланцы]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q4184897|Вологда өлкәсе законнар чыгару җыелышы]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4168910|Inna Drouz]]'' | 1979-06-24 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]'' | ''[[:d:Q4077335|Банк ВТБ Северо-Запад]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты | | |- | | 2002 | ''[[:d:Q101413663|Rodion Shishkov]]'' | 1980-07-09 | [[Санкт-Петербург]] | [[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q2462658|менеджер]]'' | ''[[:d:Q1502763|Россия почтасы]]''<br/>''[[:d:Q965740|Yota]]''<br/>''[[:d:Q101413729|Samokat]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q19861739|Dmitry Ushakov]]'' | 1980-11-13 | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q117105479|Сигова, Мария Викторовна]]'' | 1981-06-21 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q4230992|Yevgeny Konovalov]]'' | 1981-10-19 | [[Акмәсҗит]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | 2005 | ''[[:d:Q109318039|Boris Piotrovsky]]'' | 1982-07-10 | [[Санкт-Петербург]] | | [[Санкт-Петербург хакимият органнары|Санкт-Петербург хөкүмәте]] | | |- | | | ''[[:d:Q4168912|Marina Drouz]]'' | 1982-12-21 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1979607|финансист]]''<br/>''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]'' | ''[[:d:Q135635|Boston Consulting Group]]''<br/>''[[:d:Q1140680|Flex Ltd.]]'' | | |- | | 2006 | ''[[:d:Q115622720|Pavel Shvets]]'' | 1983-12-05 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q132157823|Dmitriy Bakanov]]'' | 1985-10-07 | [[Байкоңгыр|Байкуңгыр]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q2635589|Boris Rotenberg]]'' | 1986-05-19 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | | | [[Алмаз Хәкимов]] | 1986-09-28 | [[Теләче]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q2462658|менеджер]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]'' | [[Пенза өлкәсе]] | | |- | | 2015 | ''[[:d:Q130270676|Pavel Bragin]]'' | 1988-12-16 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | 2009 | 2014 | ''[[:d:Q29011582|Reda Kerbush]]'' | 1988-12-20 | [[Астана]] | ''[[:d:Q41546637|викимедиачы]]''<br/>''[[:d:Q2217507|финанс менеджеры]]''<br/>[[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q28532113|Yury Khovansky]]'' | 1990-01-19 | [[Никольск (Пинзә өлкәсе)|Никольск (Пенза өлкәсе)]] | ''[[:d:Q4110598|видеоблогер]]''<br/>''[[:d:Q2252262|рэп җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q17125263|ютубчы]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q245068|кәмитче]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q54957817|Marina Mogilko]]'' | 1990-03-13 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q109459317|content creator]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q15077007|podcaster]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q24351043|Hanna]]'' | 1991-01-23 | [[Чабаксар]] | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q4610556|модель]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q106869045|Владислав Кудрин]]'' | 1993-11-16 | | ''[[:d:Q4110598|видеоблогер]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q92633584|Evgeny A Antipov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | | |- | | | ''[[:d:Q136351191|Кириллова Галина Петровна]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q136661129|Домбровский Феликс Леонтьевич]]'' | | | [[инженер]] | ''[[:d:Q130572165|Severnaya Zarya]]'' | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Мәгариф|Россия Федерациясе}} * [[Россия югары уку йортлары исемлеге]] [[Төркем:Россия университетлары]] [[Төркем:1930 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:2012 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Әлифба буенча университетлар]] [[Төркем:Санкт-Петербург университетлары]] [[Төркем:Икътисад юнәлешле югары уку йортлар]] 3888ou5jle423isv4aug225vg8ajgqn 0 215458 5839290 5541691 2026-05-04T03:01:50Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839290 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Рөстәм Зәбиров | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Рөстәм Мөхәммәт улы Зәбиров | һөнәр = архитектор | туу датасы = 17.06.1961 | туу җире = [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Казан|Казанда}} | гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын =[[Альбина Даишева]] | балалар = кызы | бүләк һәм премияләр = {{Габдулла Тукай исемендәге премия}} | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Зәбиров}} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Рөстәм Зәбиров}} '''Рөстәм Зәбиров''', Рөстәм Мөхәммәт улы Зәбиров (''[[1961 ел]]ның [[17 июнь|17 июне]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]'') — архитектор, «[[Казан кирмәне]]» дәүләт тарих-архитектура һәм сәнгать музей-тыюлыгының баш архитектор бүлеге башлыгы (баш архитекторы)<ref>[http://kremlin.tatarstan.ru/structure.htm?department_id=19461 «Казан кирмәне» дәүләт тарих-архитектура һәм сәнгать музей-тыюлыгы сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191103005443/http://kremlin.tatarstan.ru/structure.htm?department_id=19461 |date=2019-11-03 }}{{ref-ru}}</ref>, [[Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] лауреаты (''[[2012 ел|2012]]''). == Тәрҗемәи хәле == [[Файл:Р.М.Зәбиров.jpg|200px|thumb|right|Р. М. Зәбиров]] [[1961 ел]]ның [[17 июнь|17 июнендә]] [[Казан]]да туган. Казанның 96нчы мәктәбен ( ''[[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты|Туполев исемендәге КДТУ]] каршындагы гимназия,[[1978 ел|1978]]''), [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]ның архитектура факультетын (''[[1983 ел|1983]]''), [[Мәскәү]]нең Реставрация сәнгате институтын (''[[:ru:Институт искусства реставрации|ru]]'') тәмамлаган. «[[Казан кирмәне]]» дәүләт тарих-архитектура һәм сәнгать музей-тыюлыгының баш архитектор бүлеге башлыгы (баш архитекторы). [[2002 ел]]да, гамәлгә куючыларның берсе буларак, архитектура өлкәсе хезмәтләре белән шөгыльләнүче «Зәбир» ҖЧҖ (''420111, [[Казан]], [[Кремль урамы (Казан)|Кирмән урамы]], 17'') рәсмиләштергән<ref>[http://unfall.ru/founder Забиров Рустем Мухамедович]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. unfall.ru{{ref-ru}}</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[2012 ел]] — [[Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] — «''«Кол Шәриф мәчете» архитектура комплексын иҗат иткән өчен: архитектура ягыннан күзәтү, керү мәйданчыгы һәм мәчет интерьерындагы ишекләрнең авторы (архитекторлар төркеме эчендә)''»<ref>[http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&task=view&id=3501&Itemid=52 2012 елда Тукай премиясен Кол Шәриф архитекторлары гына алачак]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. gabdullatukay.ru</ref><ref>[http://www.yasni.info/ext.php?url=http%3A%2F%2Fshaimiev.tatarstan.ru%2Fnews%2Fview%2F84421&name=%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8D%D0%BC+%D0%9C%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%97%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2&showads=1&lc=ru-ru&lg=ru&rg=ru&rip=ru Президент Татарстана вручил Государственные премии им.Г.Тукая]{{Deadlink|date=November 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ИА «[[Татар-информ]]», 30 августа 2012 г.{{ref-ru}}</ref> == Сылтамалар == * [https://vk.com/ruz1000 Вконтактедагы шәхси сәхифәсе]{{ref-ru}} * [https://my.mail.ru/mail/r_zabir_m61/ Рустэм Забиров]. Мой мир == Моны да карагыз == * ''Ольга Юхновская''. [http://www.yasni.info/ext.php?url=http%3A%2F%2Fkazan-journal.ru%2Fpages%2Fitem%2F867-zemlya-i-nebo-kazanskogo-kremlya&name=%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8D%D0%BC+%D0%9C%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%97%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2&showads=1&lc=ru-ru&lg=ru&rg=ru&rip=ru Рустэм Забиров: Земля и небо Казанского кремля.]{{Deadlink|date=November 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Казань (журнал)|«Казань»]], № 8, 2015. == Искәрмәләр == <small>{{Искәрмәләр}}</small> {{Тукай премиясе лауреатлары 2010-еллар}} {{DEFAULTSORT:Зәбиров, Рөстәм}} [[Төркем:Казан дәүләт төзүче-инженерлар институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татар архитекторлары]] [[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Казан кирмәне]] [[Төркем:Казанда туганнар]] tgph3ebs17gyi4ajt8ly711kcaeh33h 0 223291 5839292 4317210 2026-05-04T03:25:54Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839292 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Рөстәм Үтәмишев | рәсем =Р.И.Үтәмишев.jpg | рәсем_зурлыгы =180px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Рөстәм (Үзбәк) Исмәгыйль улы Үтәмишев | һөнәр = инженер-конструктор | туу датасы = 23.04.1926 | туу җире = [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Мамадыш кантоны|Кукмара районында}}, [[Мәчкәрә]] | гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = 14.08.1999 | үлем җире = [[РФ]], {{үлем җире|Мәскәү|Мәскәүдә}} | әти = Исмәгыйль Мөхәммәтгали улы | әни = Зөбәйдә Мөхәммәтҗан кызы | ир = | хатын = Рәдифә Закир кызы | балалар =''[[ул]]ы'' [[Илдар Үтәмишев|Илдар]] | бүләк һәм премияләр = {{Хезмәт Кызыл Байрагы ордены}} | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Рөстәм Үтәмишев''', Рөстәм (''Үзбәк'') Исмәгыйль улы Үтәмишев (''[[1926 ел]]ның [[23 апрель|23 апреле]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Мамадыш кантоны]], [[Мәчкәрә]] — [[1999 ел]]ның [[14 август]]ы, [[РФ]], [[Мәскәү]]'') — инженер-конструктор, авиация, космос һәм медицина техникасы белгече, РСФСР атказанган уйлап табучысы (''[[1966 ел|1966]]''). 300 фәнни хезмәт, 120 уйлап табу авторы. [[Юрий Гагарин]]ны очышка әзерләгәндә медэксперт буларак катнаша. Күренекле татар мәгърифәтчеләре һәм хәйриячеләре [[Үтәмишевлар]] нәселеннән <ref>[https://nailtimler.com/articles_page/utyamyshevy.html Утямышевы – меценаты и просветители] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190123035858/http://nailtimler.com/articles_page/utyamyshevy.html |date=2019-01-23 }}. «Чикләрсез татарлар» проекты</ref><ref>[http://www.info-islam.ru/publ/tatary_i_islam/istorija_islama_u_tatar/tatarskie_blagotvoriteli_dinastija_utjamyshevykh/17-1-0-30475 Татарские благотворители: династия Утямышевых]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. info-islam.ru, 16.07.2014{{ref-ru}}</ref>. == Тәрҗемәи хәле == [[1926 ел]]ның [[23 апрель|23 апрелендә]] [[Татарстан АССР]] [[Мамадыш кантоны]] (''хәзерге'' [[Татарстан]]ның [[Кукмара районы]]) [[Мәчкәрә]] авылында мәгърифәтле бай гаиләдә туган. Әтисе — Исмәгыйль Мөхәммәтгали улы Үтәмишев (''?—[[1937 ел|1937]]''), эре сәүдәгәр, [[Милли Шура]] вәкиле, әнисе — Зөбәйдә Мөхәммәтҗан кызы [[Кәримовлар|Кәримова]] (''[[1895 ел|1895]]—[[1967 ел|1967]]''), нәшир [[Кәримовлар|Мөхәммәтҗан Кәримов]] кызы, Казан гимназиясен тәмамлаган. Сеңлесе Түрфәндә. [[1929 ел]]да гаилә репрессияләнә, [[Мәчкәрә]]дәге йортларыннан куыла<ref>''Андрей Лебедев''. [http://rt-online.ru/p-rubr-obsh-38190/ Заповедный край Ишман-бабая] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190224193143/http://rt-online.ru/p-rubr-obsh-38190/ |date=2019-02-24 }}. [[Республика Татарстан (гәҗит)|«Республика Татарстан»]], 15.12.2007{{ref-ru}}</ref>. Гаилә башлыгын [[Мордовия]] лагерьларына сөрәләр, хатыны Зөбәйдәне ике баласы белән [[Урал]] артына сөргенгә җибәрәләр. Юлда барганда Зөбәйдә ике баласы белән эшелоннан (''поезддан'') төшеп калып, качып, [[Үзбәкстан]]ның ерак районында яшеренә. Кызы Түрфәндә 16 яшендә тифтән үлә. Улы Үзбәк исемен Рөстәмгә алыштыра. [[1943 ел]]да Р. И. Үтәмишев [[Бөек Ватан сугышы]]нда катнаша. Урта белемле яшь хәрбиләрне югары уку йортларына укырга җибәрү турында приказ чыккач, Ленинград авиация приборларын төзү институтына (''[[1998 ел]]дан Санкт-Петербург дәүләт аэрокосмик прибор төзү университеты'') укырга керә, аны [[1951 ел]]да тәмамлый. ССРБ Хәрби-һава көчләренең дәүләт фәнни-тикшеренү һәм сынау институтында эшли. [[1967 ел|1967]]—[[1984 ел]]ларда ССРБ сәламәтлек саклау министрлыгының Бөтенсоюз дәүләт медицина җиһазлары буенча фәнни-тикшеренү һәм сынау институтының (''хәзерге'' Бөтенроссия медицина җиһазлары буенча фәнни-тикшеренү һәм сынау институты, {{lang-ru|ФГБУ «ВНИИИМТ»}}) нигез салучысы, беренче директоры<ref>[https://www.vniiimt.ru/o-vniiimt/istoriya-instituta/ История института]. Сайт ФГБУ «ВНИИИМТ»{{ref-ru}}</ref>. [[1984 ел]]дан ССРБ медицина фәннәре академиясенең Бөтенсоюз хирургия фәнни үзәге каршындагы фәнни-техник шура рәисе. Аның җитәкчелегендә [[космонавт]]ларны әзерләү өчен җиһазлар, {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Глобус (навигация-эзләп табу үзәге)|«Глобус»|en|Voskhod Spacecraft "Globus" IMP navigation instrument}} навигация-эзләп табу үзәге, «Восток», «Восход», «Союз» космик корабларында физиологик тикшеренү һәм медицина контроле өчен аппаратура уйлап табыла, «ССРБның 1986-2000 елларга фәнни-техник алгарышының комплекслы программасы» эшләнә. Р. И. Үтәмишев — 300 фәнни хезмәт, 120 уйлап табу авторы. [[1999 ел]]ның [[14 август]]ында [[Мәскәү]]дә вафат. [[Мәскәү өлкәсе]] [[Щёлково]] шәһәре Гребенское зиратында әнисе кабере янәшәсендә җирләнгән. {{External media |рәсем1=[https://поискзахоронений.рф/%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%A3%D1%82%D1%8F%D0%BC%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2-%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC-%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87-jCzrfmqM Р. И. Үтәмишевның кабер ташы].}} == Китабы == * Достижения Советского Союза в области развития медицинский техники. М., 1974. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[1966 ел|1966]] — РСФСР атказанган уйлап табучысы * [[1967 ел|1967]] — [[Хезмәт Кызыл Байрагы ордены]] — «''беренче совет космонавты [[Юрий Гагарин|Ю. А. Гагаринның]] очышын уңышлы әзерләгән өчен''» * 2нче, 3нче дәрәҗә «Фидакарь хезмәт өчен» медале * А. С. Попов, С. П. Королев, Ю. А. Гагарин исемендәге медальләр * 1нче дәрәҗә Вернадский йолдызы ордены * Карло Эрба алтын медале * [[АДР]], [[Маҗарстан]] һ. б. илләр бүләкләре == Гаиләсе == Хатыны Рәдифә Закир кызы, медицина фәннәре докторы; улы [[Илдар Үтәмишев|Илдар Рөстәм улы Үтәмишев]] (''[[1954 ел|1954]]''), техник фәннәр докторы, академик, фәнни институт директоры, медицина техникасы буенча халыкара проектлар авторы<ref>[https://srgazeta.ru/articles/istoriya/po-prozvishhu-utyamysh/ По прозвищу Утямыш. История именитого купеческого рода]{{Deadlink|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. «Стерлитамакский рабочий», 09.04.2016{{ref-ru}}</ref>. == Хәтер == * Бөтенроссия медицина техникасы фәнни-тикшеренү һәм сынау институтына керү юлында истәлек тактасы урнаштырылган. Анда әлеге институтны ачылу көненнән башлап 17 ел буе Р. И. Үтәмишев җитәкләве язылган. * [[2001 ел|2001]] — улы И. Р. Үтәмишев әтисе турында «Воспоминания о Рустаме» китабын чыгарган. * [[2006 ел|2006]] — [[Зур Кукмара]] мәктәбе җирлегендә<ref>{{Citation |title=Зур Кукмара урта мәктәбенең «Татарстан Республикасында электрон мәгариф» порталындагы сәхифәсе |url=https://edu.tatar.ru/kukmor/b-kukmor/sch |access-date=2019-06-24 |archive-date=2019-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190624184541/https://edu.tatar.ru/kukmor/b-kukmor/sch |dead-url=yes }}</ref> Р. И. Үтәмишев исемендәге «Мое “я” в большой науке» төбәкара конференциясе уздырыла. == Моны да карагыз == Үтәмишевләр нәселеннән: * [[Фатиха Аитова]] * [[Әдһәм Тенишев]] * [[Йөзем-Ирек Рахманкулова]] * [[Мәхмүт Галиев]] * [[Булат Галиев]] == Чыганаклар == # Татарский энциклопедическиий словарь. Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1999, с.604. ISBN 0-9530650-3-0 == Әдәбият == # Кукморский край (''составитель С. А. Сафина''). Том 1, 2. [[Яр Чаллы|Набережные Челны]]: Издательский дом «Новости МИРа» - [[Казан]]ь: ИДЕЛ-ПРЕСС, 2008, с. 164-165. ISBN 978-5-91206-012-0 == Сылтамалар == * ''[[Җәмил Мостафин|Ямиль Мустафин]]''. [http://www.vatanym.ru/content/images/tm0706.pdf Самородок] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160612111626/http://vatanym.ru/content/images/tm0706.pdf |date=2016-06-12 }}. [[Татар дөньясы (газета)|«Татар дөньясы»]], 2006, № 7. == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{DEFAULTSORT:Үтәмишев, Рөстәм}} [[Төркем:Инженерлар]] [[Төркем:Уйлап табучылар]] [[Төркем:Россиянең атказанган уйлап табучылары]] [[Төркем:Санкт-Петербург аэрокосмик прибор төзү университетын тәмамлаучылар]] 4u0bbmghukt73gxt9ubkcpdil63exvh 0 228029 5839205 5534875 2026-05-03T14:02:43Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839205 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=март 2026}} '''Органик сылтамалар''' сылтамалар белән алышу өчен тиешле килешү яки килешүсез [[гипертекст]] сылтамаларны үстерү. Органик сылтмалар максат документка карый торган контекстта күбрәк очрый, бу аларны [[Google search]] кебек [[гизгеч]]ләр өчен уңай итә, ул битләргә сылтамалар буенча ранг бирә.<ref>{{cite web |url=http://googlewebmastercentral.blogspot.in/2012/04/another-step-to-reward-high-quality.html |title=Another step to reward high-quality sites |accessdate=2019-10-04 |archivedate=2020-07-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200727120139/http://googlewebmastercentral.blogspot.in/2012/04/another-step-to-reward-high-quality.html }}</ref> Фаразлар буенча 50-80% кулланучы кликлары гизгеч җавапларының беренче битенең органик сылтамалары аша уза. ==Искәрмәләр== {{Reflist}} [[Төркем:Интернет]] nznvdag729b8nk61dq4562sot6j3aje 14 232489 5839345 2419740 2026-05-04T06:11:24Z Frhdkazan 3171 + [[Төркем:Иран тарихы]] 5839345 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Илләр буенча авиаһәлакәтләр]] [[Төркем:Иран тарихы]] jzb7894goomj1ttw500a86e8hoesxwk 14 232835 5839342 2506851 2026-05-04T06:09:13Z Frhdkazan 3171 5839342 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Илләр буенча административ-территориаль бүленеш]][[Төркем:Иран географиясе]] jwz3xucbuor4fzxcfd8g6z7gf8g5z9x 0 277260 5839354 4238593 2026-05-04T07:40:46Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839354 wikitext text/x-wiki {{Универсаль калып}} '''Сарматлар''' (''бор. грек'' Σαρμάται, лат. ''<span lang="la">Sarmatae</span>'') — Тиса һәм [[Дунай]] елгасыннан [[Арал диңгезе]]нә (хәзерге [[Украина]], [[Россия]] һәм [[Казакъстан]] чикләре) кадәр су аралыгының дала районнарында иртә [[Тимер гасыр]] (VI—IV гг.) азагында яшәгән [[Иран телләре|иран телле]] күчмә кабиләләрдән торган халык. Тикшеренүчеләр фикеренчә, сарматларны, «савроматлар» исеме астында, беренче тапкыр [[Һеродот|Геродот]] телгә алган, ул болай дип хәбәр иткән: «Әгәр Танаис (хәз. [[Тын]]) елгасын кичеп чыксаң, анда инде [[скифлар|скиф]] җирләре түгел, ә савромат өлкәсе». Н. Лысенко фикере буенча, Марк Випсани Агриппа (б. э. к. I г.) дөнья картасын төзегән вакыттан бирле «савромат» һәм «сармат» этнонимнары мәгънәдәш итеп кулланылган. Антик авторлар сарматларга: аорсларны, языгларны, сиракиларны, аланнарны, роксоланнарны, сайиларны керткән. == Тарихы == === Иртә тарихы === Диодор Сицилийский [[скифлар]]ның савроматларны [[Мидия]]дан Танаис елгасына күчерүе турында хәбәр итә. Плиний шулай ук сарматлар мидийлыларның кардәше дип хәбәр итә<ref>{{Публикация|статья|автор=[[Латышев, Василий Васильевич|Латышев В. В.]]|заглавие=Известия древних писателей о Скифии и Кавказе|издание=[[Вестник древней истории]]|год=1947|номер=4|ссылка=http://apsnyteka.org/file/VDI_Latyshev_Izvestiya_drevnih_pisateley_grecheskih_i_latinskih_o_Skifii_i_Kavkaze.pdf#page=287}}</ref>.<ref>http://annales.info/ant_lit/plinius/06.htm</ref>. [[Һеродот|Геродот]], сарматлар «Танаистан көнчыгышта төньяк җиле юнәлешендә өч көнлек ераклыктагы җирләрдән» хатыннары белән күчеп килгән; алар скиф егетләренә кияүгә чыккан амазонкалардан туган, дип хәбәр итә<ref name="(IV, 110—117)">Геродот. «История». 4, 110—117.</ref><ref>''Доватур А. И., Каллистов Д. П., Шишова И. А.'' Народы нашей страны в «Истории» Геродота. — М., 1982. — С. 143—147.</ref>. Әмма, скифларның үзләренең чыгышы турында әйткәндә, Геродот, [[Азия]]да яшәгән «күчмә скифлар» [[массагетлар]] тарафыннан кысрыклап чыгарылган һәм, «[[Аракс]] елгасын кичеп,<ref>Геродот. „История“, 4. 11.</ref><ref>''Доватур А. И., Каллистов Д. П., Шишова И. А.'' Народы нашей страны в „Истории“ Геродота. — М., 1982. — С. 103.</ref> Киммерий җиренә киткән», шул ук вакытта ул, икеләнеп булса да,<ref>''А. А. Немировский''. Массагеты Геродота и саки тиграхауда. // Эдубба вечна и постоянна. — СПб., 2005. — С. 217—224.</ref> массагетларны скифларга кертә <ref>''Геродот''. „История“. 1, 201.</ref><ref>''Доватур А. И., Каллистов Д. П., Шишова И. А.'' Народы нашей страны в „Истории“ Геродота. — М., 1982. — С. 85.</ref>. Шулай ук Геродот, «борыннан ул телдә хаталы сөйләшәләр» дип хәбәр итә<ref name="(IV, 110—117)"/>. Дарий I Скифиягә басып кергән вакытта, сарматлар скифларга ярдәм итә <ref name="Геродот. «История», 4. 119—120">Геродот. «История», 4. 119—120.</ref> һәм скиф патшасы гаскәренең бер өлешен тәшкил итә.<ref name="Геродот. «История», 4. 119—120"/> «Сармат» исеменең килеп чыгуы турында тагын икенче фараз да бар, И. Маркварт аны Сайрим, Тур һәм Арья турында [[Авеста]] тарихында чагылган Траэтаон улларының берсе белән якынайта<ref>''J. Marquart''. Eransahr…, P. 155.; Он же. Wehrot und Arang. — P. 136.</ref> [[Фирдәүси]] «[[Шаһнамә|Шаһнамә»]] әсәрендә Сальма (Сайриме) биләмәләренә «Көнбатыш», Турга — [[Чин]] һәм Туран, ә Ирежга (Арья) — [[Иран]] эләгә дип яза. === Скифияне басып алу === [[Файл:Scythia-Parthia_100_BC.png|мини|300x300пкс|Б. э. к. беренче меңьеллыкта [[Скифия]]нең якынча территориясе]] Б. э. к. V—IV гасырга кадәр сарматлар [[Скифия]]нең тыныч күршеләре булган. Көнчыгыш илләренә юлланган скиф сәүдәгәрләре сармат җирләре аша иркенләп үткән. [[Фарсылар]] белән сугыш барышында скифлар сарматларның ышанычлы союздашлары булган. Атей чакта союздашлык мөнәсәбәтләре сакланган, сармат отрядлары скиф патшасы гаскәрендә һәм сараенда хезмәт иткән. Сарматларның аерым төркемнәре Европа Скифиясе территориясенә күчеп утыра. Б. э. к. III гасырда дуслык мөнәсәбәтләре дошманлык һәм сарматларның Скифиягә хәрби һөҗүме белән алмашына. Яшь сармат союзларының агрессив сугышчанлыгы Скиф пашлыгының көчсезләнгән дәвере белән тап килә. Б. э. к. IV гасыр ахырына фракий һәм кельт кабиләләре скифларны көнбатыштан кысымга алганнар. Хуҗалыкның бөлгенлеккә төшүе һәм элек яулап алынган җирләр һәм кабиләләрнең Скифиядән аерылуы уңышсыз сугышларның нәтиҗәсе була. Лукианның «Токари яки дуслык» дигән билгеле хикәясендә скифлар Дан-дамис һәм Амизык үзләренең дуслыкка тугърылыгын сармат басып алуы дәверендә сыный. «''Искәрмәстән безнең җиргә ун мең атлы савромат һөҗүм итте, — дип сөйли скиф Токсарис, — җәяүлеләре өч тапкыр күбрәк. Аларның һөҗүме көтелмәгән булгач, барысы да качырга мәҗбүр, корал тота алырлыкларның күпчелеген үтерде, башкаларын тереләй әсир итте. ...Савроматлар барча табышны бер җиргә, әсирләрне бер төркемгә җыйды, чатырларны талый башлады, кешеләре-ние белән күп санлы арбаларга ия булдылар''»<ref>Лукиан из Самосаты. Токсарид, или дружба, 39.</ref>. Сармат кабиләләренең скиф территорияләренә даими һөҗүме, басып алулары сарматларның Төньяк [[Кара диңгез]] буена күпләп күчеп урнашуы белән тәмамлана. Помпон Мела үзенең тасвирламасында б. э. 5 елында [[Ютландия ярымутравы|Ютландияга]] барган рим диңгез экспедициясе мәгълүмәтләрен куллана. Бөтен герман кабиләләреннән тик гермионнар гына [[Эльба]]дан көнчыгышка таба яшәгән, әмма Помпоний аларны сарматлар дип уйлаган һәм бу этнонимны Дунайдан төньяккарак һәм Эльбадан көнчыгышкарак герман булмаган бөтен кабиләләргә дә кулланган<ref>''Тадеуш Сулимирский''. Сарматы. Древний народ юга России. [http://www.litmir.net/br/?b=144140&p=27 Языги в Венгрии: ранний период] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129040302/http://www.litmir.net/br/?b=144140&p=27 |date=2014-11-29 }}. М., 2008.</ref>. === Халыкларның бөек күченүе === Безнең эра башында [[Халыкларның Бөек күченеше|Халыкларның бөек күченеше]] дәвере башлана, күп кенә тикшеренүчеләр фикере буенча, аны [[һуннар]] башлап җибәргән. Аммиан Марцеллин (б. э. 330-400 е.), һуннарны тасвирлап, бу кабилә ''Меотий сазлыгы'' (хәз. [[Азак диңгезе|Сабыр диңгезе]])'' аръягында [[Төньяк Боз океаны|Боз океаны]]'' юнәлешендә яши дип билгели<ref>Аммиан Марцеллин. [http://www.alanica.ru/library/Ammian/text.htm «Римская история» (XXXI, 2.1)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201021018/http://www.alanica.ru/library/Ammian/text.htm |date=2010-12-01 }}. Перевод Ю. А. Кулаковского и А. И. Сонни.</ref>, ''аланнар — борынгы массагет'' җирләренә барып җитә, дип хәбәр итә<ref name="Марцеллин XXXI, 2.12—13">Аммиан Марцеллин. [http://www.alanica.ru/library/Ammian/text.htm «Римская история» (XXXI, 2.12—13)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201021018/http://www.alanica.ru/library/Ammian/text.htm |date=2010-12-01 }}. Перевод Ю. А. Кулаковского и А. И. Сонни.</ref>. ''Аланнарның үзләрен'' Марцеллин ''Танаис'' (хәз. [[Тын]]) елгасыннан көнчыгышкарак, скиф ''чүллекләрендә'' ә ''савроматларны'' ''Истра'' (хәз. [[Дунай]]) елгасыннан төньяктарак урнаштыра, һәм биләмәләре ''Танаи кадәр сузылган'' ди. Моннан Аммиан Марцеллинның ''савроматларны аланнардан'' аерганы күренә. Аврелий Виктор «Цезарьлар турында» әсәрендә, Константны (320 — 350 еллар тирәсе) цезарь итеп игълан иткән вакытта<ref>, готлар һәм сарматларың бик күп гаскәре кырылган, дип яза. Сократ Схоластик, Валентиан (321—375 йй.) үлгән елда, сарматлар Реция өлкәсендә Дунайны кичеп чыгып, Рим империясына һөжүм итә, тип язган ''Сократ Схоластик''[http://krotov.info/acts/04/socrat/socr04.html Церковная история (IV. 31)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927233713/http://krotov.info/acts/04/socrat/socr04.html |date=2013-09-27 }}.</ref><ref>''Roberts W. E''. Valentinian I. // An Online Encyclopedia of Roman Emperors. </ref> готлар һәм сарматлар кырылды ди. 370— 380 елларда һуннар остготларны кыра, ә соңрак ''Меотида ([[Азак диңгезе]]) аша күчеп'', аларның еш кабатланган бәрелешләреннән көчсезләнеп<ref name="Гетика 129-130">''Иордан''. [http://www.vostlit.info/Texts/rus/Iordan/text1.phtml?id=576 «Гетика» (129—130)]. Перевод Е. Ч. Скржинской</ref>, аланнарны буйсындыра. Сарматларның тел буенча токымнары — осетиннар, аларның ата-бабалары — аланнар — сармат кабиләләренең бер өлеше булган<ref name="Гетика 121-127">''Иордан''. [http://www.vostlit.info/Texts/rus/Iordan/text1.phtml?id=576 «Гетика» (121—127)]. Перевод Е. Ч. Скржинской.</ref>. === Птолемей Сарматиясе === [[Клавдий Птолемей]] үзенең «География буенча кулланма» трактатында ''[[Европа]] һәм [[Азия]] Сарматиясе арасында Танаис чик ролен үти, дип язган.'' Европа Скифиясен яулап алганнан соң, сарматлар борынгы дөньяның иң көчле халкы дигән данга ия була. Бөтен [[Көнчыгыш Европа]] ([[Кавказ]] белән бергә) Сарматия атамасын ала. Европа далаларында үз хәкимлеген урнаштырып, сарматлар игенчелек белән шөгыльләнгән халыклар белән тыныч хезмәттәшлекне җайга сала башлый, халыкара сәүдәгә һәм Кара диңгез буе грек шәһәрләрен саклый. Сармат кабиләләренең сәяси берләшмәләре исә [[Кытай]]дан алып [[Рим империясе]]нә кадәр якын һәм ерак күршеләрен үзләре белән исәпләшергә мәҗбүр итә. Б. э. к. II гасырдан бирле сарматлар еш кына грек, рим һәм көнчыгыш авторлары хезмәтләрендә сүрәтләнә башлый. Страбон хезмәтләреннән аларның кабиләләре исемнәрен — языглар, роксоландар, аорслар, сираклар, аланнар — беләбез; Тацит роксоланнар Рим империясенең Мезия биләмәләрен б. э. 68 елында кырып салды ди; Б. э. 8 елында Томы шәһәрендә сөргенгә җибәрелгән шагыйрь [[Ovidiy|Овидий]] үзенең "Зарлы элегия"ларында сарматлар турында — «''аты белән һәм тиз очкан угы белән көчле дошман талый ...''» дип яза; Иосиф Флавий һәм Ариан I һәм II гасырларда [[Әрмәнстан]]да һәм Каппадокиядә сугышлары турында — «''аяусыз аланнар''» дигән хәбәр калдырганнар. ==== «Европа Сарматиясе» ==== [[Файл:Claudius_Ptolemaeus,_from_the_Eighth_Map_of_Europe.jpg|мини|300x300пкс|''Европа Сарматиясен һәм Таврия Херсонесен үз эченә алган Европаның сигезенче картасы''. Матбугат: Страсбург (1513 й.).]] Көнбатыш сармат кабиләләре — роксаланнар һәм языглар — Төньяк Кара диңгез далаларын били. Б. э. к. якынча 125 елда, көнчыгыш сармат кабиләләренең басымына каршы тору максатында, федерация булдыралар. Күрәсең, бу күчмә кабиләләр өчен патша сарматлар кабиләсе җитәкчелегендәге типик иртә дәүләт булган. Әммә көнбатыш сарматларга скифларның дәүләт тәҗрибәсен кабатлау мөмкин булмаган — б. э. к. I гасыр уртасынан алар ике үз аллы союз буларак яшәгән. Тын һәм Днепр арасында роксоланнар күчеп йөргән, алардан көнбатышта — [[Днепр]] һәм [[Дунай]] арасында — языглар яшәгән. Яңа эраның беренче ярты еллыгында язылар Урта Дунай уйсулыкларына менеп анда Дунай һәм Тиса елгалары арасын (хәзерге [[Маҗарстан|Венгрия]] һәм [[Сербия]] территориясенең бер өлешен) биләгән. Язылар эзеннән Рим империясе чигенә роксолана килгән, һәм аларның күпчелеге Дунайның түбән агымында (хәзерге [[Румыния|Румын]] территориясендә) яшәгән. Көнбатыш сарматлар Римнең тиктормас күршеләре булган, алар я союздашлары булып, яисә дошманы булып чыгыш җитте һәм империя эчендәге үзара көрәшкә кысылу мөмкинлекләрен кулдан ычкындырмаган. Хәрби демократия чорына хас булганча, сарматлар Римга бай табыш чыганагы буларак караган. Табышлы алу ысулы төрлечә булган: талау барулар, корылма җыю, ялланма гаскәр. I гасырның икенче яртысыннан бирле, сарматлар, Дакия патшасы Децебалның чакыруына кушылып, дакий сугышларында катнаша. 87 елда Корнелий Фуск җитәкчелегендәге рим армиясе Дакияга басып керә. Тапай янындагы каты сугышта римлылар тар-мар ителә. Роксолан һәм языглар дакларның тугъры союздашлары булган һәм римлыларга каршы Траянның беренче һәм икенче хәрби походларында катнаша. 106 елның җәенә, император Траян гаскәрләре Дакияне һәм аның башкаласын тулысынча басып ала. Бу вакытта зур югалтулар кичергән языглар элекке кодрәтен кабат тергезә алмаган. Хәзер инде өстенлек көнчыгышта яшәгән һәм шул сәбәпле рим оккупациясенә эләкмәгән кабиләләргә — роксоландарга күчкән. Дакия тар-мар ителгәннән соң да римлылар күпмедер дәвер роксоланнарга ясак түләвен дәвам иткән, әмма соңрак баш тарткан. Ясак килми башлагач, роксолан һәм языглар 117 елда Римның Дунай провинцияләренә басып кергән. Үзенең көнчыгыш чикләрендә басмачылыктан арган һәм тынычлык теләгән Рим империясе роксоланнарга ясак түләүне яңадан тергезергә мәҗбүр була. Римлылар ике титулга — «роксолана патшасы» һәм «сарматлар патшасы» титулларына ия Распараган белән тынычлык килешүе төзегән. Бу, мөгаен, языглар һәм роксоланнарның формаль рәвештә бердәм югары хәкимлек саклаганлыгы турында сөйли. Языглар Урта Дунай уйсулыкларында, ә роксоланнар Түбән Дунайда урынлашкан, һәм алар еш кына тыгыз союзда чыгыш ясый. Языглар һәм роксолана арасында яшәгән дакларны яулап, римлылар аларның бәйләнешләрен җимерергә тырышкан. Сарматлар моңа сугыш белән җавап биргән. 160 — 170-че елларда сарматларның Рим белән көрәше бигрәк тә кискен була. Языглар 179 елда император Марк Аврелий белән тынычлык килешүе төзи. Ниһаять, сугыш яклылар юлбашчысы Банадасп патша сак астына алына. Марк Аврелий белән сөйләшүне Зантик җитәкли. Килешү нигезендә языглар роксоланнарга рим җирләре аша үтәргә хокук юллап ала, ләкин Дунай елгасы буйлап корапларда йөзмәскә һәм чик буена якын урнашмаска йөкләмә ала. Соңрак римлылар бу чикләүләрне юкка чыгара һәм сарматларга Дунайның рим ярларына чыгып сәүдә алып бара торган махсус көн билгели. Языглар Римгә 100 мең әсирне кире кайтара. Сигез йөз яугирдән торган языг атлы отряды Рим армиясенә кабул ителә, һәм сыбайларның бер өлеше Британияга җибәрелә. Кайбер галимнәр, мәсәлән, Жорж Дюмезиль, фаразы буенча, нәкъ шушы сарматлар король Артур һәм түгәрәк табын рыцарьләре турында кельт мифлары чыганагы булып тора<ref>Georges Dumézil, А. З. Алмазова, Boris Aleksandrovich Kaloev. «Скифы и нарты»</ref>. Сарматларның Рим белән бәрелешләре соңрак та була. Тынычлык сугыш белән алмашынган, алар артыннан тагын да хезмәттәшлек килгән. Сармат отрядлары рим армиясенә һәм герман кабиләләре корольләренә хезмәткә ялланган. Рим провинцияләренә — хәзерге [[Венгрия]], [[Румыния]], [[Болгария]], [[Югославия]], [[Франция]], [[Италия]], [[Бөекбритания]] биләмәләренә көнбатыш сармат төркемнәре күчеп утыра. ==== «Азия Сарматиясе» ==== [[Файл:Map_of_Colchis,_Iberia,_Albania,_and_the_neighbouring_countries_ca_1770.jpg|мини|300x300пкс|''Азиядагы Сарматияне үз эченә керткән икенче Азия картасы''. Матбугат: Лондон (1770 е.).]] Аорслар һәм сиракларның көнчыгыш сармат союзлары Азак һәм [[Каспий диңгезе|Каспий диңгезләре]] аралыкларда яшәгән, көньякта аларның җирләре Кавказ тауларына кадәр җәелеп яткан. Сираклар Азау буйлары далаларын һәм Кубаньнан төньякка төньяк Кавказ тигезлекләрен биләгән. Үзәк Кавказ тау алды һәм тигезлекле районнар да сираклар кулында булган, әмма аларны аорслар кысырыклаган. Аорслар Тыннан Каспийга, Түбән [[Идел]] буенда һәм [[Көнчыгыш Кавказ]] биләмәләрендә күчеп йөргән. Идел аръягында аларның күчү урыннары [[Көньяк Урал]] алдына һәм [[Урта Азия]] далаларына кадәр барып җиткән. Борынгы грек географы һәм тарихчысы Страбон: орслар һәм сираклар «''өлешчә күчмә, өлешчә чатырларда яши һәм игенчелек белән шөгыльләнә''» дип язган. Төньяк-Көнбатыш Кавказда игенче-меотларны буйсындырган һәм үз дәүләтен төзегән сираклар югарыгы җәмәгать үсеше дәрәҗәсе белән аерылган. Сирак патшаларының резиденцияләренең берсе Азау диңгезенең көнчыгыш ярларыннана якын урнашкан Успа шәһәре булган. «Югары аорслар» Каспий буе һәм Кавказ алды далаларында яшәгән, Кавказ һәм Урта Азия аша үткән Каспий диңгезенең көнбатыш һәм төньяк яр буйларын һәм диңгез сәүдә юлларын контрольдә тоткан. Борынгы заманнардан аорсларның куәтен һәм байлыгын халыкара сәүдәдә катнашуы белән аңлатканнар. Кытайда аорслар илен «Янтсай» дип атаганнар — аның аша Кытайны һәм Урта Азияны Көнчыгыш Европа һәм Кара һәм Урта диңгез сәүдәсе белән бәйләүче юл үткән. Сираклар һәм аорслар мөнәсәбәтләре турында аз билгеле. Б. э. к. I гасыр уртасында алар союздаш булган һәм боспор патшасы Фарнакка хәрби ярдәм күрсәткән. Яңа эраның I гасыр уртасында, боспор патшасы Митридат VIII һәм аның туганы Котис арасында тәхет өчен көрәш вакытында, сираклар Митридатны хуплый, аорслар римлылар белән бергә Котис яклы була. Римлылар, аорс һәм боспор оппозициясенең берләшкән гаскәрләре сирак шәһәре Успаны басып ала. Бу вакыйгаларны рим тарихчысы Корнелий Тацит сурәтләгән. Успа төшерелгәннән соң, сирак патшасы Зорсин «''халык мәнфәгате өчен''» корал сала. Союздашларын югалткан Митридат каршылыгын туктата. Римлеләр кулына эләгергә теләмәгәнлектән, аорслар патшасы Евнонга бирелә. Тацит язганча: «''Ул Евнонның каршысына тезләнеп, синең'' ''алда римлылар'' ''тарафыннан берничә еллар буенча эзәрлекләнгән, үзе теләге'' ''белән килгән Митридат''». Аланнар — I гасыр уртасында антик авторларның игътибарын җәлеп иткән көнчыгыш-сармат иран телле күчмә кабиләләр берлеге<ref>Аланы // БРЭ. Т. 1. М., 2005.</ref>. «Алан» термины скиф-сармат халкының этнонимикасына киң таралган борынгы иран сүзе «ариан» сүзеннән килеп чыккан. Аорслар җитәкләгән көнчыгыш сармат союзлары арасында аланнар үзләренең сугышчанлыгы белән аерылып торган. Ул дәвердәге чыганаклар «җиңелмәс», «азамат», «сугышчан» аланнар турындагы билгеләмәләр белән тасвирланган. Алар Дунай уйсулыгында, Төньяк Кара диңгез ярында һәм Кавказ алды далаларында яшәгән. II гасырда «Алания» аланнар биләмәсе дип телгә алына. Шул ук вакытта Терек елгасы «Алонта» атамасын ала. Кытай елъязмаларында, III гасыр уртасыннан да соңламый, [[Арал диңгезе|арал]]-[[Каспий диңгезе|каспий]] далаларында урнашкан аорс биләмәләре «Аланья» дип атала башлаган. Шул ук вакытта башка сармат кабиләләренең атамалары юкка чыга. IV гасыр авторы Аммиан Марцеллин әйткәнчә, бу процеста тарихның төп этаплары чагылган: аланнар «''даими җиңүләре белән күрше халыкларга тынгылык бирмәгән һәм аларга үз исемен таккан''». Аланнар, 134 елдагы кебек, Кавказ аша, Дарьял («Алан капкалары»), Дербент аралыкларын файдаланып, [[Qawqaz Albaniäse|Кавказ Албаниясен,]] Атропатенаны тар-мар итеп, Каппадокиягә барып җитә. Кайбер төньяк кавказ кабиләләре белән элемтә урнаштырып, алар Кавказ аръягының чын бәласе була. Бу вакыйгаларның кайтавазы грузиннарда саклана. Каппадокия хәкиме Флавий Ариан «Алан тарихы» дигән хезмәт яза. Аланнар Боспор патшалыгы эшләрендә актив катнашкан. [[Фанагория]] шәһәрендә алан тәрҗемәчеләре төркеме була. Аланнарның хәрби абруе шулай зур булган, хәтта Рим империясендә — аларның үзләренә каршы махсус хәрби кулланма булдырганнар, ә рим кавалериясе алан атлыларының кайбер тактик алымнарын үзләштергән<ref name="Alani">{{Citation |title=Аланы |url=http://grants.rsu.ru/osi/Don_NC/Middle/Alani.htm |access-date=2020-08-28 |archive-date=2009-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214192906/http://grants.rsu.ru/osi/Don_NC/Middle/Alani.htm |dead-url=yes }}</ref>. I һәм II гасырларда сираклар аорслар, римлылар һәм боспорлар белән сугышларда зур югалтулар кичергән. П. У. Атле һәм Н. В. Анфимов<ref name="Анфим">Н. В. Анфимов. Меоты-предки адыгов. Майкоп 1989</ref> нәтиҗәдә исән калган сиракларның күп өлеше [[Боспор патшалыгы]]нда эллиннләштерүгә дучар ителгән, һәм соңыннан алар аланнар этносы формалашуда катнаша, ә сиракларның аз өлеше меотлар арасында йотылган. Осетиннарның Нарт эпосында Саусырык дигән нартның («көрән сирак» дип аңлашыла) килеп чыгуы сәбәпләрен нәкъ шушындый вакыйгалар аңлата. === Сармат хәкимнәре === {{Hider|hidden=1|title=Сармат хакимнарының исемлеге|content-style=text-align: left;|content=* [[Скопасис]] — б. э. к. 512 елда савроматларны җитәкләгән * Мидоссак (Медосак) — б. э. к. III гасырда сарматларның патшасы, Амаганың ире * Амага — б. э. к. III гасырда сарматларның патшабикәсе * Гатал — б. э. к. II гасырның 1нче яртысында сарматларның патшасы. Б. э. к. 179 елгы килешү буенча билгеле * Тазий — б. э. к. II гасырның азагында — I гасырның беренче яртысында роксоланнарның патшасы * Спадин — б. э. к. I гасырда аорслар патшасы * Абеак — б. э. к. I гасырда сираклар патшасы * Эвнон — I гасырның 2нче яртысында аорслар патшасы * Зорсин — Эвнон тарафыннан җиңелгән сираклар патшасы * Умабий — 62 елгы язмада иҫкә алынган аорслар патшасы * Фарзой — 50 — 70нче елдарда (сарматларның — аорслар я роксоланнарның дип фаразлана) патшасы * Инисмей — 70 — 80нче елдарда (сарматларның — аорслар я роксоланнарның дип фаразлана), мөгаен, Фараоэнның улыдыр * Сусаг — роксоланнар патшасы, 101—102 елларда Дакияның Римга каршы сугышында союздашы * Распараган — 117 елдан соң роксоланнар һәм сарматлар патшасы. Римда вафат булган һәм җирләнгән. * Равсимод — Азау буе савроматларының (роксоланнарның?) патшасы. 332 елда Паннониягә һөҗүм ясаган. Языглар патшалары (Урта Дунайда, Тиссы елгасы бассейнында): * Гесандр — I гасырда Азау буе языгларының юлбашчысы (Дунай буена күчеп килгәнгә кадәр). * Банадасп — 180 елга кадәр языглар патшасы * Зантик — II гасырның икенче яртысы * Зизаис — 350-нче елларда сарматлар (языглар) патшасы.<ref>[http://www.darial-online.ru/1999_4/gagloyti.shtml Аммиан Марцеллиан. История. XVII.]</ref> * Бевка (Бука) — 469 елга кадәр * Бабай (Банай) — яҡынча 472 елга кадәр Алания патшалары (XII гасырга кадәр): * Базук — 57 ел тирәсендә Кавказ аръягында сугышкан * Амбазук — 57 ел тирәсендә Кавказ аръягында сугышкан * Баракад — I гасыр патшаларының берсе, дәрәҗәсе буйенча «икенче» (ягъни «беренчегә» буйсынган). * Шапух — I гасыр * Гигиан (Датианос) — I гасыр * Кизо — Парфияға 132 елгы поход юлбашчысы (алан патшасы булырга тиеш) * Ферош (Перош) — 293 ел тирәсендә * Кавтия (Кавция) — 293 ел тирәсендә * Ашхадар — IV г. башы. Ашхенның — әрмән патшасы Трдат III хатынының әтисе * Саросий (Сародий) — VI гасыр уртасы * Итаз (Итаксис) — VIII гасыр башында Абхазия белән сугышкан * Урдур — XI гасырның беренче өчтән беренче өлеше * Бөек Дорголел (Дургулел) — XI гасыр * Росмик — XII гасыр башы * Худдан — XII гасыр}} [[Файл:Szlachcic_polski.jpg|мини|Поляк портреты, XIX гасыр башы]] == ДНК-археология мәгълүматы == Төньяк Кавказда табылган II—III гасырлар сармат мәдәниятенә караган ике өлгедә J1 (M267+) Y-{{Comment|гаплотөркөмө|гаплогруппа}} һәм митохондриаль һәм H1c21 һәм K1a3 гаплотөркемнәре билгәләнде. II—IX гасырлардагы сармат-алан этник тармаклары белән бәйләнгән антропологик материалны анализлау түбәндәге Y-хромосомы гаплотөркемнәр: G2a (P15+), R1a1a1b2a (Z94+, Z95+), J1 (M267+) һәм J2a (M410+) барлыгын билгеләде. Хатын-кыз эченнән түбәндәге митохондриаль гаплотөркемнәре: I4a, D4m2, H1c21, K1a3, W1c һәм X2i сүрәтләнгән. Үз чиратында, аутосома маркёрларны тикшерүләр күрсәтүенчә, төрле юнәлешләр кушылмалары булуга карамастан, гомуми алганда бу нәтиҗәләрдә типик аурупа генотибы мәгълүматлары табылды, дип сөйләргә мөмкин<ref>Афанасьев Г. Е., Ван Л., Вень Ш., Вэй Л., Добровольская М. В., Коробов Д. С., Решетова И. К., Ли Х., Тун С. [https://www.academia.edu/15713987/Афанасьев_Г.Е._Ван_Л._Вень_Ш._Вэй_Л._Добровольская_М.В._Коробов_Д.С._Решетова_И.К._Ли_Х._Тун_С._Хазарские_конфедераты_в_бассейне_Дона_Тезисы_докладов_на_Всероссийской_научной_конференции_Естественнонаучные_методы_исследования_и_парадигма_современной_археологии_._М._ИА_РАН._2015 Хазарские конфедераты в бассейне Дона] // Тезисы докладов на Всероссийской научной конференции «Естественнонаучные методы исследования и парадигма современной археологии». М.: ИА РАН. 2015, С.9.</ref>.. [[XVI гасыр]] уртасыннан [[Польша|поляк]] гуманистлары поляк шляхтасы, грек һәм рим этнографиясеннән билгеле булган борынгы дала халкы сарматлардан барлыкка килгән дигән фикерен әйтә башлый. XVII гасырда бу тезис поляк югары катламының идеологик — сарматизм (үзенә күрә социаль [[расизм]]: аксөякләр сарматлар токымы дип санала, ә гади халык — литвалылар һәм славяннар) нигезе була. Сәнгать гыйлемендә «сармат портреты» дигән махсус атама бар: XVII һәм [[XVIII гасыр]]лар дәвамында поляк аристократлары рәссамнар аларны «сармат» итеп сурәтләүләрен тансык иткән. == Көнкүреше һәм мәдәнияте == === Киемнәре === Сарматларның төп киеменә иркен озын чалбар, күн куртка, йомшак тиредән киез итекләр, һәм очлы башлы киез кәпәчләр (башлык) карый. Борынгы тарихчыларның мәгълуматлары буенча, сарматлар «''сугышчан, ирекле, буйсынмас һәм шул кадәр аяусыз һәм ярсу кабилә, биредә ир-егетләр белән беррәттән хатын-кызлар да сугышта катнаша хәтта''» (Яңа гасырның I гасыр рим географы Помпоний Мела). === Йортлары === Борынгы автор хәбәр итүенчә, сарматлар күчмә булган. Чатыр һәм тирмәләр аларга торак булып хезмәт иткән. «Сарматлар шәһәрләрдә яшәмиләр һәм аларның хәтта ''даими яшәү урыны да юк. Алар, байлыгын һәм мөлкәтен иң яхшы көтүлекләргә күчереп, я чигенгән һәм эзәрлекләгән дошманы мәҗбүр иткәндә, һәрвакыт лагерь булып яши''» диелә (Помпоний Мела). === Хатын-кызларының хәле === Хатын-кызларының югары урыны, җәмәгать тормышында һәм хәрби хәрәкәтләрдә актив катнашуы савроматларның үзенчәлеге булып торган. Борынгы язучылар савроматларны еш кына хатын-кыз тарафыннан идарә ителгән халык дип атый. [[Һеродот|Геродот]] аларның скиф яшь егетләренең амазонкалар — сугышчан хатын-кызларның легендар кабиләсе вәкилләре белән никахыннан килеп чыгуы турында риваять бәян иткән. Савромат хатын-кызлары кабилә белән идарә иткән һәм каһиннәр функцияләрен башкарган. Галимнәр уйлавынча, савромат ыруы ана башлангычлы булган, һәм туганлык исәбе хатын-кыз буенча да алып барылган. Аннары, сармат кабиләләре нигезендә яңа сармат союзлары барлыкка килгәннән соң, «матриархат» билгеләре юкка чыгарыла. Сармат җәмгыяте «патриархаль» төс ала<ref name="osetins.com">[http://osetins.com/2007/10/05/sarmatskoe-zavoevanie.html Сарсматское завоевание. Осетия и Осетины, Алания, Аланы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210200449/http://osetins.com/2007/10/05/sarmatskoe-zavoevanie.html |date=2008-12-10 }}</ref>. Күренекле хатын-кыз еш кына ихтирамлы канбаба функцияләрен үтәгән. Мәрхүм хатын-кыз, хәтта кыз бала каберенә, еш кына, бизәнү әйберләре белән бергә, тагын да корал салганнар. Нәсел зыяраты, кагыйдә буларак, ырудашлар Тәвәчә дип хөрмәтләгән элегрәк җирләнгән атаклы хатын-кыз — юлбашчы я анаба кабере тирәли формалашкан. Сугышчан сармат хатын-кызлары турында шул чорда яшәгән антик авторлар хәбәр иткән. Шулай, грек тарихчысы Геродот: «''аларның хатын-кызлары ирләре белән атлы сунарга йөри, сугышларда катнаша һәм ир-егетләр белән бер төрле кием кия... Дошманын үтерми торып бер кыз да кияүгә чыкмый''» дип билгели. Ялган-[[Гиппократ]] та шулай ук, сармат хатын-кызлары атланып йөри, җәядән һәм кыска саплы сөңгеләрдән ата дип хәбәр итә. Ул шундый бер искиткеч тәфсил китерә: еш кына, башка көчләре уң җилкәсенә килсен дип һәм хатын-кызны ир-егет кебек көчле итсен өчен, кызларның уң күкрәген кисеп алганнар имеш. Сармат сугышчан хатын-кызлары, мөгаен, амазонкалар турында борынгы грек легендалары килеп чыгуга нигез булып торгандыр. === Мәдәнияте, дине, теле === Күрәсең, сарматларның идарә итү төре хәрби демократик булгандыр, әмма эра башында сармат кабиләләре югары власте төзелеше турында мәгълүмат юк. Югары власть, кабилә башлыклары, патшалар, хәрби начальниклар һәм сарай сановниклары турында хәбәр иткәндә, еш кына мәгънәсе аңлашылмаган «септу» термины кулланылган. Сарматларның дини-гыйбадәт күзаллауларында хайван, бигрәк тә, сарык тәкәсе образы күренекле урын били. Еш кына сарык тәкәсен савытларга, кылыч тоткаларына төшергәннәр. Сарык тәкәсе борынгы халыкларда «зәңгәр бәрәкәте» (фара) символы да булган. Шулай ук сарматларда ата-бабалар культы киң таралган була. Грек-сармат Алиһәсе [[Afrodita|Афродита]]-Апутара (алдакчы) культында грек-иран дини синкретизмы чагыла. Ул гыйбадәтханә булган. Пантикапейда аның гыйбәдәтханәсе булганмы — билгесез, әммә Таманьдә Апутара дигән зур авылда булган. Афродита-Апутара культында азия культы Астартага тугандашлык сызатлары күп. Сарматларның меңнәрчә еллар яшәгәнлеген раслаучы 5-7 метр биеклегендәге күп санлы курганнар ул дәвернең бердәнбер һәйкәле булып тора. Савромат һәм сармат курганнары еш кына җәйрәп яткан далаларга киң манзара ачылган тау, сырт түбәләрендә, биек урыннарда, төркем булып урнашкан. Бу курганнар борыннан ук талаучыларның һәм хәзинә эзләүчеләрнең игътибарын җәлеп иткән. Сарматлар Украинаның көньягы һәм [[Россия]] тарихында зур эз калдыра. Алардан тере тел ярчыклары сакланып калган, һәм, академик Соболевский сүз буенча, алардан хәтта зур елга атамалары да протославяннарга бирелгән: Днестр, элек Дънестр — сарматча ''Danastr'' яки ''Danaistr''; Днепр — Дънепр — ''Danaper''; сарматча «'''dānu'''» Тын (су/елга), осетинча '''тын''' (су/елга) сүзләреннән. Бик күп башка елгачыклар исеме дә сармат атамасының тәрҗемәләре булып тора. Башкортстанда Ашкадар елгасы (чагыштырыгыз: фарсы '''ашка''' — «ак», «саф», '''дарья''' — «елга»), Ырынбур һәм Чиләбе өлкәсендә — Санга (топоним таҗик '''санг''' — «таш», «ташлы» белән чагыштырыла) елгачыклары. Кайбер тарихчылар, сарматлар көнчыгыш һәм көньяк славяннарның ата-бабалары дигән фараз кора иде, әмма бу теорияны, сармат мәдәниятенең борынгы славян мәдәниятеннән ачыктан-ачык аермасын күрсәтеп, күпчелек галимнәр инкарь итә. === Археология === Башлыча җирләү курганнары аша күрсәтелгән ''сармат археологик мәдәниятен'' сарматлар белән бәйлиләр. Аның чикләрендә өч аерым (хронологик эзлекле) мәдәният бүлеп күрсәтәләр: иртә сармат («Прохоровский»), урта сармат («Сусловская»), соңгы сармат . Сармат мәдәниятләре рәтендә иртә сармат («Прохоровская») мәдәнияте б. э. к. IV—II гасырлар белән билгеләнә. Үзенең атамасын ул 1911 елда крәстьяннар тарафыннан казып табылган Прохоровка авылы (Ырынбур өлкәсе, Шарлык р-ны) курганнарынан алган. Китерелгән курганнарны [[Сергей Руденко|С. И. Руденко]] 1916 елда тикшереп чыккан. Прохоровка янындагы казып алынган материалларны бастырып чыгарган М. И. Ростовцев, аларны б. э. к. III—II гасырлар белән билгеләп, беренче тапкыр бу типтагы һәйкәлләрне тарихи сарматларга тиңләштергән. Н. Граков, Идел ярында һәм Уралда табылган шуңа охшаган һәйкәлләрне билгеләү максатында, «Прохоровский мәдәнияте» дигән классик төшенчә кертә. Әлеге вакытта "Прохоровский мәдәнияте"нә караган соңгы һәйкәлләр б. э. к. чор ахырына карый дип тамгалана. Урта сармат («Сусловская») мәдәнияте 1927 елда П. Д. Рау тарафыннан билгеләнә. Охшаш һәйкәлләр A («Stuffe A») баскычын тәшкил итә дип, иртә сармат чорына кертелә. Галим бу һәйкәлләрне (аларның күп өлеше Суслов курган каберлегеннән, Сарытау өлкәсе Совет р-ны) б. э. к. II гасыр ахыры — I гасыр ахыры белән билгеләде. Б. Н. Граков периодизациясендә шуңа охшаган комплекслар сармат яки «Сусловская» мәдәнияте дигән атама алды. Һәм соңыннан, К. Ф. Смирновның хезмәтләрендә аларны «урта сармат мәдәнияте» атамасы белән йөртү гадәте кертелгән. ==== Каберлекләре ==== Зират курганнары — бу курганнарда берничә кабер аерым кагыйдә буенча урнашкан: я әйләнмә, яисә рәт буенча<ref>Байте // БРЭ. Т. 2. М., 2005.</ref>. Мәетләр турыпочмак чокырларда, аркаларында яткырылып, башлары көньякка каратып күмелгән. Матди табышларга, гадәттә, кылыч һәм уракка охшатып тәмамланган хәнҗәрләр, бронза һәм тимер ук башаклары, портупейный җыелманың ворворкалары һәм каптырмалары, әвәләү керамикасы, бронза көзгеләр, сөяк {{Comment|тишкес|проколка}}, {{Comment|йөн иләү ҡоролмаһы|пряслица}}, сөяк балгалаклар кертәләр. === Антропологиясе === Антропологик яктан сарматлар, долихокранный европеоидлар (тар һәм һәм озынча баш сөяге) караган аланнарны исәпкә алмаганда, брахикранный европеоидларга (киң һәм түгәрәк башлы) карый. Соңгы сарматларга монголоидлык кушылмалары хас булган<ref>Антропология. Материалы к краниологии сарматов. А. Н. Багашев. [www.ipdn.ru/rics/va/_private/a1/2-bag.pdf]</ref><ref>Об антропологическом составе сарматов Терновки Балабанова М.А</ref>. == Хәрби эше == Сарматлар искиткеч сугышчы саналган, авыр атлылар гаскәрен булдырган дигән киң таралган фикер яши, кылыч һәм сөңге аларның коралы булган. Башта Түбән Иделдә барлыкка килеп, озынлыгы 70 тән алып 110 см га кадәр булган сармат кылычы, тиз арада барча дала буйлап таралган. Ул атлы яуларда алыштыргысыз булып чыга. Сарматлар үзләренең күршеләре өчен җитди дошман булган. «''Сарматлар арасында бер юлбашчының гына тавышы әһәмияткә ия була алмаган: алар яуда ук кына ыргытмаган, ә дошманны кыю һөҗүм белән кисәткән һәм кул сугышлары башлаган''» (Корнелий Тацит). Ләкин сарматлар дошман каршында җәяүле сирәк күренгән. Алар һәр вакыт ат өстендә булган. «''Сарматларның бөтен кыюлыгы аларның үзләреннән читтә торган кебек. Алар җәяүле сугышта бик куркак; әмма, атлы отрядлары белән килеп бассалар, кайсы гына дошман сафлары каршы тора алыр иде'' ''икән''». Сарматлар бик каһарман сугышчы булган. Сармат сугышчылары озын пиклар белән коралланган, җитен киемнәре өстенә, вак итеп туралган һәм шомартылган мөгез кисәкләрен, канатлар кебек тезеп тегеп, эшләнгән панцирьлар кигәннәр. Алар, дошманнары эзәрлекләгәндә, яисә үзләренең җитез һәм күндәм атларында чигенергә мәҗбүр булганда, бик зур араларны үтә алганнар, һәм һәрберсе бер, хәтта ике атка ия булган. Атларга ял бирер өчен, алар бер аттан икенчесенә күчеп утырганнар. === Антик авторлар хезмәтләрендә сарматларның хәрби эше турында === Үз вакыты өчен сармат хәрби сәнгате югары үсеш кимәлендә булган. Сармат стратегиясен һәм тактикасын, кораллануның яңа өлгеләрен скифлар, боспорчылар, һәм хәтта римлеләр үзләштергән. Күчмә кабиләләр ягына көнчыгышка экспансия барышында иң беренче грек, аннары рим колонистлары бәрелешкән. Грек авторлары варварларның йолаларына һәм тарихына күбрәк игътибар итә. Урындагы халык белән мөнәсәбәтләр, гомуми алганда, тыныч агышта булганлыктан, хәрби эшләре әллә ни кызыксындырмаган дияргә була. Сарматларның сугыш сәнгатен күбесенчә рим тарихчылары яктырта. Сарматияне тасвирлауларда бик күп традицион һәм легендар мизгелләр күзәтелгән. Мәсәлән, б. э. к. I—II гасырдагы күпчелек авторлар, йола буенча, сарматларны скифлар я савроматлар дип атый. Б. э. к. I гасырга кадәр сарматларның хәрби эшләре турында туры мәгълүмат юк, чөнки б. э. к. IV—III гасырларда беренче актив хәрби чыгышлары тарихи аренадан төшеп калганлыктан, сарматларның хәрби өлкәдәге читләштерелгән төрле кирәк документларын өйрәнү кирәктер. ==== Кыска хәбәрләр ==== Сарматлар турында шәфкатьсез яугирләр дигән эпитетлар һәм кыска хәбәрләр куллану б. э. к. I гасырда шагыйрлар һәм фәлсәфәчеләр әсәрләрендә барлыкка килә. Б. э. 8 елында Кара диңгез буендагы Тома каласына сөргенгә җибәрелгән шагыйрь [[Ovidiy|Овидий]] беренче тапкыр сарматларны залим яугирлар дип, аларны Марс белән чагыштырган (Хәсрәтле элегия, V, 7). «Скифлар һәм аларга охшаган кабиләләр»нең кайбер йолаларын Нерон заманында яшәгән стоик мәктәбе фәлсәфәчесе Луций Аней Корнут сурәтләгән. Автор күчмә кабиләләренең җиңелмәс гаделлегенә һәм хәрби күнегүләренә игътибар итә. Язучы шулай ук сугыш алласы Аресты хөрмәтләп телгә ала. Номадларның сугыш Алласы белән туганлыгын Дионисий Периэгет б. э. I—II гасырдагы хезмәтләрендә әйткән. Латин авторы Меотида янында яшәгән күчүче кабиләләрне сүрәтли, алар исәбендә «савромат кабиләләре, данлы сугышчан Арестның токымнары» (Кеше яшәгән җирне тасвирлау, 652-710). Шагыйрь Гай Валерий Флакк Сетин Бальб «ярсулы сармат яшьләре» һәм аларның «кыргый хайваннарча үкерүе» турында мәгълүмат калдырган (VI, 231-233). Руфи Фест Авин Лавр «кансыз сармат» турында язган (Җир түгәрәген тасвирлау, 852-891). Клавдий Клавдиан сармат атлы отрядларын телгә алган (өченче консуллыкка Панегерик, VV, 145-150). Европий Сарматия юк ителгән легионы, шуңа өстәп ул Диоклетианның сарматлар белән сугышлары турында язган (VII, 23; IX, 25). ==== Күчмәләрнең атлы гаскәрне һәм сармат һөҗүмнәрен тасвирлау ==== [[Аристотель]] күчмә атлыларның «намуслылыгы һәм инсафлылыгы» турында иң иртә мәгълүмат калдырган: «Скиф патшасының изге бер биясе булып, аның бөтен колыннары да затлы була. Шул колыннарның барысына да керә торган бияне иң яхшы айгырдан каплату максатында, патша, бияне ябып, айгырны китерергә куша. Айгыр моны теләмәсә дә, ялгыш, бия белән кушылып өлгерә. Качырганнан соң, биянең башын аскач, айгыр, инәсен танып кала да чабып чыгып китә һәм кыядан сикерә» (хайваннар турындагы әкиятләр, IX, 47). Б. э. к. III гасырда Антигон Каристский шулай ук бия турындагы скиф тарихын аңга ала (Әдәм ышанмаслык хикәяләр җыентыгы, LIV, 59). [[Ovidiy|Овидий]] кыргый атларны һәм «атлары белән җитди сугышчан сарматларны» сүрәтләгән (Хәсрәтле элегия, III, 10). Олуг Гай Плиний Секунд болай дип яза: «озын юлга чыгыр алдыннан сарматлар атларын ашатмаган, тик бераз су гына эчергән, һәм алар шулай итеп, атка менеп, туктаусыз 150 миль араны үткән...» (4, 162) Ул Аристотельнең «скиф биясе» турындагы хикәясен телгә ала, һәм шулай ук скифлар сугыш баршында бияләргә өстенлек бирә дип яза (4а, 156, 165). Полиен, сармат пашбикәсе Амаганың хәрби операциясен тасвирлап, аның яугирләре ике алмаш атка ия булган һәм шулай итеп 1200 стадия аралыкны үтә алган дип билгели (VIII, 56). Күчүче атлылар турында соңгы язган авторларның берсе Клавдий Элиан булган. Ул үз чиратында тагын бер тапкыр Аристотельнең "скиф биясе турындагы хикәя"сен кабатлый (Хайваннар турында, IV, 7). Антик авторлар, сармат атлыларын тасвирлап, аларның сабырлык һәм вөҗданлык сыйфатларына игътибар итә. Язучылар мәгълуматлары буенча, сармат атлары көненә 150 миль юл үткән, бу күрсәткеч 220 чакрымга тиңләшә. Алмаш атлар күченүчеләргә ерак ара үтү мөмкинлеге биргән. Овидий дошманнар «ерткыч көтү» булып һөҗүм итә дип язган (Хәсрәтле элегия, V, 10), Иосиф Флавий сарматларның Мезия һәм Мидия «кызу һөҗүмнәрен» тасвирлай, VII, 4, 3; 7, 4). ==== Сарматларның кораллары тасвирламасы ==== Антик авторлар күченүчеләрнең укларына зур игътибар билгели. Аристотель скифлар <nowiki>{{comment|керпе кебек хайван|ехидна}}</nowiki> агуын һәм кеше канын оештырып уклар өчен эшләнгән агу рецепты турында (Гаҗәп хәлләр турында, 141) язган. Бу хикәя Аристотель язганны кабатлый, тик хикәядә ехидна агуы урынына скифлар елан агуын куллана (Гаҗәп нәмәләр турында хикәяләр, а, 141) диелә. Теофраст «укларга үтергеч агулы үсемлекләр сөрткәннәре» турында яза. Борынгы ботаник язуынча, кайсы бер агу шундук үтерә, кайсы бер агудан кеше, ачыгып, хәлсезләнеп үлә (Теофраст, Үсемлекләр турында, XV, 2). Овидий укларга зур мәгънә бирә. Шагыйрь күп тапкырлар номадларның агулы кармаклы укларын телгә ала (Хәсрәтле элегия, III, 10; V, 7, 10; Понттан хатлар, IV, 7, 10). Бер санак укны ул хәтта үзенең дусы Фабий Максимга бүләк итеп җибәрә (Понттан хатлар, III, 8). Павсаний сарматларның сөяк ук башаклары турында бәян итә (Элладаны тасвирлау, I, 21, 5). Олуг Плиний да шулай ук скифларның укларны агу белән чылатуы турында яза (Табигый тарих, 2, XI, 279). Антик авторларның хезмәтләрендә шулай ук якын сугыш коралларын — кылыч һәм сөңгене тасвирлау китерелгән. Овидий пычак белән коралланган сарматлар турында яза (Хәсрәтле элегия, V, 7). Иосиф Флавий сармат кылычын телгә ала (Яһүд сугышы турында, VII, 7, 4), Валерий Флакк «зур {{Comment|сөңге|пика}} белән идарә итүче сарматны» тасвирлый (Аэронавтика, VI, 20), Павсаний сөяк сөңгеләр турында язган (Элладаны тасвирлау, I, 21, 5). Клавдий Клавдиан шулай ук сармат сөңгеләре турында яза (Стилихон консуллыгы турында, I, 122). Антик авторлар үз хезмәтләрендә сарматларның арканны файдалануы турында бик еш телгә алалар. Аларны я әсирләр тотарга, яисә сыбайлыны ат өстеннән егытып төшерү максатында файдаланганнар. Иосиф Флавий әрмән патшасы Тринидадны арканларга тырышу турында язган (Яһүд сугышы турында, VII, 7, 4). Павсаний билгеләвенчә, «сарматлар дошманнарына аркан белән ташланалар һәм соңыннан, атларын кире якка борып, арканга эләккәннәрне җиргә егалар» (Элладаны тасвирлау, I, 21, 5). Күченүчеләрнең аркан куллануы турында соңгы б. э. V гасырда яшәгән епископ Амвросий соңгы язманы төзегән. Епископ «аланнар дошман муенына элмәк ташлау йоласын оста аткара» дип язган (Иерусалимны җимерү турында, V). Күченүчеләрнең саклану коралы турында беренче тапкыр Теофраст Эфесский «Су турында» трактатында: «Таранд Скифиядә яши, борыны белән боланга охшаган... Аның сөякләре тире белән капләнгән, һәм аннан йоны дә үсә. Тиресе бармак юанлыгына һәм үтә, шуның өчен аны киптерәләр һәм {{Comment|хәрби ҡаплауыс|панцирь}} эшлиләр» (Су турында, 172). Павсаний борынгы хәрби кием һәм {{Comment|корал|доспех}} турында кызык язу калдырган: «Панцирьлары алар болай ясый: аларның берсе бик күп ат тота... Атларны алар сугыш өчен генә файдаланмый, аларны салып, үзләренең ходайларына корбан китерәләр һәм ризык итеп кулланалар. Атларның тоякларын җыялар, чистарталар, аларны елан кавы кебек итеп телеп ваклыйлар. Беркем дә кем елан күрмәгән, мөгаен, әле яшел нарат тубырчыкларын күргәндер; шулай итеп, нарат турбырчыкларда беленеп торган буразналар кебек итеп, тояктан да шушындый күренеш китереп чыгаралар. Шул кабырчакларны тишәләр, ат йә үгез таратмышлары белән бер-беренә якынайтып тегәләр һәм {{Comment|калкан|панцирь}} сыйфатында кулланалар, алар ныклыгы белән дә, матурлыгы белән дә эллиннарныкыннан ким түгел, хәтта кул сугышындагы каты сугу һәм һөҗумне дә күтәрә» (Элладаны тасвирлау, I, 21, 5). Клавдий Элиан, Теофраст окшатып, Таранд атамалы кыргый хайванны тасвирлаган, ләкин аның хикәясендә күчкенчеләр калканнарын тире белән көпләгәне генә сурәтләнә, ә панцирь эшләгәннәре турында язылмаган (Хайваннар турында, II, 16). ==== Сарматларның хәрби эшләрен һәм хәрби йолаларын тулы масштаблы сурәтләү ==== Публий Корнелий Тацит б. э. 69 елында Мезиядә уңышсыз сармат һөҗүме турында бәян итә (Тарих, I, 79). Сарматларның атлы илбасарлар өеренә кем генә каршы тора алсын инде, дип, өченче легионның ярдәмче көчләре тарафыннан тугыз меңлек күчмә гаскәрен тар-мар итүне сүрәтләгән. Тацит сарматларның коралын тасвирлап, ике куллары белән тотып сугышкан сөңгеләрен һәм озын кылычларын, юлбашчыларның һәм югары катламның бер-берсенә үткәреп беркетелгән пластинкалардан я иң каты тиреннән эшләнгән авыр панцирьларын телгә ала. Шул ук вакытта, күчкенчеләр бөтенләй калкан файдаланмый ди. 131-137 елларда Каппадокия белән идарә иткән рим тарихчысы һәм күренекле дәүләт эшмәкәре Флавий Арианның хезмәтләре зур әһәмияткә ия. 135 елда Ариан алан һөҗүмен «кире кага». Рим легионнарының сарматлар белән каты алыш булмаганын билгеләр кирәк — Каппадокия армиясе көнчыгыш чиккә походка чыга, ә күчкенчеләр, батырчылык итмичә чигенәләр. «Аланнар белән бәрелеш» нәтиҗәсендә Аррианда үз дошманы белән кызыксыну уянган һәм ул 135 елда булган вакыйгаларга «Аланнарга каршы диспозиция» дигән язмаларын багышлаган. Килеп чыкмаган алымның сценариен сурәтләп, Арриан сармат коралларын һәм тактикасын сурәтли (Аланнарга каршы диспозиция, 17, 28, 30, 31). Арианның сарматлары калкан һәм озын сөңгеләр белән файдаланган, борынгы хәрби кием һәм кораллы (доспехи) йөргән, сугыш вакытында төрле тактик алымнар — ялган чигенү, түгәрәккә алу — кулланган. Шулай ук Аррианның тагын да бер әсәре сарматларның хәрби эшләре турында бәян итә (Тактика, 47, 16,6, 35,3). «Тактика»сында тарихчы, вак саплы сөңгеләр белән коралланып, алан манерасынча, коелган чөй сыман тезелеп һөҗүм иткән сыбайлыларны, шулай ук аждаһа рәвешендәге хәрби тамгаларны телгә ала. Байраклар «үзләренең күренеше белән канәгатьләнү яисә кот очырып кына калмый, атаканы аеру өчен дә һәм төрле отрядлар бер-берсенә һөҗүм итмәсен өчен дә файдалы». Аммиан Марцеллин хәрби сарматларның кайбер хәрби холык-гадәтләрен сурәтләгән. Күчкенчеләр тумыштан ук ат өстендә йөрергә өйрәнгән, даими күнекмәләр белән шөгыльләнгәннәр, кылычка табынганнар. Аларда кем яу кырында һәлак була, шул бәхетле дип саналган. Шулай ук Марцеллин дошманнан скальп кубару һәм шул скальплар белән сармат атларын бизәү йоласын сурәтли. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр|2}} == Әдәбият == * ''Тадеуш Сулимский''. [http://www.litmir.net/br/?b=144140&p=27 Сарматы. Древний народ юга России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129040302/http://www.litmir.net/br/?b=144140&p=27 |date=2014-11-29 }}. — М., 2008. * ''Вельтман А. Ф.'' [http://az.lib.ru/w/welxtman_a_f/text_0340.shtml#TOC_id20240075 Аттила и Русь IV и V века]. — М., 1858. * ''М. А. Балабанова''. [http://new.volsu.ru/upload/medialibrary/c54/1_stgbamjdoepmrbwmdzlc.pdf Хозяйственно-культурный уклад и образа жизни саратски племен по данным античный письменных источников] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921054012/http://new.volsu.ru/upload/medialibrary/c54/1_stgbamjdoepmrbwmdzlc.pdf |date=2013-09-21 }}. // Хәбәрче Волгоградской государственного университета. Сер. 4, История 2011. No 1. * ''А. А. Немировский''. [http://kronk.spb.ru/library/nemirowsky-aa-2005.htm Массагет Геродота и саки тиграна]. // Дуба вечна и постоянная. — СПб., 2005. — С. 217-224. * ''Товар А. И., Каллистов Д. П., Шишова И. А. '' [http://sno.pro1.ru/lib/narody_nashey_strany_v_istorii_gerodota/narody_nashey_strany_v_istorii_gerodota.pdf Народы нашей страны в «Истории» Геродота]. — М., 1982. * ''Н. Лысенко''. [http://www.bulgari-istoria-2010.com/booksRu/N_Lysenko_Yazigi_na_Dunay.pdf Языг на дунайск Лиме Link в I—II вв. н. э.] * ''Бонгард-Тамагы Левин Г. М., Грановский Э. А. '' От Скифии до Индии. Древние арии: мифы и история. — 2-е изд., доп. и исп. — М.: Мысль, 1983. * ''Зобов Ю. С.'' [http://www.samgaps.ru/oren/istor_1_2.htm Древние обитатели приуральских степей: сармат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210520102456/http://www.samgaps.ru/oren/istor_1_2.htm |date=2021-05-20 }} * ''Иловайский Д. И. '' Начало Руси. — М.: Астрель; АСТ, 2006. — 629 c. — (Историческая библиотека). ISBN 5-17-012509-7 ; ISBN 5-271-05355-5 * ''Караковский П. О. '' Материалы к собранию древних надписи Сарматии и Тарины // Вестник древней истории. 1966. № 2. * ''Латышев В. В. '' Известия древних писателей о Скифии и Кавказе. СПб., 1993. * ''Хазанов А. М.'' [http://liberea.gerodot.ru/a_hist/sarmaty02.htm Материнский род у саратов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140807003435/http://liberea.gerodot.ru/a_hist/sarmaty02.htm |date=2014-08-07 }}. * ''R. Brzezinski и др. '' The Sarmatians 600 BC — AD 450 (in series Men-At-Arms 373). ISBN 1-84176-485-X * [http://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~29832~1140567:Sarmatia---Fenner-Sc-,-Paternoster- Sarmatia.] [http://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~29832~1140567:Sarmatia---Fenner-Sc-,-Paternoster- Fenner Sc., Paternoster Row] (London, Joseph Thomas, 1835) * ''Н. Ф. Шевченко''. [http://www.archaeology.ru/Download/Krasnodar/Krasnodar_1989.pdf Сармат в восточном Приазовец (I в. до н. э.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150422111502/http://archaeology.ru/Download/Krasnodar/Krasnodar_1989.pdf |date=2015-04-22 }} [http://www.archaeology.ru/Download/Krasnodar/Krasnodar_1989.pdf — II в. н. э.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150422111502/http://archaeology.ru/Download/Krasnodar/Krasnodar_1989.pdf |date=2015-04-22 }} // Кочевники степей а античный мир (проблемы контактов). Материалы 2-го археологического семинара. — Новочеркасск, 1989. == Сылтамалар == * [http://osetini.com/view_post.php?id=8 Скифы и сарматы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150223075402/http://osetini.com/view_post.php?id=8 |date=2015-02-23 }}. * [http://grants.rsu.ru/osi/Don_NC/Ancient/Earliron/Sarmats/sarmat.htm Предметы сарманского быта и украшения] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205171549/http://grants.rsu.ru/osi/Don_NC/Ancient/Earliron/Sarmats/sarmat.htm |date=2009-02-05 }}. * [http://annals.xlegio.ru/sarmat/piiks.htm Проблемы истории и культуры саратов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111204135531/http://annals.xlegio.ru/sarmat/piiks.htm |date=2011-12-04 }}. * [http://www.silk-road.com/artl/sarmatian.shtml The Women Warriors — the Sarmatians]. {{Тышкы сылтамалар}} {{Сайланган мәкалә}} [[Төркем:Казакъстан тарихы]] [[Төркем:Россия тарихы]] [[Төркем:Сарматлар]] [[Төркем:Иран халыклары]] [[Төркем:Күчмә халыклар]] [[Төркем:Төрки халыклар]] [[Төркем:Украина тарихы]] [[Төркем:Археология мәдәнияте]] c9pa0umsd5o2pqjd234nfdxeb01be8a 0 389192 5839277 5794857 2026-05-03T23:40:16Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5839277 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''{{Label|Q1467657|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q1467657|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q1467657|lang=en}}}}) — [[Иркутск]]та урнашкан югары уку йорты. [[1930 ел]]да нигез салына. 2010 елда ИРНИТУ университетларны үстерү программаларын икенче конкурс нигезендә сайлап алу буенча җиңүче була, аларга карата «[[Россиянең илкүләм тикшеренү университеты|илкүләм тикшеренү университеты]]» категориясе билгеләнә.<ref>{{статья| башлык = Список победителей второго конкурсного отбора программ развития университетов, в отношении которых устанавливается категория «национальный исследовательский университет»| ссылка = http://mon.gov.ru/pro/niu/7168/| нәшрият = Министерство образования и науки РФ| год = 2010| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120116220818/http://mon.gov.ru/pro/niu/7168/| archivedate = 2012-01-16}}</ref> == Тарихы == Иркутскида һөнәри-техник белем бирүнең чишмә башы 1745 елда навигация һәм геодезия мәктәбе ачылу белән бәйле, 1789 елда Баш халык училищесы-югары дәрәҗәдәге уку йортына кушыла. Биредә гомуми белем бирү дисциплиналарына, архитектура, геометрия, механика һәм физика укытканнар. 1805 елда төп халык училищесы ул вакытта Иркутскида ачылган ир-атлар гимназиясенә керә. Әмма классик белем бирү төбәкнең техник юнәлештәге белгечләргә булган ихтыяҗын канәгатьләндермәгән. Шуңа Күрә Иркутскида 1866 елда технология укыткан реаль прогимназия ачылган. Гимназиягә алтын промышленниклар, шәраб заводлары хуҗалары, шулай ук шәһәр кешеләре финанс ярдәме күрсәткән. Соңыннан гимназия техник училище (1874), техник училище сәнәгать училищесы (1890) итеп үзгәртелә. Училищеда 1888 елда укучылар белән практик дәресләр өчен пар двигателе, суүткәргеч, электр һәм заманча станоклар булган механик остаханәләр ачыла. Гимназия һәм сәнәгать училищесының ахыргы максаты-югары гомуми белем дәрәҗәсе булган техник дисциплиналар буенча белгечләр әзерләү белән шөгыльләнә. 1893 елда тагын бер махсус урта уку йорты ачыла — Иркутск тау училищесы, аның төп бурычы - тау заводы эше, бигрәк тә алтын сәнәгате өчен штейгер-җайланмалар әзерләү торган. Уку дәвамлылыгы 4 елга билгеләнгән. 1918 елда училище урта тау техникасына, 1920 елда — Иркутск политехника техникумына үзгәртелә. Әмма тиздән техникум Иркутск Политехник институты итеп үзгәртеп корыла. Авыр икътисади хәлгә бәйле рәвештә, илдә вакытлыча барлык уку йортлары җирле бюджет карамагына күчә. 1923 елның августында край әһәмиятендәге Көнчыгыш-Себер политехникумы итеп үзгәртелә. Соңыннан политехникум Иркутскида Себер тау институтын ачу өчен нигез була. 1929 елның мартында Иркутск Себер алтын чыгару сәнәгате үзәгенә әверелә, бирегә Мәскәүдән "Союззолото" акционерлык җәмгыяте идарәсе күчерелә, монда алтын һәм платина буенча фәнни-техник үзәк төзелә. Шәһәрнең Ленин ур., 3 адресы буенча урнашкан иң яхшы биналарының берсендә Тау институты урнашкан. Аның беренче директоры итеп Союззолото идарәсенең геологик тикшерү бүлеге мөдире С.В. Сергеев, укыту һәм фәнни эшләр буенча урынбасары — профессор Г. В. Ключанский билгеләнә. Бер үк вакытта эшче факультеты (рабфак) ачыла. Ул югары уку йортына кадәр белем бирә һәм ул елларда аның әһәмияте бик зур була. Моннан тыш, Себер һәм Ерак Көнчыгыш предприятиеләре җитәкчеләре өчен институтта квалификацияне күтәрү курслары рәвешендә тизләтелгән әзерлек оештырыла. 1960 елның 19 мартыннан тау-металлургия институты Политехника институты дип атала башлый. Бу исем вузның күппрофильле булуын, аның илнең, бигрәк тә Көнчыгыш Себер төбәгенең үсүче икътисады белән бәйләнешен чагылдыра. Бер үк вакытта Ангарск, Братск, Шелехов, Братская ГЭС, нефть химиясенең сәнәгать комплекслары һәм башка объектлар төзелә. Шуңа бәйле рәвештә халык хуҗалыгының күп тармаклары өчен белгечләргә ихтыяҗ туа. Югары уку йортының яңа статусы 1994 елның 30 ноябрендәге 6 номерлы карары һәм 1994 елның 6 мартындагы 16 Г-082 номерлы лицензиясе белән, ә соңрак белем бирү учреждениесен аттестацияләү сертификаты (1997), дәүләт аккредитациясе (1998) белән расланган, ул урта, югары, югары, югары уку йортыннан соң һөнәри белем бирү өлкәсендә белем бирү эшчәнлеген алып бару хокукын бирә. == Шәхесләр == === Ректорлар === === Укытучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q1467657. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q1467657/p580:башлау,p108/Q1467657/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | | ''[[:d:Q55104818|Ключанский, Георгий Васильевич]]'' | 1883-12-31 | [[Ставрополь]] | ''[[:d:Q4314987|Милли тау эше университеты]]'' | [[галим]] | | 1937-12-29 |- | 1941 | 1944 | ''[[:d:Q64909967|Стешенко, Александр Иванович]]'' | 1889-03-07 | ''[[:d:Q639428|Верхнөднипровск]]'' | ''[[:d:Q58388110|Екатеринослав тау институты]]''<br/>''[[:d:Q67911741|Екатеринославское реальное училище]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | 1966-03-24 |- | | | ''[[:d:Q139603814|Boris Vladimirov]]'' | 1925-03-11 | [[Кызыл (шәһәр)|Кызыл]] | Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | 2005-04-14 |- | 1955 | 1999 | ''[[:d:Q23656161|Sergey Leonov]]'' | 1931-10-01 | ''[[:d:Q1614814|Tyukhtetsky District]]'' | Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты | [[галим]] | | 1999-04-27 |- | | | ''[[:d:Q18640699|Alexander Shcherbakov]]'' | 1932-02-14 | | [[Иркутск дәүләт университеты]] | [[галим]] | | 2002-10-01 |- | | | ''[[:d:Q28665070|Boris Alekseevitsj Bayborodin]]'' | 1934 | [[Иркутск]] | Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты | [[галим]] | | 2016-08-09 |- | | | ''[[:d:Q55664770|Fjodor Karlovitsj Sjmidt]]'' | 1941-10-12 | ''[[:d:Q2157145|Нижнеингашски районы]]'' | [[Иркутск дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q60694762|Леви, Кирилл Георгиевич]]'' | 1947-02-10 | [[Мәскәү]] | [[Иркутск дәүләт университеты]] | [[галим]] | | 2018-10-13 |- | | | ''[[:d:Q4266533|Лонцих, Павел Абрамович]]'' | 1947-04-06 | | | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q19844078|Nikolay Kitayev]]'' | 1950-06-13 | ''[[:d:Q2012586|Kachug]]'' | ''[[:d:Q4534833|Law Institute of Irkutsk State University]]'' | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''<br/>''[[:d:Q1726903|criminalist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q60694906|Mark Meyerovich]]'' | 1956-06-19 | [[Иркутск]] | Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты<br/>''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | 2018-10-18 |- | 2011 | | ''[[:d:Q57161997|Andrey Mysovsky]]'' | | | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2016-11 | | ''[[:d:Q58192220|K.V.Suslov]]'' | | | Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2000 | | ''[[:d:Q81423703|Marina P. Dyakovich]]'' | | | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2020-12-14 | | ''[[:d:Q84875177|Andrew G Lvov]]'' | | | ''[[:d:Q18786052|РФА Органик химия институты]]''<br/>''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2021-09-01 | 2024-08-31 | ''[[:d:Q92995598|Gholamreza Jafari]]'' | | | ''[[:d:Q2096604|Sharif University of Technology]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q104108300|Andrey Trufanov]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q1467657. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q1467657/p580:башлау,p69/Q1467657/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | | ''[[:d:Q56308003|Раковский, Сергей Дмитриевич]]'' | 1899-03-18 | [[Могилёв]] | | | | 1962-03-14 |- | | | ''[[:d:Q4268880|Nikolay Vasilevitsj Loekin]]'' | 1907-06-02 | ''[[:d:Q4107951|Verniy]]'' | [[язучы]] | | | 1966-03-20 |- | | | ''[[:d:Q28500701|Леонид Михайлович Тумольский]]'' | 1908-08-18 | | | | | 1999-05-21 |- | | 1937<br/>1936 | ''[[:d:Q24846319|Victor Tikhonov]]'' | 1908-12-21 | [[Красноярск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2462658|менеджер]]'' | ''[[:d:Q294508|ALROSA]]'' | [[:commons:Category:Victor Illarionovich Tikhonov|Victor Illarionovich Tikhonov]] | 1977-07-01 |- | | 1938 | ''[[:d:Q107397293|Игорь Константинович Минеев]]'' | 1915-04-15 | | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4294326|Ministry of Geology]]'' | | 2005-03-10 |- | | | ''[[:d:Q61889927|Viktor Avvakoemovitsj Mamilov]]'' | 1917-01-30 | ''[[:d:Q4249662|Kutulik]]'' | [[галим]] | | | 1992-09-22 |- | | | ''[[:d:Q131518811|Иванов, Александр Карлович]]'' | 1921-08-21 | [[Чита]]<br/>''[[:d:Q2305208|Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы]]'' | | | | 1994-06-24 |- | | | ''[[:d:Q12172900|Юдин, Василий Сергеевич]]'' | 1923-01-11 | ''[[:d:Q182902|Chita Oblast]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q4250012|Sergey Pavlovitsj Koetsjin]]'' | 1924-07-03 | [[Иркутск]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | ''[[:d:Q4101976|All-Russian Scientific Research And Design Institute of Energy Technology]]'' | | 2014-04-17 |- | 1944 | 1949 | ''[[:d:Q2544308|Vladimir Dolgikh]]'' | 1924-12-05 | [[Иланский|Илански]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q4327355|Norilský hornicko-metalurgický kombinát A. P. Zaveňagina]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Dolgikh|Vladimir Dolgikh]] | 2020-10-08 |- | | 1956 | ''[[:d:Q139603814|Boris Vladimirov]]'' | 1925-03-11 | [[Кызыл (шәһәр)|Кызыл]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q24239466|Institute of the Earth's Crust]]''<br/>Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты | | 2005-04-14 |- | | | ''[[:d:Q4496933|Lev Khvorostukhin]]'' | 1926-05-30 | [[Иркутск]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]'' | | 2010-09-19 |- | | | ''[[:d:Q4519442|Siergiej Szajdurow]]'' | 1926-06-26 | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | 1998-12-02 |- | | | ''[[:d:Q16266925|Sergei Markin]]'' | 1926-08-29 | [[Чита]] | | | | 2014-02-03 |- | | 1948 | ''[[:d:Q26898334|Бочкарев, Эллин Петрович]]'' | 1926-11-15 | [[Иркутск]] | ''[[:d:Q16744668|физико-химик]]'' | ''[[:d:Q30263271|Giredmet (Russia)]]'' | | 2007-05-29 |- | | 1958 | ''[[:d:Q135043449|Vladimir Safyannikov]]'' | 1927-10-16 | | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q294508|ALROSA]]'' | | 2021-06-16 |- | | | ''[[:d:Q108385076|Мезенцев, Назар Федотович]]'' | 1927-10-19 | ''[[:d:Q27580041|Старопершино]]'' | | | | 2012-01-22 |- | | | ''[[:d:Q4056819|Geny Ageyev]]'' | 1929-10-30 | ''[[:d:Q4006652|Ust'-Uda]]'' | | | | 1994-01-11 |- | | | ''[[:d:Q4533739|Aleksandr Yudayev]]'' | 1930-05-25 | | [[галим]] | [[Газпром нефтехим Салават]] | | |- | | 1953 | ''[[:d:Q65145690|Соложенкин, Пётр Михайлович]]'' | 1930-06-30 | ''[[:d:Q4194594|Зуевка]]'' | [[галим]] | | | 2024-09-13 |- | | 1955 | ''[[:d:Q23656161|Sergey Leonov]]'' | 1931-10-01 | ''[[:d:Q1614814|Tyukhtetsky District]]'' | [[галим]] | Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты | | 1999-04-27 |- | | | ''[[:d:Q4113451|Alexander Vlasov]]'' | 1932-01-20 | [[Бабушкин (Бүрәтия)|Бабушкин]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | 2002-06-09 |- | | | ''[[:d:Q29865457|Анатолий Алексеевич Сидоров]]'' | 1932-08-01 | ''[[:d:Q1655502|Tulunsky District]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q19909683|Central Research Institute of Geological Prospecting for Base and Precious Metals]]'' | | 2021-08-29 |- | | | ''[[:d:Q4416713|Viktor Serbskiĭ]]'' | 1933-05-01 | [[Верхнеурал|Верхнеуральск]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | [[:commons:Category:Viktor Serbskiy|Viktor Serbskiy]] | 2011-01-09 |- | | | ''[[:d:Q4067791|Vladimir Antsiferov]]'' | 1933-11-26 | [[Владивосток]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | ''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]'' | | 2016-03-06 |- | | | ''[[:d:Q28665070|Boris Alekseevitsj Bayborodin]]'' | 1934 | [[Иркутск]] | [[галим]] | Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты | | 2016-08-09 |- | | 1957 | ''[[:d:Q60945116|Геннадий Алексеевич Ермаков]]'' | 1934-03-11 | [[Нижнеудинск]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | 1999-04-18 |- | | 1958 | ''[[:d:Q4429147|Anatoly Sorokin]]'' | 1935-08-12 | [[Хабарау|Хабаровск]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q30274464|Institute of Geology and Nature Management]]'' | | 2025-10-25 |- | | | ''[[:d:Q19918450|Щапов, Юрий Степанович]]'' | 1935-11-07 | [[Иркутск өлкәсе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4286207|Gennady Mashkin]]'' | 1936-03-13 | [[Хабарау|Хабаровск]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | 2005-01-23 |- | | 1959 | ''[[:d:Q123052051|Vladimir Zuev]]'' | 1937-01-25 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q294508|ALROSA]]''<br/>''[[:d:Q134998919|Botuobinskaya Geological Exploration Expedition]]'' | [[:commons:Category:Vladimir M. Zuev|Vladimir M. Zuev]] | |- | | | ''[[:d:Q55650223|Vladimir Agalov]]'' | 1938-01-28 | ''[[:d:Q4078100|Barguzin]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Agalov|Vladimir Agalov]] | |- | | | ''[[:d:Q19911254|Leonid Nemenko]]'' | 1938-03-01 | ''[[:d:Q4512623|Cherevki]]'' | | | | 2020-08-11 |- | | | ''[[:d:Q39389374|Vsevolod Anfilogov]]'' | 1938-11-25 | [[Могоча]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Vsevolod Anfilogov|Vsevolod Anfilogov]] | 2023-10-29 |- | | | ''[[:d:Q21152640|Mikhail Innokentyevich Semyonov]]'' | 1938-11-26 | ''[[:d:Q4234336|Корсунгай]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Semyonov|Mikhail Semyonov]] | 2019-10-18 |- | | 1962 | ''[[:d:Q138821889|Sergey Kostrovitsky]]'' | 1939-07-04 | [[Новгород-Сиверскый|Новһород-Сиверскый]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q24239466|Institute of the Earth's Crust]]''<br/>''[[:d:Q30266846|A. P. Vinogradov Institute of Geochemistry]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4366876|Yury Nikolayevich Pogrebnichko]]'' | 1939-10-25 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Pogrebnichko|Yuri Pogrebnichko]] | |- | | | [[Роберт Хафизев]] | 1940-01-05 | [[Ядегәр (Кукмара районы)|Ядегәр]] | | | | 2009-12 |- | 1959 | 1964 | ''[[:d:Q15080790|Vladimir Piskunov]]'' | 1941-04-08 | [[Черемхово (Иркутск өлкәсе)]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Piskunov|Vladimir Piskunov]] | 2024-10-05 |- | | | ''[[:d:Q102105640|Овченков, Вячеслав Иванович]]'' | 1941-08-21 | [[Иваново]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4506127|Gennady Tsukanov]]'' | 1946-04-10 | ''[[:d:Q2626661|Ust-Orda Buryat Okrug]]'' | [[инженер]] | | | 2014-03-19 |- | | | ''[[:d:Q4368820|Vladimir Pozdnyakov]]'' | 1946-06-30 | ''[[:d:Q1027021|Zhatay]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Pozdnyakov|Vladimir Pozdnyakov]] | |- | | 1969 | ''[[:d:Q131722190|Ivan Antipin]]'' | 1946-08-18 | ''[[:d:Q2476679|Ust-Maya]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q294508|ALROSA]]''<br/>''[[:d:Q134998919|Botuobinskaya Geological Exploration Expedition]]'' | [[:commons:Category:Ivan Antipin|Ivan Antipin]] | 2025-01-08 |- | | | ''[[:d:Q4209973|Vladimir Kalitin]]'' | 1947-02-19 | ''[[:d:Q2218658|Zeysky District]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4412877|Седин, Александр Фёдорович]]'' | 1947-03-21 | [[Чита]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q55650549|Vladimir Bavlov]]'' | 1947-05-24 | ''[[:d:Q1942536|Mogoytuy]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Bavlov|Vladimir Bavlov]] | |- | | | ''[[:d:Q4140881|Boris Govorin]]'' | 1947-06-27 | [[Иркутск]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Boris Govorin|Boris Govorin]] | |- | | | ''[[:d:Q85327120|Шарапов, Владимир Иванович]]'' | 1947-07-09 | [[Иркутск өлкәсе]] | | ''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]''<br/>[[Сембер дәүләт техник университеты]] | | 2020-01-01 |- | | | ''[[:d:Q4288664|Valentin Mezhevich]]'' | 1947-08-17 | [[Тулун]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Valentin Mezhevich|Valentin Mezhevich]] | |- | | | ''[[:d:Q30346283|Stepan Zhiryakov]]'' | 1948-03-02 | ''[[:d:Q167271|Pervomaysky, Zabaykalsky Krai]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Stepan Zhiryakov|Stepan Zhiryakov]] | 2025-07-28 |- | | | ''[[:d:Q59315167|Valery Usatyuk]]'' | 1948-06-14 | [[Бишкәк]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Valery Usatyuk|Valery Usatyuk]] | |- | | | ''[[:d:Q96387252|Viktor Mashinskiy]]'' | 1949-11-03 | [[Бирюсинск|Бирүсинск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Mashinskiy|Viktor Mashinskiy]] | |- | | | ''[[:d:Q4141988|Ivan Michaylovitsj Golovnich]]'' | 1950 | [[Иркутск өлкәсе]] | [[галим]] | | | |- | | | ''[[:d:Q50843002|Viktor Vasilevitsj Voronov]]'' | 1950-12-09 | [[Чита]] | [[галим]] | [[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]<br/>[[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | | |- | | | ''[[:d:Q4454589|Yury Ten]]'' | 1951-09-27 | [[Невельск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | 2003-07-21 |- | | 1974 | ''[[:d:Q130286340|Aleksandr Veprev]]'' | 1951-12-10 | ''[[:d:Q1658299|Ust-Ilimsky District]]'' | ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q484876|chief executive officer]]'' | ''[[:d:Q18405664|National Institute of Aviation Technologies JSC]]''<br/>[[Иркутск авиация заводы|Өркет авиация завыты]] | | |- | | | ''[[:d:Q107749662|Голышев, Павел Александрович]]'' | 1952-07-05 | [[Нерчинск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | |- | | 1978 | ''[[:d:Q135285341|Alexander Artemov]]'' | 1953-03-02 | ''[[:d:Q1627105|Sherlovaya Gora]]'' | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]'' | ''[[:d:Q4063897|Amakinskaya Geological Exploration Expedition]]''<br/>''[[:d:Q134998919|Botuobinskaya Geological Exploration Expedition]]''<br/>''[[:d:Q294508|ALROSA]]'' | [[:commons:Category:Alexander Artemov|Alexander Artemov]] | 2009-07-05 |- | | | ''[[:d:Q4180023|Жигмытов Баяр Тумурович]]'' | 1953-08-23 | [[Смоленск]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | | 2025-10-26 |- | | | ''[[:d:Q29864930|Sergey Brilka]]'' | 1954-03-14 | ''[[:d:Q16015062|Anga]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Sergey Brilka|Sergey Brilka]] | |- | | 1980 | ''[[:d:Q63079392|Бадамсурэн Хоохор]]'' | 1955 | ''[[:d:Q235579|Ömnögovi Province]]'' | ''[[:d:Q484876|chief executive officer]]''<br/>''[[:d:Q21328637|member of the State Great Khural]]'' | ''[[:d:Q4426575|Совместное монголо-российское предприятие Монголросцветмет]]''<br/>''[[:d:Q933606|Erdenet Mining Corporation]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q60694906|Mark Meyerovich]]'' | 1956-06-19 | [[Иркутск]] | ''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты | | 2018-10-18 |- | | 1980 | ''[[:d:Q134705343|Elena Pospeeva]]'' | 1958-01-26 | | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q294508|ALROSA]]''<br/>''[[:d:Q4201625|Trofimuk Institute of Petroleum Geology and Geophysics, Siberian Branch of Russian Academy of Sciences (IPGG SB RAS)]]''<br/>''[[:d:Q4418276|Себер геология, геофизика һәм минераль чимал ФТИ]]'' | [[:commons:Category:Elena Pospeeva|Elena Pospeeva]] | |- | | | ''[[:d:Q67203167|Mikhail Shubenkov]]'' | 1958-04-16 | [[Иркутск]] | ''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q63869905|Alexei Barantsev]]'' | 1959-11-11 | ''[[:d:Q994485|Ust-Barguzin]]'' | [[эшкуар]] | | | |- | | 1986 | ''[[:d:Q60830695|Sergei Vasilievich Serebrennikov]]'' | 1962-02-01 | ''[[:d:Q940996|Alarsky District]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q18342436|Ekaterina Ivanova]]'' | 1962-04-01 | ''[[:d:Q2550784|Kurshim District]]'' | ''[[:d:Q9149093|альпинист]]'' | | | 1994-10-10 |- | | 1984 | ''[[:d:Q124295714|Igor Zyryanov]]'' | 1962-04-23 | [[Черемхово (Иркутск өлкәсе)]] | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q294508|ALROSA]]''<br/>[[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]] | | |- | | | ''[[:d:Q130384011|Viktor Kalashnikov]]'' | 1963-05-26 | [[Гусиноозёрск|Гусиноозөрск]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Viktor Kalashnikov|Viktor Kalashnikov]] | |- | | | ''[[:d:Q4287305|Oleg Medvedev]]'' | 1966-01-31 | [[Иркутск]] | ''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q2643890|вокалист]]''<br/>''[[:d:Q855091|гитарист]]''<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Medvedev|Oleg Medvedev]] | |- | | | ''[[:d:Q19886305|Дмитри Бердников]]'' | 1966-07-24 | [[Ангарск]] | | | | |- | | 1996 | ''[[:d:Q127273337|Vladislav Zhukov]]'' | 1973-03-11 | | | | | |- | | | [[Михаил Корняков]] | 1974-08-30 | [[Алдан (шәһәр)|Алдан]] | [[галим]] | | | |- | | | ''[[:d:Q62713966|Aleksandr Zhukov]]'' | 1974-12-29 | [[Карагай районы]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Aleksandr Zhukov|Aleksandr Zhukov]] | |- | | | ''[[:d:Q18786100|Nikita Obolkin]]'' | 1978-09-12 | [[Иркутск]] | ''[[:d:Q18702210|bandy player]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q114772402|KwakTube]]'' | 1992-02-02 | | ''[[:d:Q17125263|ютубчы]]''<br/>''[[:d:Q27658988|reality television participant]]'' | | | |- | 1994<br/>1987-09-01 | 1998<br/>1992-06-30 | ''[[:d:Q58192220|K.V.Suslov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты | | |- | 1997-09-01 | 2000-09-01 | ''[[:d:Q58352646|Vladislav Demyanov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Иркутск дәүләт бәйләнеш юллары университеты|Иркутск дәүләт тимер юл транспорты университеты]] | | |- | 1972-09-01 | 1977-06-30 | ''[[:d:Q83154641|Natalia A Belogorlova]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4203307|A.E. Favorsky Irkutsk Institute of Chemistry]]'' | | |- | 1998-09-01 | 2003-06-15 | ''[[:d:Q86447772|Irina Sterkhova]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4203307|A.E. Favorsky Irkutsk Institute of Chemistry]]''<br/>''[[:d:Q39411201|Schlumberger Moscow Research Center]]'' | | |- | 2013 | 2014 | ''[[:d:Q99585861|Vadim N Nurminsky]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4418294|Siberian Institute of Plant Physiology and Biochemistry]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q109485376|Каргапольцев, Сергей Константинович]]'' | | | [[галим]] | [[Иркутск дәүләт бәйләнеш юллары университеты|Иркутск дәүләт тимер юл транспорты университеты]] | | |- | | | ''[[:d:Q117599969|Aleksandr Aleksandrov]]'' | | [[Свирск]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Горощенова О.А. От навигацкой школы к техническому университету (1754-2015). — монография. — Иркутск: ИРНИТУ, 2015. — С. 3-160. — 242 с. — ISBN 978-5-8038-1030-8. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Портал|Мәгариф|Мәскәү}} * [[Россия югары уку йортлары исемлеге]] [[Төркем:1930 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Әлифба буенча университетлар]] [[Төркем:Россия университетлары]] [[Төркем:Техник югары уку йортлары]] [[Төркем:Иркутск университетлары]] cqnk8zt8v4c36jdb5hld8xa6epgf2ib 0 390247 5839367 3822022 2026-05-04T11:23:13Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839367 wikitext text/x-wiki {{исемен үзгәртергә|Синтез (су тубы)}} {{Спорт клубы|Исем=[[Файл:Water polo pictogram.svg|30px]] Синтез|Нигезләнгән=[[1974]]|Урыннар саны=500|Сайт=http://sintez-kazan.ru/|Урын={{Байрак|Казан}} [[Казан]], [[Хөсәен Ямашев проспекты (Казан)|Хөсәен Ямашев проспекты]], 7|Стадион=«Оргсинтез» бассейны|Тренер=[[Андрей Белофастов]]|Президент=[[Ирек Зиннуров]]|Логотип=Синтез (ватерпольный клуб).png|Логоның ас язуы=}} '''«Синтез»''' — [[Казан]] шәһәреннән ир-атлар [[су тубы]] клубы. == Тарих == «Синтез» су тубы клубы 1974 елның ноябрендә нигезләнә. 1975 елда «Синтез» [[Россия Совет Федератив Социалистик Җөмһүрияте|РСФСР]] чемпионатынның беренче лигадасында катнаша башлый. 1977 елда команда РСФСР чемпионатының көмеш медальләрен яулый. Команданың биш уенчысы РСФСР җыелма командасы составына кертелә. Шул ук елда Казан су полочылары Бөтенроссия яшьләр уеннарында җиңү яулый. 1980 елда «Синтез» РСФСР чемпионатының алтын медальләрен яулый. 1985 һәм 1989 елларда су тубы клубы янәдән РСФСР чемпионатының чемпионы булалар.Су тубы буенча [[Россия]] чемпионатының югары лигасында «Синтез» командасы 1993 елдан бирле чыгыш ясый башлый. 1995 елда Казан су полочылары [[Европа]] Кубокларында катнашу хокукына ирешә. 2004 елның июнендә команданың баш тренеры итеп Захаров Владимир Николаевич билгеләнә. 2006—2007 еллар сезонында «Синтез» су тубы клубы үз тарихында беренче тапкыр су тубы буенча Россия чемпионы була, шулай ук «Len Trophy» Кубогын яулый.<ref>{{Сылтама|http://rt-online.ru/p-rubr-sport-43312/|«Синтез» завоевал Кубок ЛЕН-трофи}}</ref>. 2010-2011 еллар сезонында команда икенче тапкыр су тубы буенча Россия Кубогына ия була. 2017 елда [[Андрей Белофастов]] клубның баш тренер итеп билгеләнә<ref>{{Сылтама|https://infosport.ru/person/vodnoe-polo/belofastov-andrei-vladimirovich|БЕЛОФАСТОВ Андрей Владимирович}}</ref>. 2018 елның 2 маенда «Синтез» су тубы клубы тарихта беренче тапкыр су тубы буенча [[Россия]] Суперкубогына — «Адмирал Феодор Ушаковов Кубогы»на ия була<ref>{{Сылтама|https://tass.ru/sport/5172812|"Синтез" стал обладателем Суперкубка России по водному поло}}</ref>. == Казанышлар == [[Файл:Матч «Синтез» (Казань) - «Штурм-2002» (Чехов).jpg|мини|340x340пкс|«Синтез» — «Штурм-2002» матчы]] === Милли === * Россия чемпионы (2007, 2020); * Россия чемпионатының көмеш призеры (2006, 2008; 2010; 2012; 2013; 2014; 2016; 2017); * Россия чемпионатының бакыр призеры (2005, 2009, 2011<ref>{{Сылтама|https://www.tatar-inform.ru/news/sport/28-04-2011/sintez-zavoeval-bronzu-chr-4987965|«Синтез» завоевал «бронзу» ЧР}}</ref>, 2018); * 2005 һәм 2010 елгы Россия Кубогы иясе * РСФСР чемпионы (1980, 1985, 1989); * РСФСРның көмеш призеры (1977); * Бөтенроссия яшьләр Уеннары җиңүчесе (1977, 1980); === Халыкара === * ЛЕН-трофи иясе (2007) * ЛЕН-трофи финалисты (2006, 2016). == Состав == [[Файл:Члены спортивного клуба «Синтез».jpg|мини|340x340пкс|«Синтез» спорт клубы әгъзалары]] 2018—2019 еллар сезонында «Синтез» су тубы командасы түбәндәге составта тәкъдим ителә: {| class="wikitable" |'''№''' |'''ФИО (тулысынча)''' |'''Туган көне''' |'''Спорт исеме''' |- |1.       |Бугайчук Алексей Юрьевич |30.03.1989 |спорт мастеры |- |2.       |Рыжов-Аленичев Алексей Сергеевич |20.02.1989 |спорт мастеры |- |3.       |Антонов Антон Олегович |01.06.1983 |спорт мастеры |- |4.       |Магомаев Лев Русланович |01.02.1989 |спорт мастеры |- |5.       |Одинцов Артем Александрович |16.01.1988 |спорт мастеры |- |6.       |Гиниятов Адель Ильдарович |22.01.1996 |спорт мастерлыгына кандидат |- |7.       |Фатахутдинов Артур Альбертович |28.02.1984 |Халыкара класслы спорт мастеры |- |8.       |Закиров Арслан Рустемович |22.03.1997 |спорт мастерлыгына кандидат |- |9.       |Манафов Равиль Амирович |22.06.1985 |Халыкара класслы спорт мастеры |- |10.    |Нежинский Владимир Владимирович |16.11.1995 |спорт мастеры |- |11.    |Макас Артем Петрович |31.08.1993 |спорт мастеры |- |12.    |Васильев Егор Андреевич |30.04.1996 |спорт мастеры |- |13.    |[[Эмиль Зиннуров|Зиннуров Эмиль Ирекович]] |26.03.1999 |спорт мастеры |- |14.    |Зинатуллин Альберт Разимович |27.04.1990 |спорт мастеры |- |15. |Васильев Егор Денисович |23.07.2001 |спорт мастерлыгына кандидат |- |16.    |Хазиахметов Искандер Рустемович |03.07.1997 |спорт мастерлыгына кандидат |- |17.    |Чирков Игорь Сергеевич |08.10.1999 |спорт мастерлыгына кандидат |- |18.    |Серебренников Никита Ярославович |21.09.2001 |спорт мастерлыгына кандидат |- |19.    |Махиянов Аскар Ильмирович |30.04.2001 |спорт мастерлыгына кандидат |- |20.    |Андриянов Артем Андреевич |05.04.2001 |спорт мастерлыгына кандидат |} [[Файл:Фасад_бассейна_Оргсинтез_(Казань).JPG|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%A4%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B4_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D1%80%D0%B3%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7_(%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8C).JPG|мини|250x250пкс|«Оргсинтез»{{Deadlink|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} бассейны]] == Бассейн == «Синтез» ватерполо командасының базасы — «Оргсинтез» бассейны. Ул 1973 елда Казан [[Казаноргсинтез|Органик синтез заводы]] акчасына төзелә<ref>{{Сылтама|https://www.kazanorgsintez.ru/about/sotsialnaya-politika/obekty-sotsialnoy-sfery.php|ОБЪЕКТЫ СОЦИАЛЬНОЙ СФЕРЫ}}</ref>. Нигез салынганнан алып бүгенге көнгә кадәр (2021 ел) Казаноргсинтез тарафыннан финанслана. Бассейн бинасын реконструкцияләү һәм коммуникацион системаларны һәм җиһазларны модернизацияләү 2018 елда үткәрелә. Бассейнда өч ванны урнашкан, шуларның берсе — 50 метрлы, 8 юл һәм 550 урынлык трибуналар бар. == Искәрмәләр == <references /> == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://sintez-kazan.ru/ «Синтез» рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160921225323/http://www.sintez-kazan.ru/ |date=2016-09-21 }} == Моны да карагыз == {{Татарстан спорт оешмалары}} {{MyTatarstan2020}} [[Төркем:Казан спорт клублары]] em45c4y3320wws5yyzg6amv7nia6fsx 0 409414 5839352 4874576 2026-05-04T06:48:28Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5839352 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 273255400 }} '''Бетек''' ({{lang-kk|Бітік}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 189 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 99,47 %, башка халыклар — 0,53 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13651692. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | 1918-06-01 | ''[[:d:Q4054470|Mikhail Abdolov]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | 2006-05-11 | ''[[:d:Q13651691|Bulan]]'' |- | 1944-04-28 | [[Әнвәр Акчурин]] | [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]] | [[галим]] | | 2015-05-27 | [[Алматы]] |} {{Wikidata list end}} == Шәхесләр == * [[Әнвәр Акчурин]] (1944―2015), механика өлкәсендә белгеч, фән докторы, профессор. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} njcinpdccnzmbchd1ufgwa18ityrgzi 0 422277 5839197 3241098 2026-05-03T12:04:06Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839197 wikitext text/x-wiki Сафин Нургали Сафа улы – партия һәм дәүләт эшлеклесе. == Хезмәт юлы башлану == 1920 елның 25 августында Кызыл юл районының (хәзер Арча районы) Мәмсә авылында туган. Авылдагы җидееллык мәктәпне тәмамлаганнан соң 1937 елда Казанга килә. Кыска сроклы курслар үтә һәм электромонтер булып хезмәт юлын башлый. == Бөек Ватан сугышында катнаәу == 1940 елда ул Кызыл Армия сафларында. Солдат хезмәтен Ерак Көнчыгышта башлый. Тиздән Бөек Ватан сугышы башлана һәм ул хезмәт иткән частьны ашыгыч рәвештә Көнбатышка күчерәләр. Н.Сафин Беренче Белоруссия фронты гаскәрләре составында озын сугыш юлы үтә. Польшаны азат итү сугышларында, Берлинны алуда катнаша. Җиңү көнен дә шунда каршылый. Сугышчан батырлыклары өчен Икенче дәрәҗә Ватан сугышыордены, медальләр белән бүләкләнә. == Җитәкчелек эше башлану == Армия сафларыннан Н.Сафин 1946 елда гына кайта. 1946-1949 елларда ул ВЛКСМның Кызыл Юл район комитетының беренче секретаре булып эшли. 1949-1951 елларда Казанда ВКП(б) өлкә комитеты каршындагы партия мәктәбендә укый. Партия мәктәбен тәмамлагач Н.Сафин Чепья районына җибәрелә. 1951-1952 елларда—партия райкомының бүлек мөдире, 1952-1954 елларда—партиянең район комитеты секретаре, партия райкомының Г.Димитров исемендәге Чепья МТСы зонасы буенча секретаре. 1957 елда КПССның Чепья район комитетының беренче секретаре итеп сайлана. == Балтач районы җитәкчесе булу чоры == Чепья һәм Балтач районнарының берләштерелүе белән ул 1958 елда Балтач райкомының беренче секретаре итеп сайлана. Бу постта 1962 елга кадәр эшли. Шулай итеп Н.С.Сафинның ун елдан артык гомере сугыштан соңгы илне аякка бастыру чорында Чепья һәм Балтач районнарына җитәкчелек итүгә багышлана. == Алабуга һәм Әгерҗе районнарында җитәкчелек роле == Н.Сафин 1962-1964 елларда Алабуга, 1964-1980 елларда Әгерҗе районнары партия оешмаларын җитәкләде. == Депутатлык һәм делегатлык хезмәтләре == Татарстан АССР Югары Советының алтынчы-тугызынчы чакырылышлары депутаты итеп сайланды. 1963-1968 елларда Татарстан АССР Югары Советы рәисе урынбасары булды. 1961-1978 елларда—КПССның Татарстан өлкә комитеты әгъзасы, аның ревизия комиссиясе әгъзасы. 1966 елда КПССның 23-съездында делегат булып катнашты. == Дәүләт бүләкләре == Хезмәттәге батырлыклары өчен Н.Сафин 1966 һәм 1971 елларда ике мәртәбә Хезмәт Кызыл Байрагы орденнары белән бүләкләнде. Аңа шулай ук ике мәртәбә Татарстан АССР Югары Советының Мактау Грамоталары тапшырылды. == Гаиләсе == Җәмәгате - Наилә Сафина гомерен педагоглык эшенә багышлады Олы кызлары - Альмира табиб-хирур Кече кызлары Резеда - табиб-гинеколог Олы уллары Наил - Идел буе округында арбитраж судында судья Кече уллары Ринат Сафин - Казан шәһәре Идел буе районының суд рәисе Н.С.Сафин Казан шәһәрендә вафат булды. == Чыганаклар: == Балтач энциклопедиясе, 2010 https://sudact.ru/arbitral/judge/S1gM4DAWlvQl/ https://судьи-россии.su/sudii/view/id/36748/from/4{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} http://privolzhsky.tat.sudrf.ru/modules.php?name=info_court&id=33 {{Tatar 4.0-2021}} le6wkxduqnpcqa2tx1ljfgti3da2l8d 0 422544 5839276 3077109 2026-05-03T23:39:46Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839276 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = '''Рифгать Мөбарәков''' | рәсем = Рифгать_Мөбарәков.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = Рифгать Мөбарәков | тулы исем = Мөбарәков Рифгать Госман улы | һөнәр = инженер, химик, сәясәтче | альма-матер = [[Казан милли тикшеренү технология университеты]] | эш бирүче = «Саянскхимпласт» АҖ | туу датасы = 15.02.1951 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Балык Бистәсе районы]] [[Балтач (Юлсубино)]] | гражданлык = [[Россия]] | милләт = татар }} '''Мөбарәков Рифгать Госман улы''' ([[1951 ел]]ның 15 феврале, [[Балык Бистәсе районы]], [[Татарстан АССР]]) - «Саянскхимпласт» АҖ җитештерү буенча директоры, техник фәннәр кандидаты (1998), Россиянең атказанган инженеры (2005), Россия Федерациясенең атказанган химигы (2006). 3, 4, 5 һәм 6 нчы чакырылыш [[Саянск]] шәһәре Думасы депутаты. [[Саянск]] шәһәренең Мактаулы гражданины (2011). == Биографиясе == [[1951 ел]]ның 15 февралендә [[Татарстан АССР]]ның [[Балык Бистәсе районы]] [[Балтач (Юлсубино)]] авылында туган. Урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, [[1968 ел]]да Казан шәһәренең һөнәри училищесына укырга керә. Аны 5нче разрядлы химия производствосы аппаратчигы квалификациясе белән тәмамлый. [[Казан милли тикшеренү технология университеты|Киров исемендәге Казан химия-технология институты]]на укырга керә. Аны 1975 елда тәмамлый, инженер-технолог белгечлеге ала. Җитештерү эшчәнлеген «Химпром» Усоль-Себер җитештерү берләшмәсендә институттан яшь белгеч буларак юнәлеш буенча башлый. Усольскиның "Химпром" ында винилхлорид җитештерү цехына 6нчы разрядлы синтез бүлеге аппараты эшчесе буларак кабул ителә. Аннары смена мастеры, смена башлыгы һәм, поливинилхлорид җитештерү цехларын эмульсия ысулы белән берләштергәннән соң, берләштерелгән цех технологы итеп билгеләнә. Бу вазыйфада 1986 елга кадәр эшли. [[СССР]]ның XI бишьеллыгы ударнигы (1985). [[1986 ел]]да Зимин химия заводына винилхлорид җитештерү башлыгы урынбасары итеп җибәрелә. [[1986]]-[[1997 ел]]ларда - "Саянскхимпром" ААҖнең хлорорганик продуктлар җитештерү буенча баш технологы. [[1988 ел]]да «Полимер» заводының баш инженеры итеп билгеләнә. [[1997]] — "Саянскхимпро " ААҖнең сыйфат буенча баш инженер урынбасары. [[1997 ел]]дан - "Саянскхимпром" ААҖ баш инженеры (аннары — «Саянскхимпласт» ААҖ, «Саянскхимпласт»АҖ). 1998 елда техник фәннәр кандидаты диссертациясен яклый<ref>{{Статья|ссылка=https://www.dissercat.com/content/gidravlika-i-massoobmen-v-barbotazhnom-reaktore-khlorirovaniya-etilena|автор=Рифгат Гусманович Мубараков|заглавие=Гидравлика и массообмен в барботажном реакторе хлорирования этилена|год=1998|язык=ru|место=Иркутск}}</ref><ref>{{Статья|ссылка=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=30179192|автор=Рифгат Гусманович Мубараков|заглавие=Гидравлика и массообмен в барботажном реакторе хлорирования этилена|год=1998|язык=ru|страницы=24}}</ref>. Диссертациянең темасы - «Гидравлика и массообмен в барботажном реакторе хлорирования этилена». СССР һәм Россия Федерациясенең уйлап табуларга барлыгы 9 патенты бар. Барлык уйлап табулар да «Саянскхимпласт» АҖ белгечләре тарафыннан Иркутск химия машина төзелеше фәнни-тикшеренү институты галимнәре белән берлектә үзләштерелгән һәм гамәлгә кертелгән реаль җитештерү процессларыннан гыйбарәт<ref>{{Cite web|lang=|url=https://new.fips.ru/iiss/document.xhtml?faces-redirect=true&id=f9ceba072dce9a108088877f373bfcf5|title=Описание изобретения к авторскому свидетельству СССР. Реактор прямого хлорирования этилена|author=|website=|date=|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://new.fips.ru/iiss/document.xhtml?faces-redirect=true&id=9394660414c9392a4c8331e1e291ed27|title=Описание изобретения к авторскому свидетельству СССР. Реактор хлорирования этилена|author=|website=|date=|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://new.fips.ru/iiss/document.xhtml?faces-redirect=true&id=e478e6d567f27858025378d572264268|title=Описание изобретения к патенту. Барботажный реактор прямого хлорирования этилена|author=|website=|date=|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://new.fips.ru/iiss/document.xhtml?faces-redirect=true&id=bb0c52f7a6ed38619a76558305fa720c|title=Описание изобретения к патенту. Способ получения дихлорэтана|author=|website=|date=|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://new.fips.ru/iiss/document.xhtml?faces-redirect=true&id=59d064166f53c1fac9a5f7b7bc5e2f2c|title=Описание изобретения к патенту. Реактор прямого хлорирования этилена|author=|website=|date=|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://new.fips.ru/iiss/document.xhtml?faces-redirect=true&id=ed1307afc95696bdb6d4cf58267abd0a|title=Описание изобретения к патенту. Способ получения 1,2-дихлорэтана|author=|website=|date=|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://new.fips.ru/iiss/document.xhtml?faces-redirect=true&id=85940e2b96c64c0d627bb5b91a9a6425|title=Описание изобретения к патенту. Способ получения рассола для электролиза|author=|website=|date=|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://new.fips.ru/iiss/document.xhtml?faces-redirect=true&id=4f934454af6683d06311fca3deb9d1d9|title=Описание изобретения к патенту. Способ извлечения хлора из отходов в производстве хлора и винилхлорида|author=|website=|date=|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://new.fips.ru/iiss/document.xhtml?faces-redirect=true&id=b52dca27c296ecbf99249cef2eb9da86|title=Описание изобретения к патенту. Способ получения винилхлорида пиролизом 1,2-дихлорэтана|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>. 2000, 2004, 2008 һәм 2012 елларда Саянск халкы тарафыннан шәһәр Думасына сайлана. Шәһәр Думасы координаторы (рәисе), бюджет һәм икътисад мәсьәләләре буенча комиссия рәисе<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://www.dumasayansk.ru/news/2358.html|title=Официальный сайт Думы города Саянска. Сегодня отмечает свой юбилей депутат городской Думы и почетный гражданин города Саянска Р.Г.Мубараков.|website=http://www.dumasayansk.ru/|accessdate=2021-02-16|archivedate=2021-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120222455/http://www.dumasayansk.ru/news/2358.html}}</ref>. «Саянскхимпласт» АҖ баш инженеры буларак Р. Г. Мөбарәковның эш дәверендә предприятиедә эшләп килүче җитештерү шартларында масштаблы проектлар тормышка ашырылды: хлор производствосы конверциясе, ПВХ суспензиясенең яңа киптерү системасы төзелеше, поливинилхлоридтан продукциянең яңа төрләрен үзләштерү, уникаль патентланган технология буенча эшләүче реконструкцияләнгән солерудникны һәм водородта парогенератор җайланмасын файдалануга тапшыру. 2006 елда завод Россиядә беренчеләрдән булып хлор алуның мембран методы кертелде, бу җитештерүнең экологик куркынычсызлыгы мәсьәләсен принципиаль хәл итәргә мөмкинлек бирде. Полимер производствосы реконструкцияләнде, бу хезмәт җитештерүчәнлеген арттырырга, продукциянең үзкыйммәтен киметергә һәм предприятиенең сәнәгать куркынычсызлыгын тәэмин итәргә мөмкинлек бирде. Тулаем алганда, 2017 елга предприятиедә төп узеллар һәм агрегатлар модернизацияләнгән, предприятие белән идарә итүнең бөтен системасы тулысынча компьютерлаштырылган, яңа заманча технологияләр кертелгән. Бу «Саянскхимпласт» АҖнә 350 мең тоннага кадәр ПВХ, 216 мең тонна каустик сода һәм үз производстволарын тәэмин итү өчен елына 183,6 мең тонна хлор чыгарырга мөмкинлек бирде. Компания арттырылган куәтләрне җитәрлек дәрәҗәдә тәэмин итү өчен углеводород чималының үз базасын булдыру буенча планны тормышка ашыра<ref>{{Cite web|url=http://www.sibvinyl.ru/press/news/index_389.html|title=АО Саянскхимпласт / Пресс-центр / Новости|website=www.sibvinyl.ru|accessdate=2021-02-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sibvinyl.ru/press/news/index_394.html|title=АО Саянскхимпласт / Пресс-центр / Новости|website=www.sibvinyl.ru|accessdate=2021-02-16}}</ref>. [[2000 ел]]да [[Иркутск өлкәсе]] губернаторы фән һәм техника буенча лауреат дипломы белән бүләкләнә. [[Иркутск өлкәсе]]нең хезмәт ветераны (1997), [[Россия Федерациясе]]нең Мактаулы химигы (2002), [[Россия Федерациясе]]нең атказанган инженеры (2005), [[Россия Федерациясе]]нең Атказанган химигы (2006)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://kremlin.ru/acts/bank/23942|title=Указ Президента Российской Федерации от 22.06.2006 г. № 633|website=Президент России|accessdate=2021-02-16}}</ref>. [[2005 ел]]ның 22 ноябрендә «Икътисадның реаль секторында яңа дәүләт экологик сәясәте» Бөтенроссия конференциясен оештыру комитеты карары белән «Әйләнә-тирә мохитне саклау өлкәсендәге казанышлары өчен» мактау медале белән бүләкләнде. Р. Г. Мөбарәков инженерлык фикере өлкәсендәге күп санлы казанышлары өчен ике тапкыр Гомумроссия инженерлар җыелышына делегат итеп сайланган, Россиянең югары инженер составына кергән (2010) һәм Россия инженерлык Академиясенең хакыйкый әгъзасы булып тора<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://www.info-rae.ru/chleny-akademii/chleny-akademii-2/|title=Члены Академии {{!}} Российская инженерная академия|accessdate=2021-02-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.slaviza.ru/vis.html|title=Высший инженерный совет России|website=www.slaviza.ru|accessdate=2021-02-16|archivedate=2020-02-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200219142706/http://www.slaviza.ru/vis.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/sostav-vysshego-inzhenernogo-soveta-rossii/viewer|title=Состав высшего инженерного Совета России|website=cyberleninka.ru|accessdate=2021-02-16}}</ref>. «Саянск шәһәре» муниципаль берәмлеге Думасының 5 нче чакырылыш карары белән Р. Г. Мөбәрәковка «Саянск шәһәренең Мактаулы гражданины» исеме бирелде<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://www.admsayansk.ru/qa/1967.html|title=Администрация Саянска: Почетные граждане города Саянска|website=http://www.admsayansk.ru/|date=2012-04-18|accessdate=2021-02-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://i.irklib.ru/cgi/irbis64r_61/cgiirbis_64.exe?C21COM=S&I21DBN=HRONP&P21DBN=HRONP&S21ALL=%3C%2E%3EI%3D%D0%A1221%2F2011%2F34%2F39%3C%2E%3E|title=Саянские зори, 2011, № 34/39 (17 февр.)|website=Электронная краеведческая библиотека Хроники Приангарья|accessdate=2021-02-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://i.irklib.ru/cgi/irbis64r_61/cgiirbis_64.exe?C21COM=S&I21DBN=HRONP&P21DBN=HRONP&S21ALL=%3C%2E%3EI%3D%D0%9D761%2F2011%2F8%3C%2E%3E|title=Новые горизонты, 2011, № 8 (24 февр.)|website=Электронная краеведческая библиотека Хроники Приангарья|accessdate=2021-02-16}}</ref>. == Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре == * Россия Федерациясенең мактаулы химигы (2002) * Россия Федерациясенең атказанган инженеры (2005) * Россия Федерациясенең Атказанган химигы (2006) * Саянск шәһәренең мактаулы гражданины (2011) == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == {{Tatar 4.0-2021}} 5y019horr8q24qv915pvfannf51zrdw 0 423449 5839271 4438635 2026-05-03T23:02:20Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839271 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Ринат Билалов | рәсем = Ринат_Билалов.jpg | рәсем_зурлыгы = 200 | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Ринат Вагыйз улы Билалов | һөнәр = журналист | туу датасы = 19.05.1971 | туу җире = {{ туу җире|Венгрия|Маҗарстанда}} | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Казанның 1000 еллыгы истәлегенә медале}} | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Билалов}} '''Ринат Билалов''', Ринат Вагыйз улы Билалов (''Ринат Вагизович Билалов<ref>[https://www.tatar-inform.ru/ Главный редактор Билалов Ринат Вагизович.] tatar-inform.ru</ref>; [[1971 ел|1971 елның]] [[19 май|19 мае]], [[Венгрия]]'') ― журналист һәм медиаменеджер, «Бизнес Online» басмасының журналистлар коллективының элеккеге җитәкчесе, [[Татар-информ|«Татар-информ»]] мәгълүмат агентлыгы баш редакторы (2020 елдан)<ref>[https://news.myseldon.com/ru/news/index/242484207 Главным редактором ИА «Татар-информ» стал Ринат Билалов.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250417082354/https://news.myseldon.com/ru/news/index/242484207 |date=2025-04-17 }} news.myseldon.com, 16.12.2020{{ref-ru}}</ref>. == Тәрҗемәи хәле == 1971 елның 19 маенда [[Венгрия]]дә туган. Журналистикага 1988 елда [[Яр Чаллы|Чаллыда]] «Знамя коммунизма» газетасына штаттан тыш хәбәрче булып килгән. [[Казан дәүләт университеты]]ның журналистика, социология һәм психология факультетын тәмамлаган. 90нчы елларда ул «Камгэсэнергострой» гаммәви оешманың корпоратив [[Камские зори (газета)|массакүләм мәгълүмат чарасында]], «Три точки» яшьләр газетасында, [[«Аргамак» журналы]]нда эшләгән, Татарстан Телевидение һәм радиотапшырулар буенча дәүләт комитетының Чаллы шәһәрендәге редакциясе редакторы булган, «Новый город» басмасын нәшер иткән. 1996 елда [[Аргамак (журнал)|«Аргамак»]] журналы редакциясе кушуы буенча [[Сембер]]гә барып, җирле милли хәрәкәт турында «Сембердә — дөмбер» исемле язмасын чыгара. 2000 елда «Восточный экспресс» гәзите Р.Билаловның Чаллыдагы милли хәрәкәт турында мәкаләсен бастыра.<ref>Р. Билалов. От рассвета до заката. Челнинские «волки» в порваных штанах. // Восточный экспресс. — 2000. — № 3. — 1-7 декабря.</ref> Мәкалә ТИҮ җитәкчеләренең берсе [[Рафис Кашапов]] адресына хурлаулар белән тулы. Автоградтагы ул заманда көчле милли хәрәкәтенә түбәнсетеп карау бар. 2004—2006 елларда [[Восточный экспресс (газета)|«Восточный экспресс»]] газетасының баш мөхәррире булган, 2006—2008 елларда [[Молодежь Татарстана (гәҗит)|«Молодежь Татарстана»]] газетасын җитәкләгән. 2008—2015 елларда [[Бизнес онлайн|«Бизнес онлайн»]] эшлекле электрон газетасы шеф-редакторы. 2015 елның июненнән [[Татспиртпром|«Татспиртпром»]] АҖ генераль директорының мәгълүмати сәясәт буенча урынбасары. 2017—2020 елларда генераль директор буларак «Бизнес онлайн. Закамье» басмасын җитәкләгән. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 2005 ел ― [[«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://tatar-inform.tatar/news/society/16-12-2020/rinat-bilalov-tatar-inform-m-g-l-mat-agentlygyna-bash-m-h-rrir-itep-bilgel-nde-5792992 Ринат Билалов «Татар-информ» мәгълүмат агентлыгына баш мөхәррир итеп билгеләнде], [[Татар-информ|«Татар-информ»]], 16 Декабрь 2020 {{Тышкы сылтамалар}} {{start box}} {{succession box|before=[[Шамил Садыйков (1977)|Шамил Садыйков]]|after=?|years=2020—{{CURRENTYEAR}} |title= [[Татар-информ|«Татар-информ»]] {{comment|МА|мәгълүмат агентлыгы }} баш редакторы}} {{end box}} {{Tatar 4.0-2021}} {{DEFAULTSORT:Билалов, Ринат}} [[Төркем:Татар журналистлары]] [[Төркем:Татарстан журналистлары]] [[Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр]] fop1eabmw6gcx01f3kiokyievf1p9ra 0 459818 5839269 4144218 2026-05-03T22:36:07Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839269 wikitext text/x-wiki [[File:Mosquée-Moufia-2512.JPG|thumb|[[Сен-Дени (Реюньон)|Сен-Дени]] мәчете]] '''Реюньонда ислам''' ({{lang-fr|Islam à La Réunion}}) ― [[Франция регионнары|Франция регионы]] булган утрауда азчылык дине, аның тарафдарлары утрау халкының 2,15%<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=151|title=Religious Intelligence - Country Profile: Reunion (Department of Reunion)|date=2007-10-13|accessdate=2017-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071013201658/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=151|archivedate=2007-10-13}}</ref> ― 4,2% ын тәшкил итә<ref>{{Cite web|url=http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp?annee=2011|title=Populations légales 2013 {{!}} Insee|publisher=www.insee.fr |accessdate=2016-12-15}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.religion-facts.com/ru/v2/23/c12c188|title=Количество мусульмане в Реюньон сравнению с Доминика|publisher=www.religion-facts.com|accessdate=2017-05-21}}</ref>. == Тарих == Реюньон утравында X гасырга кадәр кеше яшәми. X гасырдан башлап утрауда мөселман моряклары булып китә, әмма даими яшәү өчен беренче күчеп килүчеләр утрауга [[христианлык]]ны алып килгән [[европа]]лылар була. Шуңа күрә [[католиклык|католиклар]] ― утрау халкының 90% ын тәшкил итә. [[Мөселман]]нар Рюньонга [[XIX гасыр]] уртасында күчеп килә башлый. Нигездә, алар [[Көньяк Азия]]дән, аерым алганда, [[Һиндстан]]ның [[Гөҗәрат]] (Гуджарат) штатыннан чыккан [[мөһаҗир]]ләр булган. Җирле диалектта Реюньонның барлык мөселманнарын, хәтта [[Һиндстан]] һәм [[Пакистан]]нан чыкканнарын да, {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Зараблар| зараблар |en|Zarabes}} дип атап йөртәләр <ref>{{Cite web|url=http://indiandiaspora.nic.in/diasporapdf/chapter6.pdf |title=Indian Diaspora in Reunion|author=|work=|date=|publisher=|deadlink=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100821114441/http://indiandiaspora.nic.in/diasporapdf/chapter6.pdf|archivedate=2010-08-21}}</ref>. == Халык саны һәм таралып утыру == Реюньонда Ислам тарафдарлары саны турында мәгълүматлар нык аерыла, бер мәгълүматка караганда, илдә 15 037 мөселман яши<ref name=":1" />, башка мәгълүматка караганда, 35 700 кеше – ислам тарафдары<ref name=":0" />. Рюньон мөселманнары өч җәмгыятькә бүленгән. Утраудагы мөселманнарның күп өлеше [[Хәнәфи мәзһәбе]]нә карый һәм XIX гасырда [[Гуджарат]]тан килгән зарабларның нәселе булып тора. [[Гуджарат]] штатыннан булган кенче төркем Рюньонга [[1972 ел]]дан күчеп килә башлый, алар [[Мадагаскар]]дан утраудагы сәяси вәзгыять аркасында качалар. Җирле диалектта «каранес» дип аталган бу һиндләр исламның башка тармагына ― [[шигыйлар]]га карый. Утрауда барлыкка килгән өченче мөселман җәмгыяте [[Коморлар|коморлылар]] дип атала һәм, нигездә, Реюньонга [[1970-еллар]]да [[Майотта]] утравыннан килгәннәр. Алар [[Шәфигый мәзһәбе]]нә карый. Утрауның барлык шәһәрләрендә дә [[мәчет]]ләр төзелгән <ref>{{Книга|заглавие=Peoples of Africa: Réunion-Somalia|издательство=Marshall Cavendish|год=2001-01-01|isbn=9780761471660|страниц=68|ссылка= https://books.google.com.ua/books?id=Tsqua-r16i4C&pg=PA412&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false}}</ref>. Аларның иң борынгысы ― Реюньон башкаласы [[Сен-Дени (Реюньон)|Сен-Денидагы]] [[Гуджарат|Гуджарат штатыннан]] чыккан мөселманнар тарафыннан [[1905 ел]]да төзелгән Нур әл-Ислам мәчете <ref>{{Cite web|url=http://www.patrimoine-religieux.fr/eglises_edifices/974-LaReunion/974011-Saint-Denis/123832-MosqueeNoor-E-Islam|title=Mosquée Noor-E-Islam - Eglises et patrimoine religieux de France|publisher=www.patrimoine-religieux.fr|accessdate=2017-05-21|archivedate=2018-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180325195004/http://www.patrimoine-religieux.fr/eglises_edifices/974-LaReunion/974011-Saint-Denis/123832-MosqueeNoor-E-Islam}}</ref>. Бу мәчет ― утрауның иң зур мәчете: бинаның озынлыгы 15 м тәшкил итә, гыйбадәт залы 150 дин тотучыны сыйдыра. Реюньонның мөселман җәмгыяте киләчәктә китапханәсе, телләр үзәге һәм конференцияләр залы булган мөселман мәдәни үзәген төзүне планлаштыра <ref>{{Cite news|title=La première mosquée de France est réunionnaise|date=2007-09-13|work=Témoignages.RE - http://www.temoignages.re |url= http://www.temoignages.re/culture/culture-et-identite/la-premiere-mosquee-de-france-est-reunionnaise,24711|accessdate=2017-05-21|language=fr}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://noor-e-islam.re/|title=Mosquée Noor-E-Islam - Première mosquée de France|publisher=noor-e-islam.re|accessdate=2017-05-21|archivedate=2017-06-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170609025922/http://noor-e-islam.re/}}</ref>. == Галерея == <gallery> File:ReU StDenis NoorIslam.jpg|Нур әл-Ислам мәчете ([[Сен-Дени (Реюньон)|Сен-Дени]]) File:Mosquée de St Louis 009.jpg|[[Сен-Луи (Реюньон)|Сен-Луи]] мәчете File:Mosquée de Saint Pierre (3822290586).jpg|[[Сен-Пьер (Реюньон)|Сен-Пьер]] мәчете File:La mosquée des Comoriens - panoramio.jpg|[[Коморлар|Коморлылар]] мәчете </gallery> == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр|2}}</small> == Сылтамалар == * [https://www.facebook.com/cir.run Рюньон Ислам мәдәни үзәгенең рәсми сайты.] [[facebook]] * [https://web.archive.org/web/20071013201658/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=151 Страна в профиле: Реюньон] {{Африкада ислам}} [[Төркем:Илләр буенча ислам]] [[Төркем:Реюньонда дин]] [[Төркем:Африкада ислам]] [[Төркем:Франциядә ислам]] ta50uknvooqk879aziohk4v4ln69k3u 0 461442 5839273 4457459 2026-05-03T23:15:31Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839273 wikitext text/x-wiki {{Театр эшлеклесе | исем = Ринат Ташимов | чын исем = | рәсем =Р.Ф.Ташимов.jpg | киңлеге = 200px | рәсем язуы = | туганда бирелгән исеме = Ринат Фәрит улы Ташимов | туу датасы = 4.03.1989 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], {{Туу урыны| Омск өлкәсе | Омск өлкәсендә}}, Муромцево районы, [[Инсәс]] | үлем датасы = | үлем җире = | һөнәр = актер, драматург, режиссер | гражданлыгы = {{байрак|СССР}} [[СССР]]→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | активлык еллары = 2006 — {{х.в.}} | псевдоним = | амплуа = | театр = А. Гончарук театр-студиясе<br/> ТОП-театр<br/> Коляда-театр<br/> Заманча драматргия үзәге | рольләр = | спектакльләр = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | imdb_id = 12519496 }} '''Ринат Ташимов''', Ринат Фәрит улы Ташимов (''[[1989 ел]]ның [[4 март]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[Омск өлкәсе]], Муромцево районы, [[Инсәс]]'') ― россияле драматург, сценарийчы, режиссер, актер<ref>{{Cite web|url=http://mxat.ru/authors/playwright/tashimov/|title=Ринат Ташимов|author=|website=МХТ им. Чехова|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-08-03|archivedate=2018-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180710133526/http://mxat.ru/authors/playwright/tashimov/}}</ref>. == Тәрҗемәи хәле == [[Файл:Ташим.jpg|250px|thumb|right|Ринат Ташимов моноспектальдә. ''[[2015 ел|2015]]''<br/> ''[[Екатеринбург]], Заманча драматургия үзәге'']] 1989 елның 4 мартында [[Омск өлкәсе]] татар авылы [[Инсәс]]тә туган. Әнисе ягыннан нәселе [[Идел буендагы ачлык (1921-1922)|Идел буендагы ачлыкта]] [[Себер]]гә күченгән<ref>''Эльвира Курбанова''. [https://ural.tatar/2014-09-22-05-21-54/glavnie-novosti/7647-v-natsionalnom-kinematografe-ochen-bolshie-ogranicheniya-v-plane-etiki-intervyu-s-rinatom-tashimovym-2 «В национальном кинематографе очень большие ограничения в плане этики» ― интервью с Ринатом Ташимовым.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210803122354/https://ural.tatar/2014-09-22-05-21-54/glavnie-novosti/7647-v-natsionalnom-kinematografe-ochen-bolshie-ogranicheniya-v-plane-etiki-intervyu-s-rinatom-tashimovym-2 |date=2021-08-03 }} ural.tatar, 11.01.2020{{ref-ru}}</ref>. Әбисе Гөлмениса Һашумшәех кызы вафатыннан соң, 10 яшеннән татарча аралашмаган, телне оныткан, әмма милләтен татар дип билгели <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=-DRfVGoXaPE #TAMGA_интервью сәхифәсендә режиссер Ринат Ташимов.] [[Кариев театры]]</ref>. [[Ф.М. Достоевский исемендәге Омск дәүләт университеты]]н «драма театры һәм кино актеры» белгечлеге буенча тәмамлаган. 2013 елда Екатеринбург дәүләт театр институтына (''[[:ru:Екатеринбургский государственный театральный институт|ru]]'') укырга керә, Николай Коляда курсында драматургияне өйрәнә<ref>{{Cite web|url=https://moc.media/ru/author/277|title=Шайтан-озеро|author=|website=Свободный театр|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-08-03|archivedate=2020-09-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929150747/https://moc.media/ru/author/277}}</ref>. 2020 елда МХАТ мәктәп-студиясе магистратурасына (Рф атказанган сәнгать эшлеклесе Виктор Анатолий улы Рыжаков останәсенә) укырга керә. [[2004 ел]]да Лицей театрында эшли башлый, [[2006 ел]]да ― А. Гончарукның театр студиясендә ([[Омск]]), [[2013 ел]]да «ТОП-театр» яшьләр театрында (Омск) уйный<ref>{{Cite news|title=«Хулиганистое» шоу: ТОП-театр устроил омичам «Балаган»|author=|url=http://www.omsk.aif.ru/culture/culture_theatre/114564|work=АиФ|date=13:25 06/05/2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ptj.spb.ru/archive/85/chast-rechi/nexochu-stat-pugovicej/|title=«НЕ ХОЧУ СТАТЬ ПУГОВИЦЕЙ…»|author=АЛЕКСАНДРИНА ШАКЛЕЕВА|website=Петербургский театральный журнал|date=|publisher=|lang=ru}}</ref>.. 2013―2020 елларлда [[Екатеринбург]]та «Коляда-театр» труппасында хезмәт куя. [[2014 ел]]дан Хәзерге заман драматургиясе үзәгендә (Екатеринбург) режиссер<ref>{{Cite web|url=https://uralcsd.ru/troupe|title=Режиссеры|author=|website=Центр современной драматургии|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-08-03|archivedate=2021-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210611222809/https://uralcsd.ru/troupe}}</ref> (2016 елдан баш режиссер) <ref>{{Cite news|title=«Буду менять, пока не найду идеального помощника»: Коляда снял с должности главного режиссера ЦСД|author=|url=https://momenty.org/people/i170180/|work=momenty.ru|date=9 января 2017, 18:25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210717133921/https://momenty.org/people/i170180/ |date=2021-07-17 }}</ref>, биредә хәзерге заман драматурглары пьесалары буенча егермедән артык спектакль куйган. Күп тапкырлар эре драматургия конкурслары лауреаты. Ике тапкыр «Евразия» халыкара яшь драматурглар премиясе һәм халыкара әдәби Волошин конкурсы җиңүчесе<ref>{{Cite web|url=https://godliteratury.ru/events/obyavleny-pobediteli-voloshinskogo-k|title=Объявлены победители Волошинского конкурса|author=|website=Год литературы|date=|publisher=|lang=ru}}</ref>, Любимовка яшь драматургия фестивалендә<ref>{{Cite web|url=http://lubimovka.ru/blog/391-etot-gorod-nevozmozhno-pokinut|title=Этот город невозможно покинуть|author=|website=Фестиваль "Любимовка"|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-08-03|archivedate=2018-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180709010026/http://lubimovka.ru/blog/391-etot-gorod-nevozmozhno-pokinut}}</ref><ref>{{Cite news|title=Два автора из Самары участвуют в фестивале молодой драматургии "Любимовка"|author=|url=http://www.vkonline.ru/news/archive/188688/dva-avtora-iz-samary-uchastvuyut-v-festivale-molodoj-dramaturgii-lyubimovka|work=Волжская коммуна|date=01.09.2017 09:41}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180708192053/http://www.vkonline.ru/news/archive/188688/dva-avtora-iz-samary-uchastvuyut-v-festivale-molodoj-dramaturgii-lyubimovka |date=2018-07-08 }} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.vkonline.ru/news/archive/188688/dva-avtora-iz-samary-uchastvuyut-v-festivale-molodoj-dramaturgii-lyubimovka |access-date=2021-08-03 |archive-date=2018-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708192053/http://www.vkonline.ru/news/archive/188688/dva-avtora-iz-samary-uchastvuyut-v-festivale-molodoj-dramaturgii-lyubimovka |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://lubimovka.ru/istoriya/28-2014/54-pesy-otobrannye-dlya-programmy-chitok-2014|title=пьесы, отобранные для программы читок 2014|author=|website=Фестиваль "Любимовка"|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-08-03|archivedate=2016-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160611180642/http://lubimovka.ru/istoriya/28-2014/54-pesy-otobrannye-dlya-programmy-chitok-2014}}</ref>, Омск заман драматургиясе лабораториясендә катнашучы<ref>{{Cite web|url=http://dramafond.ru/2014/11/09/short-list-omskojj-laboratorii-sovremennojj-dramaturgii/|title=Шорт-лист Омской лаборатории современной драматургии|author=|website=Драмафонд|date=|publisher=|lang=ru}}</ref>, «PRO/ДВИЖЕНИЕ» заманча драматургия конкурсы лауреаты<ref>{{Cite web|url=http://www.sptatar.ru/index.php?option=com_k2&view=item&id=1670:конкурс-пьес-pro-движение-2017&Itemid=695&lang=ru|title=Конкурс пьес PRO/ДВИЖЕНИЕ 2017|author=|website=|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2020-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180708192008/http://www.sptatar.ru/index.php?option=com_k2&view=item&id=1670:%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D1%83%D1%80%D1%81-%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81-pro-%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-2017&Itemid=695&lang=ru|archivedate=2018-07-08|deadlink=yes}}</ref>. [[2016 ел]]да «Кульминация» конкурсында «Шайтан-күл» (''Шайтан-озеро'') пьесасы «Ел пьесасы» дип таныла<ref>{{Cite news|title=В современной драматургии наступит «Кульминация»|author=|url=https://www.kommersant.ru/doc/3124619|work=Коммерсант|date=23.10.2016, 16:40}}</ref><ref>{{Cite news|title=«Кульминация» назвала три лучшие пьесы 2016 года|author=|url=https://lenta.ru/news/2016/11/22/cul/|work=Lenta.ru|date=17:23, 22 ноября 2016}}</ref>, 2017 елда «Беренче икмәк» (''Первый хлеб'') пьесасы финалга үтә<ref>{{Cite news|title=Конкурс «Кульминация» назвал лучших драматургов года|author=|url=https://www.kommersant.ru/doc/3443385|work=Коммерсант|date=19.10.2017, 22:04}}</ref>. [[2017 ел]]да драматурглар Юлия Тупикина һәм Михаил Дурненков белән бергә «Lark + Любимовка» Халыкара программасында катнаша, анда аның «Шайтан-күл» пьесасы [[Нью-Йорк]]та лаборатория кысаларында тәкъдим ителә<ref>{{Cite web|url=http://lubimovka.ru/lark/504-luchshij-sposob-perevoda-pesy|title=Лучший способ переводить пьесы|author=|website=Фестиваль "Любимовка"|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-08-03|archivedate=2018-06-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180630213918/http://lubimovka.ru/lark/504-luchshij-sposob-perevoda-pesy}}</ref>. [[2018 ел]]ның июнендә «Шайтан-күл» пьесасы [[Колумбия университеты]]нда ([[Нью-Йорк]], [[АКШ]]) хәзерге заман драматургиясе фестивалендә тәкъдим ителә<ref>{{Cite web|url=https://lenfest.arts.columbia.edu/events/international-play-reading-festival-conversation|title=International Play Reading Festival: Raeda Taha, Rinat Tashimov, N. Riantiarno, and David Henry Hwang in Conversation|author=|website=columbia.edu|date=|publisher=|lang=en|accessdate=2021-08-03|archivedate=2018-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180620171413/https://lenfest.arts.columbia.edu/events/international-play-reading-festival-conversation}}</ref>. [[2021 ел]]ның июлендә РФ Тикшерү комитеты «Беренче икмәк» спектакленың ветераннарны мыскыл итү-итмәвен тикшерергә кушкан <ref>[https://www.azatliq.org/a/31389899.html Мәдәният министрлыгы театрлар репертуарын дәүләт иминлегенә туры килүен тикшермәкче.] [[Азатлык радиосы]], 2.08.2021</ref>. == Әсәрләре == === Пьесалары === * «Мәгарә аналары» (''Пещерные мамы'') * «Шайтан-күл» * «Беренче икмәк» * «Катифа»<ref>{{Cite web|url=https://moc.media/ru/author/277|title=Ташимов Ринат|author=|website=|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-08-03|archivedate=2020-09-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929150747/https://moc.media/ru/author/277}}</ref> * «Мәче төшлеге» (''Кошачий полдник'')<ref>{{Cite news|title="Кошачий полдник" в меню Центра современной драматургии|author=|url=http://ekbfree.ru/freestyle/news/koshachiy-poldnik-v-menyu-tsd/|work=EKB Free|date=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180710163624/http://ekbfree.ru/freestyle/news/koshachiy-poldnik-v-menyu-tsd/ |date=2018-07-10 }} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://ekbfree.ru/freestyle/news/koshachiy-poldnik-v-menyu-tsd/ |access-date=2021-08-03 |archive-date=2018-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710163624/http://ekbfree.ru/freestyle/news/koshachiy-poldnik-v-menyu-tsd/ |dead-url=yes }}</ref> * «Шпаликов» === Киносценарийлар === * «Икенче кояш» (''Второе солнце'')<ref>{{Cite web|url=http://kulturomania.ru/articles/item/kinopitching-minkulta-2018-itogi-problemy-dostizheniya-/|title=Кинопитчинг Минкульта 2018 – итоги, проблемы, достижения|author=|website=Культуромания|date=|publisher=|lang=ru}}</ref> == Кайбер куелган пьесалары == * 2014 — «Мәгарә аналары». Хәзерге заман драматургиясе үзәгендә (Екатеринбург), реж. Ринат Ташимов<ref>{{Cite web|url=https://uralcsd.ru/18-peschernye-mamy.html|title=ПЕЩЕРНЫЕ МАМЫ|author=|website=ЦСД|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-08-03|archivedate=2018-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180710163807/https://uralcsd.ru/18-peschernye-mamy.html}}</ref> * 2015 — «Мәгарә аналары». «Галёрка» театры, Екатеринбург, реж. Александр Кудряшов<ref>{{Cite web|url=https://teatrd.ru/spektakli/peshchernye-mamy|title=Пещерные мамы|author=|website=Доминанта - театр-студия|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-08-03|archivedate=2018-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180710163502/https://teatrd.ru/spektakli/peshchernye-mamy}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://galerka.net/mothers|title=Пещерные мамы|author=|website=Театр "Галерка"|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-08-03|archivedate=2018-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180710194510/http://galerka.net/mothers}}</ref> * 2017 — «Кульминация». Дмитрий Брусникин остаханәсе, МХАТ мәктәп-студиясе, реж. Дмитрий Брусникин<ref>{{Cite web|url=http://www.theafisha.ru/single-post/2017/12/10/transsib|title=«ТРАНССИБ». «КУЛЬМИНАЦИЯ» ПРЕМЬЕРА. МАСТЕРСКАЯ ДМ. БРУСНИКИНА|author=|website=The Afisha|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2018-07-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180707202019/http://www.theafisha.ru/single-post/2017/12/10/transsib|archivedate=2018-07-07|deadlink=yes}}</ref> * 2018 — «Шпаликов». Ельцин-үзәк, Екатеринбург, реж. Николай Русский<ref>{{Cite web|url=https://yeltsin.ru/affair/shpalikov/|title=«Шпаликов»|author=|website=Ельцин-центр|date=|publisher=|lang=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ptj.spb.ru/blog/vysprashivaete-pro-shpalikova/|title=ВЫ СПРАШИВАЕТЕ ПРО «ШПАЛИКОВА»…|author=Марина Дмитриевская|website=Петербургский театральный журнал|date=|publisher=|lang=ru}}</ref> * 2018 — «Шайтан-күл». [[Әчинск|Ачинск]] шәһәре драма театры, реж. Ю. Урнов<ref>{{Cite web|url=http://www.achdt.ru/?page_id=5415|title=Полным ходом к “Шайтан озеру”|author=|website=Ачинский драматический театр|date=|publisher=|lang=ru}}</ref> == Театр режиссёры == === Заманча драматургия үзәге === * 2014 — «Минем яраткан чебенем» (''Моя любимая муха'') С. Баженованың «Явыз әкият» (''Злая сказка'') пьесасы буенча * 2014 — «Читлек» (''Клетка'') А. Сойкина пьесасы буенча * 2014 — «Мәгарә аналары» ― үзенең пьесасы буенча * 2015 — «Мәскәүгә! Мәскәүгә!» (''В Москву! В Москву!'') Д. Уткина һәм И. Васьковскаяның «Макакалар, пицца һәм деструкция» (''Макаки, пицца и деструкция'') пьесасы буенча * 2015 — «Сөрхәнтәй шаһзадә» (''Царевич Заморышек'') И. Васьковскаяның пьесасы буенча * 2016 — «Акчарлак» (''Чайка'') [[Антон Чехов]] пьесасы буенча * 2016 — «Мәскәү-Петушки» В. Ерофеевның шул исемдәге поэмасы буенча, С. Баженова сәхнәләштергән * 2017 — «Мәхәббәттә кызлар» (''Девушки в любви''), И. Васьковскаяның пьесасы буенча<ref>{{Cite web|url=https://uralcsd.ru/|title=ЦСД|author=|website=ЦСД|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-08-03|archivedate=2017-11-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107112054/https://uralcsd.ru/}}</ref> === Башка мәйданчыкларда === 2014 — «Җәрәхәтләрне архивлау» (''Архивация шрамов''), «Свитер» урам сәнгате галереясы, Екатеринбург<ref>{{Cite news|title=Моноспектакль «Архивация шрамов» представит в Екатеринбурге ученик Николая Коляды|author=|url=http://www.apiural.ru/news/society/109106/|work=АПИ|date=30 октября 2014 17:03}}</ref>. == Кино режиссёры == [[2017 ел]]да Ринат Ташимов, Алена Тремазова һәм Максим Шкурин кыска метражлы «Земля» уен фильмы төшерәләр. Фильм күп кенә фестивальләрдә, шул исәптән Кеше хокуклары турында «СТАЛКЕР» XXIII Халыкара фильмнар фестивалендә <ref>{{Cite web|url=http://www.proficinema.ru/mainnews/festival/detail.php?ID=234036|title=23-й фестиваль фильмов о правах человека «Сталкер» обнародовал программу|author=|website=ProfCinema|date=|publisher=|lang=ru}}</ref>, I Сухум Халыкара кинофестивалендә <ref>{{Cite news|title=В Абхазии пройдет первый международный кинофестиваль|author=Ольга Галицкая|url=https://rg.ru/2018/03/30/v-abhazii-projdet-pervyj-mezhdunarodnyj-kinofestival.html|work=RG.RU|date=}}</ref>, 40нчы Мәскәү Халыкара кинофестивалендә <ref>{{Cite web|url=http://www.proficinema.ru/mainnews/festival/detail.php?ID=241948|title=ММКФ 2018: Расписание российских программ|author=|website=|date=|publisher=|lang=ru}}</ref>, «Арткино» Бөтенроссия кыска метражлы автор киносы фестивалендә (елның иң яхшы эксперименталь фильмы) <ref>{{Cite web|url=http://artkinofest.ru/festival/novosti-festivalya/381-programmy-2-go-etapa-10-go-vserossijskogo-festivalya-artkino|title=Программы 2-го этапа 10-го Всероссийского фестиваля «Арткино»|author=|website=|date=|publisher=|lang=ru}}</ref> һәм «Киноликбез»―IX халыкара автор киносы фестивалендә (Алтын Жан Люк ― илебездәге иң яхшы кыска метражлы фильм өчен) <ref>{{Cite web|url=http://www.kino-likbez.ru/Information/history|title=Итоги международногофестиваля авторского кино «Киноликбез»-IХ|author=|website=|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-08-03|archivedate=2018-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180711040220/http://www.kino-likbez.ru/Information/history}}</ref> катнаша. 2021 елның язында үз сценарие буенча тулы метражлы дебют өстендә эшне тәмамлый ― «Икенче кояш» («29 февраля» киноширкәте, продюсер Алексей Федорченко) <ref>{{Citation |title=Латифа. Фильм о жизни современной сибирской татарской деревни на забытом участке шелкового пути, Кинокомпания «29 февраля» |url=http://29f.org/movies/fil-m-v-proizvodstve/latifa |access-date=2021-08-03 |archive-date=2020-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200128220401/http://29f.org/movies/fil-m-v-proizvodstve/latifa |dead-url=yes }}</ref>. == Актёр == === Коляда-театр === * «Ревизор», [[Николай Гоголь]] реж. Николай Коляда— ''Осип''<ref>{{Cite web|url=http://www.kolyada-theatre.ru/performance/revizor|title=Ревизор|author=|website=Коляда-театр|date=|publisher=|lang=ru}}</ref> * «Үле баннар» (Мертвые души), [[Николай Гоголь]], реж. Николай Коляда — ''Гоголь''<ref>{{Cite web|url=http://www.kolyada-theatre.ru/performance/myortvye-dushi|title=Метвые души|author=|website=Коляда-театр|date=|publisher=|lang=ru}}</ref> * «Борис Годунов», [[Александр Пушкин]], реж. Николай Коляда — ''Басманов''<ref>{{Cite web|url=http://www.kolyada-theatre.ru/performance/boris-godunov|title=Борис Годунов|author=|website=Коляда-театр|date=|publisher=|lang=ru}}</ref> * «Амиго», Николай Коляда, реж Николай Коляда — ''икмәк пешерүче малай'' <ref>{{Cite web|url=http://www.kolyada-theatre.ru/performance/amigo|title=Амиго|author=|website=Коляда-театр|date=|publisher=|lang=ru}}</ref> * «Ба», Юлия Тупикина, реж. Николай Коляда — ''Лёша''<ref>{{Cite web|url=http://www.kolyada-theatre.ru/performance/ba|title=Ба|author=|website=Коляда-театр|date=|publisher=|lang=ru}}</ref> * «Землемер», Николай Коляда, реж. Николай Коляда — ''Землемер''<ref>{{Cite web|url=http://www.kolyada-theatre.ru/performance/zemlemer|title=Землемер|author=|website=Коляда-театр|date=|publisher=|lang=ru}}</ref> === Заманча драматургия үзәге === * «Эмиль дәү баш» (''Эмиль большая голова''), Светлана Баженова, реж. С. Баженова — ''Жак''<ref>{{Cite web|url=https://uralcsd.ru/23-emil-bolshaja-golova.html|title=Эмиль большая голова|author=|website=ЦСД|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-08-03|archivedate=2018-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180710163716/https://uralcsd.ru/23-emil-bolshaja-golova.html}}</ref> * «Карт ана куян» (''Старая зайчиха''), Николай Коляда, реж. Николай Коляда — ''Куян''<ref>{{Cite web|url=https://uralcsd.ru/10-staraja-zaichiha.html|title=Старая зайчиха|author=|website=ЦСД|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2018-07-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180710163629/https://uralcsd.ru/10-staraja-zaichiha.html|archivedate=2018-07-10|deadlink=yes}}</ref> * «Ромул һәм Рем», Бернар-Мари Кольтес, реж. А. Вахов — ''Азиз''<ref>{{Cite web|url=https://uralcsd.ru/15-romul-i-rem.html|title=Ромул и Рем|author=|website=ЦСД|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-08-03|archivedate=2018-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180710163809/https://uralcsd.ru/15-romul-i-rem.html}}</ref> * « Миңа кояшым бүтән яктырмый» (''Мне моё солнышко больше не светит''), Алексей Забегин, Владимир Антипов, реж. А. Забегин, В. Антипов — ''Вадик''<ref>{{Cite web|url=https://uralcsd.ru/22-mne-moyo-solnyshko-bolshe-ne-svetit.html|title=МНЕ МОЁ СОЛНЫШКО БОЛЬШЕ НЕ СВЕТИТ|author=|website=ЦСД|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-08-03|archivedate=2018-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180710163746/https://uralcsd.ru/22-mne-moyo-solnyshko-bolshe-ne-svetit.html}}</ref> * «Галатея Собакина», Ирина Васьковская, реж. А. Бутаков — ''Вася''<ref>{{Cite web|url=https://uralcsd.ru/40-galateja-sobakina.html|title=Галатея Собакина|author=|website=ЦСД|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-08-03|archivedate=2020-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200522222306/https://uralcsd.ru/40-galateja-sobakina.html}}</ref> * «Ба», Юлия Тупикина, реж. Николай Коляда — ''Лёша''<ref>{{Cite web|url=https://uralcsd.ru/7-ba.html|title=Ба|author=|website=ЦСД|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2018-07-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180710163634/https://uralcsd.ru/7-ba.html|archivedate=2018-07-10|deadlink=yes}}</ref> '''<big>Мәскәү «Современник» театры</big>''' * « Әни, ә бу фотода кем?» (''Мам, а кто это на фото?''), реж. Ф.Гуревич — ''Роза әни''<ref>{{Cite web|url=https://sovremennik.ru/news/mart_2021/mam_a_kto_eto_na_foto_blagotvoritelnyy_spektakl_fonda_dom_s_mayakom_i_teatra_sovremennik_pri_podderzh/|title=«Мам, а кто это на фото?»: благотворительный спектакль фонда «Дом с маяком» и театра «Современник» при поддержке Pechersky Foundation|website=sovremennik.ru|access-date=2021-04-12|accessdate=2021-08-03|archivedate=2021-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210412112641/https://sovremennik.ru/news/mart_2021/mam_a_kto_eto_na_foto_blagotvoritelnyy_spektakl_fonda_dom_s_mayakom_i_teatra_sovremennik_pri_podderzh/}}</ref> '''<big>Ермолова театры</big>''' * «Сузуки», реж. Р.Лыков — ''Камарды'' == Публикацияләре == * Ринат Ташимов. Пещерные мамы. «Искусство кино»; № 11, 2015<ref>{{Cite web|url=http://kinoart.ru/archive/2015/10/peshchernye-mamy-pesa-zhurnalnyj-variant|title=Пещерные мамы. Пьеса. Журнальный вариант|author=|website=Искусство кино|date=|publisher=|lang=ru}}</ref> * Ринат Ташимов. Шайтан-озеро. Сборник пьес шорт-листа конкурса драматических произведений «Кульминация-2016»<ref>{{Cite web|url=http://www.std-samara.ru/5056403116|title=Пьеса года 2016 : сборник драматических произведений.- М. : Благотворительный фонд поддержки деятелей культуры и искусства «Стремление», 2016.- 274 с.|author=|website=Самарское отделение СТД РФ|date=|publisher=|lang=ru}}</ref> * Ринат Ташимов. Шайтан-озеро. Сборник пьес молодых авторов СНГ, Грузии и Балтии * Ринат Ташимов. Первый хлеб. Сборник пьес шорт-листа конкурса драматических произведений «Кульминация-2017»<ref>{{Cite web|url=https://www.sgu.ru/structure/instisk/news/2017-11-24/nagrazhdeniya-pobediteley-konkursa-kulminaciya?language=en|title=Награждения победителей конкурса «Кульминация»|author=|website=Saratov state university|date=|publisher=}}</ref> * Ринат Ташимов. Первый хлеб. Сборник пьес молодых автор СНГ, Балтии и Грузии * Ринат Ташимов. Кошачий полдник. Уральская драматургическая инфраструктура под знаком Солнца. Пермь, 2015<ref>{{Cite web|url=http://www.bigbook.ru/articles/detail.php?ID=24823|title=ПО-ПРЕЖНЕМУ ВЫХОДЯТ ИЗ «ШИНЕЛИ»?|author=|website=Национальная литературная премия "Большая книга"|date=|publisher=|lang=ru}}</ref> == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20180707215518/http://kolyada-theatre.ru/truppa/tashimov-rinat-faridovich Ринат Ташимов на сайте «Коляда-театра»] == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр|3}}</small> {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Ташимов, Ринат}} [[Төркем:Омск дәүләт университетын тәмамлаучылар‎]] [[Төркем:Екатеринбург театр институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Театр режиссёрлары]] [[Төркем:Россия театр режиссёрлары]] [[Төркем:Русия драматурглары]] aedgycgjriac551kb4brxh265kt3x2c 2 482538 5839214 5839182 2026-05-03T15:51:36Z Frhdkazan 3171 + {{Төмән вики-марафоны катнашучысы|чыгарылыш=II}} 5839214 wikitext text/x-wiki {{Татар җирләре җәмгыяте бәйгесе катнашучысы (2021)}} {{Россия чыгарылышлары һәм остазлары 2021 бәйгесе катнашучысы}} {{Татар дөньясы вики-марафоны катнашучысы|чыгарылыш=I}} {{Төмән вики-марафоны катнашучысы|чыгарылыш=II}} rgnhrtxybhx8rqb0fk4dw4xv9u16ffq 0 482979 5839228 4457454 2026-05-03T17:20:03Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839228 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Полина Олеговна Аскери''' ([[1985 ел|1985 елның]] [[12 июль|12 июле]], [[Мәскәү]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]) — [[Русия|Россия]] топ-моделе, актриса, журналист һәм галерист. == Тормыш юлы == 1985 елның 12 июлендә [[Мәскәү|Мәскәүдә]] туа. Аның әтисе яртылаш [[Фарсылар|фарсы]], ә бабасы борыңгы иран нәселенә караган<ref name="vecherom">{{cite web|url=http://wecherom.ru/polina-askeri/|title=Интервью Полины Аскери для Wecherom.Ru|accessdate=2013-06-30|deadlink=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140502010042/http://wecherom.ru/polina-askeri/|archivedate=2014-05-02}}</ref>. Әтисе — Олег Аркадьевич Аскери белеме буенча хәрби тәрҗемәче, Оксфордны тәмамлаган, Профессиональ менеджерлар институтын оештыручы һәм җитәкчесе. Аскериның әнисе Наталья Григорьевнаның өч югары белеме бар, ул хуҗабикә<ref name="multiple">{{cite web|author=|url=https://snob.ru/profile/26945|title=Полина Аскери|lang=|website=|publisher=Сноб|date=|accessdate=2019-05-27}}</ref>. Ангелина Аскери апасы интерьерлар дизайны белән шөгыльләнә, 2007 елда ул «Angelina Askeri Interiors» компаниясен оештыра. Полина балачагын [[Монголия]] белән [[Кытай]] арасындагы хәрби шәһәрләрдә үткәрә. {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Мәскәү дәүләт матбугат университеты|Мәскәү дәүләт матбугат университетын|ru|Московский государственный университет печати}} реклама һәм маркетинг белгечлеге белән тәмамлаган<ref name="multiple"/>. Ул {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Борис Щукин исемендәге театр институты|Борис Щукин исемендәге театр институтын|ru|Театральный институт имени Бориса Щукина}} тәмамлап, икенче югары белем ала<ref>{{cite web|author=Дарья Михайлова|url=https://peopletalk.ru/article/devushka-nedeli-vladelica-galerei-sovremennogo-iskusstva-askeri-gallery-polina-askeri/|title=Девушка недели: владелица галереи современного искусства Askeri Gallery Полина Аскери|lang=|website=|publisher=PeopleTalk.ru|date=|accessdate=2019-05-27}}</ref>. «Doors to Hollywood» актёрлык курсларына тәмамланган. Голливуд коучерлары Ивана Чаббак һәм Нед Беллами тренингларын әзерләде. == Карьера == 13 яшьтән «Манара», «Неон», «Чүкеч», соңрак «Огонёк» журналларында басыла<ref name="vecherom"/>. 18 яшендә «РОСПОФильм» кинокомпаниясенең PR-директоры була һәм «Ир-атлар сезоны: Бәрхет революциясе» һәм «Кармак яса» Россия блокбастерларын алга этәрүдә катнаша. 19 яшендә Бөтенроссия матурлык конкурсында катнаша, анда «Гүзәллек гүзәле» титулына лаек була<ref name="all">{{cite web|author=|url=http://all-stars.su/1561-polina-askeri-biografiya.html|title=Биография Полины Аскери|lang=|website=|publisher=Все звёзды|date=|accessdate=2019-05-27|archivedate=2018-07-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180730165726/http://all-stars.su/1561-polina-askeri-biografiya.html}}</ref>. «Fashion Collection» журналы Cover Story өчен кастингта Полинаны сайлаган иң беренче журнал була, аннан соң ул беренче реклама роликында да төшә. Үз карьерасының башында Полина хезмәттәшлек иткән төп агентлыклар — «President» һәм «Modus Vivendis»<ref name="fashionomica">{{cite web|url=http://fashionomica.ru/intyervyu-s-samoy-uspyeshnoy-rossiyskoy-modyelyu-polinoy-askyeri/|title=Интервью с самой успешной российской моделью Полиной Аскери|accessdate=2013-06-30|deadlink=да|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130622022437/http://fashionomica.ru/intyervyu-s-samoy-uspyeshnoy-rossiyskoy-modyelyu-polinoy-askyeri/|archivedate=2013-06-22}}</ref>. Өч ел [[Париж|Парижда]] яшәгән, модель сыйфатында «Karin» агентлыгында эшләгән һәм танылган мода йортлары — «Roberto Cavalli», «Dior», «Levi's», «Jitrois» һәм «Feraud» һәм «L'Oreal» косметика компанияләре белән хезмәттәшлек иткән<ref name="max">{{cite web|url=http://www.maxkiryanov.ru/polina-askeri-top-model-kotoraya-dobilas-vsego-sama.html|title=Полина Аскери — топ-модель, которая добилась всего сама|accessdate=2013-06-30|deadlink=да|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140331050753/http://www.maxkiryanov.ru/polina-askeri-top-model-kotoraya-dobilas-vsego-sama.html|archivedate=2014-03-31}}</ref><ref name="yellow">[https://web.archive.org/web/20170314065915/http://www.yellowpress.su/zvezdi/714-polina-askeri.html Полина Аскери — топ-модель, телеведущая, актриса и Best Commers Girl in Russia]</ref>. «Каһәр суккан оҗмах», «Каһәр суккан оҗмах 2», «Мәхәббәт турында ике тарих», «Вәсвәсәләр шәһәре» сериалларында, «Аю ауы», «Пикап: кагыйдәсез танышу», «Су анасы» фильмнарында төшә<ref name="all" />. 2007 елда Fashion TV версиясе буенча Россиянең иң уңышлы коммерция моделе дип табыла<ref name="all" />. 2008 елда Russia.ru да «Полина Аскери Лайф» программасын алып бара<ref name="russia">{{cite web|author=|url=http://www.russia.ru/hero/askeri/|title=Полина Аскери|lang=|website=|publisher=Russia.ru|date=|accessdate=2019-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190529113925/http://www.russia.ru/hero/askeri/|archivedate=2019-05-29|deadlink=}}</ref>. 2012 елда «SNC Pride Club» яңа эш башлаучы стилистлары, визажистлары, фотографлары һәм модельләре өчен проект булдыра, аның кысаларында рәссам һәм галерист Айдан Сәлахова белән уртак арт-проект үткәрелә<ref name="fashionomica" />. 2014 елның сентябреннән Love2Beauty.Ru интернет-журналының баш мөхәррире булып ике елдан артык эшли, анда эшләгән вакытта Кәрим Рәшит, Айдан Сәлахова, Барбара Буи, Алёна Әхмәдуллина һәм башкалар кебек кешеләрдән интервью алган. 2015 елда Art Online 24 заманча сәнгать онлайн-галереясен булдыра. 2016 елның язында Мәскәү үзәгендә, Поварская урамында Askeri Gallery ача<ref>{{cite web|author=|url=http://www.mmoma.ru/exhibitions/gogolevsky10/anna_de_karbuchchia_odna_planeta_obwee_buduwee/|title=Анна де Карбуччиа. Одна планета — общее будущее|lang=|website=mmoma.ru|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27|archivedate=2019-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190604092715/http://www.mmoma.ru/exhibitions/gogolevsky10/anna_de_karbuchchia_odna_planeta_obwee_buduwee/}}</ref><ref>{{cite web|author=|url=http://www.timeout.ru/msk/place/43824|title=Art Online 24 by Askeri Gallery|lang=|website=timeout.ru|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27}}</ref>. 2017 елда Анна Де Карбуччиа күргәзмәсен оештыра<ref>{{cite web|author=|url=https://russiaartnews.com/news/expo/odna-planeta--obschee-buduschee-anny-de-karbuchchia-priroda-kak-obitel-iskusstva|title=«Одна планета — общее будущее» Анны де Карбуччиа: природа как обитель искусства|lang=|website=russiaartnews.com|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27|archivedate=2017-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171111055512/http://russiaartnews.com/news/expo/odna-planeta--obschee-buduschee-anny-de-karbuchchia-priroda-kak-obitel-iskusstva}}</ref>. Cosmoscow 2017, 2018<ref>{{cite web|author=|url=https://artmoskovia.ru/askeri-gallery-debjutiruet-na-mezhdunarodnoj-yarmarke-sovremennogo-iskusstva-cosmoscow-2017-v-gostinom-dvore.html|title=Askeri Gallery дебютирует на Международной ярмарке современного искусства Cosmoscow 2017 в Гостином дворе|lang=|website=|publisher=АртМосковия|date=|accessdate=2019-05-27|archivedate=2019-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190116214404/http://artmoskovia.ru/askeri-gallery-debjutiruet-na-mezhdunarodnoj-yarmarke-sovremennogo-iskusstva-cosmoscow-2017-v-gostinom-dvore.html}}</ref><ref>{{cite web|author=|url=http://art-and-houses.ru/2018/09/05/cosmoscow2018/|title=В Москве открывается ярмарка современного искусства Cosmoscow|lang=|website=art-and-houses.ru|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27|archivedate=2018-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015073539/http://art-and-houses.ru/2018/09/05/cosmoscow2018/}}</ref><ref>{{cite web|author=|url=https://www.elledecoration.ru/news/events/cosmoscow-2018-id6792990/|title=Хит-парад ярмарки Cosmoscow 2018|lang=|website=elledecoration.ru|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27|archivedate=2020-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200928162227/https://www.elledecoration.ru/news/events/cosmoscow-2018-id6792990/}}</ref><ref>{{cite web|author=Яна Жиляева|url=https://www.forbes.ru/forbeslife/366581-agata-vozvrashchaetsya-domoy-chto-pokupayut-na-yarmarke-cosmoscow|title=Агата возвращается домой: что покупают на ярмарке Cosmoscow|lang=|website=|publisher=Forbes|date=|accessdate=2019-05-27}}</ref><ref>{{cite web|author=|url=http://www.interior.ru/design/art/4209-cosmoscow-2018-10-rabot-dlya-modnogo-interera.html|title=Cosmoscow 2018: 10 работ для модного интерьера|lang=|website=interior.ru|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27}}</ref>, Art Kaohsiung 2018<ref>{{cite web|author=|url=https://artouch.com/exhibition/content-372.html|title=南亞及東北亞藝術交會平台，2018高雄藝術博覽會|lang=|website=artouch.com|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27}}</ref><ref>{{cite web|author=|url=https://www.bo6s.com.tw/news_detail.php?NewsID=5147|title=2018高雄藝術博覽會駁二登場 俄羅斯畫廊首度參展／波新聞／波新聞|lang=|website=bo6s.com.tw|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27}}</ref><ref>{{cite web|author=|url=https://artemperor.tw/albums/393/11|title=2018 高雄藝術博覽會 [駁二藝術特區] P3篇|lang=|website=artemperor.tw|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27}}</ref>, Art Shanghai 2018<ref>{{cite web|author=|url=http://sh.bendibao.com/tour/2018118/199400.shtm|title=2018上海艺博会预展开幕 国际化艺术平台全新盛放|lang=|website=sh.bendibao.com|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27}}</ref><ref>{{cite web|author=|url=http://chs.meet-in-shanghai.net/travel-class/news-detail.php?id=14646|title=步入第22届的上海艺博会，如何在大众与艺术、上海与世界之间架起桥梁？|lang=|website=chs.meet-in-shanghai.net|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27}}</ref> һәм Scope Art Show New York 2019<ref>{{cite web|author=Elena Martinique|url=https://www.widewalls.ch/scope-new-york-2019/|title=What Not To Miss at SCOPE Art Show New York 2019|lang=|website=widewalls.ch|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27}}{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|author=|url=https://www.artandobject.com/news/10-and-comers-look-scope-ny-2019|title=10 Up and Comers to Look for at SCOPE NY 2019|lang=|website=artandobject.com|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27}}</ref> хәзерге заман сәнгате ярминкәләрендә катнаша. 2019 елда Полина Аскери Россиядә беренче тапкыр танылган рәссам һәм сынчы Кван Йонг Чан ([[Көньяк Корея]]) эшләрен тәкъдим итә<ref>{{cite web|author=|url=https://www.wfc.tv/articles/world/6000/|title=Полина Аскери о выставках 2019|lang=|website=wfc.tv|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27}}{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Глеб Скубачевский<ref>{{cite web|author=|url=https://www.elledecoration.ru/news/events/vystavka-gleba-skubachevskogo-v-askeri-gallery-id6764091/|title=Выставка Глеба Скубачевского в Askeri Gallery|lang=|website=elledecoration.ru|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27|archivedate=2021-05-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506104609/https://www.elledecoration.ru/news/events/vystavka-gleba-skubachevskogo-v-askeri-gallery-id6764091/}}</ref><ref>{{cite web|author=|url=http://i-gency.ru/news/sobytija/4833-gleb-skubachevskij-predstavil-novuju-seriju-rabot-v-askeri-gallery|title=Глеб Скубачевский представил новую серию работ в Askeri Gallery|lang=|website=i-gency.ru|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27|archivedate=2018-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180909045208/http://i-gency.ru/news/sobytija/4833-gleb-skubachevskij-predstavil-novuju-seriju-rabot-v-askeri-gallery}}</ref>, Павел Полянский<ref>{{cite web|author=Маргарита Храмцова|url=http://i-gency.ru/news/kultura/5083-otkrytie-vystavki-pavla-poljanskogo-v-askeri-gallery|title=Открытие выставки Павла Полянского в Askeri Gallery|lang=|website=i-gency.ru|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27|archivedate=2019-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190529215148/http://i-gency.ru/news/kultura/5083-otkrytie-vystavki-pavla-poljanskogo-v-askeri-gallery}}</ref><ref>{{cite web|author=Марина Денисова|url=https://7days.ru/entertainment/afisha/khudozhnik-pavel-polyanskiy-nashel-svoi-artefakty.htm|title=Художник Павел Полянский нашел свои «Артефакты»|lang=|website=7days.ru|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27}}</ref>, Антон Тотибадзе<ref>{{cite web|author=Тамара Эристави|url=http://artuzel.com/content/anton-totibadze-ya-prakticheski-nezavisim-ot-vdohnoveniya|title=Антон Тотибадзе: «Я практически независим от вдохновения»|lang=|website=artuzel.com|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27}}</ref><ref>{{cite web|author=|url=https://www.mk.ru/culture/2018/04/17/moskovskaya-galereya-nalazhivaet-kulturnye-otnosheniya-s-velikobritaniey.html|title=Московская галерея налаживает культурные отношения с Великобританией|lang=|website=|publisher=Московский комсомолец|date=|accessdate=2019-05-27}}</ref> һәм Даниэль Закх<ref>{{cite web|author=|url=http://www.sncmedia.ru/stars/polina-askeri-predstavila-novuyu-programmu-galerei/|title=Полина Аскери представила новую программу галереи|lang=|website=sncmedia.ru|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27|archivedate=2019-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190523011858/http://www.sncmedia.ru/stars/polina-askeri-predstavila-novuyu-programmu-galerei/}}</ref><ref>{{cite web|author=Маргарита Храмцова|url=http://i-gency.ru/news/sobytija/5491-polina-askeri-belocerkovskaja-predstavila-novyh-hudozhnikov-askeri-gallery-na-da-moscow-2019|title=Полина Аскери-Белоцерковская представила новых художников ASKERI GALLERY на DA!Moscow 2019|lang=|website=i-gency.ru|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27|archivedate=2019-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190521171521/http://i-gency.ru/news/sobytija/5491-polina-askeri-belocerkovskaja-predstavila-novyh-hudozhnikov-askeri-gallery-na-da-moscow-2019}}</ref> кебек Россия рәссамнары белән эшли. Моннан тыш, хәйрия фондлары эшчәнлеген дә хуплый<ref>{{cite web|author=|url=https://www.elledecoration.ru/news/events/askeri-gallery-na-blagotvoritelnom-aukcione-fonda-tatyany-korsakovoi-gracious-heart-v-londonskom-ofise-christies-id6759041/|title=Художники и особенные дети: Askeri Gallery на благотворительном аукционе|lang=|website=elledecoration.ru|publisher=|date=|accessdate=2019-05-27|archivedate=2020-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201028063903/https://www.elledecoration.ru/news/events/askeri-gallery-na-blagotvoritelnom-aukcione-fonda-tatyany-korsakovoi-gracious-heart-v-londonskom-ofise-christies-id6759041/}}</ref>. == Искәрмәләр == <references responsive="" /> == Сылтамалар == * [http://www.polinaaskeri.com/ Полина Аскериның рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016185615/http://www.polinaaskeri.com/ |date=2021-10-16 }} * [https://www.youtube.com/channel/UCWgXMuGTmNPIOrJLqYRE03A Youtube.com сайтында Полина Аскери каналы] * [http://www.elle.ru/afisha/events/aydan-salahova-i-polina-askeri-predstavili-art-proekt-prednaznachenie/ Совместный арт-проект Полины Аскери и Айдан Салаховой] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923235600/http://www.elle.ru/afisha/events/aydan-salahova-i-polina-askeri-predstavili-art-proekt-prednaznachenie/ |date=2015-09-23 }} {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Русия актрисалары]] [[Төркем:Әлифба буенча актрисалар]] [[Төркем:12 июль көнне туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Әлифба буенча журналистлар]] [[Төркем:Мәскәүдә туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1985 елда туганнар]] [[Төркем:Мәскәү матбугат университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Щукин исемендәге театр укуханәсен тәмамлаучылар]] grosha47cyrhw4ocqrghv6w8wkffo0t 0 485146 5839286 3554290 2026-05-04T02:22:30Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839286 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} {{фш|Маннапова}} '''Рәмзия Маннапова''' ([[4 гыйнвар]] [[1955 ел]]) — галим-ветеринар врач. 1978 елдан (өзеклек белән) [[Башкорт дәүләт аграр университеты|Башкортстан авыл хуҗалыгы институты]] һәм [[Башкорт дәүләт аграр университеты]] укытучысы, шул исәптән 2001 елдан — паразитология, микробиология һәм вирусология кафедрасы мөдире; 2008 елдан Россия аграр университеты — К. А. Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе укытучысы. Биология фәннәре докторы (1998), профессор (2000). [[Башкортстан|Башкортстан Республикасының]] атказанган фән эшлеклесе (2007), [[Россия|Россия Федерациясенең]] мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2014). == Биографиясе == Рәмзия Тимергали кызы Маннапова [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Башкорт АССРның]] [[Кандра районы]] Кандракүл эшчеләр бистәсендә (хәзерге Башкортстан Республикасының [[Туймазы районы]]) туган. [[1978 ел]]да Башкортстан авыл хуҗалыгы институтының ветеринария факультетын отличие белән тәмамлый, 1980 елга кадәр шунда укыта. 1985 елдан кабат шунда ук эшли, профессор вазифасына сайлана. 2000-2008 елларда паразитология, микробиология, вирусология, иммунология кафедрасы мөдире. 2008 елдан Россия аграр университеты — К. А. Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясендә эшли. [[1985 ел]]дан Бөтенрусия анатомнар, гистологлар, эмбриологлар җәмгыяте әгъзасы, [[1998 ел]]дан Россия авыл хуҗалыгы фәннәре академиясенең (РАСХН) умартачылык гыйльми-тикшеренүләр институты янындагы умартачылык секциясе Координация советы әгъзасы, 2001 елдан — Россия авыл хуҗалыгы фәннәре академиясенең «Инвазион авырулар» секциясе, шулай ук академик К. И. Скрябин исемендәге Бөтенрусия гельминтология институты каршындагы БДБ илләренең инвазион авырулар буенча Координация советы әгъзасы, 2000 елдан — апитерапия буенча Координация советы әгъзасы. Халыкара аграр мәгариф академиясе академигы (МААО, 2010)<ref>{{Cite web |url=https://www.famous-scientists.ru/school/851 |title=архив күчермәсе |accessdate=2021-11-26 |archivedate=2016-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160820195733/http://famous-scientists.ru/school/851 }}</ref>, Россия табигать фәннәре академиясе әгъза-корреспонденты (РАЕ, 2012)<ref name="Архивированная копия">[http://www.timacad.ru/catalog/pps/detail.php?ID=14446 Архивированная копия] <span class="ref-info"> — [//web.archive.org/web/*/http://www.timacad.ru/catalog/pps/detail.php?ID=14446 ''история''])</span>. Проверено 18 мая 2017. [https://web.archive.org/web/20170806022851/http://www.timacad.ru/catalog/pps/detail.php?ID=14446 Архивировано] 6 августа 2017 года.</ref><ref>https://www.rae.ru:443/ru/member/3</ref>. Россия халык медицинасы ассоциациясенең (РАН) апитерапевт һәм бал корты белән дәвалаучылар коллегиясендә тора<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.ranm.org/boards/?n=bee |access-date=2021-11-26 |archive-date=2017-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201040110/http://www.ranm.org/boards/?n=bee |dead-url=yes }}</ref>. Аның җитәкчелегендә 34 кандидатлык һәм 5 докторлык диссертацияләре якланган<ref name="Архивированная копия"/>. 1984 елда биология фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә дәгъва итеп «Иммуноморфологическая перестройка лимфоидных органов при иммунизации прополисполиэтиленгликолевым адъювантом» темасына кандидатлык диссертациясе яклый (В. П. Кивалкинаның аспиранты була<ref name="Кивалкина">«[//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE_(%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB) Пчеловодство]» № 9, 2012. С. 59.</ref>), 1998 елда — «Коррекция иммунного статуса и микробиоценоза кишечника биологически активными продуктами пчеловодства при сальмонеллезно-аскаридиозном заболевании» темасына докторлык диссертациясе яклый (фәнни консультанты Ш. М. Омаров). [[Россия|Россия Федерациясе]] Мәгариф һәм фән министрлыгының Мактау грамотасы белән бүләкләнгән (2008). 700-дән артык фәнни хезмәт, 23 монография, 10 дәреслек һәм уку әсбаплары һәм Россия Федерациясе авыл хуҗалыгы министрлыгы тарафыннан расланган 17 тәкъдим авторы<ref name="Архивированная копия"/>. Ире — биология фәннәре докторы А. Г Маннапов (1954 елда туган). == Хезмәтләре == ** Биологически активные продукты пчеловодства и иммунитет / Р. Т. Маннапова, А. Н. Панин. М., 1999. — 243 с. ** Регуляция защитных функций, микробиоценоза кишечника при инфекционных и ассоциативных заболеваниях животных / Р. Т. Маннапова, А. Н. Панин, А. Г. Маннапов. — Москва : ВГНКИ, 2001. — 275 с. [[:ba:Special:BookSources/5745600128|ISBN 5-7456-0012-8]] ** Иммунный статус при эндометритах коров и методы его коррекции : монография / А. В. Андреева, Р. Т. Маннапова ; М-во сел. хоз-ва Рос. Федерации, Всерос. гос. науч.-исслед. ин-т контроля, стандартизации и сертификации ветеринар. препаратов, Башк. гос. аграр. ун-т. — Москва : ВГНКИ ; Уфа : БГАУ, 2003. — 322 с. [[:ba:Special:BookSources/5745600578|ISBN 5-7456-0057-8]] ** Иммунный статус при йодной недостаточности поросят и методы его коррекции : монография / С. Н. Аухатова, Р. Т. Маннапова ; М-во сел. хоз-ва Рос. Федерации, Башк. гос. аграр. ун-т. — Москва : ВГНКИ ; Уфа : БГАУ, 2004. — 250 с. [[:ba:Special:BookSources/5745601027|ISBN 5-7456-0102-7]] ** Биологически активные продукты пчеловодства и иммунитет / Р. Т. Маннапова. — Изд. 2-е. — М., 2004. — 244 с. ** Маннапова Р. Т. Иммунитет, микробиоценоз и биохимические реакции при воздействии на организм необработанного янтаря Р. Т. Маннапова, Р. А. Рапиев. Монография. Москва, 2009. 188 с. ** Микробиология и иммунология : практикум : учебное пособие : [по направлению 111100 «Зоотехния»] / Р. Т. Маннапова. — Москва : ГЭОТАР-Медиа, 2013. — 544 с. [[:ba:Special:BookSources/9785970427507|ISBN 978-5-9704-2750-7]] ** Маннапова Р. Т. Морфофункциональные, иммунологические и микробиологические реакции организма на стресс и их коррекция необработанным янтарем и маточным молочком пчел / Р. Т. Маннапова, Р. А. Рапиев. — Москва, 2014. — 395 с. ** Микробиология и иммунология : учебное пособие / Р. Т. Маннапова ; Рос. гос. аграр. ун-т-МСХА им. К. А. Тимирязева, фак. почвоведения, агрохимии и экологии, каф. микробиологии и иммунологии. — Москва : Издательство РГАУ-МСХА, 2015. — 76 с. [[:ba:Special:BookSources/9785967512155|ISBN 978-5-9675-1215-5]] ** Биологическая активность экстракта пчелиного подмора // «Пчеловодство» № 6, 2016. == Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре == * Россия Федерациясенең мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2014), * Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе(2007). * Россия Федерациясе Мәгариф һәм фән министрлыгының Мактау грамотасы (2008) == Искәрмәләр == {{Reflist|2}} == Сылтамалар == * Маннапова Рәмзия Тимергали кызы // Башкорт энциклопедиясе — Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — <nowiki>ISBN 978-5-88185-143-9</nowiki>.{{Тикшерелгән|31|12|2020}} * РГАУ-МСХА [[Төркем:Әлифба буенча галимнәр]] [[Төркем:Туймазы районында туганнар]] [[Төркем:1955 елда туганнар]] [[Төркем:4 гыйнвар көнне туганнар]] [[Төркем:Россиянең шәрәфле югары һөнәри белем бирү хезмәткәрләре]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Башкортстанның атказанган фән эшлеклеләре]] [[Төркем:Биология фәннәре докторлары]] [[Төркем:Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] 1jzjluk9cocbrg1l174vs0x0u18qrm2 0 565785 5839207 3541995 2026-05-03T14:49:39Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839207 wikitext text/x-wiki {{MyTatarstan2022}} {{Шәхес|тулы исем=Семёнов Павел Прокофьевич|туу җире=Лаеш өязе, Казан губернасы, Россия империясе, Нурма авылы|милләт=рус|бүләк һәм премияләр=Кызыл Байрак ордены (8 апрель, 1945) . Икенче дәрәҗә Ватан сугышы ордены, Кызыл Йолдыз ордены, Хөрмәт Билгесе ордены,""Сугышчан казанышлары өчен" медале, “1941-1945 елгы Бөек Ватан сугышында Германияне җиңгән өчен" медале, "Берлинны яулап алган өчен" медале , "Праганы азат иткән өчен" медале}} {{фш|Семёнов}} '''Павел Семёнов''' ([[1 гыйнвар]], [[1908 ел|1908]] ел, [[Олы Норма|Норма]], [[Лаеш өязе]], [[Казан губернасы]], [[Россия империясе]] — [[5 май]], [[1990 ел|1990ел]], [[Казан]], [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССР]] ) — совет хәрби, партия һәм дәүләт эшлеклесе. [[Татарстан Республикасы буенча Эчке эшләр министрлыгы|Татарстан АССР эчке эшләр министры]] (1953-1954), [[Федераль куркынычсызлык хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча идарәсе|Татарстан АССР министрлар Советы каршындагы дәүләт куркынычсызлык Комитеты рәисе]] (1954-1957). == Биография == Павел Прокофьевич Семёнов 1908 елның 1 гыйнварында [[Казан губернасы]]ның Нурма авылында туа . Милләте — [[Руслар|рус]] {{Sfn|с=780|Петров|2010}} . 1917-1926 елларда Нурма авылында фермада эшли. [[Казан|1927 елда Казандагы]] бухгалтерлык курсларын тәмамлый, аннары Нурма хуҗалыгына кире кайта. 1928-1929 елда [[Бөгелмә кантоны]]ныңМихайловка авылында, аннан соң [[Бөгелмә|Бөгелмәдә «Союзхлеб»та]] хисапчы була . 1929-1932 елларда Арча кантоны хәрби комиссариатының Кызыл армиячесе булып хезмәт итә. 1931 елда ВКП(б)га керә. 1932 елда Арча район газетасының җаваплы мөхәррир урынбасары (гыйнвар — июнь), аннан Казанда "На штурм " өлкә Комсомол газетасының җаваплы мөхәррире булып эшли (июнь — ноябрь). 1932 елның ноябреннән 1934 елның ноябренә кадәр ВЛКСМның Алабуга район комитетының җаваплы секретаре була, ВЛКСМның Бөгелмә райкомының беренче секретаре (1934 елның ноябре — май ае), ВЛКСМның Татарстан өлкә комитеты укучылар яшьләре бүлеге мөдире (1937 елның июне — декабре), Казанда «Заготскот» конторасының Транспорт һәм сату бүлеге башлыгы (1937 елның декабре — 1939 елның декабре), БКП(б) ның Бауман райкомының кадрлар буенча секретаре (1939 елның апреле — апреле), ВКП(б) Казан шәһәр комитетының кадрлар бүлеге (1941 елның апрель- июль айларында ) {{Sfn|с=780|Петров|2010}} . [[Бөек Ватан сугышы]] башында [[Бауман районы (Казан)|Бауман региональ хәрби теркәү һәм чакыру бүлеге]] тарафыннан армиягә алына . 1941 елның июнь-август айларында Мәскәү өлкәсенең Перхушково станциясендә Кызыл Армиянең политсоставын камилләштерү буенча югары курсларда тыңлаучы була. Соңрак ул өлкән инструктор — [[Брянск фронты]]ның политик бүлегенең өлкән политик инструкторы (1941 елның августы — 1942 елның апреле), [[8-нче армия (ССРБ)|Брянск фронтының 8 нче армиясенең]] политик бүлеге кадрлар бүлеге начальнигы булып эшли (апрель 1942 — март 1944). 1942 елда аны батальон комиссары, 1943 елда [[майор]] дәрәҗәсенә күтәрәләр. Аннан соң 1 нче Белоруссия һәм 1 нче Украина фронтының 3 нче гвардия армиясенең 197 нче укчылар дивизиясе Полит бүлеге башлыгы урынбасары була. Австриядә Үзәк гаскәрләр төркеме каршындагы Бургенланд провинциясенең политчасть буенча хәрби комендант урынбасары була (1945 елның июле — 1947 елның июле) {{Sfn|с=780|Петров|2010}} . Сәяси идарә резервына кергәннән соң, полковник дәрәҗәсендә Казанга әйләнеп кайта, анда ВКП Татарстан өлкә комитетының кадрлар бүлеге инструкторы булып эшли (июль — сентябрь 1947), ВКП Татар Өлкә Комитеты хәрби бүлеге мөдире (1947 елның сентябре — 1948 елның октябре),КПССның Татарстан өлкә комитеты мөдире урынбасары, аннан соң Административ бүлек мөдире( 1948 елның октябре — 1953 елның июле). 1953 елда читтән торып КПССның ҮК каршындагы Югары партия мәктәбен тәмамлый, шуннан соң эчке эшләр органнарына-КДБга эшкә күчә {{Sfn|с=780|Петров|2010}} . 1953 елның 27 июлендә [[Татарстан Республикасы буенча Эчке эшләр министрлыгы|Татар автономияле Совет Социалистик Республикасының эчке эшләр министры]] итеп билгеләнә, ә 1954 елның 6 апрелендә [[Федераль куркынычсызлык хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча идарәсе|Министрлар Советы каршындагы Дәүләт куркынычсызлык комитеты рәисе итеп куялар.]] 1957 елның 30 ноябрендә СССР Министрлар Советы каршындагы КГБ боерыгы эшеннән алына." {{Sfn|с=780|Петров|2010}} {{Sfn|с=136, 188|Шайдуллин и др.|2017}} . 1959 елда берничә ай Казанда 5 — нче номерлы стройтрестның кадрлар һәм махсус эш буенча инженер булып эшли. 1959-1973 елларда-яңадан лаеклы ялда. 1973-1977 елларда Казанда «Союзподводгазстрой» трестының 4 нче су асты-техник эшләр махсус идарәсенең кадрлар буенча өлкән инспекторы булып эшли. 1990 елның 5 маенда Казанда вафат була. Самосырово зиратының хәрби секторында җирләнә {{Sfn|с=780|Петров|2010}} . == Бүләкләре == * [[Кызыл Байрак ордены]] (8 апрель, 1945) <ref name="ordkrzn">{{Cite web|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie44240029/|title=Семёнов Павел Прокофьевич. Орден Красного Знамени|publisher=[[Министерство обороны Российской Федерации|Память народа]]|date=|accessdate=11 июня 2021}}</ref> . * [[Ватан сугышы ордены|Икенче дәрәҗә Ватан сугышы ордены]] (1944 елның 17 августы) <ref>{{Cite web|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie36102027/|title=Семёнов Павел Прокофьевич. Орден Отечественной войны II степени|publisher=[[Министерство обороны Российской Федерации|Память народа]]|date=|accessdate=11 июня 2021}}</ref> . * [[Кызыл Йолдыз ордены]] (27 гыйнвар, 1944) <ref>{{Cite web|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie22526879/|title=Семёнов Павел Прокофьевич. Орден Красной Звезды|publisher=[[Министерство обороны Российской Федерации|Память народа]]|date=|accessdate=11 июня 2021}}</ref> . * Хөрмәт [[Хөрмәт Билгесе ордены|Билгесе ордены]] (24 июнь, 1950) {{Sfn|с=780|Петров|2010}} . * [[Сугышчан хезмәтләре өчен медале|""Сугышчан казанышлары өчен" медале]] (1943, 22 март) <ref>{{Cite web|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150217914/|title=Семёнов Павел Прокофьевич. Медаль «За боевые заслуги»|publisher=[[Министерство обороны Российской Федерации|Память народа]]|date=|accessdate=11 июня 2021}}</ref> . * “1941-1945 елгы Бөек Ватан сугышында Германияне җиңгән өчен" медале <ref>{{Cite web|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-nagrada_kartoteka1126937901/|title=Семёнов Павел Прокофьевич. Медаль «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.»|publisher=[[Министерство обороны Российской Федерации|Память народа]]|date=|accessdate=11 июня 2021}}</ref>"Берлинны яулап алган өчен" медале <ref>{{Cite web|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-nagrada_kartoteka1126937902/|title=Семёнов Павел Прокофьевич. Медаль «За взятие Берлина»|publisher=[[Министерство обороны Российской Федерации|Память народа]]|date=|accessdate=11 июня 2021}}</ref>, * "Праганы азат иткән өчен" медале<ref>{{Cite web|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-nagrada_kartoteka1126937903/|title=Семёнов Павел Прокофьевич. Медаль «За освобождение Праги»|publisher=[[Министерство обороны Российской Федерации|Память народа]]|date=|accessdate=11 июня 2021}}</ref> . == Гаиләсе == Хатыны- Антонина Павловна . == Моны да карагыз == == Искәрмәләр (үзгәртү) == {{Reflist}} == Чыганаклар == * Петров Н. В. Кто руководил НКВД, 1941—1954: справочник. — Москва: Издательство «Звенья», 2010. — 1008 с. — ISBN 5787001099. * Шайдуллин Р. В. и др. Центральные органы государственной власти и управления Татарстана (1920—2020 гг.). — Казань: Институт татарской энциклопедии и регионоведения[tt] Академии наук Республики Татарстан, 2017. — 400 с. — ISBN 9785902375210. * {{cite web|url=http://old.memo.ru/history/nkvd/kto2/kto_2-1022.html|title=Павел Прокофьевич Семёнов|publisher=[[Мемориал (организация)|Мемориал]]|date=|accessdate=11 июня 2021}}{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} {{Татарстандагы дәүләт куркынычсызлыгы органнары җитәкчеләре}} [[Төркем:Татарстан АССР министрлары]] [[Төркем:Югары фирка мәктәбен тәмамлаучылар]] [[Төркем:СБКФ әгъзалары]] [[Төркем:Полковниклар (ССРБ)]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:«Праганы азат иткән өчен» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:«Берлинны алу өчен» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре]] [[Төркем:Сугышчан хезмәтләре өчен медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары]] [[Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары]] [[Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары]] [[Төркем:Кызыл Байрак ордены кавалерлары]] [[Төркем:Казанда вафатлар]] [[Төркем:1990 елда вафатлар]] [[Төркем:5 май көнне вафатлар]] [[Төркем:Лаеш өязендә туганнар]] [[Төркем:1908 елда туганнар]] [[Төркем:1 гыйнвар көнне туганнар]] ewv3yba38wwfong6zhc9agjdz5e5rjz 0 587910 5839274 5563742 2026-05-03T23:32:08Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839274 wikitext text/x-wiki {{ТөркиМарафон|ел=2022}} {{Театр эшлеклесе | исем = Риф Сәйфуллин | чын исем = | рәсем = Р.Г.Сәйфуллин 2.jpg | киңлеге = | рәсем язуы = | туганда бирелгән исеме = Риф Гали улы Сәйфуллин | туу датасы = 4.10.1949 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], {{туу җире|Архангель районы|Архангель районында (Башкортстан)}}, [[Муллакай (Архангель районы) | Муллакай]] | үлем датасы = | үлем җире = | һөнәр = драма актеры | гражданлыгы = {{байрак|СССР}} [[СССР]]→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | активлык еллары = 1973 – {{х.в.}} | псевдоним = | амплуа = | театр = [[Сибай драма театры]] | рольләр = | спектакльләр = | бүләк һәм премияләр = [[Файл: Zaslujeniy artist1.png|20px|РФ атказанган артисты - 2022]]<br/> [[Башкортстанның халык артисты]] <br/>[[Башкортстанның атказанган артисты]] | сайт = | imdb_id = }} {{фш |Сәйфуллин}} '''Риф Сәйфуллин''', Риф Гали улы Сәйфуллин ({{lang-ba|Риф Ғәли улы Сәйфуллин}}, ''[[1949 ел]]ның [[4 октябрь|4 октябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Архангель районы]], [[Муллакай (Архангель районы)|Муллакай]]'') – драма актеры, [[Сибай драма театры]] артисты, Россиянең атказанган (2022), Башкортстан АССР халык (1988) артисты. Театр әһелләре берлеге әгъзасы (1973). == Тәрҗемәи хәле == 1949 елның 4 октябрендә [[Архангель районы]] [[Муллакай (Архангель районы)|Муллакай]] авылында туган. [[Армия|Хәрби хезмәттә]] булган. [[Уфа дәүләт сәнгать институты]]н тәмамлаган (1973, педагоглары Габдулла Гыйләҗев (''вариант'': Рафаэль Әюпов)<ref>[https://web.archive.org/web/20131214002614/http://xn--p1acf.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/prosmotr/2-statya/6152-sajfullin-rif-galeevich Сайфуллин Риф Галеевич.] Башкортостан: универсальная энциклопедия</ref>, проф. [[Фәрдүнә Касыймова|Ф. К. Касыймова]]). Институтны тәмамлагач, М. Гафури исемендәге [[Башкорт дәүләт академия театры]]нда эшли<ref>[https://arh-kult.ru/2021/01/4693/ Сайфуллин Риф Галеевич.] Сайт отдела культуры Архангельского района</ref>. Соңрак А. Мөбәрәков исемендәге [[Сибай драма театры]]нда актер һәм режиссер булып эшли – 1993 елда Гәрәй Исхаковның «Сайра, сандугачым» музыкаль драмасы буенча спектакль куя. А. Вампиловның «Провинциаль мәзәкләр», В. Жеребцовның «2 нче подъезд», М. Н. Задорновның «Соңгы омтылыш» пьесаларын [[башкорт теле]]нә тәрҗемә итә. == Уйнаган рольләре == Риф Сәйфуллин иҗат иткән образлар үзенчәлекле трактовкалау, ачык һәм тәэсирле гәүдәләндерү белән аерылып тора. Репертуарының күп өлешен рус һәм чит ил драматургиясе әсәрләре буенча спектакльләрдәге рольләр тәшкил итә:<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/93117/ Сәйфуллин Риф Ғәли улы.] «Башкортстан» төбәк интерактив энциклопедик порталы</ref> * ''сэр Маклой'' («Бәхтегәрәй», [[Әсгать Мирзаһитов]]) – [[Гафури театры]]ндагы дебюты (1972) * ''Яппар'' («Кодача», [[Баязит Бикбай]], [[Заһир Исмәгыйлев]]) * ''Исәнгилде'' («Акмулланың ак төннәре», [[Наил Гаетбай]]) * ''Кочкарев'' («Кавышу», [[Николай Гоголь|Н. В. Гоголь]]) * ''Баязит'' (Бәхеткә качканнар, [[Таңчулпан Гарипова|Т. Гарипова]]) * ''Калошин'' (Провинциаль мәзәкләр А. Вампилов) * ''Фердинанд'' (Мәхәббәт һәм нәфрәт, Ф. Шиллер) * ''Дон Жуан'' (Дон Жуан, [[Мольер]]) һ. б. == Фильмография == * 2014 – Етегән<ref>[https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/ros/118165/titr/ Фильм Етеган (2014).] Кино-Театр.Ру</ref> * 2017 – Бабич<ref>{{Cite web |url=https://likefilmdb.ru/people/rif-sajfullin-2598132/ |title=Риф Сайфуллин — фильмография |accessdate=2022-07-18 |archivedate=2022-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220718195601/https://likefilmdb.ru/people/rif-sajfullin-2598132/ }}</ref> == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 1979 – БАССР атказанган артисты * 1988 – БАССР халык артисты * 2022 – РФ атказанган артисты – ''ил мәдәниятен һәм сәнгатен үстерүгә зур өлеш кертүе, күпьеллык нәтиҗәле эшчәнлеге өчен''<ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001202207150013?index=5&rangeSize=1 Указ Президента Российской Федерации от 15 июля 2022 года № 456 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref>. == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> == Сылтамалар == * [https://sibaidramteatr.ru/риф-галеевич-сайфуллин/ Сайфуллин Риф Галеевич.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Сибайский государственный башкирский театр драмы им. А. Мубарякова * [http://bashenc.online/ba/articles/93117/ Сәйфуллин Риф Ғәли улы.] «Башкортостан» төбәк интерактив энциклопедик порталы * [https://vk.com/album-45500346_268723890 Риф Сәйфуллин - сәхнәлә 50 йыл!] [[ВКонтакте]] [[Төркем:Русиянең атказанган артистлары]] [[Төркем:БАССР халык артистлары]] [[Төркем:БАССР атказанган артистлары]] [[Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Шәхесләр:Сибай театры]] b220r9ih5ufmgrmd4m937u6qwptl5pw 0 588490 5839253 4139955 2026-05-03T19:27:43Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839253 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = [[Файл: Wrestling pictogram.svg|30px]] Раббани Шәрипов | рәсем = Р.Ш.Шәрипов.jpg | рәсем_зурлыгы = 180 | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Раббани Шәрип улы Шәрипов | һөнәр = спортчы (милли көрәш) | туу датасы = 8.10.1935 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Чаллы районы|Тукай районында}} | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]→<br/> {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = 1.09.2023 | үлем җире = [[РФ]], [[ТР]], {{үлем җире|Тукай районы| Тукай районында}}, [[Иске Абдул]] | әти = | әни = | ир = | хатын = Мәгъдәния | балалар = кызы, улы Ришат | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Знак мс России.jpg|20px|РСФСР спорт мастеры]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{фш|Шәрипов}} '''Раббани Шәрипов''', Раббани Шәрип улы Шәрипов (''[[1935 ел]]ның [[8 октябрь|8 октябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]], [[Чаллы районы]], [[Торнаташ]] ― [[2023 ел]]ның [[1 сентябрь|1 сентябре]], [[РФ]], [[ТР]], [[Тукай районы]], [[Иске Абдул]]'') – спортчы ([[милли көрәш]]), милли көрәш буенча РСФСР (1969, 1971, 1972), Татарстан АССР (1973, 1974) чемпионы. Милли көрәш буенча РСФСР спорт мастеры, Татарстанның атказанган спорт мастеры (1997). == Тәрҗемәи хәле == 1935 елның 8 октябрендә Татарстан АССР [[Чаллы районы|Чаллы]] (1935 елдан [[Ворошилов районы (Татарстан АССР)|Ворошилов]], 1957 елдан [[Яңа Юл районы|Яңа Юл]], 1959 елдан [[Минзәлә районы|Минзәлә]], 1984 елдан [[Тукай районы|Тукай]]) районы [[Торнаташ]] авылында туган. Кечкенәдән әти-әнисез кала, абыйсы гаиләсендә тәрбияләнә<ref name=":0">[https://news.myseldon.com/ru/news/index/227114096 Легендарные борцы.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} «Светлый путь», 6.04.2020</ref>. Колхозда эшли. Совет Армиясендә хәрби хезмәт үткән. Чаллыда шоферлар курсын тәмамлагач, туган авылында гомере буе (47 ел) гади машина йөртүче – шофер булып эшләгән. Колхоз йөк машинасы руленә утырып, ерак рейсларга чыгып китә. Лаеклы ялга чыкканда, үзе эшләгән «ГАЗ» йөк машинасын бүләк итәләр. Намуслы хезмәте өчен, «Хезмәт ветераны», «Хезмәттәге батырлык өчен», 3 мәртәбә Халык хуҗалыгы казанышлары күргәзмәсе медалльләре белән бүләкләнгән. == Көрәш уңышлары == Раббани көрәшче буларак тиз үсә. «Минем бер генә тренерым да булмады. Шофер чагымда йөкле капчыкларны төяп-бушату ― тренерым шул булгандыр. Әзерлек күнегүләрем дә төп хезмәтем иде. Авыр хезмәт мине җиңүче итте», - дип искә ала Раббани Шәрипов <ref>[http://tukai-rt.ru/news/sport/ataklyi-krshche-rabbani-shripov-kelmg-kplp-yashlr Атаклы көрәшче Раббани Шәрипов: «Келәмгә күпләп яшьләр килүенә шатланам».] Якты юл, 22.10.2016</ref>. 1957 елда авыл [[Сабан туе]]нда беренче тапкыр батыр кала. 1958 елда – [[Яңа Юл районы]] (үзәге [[Теләнче-Тамак]] авылы) Сабан туе батыры, 1959 елда – Казанда Сабан туе батыры. 1970-1980 елларда [[Минзәлә]] һәм [[Яр Чаллы]] районнарының абсолют батыры. Дистәләрчә калаларның (Минзәлә, Чаллы, Казан, [[Түбән Кама]], [[Ижау]] һәм башка шәһәрләр) Сабан туе батыры. «Урожай» җәмгыяте чемпионы, «[[Ватаным Татарстан]]» газетасы тарафыннан каһарман-шагыйрь Муса Җәлил истәлегенә уздырылучы Татар-башкорт көрәше буенча республика ярышларының дүрт тапкыр җиңүчесе. [[1970-еллар]]дан башлап, Раббани Шәриповка республика данын якларга туры килә, ул Россия ярышларында катнаша. 1971-1973 елларда, Россиянең иң көчле көрәшчеләрен җиңгәннән соң, аның җилкәсенә «Россия чемпионы» дип язылган тасма эленә. Көрәшче карьерасын 38 яшендә тәмамлый. Үз авырлыгыннан шактый авыр булганнарны да җиңә. <blockquote> {{цитата|автор=Равил Хәйруллин, ТР көрәшчеләр федерациясе башкарма директоры|Бары тик Раббани Шәрипов кына секунд эчендә җиңү яулау сәләтенә ия иде. Ул гадел иде, көндәшләренә хөрмәт белән карады.<br/> Раббанига, Арча районыннан Татарстанның 1965 елгы батыры Радис Сәйфуллинны аркасына салырга нибары 40 секунд кирәк булды. Чаллы батыры Степановны, Әлмәттән килгән Репинны да 15 секундта җиңде..<ref>Социалистик Татарстан, 13.11.1973</ref>}} </blockquote> 2023 елның 1 сентябрендә 87 яшендә вафат булган <ref>[http://shahrikazan.ru/news/sport/tatarny-legendar-krshchese-vafat Танылган көрәшче Раббани Шәрипов вафат.] [[Шәһри Казан]], 1.09.2023</ref>. Соңгы елларда яшәгән [[Иске Абдул]] авылы зиратында җирләнә<ref>''Энҗе Габдуллина.'' [https://tatar-inform.tatar/news/tanylgan-korasce-rabbani-saripov-vafat-5875781 Танылган көрәшче Раббани Шәрипов вафат.] [[Татар-информ]], 1.09.2023</ref> . == Гаиләсе == [[Тукай районы]] [[Иске Абдул]] авылында яши. Хатыны Мәгъдәния белән бер кыз, бер ул үстергәннәр. Улы ― спорт мастеры, район һәм шәһәр Сабантуйлары батыры Ришат (1966), оныгы Руслан (Шәңгәрәев) – көрәшчеләр<ref name=":0" />. == Хөрмәтләү == {{External media |рәсем1=[https://tatar-inform.tatar/news/tukai-raiony-iske-abdul-avylynda-tanylgan-korasce-rabbani-saripovka-byust-acylgan-5863307 Тукай районы Иске Абдул авылындагы бюсты].}} * Аның исемендәге турнир. 2010 елдан башлап Татарстан Республикасының атказанган спорт мастеры Шәрипов Раббани Шәрип улы кубогына Көрәш буенча ачык турнир уздырыла. <ref>[http://menzela.ru/news/tema-dnya/menzeliinskie-batyry-oderzhali-pobedu-na-turnire-na-prizy-rabbani-sharipova Мензелинские батыры одержали победу на турнире на призы Раббани Шарипова.] [[Минзәлә (газета)|«Мензеля»]], 3.04.2022</ref><ref>[https://edu.tatar.ru/menzelinsk/org5791/read-news/603150 Отчет об участии в Открытом традиционном турнире на Кубок Заслуженного мастера спорта Республики Татарстан Шарипова Раббани Шариповича.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220817111237/https://edu.tatar.ru/menzelinsk/org5791/read-news/603150 |date=2022-08-17 }} МБУ Спортивная школа Юбилейный г. Мензелинск</ref><ref>[https://sport.tatarstan.ru/news/3130 Открытый традиционный турнир по корэш на Кубок Заслуженного мастера спорта РТ Шарипова Раббани Шариповича.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220817111239/https://sport.tatarstan.ru/news/3130 |date=2022-08-17 }} Спортивный портал Республики Татарстан</ref> 2022 елда Раббани Шәрипов Кубогына 2005 елгы һәм кечерәк үсмерләр арасында көрәш буенча Xll ачык традицион турнир уза. * 2022 елның 23 ноябрендә [[Тукай районы]] [[Иске Абдул]] авылында мәдәният йорты һәм [[Һиндукуш (музей)|«Һиндукуш» музее]] каршында бюсты ачыла (авторы – скульптор Хәмит Мингалиев). Тантаналы чарада ТР Дәүләт Советы Рәисе урынбасары, Татарстан көрәш федерациясе Президиумы рәисе [[Марат Әхмәтов (1954)|Марат Әхмәтов]] катнаша. <ref>''[[Гөлнар Гарифуллина]]''. [https://tatar-inform.tatar/news/tukai-raiony-iske-abdul-avylynda-tanylgan-korasce-rabbani-saripovka-byust-acylgan-5863307 Тукай районы Иске Абдул авылында танылган көрәшче Раббани Шәриповка бюст ачылды.] [[Татар-информ]], 23.11.2022</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Шәрипов Раббани Шәрип улы. // ''Зөфәр Дәүләтшин''. Авылым – горурлыгым. [[Яр Чаллы]]: «Яр Чаллы типографиясе» ДУП, 2004, 175-176нчы бит. * [http://beznenmiras.ru/rabbani-batyr/ Раббани абый янында кунакта.] [[Безнең мирас (журнал)|«Безнең мирас»]], 28.01.2019 == Сылтамалар == * [https://news.myseldon.com/ru/news/index/227114096 Легендарные борцы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220817111238/https://news.myseldon.com/ru/news/index/227114096 |date=2022-08-17 }} Светлый путь, 6.04.2020 * [http://tukai-rt.ru/news/sport/ataklyi-krshche-rabbani-shripov-kelmg-kplp-yashlr Атаклы көрәшче Раббани Шәрипов: «Келәмгә күпләп яшьләр килүенә шатланам».] [[Якты юл (газета, Тукай районы)|«Якты юл»]], 22.10.2016. [[Төркем:Көрәшчеләр]] [[Төркем:РСФСР чемпионнары]] [[Төркем:Көрәш буенча Татарстан чемпионнары]] [[Төркем:Көрәш буенча Русия чемпионнары]] [[Төркем:Россиянең спорт мастерлары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган спорт осталары]] 70f222s3q0o4sv8q86fqd1gj63kic88 0 812731 5839291 4419272 2026-05-04T03:12:02Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839291 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Исем = Рөстәм Насыйбуллин |Имза = |Фото = Р.Н.Насыйбуллин.jpg |Рәсем асты язуы = |Фон = solo_singer |Тугандагы исеме = |Тулы исеме = Рөстәм Насыйх улы Насыйбуллин |Туу көне = 15.10.1993 |Туу урыны = [[РФ]], [[Татарстан]], {{туу урыны|Яр Чаллы|Чаллыда}} |Үлү көне = |Үлү урыны = |Еллар = 2010 – {{х.в.}} |Дәүләт = {{байрак|Россия}} [[РФ]] |Һөнәрләр = җырчы |Моң = бас―баритон |Кораллар = тавыш |Жанрлар = |Псевдонимнар = |Коллективлар = [[Казан шәһәр филармониясе]] |Хезмәттәшлек = [[Казан (бию ансамбле)|«Казан» бию ансамбле]] |Лейбллар = |Бүләкләр = |Сайт = [https://vk.com/id189151904 Рустем Насыбуллин] }} {{Фш|Насыйбуллин}} '''Рөстәм Насыйбуллин''', Рөстәм Насыйх улы Насыйбуллин (''[[1993 ел]]ның [[15 октябрь|15 октябре]], [[РФ]], [[Татарстан]], [[Яр Чаллы]]'') ― җырчы (''бас-баритон''), 2014 елдан [[Казан шәһәр филармониясе]] солист-вокалисты, халыкара конкурслар лауреаты. == Тәрҗемәи хәле == 1993 елның 15 октябрендә<ref>[https://vk.com/id189151904 Рустем Насыбуллин ВКонтакте]</ref> [[Яр Чаллы]]да туган. Әтисе Насыйх – заводта машина йөртүче, әнисе Зилә (Нәзилә) – медицина хезмәткәре, [[Сарман]] ягыннан. Бертуган апасы – Регина. 2000 елда гаиләсе Чаллыдан [[Норлат районы]] [[Кизләү (Татарстан)|Кизләү]] авылына күченгән. Беренче класска авыл мәктәбенә барган. Тугыз ел музыка белеме алган: дүрт ел Норлат балалар музыка мәтәбендә шөгыльләнгән, И. Әүхәдиев исемендәге [[Казан музыка көллияте]]н ([[Ания Туишева]], аннары Ренат Хәбибуллин классы), Н. Җиһанов исемендәге [[Казан дәүләт консерваториясе]]н (Эдуард Туманский классы, 2018), читтән торып [[Казан дәүләт аграр университеты]]ның икътисад факультетын (2023) тәмамлаган. == Иҗаты == Җырлау сәләте балачактан килә. [[Созвездие-Йолдызлык (фестиваль)|«Созвездие-Йолдызлык»]] бәйгеләрендә катнаша. Казанга 2010 елда килә. Студент чакта [[Зөһрә Шәрифуллина]] җитәкчелегендәге төркем концертларында чыгышлар ясаган. Укып бетергәч, [[Казан шәһәренең музей комплексы|«Казан» милли-мәдәни үзәгендә]] солист булып эшләгән. 2014 елдан ― [[Казан шәһәр филармониясе]] солист-вокалисты. Юнәлеше ― эстрада белән академик сәнгатьнең уртаклыгын саклау. <ref>''Гөлнара Гыймадова''. [https://vatantat.ru/2022/07/86077/ Рөстәм Насыйбуллин: «Табиблар да ул кадәр укымый».] [[Ватаным Татарстан]], 01.07.2022</ref> Беренче зур чыгышы [[Мәскәү]]дә Татарстан көннәрендә була, анда [[Александр Сладковский]] җитәкчелегендәге [[Татарстан Республикасының Дәүләт академик симфоник оркестры]] аккомпанементы астында җырлый (аның белән бергә [[Алинә Шәрипҗанова]], [[Айдар Сөләйманов]], Руслан Сәйфетдинов һ. б. артистлар чыгыш ясаган).<ref>[https://sntat.ru/news/samozanyatyy-pevets-rustem-nasybullin-seychas-ya-otpravlyayu-spravku-i-dengi-peresylayut-lichno-mne-5698168 Самозанятый певец Рустем Насыбуллин: «Я стал самозанятым благодаря совету Минкульта РТ».] sntat.ru, 6.12.2019</ref> Гадәттә 9 Майда [[Җиңү бәйрәме|Җиңү көненә]] («Сугыш ялкынында туган җырлар»),<ref>''Илзирә Хәйруллина''. [https://intertat.tatar/news/rostam-nasyibullin-koncertynnan-son-kaa-tavyslar-tuidyra-baslagan-ide-inde-5852997 Рөстәм Насыйбуллин концертыннан соң: «Кәҗә» тавышлар туйдыра башлаган иде инде...».] [[Интертат]], 9.05.2022</ref> Казанда Шәһәр көненә багышланган концертларда, Сабантуйларда, еш кына хөкүмәт концертларында һәм рәсми затлар катнашындагы кабул итүләрдә чыгыш ясый. 2022 елның көзендә [[Казан (бию ансамбле)|«Казан» бию ансамбле]] белән куелган «Зәңгәр шәл» вокаль-хореографик тамашасында Булат ролен башкарган. Репертуарында күбрәк классик, ретро җырлар. [[Салих Сәйдәшев|С. Сәйдәшев]], [[рөстәм Яхин|Р. Яхин]], [[Мансур Мозаффаров|М. Мозаффаров]], [[Федор Шаляпин|Ф. Шаляпин]] әсәрләрен җырлый. [[Рәшит Абдуллин]], [[Айдар Фәйзрахманов]]лар иҗатындагы җырларны теләп башкара. [[Татар теле|Татарча]], [[рус теле|русча]], [[итальян теле|итальянча]] җырлый. Башкарган кайбер җырлары: «Соңлама», «Тәгәри тормыш арбасы» ([[Сания Әхмәтҗанова|С. Әхмәтҗанова]], А. Фәйзрахманов), «Сугыштагы дустын эзләде» (Г. Шиһапов, [[Азат Хөсәенов (1959)|А. Хөсәенов]]), «Кайтарыгыз миңа», «Киек казлар» (Р. Яхин), «Бердәнбер», «Син барда», «Ватаным», «Абзыеңның кәләпүше», «Көрәшчеләр гимны», «Мөслимем», «Казанга кайту», «Калдырма» ([[Илсөяр Иксанова|И. Ихсанова]], [[Зөфәр Хәйретдинов|З. Хәйретдинов]]), «Әй, гомер» (М. Гайсин, Ф. Гайсин), «Урман», «Сагыш» ([[Җәүдәт Фәйзи |Җ. Фәйзи]]), «Батырларга», «Кизләвем чишмәсе», «Җиз кыңгырау моңнары», «Эх, Юлия» (Ф. Билалов, Р. Хисмәтуллин), «Серле күзләрең», «Айсылу», «Калдырма», «Әдрән диңгез», «Юллар» ([[Гөлнур Айзат|Г. Айзат]], [[Вил Усманов|В. Усманов]]), «Елмаю нурында» ([[Ренат Еникиев|Р. Еникеев]]); «Выйду на улицу», «Синяя вечность», «Случайный вальс», «Тёмная ночь» һ. б. <ref>[https://bambuzika.pro/search/Рустем%20Насыбуллин Песни в исполнении Рустема Насыбуллина.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} bambuzika.pro</ref> == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * II «Яңа татар җыры» конкурсы ― җиңүче * «Весна в центральном Черноземье» IX Россия авыл хуҗалыгы югары уку йортлары студентларының конкурсы ([[Воронеж]]) ― I урын * III «Яңа татар җыры бәйгесе ― 1нче урын ― «Бетмибез» җыры белән ([[Рафис Корбан]], [[Илгиз Закиров]]) * С. Сәйдәшев исемендәге вокал башкаручылар конкурсы ― лауреат * «Татар моңы» халыкара телевизион яш башкаручылар конкурсы ― лауреат * Усман Әлмиев исемендәге җыр конкурсы ― Гран-при * Р. Ваһапов исемендәге татар җыры халыкара җыр фестивале ― җиңүче == Гаиләсе == Хатыны Юлия (1990 елгы),<ref>[https://вконтакте24.рф/yuliya-nasybullina-kazan-11418775.html Юлия Насыбуллина ВКонтакте]</ref> [[Казан дәүләт университеты]]н тәмамлаган журналист. Балалары Әмирә (2017), Әскәр (2019), Әнвәр (2021). <ref>[https://shahrikazan.ru/news/shou-biznes/rstm-nasyybullin-chenche-tapkyr-ti-buldy Рөстәм Насыйбуллин өченче тапкыр әти булды!] [[Шәһри Казан]], 14.05.2021</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == === Мәкаләләр === * ''Зилә Нигъмәтуллина''. Тавыш көчле булганда, күбрәк иҗат итәргә кирәк. [[Ирек мәйданы (гәҗит)|Ирек мәйданы]], 18.05.2023. № 19 (660), 8нче бит. == Сылтамалар == * ''Зилә Нигъмәтуллина''. [https://madanizhomga.ru/news/shn/z-ilend-sandugach Үз илендә сандугач.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230522214506/https://madanizhomga.ru/news/shn/z-ilend-sandugach |date=2023-05-22 }} [[Мәдәни Җомга]], 7.08.2022 * [https://shahrichalli.ru/news/kich-bgen-irtg/rstm-nasyiybullin-yirchyi-kimend-bish-el-ukyirga-t Рөстәм Насыйбуллин: “Җырчы кимендә биш ел укырга тиеш”.] [[Шәһри Чаллы]], 18.08.2016 {{DEFAULTSORT:Насыйбуллин, Рөстәм}} [[Төркем:Татар җырчылары]] [[Төркем:Татарстан җырчылары]] [[Төркем:Казан музыка көллиятен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казан дәүләт консерваториясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Шәхесләр:Казан шәһәр филармониясе]] [[Төркем:Бас-баритоннар]] h97vgozhlootjv1ydiofxfa9pscnols 0 816158 5839240 4117150 2026-05-03T18:12:35Z ~2026-20951-15 60255 5839240 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Габдрахман Рәфыйков |рәсем = |рәсем_зурлыгы = |alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> |рәсем язуы = |тулы исем = Габдрахман Вәли улы Рәфыйков |һөнәр = укытучы |туу датасы = 1.03.1873 |туу җире = [[РИ]], [[Казан губернасы]], {{туу җире| Казан |Казанда}} |гражданлык = {{байраклаштыру|Россия империясе}} <br/> {{байрак|Россия}} [[Россия республикасы]] <br/> {{байраклаштыру|РСФСР|1918}} <br/> {{байраклаштыру|ССРБ}} |СССР |милләт = татар |үлем датасы = 3.05.1954 |үлем җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]], {{үлем җире| Казан |Казанда}} |әти = |әни = |ир = |хатын = Рабига Шакир кызы Иманкулова |балалар = улы Хәбибрахман, кызы Әминә |бүләк һәм премияләр = [[File:Geroy Truda Znak.png|30px]]&nbsp; '''[[Хезмәт Батыры]]''' ('1924) |сайт = |башка мәгълүмат = }} {{Фш|Рәфыйков}} '''Габдрахман Рәфыйков''', Габдрахман (''Абдрахман''<ref name=":0" />) Вәли улы Рәфыйков (''[[1873 ел]]ның [[1 март]]ы, [[РИ]], [[Казан губернасы]], [[Казан]] – [[1954 ел]]ның [[3 май|3 мае]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]], [[Казан]]'') ― татар мәгърифәтчесе, мөгаллим, [[Хезмәт Батыры]] (1924), РСФСР күләмендәге персональ пенсионер (1931). {{External media |рәсем1=[https://100tatarstan.100tatarstan.ru/structure/profile/tatar-mgriftchese-mgllim-gabdrakhman-rafikovka-shker-uchiteldn-udyk-dignnr?ysclid=lpvdg8wklj784899164 Хатыны белән төшкән фотосурәте].}} == Тәрҗемәи хәле == 1873 елның 1 мартында<ref name=":0">[https://vk.com/wall-210833880_2284?ysclid=lpvbuxgug6589808537 1 марта 1873 года в г.Казань родился Рафиков.] Институт татарской энциклопедии и регионоведения</ref> Казанда туган. [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе|«Мөхәммәдия» мәдрәсәсендә]], 1876 елда ачылган<ref>[https://web.archive.org/web/20160915113152/http://tatar-inform.tatar/news/2016/09/13/126004/ 140 ел элек Казанда Татар укытучылар мәктәбе ачылган.] [[Татар-информ]], 13.09.2016</ref> [[Казан Татар укытучылар мәктәбе |Рус-татар укытучылар мәктәбендә]] укыган. Аттестат алгач, [[Тәтеш өязе]]ндәге [[Чирмешән (Апас районы)|Чирмешән]] авылына укытучы итеп билгеләнә. Яшь укытучы балаларга җылы мөнәсәбәте, яхшы укытуы белән тиз арада авыл халкының ихтирамын казана, уку-укыту округыннан килгән инспектор да аның эшеннән канәгать кала. 1896 елда Г. Рәфыйковны Казанга, [[Бишбалта бистәсе]]ндәге русча-татарча укыта торган 2нче мәктәпкә укытучы итеп күчерәләр, соңрак мәктәп мөдире итеп күтәрәләр. Һәр укучыга карата гадел һәм ихтирамлы булуы мәктәбенең данын күтәрә. Аның укучылары арасында [[Әминә Бикчәнтәева]] (үзе тәмамлаган мәктәптә берничә ел балалар укыта), [[Гариф Гобәй]], [[Гамир Насрый]] һ.б. булган. Рәфыйков мәктәбендә әдәбият укыткан яшь шагыйрь [[Хәсән Туфан]] дүрт ел аларда фатирда торган<ref>[https://t.me/sharifaby/14 Telegram: Contact @sharifaby (Шәриф Камал.Лайфстайл)]</ref>. [[Хөсәен Ямашев]], [[Гафур Коләхмәтов]], [[Шәһит Әхмәдиев]], [[Галимҗан Нигъмәти]], [[Мөхәммәтхан Фазлуллин]] аның якын дуслары булган. Укып бетергәч тә, шәкертләрен күздән югалтмаган, акыллы киңәшләре белән тормыш юлы сайларга, бәла-казага тарыганнарга аякка басарга, юлдан язганнарга акылга утырырга ярдәм иткән. Рус-татар училищелары өчен уку ярдәмлекләре чыгара, башлангыч мәктәпләр өчен татар телендә беренче совет дәреслекләре автордашы ([[Фатих Әмирхан]] белән бергә, 1918 ел). [[Чәчәк (авыру)|Чәчәк авыруыннан]] җәфа чиккән балаларның хәлен җиңеләйтү өчен Г. Рәфыйков Бишбалта хастаханәсе каршында өч айлык курс тәмамлаган һәм үзенең төп эшеннән буш вакытта балаларга чәчәк салу белән шөгыльләнгән. Әлеге эшне 10 ел алып бара. 1908 елда «Казанның нәселдән килгән мактаулы гражданы» итеп тәгаенләнә. Октябрь революциясеннән соң татар мәктәпләрен дәүләт челтәренә күчерүдә, өлкәннәр арасында наданлыкны бетерүдә, эшче кооперативлар оештыруда зур роль уйный <ref>[https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/rafikov-gabdrahman-valievich Рәфыйков Габдрахман Вәли улы.] Татарская энциклопедия TATARICA</ref>. 1917 елның августында Елга аръягында [[Казан дары заводында һәлакәт (1917)|дары складлары шартлау]] Казан шәһәренә, бигрәк тә [[Җиләк бистәсе (Казан)|Җиләкле]], [[Бишбалта бистәсе|Бишбалта]] бистәләрендә яшәүчеләргә зур афәт китерә. Бәлага таручыларга ярдәм комиссиясе әгъзасы буларак, Г. Рәфыйковка хәрабәләр астында калучыларны коткару, имгәнүчеләрне хастаханәләргә урнаштыру кебек мәшәкатьләрдә актив катнашырга туры килә. [[Октябрь революциясе]]ннән соң, 1921―1935 елларда Казанда рус-татар училищесыннан үзгәртелгән 13нче мәктәп (соңрак 17нче мәктәп) директоры, бер үк вакытта, 1921–1924 елларда, [[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы|Татарстан АССР Мәгариф халык комиссариаты]] президиумы әгъзасы һәм инструкторы, [[Казанның Киров районы|Киров районы]] рабфагында, Казандагы 8нче тегү фабрикасы каршындагы мастерлар курсында рус теле укытучысы булып эшләгән. 11–13нче чакырылыш Казан шәһәр советы депутаты (1924–1928 еллар). 1924 елда [[Хезмәт Батыры]] исеме бирелгән. 1920-елларның икенче яртысыннан милли мәдәнияткә кырын караш көчәя, шул юлда актив эшләүчеләрне кысрыклау, җәберләүләр башлана. Мәчеткә йөрүен сылтау итеп, аңа катгый рәвештә совет мәктәбендә укытуны тыялар. Җаваплы урында эшләүче шәкерте ярдәмендә мөгаллим [[Сталин репрессияләре|шәхес культы золымыннан]] котылып кала. 1931 елда, 57 яшендә, «сәламәтлеге какшау сәбәпле», лаеклы ялга озатыла, РСФСР күләмендәге персональ [[пенсия]] билгеләнә. 1954 елның 3 маенда Казанда вафат була. [[Яңа бистә зираты (Казан)|Яңа бистә зиратында]] җирләнгән<ref>[https://100tatarstan.100tatarstan.ru/structure/profile/tatar-mgriftchese-mgllim-gabdrakhman-rafikovka-shker-uchiteldn-udyk-dignnr?ysclid=lpvdg8wklj784899164 Татар мәгърифәтчесе, мөгәллим Габдрахман Рафиковка: «Шөкер, учительдән уңдык, дигәннәр».] 100tatarstan.ru</ref>. Хушлашырга килүчеләр белән бөтен урам, тыкрыклар тула. Халык, машинадан баш тартып, мөгаллимнең җәсәден [[Бишбалта бистәсе|Бишбалтадан]] [[Яңа бистә (Казан)|Яңа Бистәгә]] кадәр, җәяүләп, кулларында күтәреп бара. == Хезмәтләре == * Кыйраәт китабы: Хәсән бабайның бал корты турында файдалы сүзләре. Казан, 1898. * Счёт кагыйдәләре. Казан, 1910. == Хәтер == * [[Казанның Совет районы]]нда бер яңа урам Рәфыйков исеме белән атала<ref>[https://kazan.ginfo.ru/ulicy/ulica_gabdrahmana_rafikova/?ysclid=lpvfigldg5989462467 Улица Габдрахмана Рафикова на карте Казани]</ref>. == Гаиләсе == {{External media |рәсем1=[https://beznenmiras.ru/news/tarikhi-miras/parokhodta-ike-seyakhet?ysclid=lpvdsd0oqj572717406 Гаиләсе белән төшкән фотосурәте].}} Хатыны ― Рабига Шакир кызы Иманкулова (1879―1962). * улы ― Хәбибрахман Рәфыйков (1897―1972), озак еллар дәвамында елга транспорты инженеры, капитан ярдәмчесе, капитан булып эшләгән, соңрак Казан елга техникумында белем биргән. * кызы ― Әминә Рәфыйкова (1899―1979), укытучы<ref>''Х. Рәфыйков''. [https://beznenmiras.ru/news/tarikhi-miras/parokhodta-ike-seyakhet?ysclid=lpvdsd0oqj572717406 Пароходта ике сәяхәт.] [[Безнең мирас|«Безнең мирас»]]</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * ''[[Мансур Мортазин|Мортазин М. Г.]]''. 150 атаклы татар турында. Кызык та, кызганыч та: публицистик язмалар. К.: Мәгариф-Вакыт, 2022, 55-57нче бит. ISBN 978-5-4494-0086-4 * ''[[Якуп Ханбиков|Ханбиков Я. И.]]'' Татарские педагоги-демократы конца XIX – начала XX вв. // Уч. зап. Казан. гос. пед. института. 1976. Вып. 171. * ''Муртазина Л. Р.'' Истинный служитель народа и просвещения: (Учитель Г. В. Рафиков).. [[Гасырлар авазы (журнал)|»Эхо веков«]], N. 1-2 (62-63) /2011: N. 1-2 (62-63) /2011 == Сылтамалар == * [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/rafikov-gabdrahman-valievich Рәфыйков Габдрахман Вәли улы.] Татарская энциклопедия TATARICA. {{DEFAULTSORT:Рәфыйков, Габдрахман}} [[Төркем:Татар мөгаллимнәре]] [[Төркем:Татар мәгърифәтчеләре]] [[Төркем:Рус теле укытучылары]] [[Төркем:«Мөхәммәдия» (Казан) мәдрәсәсен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татар укытучылар мәктәбен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Хезмәт Батырлары]] [[Төркем:Мәктәп директорлары]] tvun7nleryr5n9v6t5igehnsi233v1j 0 816331 5839360 5519952 2026-05-04T09:45:00Z ČarnaruskiVoin 42924 ČarnaruskiVoin [[Skanderbeg]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[İskändär Bäk]] 5519952 wikitext text/x-wiki {{Däwlät eşleklese|isem=Skanderbeg<br> <small>{{lang-sqLat|Skënderbeu}}|räsem=Ritratto di Giorgio Scanderbeg.jpg|räsem yazuı=[[Kristofano del Altissimo]]nıñ Skanderbeg portretı|titul=Kastrioti kenäze<br> <small>[[28 noyäber]] [[1443]] — [[17 ğinwar]] [[1468]]|aña qädär=[[Gyon I Kastrioti]]|däwamçısı=[[Gyon II Kastrioti]]|tuu datası=06.05.1405|ülem datası=17.01.1468|ülem urını=[[Leja]]|äti=[[Gyon I Kastrioti]]|äni=Voisava Tripalda|xatın=[[Donika Kastrioti|Donika Arianiti]]|balalar=[[Gyon II Kastrioti]]|din=[[İslam|islam]] ([[1423]]—[[1443]]) [[katoliklıq]] ([[1443]]—[[1468]])|avtoğraf=}} '''Skanderbeg''', yäki '''Georgiy Kastrioti''' ({{Lang-sqLat|Gjergj Kastrioti Skënderbeu}}; ''[[1405 yıl]]nıñ [[6 may]]ı — [[1468 yıl]]nıñ [[17 ğinwar]]ı, [[Leja]]'') — [[Kastrioti kenäzlege]] xäkime (''1443—1468''), ğosmanlılarğa qarşı alban kütäreleşe citäkçese, [[Albaniä]] milli qaharmanı. == Biografiäse == === Yäşlege === Georgiy Alban kenäze Gyon (''İoann'') Kastriotinıñ keçe ulı bulğan. Gyon Venetsiä dokumentlarında «qüätle alban senyorı, {{Нп5|Venetsiä cömhüriäte|Venetsiä||Republic of Venice}} häm [[Dubrovnik cömhüriäte|Raguza]] maqtawlı watandaşlı» dip iskä alına. Georgiynıñ änise — Voisava — serb dvorän näselennän bulğan<ref>[http://www.makedonika.org/whatsnew/nikolazezov/Petrovski,%20B.%20-%20Voisava%20Tribalda.pdf Петровски Бобан «Voisava Tribalda» (2006 г.) (на македонском языке)]</ref>. Balaçaqta Georgiynı Soltan Morad II’gä totqır itep birgännär. Anda anı islam dinen qabul itärgä mäcbür itkännär. Ul ofitser karyerasın yasağan häm Ğosman ğäskärlärendä suğışıp, dan qazanğan, küp kenä bäreleşlärdä qatnaşqan häm şundıy batırlıq kürsätkän, töreklär anı İskändär dip atağannar ([[İskändär Zölqärnäyn]] iseme könçığışta härwaqıt batır sinonimı bulğan). Tuğan ilenä qaytqaç<ref>Skanderbegnıñ Albaniägä niçek elägüe turında törle versiälär bar: ber versiä buyınça, ul Albaniägä qaçqan, ikençe versiä buyınça 1438 yılda soltan Murad II Georgiynı Kruya nığıtmasınıñ komendantı itep bilgelägän.</ref>, İskändär-bey (alban transkripsiäsendä ''Skanderbeg'') Ğosman okkupantlarına qarşılıq kürsätüne citäklägän. [[Файл:Helmet_of_Skanderbeg.JPG|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Helmet_of_Skanderbeg.JPG|мини|Skanderbegnıñ şlemı]] === Kütäreleş === {{Main-lat|Skanderbeg kütäreleşe}} Skanderbeg citäkçelegendäge albannar kütäreleşe öçen etärgeç motiv bulıp [[1443 yıl]]nıñ [[1 ğinwar]]ında Läxstan häm Macarstan patşası {{Нп5|Vladislav III|Vladislav III||Władysław III of Poland}} tarafınnan töreklärgä qarşı {{Нп5|Varnağa täre poxodı|täre poxodı||Crusade of Varna}} iğlan itelüe torğan, ul [[1444 yıl]]nıñ [[10 noyäber|10 noyäbrendä]] {{Нп5|Varna yanındağı bäreleş|Varna yanında||Battle of Varna}} täre yörtüçelärneñ ciñelüe häm patşanıñ häläq buluwı belän tämamlanğan. [[1443 yıl]]nıñ [[3 noyäber|3 noyäbrendä]] Macarstan ğäskär başlığı {{Нп5|Yanoş Hunyadi|Yanoş Hunyadi||John Hunyadi}} [[Ниш|Niş]] şähären töreklärdän azat itkäç, Skanderbeg islamnan waz kiçkän, yañadan xristian dinen qabul itkän häm 300 atlı oträd belän törek lageren qaldırğan. Dibra şähärenä kilep citkäç, ul Albaniäne azat itü öçen kütäreleşkä çaqırğan. Berniçä könnän soñ Skanderbeg [[Kruya]]ğa kergän häm [[28 noyäber]]dä alban starşinaları anı Kastrioti kenäzlege başlığı häm barlıq albannarnıñ yulbaşçısı dip iğlan itkännär. Tizdän ul töreklärne {{Нп5|Qara Drin|Qara Drinda||Black Drin}} tar-mar itkän, ä annarı, Macarstan belän berläşmä tözep, Murad II’ne alban şähäre Kruyanı {{Comment|qamalışnı|urısça: осада}} tuqtatırğa mäcbür itkän. [[1444 yıl]]da {{Нп5|Venetsiä cömhüriäte|Venetsiä||Republic of Venice}} häm alban kenäzläre belän xärbi-säyäsi berläşmä tözegän («{{Нп5|Leja ligası|Leja ligası||League of Lezhë}}») häm Kruyada urnaşqan keçkenä kavaleriä oträdı bulğan, ul Tönyaq Albaniädä partizan suğışın cäyeldergän, [[1449 ел|1449]] häm [[1451 ел|1451]] yıllarda Ğosman ğäskärlären tar-mar itkän. Läkin [[1447 ел|1447]]—[[1448 ел|1448]] yıllarda Skanderbeg {{Нп5|Albaniä-Venetsiä suğışı (1447—1448)|Venetsiä belän suğışqan||Albanian–Venetian War}}, Venetsiä [[Әдрән диңгез|Ädrän]] yar buyında Leja ligasınıñ yoğıntısın urnaştıruğa qarşı torğan. Ul Venetsiä belän kileşü tözügä ireşkän, anıñ nigezendä Venetsiä Ğosman soltanı belän berläşmäne özgän häm Skanderbegqa yıl sayın 1400 {{Нп5|dukat|dukat||Ducat}} tülärgä burıçlı bulğan. Kastrioti soltan Mäxmät II’gä qarşılıq kürsätkän häm [[1453 yıl]]da Konstantinopolne töreklär alğannan soñ Albaniä öçen faydalı tınıçlıq tözägän. [[1457 yıl]]da Skandeberg {{Нп5|Albulena yanındağı suğış|Albulena yanındağı suğışta||Battle of Albulena}} üzeneñ iñ tanılğan ciñüläreneñ bersenä ireşkän. [[1461 yıl]]da Skanderbeg soltan (padişax) Mäxmät II tarafınnan Albaniä xäkime bularaq tanılğan. Neapol patşası {{Нп5|Ferdinand I (Neapol patşası)|Ferdinand I||Ferdinand I of Naples}} Georgiy Kastriotiğa [[1460 ел|1460]]—[[1462 ел|1462]] yıllarda kürsätkän {{Нп5|Rene İgelekle|Rene Anjulığa||René of Anjou}} qarşı {{Нп5|Skanderbegnıñ İtaliä poxodı|yärdäme||Skanderbeg's Italian expedition}} öçen büläk itep San-Pyetro gertsogı titulın birgän. [[1463 yıl]]da Skanderbeg, papa {{Нп5|Piy II|Piy II||Pope Pius II}} fatixası belän, ğosmanlılar belän tınıçlıqnı özgän häm alarğa tağın berniçä sizelerlek ciñelülär kitergän. [[1467 yıl]]da Mäxmät II ul waqıtta Venetsiä Dalmatsiäsendä bulğan Skanderbegqa qarşı {{Нп5|Mäxmüt-paşa|Mäxmüt-paşa Angeloviç||Mahmud Pasha Angelović}} citäkçelegendäge zur armiäne cibärgän. 15 kön däwamında Mäxmüt-paşa Angeloviç Skanderbeg oträdların ezärleklägän. Skanderbeg isä, suğıştan taypılıp, tawlarğa çigengän, ä annarı yar buyına töşkän häm üz suğışçıların Venetsiä galerlarına töyägän. Mäxmät II buysınmawçan albanğa qarşı böten köçen quyarğa äzer bulğan, läkin [[1468 yıl]]da Georgiy Kastrioti [[Бизгәк авыруы|bizgäk awıruwınnan]] ülgän. Anıñ ülemennän soñ Albaniä suverenlığı ülgän. == İskärmälär == {{İskärmälär}} == Ädäbiät == * «Повесть о Скандербеге» / Под. ред. Н. Н. Розова. — М.;Л.: Изд-во АН СССР, 1957. — Серия «Литературные памятники». * Краткая история Албании. С древнейших времен до наших дней / Под ред. Г. Л. Арша. — М.: Наука, 1992 . == Sıltamalar == * [http://smartwebsite.ru/publ/znamenitye_geroi/georg_kastrioti_skanderbeg/15-1-0-1457 Georg Kastrioti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304073529/http://smartwebsite.ru/publ/znamenitye_geroi/georg_kastrioti_skanderbeg/15-1-0-1457 |date=2016-03-04 }} {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Кастриоти нәселе]] [[Төркем:Албания тарихы]] h1a5mqdkwjdn8mavpl18lvespqbyzw8 5839364 5839360 2026-05-04T09:52:56Z ČarnaruskiVoin 42924 5839364 wikitext text/x-wiki {{Däwlät eşleklese|isem=İskändär Bäk<br> <small>{{lang-sqLat|Skënderbeu}}|räsem=Ritratto di Giorgio Scanderbeg.jpg|räsem yazuı=[[Kristofano del Altissimo]]nıñ İskändär Bäk portretı|titul=Kastrioti kenäze<br> <small>[[28 noyäber]] [[1443]] — [[17 ğinwar]] [[1468]]|aña qädär=[[Gyon I Kastrioti]]|däwamçısı=[[Gyon II Kastrioti]]|tuu datası=06.05.1405|ülem datası=17.01.1468|ülem urını=[[Leja]]|äti=[[Gyon I Kastrioti]]|äni=Voisava Tripalda|xatın=[[Donika Kastrioti|Donika Arianiti]]|balalar=[[Gyon II Kastrioti]]|din=[[İslam|islam]] ([[1423]]—[[1443]]) [[katoliklıq]] ([[1443]]—[[1468]])|avtoğraf=}} '''İskändär Bäk''', yäki '''Cerc Kastrioti''' ({{Lang-sqLat|Gjergj Kastrioti Skënderbeu}}; ''[[1405 yıl]]nıñ [[6 may]]ı — [[1468 yıl]]nıñ [[17 ğinwar]]ı, [[Leja]]'') — [[Kastrioti kenäzlege]] xäkime (''1443—1468''), ğosmanlılarğa qarşı alban kütäreleşe citäkçese, [[Албания|Arnawıtlıq]] milli qaharmanı. == Biografiäse == === Yäşlege === Cerc Arnawıt kenäze Yuwan Kastriotinıñ keçe ulı bulğan. Yuwan Veneţiä dokumentlarında «qüwätle arnawıt seniyorı, {{Нп5|Venetsiä cömhüriäte|Venetsiä||Republic of Venice}} häm [[Dubrovnik cömhüriäte|Raguza]] maqtawlı watandaşlı» dip iskä alına. Cercneñ änise — Voisava — sırb dvorän näselennän bulğan<ref>[http://www.makedonika.org/whatsnew/nikolazezov/Petrovski,%20B.%20-%20Voisava%20Tribalda.pdf Петровски Бобан «Voisava Tribalda» (2006 г.) (на македонском языке)]</ref>. Balaçaqta Cercni Soltan II Moratqa totqır itep birgännär. Anda anı islam dinen qabul itärgä mäcbür itkännär. Ul ofiţer karyerasın yasağan häm Ğosman ğäskärlärendä suğışıp, dan qazanğan, küp kenä bäreleşlärdä qatnaşqan häm şundıy batırlıq kürsätkän, töreklär anı İskändär dip atağannar ([[İskändär Zölqärnäyn]] iseme könçığışta härwaqıt batır sinonimı bulğan). Tuğan ilenä qaytqaç<ref>İskändär Bäkneñ Arnawıtlıqqa niçek elägüe turında törle versiälär bar: ber versiä buyınça, ul Arnawıtlıqqa qaçqan, ikençe versiä buyınça 1438 yılda soltan II Morat Cercni Kruya nığıtmasınıñ komendantı itep bilgelägän.</ref>, İskändär Bäk (arnawıt transkriptsiäsendä ''Skanderbeg'') Ğosman okkupantlarına qarşılıq kürsätüne citäklägän. [[Файл:Helmet_of_Skanderbeg.JPG|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Helmet_of_Skanderbeg.JPG|мини|İskändär Bäkneñ şlemı]] === Kütäreleş === {{Main-lat|İskändär Bäk kütäreleşe}} İskändär Bäk citäkçelegendäge arnawıtlar kütäreleşe öçen etärgeç motiv bulıp [[1443 yıl]]nıñ [[1 ğinwar]]ında Läxstan häm Macarstan patşası {{Нп5|Vladislav III|Vladislav III||Władysław III of Poland}} tarafınnan töreklärgä qarşı {{Нп5|Varnağa täre poxodı|täre poxodı||Crusade of Varna}} iğlan itelüe torğan, ul [[1444 yıl]]nıñ [[10 noyäber|10 noyäbrendä]] {{Нп5|Varna yanındağı bäreleş|Varna yanında||Battle of Varna}} täre yörtüçelärneñ ciñelüe häm patşanıñ häläq buluwı belän tämamlanğan. [[1443 yıl]]nıñ [[3 noyäber|3 noyäbrendä]] Macarstan ğäskär başlığı {{Нп5|Yanoş Hunyadi|Yanoş Hunyadi||John Hunyadi}} [[Ниш|Niş]] şähären töreklärdän azat itkäç, İskändär Bäk islamnan waz kiçkän, yañadan xristian dinen qabul itkän häm 300 atlı oträd belän törek lageren qaldırğan. Dibra şähärenä kilep citkäç, ul Arnawıtlıqnı azat itü öçen kütäreleşkä çaqırğan. Berniçä könnän soñ İskändär Bäk [[Kruya]]ğa kergän häm [[28 noyäber]]dä alban starşinaları anı Kastrioti kenäzlege başlığı häm barlıq arnawıtlarnıñ yulbaşçısı dip iğlan itkännär. Tizdän ul töreklärne {{Нп5|Qara Drin|Qara Drinda||Black Drin}} tar-mar itkän, ä annarı, Macarstan belän berläşmä tözep, Murad II’ne alban şähäre Kruyanı {{Comment|qamalışnı|urısça: осада}} tuqtatırğa mäcbür itkän. [[1444 yıl]]da {{Нп5|Venetsiä cömhüriäte|Venetsiä||Republic of Venice}} häm arnawıt kenäzläre belän xärbi-säyäsi berläşmä tözegän («{{Нп5|Leja ligası|Leja ligası||League of Lezhë}}») häm Kruyada urnaşqan keçkenä kavaleriä oträdı bulğan, ul Tönyaq Arnawıtlıqta partizan suğışın cäyeldergän, [[1449 ел|1449]] häm [[1451 ел|1451]] yıllarda Ğosman ğäskärlären tar-mar itkän. Läkin [[1447 ел|1447]]—[[1448 ел|1448]] yıllarda İskändär Bäk {{Нп5|Albaniä-Venetsiä suğışı (1447—1448)|Venetsiä belän suğışqan||Albanian–Venetian War}}, Venetsiä [[Әдрән диңгез|Ädrän]] yar buyında Leja ligasınıñ yoğıntısın urnaştıruğa qarşı torğan. Ul Venetsiä belän kileşü tözügä ireşkän, anıñ nigezendä Venetsiä Ğosman soltanı belän berläşmäne özgän häm İskändär Bäkkä yıl sayın 1400 {{Нп5|dukat|dukat||Ducat}} tülärgä burıçlı bulğan. Kastrioti soltan II Mäxmätkä qarşılıq kürsätkän häm [[1453 yıl]]da Qostantiniäne töreklär alğannan soñ Arnawıtlıq öçen faydalı tınıçlıq tözägän. [[1457 yıl]]da Skandeberg {{Нп5|Albulena yanındağı suğış|Albulena yanındağı suğışta||Battle of Albulena}} üzeneñ iñ tanılğan ciñüläreneñ bersenä ireşkän. [[1461 yıl]]da İskändär Bäk soltan (padişax) II Mäxmät tarafınnan Arnawıtlıq xäkime bularaq tanılğan. Neapol patşası {{Нп5|Ferdinand I (Neapol patşası)|Ferdinand I||Ferdinand I of Naples}} Georgiy Kastriotiğa [[1460 ел|1460]]—[[1462 ел|1462]] yıllarda kürsätkän {{Нп5|Rene İgelekle|Rene Anjulığa||René of Anjou}} qarşı {{Нп5|Skanderbegnıñ İtaliä poxodı|yärdäme||Skanderbeg's Italian expedition}} öçen büläk itep San-Pyetro gertsogı titulın birgän. [[1463 yıl]]da İskändär Bäk, papa {{Нп5|II Pius|II Pius||Pope Pius II}} fatixası belän, ğosmanlılar belän tınıçlıqnı özgän häm alarğa tağın berniçä sizelerlek ciñelülär kitergän. [[1467 yıl]]da Mäxmät II ul waqıtta Venetsiä Dalmatsiäsendä bulğan İskändär Bäkkä qarşı {{Нп5|Mäxmüt-paşa|Mäxmüt-paşa Angeloviç||Mahmud Pasha Angelović}} citäkçelegendäge zur armiäne cibärgän. 15 kön däwamında Mäxmüt-paşa Angeloviç İskändär Bäk oträdların ezärleklägän. İskändär Bäk isä, suğıştan taypılıp, tawlarğa çigengän, ä annarı yar buyına töşkän häm üz suğışçıların Venetsiä galerlarına töyägän. Mäxmät II buysınmawçan albanğa qarşı böten köçen quyarğa äzer bulğan, läkin [[1468 yıl]]da Georgiy Kastrioti [[Бизгәк авыруы|bizgäk awıruwınnan]] ülgän. Anıñ ülemennän soñ Albaniä suverenlığı ülgän. == İskärmälär == {{İskärmälär}} == Ädäbiät == * «Повесть о Скандербеге» / Под. ред. Н. Н. Розова. — М.;Л.: Изд-во АН СССР, 1957. — Серия «Литературные памятники». * Краткая история Албании. С древнейших времен до наших дней / Под ред. Г. Л. Арша. — М.: Наука, 1992 . == Sıltamalar == * [http://smartwebsite.ru/publ/znamenitye_geroi/georg_kastrioti_skanderbeg/15-1-0-1457 Georg Kastrioti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304073529/http://smartwebsite.ru/publ/znamenitye_geroi/georg_kastrioti_skanderbeg/15-1-0-1457 |date=2016-03-04 }} {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Кастриоти нәселе]] [[Төркем:Албания тарихы]] l53splhzyokp9fvj24hxsttlkpezagz 1 816333 5839362 4118341 2026-05-04T09:45:00Z ČarnaruskiVoin 42924 ČarnaruskiVoin [[Бәхәс:Skanderbeg]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[Бәхәс:İskändär Bäk]] 4118341 wikitext text/x-wiki {{ТИМ|ru|Скандербег}} 8xhfnzq74g404jlgwrspy1vi9kpxjgy 0 817896 5839272 5752978 2026-05-03T23:03:08Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839272 wikitext text/x-wiki {{ Музыкант | Исем = Ринат Вәлиев | Имза = | Фото =Р.С.Вәлиев.jpg | Рәсем асты язуы = | Фон = | Тугандагы исеме = | Тулы исеме = Ринат Сөләйман улы Вәлиев | Туу көне = 9.03.1971 | Туу урыны = [[СССР]], [[РСФСР]], [[Горький өлкәсе]], {{Туу урыны| Сергач районы| Сергач районында}}, [[Грибан]]ово | Үлү көне = | Үлү урыны = | Еллар = 1993 ― {{х.в.}} | Дәүләт = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/> {{байрак|Россия}} [[РФ]] | Милләт = [[татар]] | Һөнәрләр = баянчы, композитор, аранжировщик | Моң = | Кораллар = баян, курай | Жанрлар = җыр | Псевдонимнар = | Коллективлар = | Хезмәттәшлек = [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]] | Лейбллар = | Бүләкләр = [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган артисты - 2013]] | Сайт = }} {{Фш|Вәлиев}} ''Хоккейчы [[Ринат Вәлиев (1995)|Ринат Вәлиев]] белән бутамагыз.'' '''Ринат Вәлиев''', Ринат Сөләйман улы Вәлиев (''[[1971 ел]]ның [[9 март]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[Горький өлкәсе]], [[Сергач районы]], [[Грибан]]ово'') ― музыкант, баянчы, композитор, 2000―2005 елларда [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле|Татарстан Республикасының Халыклар дуслыгы орденлы дәүләт җыр һәм бию ансамбле]]нең сәнгать җитәкчесе, [[Татарстанның атказанган артисты]] (2013). == Тәрҗемәи хәле == 1971 елның 9 мартында [[Горький өлкәсе|Горький]] (хәзерге [[Түбән Новгород өлкәсе|Түбән Новгород]]) өлкәсе [[Сергач районы]] [[Грибан]]ово авылында колхозчылар гаиләсендә 15нче төпчек бала булып туган. Фронтовик әтисе төпчек улына 5 ай булганда вафат булган. Сигез туган исән-имин үскәннәр. Өч абыйсы, ике апасы бар. Бер апасы — [[Мәскәү]]дә, икенчесе [[Түбән Новгород]]та яши. Кечкенә вакыттан абыйларыннан калган гармунда, баянда уйный. Беренче баянын абыйсы Мөнир армиядән кайтышлый алган булган, әнисенең [[Сарыкылыч]] (1946―1995 елларда Арзамас-16) шәһәрендә гомер иткән энесе Чыңгыз аккордеон бүләк иткән. Мәктәптән соң [[Түбән Новгород өлкәсе]] [[Бор (Түбән Новгород өлкәсе)|Бор]] шәһәрендә мәдәният-агарту училищесын тәмамлаган (баян укытучысы Абросимов). 1989 елда бер үк вакытта [[Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать институты]]на һәм [[Казан дәүләт консерваториясе]]нең музыка сәнгате факультетына укырга керә, аларны 1993 елда уңышлы тәмамлый. 1993 елдан ― Казан консерваториясе каршындагы халык уен кораллары оркестры җитәкчесе. Беренче хезмәт урыны ― [[«Казан» милли-мәдәни үзәге]]ндә (2021 елдан [[Татарстан Җөмһүриятенең Милли китапханәсе|ТР Милли китапханәсе]]) ансамбль (хәзерге Рәсим Ильясов җитәкчелегендәге «Казан нуры» халык уен кораллары оркестры) оештырып, 3 ел шуны җитәкли. [[Минтимер Шәймиев|М. Ш. Шәймиев]] [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле|ТР Дәүләт җыр һәм бию ансамбленең]] сәнгать җитәкчесе булырга тәкъдим итә, 2000―2005 елларда әлеге ансамбльне җитәкли, берничә ел ансамбль директоры булып та эшли. Ансамбль белән татарлар яшәгән Россия төбәкләренә һәм чит илләргә, ш.и., [[Япония]], [[Словения]], [[Венгрия]], [[Болгария]], [[Төркия]], [[Үзбәкстан]], [[Төрекмәнстан]]га бара. [[Сабан туе]], дәүләт чаралары, [[Бөтендөнья татар конгрессы]] оештырган концертларда катнаша. Ринат Вәлиев ― күп кенә музыкаль әсәрләр авторы, шул исәптән баян өчен эшкәртмәләр һәм гармун белән курай катнашында оркестр өчен пьесалар авторы. Ринат Вәлиев эшләгән музыкаль эшкәртмәләр бүгенге көндә музыкаль уку йортларында уку-укыту программаларына кертелгән. Яшь музыкантлар аның музыкаль эшкәртмәләрен башкарып, конкурсларда катнаша. [[Интернет]] киңлекләрендә (күпчелек [[YouTube]]та) музыкант белән күп роликлар (композицияләр) тәкъдим ителә: «Бию көйләре» (2012), «Сине эзләдем» (2012), «Күн авылы көе» (2013), «Кичер мине, әнкәй, гафу ит» (курай, 2014), «Татар бию көе» (Азат Тимеркәев белән, 2014), «Халык көйләренә тезмә» (2016), «Ал, Зәйнәбем» (2016), «Рәйхан» (2016), «Татар халык көйләре» (2019), «Татар халык көйләренә тезмә» (2020, 2024 <ref>[https://dzen.ru/video/watch/62c7d01b6060bd7a75a93e39?rid=1046772979.61.1714062721984.54374&t=4 Ринат Валиев. Татарские народные наигрыши]</ref>), «Курай, тальян моңнары» (2020), «Әткәй, әнкәйне сагынып» (попурри, 2021) һ. б.<ref>[https://web.ligaudio.ru/mp3/ринат%20вәлиев Ринат Вәлиев. 27 композиция]</ref> «Татарстан Республикасының Рәшит Ваһапов исемендәге татар мәдәнияте иҗтимагый фонды» артист-музыканты буларак, төрле мәйданчыкларда баянчы һәм курайчы буларак актив чыгыш ясый, танылган татар җырчыларына аккомпаниаторлык итә. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 1993 ― Фәйзулла Туишев исемендәге республика конкурсы – Гран–при * 1995 ― [[Италия]]дә Халыкара оркестрлар конкурсы ― студентлар оркестры белән бергә лауреат һәм 1 урын * 1996 ― [[Франция]]дә Халыкара халык уен коралларында уйнау конкурсы ― лауреат * 2013 ― «Татар милләтенә күрсәткән олуг хезмәте өчен» медале ([[БТК]]) * 2013 ― [[Татарстан Республикасының атказанган артисты]]<ref>''Зилә Әхмәдуллина''. [https://matbugat.ru/news/?id=7774 Ринат Вәлиевка Татарстанның атказанган артисты исеме бирелде.] [[«Туган як» (Нижгар өлкәсе)|«Туган як»]] ― Матбугат.ру, 24.04.2013</ref> == Шәхси тормышы == Хатыны Гөлнара. Балалары Рәсүл, Нурислам, Мөхәммәд, Габделгазиз, Исмәгыйль, Җәмилә, Ибраһим, Йосыф, Мәрьям (2018)<ref>''Эльвира Мозаффарова''. [https://im-tatar.ru/2022/05/1493/ Ринат Вәлиев: Үземнең кешегә кирәклегемне тоям.]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Ирек мәйданы (газета)|«Ирек мәйданы»]]</ref>. Традицион булмаган медицина белән шөгыльләнә (гадәти булмаган сәләтләр Хәдичә әбисеннән тапшырылган, дип саный)<ref>''Эльвира Мозаффарова''. [https://shahrikazan.ru/news/sәlamәtlek/bayanchy-rinat-vliev-keshelrne-traditsion-bulmagan-meditsina-beln-dvalyy-bashlagan Баянчы Ринат Вәлиев кешеләрне традицион булмаган медицина белән дәвалый башлаган.] [[Шәһри Казан]], 21.11.2020</ref>. 2013 елда [[Хаҗ]]га барырга насыйп булган. [[Татарстан — Яңа Гасыр|ТНВ телеканалының]] «Әй, язмыш, язмыш» тапшыруына (02.03.2019) биргән интервьюсында [[никах]]лы икенче хатыны да барлыгын таный<ref>[https://kratkoebio.ru/rinat-valiev/ Биография баяниста Рината Валиева.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Биографии известных людей{{ref-ru}}</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Ринат Вәлиев / ''[[Рифат Фәттахов]]''. Нижгар татарларының биографик энциклопедиясе. == Сылтамалар == * [https://rutube.ru/video/a1937b6620d325895fc2f867fc795863/ Ринат Сулейманович Валиев. Творческая Среда #20] rutube.ru, 9.10.2022 * ''Эльвира Мозаффарова''. [https://im-tatar.ru/2022/05/1493/ Ринат Вәлиев: Үземнең кешегә кирәклегемне тоям.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240425180656/https://im-tatar.ru/2022/05/1493/ |date=2024-04-25 }} [[Ирек мәйданы (газета)|«Ирек мәйданы»]] {{DEFAULTSORT:Вәлиев, Ринат (1971)}} [[Төркем:Татарстанның атказанган артистлары]] [[Төркем:Татар композиторлары]] [[Төркем:Татарстан композиторлары]] [[Төркем:Баянчылар]] [[Төркем:Казан дәүләт мәдәният институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казан консерваториясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Шәхесләр:Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]] 3skmfhbnwqrbgnmvqg1g42o9ya00alo 0 819407 5839249 5389368 2026-05-03T18:49:07Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839249 wikitext text/x-wiki {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = [[Мәчет]] |Татар атамасы = Пыть-Ях мәчете |Үз атамасы = |Рәсем = Пыть-Ях_мәчете_1.jpg |Рәсем язуы = Мәчетнең эчке күренеше |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Россия |Урнашу урыны статусы = шәһәр |Урнашу урыны = 628383,<br/>[[Төмән өлкәсе]], [[Хант-Манси — Югра автономияле округы |ХМАО]], [[Пыть-Ях]], 5а {{comment|мкр.|микрорайоны}}, Фарман Салманов ур., 2 |Координатлары = N 60° 45' 26.856" E72° 46' 31.3464" |Дин = [[Ислам]] |Мәхәллә = [[Хант-Манси автономияле округы мөселманнары Диния нәзарәте | ХМАО МДН]] / мәхәллә |Кайсы дини агымга карый = [[сөнни]] ислам |Бина төре = манарасы бина янәшәсендә |Архитектура стиле = |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = |Төп даталар = 1999 ― ''теркәлү''<br/> 2004 ― ''нигез ташы салу''<br/>2012―2015 ― ''төзелеш тукталып тору'' |Төзелешнең башлануы = |Төзелешнең тәмамлануы = |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} '''Пыть-Ях мәчете''' (Мечеть города Пыть-Ях ХМАО) ― [[Россия Федерациясе]] субъекты [[Хант-Манси автономияле округы]]ның [[Пыть-Ях]] шәһәрендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе (''[[мәчет]]''). [[Россия мөселманнары Дини җыены]] составындагы округ [[Хант-Манси автономияле округы мөселманнары Диния нәзарәте |Диния нәзарәтенә]] керүче җирле мөселман җәмгыяте ([[мәхәллә]]) карамагында. Пыть-Яхта (1982 елдан [[штб]], 1990 елдан [[шәһәр]]) [[2010 ел]]гы җанисәп буенча 41 488 кеше, шулар эченнән [[азәрбайҗаннар]] 1 139 кеше (шәһәр халкының 2,75% ы), [[башкортлар]] 1 325 кеше (3.19% ы), [[комыклар]] 2 073 кеше (5,00% ы), [[лезгиннар]] 549 кеше (1,32% ы), [[ногайлар]] 305 кеше (0,74% ы), [[таҗиклар]] 267 кеше (0,64% ы), [[татарлар]] 3 078 кеше (7,42% ы), [[чеченнар]] 701 кеше (1,68% ы) яшәгән<ref>{{Citation |title=2010 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2014-12-13 |archive-date=2017-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111042357/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}</ref>. Мәчет ― [[Хант-Манси автономияле округы|ХМАОда]] иң зурысы ([[2020 ел|2020]])<ref>[https://yandex.ru/profile/102476605433 Мечеть.] Яндекс</ref> == Тарих == Җирле мөселман дини оешмасы ([[мәхәллә]]) 1999 елның 9 августында юридик затларның бердәм дәүләт реестрында теркәлгән<ref>[https://www.audit-it.ru/contragent/1038605500790_mestnaya-musulmanskaya-religioznaya-organizatsiya-goroda-pyt-yakha?ysclid=lyhhap3zc8957092779 ММРО города Пыть-Яха.] audit-it.ru</ref> Шәһәрдә беренче мәчет Вертолетка шәһәрчегендә мәчет итеп җайлаштырылган бинада урнашкан булган<ref>[https://islamnews.ru/news-koranicheskie-chteniya-v-yugre-priurochat-ko-dnyu-rozhdeniya-proroka В Ханты-Мансийском округе обратятся к сунне пророка Мухаммада.] IslamNews, 18.12.2015</ref>. Мөселман бәйрәмнәрендә намазга килүчеләр, бина эченә генә сыймыйча, мәчет ишегалдын да тутырып утыралар. {{External media |рәсем1=[https://islamnews.ru/news-koranicheskie-chteniya-v-yugre-priurochat-ko-dnyu-rozhdeniya-proroka Беренче мәчет бинасы].}} 2004 елда яңа [[Җәмигъ мәчете]] нигезенә беренче таш салынган. 120 урынга исәпләнгән мәчет проекты [[Яр Чаллы]]да архитектор [[Маркиз Басыйров]] тарафыннан эшләнгән булган, әмма бәяләр арту һәм мәхәллә әгъзаларының җыйган акчалары җитми башлау сәбәпле, мәчет төзелешен туктатып торырга туры килгән. Эшмәкәр, «АвтоСпецТранс» ҖЧҖ директоры Супьян Султанович Хужулов (1969 елда [[Гудермес|Гудерместа (Чечня)]] туган, Пыть-Ях шәһәр Думасы депутаты һәм ун бала атасы) <ref>[http://duma.gov86.org/duma-goroda/1384/_aview_b46 Хужулов Супьян Султанович] / Депутаты ― Дума г. Пыть-Яха</ref><ref>[https://vk.com/wall-52642163_1509845 Депутат из ХМАО получил множественные ранения.] Это Юганск, детка ВКонтакте, 6.12.2023{{ref-ru}}</ref> ярдәмгә килгән, мәчет бинасын зуррак итеп, проектны яңабаштан эшләргә кушкан<ref>[https://www.info-islam.ru/publ/novosti/rossiya/v_jugre_rastet_novaja_krupnaja_mechet/1-1-0-5630?ysclid=lyhn3bfjgc944977323 В Югре растет новая крупная мечеть.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ИА «Инфо-Ислам», 27.10.2011</ref>. Мәчет төзелеше барышын күзәтүне дә үз өстенә алган. «АрхИдея» ҖЧҖ архитекторлык ширкәте (архитектор Дмитрий Русаков) мәчетне төзегән. Мәчет барлык [[Ислам]] кануннарына туры китереп төзелә. Мәсәлән, [[ир-ат]]лар өчен аерым, [[хатын-кыз]]лар өчен аерым намаз бүлмәләре, малайларны һәм кызларны Ислам нигезләренә өйрәтү өчен аерым уку бүлмәләре, дини йолалар үткәрү бүлмәләре каралган. Мәчет дин тотучылар акчасына төзелә. Ул 1500 ир-ат һәм 200 хатын-кызны сыйдыра ала<ref>[https://www.komandirovka.ru/sights/pit-ayh/mechet-mahalya/?ysclid=lyhjten2fm262869739 Мечеть Махаля, Пыть-Ях.] komandirovka.ru</ref>. Балалар өчен якшәмбе мәктәбе эшли. 2012 елда Җәмигъ мәчете төзелеше туктап калган булган. Интервал суд арбитраж процесслары белән бәйле рәвештә барлыкка килгән. Ул вакытта шәһәр администрациясе җир участогын тартып алу турында дәгъва белән чыга. Арбитраж процесслары [[Омск]]ида, [[Төмән]]дә һәм ике тапкыр [[Мәскәү]]дә, соңгысы Россия Югары Арбитраж суды президиумында узган<ref>[https://way-of-islam.livejournal.com/129946.html Имам города Пыть-Ях Магомед Гаджиев по воле АЛлаhа овладел юридической наукой.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240712081326/https://way-of-islam.livejournal.com/129946.html |date=2024-07-12 }} Islamnews, 27.02.2015{{ref-ru}}</ref>. 2015 елдан төзелеш дәвам иткән. 2017 елда [[Корбан бәйрәме]] әле төзелеп бетмәгән яңа бинада узган<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=LGS-JUcjL6M Курбан Байрам отмечали в новой мечети.] Пыть-Ях Онлайн, 5.09. 2017</ref>. 2020 елда Супьян Хужулов иганәсе ярдәмендә мәчеттә мәдрәсә класслары җиһазландырылган<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ZZCRfO2oo3Q Воспитанники медресе будут обучаться в здании новой мечети]</ref>. == Җитәкчелек == * 2003 елның 11 гыйнварыннан [[хатиб|имам-хатыйб]] Гаджиев Магомедгаджи Белетович ([[Махачкала]]дан, Дагстан ислам университетын тәмамлаган)<ref>[https://www.audit-it.ru/contragent/fl/861201631047_gadzhiev-magomedgadzhi-beletovich Гаджиев Магомедгаджи Белетович]</ref> * Имам ярдәмчесе Айрат Нигъмәтуллин == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://www.youtube.com/watch?v=MJwrO3HRi_4&t=59s В Пыть-Яхе возводят мечеть. ТРК Пыть-Яхинформ, 21.08.2018.] [[YouTube]] видео, 3:58 [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:Хант-Манси автономияле округы мәчетләре]] 8pz2130ao0gomcbdplo8efprbflga3z 0 861121 5839275 5490483 2026-05-03T23:34:41Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839275 wikitext text/x-wiki {{Язучы |Исем = Рифат Гомәров |Оригинал телендә = |Фото = Рифат.Ә.Гомәров.jpg |Киңлек = 180px |Рәсем язуы = |Тугач бирелгән исеме = Рифат Әгъләм улы Гомәров |Псевдонимнар = Омар Рифат Бек Мансур Аль Фергани |Туу датасы = 8.01.1958 |Туу урыны = [[СССР]], [[Казакъстан ССР]], {{Туу җире| Җамбыл өлкәсе| Казакъстанда}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Талас районы (Казакъстан)|Талас районы|d|Q2422636}}, [[Үшарал (Талас районы)| Үшарал]] |Үлем датасы = |Үлем урыны = |Ватандашлык = {{Байрак |СССР}} [[СССР]]<br/> {{Байрак |Үзбәкстан}} [[Үзбәкстан]] |Эшчәнлек төре = шагыйрь, язучы, журналист, нашир |Иҗат итү еллары = 1974 – {{х.в.}} |Юнәлеш = шигърият, проза |Жанр = роман, поэма, шигырь |Иҗат итү теле = [[рус теле |рус]] |Дебют = |Премияләр = |Бүләкләр = |Имза = |Сайт = [https://vk.com/id64757888 RifatGumerov] }} {{Фш|Гомәров}} '''Рифат Гомәров''', Рифат Әгъләм улы Гомәров (''Рифат Аглямович Гумеров; [[1958 ел]]ның [[8 гыйнвар]]ы, [[СССР]], [[Казакъстан ССР]], [[Җамбыл өлкәсе]], [[Үшарал (Талас районы)]]'') ― рус телендә язучы татар чыгышлы Үзбәкстан шагыйре, философ, журналист, нашир. «ARK» альманахының баш мөхәррире. Central Asian PEN CLUB әгъзасы, Рус [[ПЕН-клуб|PEN]]-үзәге әгъзасы, Болгариянең рус телле язучылар берлеге әгъзасы, [[Үзбәкстан Язучылар берлеге]] әгъзасы. Рухи традицияләр академиясенең хакыйкый әгъзасы ([[Вена]], [[Австрия]]). == Тәрҗемәи хәле == 1958 елның 8 гыйнварында [[Җамбыл өлкәсе]]нең Талас районы [[Үшарал (Талас районы)|Үшарал]] авылында татар<ref>''Дамир Каюмов''. [https://proza.ru/avtor/rifatgumerov?ysclid=m4muu4sixc56339105 Рифат Аглямович Гумеров.] proza.ru</ref> гаиләсендә туган. Әтисе Әгъләм чыгышы белән [[Туймазы]]дан<ref>''Брик Алгинский''. [https://mgazeta.com/articles/2022-03-21/tyurkin-uzbekskiy-brat-vasi-terkina-2737464?ysclid=m4mvr2usa1557334074 Тюркин – узбекский брат Васи Теркина.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} mgazeta.com, 21.03.2022{{ref-ru}}</ref>. Рифат [[Фәрганә]]нең 22нче мәктәбен (1974), Фәрганә дәүләт педагогия {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Фәрганә дәүләт университеты| институтының|d| Q16711550}} филология факультетын (1979) тәмамлаган. 1987―1990 елларда [[Олугбәк]] исемендәге Ташкәнт дәүләт {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Үзбәкстан милли университеты|университетында|d|Q651133}} читтән торып аспирантурада укыган. [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты|Горький исемендәге Әдәбият институтының]] шигърият бүлеген читтән торып тәмамлаган (1990)<ref>[https://vk.com/id64757888 RifatGumerov Вконтакте]</ref>. Россия Язучылар берлегенең Мәскәү язучылар оешмасы идарәсендә эшләгән, Фәрганә педагогия институтының филология факультетында укыткан, «Ёш гвардия» яшьләр нәшриятында «Молодость» (Яшьлек) альманахын мөхәррирләгән, яшь авторларның беренче җыентыкларын бастырган. 1990-елларда бизнеска киткән, [[Үзбәкстан|республикада]] иң беренчеләрдән булган, америкалылар белән уртак предприятиедә генераль директор булып эшләгән. 2000-елларда халыкара проектлар ― «Мир R» һәм «ARK» әдәби–сәнгать альманахлары төзи. Берничә елдан, Ташкентта, иҗади фикер йөртүче кешеләрне «Uz антологиясе – Үзбәкстанның альтернатив әдәбияты» уникаль проектта берләштерергә омтыла. [[Ташкент]]та яши. == Иҗаты == 1974 елдан бирле әсәрләре матбугатта басылып килә. Аның шигырьләре һәм романнары «Дружба народов», «Юность», «Новая Юность», «Смена», «Молодая смена», «Дружба» (Мәскәү―София), «Сельская молодежь», «Студенческий меридиан», «Литературная учеба», «Урал», [[Звезда Востока (журнал)|«Звезда Востока»]] журналларында, «Литературная газета»да, «Московский литератор»да, [[үзбәк теле]]ндә ― [[Sharq yulduzi (журнал)|«Шарк Юлдузи»]], «Саодат», «Ёшлик», «Ёш куч» журналларында, «Поэзия», «Истоки», «Малый шелковый путь», «Так как», «Молодость», «Анор-Гранат», «ARK», «Провинциальный альманах» ([[Латвия]]), «Эмигрантская Лира» (Бельгия), «Витрила» ([[Украина]]), «Литературная Америка» ([[АКШ]]) альманахларында басылып чыккан. Аның шигырьләре [[инглиз теле|инглиз]], [[испан теле|испан]], [[француз теле|француз]], [[серб теле|серб]], [[хорват теле|хорват]], [[Болгар теле (славян)|болгар]], [[украин теле|украин]], [[үзбәк теле|үзбәк]], [[һинд теле|һинд]] һәм башка бик күп телләргә тәрҗемә ителгән. «Встреча» ([[Ташкент]]), «Середина земли родной» ([[Мәскәү]]), «Отчизна доверяет нам судьбу» (Мәскәү), «Учебная тревога» (Мәскәү), «Тверской бульвар, 25. Голоса молодых», «И помнит мир спасенный» (Мәскәү) кебек күмәк шигырьләр җыентыклары, «Високосное лето» (1989), «Рисунок звука» (1990), «Dixi» (2003), «Рожденный степью» (Мәскәү, 2014), «Рифат-наме» (2025) https://fergana.ru/photos/144519/ китаплары авторы<ref>[https://independent.academia.edu/RifatGumerov Rifat Gumerov.] Academia.edu{{ref-ru}}</ref>. UNCD (New-York) [[Үзәк Азия]] буенча матбугат хезмәте җитәкчесе. «Мир R» халыкара проектының авторы һәм җитәкчесе. «ARK» альманахының баш мөхәррире. 50 томлы «Үзәк Азиянең хәзерге рус әдәбияты антологиясе» (1975―2025) оештыручысы һәм нәшире. 5 томы басылган (2003―2020). Чит илләрнең рус телле язучылары форумнарында катнашучы (Мәскәү, 2012 ел, 2014 ел). Бөтендөнья лингвокультурология конкурсында җиңүче ([[Мәскәү]], МДУ, 2013 ел)<ref>[https://guru-art.com/user/rifat-gumerov/articles/ Рифат Гумеров.] guru-art.com{{ref-ru}}</ref>. Халыкара рус әдәбияты фестивалендә катнашучы (Севастополь, 2016)<ref>https://webkamerton.ru/2016/05/i-mezhdunarodnyj-festival-russkoj-slovesnosti-tochka-cborki{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Санкт-Петербург халыкара мәдәни форумында катнашучы (Санкт-Петербург, 2015, 2018) Алты тапкыр Ташкент ачык шигърият фестивалендә катнашучы (2001, 2002, 2003, 2005, 2006, 2008). [[Үзбәк теле]]ннән әдәби тәрҗемәләр белән шөгыльләнә, үзбәк шагыйрьләрен һәм прозаикларын [[рус теле]]нә тәрҗемә итә. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 2025 ― «Евразия» беренче халыкара премиясе (Россотрудничество белән партнерлыкта «Евразия» АНО тарафыннан гамәлгә куелган) җиңүчесе ― «Евразия тавышы: рухландырырга» номинациясендә<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/pervaya-mezdunarodnaya-premiya-evraziya-5913365 Үзбәкстаннан шагыйрь, язучы Рифат Гомәров «Евразия» халыкара премиясе лауреаты булды.] [[Татар-информ]], 30.10.2025</ref> == Шәхси тормышы == Улы Дамир, улы Чингиз, улы Шамил (мәрхүм), кызы Динара, кызы Ракия.<br/> Кызыксынулары, спорт: бокс, тау туризмы, велосипед, диңгез, фотога төшерү. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * Рифат Гумеров https://www.bbc.com/uzbek/uzbekistan/2012/10/121022_cy_talkingpoint_rifat_gumerov * [https://guru-art.com/user/rifat-gumerov/articles/ Рифат Аглямович Гумеров.] guru-art.com{{ref-ru}} * [http://parnasse.ru/users/RifatGumerov Рифат Гумеров.] parnasse.ru{{ref-ru}} * [https://stihistat.com/pr/avtor2/rifatgumerov Рифат Гумеров / страница автора /] stihistat.com{{ref-ru}} * Рифат Гумеров https://litamerica.us/home/avtory/rifat-gumerov/ {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Гомәров, Рифат}} [[Төркем:Үзбәкстан язучылары]] [[Төркем:Үзбәкстан шагыйрьләре]] [[Төркем:XXI гасыр шагыйрьләре]] [[Төркем:Фәрганә дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Үзбәкстан татарлары]] [[Төркем:Рус телле язучылар]] [[Төркем:Әдәбият институтын тәмамлаучылар]] 118p7i0xyqebewabopxvneqt8lb2sfc 0 864427 5839280 5839076 2026-05-04T01:14:10Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 128 sources and tagging 12 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839280 wikitext text/x-wiki {{Мәгълүмати исемлек}} {{УК}} '''Россия югары уку йортлары исемлеге''' яки ''Россия университетлары исемлеге'' — {{RUS}}ндә эшләүче '''университет''' һәм башка статуслы [[югары уку йорты|югары уку йортлары]] исемлеге. == Уникаль статуслы университетлар (2) == {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! сурәт ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | 1724-01-22 | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[Файл:Spb 06-2012 University Embankment 06.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State University|Saint Petersburg State University]] | http://www.spbu.ru/ |- | style='text-align:right'| 2 | 1755-01-12 | [[Мәскәү дәүләт университеты]] | [[Файл:МГУ, вид с воздуха.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2359096|Раменки]]'' | [[:commons:Category:Moscow State University|Moscow State University]] | https://www.msu.ru/<br/>https://www.msu.ru/en/<br/>https://www.msu.ru/ch/ |} == Федераль университетлар (10) == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q4481793 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! сурәт ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | 1804-11-05 | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Файл:Kazan State University from the 2 Korpus.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]<br/>[[Татарстан]] | [[:commons:Category:Kazan University|Kazan University]] | https://kpfu.ru/ |- | style='text-align:right'| 2 | 1899 | [[Ерак Көнчыгыш федераль университеты]] | [[Файл:Far Eastern Federal University 2.JPG|center|128px]] | [[Диңгез буе крае]]<br/>''[[:d:Q4112963|Владивосток шәһәр округы]]''<br/>''[[:d:Q15189883|Русский бистәсе]]'' | [[:commons:Category:Far Eastern Federal University|Far Eastern Federal University]] | https://www.dvfu.ru/ |- | style='text-align:right'| 3 | 1915 | ''[[:d:Q2065921|Көньяк федераль университеты]]'' | [[Файл:Rostov-on-Don, Southern Federal University, Russia.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Southern Federal University (Rostov-on-Don)|Southern Federal University (Rostov-on-Don)]] | http://www.sfedu.ru |- | style='text-align:right'| 4 | 1920 | [[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]] | [[Файл:Ural State Technical University (August 2022) - 1.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]]<br/>[[Екатеринбурның Киров районы|Киров районы]]<br/>[[Свердловск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Ural Federal University|Ural Federal University]] | http://www.ustu.ru/<br/>https://urfu.ru/ru/<br/>https://urfu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 5 | 1934 | [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]] | [[Файл:КФЕН СВФУ август 2013.jpg|center|128px]] | [[Якутия]]<br/>''[[:d:Q18405912|Якутск шәһәр округы]]''<br/>[[Якутск]]<br/>''[[:d:Q4333128|Октябрьский округ]]'' | [[:commons:Category:North-Eastern Federal University|North-Eastern Federal University]] | http://s-vfu.ru |- | style='text-align:right'| 6 | 1947 | ''[[:d:Q805777|Иммануил Кант ис. Балтыйк федераль университеты]]'' | [[Файл:101-0160 IMG.JPG|center|128px]] | [[Калининград]] | [[:commons:Category:Immanuel Kant Baltic Federal University|Immanuel Kant Baltic Federal University]] | http://www.kantiana.ru/ |- | style='text-align:right'| 7 | 2006 | [[Себер федераль университеты]] | [[Файл:Siberian Federal University (site 4), Krasnoyarsk.JPG|center|128px]] | [[Красноярск]]<br/>''[[:d:Q4333155|Oktyabrsky District]]''<br/>''[[:d:Q18405934|Красноярск шәһәр округы]]''<br/>[[Красноярск крае]] | [[:commons:Category:Siberian Federal University|Siberian Federal University]] | https://sfu.ru/ |- | style='text-align:right'| 8 | 2010 | ''[[:d:Q4352907|Михаил Ломоносов исемендәге Төньяк (Арктик) федераль университеты]]'' | [[Файл:Arkhangelsk technology university.jpg|center|128px]] | [[Архангельск]] | [[:commons:Category:Northern (Arctic) Federal University|Northern (Arctic) Federal University]] | http://narfu.ru/ |- | style='text-align:right'| 9 | 2012 | ''[[:d:Q4412491|Төньяк Кавказ федераль университеты]]'' | [[Файл:Main campus of NCFU.jpg|center|128px]] | [[Ставрополь]] | [[:commons:Category:North-Caucasus Federal University|North-Caucasus Federal University]] | http://www.ncfu.ru/ |- | style='text-align:right'| 10 | 2014 | ''[[:d:Q17749157|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Кырым федераль университеты]]'' | [[Файл:ТНУ - panoramio (4).jpg|center|128px]] | [[Кырым]] | [[:commons:Category:Crimean Federal University|Crimean Federal University]] | https://cfuv.ru |} {{Wikidata list end}} == Илкүләм тикшеренү университетлары (29) == {{seealso|Россиянең илкүләм тикшеренү университеты}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q4315006 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! сурәт ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | 1773-11-01 | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | [[Файл:Spb Vasilievsky Island Mining College asv2019-09 img3.jpg|center|128px]] | [[Василий утравы районы]]<br/>''[[:d:Q4032432|Municipal Okrug #7]]''<br/>[[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg Mining University|Saint Petersburg Mining University]] | http://www.spmi.ru/ |- | style='text-align:right'| 2 | 1830-07-13 | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:Слободской дворец 003.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Bauman Moscow State Technical University|Bauman Moscow State Technical University]] | https://bmstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 3 | 1876 | ''[[:d:Q2010483|Белгород дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Belgorod State University in september.jpg|center|128px]] | [[Белгород]] | [[:commons:Category:Belgorod State University|Belgorod State University]] | https://bsuedu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 4 | 1878 | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус ТГУ.jpg|center|128px]] | [[Тум|Томск]] | [[:commons:Category:Tomsk State University|Tomsk State University]] | http://www.tsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 5 | 1890-06-14 | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | [[Файл:Kazan-khti-main.jpg|center|128px]] | [[Казан]] | [[:commons:Category:Kazan National Research Technological University|Kazan National Research Technological University]] | http://www.kstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 6 | 1896 | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | [[Файл:Ленина-30-DSN57425.jpg|center|128px]] | [[Тум|Томск]] | [[:commons:Category:Tomsk Polytechnical University|Tomsk Polytechnical University]] | http://www.tpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 7 | 1899 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[Файл:Политехнический институт. Главное здание01.jpg|center|128px]] | [[Калинин районы (Санкт-Петербург)|Санкт-Петербургның Калинин районы]]<br/>''[[:d:Q4059198|Академическое муниципаль округы]]''<br/>[[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg Polytechnical University|Saint Petersburg Polytechnical University]] | http://www.spbstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 8 | 1900 | ''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]'' | [[Файл:ITMO University's main building, August 2016.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:SPbSU ITMO|SPbSU ITMO]] | https://itmo.ru/ |- | style='text-align:right'| 9 | 1906 | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[Файл:RGMU.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian Medical University|Russian Medical University]] | https://rsmu.ru |- | style='text-align:right'| 10 | 1909 | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]] | [[Файл:Univer saratov.JPG|center|128px]] | [[Сарытау]]<br/>[[Сарытауның Киров районы]]<br/>[[Сарытау өлкәсе]] | [[:commons:Category:Saratov State University|Saratov State University]] | http://www.sgu.ru/<br/>https://en.sgu.ru/ |- | style='text-align:right'| 11 | 1916 | ''[[:d:Q492766|Николай Иванович Лобачевский исемендәге Түбән Новгород дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Lobachevsky University. Faculty of Philology 03.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Lobachevsky State University of Nizhny Novgorod|Lobachevsky State University of Nizhny Novgorod]] | http://www.unn.ru |- | style='text-align:right'| 12 | 1916 | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | [[Файл:Пермский государственный университет. Корпус №5.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4160819|Дзержинский районы]]''<br/>[[Пермь]]<br/>[[Пермь крае]] | [[:commons:Category:Perm State University|Perm State University]] | http://www.psu.ru/ |- | style='text-align:right'| 13 | 1918 | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | [[Файл:Korpus b.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Institute of Steel and Alloys|Moscow Institute of Steel and Alloys]] | http://www.misis.ru/ |- | style='text-align:right'| 14 | 1921-11-22 | [[Мәскәү дәүләт төзелеш университеты]] | [[Файл:Mgsu.kampus.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Төньяк-Көнчыгыш административ округ (Мәскәү)|Төньяк-Көнчыгыш административ округ]]<br/>''[[:d:Q2367611|Ярославский районы]]'' | [[:commons:Category:Moscow State University of Civil Engineering|Moscow State University of Civil Engineering]] | https://mgsu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210720143106/https://mgsu.ru/ |date=2021-07-20 }} |- | style='text-align:right'| 15 | 1930 | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[Файл:Lefortovo mei.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Power Engineering Institute|Moscow Power Engineering Institute]] | http://www.mpei.ru/<br/>https://mpei.ru/lang/more/chn/Pages/default.aspx<br/>https://mpei.ru/lang/en/Pages/default.aspx<br/>https://mpei.ru/lang/more/deu/Pages/default.aspx |- | style='text-align:right'| 16 | 1930-02-26 | [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[Файл:НИ ИрГТУ (ИрНИТУ).jpg|center|128px]] | [[Иркутск өлкәсе]]<br/>[[Иркутск]]<br/>''[[:d:Q4410160|Свердловский округы]]'' | [[:commons:Category:Irkutsk National Research Technical University|Irkutsk National Research Technical University]] | http://www.istu.edu/cng<br/>http://www.istu.edu/<br/>https://eng.istu.edu/<br/>https://fr.istu.edu/ |- | style='text-align:right'| 17 | 1930-04-17 | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | [[Файл:Moscow-1254 - 18 Ленинский проспект.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Көньяк-Көнбатыш административ округ (Мәскәү)|Көньяк-Көнбатыш административ округ]]<br/>''[[:d:Q1962831|Вернадский проспекты районы]]'' | [[:commons:Category:Gubkin Russian State University of Oil and Gas|Gubkin Russian State University of Oil and Gas]] | http://www.gubkin.ru |- | style='text-align:right'| 18 | 1930-08-29 | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[Файл:MAI-moscow.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Aviation Institute|Moscow Aviation Institute]] | http://www.mai.ru/ |- | style='text-align:right'| 19 | 1931-10-01 | [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]] | [[Файл:Saransk University (42033511865).jpg|center|128px]] | [[Саранск]]<br/>''[[:d:Q48941175|Ленин районы]]''<br/>''[[:d:Q4145676|Саранск шәһәр бүлгесе]]''<br/>[[Мордовия]] | [[:commons:Category:Mordovian State University|Mordovian State University]] | https://mrsu.ru/ru/ |- | style='text-align:right'| 20 | 1932-03-05 | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[Файл:Здание 1-ой мужской гимназии (г. Казань, ул. К.Маркса) - 2.JPG|center|128px]] | [[Татарстан]]<br/>[[Казан]]<br/>[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]] | [[:commons:Category:Kazan State Technical University named after A. N. Tupolev|Kazan State Technical University named after A. N. Tupolev]] | http://www.kai.ru/ |- | style='text-align:right'| 21 | 1942-10-01 | [[Академик С. П. Королёв исемендәге Самар илкүләм тикшеренү университеты|Академик С. П. Королёв исемендәге Самар милли тикшеренү университеты]] | [[Файл:SSAU.jpg|center|128px]] | [[Самар өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q27577214|Самар шәһәр округы]]''<br/>[[Самар]]<br/>[[Самарның Октябрь районы]] | | http://www.ssau.ru |- | style='text-align:right'| 22 | 1942-11-22 | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус МИФИ (21.03.2026).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Engineering Physics Institute|Moscow Engineering Physics Institute]] | https://www.mephi.ru/ |- | style='text-align:right'| 23 | 1943-12-15 | ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]'' | [[Файл:South Ural State University (13125656685).jpg|center|128px]] | [[Чиләбе]] | [[:commons:Category:South Ural State University|South Ural State University]] | https://www.susu.ru/ |- | style='text-align:right'| 24 | 1946 | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[Файл:Mipt phystech.jpg|center|128px]] | [[Долгопрудный]]<br/>[[Жуковский (Мәскәү өлкәсе)|Жуковски (Мәскәү өлкәсе)]]<br/>[[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Institute of Physics and Technology|Moscow Institute of Physics and Technology]] | https://mipt.ru/ |- | style='text-align:right'| 25 | 1953 | ''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]'' | [[Файл:Пермский национальный исследовательский политехнический университет.jpg|center|128px]] | [[Пермь]] | [[:commons:Category:Perm State Technical University (Main Building)|Perm State Technical University (Main Building)]] | http://pstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 26 | 1959 | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Akademgorodok NSU Interweek.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Novosibirsk State University|Novosibirsk State University]] | http://www.nsu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090328162555/http://srd.nsu.ru/index.php |date=2009-03-28 }} |- | style='text-align:right'| 27 | 1965 | ''[[:d:Q182118|«МИЭТ» илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[Файл:Zelenograd - MIET.jpg|center|128px]] | [[Зеленоград административ округы (Мәскәү)|Зеленоград административ округы]] | [[:commons:Category:National Research University of Electronic Technology|National Research University of Electronic Technology]] | https://www.miet.ru/ |- | style='text-align:right'| 28 | 1992-11-20 | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | [[Файл:HSE new building (2015-01-22) 01.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Үзәк административ округ (Мәскәү)|Үзәк административ округ]]<br/>''[[:d:Q1669860|Басманный районы]]'' | [[:commons:Category:National Research University Higher School of Economics|National Research University Higher School of Economics]] | http://www.hse.ru/ |- | style='text-align:right'| 29 | 1997<br/>2002-10-08 | [[РФА Ж. И. Алферов исемендәге Санкт-Петербург милли тикшеренү академия университеты|Россия фәннәр академиясенең Жорес Иванович Алфёров исемендәге Санкт-Петербург академия университеты]] | [[Файл:0425Aa1. Saint Petersburg. Alferov University.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]]<br/>[[Калинин районы (Санкт-Петербург)|Санкт-Петербургның Калинин районы]] | | http://spbau.ru/ |} {{Wikidata list end}} == Төбәк терәк университетлары (33) == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q48940751 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! сурәт ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | 1888-08-03 | [[Себер дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:Siberian State Medical University.jpg|center|128px]] | [[Тум|Томск]]<br/>''[[:d:Q4221687|Томскның Киров районы]]''<br/>''[[:d:Q24636058|Томск шәһәр бүлгесе]]''<br/>[[Тум өлкәсе|Томск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Siberian State Medical University|Siberian State Medical University]] | http://www.ssmu.ru |- | style='text-align:right'| 2 | 1914 | ''[[:d:Q4406402|Самар дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус .jpg|center|128px]] | [[Самар]] | [[:commons:Category:Samara State Technical University|Samara State Technical University]] | http://www.samgtu.ru |- | style='text-align:right'| 3 | 1917 | ''[[:d:Q4318652|Ростислав Евгеньевич Алексеев исемендәге Нижгар дәүләт технология университеты]]'' | [[Файл:Nizhny Novgorod Technical University 1st building.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Nizhny Novgorod State Technical University|Nizhny Novgorod State Technical University]] | http://nntu.ru/ |- | style='text-align:right'| 4 | 1919-06-23<br/>1931 | ''[[:d:Q7101513|Иван Сергеевич Тургенев исемендәге Орёл дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус ОГУ (Орёл, Комсомольская, 95) (2).jpg|center|128px]] | [[Орёл]] | [[:commons:Category:Oryol State University|Oryol State University]] | http://www.univ-orel.ru/<br/>http://int.oreluniver.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 5 | 1930 | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Tula State University (building 1).jpg|center|128px]] | [[Тула]] | [[:commons:Category:Tula State University|Tula State University]] | https://tulsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 6 | 1930 | ''[[:d:Q4122969|Волгоград дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Volgograd State Technical University 001.jpg|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd State Technical University|Volgograd State Technical University]] | http://www.vstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 7 | 1930 | ''[[:d:Q4166431|Дон дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Don state technical university.JPG|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Don State Technical University|Don State Technical University]] | https://donstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 8 | 1930-10-06<br/>1930 | ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Саратовский политехнический универ 1.jpg|center|128px]] | [[Сарытау]] | [[:commons:Category:Saratov State Technical University|Saratov State Technical University]] | http://www.sstu.ru<br/>http://en.sstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 9 | 1932 | ''[[:d:Q28656881|Кострома дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус Костромского государственного технологического университета.jpg|center|128px]] | [[Кострома]] | [[:commons:Category:Kostroma State University|Kostroma State University]] | http://kstu.edu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170620095843/http://www.kstu.edu.ru/ |date=2017-06-20 }} |- | style='text-align:right'| 10 | 1934-03-22 | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | [[Файл:Магнитогорский государственный технический университет.jpg|center|128px]] | [[Чиләбе өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q19910636|Магнитогорск шәһәр округы]]''<br/>[[Магнитогорск]]<br/>''[[:d:Q30891259|Ленинский районы]]'' | [[:commons:Category:Magnitogorsk State Technical University|Magnitogorsk State Technical University]] | http://www.magtu.ru<br/>https://en.magtu.ru/ |- | style='text-align:right'| 11 | 1940 | ''[[:d:Q4361461|Петрозаводск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Petrozavodsk 06-2017 img34 University.jpg|center|128px]] | [[Петрозаводск]] | [[:commons:Category:Petrozavodsk State University|Petrozavodsk State University]] | http://www.petrsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 12 | 1942-11-16 | [[Омск дәүләт техник университеты]] | | [[Омск]]<br/>[[Совет административ округы (Омск)|Совет административ округы]]<br/>[[Омск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Omsk State Technical University|Omsk State Technical University]] | http://www.omgtu.ru/ |- | style='text-align:right'| 13 | 1948-10-04 | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | [[Файл:UGNTU (Ufa).jpg|center|128px]] | [[Уфаның Орджоникидзе районы|Орҗоникидзе районы]]<br/>[[Уфа]]<br/>[[Башкортстан]] | [[:commons:Category:Ufa State Petroleum Technological University|Ufa State Petroleum Technological University]] | http://www.rusoil.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150926025505/http://www.rusoil.net/ |date=2015-09-26 }}<br/>https://ugntu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231216142455/https://ugntu.ru/ |date=2023-12-16 }}<br/>https://ugntu.ru/en{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 14 | 1950 | ''[[:d:Q1467445|Новосибирск дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Nstu-1.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Novosibirsk State Technical University|Novosibirsk State Technical University]] | https://www.nstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 15 | 1950-01-11 | [[Мурманск арктик университеты]] | [[Файл:МГТУ.jpg|center|128px]] | [[Мурманск]]<br/>''[[:d:Q17082747|Pervomaysky District]]''<br/>''[[:d:Q17080695|Oktyabrsky District]]'' | [[:commons:Category:Murmansk State Technical University|Murmansk State Technical University]] | https://mauniver.ru/<br/>https://mauniver.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 16 | 1954-04-29 | [[Белгород дәүләт технология университеты|Владимир Григорьевич Шухов исемендәге Белгород дәүләт технология университеты]] | [[Файл:Bstu00938.jpg|center|128px]] | [[Белгород]]<br/>''[[:d:Q27532780|Белгород шәһәр округы]]''<br/>[[Белгород өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q4126633|Белгородның Көнчыгыш округ районы]]'' | [[:commons:Category:Belgorod University of Technology|Belgorod University of Technology]] | http://www.bstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 17 | 1956-08-14 | [[Воронеж дәүләт техник университеты|Воронеж дәүләт техника университеты]] | [[Файл:016. Воронеж. Архитектурно-строительный университет.jpg|center|128px]] | [[Воронеж]]<br/>''[[:d:Q4258358|Ленинский районы]]''<br/>''[[:d:Q27538353|Воронеж шәһәр округы]]''<br/>[[Воронеж өлкәсе]] | | http://cchgeu.ru/<br/>https://cchgeu.ru/en/<br/>https://cchgeu.ru/fr/<br/>https://cchgeu.ru/de/<br/>https://cchgeu.ru/cn/<br/>https://cchgeu.ru/ar/ |- | style='text-align:right'| 18 | 1958 | ''[[:d:Q4113278|Александр һәм Николай Григорьевич Столетовлар исемендәге Владимир дәүләт университеты]]'' | [[Файл:ВлГУ.jpg|center|128px]] | [[Владимир (шәһәр)|Владимир]] | [[:commons:Category:Vladimir State University|Vladimir State University]] | http://www.vlsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 19 | 1960 | ''[[:d:Q174220|Академик Михаил Фёдорович Решетнёв исемендәге Себер дәүләт аэро-космос университеты]]'' | [[Файл:Siberian State Aerospace University, Krasnoyarsk.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | [[:commons:Category:Siberian State Aerospace University|Siberian State Aerospace University]] | http://www.sibsau.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419122928/http://www.sibsau.ru/ |date=2012-04-19 }} |- | style='text-align:right'| 20 | 1963 | ''[[:d:Q4467498|Төмән индустриаль университеты]]'' | [[Файл:Tyumen Oblast Tyumen Industrial University 2023-06 1687891138.JPG|center|128px]] | [[Төмән]] | [[:commons:Category:Tyumen Industrial University|Tyumen Industrial University]] | https://www.tyuiu.ru/ |- | style='text-align:right'| 21 | 1963-03-13 | [[Вятка дәүләт университеты]] | [[Файл:Главный корпус ВятГУ.png|center|128px]] | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]<br/>[[Кировның Ленин районы]]<br/>''[[:d:Q4221641|Киров шәһәре муниципалитеты]]''<br/>[[Киров өлкәсе]] | [[:commons:Category:Vyatka State University|Vyatka State University]] | http://www.vyatsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 22 | 1970 | ''[[:d:Q786280|Басан Бадьминович Городовиков исемендәге Калмык дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Kalmuniversitet.jpg|center|128px]] | [[Элиста]] | [[:commons:Category:Kalmyk State University|Kalmyk State University]] | http://www.kalmsu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210213222822/http://www.kalmsu.ru/ |date=2021-02-13 }} |- | style='text-align:right'| 23 | 1970 | ''[[:d:Q958886|Павел Григорьевич Демидов исемендәге Ярославль дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Yaroslavl State University, 1 corpus.JPG|center|128px]] | [[Ярославль]] | [[:commons:Category:Yaroslavl State University|Yaroslavl State University]] | http://www.uniyar.ac.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060929064253/http://www.uniyar.ac.ru/ |date=2006-09-29 }} |- | style='text-align:right'| 24 | 1972-01-01 | [[Мари дәүләт университеты]] | [[Файл:The main building of Mari State University.jpg|center|128px]] | [[Мари Ил|Мари Иле]]<br/>''[[:d:Q18055588|«Йошкар-Ола каласы» шәһәр округы]]''<br/>[[Йошкар-Ола]] | [[:commons:Category:Mari State University|Mari State University]] | http://www.marsu.ru<br/>https://marsu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 25 | 1972-02-10 | [[Питирим Сорокин исемендәге Сыктывкар дәүләт университеты]] | [[Файл:Главный корпус СыктГУ.jpg|center|128px]] | [[Коми Республикасы]]<br/>''[[:d:Q3744966|Сыктывкар шәһәр округы]]''<br/>[[Сыктывкар]] | [[:commons:Category:Syktyvkar State University|Syktyvkar State University]] | http://www.syktsu.ru/<br/>https://en.syktsu.ru/{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 26 | 1973 | ''[[:d:Q4062936|Алтай дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Architecture of Barnaul-2021 - 26.jpeg|center|128px]] | [[Барнавыл]] | [[:commons:Category:Altai State University|Altai State University]] | https://www.asu.ru/ |- | style='text-align:right'| 27 | 1973-02-22 | [[Кемерово дәүләт университеты]] | [[Файл:НФИ КемГУ.jpg|center|128px]] | [[Кемерово]]<br/>''[[:d:Q4183182|Заводский районы]]''<br/>[[Кемерово өлкәсе]] | [[:commons:Category:Kemerovo State University|Kemerovo State University]] | http://www.kemsu.ru<br/>https://en.kemsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 28 | 1988 | [[Сембер дәүләт университеты]] | [[Файл:Симбирский банк Ульяновск.jpg|center|128px]] | [[Сембер]]<br/>[[Сембернең Ленин районы]]<br/>''[[:d:Q4145679|Сембер шәһәр округы]]''<br/>[[Сембер өлкәсе]] | [[:commons:Category:Ulyanovsk State University|Ulyanovsk State University]] | http://english.ulsu.ru<br/>https://ulsu.ru/en/<br/>https://ulsu.ru/ru/ |- | style='text-align:right'| 29 | 1989-03-29 | [[Сочи дәүләт университеты]] | [[Файл:Sochi State University.jpg|center|128px]] | [[Сочи]]<br/>''[[:d:Q2084341|Центральный районы]]''<br/>''[[:d:Q3085607|Сочи курорт шәһәре муниципаль берәмлеге]]''<br/>[[Краснодар крае]] | [[:commons:Category:Sochi State University|Sochi State University]] | https://sutr.ru/<br/>http://en.sutr.ru/{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 30 | 1993-06-30 | ''[[:d:Q4322512|Ярослав Зирәк исемендәге Новгород дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус НовГУ.jpg|center|128px]] | [[Бөек Новгород]] | [[:commons:Category:Yaroslav-the-Wise Novgorod State University|Yaroslav-the-Wise Novgorod State University]] | http://www.novsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 31 | 1996-06-03 | [[Череповец дәүләт университеты]] | [[Файл:Cherepovets State University (1).jpg|center|128px]] | [[Вологда өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q27538324|Череповец шәһәр округы]]''<br/>[[Череповец]] | | https://www.chsu.ru/<br/>https://www.chsu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 32 | 2001 | ''[[:d:Q4460099|Тольятти дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Togliatti state university 0475.JPG|center|128px]] | [[Тольятти]] | | http://www.tltsu.ru |- | style='text-align:right'| 33 | 2010-12-27 | [[Псков дәүләт университеты]] | [[Файл:Pskov State University 1.jpg|center|128px]] | [[Псков]]<br/>''[[:d:Q127587217|Псков шәһәр округы]]''<br/>[[Псков өлкәсе]] | [[:commons:Category:Pskov State University|Pskov State University]] | https://www.pskgu.ru/<br/>https://www.pskgu.ru/en/ |} {{Wikidata list end}} == Башка университетлар == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q3918 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! сурәт ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | 1758 | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[Файл:Научно-исследовательский центр МГМУ (Москва) 003.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:I.M. Sechenov First Moscow State Medical University|I.M. Sechenov First Moscow State Medical University]] | https://sechenov.ru/ |- | style='text-align:right'| 2 | 1779-05-27 | [[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]] | [[Файл:Старый миигаик.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Үзәк административ округ (Мәскәү)|Үзәк административ округ]]<br/>''[[:d:Q1669860|Басманный районы]]'' | [[:commons:Category:Moscow State University of Geodesy and Cartography|Moscow State University of Geodesy and Cartography]] | http://www.miigaik.ru/ |- | style='text-align:right'| 3 | 1797 | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:Herzen State Pedagogical University of Russia, main building at winter evening.JPG|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Herzen University|Herzen University]] | http://www.herzen.spb.ru/ |- | style='text-align:right'| 4 | 1803-05-22 | [[Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты]] | [[Файл:СПбГЛТУ - главное здание.jpg|center|128px]] | [[Выборг районы (Санкт-Петербург)|Выборг районы]]<br/>[[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State Forestry Academy|Saint Petersburg State Forestry Academy]] | http://spbftu.ru<br/>https://polyglot.spbftu.ru/ |- | style='text-align:right'| 5 | 1804 | ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]'' | [[Файл:Moscow State Linguistic University at Ostozhenka (2013) by shakko 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q862100|Хамовники]]'' | [[:commons:Category:Moscow State Linguistic University|Moscow State Linguistic University]] | http://www.linguanet.ru/ |- | style='text-align:right'| 6 | 1809 | ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]'' | [[Файл:505. Petersburg State Transport University. Main building.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:St. Petersburg State Transport University|St. Petersburg State Transport University]] | http://www.pgups.ru/ |- | style='text-align:right'| 7 | 1814-05-14 | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:Казань, главный корпус КГМУ.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Татарстан]]<br/>[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]] | [[:commons:Category:Kazan State Medical University|Kazan State Medical University]] | https://kazangmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 8 | 1825 | ''[[:d:Q2360835|Сергей Григорьевич Строганов исемендәге Россия дәүләт сәнгать-сәнәгать университеты]]'' | [[Файл:Здание МГХПА.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q2704327|Сокол]]'' | [[:commons:Category:Stroganov Moscow State University of Arts and Industry|Stroganov Moscow State University of Arts and Industry]] | https://rghpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 9 | 1832-05-09 | [[Санкт-Петербург дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[Файл:DSC02490 2006 Санкт-Петербург, 2-я Красноармейская улица, 4, Учебный корпус Института гражданских инженеров им. императора Николая I.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]]<br/>[[Адмираллык районы|Санкт-Петербургның Адмираллык районы]] | [[:commons:Category:Saint-Petersburg State University of Architecture and Civil Engineering|Saint-Petersburg State University of Architecture and Civil Engineering]] | http://spbgasu.ru/<br/>http://spbgasu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 10 | 1864<br/>1865 | ''[[:d:Q4304083|Мәскәү политехника университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус Московского политехнического университета.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Polytechnic University|Moscow Polytechnic University]] | https://mospolytech.ru/<br/>http://www.mospolytech.ru/index.php?eng |- | style='text-align:right'| 11 | 1870 | ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Tver university.jpg|center|128px]] | [[Тверь]] | [[:commons:Category:Tver State University|Tver State University]] | http://university.tversu.ru/ |- | style='text-align:right'| 12 | 1872 | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:МПГУ 01.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Pedagogical State University|Moscow Pedagogical State University]] | http://www.mpgu.edu/ |- | style='text-align:right'| 13 | 1878 | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[Файл:Gitismoscow.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2320761|Пресненский районы]]'' | [[:commons:Category:Russian Academy of Theatre Arts|Russian Academy of Theatre Arts]] | http://www.gitis.net/ |- | style='text-align:right'| 14 | 1880 | ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]'' | | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:D. Mendeleev University of Chemical Technology of Russia|D. Mendeleev University of Chemical Technology of Russia]] | http://www.muctr.ru/ |- | style='text-align:right'| 15 | 1886-06-03 | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]] | [[Файл:Electrotechnical University SPB 01.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]]<br/>[[Петроград районы|Санкт-Петербургның Петроград районы]]<br/>''[[:d:Q4068270|Аптекарский утравы муниципаль округы]]'' | [[:commons:Category:Saint Petersburg State Electrotechnical University|Saint Petersburg State Electrotechnical University]] | https://etu.ru/ |- | style='text-align:right'| 16 | 1890 | ''[[:d:Q4303364|Адмирал Геннадий Иванович Невельской исемендәге Дәүләт диңгезчелек университеты]]'' | [[Файл:Морской государственный университет, Владивосток.JPG|center|128px]] | [[Владивосток]] | [[:commons:Category:G.I. Nevelskoi Maritime State University|G.I. Nevelskoi Maritime State University]] | http://www.msun.ru/ |- | style='text-align:right'| 17 | 1896 | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | [[Файл:Spb 06-2012 Moika various 02.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Lesgaft National State University of Physical Education, Sport and Health, St. Petersburg|Lesgaft National State University of Physical Education, Sport and Health, St. Petersburg]] | http://www.lesgaft.spb.ru |- | style='text-align:right'| 18 | 1896 | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | [[Файл:MIIT.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622887|Maryina Roshcha District]]'' | [[:commons:Category:Russian University of Transport|Russian University of Transport]] | http://www.miit.ru/ |- | style='text-align:right'| 19 | 1900-07-01 | ''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]'' | [[Файл:Институт тонких химических технологий им. Ломоносова.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State University of Fine Chemical Technologies|Moscow State University of Fine Chemical Technologies]] | http://www.mitht.ru/ |- | style='text-align:right'| 20 | 1901 | ''[[:d:Q4130472|Вятка дәүләт агротехнология университеты]]'' | [[Файл:ВГАТУ.jpg|center|128px]] | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | | https://vgatu.ru/ |- | style='text-align:right'| 21 | 1902-07-01 | [[Томск дәүләт педагогика университеты]] | [[Файл:Киевская-60-DSN55737.jpg|center|128px]] | [[Тум өлкәсе|Томск өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q24636058|Томск шәһәр бүлгесе]]''<br/>[[Тум|Томск]]<br/>''[[:d:Q4426470|Советский районы]]'' | [[:commons:Category:Tomsk State Pedagogical University|Tomsk State Pedagogical University]] | https://tspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 22 | 1904 | ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Здание Большой оранжереи в Пушкине.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]]<br/>[[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State Agricultural University|Saint Petersburg State Agricultural University]] | http://spbgau.ru/ |- | style='text-align:right'| 23 | 1906 | ''[[:d:Q3551555|Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисади университеты]]'' | [[Файл:Марата 27 02.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Engineering and Economics|Saint Petersburg State University of Engineering and Economics]] | |- | style='text-align:right'| 24 | 1907 | ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:Панорама-НПИ-Главный.jpg|center|128px]] | [[Новочеркасск]] | [[:commons:Category:South-Russian State Technical University|South-Russian State Technical University]] | https://www.npi-tu.ru/index.php?id=226 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250417072539/https://www.npi-tu.ru/index.php?id=226 |date=2025-04-17 }} |- | style='text-align:right'| 25 | 1907 | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | [[Файл:Third housing of Plekhanov University of Economics in Moscow, front view.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Plekhanov Russian University of Economics|Plekhanov Russian University of Economics]] | http://www.rea.ru/eng/ginfo.shtml<br/>https://www.rea.ru/ |- | style='text-align:right'| 26 | 1908 | ''[[:d:Q4538869|К. Д. Ушинский исемендәге Ярославль дәүләт педагогия университеты]]'' | [[Файл:Yaroslavl Respublikanskaya October 001.jpg|center|128px]] | [[Ярославль]] | [[:commons:Category:Yaroslavl State Pedagogical University|Yaroslavl State Pedagogical University]] | http://yspu.org{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 27 | 1909-06-10 | ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Saratov Regional Basic Medical College.jpg|center|128px]] | [[Сарытау]] | [[:commons:Category:Saratov State Medical University|Saratov State Medical University]] | http://www.sgmu.ru/<br/>http://www.sgmu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 28 | 1911 | ''[[:d:Q4318650|Нижгар дәүләт педагогия университеты]]'' | [[Файл:NN 28-08-2021 04.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Nizhny Novgorod State Pedagogical University|Nizhny Novgorod State Pedagogical University]] | http://www.mininuniver.ru |- | style='text-align:right'| 29 | 1911-10-16<br/>1911 | ''[[:d:Q4366448|Самар дәүләт социаль-педагогика университеты]]'' | [[Файл:Samara state university of social sciences and education.jpg|center|128px]] | [[Самар]] | [[:commons:Category:Samara state university of social sciences and education|Samara state university of social sciences and education]] | http://pgsga.ru |- | style='text-align:right'| 30 | 1912 | ''[[:d:Q137355|Воронеж дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:ВГАУ.jpeg|center|128px]] | [[Воронеж]] | [[:commons:Category:Voronezh State Agricultural University|Voronezh State Agricultural University]] | http://www.vsau.ru/ |- | style='text-align:right'| 31 | 1912 | ''[[:d:Q4398135|Россия кооперация университеты]]'' | [[Файл:Новый корпус РУК в Мытищах.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian University of Cooperation|Russian University of Cooperation]] | http://www.ruc.su/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141230052133/http://ruc.su/ |date=2014-12-30 }} |- | style='text-align:right'| 32 | 1913-09-15 | [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]] | [[Файл:Buildings in Saratov (July 2025) - 0 10.jpg|center|128px]] | [[Сарытау]]<br/>[[Сарытауның Фрунзе районы]]<br/>[[Сарытау өлкәсе]] | | https://www.vavilovsar.ru |- | style='text-align:right'| 33 | 1914-07-16 | [[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]] | [[Файл:Женская гимназия Уральский горный университет Екатеринбург Куйбышева 30.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19908245|Центр]]''<br/>[[Екатеринбурның Ленин районы|Екатеринбургның Ленин районы]]<br/>[[Екатеринбург]]<br/>[[Свердловск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Ural State Mining University|Ural State Mining University]] | https://www.ursmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 34 | 1915 | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | [[Файл:SFedU.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Rostov State University|Rostov State University]] | http://www.rsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 35 | 1915 | ''[[:d:Q4402655|С.А. Есенин исемендәге Рязань дәүләт университеты]]'' | [[Файл:RGU Ryazan.jpg|center|128px]] | [[Рязань]] | [[:commons:Category:Ryazan State University|Ryazan State University]] | http://www.rsu.edu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090823053728/http://www.rsu.edu.ru/ |date=2009-08-23 }} |- | style='text-align:right'| 36 | 1916 | ''[[:d:Q4351496|Академик Е. А. Вагнер исемендәге Пермь дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:PermSMA foto1.jpg|center|128px]] | [[Пермь]] | [[:commons:Category:Perm State Medical University|Perm State Medical University]] | http://psma.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250809122327/http://www.psma.ru/ |date=2025-08-09 }} |- | style='text-align:right'| 37 | 1917 | ''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:Улица Ярагского, 57.jpg|center|128px]] | [[Махачкала]] | | https://www.dgpu.net/ru/{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 38 | 1918 | ''[[:d:Q1540876|Санкт-Петербург дәүләт кино һәм телевидение университеты]]'' | [[Файл:Здание с б.церковью Благоверного князя Александра Невского при училищном совете Правительствующего Синода.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | | http://gukit.ru |- | style='text-align:right'| 39 | 1918 | ''[[:d:Q4196666|Иваново дәүләт химия-технология университеты]]'' | [[Файл:Ivanovo ISUCT.jpg|center|128px]] | [[Иваново]] | [[:commons:Category:Ivanovo State University of Chemistry and Technology|Ivanovo State University of Chemistry and Technology]] | https://www.isuct.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240422131740/https://www.isuct.ru/ |date=2024-04-22 }} |- | style='text-align:right'| 40 | 1918<br/>1974-01-28 | [[Иваново дәүләт университеты]] | [[Файл:Ивановский государственный университет.jpg|center|128px]] | [[Иваново өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q27547037|Иваново шәһәр округы]]''<br/>[[Иваново]]<br/>''[[:d:Q4333152|Октябрьский районы]]'' | [[:commons:Category:Ivanovo State University|Ivanovo State University]] | https://ivanovo.ac.ru/ |- | style='text-align:right'| 41 | 1918 | ''[[:d:Q4243515|Кубан дәүләт технология университеты]]'' | [[Файл:2023. Краснодар DSC 0351.jpg|center|128px]] | [[Краснодар]] | [[:commons:Category:Kuban State Technological University|Kuban State Technological University]] | http://kubstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 42 | 1918 | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | [[Файл:Rgufk.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian State University of Physical Education, Sport, Youth and Tourism|Russian State University of Physical Education, Sport, Youth and Tourism]] | http://www.sportedu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210622052353/http://www.sportedu.ru/ |date=2021-06-22 }}<br/>https://gtsolifk.ru/ |- | style='text-align:right'| 43 | 1918 | ''[[:d:Q4406409|Самар дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Samara State University, Main building.jpg|center|128px]] | [[Самар]] | [[:commons:Category:Samara State University|Samara State University]] | http://www.samsu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240905232753/http://mailto:a.p.martynenko@samsu.ru/ |date=2024-09-05 }} |- | style='text-align:right'| 44 | 1918 | ''[[:d:Q4450873|Гаврила Романович Державин исемендәге Тамбов дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Ул.Интернациональная,33, ТГУ им.Г.Р.Державина, 17.10.2011 - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Тамбов]] | [[:commons:Category:Tambov State University|Tambov State University]] | http://www.tsutmb.ru/ |- | style='text-align:right'| 45 | 1918 | ''[[:d:Q7370051|Ростов дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Rostsmu2.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Rostov State Medical University|Rostov State Medical University]] | http://www.rostgmu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325185431/http://rostgmu.ru/ |date=2022-03-25 }} |- | style='text-align:right'| 46 | 1918 | ''[[:d:Q4424975|Смоленск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Smolensk State University.jpg|center|128px]] | [[Смоленск]] | [[:commons:Category:Smolensk State University|Smolensk State University]] | http://www.smolgu.ru/ |- | style='text-align:right'| 47 | 1918-07-01<br/>1930 | ''[[:d:Q4351497|Академик Дмитрий Николаевич Прянишников исемендәге Пермь дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[Файл:Мариинская женская гимназия (Пермь).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4361536|Petropavlovskaya Street (Perm)]]'' | | http://pgsha.ru |- | style='text-align:right'| 48 | 1918-09-04 | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]'' | [[Файл:Корпус МГА.gif|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.msmu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180705100026/http://www.msmu.ru/ |date=2018-07-05 }} |- | style='text-align:right'| 49 | 1918-10-05 | ''[[:d:Q4145910|Тау төбәге дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:ГГАУ.jpg|center|128px]] | [[Владикавказ]] | | http://www.gorskigau.com/ |- | style='text-align:right'| 50 | 1918-10-27 | [[Иркутск дәүләт университеты]] | [[Файл:Buildings in Irkutsk (September 2025) - 0 16.jpg|center|128px]] | [[Иркутск]]<br/>''[[:d:Q4376063|Уң яр округы]]''<br/>''[[:d:Q27551718|Иркутск шәһәр округы]]'' | [[:commons:Category:Irkutsk State University|Irkutsk State University]] | http://isu.ru/<br/>https://isu.ru/zh/<br/>https://isu.ru/en/<br/>https://isu.ru/mon/<br/>https://isu.ru/fr/ |- | style='text-align:right'| 51 | 1918-11-07 | [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:АГМУ Новый корпус.jpg|center|128px]] | [[Әстерхан]]<br/>''[[:d:Q4221671|Киров районы]]''<br/>[[Әстерхан өлкәсе]] | | http://astgmu.ru |- | style='text-align:right'| 52 | 1919 | ''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]'' | [[Файл:Management university.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:State University of Management|State University of Management]] | http://guu.ru/ |- | style='text-align:right'| 53 | 1919 | ''[[:d:Q4113277|Владимир дәүләт гуманитар университеты]]'' | [[Файл:Vladimir asv2019-01 img04 Nikitskaya1.jpg|center|128px]] | [[Владимир (шәһәр)|Владимир]] | [[:commons:Category:Vladimir State Humanitarian University|Vladimir State Humanitarian University]] | |- | style='text-align:right'| 54 | 1919 | ''[[:d:Q4407665|Санкт-Петербург дәүләт химия-фармацевтика университеты]]'' | [[Файл:Аптекарский 6 и Профессора Попова 4 литера В 02.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | | http://www.spcpa.ru/ |- | style='text-align:right'| 55 | 1919-03-01 | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | [[Файл:Finuniver mainbuilding.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Төньяк административ округ (Мәскәү)|Төньяк административ округ]]<br/>''[[:d:Q2366712|Хорошёвский районы]]'' | [[:commons:Category:Finance University|Finance University]] | https://www.fa.ru/<br/>https://en.fa.ru/ |- | style='text-align:right'| 56 | 1919-07-09 | [[Ырынбур дәүләт педагогия университеты]] | [[Файл:Гимназия мужская (Оренбург). Вид с перекрестка улиц Советская и Правды..jpg|center|128px]] | [[Ырынбур]]<br/>''[[:d:Q32362081|Үзәк районы]]''<br/>[[Ырынбур районы]]<br/>[[Ырынбур өлкәсе]] | [[:commons:Category:Orenburg State Pedagogical University|Orenburg State Pedagogical University]] | http://www.ospu.ru |- | style='text-align:right'| 57 | 1919-10-27 | [[Иркутск дәүләт медицина университеты]] | | [[Иркутск өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q27551718|Иркутск шәһәр округы]]''<br/>[[Иркутск]]<br/>''[[:d:Q4376063|Уң яр округы]]'' | | https://irkgmu.ru/{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 58 | 1920 | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:Ural State Technical University (August 2022) - 2.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural State Technical University|Ural State Technical University]] | http://www.ustu.ru/ |- | style='text-align:right'| 59 | 1920 | [[Грозный дәүләт нефть техника университеты|Академик М.Д. Миллионщиков исемендәге Грозный дәүләт нефть техник университеты]] | [[Файл:Grozny Oil University.jpg|center|128px]] | [[Грозный]]<br/>''[[:d:Q4258359|Әхмәт районы]]''<br/>''[[:d:Q4144847|Грозный шәһәр округы]]''<br/>[[Чечня]] | [[:commons:Category:Grozny State Oil Technical University|Grozny State Oil Technical University]] | http://gstou.ru/ |- | style='text-align:right'| 60 | 1920 | ''[[:d:Q4243512|Кубань дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Кубанский Государственный Медицинский Университет Минздрава России.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q10555398|Kuban]]''<br/>[[Краснодар]] | [[:commons:Category:Kuban State Medical University|Kuban State Medical University]] | http://www.ksma.ru/ |- | style='text-align:right'| 61 | 1920 | ''[[:d:Q4318620|Идел буе тикшеренү медицина университеты]]'' | [[Файл:NN 01-09-2021 08.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Privolzhsky Research Medical University|Privolzhsky Research Medical University]] | https://pimunn.ru/ |- | style='text-align:right'| 62 | 1920-08-21 | [[К. Л. Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты|Коста Леванович Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты]] | [[Файл:Vladikavkaz Universitet.jpg|center|128px]] | [[Владикавказ]]<br/>''[[:d:Q19909744|Иристон районы]]''<br/>''[[:d:Q28589810|Владикавказ шәһәр округы]]''<br/>[[Төньяк Осетия]] | | http://www.nosu.ru/<br/>https://eng.nosu.ru/<br/>https://oset.nosu.ru/ |- | style='text-align:right'| 63 | 1920-09-19 | [[Кубан дәүләт университеты]] | [[Файл:Кубанский государственный университет (IMG 3253).jpg|center|128px]] | [[Краснодар]]<br/>''[[:d:Q4214245|Карасунский округы]]''<br/>''[[:d:Q4307501|Краснодар шәһәр округы]]''<br/>[[Краснодар крае]] | [[:commons:Category:Kuban State University|Kuban State University]] | http://www.kubsu.ru/<br/>https://inter.kubsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 64 | 1921 | ''[[:d:Q4304299|Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты]]'' | [[Файл:Moscow Lapina8 6553.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1382617|Lefortovo District]]'' | [[:commons:Category:Moscow Technical University of Communications and Informatics|Moscow Technical University of Communications and Informatics]] | https://mtuci.ru/ |- | style='text-align:right'| 65 | 1921 | ''[[:d:Q4334699|Омск дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Дом торговый «Товарищества братьев Овсянниковых и Ганшиных с сыновьями».jpg|center|128px]] | [[Омск]] | | http://www.omsk-osma.ru |- | style='text-align:right'| 66 | 1921-09-09 | [[Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[Файл:Perm asv2019-05 img43 Sibirskaya24.jpg|center|128px]] | [[Пермь]]<br/>''[[:d:Q3924191|Ленинский районы]]''<br/>''[[:d:Q78223868|Пермь шәһәр округы]]''<br/>[[Пермь крае]] | [[:commons:Category:Perm State Humanitarian Pedagogical University|Perm State Humanitarian Pedagogical University]] | https://www.pspu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241029191425/https://www.pspu.ru/ |date=2024-10-29 }}<br/>https://en.pspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 67 | 1922 | ''[[:d:Q4453264|Тверь дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Tvstu-winter-2024.jpg|center|128px]] | [[Тверь]] | [[:commons:Category:Tver State Technical University|Tver State Technical University]] | http://www.tstu.tver.ru |- | style='text-align:right'| 68 | 1922-03-12 | ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:КубГАУ, Кубанский государственный аграрный университет , ЗооФак. - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Краснодар]] | [[:commons:Category:Kuban Agricultural University|Kuban Agricultural University]] | http://kubsau.ru |- | style='text-align:right'| 69 | 1922-04-02 | ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]'' | [[Файл:Долгоруковская ул., 4,г ФГБОУ ВО «Российский университет медицины» Минздрава России.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State University of Medicine and Dentistry|Moscow State University of Medicine and Dentistry]] | http://www.msmsu.ru |- | style='text-align:right'| 70 | 1923-06-28 | ''[[:d:Q114436530|Луганск дәүләт педагогика университеты]]'' | | [[Lugansk Xalıq Respublikası|Луганск халык республикасы]]<br/>[[Луганск]] | | https://lgpu.org/ |- | style='text-align:right'| 71 | 1925-01-07 | [[Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицина университеты|Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицинасы университеты]] | [[Файл:Санкт-Петербург, комплекс СПбГПМУ сверху.jpg|center|128px]] | [[Выборг районы (Санкт-Петербург)|Выборг районы]]<br/>[[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg Pediatric Academy|Saint Petersburg Pediatric Academy]] | https://gpmu.org/ |- | style='text-align:right'| 72 | 1929 | ''[[:d:Q4097537|Брянск дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Старый корпус БГТУ Брянск.JPG|center|128px]] | [[Брянск]] | [[:commons:Category:Bryansk State Technical University|Bryansk State Technical University]] | https://www.tu-bryansk.ru/<br/>http://www.tu-bryansk.ru/ |- | style='text-align:right'| 73 | 1929 | ''[[:d:Q4325464|Новосибирск дәүләт икътисад һәм идарә университеты]]'' | [[Файл:Новосибирский государственный университет экономики и управления "НИНХ".jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Novosibirsk State University of Economics and Management|Novosibirsk State University of Economics and Management]] | http://nsuem.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101125211927/http://nsuem.ru/ |date=2010-11-25 }} |- | style='text-align:right'| 74 | 1929 | ''[[:d:Q4398496|Ростов дәүләт транспорт университеты]]'' | [[Файл:RSTU 2021-02.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]]<br/>[[Ростов]] | [[:commons:Category:Rostov State Transport University|Rostov State Transport University]] | http://www.rgups.ru/ |- | style='text-align:right'| 75 | 1929-12-07 | ''[[:d:Q4154234|Ерак Көнчыгыш дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:ХГМИ.jpg|center|128px]] | [[Хабарау|Хабаровск]] | [[:commons:Category:Far Eastern State Medical University|Far Eastern State Medical University]] | http://www.fesmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 76 | 1930 | ''[[:d:Q605825|Г. Ф. Морозов исемендәге Воронеж дәүләт урман техник университеты]]'' | [[Файл:Из академии в универсиетет.JPG|center|128px]] | [[Воронеж]] | | https://vgltu.ru/ |- | style='text-align:right'| 77 | 1930 | ''[[:d:Q652280|Калининград дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Kaliningrad 05-2017 img51 Technical University.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Калининград]] | | http://www.klgtu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 78 | 1930 | ''[[:d:Q1296887|Новосибирск дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]'' | [[Файл:Новосибирский государственный архитектурно-строительный университет 02.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | | http://www.sibstrin.ru/ |- | style='text-align:right'| 79 | 1930 | ''[[:d:Q4087768|Благовещенск дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:Bgpu main building.JPG|center|128px]] | [[Благовещенск]] | [[:commons:Category:Blagoveshchensk State Pedagogical University|Blagoveshchensk State Pedagogical University]] | http://www.bgpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 80 | 1930 | ''[[:d:Q4097524|Брянск дәүләт инженер-техник университеты]]'' | [[Файл:Dom bankov i promishlennosty.jpg|center|128px]] | [[Брянск]] | [[:commons:Category:Bryansk State University of Engineering and Technology|Bryansk State University of Engineering and Technology]] | http://www.bgita.ru |- | style='text-align:right'| 81 | 1930 | ''[[:d:Q4097540|Академик И. Г. Петровский исемендәге Брянск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Брянский государственный университет.JPG|center|128px]] | [[Брянск]]<br/>[[Яңа Зыбков]] | [[:commons:Category:Bryansk State University|Bryansk State University]] | http://www.brgu.ru/ |- | style='text-align:right'| 82 | 1930 | ''[[:d:Q4125386|Воронеж дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:ВГМУ (ВГМИ) -2.jpg|center|128px]] | [[Воронеж]] | [[:commons:Category:Voronezh State Medical University|Voronezh State Medical University]] | http://www.vrngmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 83 | 1930 | ''[[:d:Q4125415|Воронеж дәүләт инженер технологияләр университеты]]'' | [[Файл:Воронежская государственная технологическая академия - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Воронеж]] | | http://www.vsuet.ru/ |- | style='text-align:right'| 84 | 1930 | ''[[:d:Q4146979|Дәүләт җиртөзүчелек университеты]]'' | [[Файл:Basmanny District, Moscow, Russia - panoramio (393).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:State University of Land Use Planning|State University of Land Use Planning]] | http://www.guz.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210727043156/http://www.guz.ru/ |date=2021-07-27 }} |- | style='text-align:right'| 85 | 1930 | ''[[:d:Q4196665|Иваново дәүләт энергетика университеты]]'' | [[Файл:ИГЭУ им. В.И. Ленина.JPG|center|128px]] | [[Иваново]] | [[:commons:Category:Ivanovo State Energy University|Ivanovo State Energy University]] | http://www.ispu.ru/ |- | style='text-align:right'| 86 | 1930 | ''[[:d:Q4304067|В. П. Горячкин исемендәге Мәскәү дәүләт авыл хуҗалыгы инженерлары университеты]]'' | [[Файл:Timiryazevsky District, Moscow, Russia - panoramio (43).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Block 15, Timiryazev Academy of Agriculture|Block 15, Timiryazev Academy of Agriculture]] | http://www.eng.timacad.ru/ |- | style='text-align:right'| 87 | 1930 | ''[[:d:Q4304094|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университеты]]'' | | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Stankin Moscow State Technological University|Stankin Moscow State Technological University]] | https://www.stankin.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250811111340/https://www.stankin.ru/ |date=2025-08-11 }} |- | style='text-align:right'| 88 | 1930 | ''[[:d:Q4304097|Алексей Николаевич Косыгин исемендәге Россия дәүләт университеты (Технологияләр. Дизайн. Сәнгать)]]'' | [[Файл:Moscow, Sadovnicheskaya 33, main entrance (2).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow University of Design and Technology|Moscow University of Design and Technology]] | https://rguk.ru/ |- | style='text-align:right'| 89 | 1930 | ''[[:d:Q4304104|Мәскәү дәүләт табигать белән идарә итү университеты]]'' | [[Файл:Московский государственный университет природообустройства (31159877312).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State University of Environmental Engineering|Moscow State University of Environmental Engineering]] | http://ieek.timacad.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230615004815/http://ieek.timacad.ru/ |date=2023-06-15 }} |- | style='text-align:right'| 90 | 1930 | ''[[:d:Q4318648|Түбән Новгород дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]'' | [[Файл:Nizhny Novgorod Ilyinskaya Street 07-2019 13.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Nizhny Novgorod State University of Architecture and Civil Engineering|Nizhny Novgorod State University of Architecture and Civil Engineering]] | http://www.nngasu.ru/ |- | style='text-align:right'| 91 | 1930 | ''[[:d:Q4336188|Ырынбур дәүләт аграр университеты]]'' | | [[Ырынбур]] | [[:commons:Category:Orenburg State Agrarian University|Orenburg State Agrarian University]] | http://orensau.ru |- | style='text-align:right'| 92 | 1930 | ''[[:d:Q4398054|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Россия дәүләт халык хуҗалыгы университеты]]'' | | [[Балашиха]] | | http://www.rgazu.ru/ |- | style='text-align:right'| 93 | 1930 | ''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]'' | [[Файл:3 Orshanskaya Street, Moscow, Russia.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State Aviation Technological University|Moscow State Aviation Technological University]] | http://www.mati.ru |- | style='text-align:right'| 94 | 1930 | ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]'' | [[Файл:SMTU.JPG|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:State Marine Technical University of St. Petersburg|State Marine Technical University of St. Petersburg]] | http://www.smtu.ru |- | style='text-align:right'| 95 | 1930 | ''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]'' | [[Файл:Новый корпус СПбГУТ на пр. Большевиков.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:St. Petersburg State University of Telecommunications|St. Petersburg State University of Telecommunications]] | http://www.sut.ru |- | style='text-align:right'| 96 | 1930 | ''[[:d:Q4412476|Төньяк-Көнбатыш дәүләт читтән торып укулы техника университеты]]'' | [[Файл:Мраморный дворец, служебный корпус.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | | http://www.nwotu.ru/ |- | style='text-align:right'| 97 | 1930 | ''[[:d:Q4418285|Себер дәүләт сәнәгый университеты]]'' | [[Файл:СибГИУ.jpg|center|128px]] | [[Новокузнецк]] | [[:commons:Category:Siberian State Industrial University|Siberian State Industrial University]] | http://www.sibsiu.ru |- | style='text-align:right'| 98 | 1930 | ''[[:d:Q4439026|Ставрополь дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Сельскохозяйственный университет Ставрополь.jpg|center|128px]] | [[Ставрополь]] | | http://www.stgau.ru |- | style='text-align:right'| 99 | 1930 | ''[[:d:Q4439029|Ставрополь дәүләт университеты]]'' | | [[Ставрополь]] | [[:commons:Category:Stavropol State University|Stavropol State University]] | http://www.stavsu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070516041919/http://www.stavsu.ru/ |date=2007-05-16 }} |- | style='text-align:right'| 100 | 1930 | ''[[:d:Q4476752|Урал дәүләт урман техник университеты]]'' | [[Файл:Уральский лесотехнический университет.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural State Forest Engineering University|Ural State Forest Engineering University]] | http://usfeu.ru/ |- | style='text-align:right'| 101 | 1930 | ''[[:d:Q4476754|Урал дәүләт педагоика университеты]]'' | [[Файл:Ural Pedagogical University (July 2023) - 3.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural State Pedagogical university|Ural State Pedagogical university]] | http://www.uspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 102 | 1930 | ''[[:d:Q4476790|Урал элемтә һәм информатика техник университеты]]'' | [[Файл:Biblioteka uisi.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural Technical Institute of Communications and Informatics|Ural Technical Institute of Communications and Informatics]] | http://www.uisi.ru/ |- | style='text-align:right'| 103 | 1930 | ''[[:d:Q13419624|Төмән дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Tjumena Ŝtata Universitato.jpg|center|128px]] | [[Төмән өлкәсе]] | [[:commons:Category:Tyumen State University|Tyumen State University]] | http://www.utmn.ru/ |- | style='text-align:right'| 104 | 1930 | ''[[:d:Q18755189|Saint Petersburg State University of Economics and Finance]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | http://www.finec.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031032311/http://finec.ru/ |date=2010-10-31 }} |- | style='text-align:right'| 105 | 1930 | ''[[:d:Q4508686|Көньяк Урал дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Chgay.jpg|center|128px]] | [[Чиләбе]] | [[:commons:Category:South Ural State Agrarian University|South Ural State Agrarian University]] | https://юургау.рф/ |- | style='text-align:right'| 106 | 1930-04-08 | ''[[:d:Q4154235|Ерак Көнчыгыш дәүләт техник балык үрчетү университеты]]'' | [[Файл:Владивосток, Дальрыбвтуз.jpg|center|128px]] | [[Владивосток]] | | http://www.dalrybvtuz.ru/ |- | style='text-align:right'| 107 | 1930-04-17<br/>1930 | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | [[Файл:Российский государственный геологоразведочный университет имени Серго Орджоникидзе.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian State Geological Prospecting University|Russian State Geological Prospecting University]] | https://mgri.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250723070541/https://mgri.ru/ |date=2025-07-23 }} |- | style='text-align:right'| 108 | 1930-04-26 | ''[[:d:Q4407701|Санкт-Петербург дәүләт технология һәм дизайн университеты]]'' | [[Файл:SPbSUITD.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Industrial Technologies and Design|Saint Petersburg State University of Industrial Technologies and Design]] | http://www.sutd.ru |- | style='text-align:right'| 109 | 1930-05-13 | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[Файл:Zelyonaya street 1, Kazan (2017-10-22) 01.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]<br/>[[Татарстан]] | [[:commons:Category:Kazan State University of Architecture and Engineering|Kazan State University of Architecture and Engineering]] | http://www.kgasu.ru/ |- | style='text-align:right'| 110 | 1930-05-14 | ''[[:d:Q4304100|Россия биотехнология университеты]]'' | [[Файл:МГУПП.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State University of Food Production|Moscow State University of Food Production]] | http://www.mgupp.ru/<br/>http://www.imomgupp.com |- | style='text-align:right'| 111 | 1930-06-10 | [[И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты|Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты]] | [[Файл:Здание чувашского государственного педагогического института им И.Я. Яковлева.JPG|center|128px]] | [[Чабаксар]]<br/>[[Чабаксарның Ленин районы]]<br/>''[[:d:Q28589804|Чабаксар шәһәр округы]]''<br/>[[Чуашстан]] | | https://chuvgpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 112 | 1930-07-10 | [[Урал дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:Главный корпус УГМУ.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]]<br/>[[Екатеринбурның Югары Исәт районы|Екатеринбургның Югары Исәт районы]]<br/>[[Екатеринбур шәһәре муниципаль берәмлеге|Екатеринбург шәһәре муниципаль берәмлеге]]<br/>[[Свердловск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Ural State Medical University|Ural State Medical University]] | https://usma.ru/ |- | style='text-align:right'| 113 | 1930-07-23 | [[Башкорт дәүләт аграр университеты]] | [[Файл:Башкирский Государственный Аграрный Университет.jpg|center|128px]] | [[Уфа]]<br/>[[Уфаның Совет районы|Совет районы]]<br/>''[[:d:Q15190285|Уфа шәһәр округы]]''<br/>[[Башкортстан]] | [[:commons:Category:Bashkir State Agrarian University|Bashkir State Agrarian University]] | http://www.bsau.ru/ |- | style='text-align:right'| 114 | 1930-07-23 | [[Россия дәүләт гидрометеорология университеты]] | [[Файл:0653Aa1. Полярная академия.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]]<br/>[[Фрунзе районы (Санкт-Петербург)|Санкт-Петербургның Фрунзе районы]] | [[:commons:Category:Russian State Hydrometeorological University|Russian State Hydrometeorological University]] | https://www.rshu.ru/ |- | style='text-align:right'| 115 | 1930-08-11 | [[Байкал дәүләт университеты]] | [[Файл:Байкальский государственный университет.jpg|center|128px]] | [[Иркутск]]<br/>''[[:d:Q4376063|Уң яр округы]]''<br/>''[[:d:Q27551718|Иркутск шәһәр округы]]''<br/>[[Иркутск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Baikal State University|Baikal State University]] | http://bgu.ru<br/>http://bgu.ru/eng/<br/>https://bgu.ru/chi/<br/>https://bgu.ru/mng/ |- | style='text-align:right'| 116 | 1930-08-20 | [[Себер дәүләт автомобиль-юл университеты|Себер дәүләт автомобиль юллары университеты]] | [[Файл:На крыше вид на СИБАДИ 2 (33949794960).jpg|center|128px]] | [[Омск өлкәсе]]<br/>[[Омск]]<br/>[[Совет административ округы (Омск)|Совет административ округы]] | | http://www.sibadi.org/ |- | style='text-align:right'| 117 | 1930-10-01 | [[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]] | [[Файл:AGTU.jpg|center|128px]] | [[Әстерхан]]<br/>''[[:d:Q4258352|Ленинский районы]]''<br/>''[[:d:Q27532708|Әстерхан шәһәр округы]]''<br/>[[Әстерхан өлкәсе]] | [[:commons:Category:Astrakhan State Technical University|Astrakhan State Technical University]] | https://www.astu.org/<br/>https://www.astu.org/en |- | style='text-align:right'| 118 | 1930-12-13 | ''[[:d:Q4304031|Мәскәү дәүләт автомобил-юл техника университеты]]'' | [[Файл:Madi front.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Automobile and Road Construction University|Moscow Automobile and Road Construction University]] | http://www.madi.ru/ |- | style='text-align:right'| 119 | 1930-12-17 | ''[[:d:Q4123106|Идел дәүләт су транспорты университеты]]'' | [[Файл:Volga State University of Water Transport. Main building.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Volga State University of Water Transport|Volga State University of Water Transport]] | http://www.vsawt.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913183101/http://vsawt.ru/ |date=2017-09-13 }} |- | style='text-align:right'| 120 | 1931 | ''[[:d:Q1614474|Волгоград дәүләт социаль-педагогик университет]]'' | [[Файл:Волгоградский государственный педагогический университет, фото 3.JPG|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd State Socio-Pedagogical University|Volgograd State Socio-Pedagogical University]] | http://www.vspu.ru |- | style='text-align:right'| 121 | 1931 | ''[[:d:Q2426185|Кырым дәүләт тыйб академиясе]]'' | [[Файл:Simferopol 04-14 img06 University.jpg|center|128px]] | [[Акмәсҗит]] | [[:commons:Category:Crimea State Medical University|Crimea State Medical University]] | http://www.csmu.edu.ua/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130080231/http://csmu.edu.ua/ |date=2009-01-30 }} |- | style='text-align:right'| 122 | 1931 | ''[[:d:Q4298331|Мичуринск дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Зимний ВУЗ.JPG|center|128px]] | [[Мичуринск]] | | http://www.mgau.ru/ |- | style='text-align:right'| 123 | 1931 | ''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]'' | [[Файл:Moscow, Radio Street 10.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Region State University|Moscow Region State University]] | https://eduprosvet.ru/ |- | style='text-align:right'| 124 | 1931 | ''[[:d:Q4398493|Ростов дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:Пединститут.JPG|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Rostov State Pedagogical University|Rostov State Pedagogical University]] | http://pi.sfedu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421182324/https://pi.sfedu.ru/ |date=2021-04-21 }} |- | style='text-align:right'| 125 | 1931 | ''[[:d:Q4398497|Ростов дәүләт икътисад университеты]]'' | [[Файл:Rostov-on-Don, Rostov State University of Economics, Russia.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Rostov State University of Economics|Rostov State University of Economics]] | http://www.rsue.ru |- | style='text-align:right'| 126 | 1931 | ''[[:d:Q4407695|Санкт-Петербург дәүләт үсемлек полимерлары технологик университеты]]'' | [[Файл:Внешний-вштэ.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State Technological University of Plant Polymers|Saint Petersburg State Technological University of Plant Polymers]] | http://www.gturp.spb.ru/ |- | style='text-align:right'| 127 | 1931 | ''[[:d:Q4408459|Сарытау дәүләт социаль-икътисад университеты]]'' | [[Файл:СГСЭУ.jpg|center|128px]] | [[Сарытау]] | | http://www.seun.ru/ |- | style='text-align:right'| 128 | 1931 | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | [[Файл:УрГЮУ 2019 01 corr.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural State Law University|Ural State Law University]] | http://www.usla.ru/ |- | style='text-align:right'| 129 | 1931 | ''[[:d:Q110940012|Komi State Pedagogical Institute]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 130 | 1931 | ''[[:d:Q111046861|Kazan Law Institute]]'' | | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 131 | 1931 | ''[[:d:Q4198178|Удмурт дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Izhevsk Agricultural Academy-1.jpg|center|128px]] | [[Ижауның Октябрь районы]] | [[:commons:Category:Izhevsk State Agricultural Academy|Izhevsk State Agricultural Academy]] | http://www.izhgsha.ru/ |- | style='text-align:right'| 132 | 1931-02-10 | [[Удмурт дәүләт университеты]] | [[Файл:Удмуртский государственный университет.jpg|center|128px]] | [[Ижауның Октябрь районы]] | [[:commons:Category:Udmurt State University|Udmurt State University]] | http://udsu.ru |- | style='text-align:right'| 133 | 1931-07-13 | [[Воронеж дәүләт педагогика университеты|«Воронеж дәүләт педагогика университеты» югары белем бирү федераль дәүләт бюджет мәгариф учреждениесе]] | [[Файл:Université pédagogique de Voronej R003-004.jpg|center|128px]] | [[Воронеж]]<br/>''[[:d:Q4504348|Центральный районы]]''<br/>''[[:d:Q27538353|Воронеж шәһәр округы]]''<br/>[[Воронеж өлкәсе]] | [[:commons:Category:Voronezh State Pedagogical University|Voronezh State Pedagogical University]] | http://www.vspu.ac.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120505190026/http://www.vspu.ac.ru/ |date=2012-05-05 }} |- | style='text-align:right'| 134 | 1931-09-12 | ''[[:d:Q4406405|Самара дәүләт икътисад университеты]]'' | | [[Самар]] | | http://www.sseu.ru/ |- | style='text-align:right'| 135 | 1931-10-08 | [[Дагстан дәүләт университеты]] | [[Файл:ДГУ.png|center|128px]] | [[Махачкала]]<br/>''[[:d:Q4426461|Советский районы]]''<br/>''[[:d:Q16638662|Махачкала шәһәр округы]]''<br/>[[Дагстан]] | [[:commons:Category:Dagestan State University|Dagestan State University]] | http://www.dgu.ru |- | style='text-align:right'| 136 | 1932 | ''[[:d:Q1055243|Бурят дәүләт университеты]]'' | [[Файл:BSU 5.JPG|center|128px]] | [[Бурятия]] | [[:commons:Category:Buryat State University|Buryat State University]] | http://www.bsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 137 | 1932 | ''[[:d:Q4153922|Дагстан дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Даггау.jpg|center|128px]] | [[Махачкала]] | | http://www.dgsha.ru<br/>https://даггау.рф/ |- | style='text-align:right'| 138 | 1932 | ''[[:d:Q4239244|Красноярск дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:КГПУ имени В. П. Астафьева.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Pedagogical University|Krasnoyarsk State Pedagogical University]] | http://www.kspu.ru |- | style='text-align:right'| 139 | 1932 | ''[[:d:Q4304111|Мәскәү дәүләт икътисад, статистика һәм информатика университеты]]'' | [[Файл:Main MESI.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.mesi.ru |- | style='text-align:right'| 140 | 1932 | ''[[:d:Q4366456|Идел буе дәүләт технология университеты]]'' | [[Файл:The main building of Mari state technical university.jpg|center|128px]] | [[Йошкар-Ола]] | [[:commons:Category:Volga State University of Technology|Volga State University of Technology]] | https://en.volgatech.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180530144306/https://en.volgatech.net/ |date=2018-05-30 }}<br/>https://www.volgatech.net/ |- | style='text-align:right'| 141 | 1932 | ''[[:d:Q4371750|Поморье дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Pomor.State.University.JPG|center|128px]] | | | http://www.pomorsu.ru |- | style='text-align:right'| 142 | 1932<br/>1919 | ''[[:d:Q4401554|П. А. Соловьёв исемендәге Рыбинск дәүләт авиация техник университеты]]'' | | [[Рыбинск]] | | http://www.rsatu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119031005/http://rsatu.ru/ |date=2019-01-19 }}<br/>http://www.rgata.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080619044350/http://www.rgata.ru/ |date=2008-06-19 }} |- | style='text-align:right'| 143 | 1932 | ''[[:d:Q4412318|Төньяк дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Северный государственный медицинский университет.jpg|center|128px]] | [[Архангельск]] | | http://www.nsmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 144 | 1932 | ''[[:d:Q4418282|Себер дәүләт тимер юллары университеты]]'' | [[Файл:СГУПС.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Siberian State Transport University|Siberian State Transport University]] | http://www.stu.ru/ |- | style='text-align:right'| 145 | 1932 | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:БГТУ «ВОЕНМЕХ» им. Д.Ф. Устинова.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Baltic State Technical University|Baltic State Technical University]] | http://www.voenmeh.ru/ |- | style='text-align:right'| 146 | 1932-03-25 | [[И. Н. Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты|Илья Николаевич Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты]] | [[Файл:Главный корпус УлГПУ имени И.Н. Ульянова.jpg|center|128px]] | [[Сембер]]<br/>[[Сембернең Ленин районы]]<br/>''[[:d:Q4145679|Сембер шәһәр округы]]''<br/>[[Сембер өлкәсе]] | [[:commons:Category:Ulyanovsk State Pedagogical University|Ulyanovsk State Pedagogical University]] | http://www.ulspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 147 | 1932-03-25 | [[Омск дәүләт педагогика университеты]] | [[Файл:OmGPU 1.jpg|center|128px]] | [[Омск]]<br/>[[Үзәк административ округ (Омск)|Үзәк административ округ]]<br/>[[Омск өлкәсе]] | | http://www.omgpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 148 | 1932-03-25 | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:Bashkortostan State Medical University (March 2025).jpg|center|128px]] | [[Уфа]]<br/>[[Уфаның Киров районы|Киров районы]]<br/>''[[:d:Q15190285|Уфа шәһәр округы]]''<br/>[[Башкортстан]] | [[:commons:Category:Bashkortostan State Medical University|Bashkortostan State Medical University]] | http://www.bashgmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 149 | 1932-10-01 | [[Әстерхан дәүләт университеты]] | | [[Әстерхан]]<br/>''[[:d:Q4258352|Ленинский районы]]''<br/>''[[:d:Q27532708|Әстерхан шәһәр округы]]''<br/>[[Әстерхан өлкәсе]] | | https://asu-edu.ru/ |- | style='text-align:right'| 150 | 1932-10-15 | [[Дагстан дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:Makhachkala 20180917 131925.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4426461|Советский районы]]'' | [[:commons:Category:Dagestan State Medical University|Dagestan State Medical University]] | https://www.dgmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 151 | 1933 | ''[[:d:Q779992|Алтай дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:Bgpu-1.jpg|center|128px]] | [[Барнавыл]] | | https://www.altspu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181104173825/https://www.altspu.ru/ |date=2018-11-04 }} |- | style='text-align:right'| 152 | 1933 | ''[[:d:Q4418232|Себер дәүләт геосистемалар һәм технологияләр университеты]]'' | [[Файл:Siberian Geosystems University.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | | https://sgugit.ru/ |- | style='text-align:right'| 153 | 1934 | ''[[:d:Q4186375|Мәскәү читтән торулы халык сәнгать университеты]]'' | [[Файл:Moscow, Armyansky 13,13-1 Aug 2009 01.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.znui.ru |- | style='text-align:right'| 154 | 1934 | ''[[:d:Q4248858|Курск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Курский Государственный Университет.jpg|center|128px]] | [[Курск]] | [[:commons:Category:Kursk State University|Kursk State University]] | http://www.kursk-uni.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070121115211/http://www.kursk-uni.ru/ |date=2007-01-21 }} |- | style='text-align:right'| 155 | 1934-05-09 | [[А. А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты|Александр Александр улы Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты]] | [[Файл:ИрГСХА.JPG|center|128px]] | [[Иркутск өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q1653084|Иркутский районы]]''<br/>''[[:d:Q4300782|Молодёжное авыл җирлеге]]''<br/>''[[:d:Q4300797|Молодёжный бистәсе]]'' | [[:commons:Category:Irkutsk State Agrarian University|Irkutsk State Agrarian University]] | https://irsau.ru/ |- | style='text-align:right'| 156 | 1934-12-05 | [[Көньяк-Урал дәүләт гуманитар-педагогика университеты|Көньяк Урал дәүләт педагогика һәм гуманитар фәннәр университеты]] | [[Файл:Южно-Уральский государственный гуманитарно-педагогический университет f016.jpg|center|128px]] | [[Чиләбе]]<br/>[[Чиләбенең Үзәк районы]]<br/>''[[:d:Q19916281|Чиләбе шәһәр округы]]''<br/>[[Чиләбе өлкәсе]] | [[:commons:Category:South Ural State Humanitarian-Pedagogical University|South Ural State Humanitarian-Pedagogical University]] | http://www.cspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 157 | 1935 | ''[[:d:Q4325461|Новосибирск дәүләт педагогика үниверситеты]]'' | | [[Новосибирск]] | | http://www.nspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 158 | 1935-08-17 | ''[[:d:Q3533383|Волгоград дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Volgograd State Medical University.jpg|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd State Medical University|Volgograd State Medical University]] | http://www.volgmed.ru/ |- | style='text-align:right'| 159 | 1935-08-17 | [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:Novosibirsk State Medical Academy.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск өлкәсе]]<br/>[[Новосибирск]]<br/>''[[:d:Q16715469|Үзәк округ]]''<br/>[[Новосибирскиның Үзәк районы]] | [[:commons:Category:Novosibirsk State Medical University|Novosibirsk State Medical University]] | https://ngmu.ru/{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br/>https://en.ngmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 160 | 1935-11-14 | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]] | [[Файл:НГАУ 160.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск өлкәсе]]<br/>[[Новосибирск]]<br/>[[Новосибирскиның Октябрь районы]] | [[:commons:Category:Novosibirsk State Agrarian University|Novosibirsk State Agrarian University]] | https://edubiotech.ru/ |- | style='text-align:right'| 161 | 1937 | ''[[:d:Q4154244|Ерак Көнчыгыш дәүләт тимер юллар университеты]]'' | [[Файл:極東国立交通大学.jpg|center|128px]] | [[Хабарау|Хабаровск]] | [[:commons:Category:Far Eastern State Transport University|Far Eastern State Transport University]] | https://www.dvgups.ru/<br/>http://en.dvgups.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511215341/http://en.dvgups.ru/ |date=2020-05-11 }} |- | style='text-align:right'| 162 | 1937<br/>1938 | ''[[:d:Q4439013|Ставрополь дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Ставропольский государственный медицинский университет.jpg|center|128px]] | [[Ставрополь]] | | http://www.stgmu.ru<br/>http://stavmed.com/ |- | style='text-align:right'| 163 | 1937 | ''[[:d:Q110936726|Orsk Pedagogical Institute]]'' | | [[Орски|Ыр]] | | |- | style='text-align:right'| 164 | 1937-09-13 | [[Түбән Новгород дәүләт лингвистика университеты|Николай Александрович Добролюбов исемендәге Түбән Новгород дәүләт лингвистика университеты]] | [[Файл:Нижегородский государственный лингвистический университет.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]]<br/>[[Нижгарның Нижгар районы]]<br/>''[[:d:Q23898959|Түбән Новгород шәһәр округы]]''<br/>[[Түбән Новгород өлкәсе]] | [[:commons:Category:N. A. Dobrolyubova State Linguistic University of Nizhny Novgorod|N. A. Dobrolyubova State Linguistic University of Nizhny Novgorod]] | http://www.lunn.ru/ |- | style='text-align:right'| 165 | 1938 | ''[[:d:Q4182332|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге Байкал арты дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]'' | [[Файл:ЗабГГПУ.JPG|center|128px]] | [[Чита]] | | http://www.zabspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 166 | 1938 | ''[[:d:Q4465237|Тула дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:Tula pedagogia universitato.JPG|center|128px]] | [[Тула]] | [[:commons:Category:Tula Pedagogical State University|Tula Pedagogical State University]] | http://tsput.ru/ |- | style='text-align:right'| 167 | 1938<br/>1995 | ''[[:d:Q4516673|Байкал арты дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Zabaikalie State University.jpg|center|128px]] | [[Чита]] | | http://zabgu.ru |- | style='text-align:right'| 168 | 1938-02-07 | [[Чечен дәүләт университеты|Әхмәт хаҗи Әбделхәмид улы Кадыйров исемендәге Чечен дәүләт университеты]] | [[Файл:Chechen university 1946.jpg|center|128px]] | [[Грозный]]<br/>''[[:d:Q4258359|Әхмәт районы]]''<br/>''[[:d:Q4144847|Грозный шәһәр округы]]''<br/>[[Чечня]] | [[:commons:Category:Chechen State University|Chechen State University]] | http://www.chesu.ru |- | style='text-align:right'| 169 | 1939 | ''[[:d:Q4174759|Иван Алексеевич Бунин исемендәге Елец дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Елецкий государственный университет имени И. А. Бунина. Главный корпус.jpg|center|128px]] | [[Елец]] | | http://www.elsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 170 | 1939 | ''[[:d:Q4385796|Пятигорск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Lermontovskiy, Pyatigorsk, Stavropolskiy kray, Russia - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Биштау|Пятигорск]] | | http://www.pglu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200206114505/http://pglu.ru/ |date=2020-02-06 }} |- | style='text-align:right'| 171 | 1939-04-16<br/>1994 | ''[[:d:Q1059283|Николай Фёдорович Катанов исемендәге Хакасия дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Катанов памятник.jpg|center|128px]] | [[Абакан]] | [[:commons:Category:Khakas State University|Khakas State University]] | http://www.khsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 172 | 1940 | ''[[:d:Q4476709|Урал дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:УрГАУ 2019.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural State Agrarian University|Ural State Agrarian University]] | http://www.urgau.ru/ |- | style='text-align:right'| 173 | 1940-05-07<br/>1940 | ''[[:d:Q4273359|Дәүләт гуманитар-технологик университеты]]'' | | [[Орехово-Зуево]] | | http://www.ggtu.ru/ |- | style='text-align:right'| 174 | 1941 | ''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]'' | [[Файл:Главное здание ГУАП.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Aerospace Instrumentation|Saint Petersburg State University of Aerospace Instrumentation]] | http://www.guap.ru |- | style='text-align:right'| 175 | 1942 | ''[[:d:Q3701429|Иван Иванович Ползунов исемендәге Алтай дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Astu barnaul autumn 2008.jpg|center|128px]] | [[Барнавыл]] | [[:commons:Category:Altai State Technical University|Altai State Technical University]] | http://astu.secna.ru/ |- | style='text-align:right'| 176 | 1942 | ''[[:d:Q30257472|Камчатка дәүләт техник университеты]]'' | | [[Петропавловск-Камчатский]] | | http://kamchatgtu.ru/ |- | style='text-align:right'| 177 | 1942 | ''[[:d:Q4239243|Красноярск дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Krasnoyarsk State Medical University.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Medical University (KrasSMU)|Krasnoyarsk State Medical University (KrasSMU)]] | https://krasgmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 178 | 1943 | ''[[:d:Q4398494|Ростов дәүләт төзелеш университеты]]'' | [[Файл:Rgsu.JPG|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Rostov State University of Civil Engineering|Rostov State University of Civil Engineering]] | http://www.rgsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 179 | 1943 | ''[[:d:Q4475180|Сембер дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Новый Венец, 1.jpg|center|128px]] | [[Сембер]] | [[:commons:Category:Ulyanovsk Agricultural Academy|Ulyanovsk Agricultural Academy]] | http://www.ugsha.ru/ |- | style='text-align:right'| 180 | 1943-07-03 | [[Пенза дәүләт университеты]] | [[Файл:Penza State University building 1.jpg|center|128px]] | [[Пенза өлкәсе]]<br/>[[Пенза]]<br/>''[[:d:Q19910489|Ленинский районы]]'' | [[:commons:Category:Penza State University|Penza State University]] | http://www.pnzgu.ru/ |- | style='text-align:right'| 181 | 1943-12-03 | ''[[:d:Q4062927|Алтай дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:АГАУ, гланый корпус.jpg|center|128px]] | [[Барнавыл]] | [[:commons:Category:Altai State Agrarian University|Altai State Agrarian University]] | http://www.asau.ru |- | style='text-align:right'| 182 | 1944 | ''[[:d:Q4534008|Көньяк Урал дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Chelyabinsk State Medical Academy.jpg|center|128px]] | [[Чиләбе]] | [[:commons:Category:South Ural State Medical University|South Ural State Medical University]] | http://www.chelsma.ru/ |- | style='text-align:right'| 183 | 1944 | ''[[:d:Q4538824|Ярославль дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Yaroslavl Pochtovaya Street 001.jpg|center|128px]] | [[Ярославль]] | | https://ysmu.ru |- | style='text-align:right'| 184 | 1944 | ''[[:d:Q4538874|Ярославль дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус ЯГТУ.jpg|center|128px]] | [[Ярославль]] | [[:commons:Category:Yaroslavl State Technical University|Yaroslavl State Technical University]] | http://www.ystu.ru |- | style='text-align:right'| 185 | 1944-07-17<br/>1944 | ''[[:d:Q4122967|Волгоград дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Волгоградский государственный аграрный университет.JPG|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd State Agricultural University|Volgograd State Agricultural University]] | http://www.volgau.com |- | style='text-align:right'| 186 | 1944-10-14<br/>1944 | ''[[:d:Q277872|Мәскәү гуманитар университеты]]'' | [[Файл:Московский гуманитарный университет 3 корпус.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.mosgu.ru/ |- | style='text-align:right'| 187 | 1944-10-14 | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[Файл:MGIMO-University-main building.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Көнбатыш административ округ (Мәскәү)|Көнбатыш административ округ]]<br/>''[[:d:Q1962831|Вернадский проспекты районы]]'' | [[:commons:Category:Moscow State Institute of International Relations|Moscow State Institute of International Relations]] | http://www.mgimo.ru/<br/>https://english.mgimo.ru/ |- | style='text-align:right'| 188 | 1948 | ''[[:d:Q4210420|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Калуга дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Kaluga 2013 Lunacharskogo 2 north 02 1TM.jpg|center|128px]] | [[Калуга]] | [[:commons:Category:Kaluga State University|Kaluga State University]] | https://tksu.ru/ |- | style='text-align:right'| 189 | 1949 | ''[[:d:Q4154233|Ерак Көнчыгыш дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Г.Благовещенск,Амурская область,ул.Политехническая,86.Благовещенская духовная семинария. Построена в 1885г..JPG|center|128px]] | [[Благовещенск]] | | https://www.dalgau.ru/ |- | style='text-align:right'| 190 | 1949 | ''[[:d:Q4262481|Липецк дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус ЛГПУ.JPG|center|128px]] | [[Липецк]] | [[:commons:Category:Lipetsk State Pedagogical University|Lipetsk State Pedagogical University]] | http://lspu.lipetsk.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202041553/http://www.lspu.lipetsk.ru/ |date=2010-02-02 }} |- | style='text-align:right'| 191 | 1949 | ''[[:d:Q13416753|Рязань дәүләт агротехнология университеты]]'' | [[Файл:Acriculture university (Ryazan).JPG|center|128px]] | [[Рязань]] | [[:commons:Category:Ryazan State Agrotechnological University|Ryazan State Agrotechnological University]] | http://www.rgatu.ru |- | style='text-align:right'| 192 | 1949-01-05 | [[Сахалин дәүләт университеты]] | [[Файл:SakhGU 1.JPG|center|128px]] | [[Сахалин өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q4145648|Южно-Сахалинск шәһәр округы]]''<br/>[[Южно-Сахалинск]] | [[:commons:Category:Sakhalin State University|Sakhalin State University]] | http://sakhgu.ru |- | style='text-align:right'| 193 | 1950 | ''[[:d:Q4244744|Кузбасс дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:KuzSTU.jpg|center|128px]] | [[Кемерово]] | | http://www.kuzstu.ru |- | style='text-align:right'| 194 | 1950-04-27 | [[Себер дәүләт физик культура һәм спорт университеты|Себер дәүләт физкультура һәм спорт университеты]] | | [[Омск]]<br/>[[Киров административ округы (Омск)|Киров административ округы]]<br/>[[Омск өлкәсе]] | | http://www.sibsport.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250305041329/https://sibsport.ru/ |date=2025-03-05 }} |- | style='text-align:right'| 195 | 1951 | ''[[:d:Q1987511|Акъяр дәүләт университеты]]'' | [[Файл:СНТУ. Учебный корпус. Студгородок..JPG|center|128px]] | [[Акъяр]] | | http://sevsu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241111022218/https://www.sevsu.ru/ |date=2024-11-11 }} |- | style='text-align:right'| 196 | 1951<br/>1930 | ''[[:d:Q4122971|Волгоград дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]'' | [[Файл:Центральный вход в ВолгГАСУ. Корпус Б.jpg|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd State University of Architecture and Civil Engineering|Volgograd State University of Architecture and Civil Engineering]] | http://www.vgasu.ru/eng/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723054447/http://www.vgasu.ru/eng/ |date=2011-07-23 }} |- | style='text-align:right'| 197 | 1951 | ''[[:d:Q4304073|М.А. Шолохов ис. Мәскәү дәүләт гуманитар университеты]]'' | [[Файл:SholokhovMoscowStateUniversity2.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Sholokhov Moscow State University for Humanities|Sholokhov Moscow State University for Humanities]] | http://www.mggu-sh.ru |- | style='text-align:right'| 198 | 1951 | ''[[:d:Q4402649|Владимир Фёдорович Уткин исемендәге Рязань дәүләт радиотехника университеты]]'' | [[Файл:Памятник Попову .jpg|center|128px]] | [[Рязань]] | [[:commons:Category:Ryazan State Radio Engineering University|Ryazan State Radio Engineering University]] | http://www.rsreu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090816223647/http://www.rsreu.ru/ |date=2009-08-16 }} |- | style='text-align:right'| 199 | 1951 | ''[[:d:Q30257433|Пенза дәүләт аграр университеты]]'' | | [[Пенза]] | | http://pgau.ru/ |- | style='text-align:right'| 200 | 1952 | ''[[:d:Q1736331|Томск дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]'' | [[Файл:Tomsk-State-University-of-Architecture-and-Building.jpg|center|128px]] | [[Тум|Томск]] | [[:commons:Category:Tomsk State University of Architecture and Building|Tomsk State University of Architecture and Building]] | http://www.tsuab.ru |- | style='text-align:right'| 201 | 1952 | ''[[:d:Q1773512|Россия дәүләт туризм һәм сервис университеты]]'' | [[Файл:Mgus-rgutis.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.rguts.ru/ |- | style='text-align:right'| 202 | 1952 | ''[[:d:Q111108296|Borisoglebsk State Pedagogical Institute]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 203 | 1952-02-22 | [[М. Т. Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты|Михаил Тимофеевич Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты]] | [[Файл:Izhevsk State Technical University main building.jpg|center|128px]] | [[Ижауның Октябрь районы]] | [[:commons:Category:Izhevsk State Technical University|Izhevsk State Technical University]] | http://inter.istu.ru/<br/>https://istu.ru/ |- | style='text-align:right'| 204 | 1953 | ''[[:d:Q4304106|Кирилл Григорьевич Разумовский исемендәге Мәскәү дәүләт технология һәм идарә университеты]]'' | [[Файл:МГУТУ главное здание.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State University of Technology and Management|Moscow State University of Technology and Management]] | https://www.mgutm.ru/ |- | style='text-align:right'| 205 | 1953 | ''[[:d:Q4418283|Себер дәүләт телекоммуникация һәм информатика университеты]]'' | [[Файл:Сибирский государственный университет телекоммуникаций и информатики 01.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Siberian State University of Telecommunications and Informatics|Siberian State University of Telecommunications and Informatics]] | http://www.sibsutis.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220611044741/https://sibsutis.ru/ |date=2022-06-11 }} |- | style='text-align:right'| 206 | 1953 | ''[[:d:Q4239242|Красноярск дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Торговый дом Гадалова И. Г.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Agrarian University|Krasnoyarsk State Agrarian University]] | http://www.kgau.ru/ |- | style='text-align:right'| 207 | 1954 | ''[[:d:Q3461622|Алтай дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Altai State Medical University 1.jpg|center|128px]] | [[Барнавыл]] | [[:commons:Category:Altai State Medical University|Altai State Medical University]] | http://www.asmurussia.com |- | style='text-align:right'| 208 | 1954 | ''[[:d:Q3533388|Тверь дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Тверской государственный медицинский университет.jpg|center|128px]] | [[Тверь]] | [[:commons:Category:Tver State Medical University|Tver State Medical University]] | https://tvgmu.ru |- | style='text-align:right'| 209 | 1955 | ''[[:d:Q4219236|Кемерово дәүләт медицина университеты]]'' | | [[Кемерово]] | | https://www.kemsmu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250504043907/https://kemsmu.ru/ |date=2025-05-04 }}<br/>http://www.kemsma.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080312033003/http://www.kemsma.ru/ |date=2008-03-12 }} |- | style='text-align:right'| 210 | 1955 | ''[[:d:Q4230202|Амурдагы Комсомольск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Knastu3.jpg|center|128px]] | [[Амурдагы Комсомольск]] | [[:commons:Category:Komsomolsk-on-Amur State University|Komsomolsk-on-Amur State University]] | https://knastu.ru/ |- | style='text-align:right'| 211 | 1955 | ''[[:d:Q4407700|Санкт-Петербург дәүләт гражданнар авиациясе университеты]]'' | [[Файл:SPbGUGA.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Civil Aviation|Saint Petersburg State University of Civil Aviation]] | https://spbguga.ru/ |- | style='text-align:right'| 212 | 1955<br/>1962 | ''[[:d:Q5329352|Көнчыгыш Себер дәүләт технология һәм идарә университеты]]'' | [[Файл:Ulan-Ude 20170625 125822.jpg|center|128px]] | [[Улан-Удэ]] | [[:commons:Category:East Siberia State University of Technology and Management|East Siberia State University of Technology and Management]] | http://esstu.ru/<br/>http://www.esstu.ru |- | style='text-align:right'| 213 | 1955-09-14 | [[Ырынбур дәүләт университеты]] | [[Файл:Orenburg State University (October 2025) - 0 1.jpg|center|128px]] | [[Ырынбур өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q4144855|Ырынбур шәһәр округы]]''<br/>[[Ырынбур]]<br/>''[[:d:Q32362081|Үзәк районы]]'' | [[:commons:Category:Orenburg State University|Orenburg State University]] | http://osu.ru/ |- | style='text-align:right'| 214 | 1956 | ''[[:d:Q4267921|Lugansk State Medical University]]'' | | [[Луганск]]<br/>[[Lugansk Xalıq Respublikası|Луганск халык республикасы]] | | https://lgmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 215 | 1956 | ''[[:d:Q4418318|Себер кулланучылар кооперациясе университеты]]'' | [[Файл:СибУПК 03.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Siberian University of Consumer Cooperatives|Siberian University of Consumer Cooperatives]] | http://www.sibupk.su |- | style='text-align:right'| 216 | 1956 | ''[[:d:Q4239246|Красноярск дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:Krasnoyarsk kgtu proc.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]]<br/>[[Красноярск]] | [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Technical University|Krasnoyarsk State Technical University]] | http://www.krgtu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060208035544/http://www.krgtu.ru/ |date=2006-02-08 }} |- | style='text-align:right'| 217 | 1956-01-04 | ''[[:d:Q4366452|Идел буе дәүләт телекоммуникацияләр һәм информатика университеты]]'' | [[Файл:Поволжский Гос. Университет Телекоммуникации и Информатики - 2011-01-31.jpg|center|128px]] | [[Самар]] | | https://www.psuti.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250307100435/https://www.psuti.ru/ |date=2025-03-07 }} |- | style='text-align:right'| 218 | 1956-06-23 | [[Урал дәүләт тимер юллары университеты]] | [[Файл:УрГУПС.jpg|center|128px]] | [[Свердловск өлкәсе]]<br/>[[Екатеринбур шәһәре муниципаль берәмлеге|Екатеринбург шәһәре муниципаль берәмлеге]]<br/>[[Екатеринбург]]<br/>[[Екатеринбурның Тимер юл районы|Екатиринбурның Тимер юл районы]] | | http://www.usurt.ru/ |- | style='text-align:right'| 219 | 1956-10-05 | [[«Югары нефть мәктәбе» Әлмәт дәүләт технология университеты]] | | [[Әлмәт]]<br/>[[Әлмәт районы]]<br/>[[Татарстан]] | | https://агту-вшн.рф/ |- | style='text-align:right'| 220 | 1956-11-01 | [[Липецк дәүләт техник университеты]] | [[Файл:Фасад ЛГТУ.jpg|center|128px]] | [[Липецк]]<br/>''[[:d:Q4426443|Советский районы]]''<br/>''[[:d:Q27588357|Липецк шәһәр округы]]''<br/>[[Липецк өлкәсе]] | [[:commons:Category:Lipetsk State Technical University|Lipetsk State Technical University]] | http://www.stu.lipetsk.ru/ |- | style='text-align:right'| 221 | 1957 | ''[[:d:Q4095958|Братск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Братский государственный университет.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132732|Bratsk]]'' | | http://www.brstu.ru/<br/>https://brstu.ru |- | style='text-align:right'| 222 | 1957 | ''[[:d:Q13416757|Диңгез буе дәүләт аграр-технологик университет]]'' | [[Файл:Уссурийск, дома на ул Раздольная.jpg|center|128px]] | [[Уссурийск]] | | http://primacad.ru/<br/>http://www.primacad.ru/ |- | style='text-align:right'| 223 | 1957-04-05 | [[Х. М. Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты|Хатута Мутович Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты]] | [[Файл:ГУК КБГУ новый.jpg|center|128px]] | [[Налчык]]<br/>''[[:d:Q19908781|Нальчик шәһәр округы]]''<br/>[[Кабарда-Балкария]] | [[:commons:Category:Kabardino-Balkarian State University|Kabardino-Balkarian State University]] | https://kbsu.ru |- | style='text-align:right'| 224 | 1957-09-18 | [[Сембер дәүләт техник университеты]] | [[Файл:Ulstu.jpg|center|128px]] | [[Сембер өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q4145679|Сембер шәһәр округы]]''<br/>[[Сембер]]<br/>[[Сембернең Ленин районы]] | [[:commons:Category:Ulyanovsk State Technical University|Ulyanovsk State Technical University]] | http://ulstu.ru<br/>https://ulstu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 225 | 1958 | ''[[:d:Q2324453|Тын океан дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Vladivostok State Medical University (October 2024).jpg|center|128px]] | [[Владивосток]] | [[:commons:Category:Vladivostok State Medical University|Vladivostok State Medical University]] | https://tgmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 226 | 1958 | ''[[:d:Q4450874|Тамбов дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Здание губернской земской управы - 3.jpg|center|128px]] | [[Тамбов]] | [[:commons:Category:TGTU main building|TGTU main building]] | https://tstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 227 | 1958 | [[Ухта дәүләт техник университеты]] | [[Файл:Ukhta university.JPG|center|128px]] | [[Ухта]]<br/>''[[:d:Q2602523|Ухта шәһәр округы]]''<br/>[[Коми Республикасы]] | [[:commons:Category:Ukhta State Technical University|Ukhta State Technical University]] | https://угту.рф<br/>https://en.ugtu.net/<br/>https://fr.ugtu.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250624195336/https://fr.ugtu.net/ |date=2025-06-24 }}<br/>https://cn.ugtu.net/ |- | style='text-align:right'| 228 | 1958-03-29 | [[Тын океан дәүләт университеты]] | [[Файл:Togu entrance.jpg|center|128px]] | [[Хабаровск крае]]<br/>''[[:d:Q27517125|Хабаровск шәһәр округы]]''<br/>[[Хабарау|Хабаровск]]<br/>''[[:d:Q4200937|Индустриальный районы]]'' | [[:commons:Category:Pacific National University|Pacific National University]] | https://togudv.ru/ru/{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br/>https://togudv.ru/en/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150424085155/http://togudv.ru/en/ |date=2015-04-24 }}<br/>https://togudv.ru/zh/{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 229 | 1958-04-01 | ''[[:d:Q4348484|Пенза дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]'' | | [[Пенза]] | | http://www.pguas.ru/ |- | style='text-align:right'| 230 | 1958-10-17 | ''[[:d:Q4211795|Витус Беринг исемендәге Камчатка дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Petropavlovsk-Kamchatsky building 01.jpg|center|128px]] | [[Петропавловск-Камчатский]] | | http://www.kamgu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250729161633/http://www.kamgu.ru/ |date=2025-07-29 }} |- | style='text-align:right'| 231 | 1959 | ''[[:d:Q4146737|Төньяк Урал аръягы дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Tyumen-TGU.JPG|center|128px]] | [[Төмән]] | [[:commons:Category:Alexander Realschool (Tyumen)|Alexander Realschool (Tyumen)]] | http://www.tsaa.ru |- | style='text-align:right'| 232 | 1959-12-30 | ''[[:d:Q4348462|Пенза дәүләт технология университеты]]'' | | | | http://www.penzgtu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826202952/http://www.penzgtu.ru/ |date=2013-08-26 }} |- | style='text-align:right'| 233 | 1960 | [[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | [[Файл:Rudn-024.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Көньяк-Көнбатыш административ округ (Мәскәү)|Көньяк-Көнбатыш административ округ]]<br/>''[[:d:Q122788|Коньково]]'' | [[:commons:Category:Peoples' Friendship University of Russia|Peoples' Friendship University of Russia]] | http://www.rudn.ru<br/>https://eng.rudn.ru/<br/>https://fr.rudn.ru/<br/>https://esp.rudn.ru/<br/>https://cn.rudn.ru/<br/>https://ar.rudn.ru/ |- | style='text-align:right'| 234 | 1960-11-22 | [[Төньяк-Көнчыгыш дәүләт университеты]] | | [[Магадан өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q27588372|Магадан шәһәр округы]]''<br/>[[Магадан]] | | http://www.svgu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129161027/https://www.svgu.ru/ |date=2020-11-29 }} |- | style='text-align:right'| 235 | 1962 | ''[[:d:Q4166430|Тын дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Донской государственный аграрный университет.jpg|center|128px]] | [[Новочеркасск]] | | http://www.dongau.ru |- | style='text-align:right'| 236 | 1962 | ''[[:d:Q4460386|Томск дәүләт идарә итү системалары һәм радиоэлектроника университеты]]'' | [[Файл:Tomsk State University of Control Systems and Radioelectronics.jpg|center|128px]] | [[Тум|Томск]] | [[:commons:Category:Tomsk State University of Control Systems and Radioelectronics|Tomsk State University of Control Systems and Radioelectronics]] | http://www.tusur.ru/en/<br/>http://www.tusur.ru/ |- | style='text-align:right'| 237 | 1962-06-30 | [[Макар Евсевьевич Евсевьев исемендәге Мордовия дәүләт педагогика университеты]] | [[Файл:EVSMGPI.JPG|center|128px]] | [[Саранск]]<br/>''[[:d:Q19915751|Октябрьский районы]]''<br/>''[[:d:Q4145676|Саранск шәһәр бүлгесе]]''<br/>[[Мордовия]] | [[:commons:Category:Evseviev Mordovian State Pedagogical University|Evseviev Mordovian State Pedagogical University]] | http://mordgpi.ru/ |- | style='text-align:right'| 238 | 1963 | ''[[:d:Q4239251|Красноярск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Krasnoyarsk State University building in December 2006.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | [[:commons:Category:Krasnoyarsk State University|Krasnoyarsk State University]] | http://www.lan.krasu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061010202655/http://www.lan.krasu.ru/ |date=2006-10-10 }} |- | style='text-align:right'| 239 | 1963 | ''[[:d:Q4467479|Төмән дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Тюменский государственный медицинский университет.jpg|center|128px]] | [[Төмән]] | [[:commons:Category:Tyumen State Medical University|Tyumen State Medical University]] | https://www.tyumsmu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201209011539/https://www.tyumsmu.ru/ |date=2020-12-09 }} |- | style='text-align:right'| 240 | 1964 | ''[[:d:Q4533671|Көньяк-Көнбатыш дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Юго-Западный государственный университет.jpg|center|128px]] | [[Курск]] | [[:commons:Category:KurskSTU|KurskSTU]] | http://swsu.ru |- | style='text-align:right'| 241 | 1967 | ''[[:d:Q3272997|"Мәскәү радиотехника, электроника һәм автоматика институты" (МИРЭА) Россия технология университеты]]'' | [[Файл:МИРЭА — Российский технологический университет, 2024 год.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:MIREA - Russian Technological University|MIREA - Russian Technological University]] | http://www.mirea.ru |- | style='text-align:right'| 242 | 1967 | ''[[:d:Q4112965|Владивосток дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Кампус.jpg|center|128px]] | [[Владивосток]] | [[:commons:Category:VSUES|VSUES]] | http://vvsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 243 | 1967-01-18 | [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]] | [[Файл:БГПУ (Уфа).jpg|center|128px]] | [[Уфа]]<br/>[[Уфаның Киров районы|Киров районы]]<br/>[[Башкортстан]] | [[:commons:Category:Akmulla Bashkir State Pedagogical University|Akmulla Bashkir State Pedagogical University]] | http://www.bspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 244 | 1967-08-17 | [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | [[Файл:Здание Чебоксарского медицинского техникума.jpg|center|128px]] | [[Чабаксар]] | | http://www.chuvsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 245 | 1967-10-10 | [[Урал дәүләт икътисад университеты]] | [[Файл:Ural State University of Economics (Aug 2024) - 2.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]]<br/>[[Екатеринбурның Ленин районы|Екатеринбургның Ленин районы]]<br/>''[[:d:Q19908245|Центр]]''<br/>[[Свердловск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Ural State University of Economics|Ural State University of Economics]] | http://www.usue.ru/ |- | style='text-align:right'| 246 | 1968-07-18 | [[Казан дәүләт энергетика университеты]] | [[Файл:Kazan State Power Engineering University (2023-07-18) 04.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Казанның Киров районы|Киров районы]]<br/>[[Кәҗә бистәсе]]<br/>[[Татарстан]] | [[:commons:Category:Kazan State Power Engineering University|Kazan State Power Engineering University]] | http://www.kgeu.ru/ |- | style='text-align:right'| 247 | 1969 | ''[[:d:Q4243511|Кубань дәүләт физкультура, спорт һәм туризм университеты]]'' | [[Файл:2023-10-22. Краснодар DSC 7545.jpg|center|128px]] | [[Краснодар]] | | https://kgufkst.ru/ |- | style='text-align:right'| 248 | 1970 | ''[[:d:Q4397991|Бөтенрусия дәүләт юстиция университеты]]'' | [[Файл:Всероссийский государственный университет юстиции (Ростов-на-Дону).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian Law Academy of Ministry of Justice|Russian Law Academy of Ministry of Justice]] | http://rpa-mu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220614165858/https://rpa-mu.ru/ |date=2022-06-14 }} |- | style='text-align:right'| 249 | 1970 | ''[[:d:Q4476757|Урал дәүләт физкультура университеты]]'' | [[Файл:Здание филиала Уральского государственного университета физической культуры в Екатеринбурге.jpg|center|128px]] | [[Чиләбе]] | [[:commons:Category:Ural State University of Physical Culture|Ural State University of Physical Culture]] | https://www.uralgufk.ru/ |- | style='text-align:right'| 250 | 1971 | ''[[:d:Q4304092|Мәскәү дәүләт техник граждан авиациясе университеты]]'' | [[Файл:Московский государственный технический университет гражданской авиации (30970622913).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State Technical University of Civil Aviation|Moscow State Technical University of Civil Aviation]] | http://www.mstuca.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201204140126/http://www.mstuca.ru/ |date=2020-12-04 }} |- | style='text-align:right'| 251 | 1971 | [[Төмән дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[Файл:Строительная академия (Тюмень)-3.jpg|center|128px]] | [[Төмән]] | | http://www.tgasu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241014052520/https://www.tgasu.ru/ |date=2024-10-14 }} |- | style='text-align:right'| 252 | 1972 | [[Урал дәүләт архитектура-сәнгать университеты]] | [[Файл:УралГАХА.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:University of Architecture and Art (Yekaterinburg)|University of Architecture and Art (Yekaterinburg)]] | http://www.usaaa.ru/ |- | style='text-align:right'| 253 | 1972 | ''[[:d:Q2563821|Дагстан дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Дагестанский ГТУ.jpg|center|128px]] | [[Махачкала]] | | https://www.dstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 254 | 1973 | ''[[:d:Q4406404|Идел буе дәүләт тимер юллар университеты]]'' | [[Файл:Samara State University of Transport Communications main building.jpg|center|128px]] | [[Самар]] | [[:commons:Category:Samara State University of Transport Communications|Samara State University of Transport Communications]] | http://www.samgups.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320195750/https://www.samgups.ru/ |date=2020-03-20 }} |- | style='text-align:right'| 255 | 1974 | [[Ф.М. Достоевский исемендәге Омск дәүләт университеты|Омск дәүләт университеты]] | [[Файл:Главный корпус ОмГУ им. Ф.М. Достоевского.jpg|center|128px]] | [[Омск өлкәсе]] | | http://www.omsu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060618095912/http://www.omsu.ru/ |date=2006-06-18 }} |- | style='text-align:right'| 256 | 1975 | ''[[:d:Q4064597|Амур дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Амурский Государственный университет.JPG|center|128px]] | [[Благовещенск]] | [[:commons:Category:Amur State University|Amur State University]] | http://www.amursu.ru/ |- | style='text-align:right'| 257 | 1975 | [[Иркутск дәүләт бәйләнеш юллары университеты|Иркутск дәүләт тимер юл транспорты университеты]] | [[Файл:Irgups.jpg|center|128px]] | [[Иркутск]] | [[:commons:Category:Irkutsk State Transport University|Irkutsk State Transport University]] | http://www.irgups.ru<br/>https://www.irgups.ru/ |- | style='text-align:right'| 258 | 1975 | ''[[:d:Q4336880|Орёл дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Oryol State Agrarian University - Main building.jpg|center|128px]] | [[Орёл]] | [[:commons:Category:Oryol State Agrarian University|Oryol State Agrarian University]] | http://www.orelsau.ru |- | style='text-align:right'| 259 | 1976 | [[Чиләбе дәүләт университеты]] | [[Файл:Chelyabinsk State University (June 2025) - 0 1.jpg|center|128px]] | [[Чиләбе]] | [[:commons:Category:Chelyabinsk State University|Chelyabinsk State University]] | http://www.csu.ru/ |- | style='text-align:right'| 260 | 1978 | ''[[:d:Q4081704|Василий Яковлевич Горин исемендәге Белгород дәүләт аграр университеты]]'' | | [[Белгород]] | | http://www.bsaa.edu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140117160647/http://www.bsaa.edu.ru/ |date=2014-01-17 }} |- | style='text-align:right'| 261 | 1978 | [[Белгород кооперация, икътисад һәм хокук университеты]] | [[Файл:BUPK.jpg|center|128px]] | [[Белгород]] | | http://www.bukep.ru |- | style='text-align:right'| 262 | 1979-09-01 | [[Россия дәүләт һөнәри-педагогика университеты]] | [[Файл:Architecture of Yekaterinburg (July '22) - 9.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбурның Орджоникидзе районы|Екатиринбурның Орҗоникидзе районы]] | [[:commons:Category:Russian State Vocational Pedagogical University|Russian State Vocational Pedagogical University]] | http://www.rsvpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 263 | 1980 | ''[[:d:Q4097525|Брянск дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Bgau-2015.JPG|center|128px]] | [[Брянск]] | | http://www.bgsha.com/ |- | style='text-align:right'| 264 | 1980 | [[Волгоград дәүләт университеты]] | [[Файл:Volgograd State University 003.jpg|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd State University|Volgograd State University]] | http://www.volsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 265 | 1981 | ''[[:d:Q4366451|Идел буе дәүләт сервис университеты]]'' | [[Файл:Пвгус.jpg|center|128px]] | [[Тольятти]] | [[:commons:Category:Volga Region State University of Service|Volga Region State University of Service]] | http://www.tolgas.ru/vrsus/university/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230418200819/https://www.tolgas.ru/vrsus/university/ |date=2023-04-18 }} |- | style='text-align:right'| 266 | 1981-06-25 | ''[[:d:Q28656901|Валерий Мухамедович Коков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт аграр университеты]]'' | | [[Налчык]] | | http://www.kbgau.ru |- | style='text-align:right'| 267 | 1986 | ''[[:d:Q4446468|Соргыт дәүләт педагогика университеты]]'' | | [[Соргыт]] | [[:commons:Category:Surgut State Pedagogical University|Surgut State Pedagogical University]] | http://www.surgpu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160618011544/http://www.surgpu.ru/ |date=2016-06-18 }} |- | style='text-align:right'| 268 | 1988 | ''[[:d:Q4318744|Нижневартовск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус НВГУ.jpg|center|128px]] | [[Түбән Варта]] | [[:commons:Category:Nizhnevartovsk State University|Nizhnevartovsk State University]] | https://nvsu.ru/{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 269 | 1989 | ''[[:d:Q4325440|Андрей Дмитриевич Крячков исемендәге Новосибирск дәүләт архитектура, дизайн һәм сәнгатьләр университеты]]'' | [[Файл:Здание госучреждений, Новосибирск.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]]<br/>[[Новосибирскиның Үзәк районы]] | | http://nsuada.ru/en |- | style='text-align:right'| 270 | 1989 | ''[[:d:Q4377625|Шолом-Алейхем исемендәге Амур буе дәүләт университеты]]'' | [[Файл:ПГУ им. Шолом-Алейхема.jpg|center|128px]] | [[Яһүд автономияле өлкәсе]] | | http://pgusa.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120422152930/http://pgusa.ru/ |date=2012-04-22 }} |- | style='text-align:right'| 271 | 1990 | ''[[:d:Q1084099|Санкт-Петербург христиан университеты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | http://www.spbcu.ru/ |- | style='text-align:right'| 272 | 1990 | ''[[:d:Q4152027|Гуманитар университет]]'' | [[Файл:Гуманитарный университет(зимой).jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Humanitarian University|Humanitarian University]] | http://www.gu-ural.ru/<br/>http://gu-ural.ru/?lng=en&gid=8 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170310063321/http://gu-ural.ru/?lng=en&gid=8 |date=2017-03-10 }} |- | style='text-align:right'| 273 | 1990-12-27 | ''[[:d:Q4407744|Санкт-Петербург идарә технологияләре һәм икътисад университеты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | https://www.spbume.ru/ |- | style='text-align:right'| 274 | 1991 | ''[[:d:Q118736|Мәскәү бәйсез университеты]]'' | [[Файл:IUM Building.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://ium.mccme.ru/ |- | style='text-align:right'| 275 | 1991 | [[Россия дәүләт гуманитар университеты]] | [[Файл:RGGU facade (Nikolskaya) 01.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian State University for the Humanities|Russian State University for the Humanities]] | http://www.rggu.com/<br/>https://www.rsuh.ru/ |- | style='text-align:right'| 276 | 1991 | ''[[:d:Q4153929|Дагстан дәүләт халык хуҗалыгы университеты]]'' | | [[Махачкала]] | | https://dgunh.ru/ |- | style='text-align:right'| 277 | 1991 | ''[[:d:Q4376232|Изге Тихон Православ гуманитар университеты]]'' | [[Файл:Московский епархиальный дом 7 апреля 2025 года (6).jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:St. Tikhon Orthodox University|St. Tikhon Orthodox University]] | http://pstgu.ru/ |- | style='text-align:right'| 278 | 1991 | ''[[:d:Q4398106|Россия яңа университеты]]'' | [[Файл:РосНОУ 20220810 102124.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.rosnou.ru/ |- | style='text-align:right'| 279 | 1991-09-14 | ''[[:d:Q4288589|Мәскәү халыкара университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус Московского международного университета со стороны Ленинградского шоссе.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:International University in Moscow|International University in Moscow]] | http://www.interun.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171125233944/https://www.interun.ru/ |date=2017-11-25 }}<br/>https://mi.university/ |- | style='text-align:right'| 280 | 1992 | ''[[:d:Q4258144|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Ленинград дәүләт университеты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Pushkin Leningrad State University|Pushkin Leningrad State University]] | https://www.lengu.ru |- | style='text-align:right'| 281 | 1993 | ''[[:d:Q4144551|Таулы Алтай дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Gasu a 1.jpg|center|128px]] | [[Таулы Алтай]] | | http://www.gasu.ru/ |- | style='text-align:right'| 282 | 1993 | ''[[:d:Q4398112|Изге Алладан сүз итүче Яхъя исемендәге Россия православ университеты]]'' | [[Файл:Eggs. Russian Orthodox University. University Administration. 2013-06-03, Moscow.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian Orthodox University|Russian Orthodox University]] | http://rpu-rf.ru/ |- | style='text-align:right'| 283 | 1993 | ''[[:d:Q30257746|Сергей Юльевич Витте исемендәге Мәскәү университеты]]'' | | [[Мәскәү]] | | https://www.muiv.ru/ |- | style='text-align:right'| 284 | 1993 | ''[[:d:Q4288333|Халыкара Көнчыгыш Европа университеты]]'' | [[Файл:IEEU building in Izhevsk.jpg|center|128px]] | [[Ижау]] | [[:commons:Category:International East-European University|International East-European University]] | http://www.mveu.ru/ |- | style='text-align:right'| 285 | 1993-05-26 | ''[[:d:Q4446469|Соргыт дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус Сургутского Государственного Университета.jpg|center|128px]] | [[Соргыт]] | [[:commons:Category:Surgut State University|Surgut State University]] | http://www.surgu.ru |- | style='text-align:right'| 286 | 1994<br/>1994-11-28 | ''[[:d:Q929378|Санкт-Петербургтагы Европа университеты]]'' | [[Файл:LogoEU 07 rus center.png|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:European University at Saint Petersburg|European University at Saint Petersburg]] | http://www.eu.spb.ru |- | style='text-align:right'| 287 | 1994 | ''[[:d:Q4146754|Гуманитар фәннәр дәүләт академик университеты]]'' | [[Файл:Moscow, Maronovsky 26 May 2010 02.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:State Academic University for the Humanities|State Academic University for the Humanities]] | https://gaugn.ru/<br/>https://gaugn.ru/en-us/ |- | style='text-align:right'| 288 | 1994 | [[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты]] | [[Файл:Дом Манакова.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]<br/>[[Татарстан]] | | http://www.киу.рф |- | style='text-align:right'| 289 | 1994 | ''[[:d:Q1366589|«Дубна» дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Университет Дубна.jpg|center|128px]] | [[Дубна]] | [[:commons:Category:Dubna University|Dubna University]] | https://www.uni-dubna.ru/ |- | style='text-align:right'| 290 | 1994-05-31<br/>1918-02-24 | [[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]] | [[Файл:Agraruni Omsk.JPG|center|128px]] | [[Омск]]<br/>[[Омск өлкәсе]]<br/>[[Совет административ округы (Омск)|Совет административ округы]] | [[:commons:Category:Omsk State Agrarian University|Omsk State Agrarian University]] | http://www.omgau.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170830003729/http://www.omgau.ru/ |date=2017-08-30 }} |- | style='text-align:right'| 291 | 1995 | [[Тыва дәүләт университеты]] | [[Файл:TuvSU.jpg|center|128px]] | [[Кызыл (шәһәр)|Кызыл]] | [[:commons:Category:Tuvan State University|Tuvan State University]] | http://tuvsu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140115105045/http://tuvsu.ru/ |date=2014-01-15 }} |- | style='text-align:right'| 292 | 1995 | [[Курган дәүләт университеты]] | [[Файл:Okn-117-1.jpg|center|128px]] | [[Курган]] | [[:commons:Category:Kurgan State University|Kurgan State University]] | http://www.kgsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 293 | 1995 | ''[[:d:Q4304319|«Синергия» Мәскәү финанс-сәнәгый университеты]]'' | [[Файл:Synergy University Logo.gif|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Synergy University|Synergy University]] | http://synergy.ru/ |- | style='text-align:right'| 294 | 1995-03-01 | ''[[:d:Q4304063|Мәскәү шәһәр педагогика университеты]]'' | [[Файл:Представительский корпус МГПУ на улице Садовая-Самотёчная, д. 8. У входа.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.mgpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 295 | 1996 | ''[[:d:Q4146807|Гатчина дәүләт университеты]]'' | | | | http://www.gief.ru/ |- | style='text-align:right'| 296 | 1996 | ''[[:d:Q4304064|Мәскәү дәүләт психология һәм педагогика университеты]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://mgppu.ru |- | style='text-align:right'| 297 | 1997 | ''[[:d:Q123422536|Евразия икътисади җәмгыятенең Парламентара Ассамблеясе каршысындагы университет]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | https://miep.edu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241204094011/https://miep.edu.ru/ |date=2024-12-04 }}<br/>https://miep.spb.ru/ |- | style='text-align:right'| 298 | 1997 | ''[[:d:Q134732210|Идарә һәм инновацион технологияләр университеты]]'' | | [[Мәскәү]] | | https://uuait.ru/ |- | style='text-align:right'| 299 | 1998 | ''[[:d:Q7090782|Себер юридик университеты]]'' | | [[Омск]] | [[:commons:Category:The Omsk Law Institute|The Omsk Law Institute]] | https://siblu.ru/ |- | style='text-align:right'| 300 | 1998 | ''[[:d:Q7381992|Россия гадел хөкем университеты]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://www.raj.ru |- | style='text-align:right'| 301 | 2001 | ''[[:d:Q4533707|Югра дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Ugrasu glavnii korpus.JPG|center|128px]] | [[Ханты-Мансийск]] | [[:commons:Category:Yugra State University|Yugra State University]] | http://en.ugrasu.ru/<br/>https://www.ugrasu.ru/ |- | style='text-align:right'| 302 | 2003 | ''[[:d:Q1987532|Заокский адвентист университеты]]'' | [[Файл:Zaokskiy, Tulskaya oblast', Russia, 301000 - panoramio (6).jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Zaoksky Adventist University|Zaoksky Adventist University]] | http://www.zau.ru/ |- | style='text-align:right'| 303 | 2004<br/>1948 | ''[[:d:Q61931372|Кырым мәдәният, сәнгать һәм туризм университеты]]'' | [[Файл:КУКИиТ (2013, 1).jpg|center|128px]] | [[Акмәсҗит]] | | https://kukiit.ru/ |- | style='text-align:right'| 304 | 2009 | ''[[:d:Q97119369|Россия ислам университеты (Грозный)]]'' | [[Файл:Russian Islamic University 17.jpg|center|128px]] | [[Грозный]] | [[:commons:Category:Russian Islamic university Grozny|Russian Islamic university Grozny]] | http://риу-грозный.рф/ |- | style='text-align:right'| 305 | 2009-10-21 | ''[[:d:Q4398096|Россия халыкара олимпик университеты]]'' | [[Файл:RussianInternationalOlympicUniversity1.JPG|center|128px]] | [[Сочи]] | [[:commons:Category:Russian International Olympic University|Russian International Olympic University]] | http://olympicuniversity.ru |- | style='text-align:right'| 306 | 2011-10-12 | [[И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:Павильон 1-3 СЗГМУ.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Mechnikov North-West State Medical University|Mechnikov North-West State Medical University]] | https://www.szgmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 307 | 2012 | [[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]] | [[Файл:Главное здание Университета Иннополис.JPG|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Иннополис]] | [[:commons:Category:Innopolis University|Innopolis University]] | https://innopolis.university/ |- | style='text-align:right'| 308 | 2012 | ''[[:d:Q19908493|Адмирал Степан Осипович Макаров исемендәге Дәүләт диңгез һәм елга флоты университеты]]'' | [[Файл:СПбГУВК.JPG|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Admiral Makarov State Maritime Academy|Admiral Makarov State Maritime Academy]] | https://gumrf.ru/ |- | style='text-align:right'| 309 | 2012<br/>2012-11-28 | ''[[:d:Q56173858|Иваново дәүләт политехника университеты]]'' | [[Файл:Ivgpuofficialphoto.jpg|center|128px]] | [[Иваново]] | [[:commons:Category:Ivanovo State Politechnic University|Ivanovo State Politechnic University]] | http://www.ivgpu.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250307073714/https://www.ivgpu.com/ |date=2025-03-07 }} |- | style='text-align:right'| 310 | 2012-12-29<br/>1930 | [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]] | [[Файл:Санкт-Петербургский государственный экономический университет.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]]<br/>[[Үзәк районы (Санкт-Петербург)|Санкт-Петербургның Үзәк районы]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Economics|Saint Petersburg State University of Economics]] | http://www.unecon.ru/<br/>https://en.unecon.ru/<br/>https://cn.unecon.ru/ |- | style='text-align:right'| 311 | 2013 | ''[[:d:Q28051107|Урал тау-металлургия компаниясе техник университеты]]'' | [[Файл:UMMC University (September 2024).jpg|center|128px]] | [[Югары Пышма шәһәр округы|Югары Пышма шәһәр бүлгесе]] | [[:commons:Category:Technical University of UMMC|Technical University of UMMC]] | http://tu-ugmk.com/<br/>https://eduugmk.com/ |- | style='text-align:right'| 312 | 2013-10-24 | ''[[:d:Q16423702|Вологда дәүләт университеты]]'' | [[Файл:VSTU Vologda Rektorat.jpg|center|128px]] | [[Вологда]] | | https://vogu35.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231210193342/https://vogu35.ru/ |date=2023-12-10 }} |- | style='text-align:right'| 313 | 2015-01-28 | ''[[:d:Q123501729|Донбасс дәүләт юстиция университеты]]'' | [[Файл:Евгений Забарчук посетил Донбасский государственный университет юстиции.jpg|center|128px]] | [[Донецк]] | [[:commons:Category:Donbass State University of Justice|Donbass State University of Justice]] | https://donbassla.ru/ |- | style='text-align:right'| 314 | 2019-07-01 | ''[[:d:Q90902449|Сириус университеты]]'' | | [[Сочи]] | | https://siriusuniversity.ru/ |- | style='text-align:right'| 315 | 2021-02 | ''[[:d:Q121767764|Евразия халыкара университеты]]'' | | | | https://evrazuniversitet.com/ |- | style='text-align:right'| 316 | 2022 | [[Уфа фән һәм технологияләр университеты]] | [[Файл:Bashkir State University at night.jpg|center|128px]] | [[Уфаның Киров районы|Киров районы]]<br/>[[Уфа]]<br/>[[Башкортстан]] | [[:commons:Category:Ufa University of Science and Technology|Ufa University of Science and Technology]] | https://uust.ru |- | style='text-align:right'| 317 | | ''[[:d:Q4325439|Себер дәүләт су транспорты университеты]]'' | [[Файл:Novosibirsk State Academy of Water Transport.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Shchetinkin Street 33, Novosibirsk|Shchetinkin Street 33, Novosibirsk]] | http://www.ssuwt.ru |- | style='text-align:right'| 318 | | ''[[:d:Q4537262|Арктика дәүләт агротехнология университеты]]'' | [[Файл:ЯГСХА.jpg|center|128px]] | [[Якутия]]<br/>[[Якутск]] | | http://www.ysaa.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150522125927/http://www.ysaa.ru/ |date=2015-05-22 }}<br/>http://www.agatu.ru/ |- | style='text-align:right'| 319 | | ''[[:d:Q4761983|Ангарск дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Ангарская государственная техническая академия.jpg|center|128px]] | [[Ангарск]] | | http://angtu.ru |- | style='text-align:right'| 320 | | ''[[:d:Q28666930|Мәгарифне үстерү корпоратив университеты]]'' | | [[Мәскәү]] | | https://kuro-mo.ru/ |- | style='text-align:right'| 321 | | ''[[:d:Q137273503|Н. Г. Жиганов аатынан Казаннааҕы судаарыстыбаннай консерватория]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 322 | | ''[[:d:Q138662733|Central University]]'' | | [[Мәскәү]] | | https://cu.ru/ |- | style='text-align:right'| 323 | | ''[[:d:Q138795760|Железногорский филиал СибГАУ]]'' | [[Файл:Zheleznogorsk branch of Siberian State Aerospace University.jpg|center|128px]] | [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]] | [[:commons:Category:Zheleznogorsk branch of Siberian State Aerospace University|Zheleznogorsk branch of Siberian State Aerospace University]] | |- | style='text-align:right'| 324 | | ''[[:d:Q138795792|Железногорский филиал КГПУ им. Астафьева]]'' | [[Файл:Zheleznogorsk 07.jpg|center|128px]] | [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]] | [[:commons:Category:Zheleznogorsk branch of Krasnoyarsk State Pedagogical University|Zheleznogorsk branch of Krasnoyarsk State Pedagogical University]] | |- | style='text-align:right'| 325 | | ''[[:d:Q138795807|филиал СФУ в Железногорске]]'' | [[Файл:Zheleznogorsk 53.jpg|center|128px]] | [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]] | [[:commons:Category:Zheleznogorsk branch of the Siberian Federal University|Zheleznogorsk branch of the Siberian Federal University]] | |} {{Wikidata list end}} == Академияләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q162633 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! сурәт ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | 1721 | [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]] | [[Файл:St. Petersburg academy.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg Theological Academy|Saint Petersburg Theological Academy]] | https://spbda.ru/ |- | style='text-align:right'| 2 | 1773 | ''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]'' | [[Файл:Московская академия хореографии, октябрь 2024.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q862100|Хамовники]]'' | | https://balletacademy.ru/ |- | style='text-align:right'| 3 | 1808 | ''[[:d:Q4407660|Санкт-Петербург дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]'' | [[Файл:Черниговская 5 01.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү районы (Санкт-Петербург)]] | [[:commons:Category:Chernigovskaya Street, 5|Chernigovskaya Street, 5]] | http://www.spbgavm.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210118031032/https://spbgavm.ru/ |date=2021-01-18 }} |- | style='text-align:right'| 4 | 1865 | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[Файл:Moscow 08-2012 Petrovsko-Razumovskoe img01.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Timiryazev Academy of Agriculture|Timiryazev Academy of Agriculture]] | http://www.timacad.ru |- | style='text-align:right'| 5 | 1876-01-09 | ''[[:d:Q2652597|А. Л. Штиглиц исемендәге Санкт-Петербург дәүләт сәнәгый һәм сәнгати дизайн академиясе]]'' | [[Файл:Art and Industry Academy SPB 02.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Art and Industry Academy Stieglitz|Art and Industry Academy Stieglitz]] | http://ghpa.ru |- | style='text-align:right'| 6 | 1885-05-21 | ''[[:d:Q4407669|Санкт-Петербург медицина табиблары белемен арттыру академиясе]]'' | [[Файл:Post Card Giduv.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:St.-Petersburg Medical Academy of Postgraduate Studies|St.-Petersburg Medical Academy of Postgraduate Studies]] | http://spbmapo.ru |- | style='text-align:right'| 7 | 1911 | ''[[:d:Q4123678|Вологда дәүләт сөтчелек сәнәгате академиясе]]'' | [[Файл:Главный корпус Вологодской ГМХА им. Н.В. Верещагина.jpg|center|128px]] | [[Вологда]] | | http://molochnoe.ru/ |- | style='text-align:right'| 8 | 1918 | ''[[:d:Q4351501|Пермь дәүләт фармацевтика академиясе]]'' | | [[Пермь]] | | http://www.pfa.ru/ |- | style='text-align:right'| 9 | 1919 | ''[[:d:Q4059262|Хезмәт һәм социаль мөнәсәбәтләр академиясе]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://www.atiso.ru/ |- | style='text-align:right'| 10 | 1919 | [[К. И. Скрябин исемендәге Мәскәү дәүләт ветеринария медицинасы һәм биотехнологиясе академиясе|К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе]] | | [[Мәскәү]] | | http://www.mgavm.ru/ |- | style='text-align:right'| 11 | 1919 | ''[[:d:Q4406366|Самар дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | | [[Самар]] | | http://www.ssaa.ru/ |- | style='text-align:right'| 12 | 1920-04-22 | [[Казан дәүләт медицина академиясе]] | [[Файл:Kazan State Medical Academy building (2024-05-18) 07.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]<br/>[[Татарстан]] | [[:commons:Category:Kazan State Medical Academy|Kazan State Medical Academy]] | https://kgma.info/ |- | style='text-align:right'| 13 | 1921 | [[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[Файл:RAGS-Moscow2.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian Presidential Academy of National Economy and Public Administration|Russian Presidential Academy of National Economy and Public Administration]] | https://www.ranepa.ru/ |- | style='text-align:right'| 14 | 1927 | ''[[:d:Q4059246|Мәгариф хезмәткәрләренең квалификацияләрен арттыру һәм яңа һөнәр үзләштерү академиясе]]'' | | | | http://www.apkpro.ru/ |- | style='text-align:right'| 15 | 1929-11-26 | ''[[:d:Q103920592|Волгоград дәүләт өстәмә профессиональ белем алу академиясе]]'' | | [[Волгоград]] | | https://vgapkro.ru/ |- | style='text-align:right'| 16 | 1930 | ''[[:d:Q4196593|Иваново дәүләт медицина академиясе]]'' | [[Файл:Мед. Академия.JPG|center|128px]] | [[Иваново]] | | http://www.isma.ivanovo.ru/ |- | style='text-align:right'| 17 | 1930 | ''[[:d:Q4196594|Иваново дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[Файл:Ивановская Государственная Сельскохозяйственная Академия - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Иваново]] | [[:commons:Category:Ivanovo state agricultural academy|Ivanovo state agricultural academy]] | http://www.ivgsha.ru/ |- | style='text-align:right'| 18 | 1930 | ''[[:d:Q4318621|Нижгар дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[Файл:Nizhny Novgorod State Agricultural Academy.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]]<br/>[[Идел буе федераль округы]] | | https://nnsaa.ru/<br/>http://nnsaa.ru/ |- | style='text-align:right'| 19 | 1930-12-01 | ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]'' | [[Файл:Widows House (Moscow) 20240403 154932.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian Medical Academy of Postgraduate Education|Russian Medical Academy of Postgraduate Education]] | http://rmapo.ru |- | style='text-align:right'| 20 | 1931 | ''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]'' | [[Файл:VAVT entrance.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2359096|Раменки]]''<br/>''[[:d:Q4473718|Пудовикин урамы]]''<br/>[[Мәскәү]] | | http://www.vavt.ru/<br/>http://vavt.ru |- | style='text-align:right'| 21 | 1931-04-20 | ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]'' | [[Файл:СГЮА корпус 3.jpg|center|128px]] | [[Сарытау]] | [[:commons:Category:Saratov State Law Academy|Saratov State Law Academy]] | http://www.sgap.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203145041/http://www.sgap.ru/ |date=2010-12-03 }} |- | style='text-align:right'| 22 | 1933 | ''[[:d:Q4059227|РФ Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Дәүләт янгын сүндерү хезмәте академиясе]]'' | | [[Мәскәү]] | | https://www.academygps.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250811084157/https://academygps.ru/ |date=2025-08-11 }} |- | style='text-align:right'| 23 | 1933 | ''[[:d:Q4326202|Новочеркасск дәүләт мелиорация академиясе]]'' | [[Файл:Novocherkassk State Academy of Melioration.jpg|center|128px]] | [[Новочеркасск]] | [[:commons:Category:Novocherkassk State Reclamation Academy|Novocherkassk State Reclamation Academy]] | http://www.ngma.su/ |- | style='text-align:right'| 24 | 1933 | ''[[:d:Q4198174|Ижау дәүләт медицина академиясе]]'' | [[Файл:Учебно-лабораторный корпус.jpg|center|128px]] | [[Ижауның Индустриаль районы|Индустриаль районы]] | [[:commons:Category:Izhevsk State Medical Academy|Izhevsk State Medical Academy]] | http://www.igma.ru/ |- | style='text-align:right'| 25 | 1934 | ''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | [[Файл:Diplomatic academy of Russia (Ostozhenka 53).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Diplomatic academy of Russia|Diplomatic academy of Russia]] | http://www.dipacademy.ru/ |- | style='text-align:right'| 26 | 1934 | ''[[:d:Q30532544|Россия җәза үтәтү буенча федераль хезмәтенең Хокук һәм идарә академиясе]]'' | [[Файл:Академия ФСИН России.jpg|center|128px]] | [[Рязань]] | [[:commons:Category:Academy of Law Management of the Federal Penal Service of Russia|Academy of Law Management of the Federal Penal Service of Russia]] | http://apu.fsin.su/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230720150820/https://apu.fsin.su/ |date=2023-07-20 }} |- | style='text-align:right'| 27 | 1941 | ''[[:d:Q4248042|Курган дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[Файл:Faculty of Agronomy building Kurgan State Agricultural Academy.jpg|center|128px]] | [[Курган]] | | http://www.ksaa.zaural.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220618135829/https://www.ksaa.zaural.ru/ |date=2022-06-18 }} |- | style='text-align:right'| 28 | 1944 | ''[[:d:Q4336165|Ырынбур дәүләт медицина академиясе]]'' | [[Файл:Оренбургская государственная медицинская академия.jpg|center|128px]] | [[Ырынбур]] | [[:commons:Category:Orenburg State Medical University|Orenburg State Medical University]] | http://orgma.ru/ |- | style='text-align:right'| 29 | 1947-04-05 | ''[[:d:Q4397946|Россия сәнгать академиясе]]'' | [[Файл:Moscow 05-2012 Prechistenka 05.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.rah.ru/ |- | style='text-align:right'| 30 | 1952 | ''[[:d:Q4064568|Амур дәүләт медицина академиясе]]'' | [[Файл:АмурскаяГМА.jpeg|center|128px]] | [[Благовещенск]] | [[:commons:Category:Amur State Medical Academy|Amur State Medical Academy]] | https://www.amursma.ru/ |- | style='text-align:right'| 31 | 1957-12-12 | ''[[:d:Q17317911|Великие Луки дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[Файл:Velikiye Luki, Pskov Oblast, Russia - panoramio - Sergey Semakov.jpg|center|128px]] | [[Бөек Луки|Великие-Луки]] | | https://www.vgsa.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250526185906/https://www.vgsa.ru/ |date=2025-05-26 }} |- | style='text-align:right'| 32 | 1966-04-30 | ''[[:d:Q4076897|Балтыйк дәүләт сәнәгый балык тоту флоты академиясе]]'' | [[Файл:BFFSA.jpg|center|128px]] | [[Калининград]] | | http://bgarf.ru/ |- | style='text-align:right'| 33 | 1967 | ''[[:d:Q4122945|Россия Федераиясе Эчке эшләр министрлыгының Волгоград академиясе]]'' | [[Файл:Volgograd MIA Academy 2021.jpg|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd Academy of Ministry of Internal Affairs|Volgograd Academy of Ministry of Internal Affairs]] | http://va-mvd.ru/ |- | style='text-align:right'| 34 | 1969-04-20 | ''[[:d:Q4397980|Россия халыкара туризм академиясе]]'' | | [[Химки]] | | https://www.rmat.ru/ |- | style='text-align:right'| 35 | 1974 | ''[[:d:Q4424939|Смоленск дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[Файл:Smolensk, Bolshaya Sovetskaya street 10 - 2.jpg|center|128px]] | [[Смоленск]] | [[:commons:Category:Smolensk State Agricultural Academy|Smolensk State Agricultural Academy]] | http://www.sgsha.ru/<br/>https://sgsha.ru/ |- | style='text-align:right'| 36 | 1977 | ''[[:d:Q4239224|Краснояр дәүләт музыка һәм театр академиясе]]'' | [[Файл:Krasnoyarsk State Academy of Music and Theatre.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Institute of Arts|Krasnoyarsk State Institute of Arts]] | http://kgii.ru/ |- | style='text-align:right'| 37 | 1987 | ''[[:d:Q4397933|Россия рәсем, һәйкәл һәм архитектура академиясе]]'' | [[Файл:Moscow School of Painting, Sculpture and Architecture.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.glazunov-academy.ru/ |- | style='text-align:right'| 38 | 1989 | ''[[:d:Q4400558|Фёдор Михайлович Достоевский исемендәге Рус христиан гуманитар академия]]'' | [[Файл:015. St. Petersburg. The building of the Petrograd Provincial Credit Society.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | | http://rhga.ru |- | style='text-align:right'| 39 | 1991 | [[Башкортстан Республикаcы Башлыгы каршындагы Башкортстан дәүләт хезмәте һәм идарә итү академиясе]] | [[Файл:БАГСУ.jpg|center|128px]] | [[Уфа]] | | http://www.bagsurb.ru/ |- | style='text-align:right'| 40 | 1991 | ''[[:d:Q4146946|Россия дәүләт махсуслаштырылган сәнгатьләр академиясе]]'' | [[Файл:GSII.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2358875|Дорогомилово]]'' | [[:commons:Category:Russian State Specialized Academy of Arts|Russian State Specialized Academy of Arts]] | http://rgsai.ru/ |- | style='text-align:right'| 41 | 1992 | ''[[:d:Q4059230|Россия Федерациясе Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Ватандашларны саклау академиясе]]'' | [[Файл:АГЗ.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.new-site.amchs.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171026092306/http://new-site.amchs.ru/ |date=2017-10-26 }} |- | style='text-align:right'| 42 | 1992 | ''[[:d:Q4288141|Халыкара бизнес һәм яңа технологияләр академиясе]]'' | [[Файл:MUBiNT.jpg|center|128px]] | [[Ярославль]] | | http://www.mubint.ru/admitting_commission/new/useful/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180423105358/http://mubint.ru/admitting_commission/new/useful/ |date=2018-04-23 }}<br/>https://mubint.ru/ |- | style='text-align:right'| 43 | 1993 | ''[[:d:Q24251387|Көнчыгыш икътисади-юридик гуманитар академия]]'' | [[Файл:VEGU glav korp.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:VEGU Eastern Economic, Legal and Humanitarian Academy|VEGU Eastern Economic, Legal and Humanitarian Academy]] | http://vegu.ru |- | style='text-align:right'| 44 | 1993 | ''[[:d:Q29049038|Россия таможня академиясе]]'' | [[Файл:Russian Customs Academy.jpg|center|128px]] | [[Люберцы]] | [[:commons:Category:Russian Customs Academy|Russian Customs Academy]] | http://rta.customs.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002224528/http://rta.customs.ru/ |date=2008-10-02 }} |- | style='text-align:right'| 45 | 1994<br/>1999 | ''[[:d:Q52846168|Ханты-Манси дәүләт медицина академиясе]]'' | | [[Ханты-Мансийск]] | | http://hmgma.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220722193717/https://hmgma.ru/ |date=2022-07-22 }} |- | style='text-align:right'| 46 | 2008 | ''[[:d:Q133717678|Россия Федерациясе Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы Дәүләт янгыннан саклану хезмәтенең Себер янгыннар һәм бәла-казалардан саклау академиясе]]'' | [[Файл:Emergency Fire and Rescue Academy in Zheleznogorsk 03.jpg|center|128px]] | [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]] | [[:commons:Category:Emergency Fire and Rescue Academy in Zheleznogorsk|Emergency Fire and Rescue Academy in Zheleznogorsk]] | https://sibpsa.ru/ |- | style='text-align:right'| 47 | 2013-10-14 | ''[[:d:Q4366453|Мәскәү митрополиты Изге Алексий исемендәге Идел буе мәгариф һәм сәнгать академиясе]]'' | [[Файл:St. Alexius Orthodox Institute of Volga region 20210407 02.jpg|center|128px]] | [[Тольятти]] | [[:commons:Category:St. Alexius Orthodox Institute of Volga region|St. Alexius Orthodox Institute of Volga region]] | https://pravinst.ru/ |- | style='text-align:right'| 48 | 2017-09-04 | [[Болгар ислам академиясе]] | [[Файл:Болгарская исламская академия.jpg|center|128px]] | [[Татарстан]]<br/>[[Спас районы]]<br/>[[Идел буе федераль округы]]<br/>[[Болгар (Спас районы)|Болгар]] | [[:commons:Category:Bolgar Islamic Academy|Bolgar Islamic Academy]] | https://bolgar.academy |- | style='text-align:right'| 49 | | ''[[:d:Q4125411|Воронеж дәүләт спорт академиясе]]'' | [[Файл:ВГИФК Вход.jpg|center|128px]] | [[Воронеж]] | | http://www.vgifk.ru |- | style='text-align:right'| 50 | | ''[[:d:Q4303889|Россия транспорт университетының Су транспорты академиясе]]'' | [[Файл:Основной учебный корпус МГАВТ.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://msawt.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250811130650/http://msawt.com/ |date=2025-08-11 }} |- | style='text-align:right'| 51 | | ''[[:d:Q16694405|Константин Дмитриевич Ушинский исемендәге Санкт-Петербург диплом арты педагогик белем алу академиясе]]'' | [[Файл:Доходный дом Коммерческого училища на ул. Ломоносова 03.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | | https://spbappo.ru |} {{Wikidata list end}} == Консерваторияләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q184644 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! сурәт ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | 1862-09-20 | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Saint Petersburg Conservatory.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg Conservatory|Saint Petersburg Conservatory]] | https://www.conservatory.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250812084143/https://www.conservatory.ru/ |date=2025-08-12 }} |- | style='text-align:right'| 2 | 1866-09-01 | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[Файл:Moscow 05-2017 img41 Conservatory.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2320761|Пресненский районы]]'' | [[:commons:Category:Moscow Conservatory|Moscow Conservatory]] | http://www.mosconsv.ru/en/default.aspx |- | style='text-align:right'| 3 | 1895 | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | [[Файл:Gnessinmoscow.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Gnessin Russian Academy of Music|Gnessin Russian Academy of Music]] | http://gnesin-academy.ru/ |- | style='text-align:right'| 4 | 1910 | ''[[:d:Q3912936|П. И. Чайковский исемендәге Акмәчет музыка укуханәсе]]'' | [[Файл:Simferopol - music school.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Naberezhna St., 31 (Simferopol)|Naberezhna St., 31 (Simferopol)]] | http://smuimpich.crimea.com/ |- | style='text-align:right'| 5 | 1912 | ''[[:d:Q2022998|Леонид Витальевич Собинов исемендәге Сарытау дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Konserv saratov.JPG|center|128px]] | [[Сарытау]] | [[:commons:Category:Saratov Conservatory|Saratov Conservatory]] | http://www.sarcons.ru |- | style='text-align:right'| 6 | 1917 | ''[[:d:Q4122984|Павел Алексеевич Серебряков исемендәге Волгоград дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Volgograd Municipal Institute of Arts 001.jpg|center|128px]] | [[Волгоградның Үзәк районы]] | [[:commons:Category:Volgograd Municipal Institute of Arts|Volgograd Municipal Institute of Arts]] | http://www.serebryakovka.ru/ |- | style='text-align:right'| 7 | 1934 | ''[[:d:Q4476712|Урал дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:UralSC.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Lenina Avenue 26, Yekaterinburg|Lenina Avenue 26, Yekaterinburg]] | http://www.uralconsv.org/ |- | style='text-align:right'| 8 | 1945 | [[Казан дәүләт консерваториясе]] | [[Файл:Nobility house, Kazan (2022-07-15) 10.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Татарстан]]<br/>[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]] | [[:commons:Category:Kazan State Conservatory named after N. G. Zhiganov|Kazan State Conservatory named after N. G. Zhiganov]] | https://new.kazancons.ru/ |- | style='text-align:right'| 9 | 1946 | ''[[:d:Q4318618|Михаил Иванович Глинка исемендәге Түбән Новгород дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Glinka Nizhny Novgorod State Conservatoire.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Glinka Nizhny Novgorod State Conservatoire|Glinka Nizhny Novgorod State Conservatoire]] | http://nnovcons.ru/ |- | style='text-align:right'| 10 | 1956 | ''[[:d:Q4325442|Михаил Иванович Глинка исемендәге Новосибирск дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Novosibirsk Conservatory.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Novosibirsk Conservatory|Novosibirsk Conservatory]] | http://www.nsglinka.ru/ |- | style='text-align:right'| 11 | 1967 | ''[[:d:Q4398462|Сергей Васильевич Рахманинов исемендәге Ростов дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Sergei Rachmaninoff conservatory Rostov-on-Don.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Rostov state conservatory|Rostov state conservatory]] | http://www.rostcons.ru |- | style='text-align:right'| 12 | 1967-07-01 | ''[[:d:Q4361450|А. К. Глазунов исемендәге Петрозаводск дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Петрозаводск, консерватория, вид 1.jpg|center|128px]] | [[Петрозаводск]] | [[:commons:Category:Petrozavodsk Conservatory|Petrozavodsk Conservatory]] | http://glazunovcons.ru/ |- | style='text-align:right'| 13 | 1969 | [[Әстерхан дәүләт консерваториясе]] | [[Файл:Астраханская консерватория.jpg|center|128px]] | [[Әстерхан]] | [[:commons:Category:Astrakhan Conservatory|Astrakhan Conservatory]] | http://astracons.ru |- | style='text-align:right'| 14 | 1993 | ''[[:d:Q4274090|Михаил Иванович Глинка исемендәге Магнитогорск дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Магнитогорская государственная консерватория имени Глинки.jpg|center|128px]] | [[Магнитогорск]] | | http://www.magkmusic.com/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220206181255/http://magkmusic.com/en |date=2022-02-06 }} |- | style='text-align:right'| 15 | | ''[[:d:Q137273503|Н. Г. Жиганов аатынан Казаннааҕы судаарыстыбаннай консерватория]]'' | | | | |} {{Wikidata list end}} == Югары хәрби уку йортлары == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q917182 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! сурәт ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | 1701 | ''[[:d:Q4407686|Санкт-Петербург хәрби-диңгез институты]]'' | [[Файл:Морской кадетский корпус. Набережная Лейтенанта Шмидта 2H1A9808WI.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:St. Petersburg Naval Institute|St. Petersburg Naval Institute]] | |- | style='text-align:right'| 2 | 1712-01-16 | ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]'' | [[Файл:Zhdanovskaya Street SPB 3.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Mozhaisky Military Space Academy|Mozhaisky Military Space Academy]] | http://vka.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160501043804/http://vka.mil.ru/ |date=2016-05-01 }} |- | style='text-align:right'| 3 | 1798-12-18 | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | [[Файл:Academy vma.jpg|center|128px]] | [[Выборг районы (Санкт-Петербург)|Выборг районы]] | [[:commons:Category:Kirov Military Medical Academy|Kirov Military Medical Academy]] | http://www.vmeda.org |- | style='text-align:right'| 4 | 1820 | ''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]'' | [[Файл:Wiki Moscow Orphanage, Moskvoretskaya Embankment.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Military Academy of Strategic Rocket Forces|Military Academy of Strategic Rocket Forces]] | http://varvsn.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231013180125/https://varvsn.mil.ru/ |date=2023-10-13 }} |- | style='text-align:right'| 5 | 1820 | ''[[:d:Q4297700|Михаил хәрби артиллерия академиясе]]'' | [[Файл:Михайловская артиллерийская академия, 1870.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Mikhailovsky Military Artillery Academy|Mikhailovsky Military Artillery Academy]] | http://mvaa.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107031222/http://mvaa.mil.ru/ |date=2017-11-07 }} |- | style='text-align:right'| 6 | 1827 | ''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]'' | [[Файл:Naval Academy Building SPB 1.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Kuznetsov Naval Academy|Kuznetsov Naval Academy]] | http://vma.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191114083742/http://vma.mil.ru/ |date=2019-11-14 }} |- | style='text-align:right'| 7 | 1832 | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[Файл:General-staff-academy-building-moscow-russia-may-2016.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian General Staff Academy|Russian General Staff Academy]] | http://vagsh.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029071732/http://vagsh.mil.ru/ |date=2020-10-29 }} |- | style='text-align:right'| 8 | 1832 | ''[[:d:Q2996600|Генераль штаб академиясе]]'' | [[Файл:General Staff Academy (Imperial Russia) (1).JPG|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:General Staff Academy (Imperial Russia)|General Staff Academy (Imperial Russia)]] | |- | style='text-align:right'| 9 | 1866<br/>1956 | ''[[:d:Q2250766|Советлар Берлеге Маршалы Георгий Жуков исемендәге Хәрби һава-космос саклану академиясе]]'' | [[Файл:Военная академия имени Маршала Советского Союза Г. К. Жукова.jpg|center|128px]] | [[Тверь]] | [[:commons:Category:Air and Space Defense Military Academy|Air and Space Defense Military Academy]] | http://vavko.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241209193023/https://vavko.mil.ru/ |date=2024-12-09 }}<br/>http://vavkotver.ru/ |- | style='text-align:right'| 10 | 1876 | ''[[:d:Q4146609|Адмирал С. О. Макаров исемендәге дәүләт диңгез академиясе]]'' | [[Файл:Санкт-Петербург, Косая линия 15а сверху.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | | http://gumrf.ru/ |- | style='text-align:right'| 11 | 1917 | ''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]'' | | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:MVVKU|MVVKU]] | http://www.mkpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 12 | 1918 | ''[[:d:Q4407751|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург югары гомумгаскәр җитәкчелек укуханәсе]]'' | [[Файл:Ленпех.jpg|center|128px]] | | | http://www.lenpeh.ru |- | style='text-align:right'| 13 | 1918 | ''[[:d:Q4408483|Сарытау ракета гаскәрләренең югары командалык-мөһәндислек укуханәсе]]'' | [[Файл:Саратовское высшее артиллерийское командное училище (ворота).jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Saratov Higher Military Command and Engineering School of Missile Forces|Saratov Higher Military Command and Engineering School of Missile Forces]] | |- | style='text-align:right'| 14 | 1918 | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | [[Файл:Военная академия на Девичьем поле (10784627223).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Combined Arms Academy of the Armed Forces of the Russian Federation|Combined Arms Academy of the Armed Forces of the Russian Federation]] | |- | style='text-align:right'| 15 | 1918-11-13 | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | [[Файл:Main entrance to РВВДКУ, Ryazan 2009.jpg|center|128px]] | [[Рязань]] | [[:commons:Category:Ryazan Airborne School|Ryazan Airborne School]] | http://www.rvvdku-vi.ru/ |- | style='text-align:right'| 16 | 1919 | ''[[:d:Q1341318|Элемтә хәрби академиясе]]'' | [[Файл:Военная академия связи имени Маршала Советского Союза С.М. Буденного 08.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Budyonny Military Academy of the Signal Corps|Budyonny Military Academy of the Signal Corps]] | http://vas.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126160937/https://vas.mil.ru/ |date=2020-11-26 }} |- | style='text-align:right'| 17 | 1919-02-22 | [[Казан танк университеты|Казан югары хәрби башлыклар уку йорты]] | [[Файл:Казанское высшее военное командное училище.jpg|center|128px]] | [[Казан]] | [[:commons:Category:Kazan Tank Command Higher School|Kazan Tank Command Higher School]] | http://kvtkku.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202224514/https://kvtkku.mil.ru/ |date=2020-12-02 }} |- | style='text-align:right'| 18 | 1920 | ''[[:d:Q4334698|Россия ЭЭМның Омск академиясе]]'' | | [[Омск]] | [[:commons:Category:Omsk Academy of the Ministry of the Interior|Omsk Academy of the Ministry of the Interior]] | http://oma.mvd.ru/ |- | style='text-align:right'| 19 | 1921-04-26 | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | [[Файл:Академия Федеральной службы безопасности России.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Academy of the Federal Security Service of the Russian Federation|Academy of the Federal Security Service of the Russian Federation]] | http://academy.fsb.ru/ |- | style='text-align:right'| 20 | 1921-08-10 | ''[[:d:Q4336213|Ырынбур югары хәрби авиация очучылары укуханәсе]]'' | [[Файл:Здание Оренбургского высшего авиационного училища (с Советской).JPG|center|128px]] | [[Ырынбур]] | [[:commons:Category:Orenburg Military Aviation Piloting High School|Orenburg Military Aviation Piloting High School]] | |- | style='text-align:right'| 21 | 1923-11-30 | ''[[:d:Q103831511|Россия Федераль иминлек хезмәтенең чик саклау академиясе]]'' | | [[Мәскәү]] | | |- | style='text-align:right'| 22 | 1927-11-12 | ''[[:d:Q4318615|РФ ЭЭМның Түбән Новгород академиясе]]'' | [[Файл:Нижегородская академия МВД России.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Nizhny Novgorod Academy of the Ministry of the Interior|Nizhny Novgorod Academy of the Ministry of the Interior]] | http://www.na.mvd.ru |- | style='text-align:right'| 23 | 1929 | ''[[:d:Q24932362|Армия генералы Сергей Матвеевич Штеменко исемендәге Краснодар югары хәрби укуханәсе]]'' | [[Файл:Фасад КВВУ.jpg|center|128px]] | [[Краснодар]] | [[:commons:Category:Krasnodar Higher Military School named for Army General S.M. Shtemenko|Krasnodar Higher Military School named for Army General S.M. Shtemenko]] | http://kvvu.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201012014730/http://kvvu.mil.ru/ |date=2020-10-12 }} |- | style='text-align:right'| 24 | 1932 | ''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | [[Файл:Moscow Lefortovo Catherine Palace asv2018-08 img2.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://mechcorps.rkka.ru/files/spravochnik/vuz/vamm.htm |- | style='text-align:right'| 25 | 1932 | ''[[:d:Q1791304|РФ КК Гомумгаскәр академиясенең хәрби мөһәндисләр институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://www.ova.mil.ru/ingener.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091022081024/http://ova.mil.ru/ingener.html |date=2009-10-22 }} |- | style='text-align:right'| 26 | 1932 | ''[[:d:Q4114347|Радиацион, химик һәм биологик саклану һәм мөһәндис гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:NBC Protection Military Academy|NBC Protection Military Academy]] | http://varhbz.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806062745/http://varhbz.mil.ru/ |date=2017-08-06 }}<br/>http://ens.mil.ru/education/higher/academy/more.htm?id=8690@morfOrgEduc {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120909080221/http://www.ens.mil.ru/education/higher/academy/more.htm?id=8690@morfOrgEduc |date=2012-09-09 }} |- | style='text-align:right'| 27 | 1932 | ''[[:d:Q4304238|РФ ФИХ чик буе гаскәрләре институты]]'' | [[Файл:Flag of Border Troops of Russia.svg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Institute of the Federal Border Security Service of the Russian Federation|Moscow Institute of the Federal Border Security Service of the Russian Federation]] | http://mpi.fsb.ru |- | style='text-align:right'| 28 | 1932-05-19 | ''[[:d:Q60829463|Россия Федерациясе милли гвардия гаскәренең Сарытау хәрби институты]]'' | [[Файл:Саратовский военный институт ВВ МВД России (1999).jpg|center|128px]] | [[Сарытау]] | | https://svki.rosguard.gov.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207005103/https://svki.rosguard.gov.ru/ |date=2023-02-07 }} |- | style='text-align:right'| 29 | 1932-06-15 | ''[[:d:Q103831705|Россия Федерациясе Каһарманы һәм Хезмәт Каһарманы генерал-лейтенант Игорь Анатольевич Кириллов исемендәге Сарытау югары хәрби радиацион, химик һәм биологик саклану инженер укуханәсе]]'' | | [[Сарытау]] | | |- | style='text-align:right'| 30 | 1935-08-10 | ''[[:d:Q103920423|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәте институты]]'' | | [[Новосибирск]] | | |- | style='text-align:right'| 31 | 1935-08-10 | ''[[:d:Q103921049|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Түбән Новгород институты]]'' | | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Nizhny Novgorod Institute of the FSB of Russia|Nizhny Novgorod Institute of the FSB of Russia]] | https://inn.fsb.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250717062920/http://inn.fsb.ru/ |date=2025-07-17 }} |- | style='text-align:right'| 32 | 1936-11-30 | ''[[:d:Q103832270|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Яр буйларын саклау институты]]'' | | [[Мәскәү]]<br/>[[Анапа]] | | http://ibo.fsb.ru |- | style='text-align:right'| 33 | 1937 | ''[[:d:Q4458747|Тын океан хәрби-диңгез институты]]'' | [[Файл:Тихоокеанский военно-морской институт.jpg|center|128px]] | [[Владивосток]] | [[:commons:Category:Pacific Higher Naval School|Pacific Higher Naval School]] | http://stat.ens.mil.ru/education/higher/academy/more.htm?id=8675@morfOrgEduc {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723010011/http://stat.ens.mil.ru/education/higher/academy/more.htm?id=8675@morfOrgEduc |date=2015-07-23 }} |- | style='text-align:right'| 34 | 1937-09-26 | ''[[:d:Q103920735|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Санкт-Петербург институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | |- | style='text-align:right'| 35 | 1938 | ''[[:d:Q1978570|Тышкы разведка академиясе]]'' | | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Academy of the SVR of Russia|Academy of the SVR of Russia]] | |- | style='text-align:right'| 36 | 1941-05-17 | ''[[:d:Q102398759|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясенең Авиация маршалы Евгений Яковлевич Савицкий исемендәге Пушкин югары һава хөҗүменә каршы саклану радиоэлектроника укуханәсе]]'' | | [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]] | | https://www.pvure.com/%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B5-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B5/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B0/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205110449/https://www.pvure.com/%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B5-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B5/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B0/ |date=2020-12-05 }} |- | style='text-align:right'| 37 | 1946 | ''[[:d:Q4114415|Россия Федерациясе Саклану министрлыгының хәрби академиясе]]'' | | [[Мәскәү]] | | |- | style='text-align:right'| 38 | 1956<br/>1900 | ''[[:d:Q1592900|Андрей Васильевич Хрулёв исемендәге Хәрби матди-техник тәэминат академиясе]]'' | [[Файл:Sankt-Peterburg 2012 4657.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Military Academy of Logistical Support|Military Academy of Logistical Support]] | http://vamto.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202224302/https://vamto.mil.ru/ |date=2020-12-02 }}<br/>http://vamto.net/ |- | style='text-align:right'| 39 | 1966 | ''[[:d:Q4059216|Россия Федерациясе Федераль саклау хезмәтене академиясе]]'' | | [[Орёл]] | | http://academ.msk.rsnet.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919141419/https://academ.msk.rsnet.ru/ |date=2023-09-19 }} |- | style='text-align:right'| 40 | 1967 | ''[[:d:Q4325494|Новосибирск югары хәрби җитәкчеләр укуханәсе]]'' | [[Файл:Nvvpou entrance.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | | https://nvvku.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220503212959/https://nvvku.mil.ru/ |date=2022-05-03 }} |- | style='text-align:right'| 41 | 1970 | ''[[:d:Q4114349|Россия Федерациясе Кораллы Көчләренең һава хөҗүменә каршы гаскәр оборонасы хәрби академиясе]]'' | [[Файл:Va vpvo.jpg|center|128px]] | [[Смоленск]] | [[:commons:Category:Smolensk Military Academy of Air Defense|Smolensk Military Academy of Air Defense]] | http://www.frit67.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140207083830/http://www.frit67.ru/ |date=2014-02-07 }}<br/>https://vavpvo.mil.ru/{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 42 | 1975 | ''[[:d:Q4146868|Адмирал Фёдор Фёдорович Ушаков исемендәге Дәүләт диңгезчелек университеты]]'' | [[Файл:Вход в здание Морской государственной академии имени адмирала Ф. Ф. Ушакова.jpg|center|128px]] | [[Новороссийск]] | [[:commons:Category:Admiral Ushakov Maritime State University|Admiral Ushakov Maritime State University]] | http://www.aumsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 43 | 1992<br/>1937 | ''[[:d:Q16334349|П. С. Нахимов исемендәге хәрби-диңгез көчләре академиясе]]'' | [[Файл:Black high naval school 02.jpg|center|128px]] | [[Акъяр]] | [[:commons:Category:Black high naval school|Black high naval school]] | https://chvvmu.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250401074313/https://chvvmu.mil.ru/ |date=2025-04-01 }} |- | style='text-align:right'| 44 | 1993 | ''[[:d:Q4494355|Россия Федерациясе федераль иминлек хезмәтенең Хабаровск чик саклау институты]]'' | [[Файл:Хабаровский пограничный институт ФСБ России.jpg|center|128px]] | [[Хабарау|Хабаровск]] | | http://khpi.fsb.ru/ |- | style='text-align:right'| 45 | 1996<br/>1995 | ''[[:d:Q4209553|РФ ФИХ Калининград чик буе гаскәрләре институты]]'' | | | | http://kpi.fsb.ru/ |- | style='text-align:right'| 46 | 1998 | ''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]'' | [[Файл:Военная академия на Девичьем поле (10784627223).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q862100|Хамовники]]''<br/>[[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Combined Arms Academy of the Armed Forces of the Russian Federation|Combined Arms Academy of the Armed Forces of the Russian Federation]] | https://ova.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118074746/https://ova.mil.ru/ |date=2022-01-18 }} |- | style='text-align:right'| 47 | 2012 | ''[[:d:Q4114399|Профессор Николай Егорович Жуковский һәм Юрий Алексеевич Гагарин исемендәге Россия Федерациясе хәрби-һава көчләре академиясе]]'' | [[Файл:Release of officers of the Air force Academy in Voronezh (2019-06-29) 06.jpg|center|128px]] | [[Воронеж өлкәсе]] | [[:commons:Category:VUNC VVS VVA|VUNC VVS VVA]] | http://www.vaiu.ru/ |- | style='text-align:right'| 48 | 2012-07-01 | ''[[:d:Q21745516|Хәрби-диңгез политехник институты]]'' | [[Файл:Военно-морской политехнический институт, корпус 13, бульвар Разведчика 03.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Naval Polytechnic Institute (Peterhof)|Naval Polytechnic Institute (Peterhof)]] | http://вмпи.рф |- | style='text-align:right'| 49 | | ''[[:d:Q4141615|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Галицино чик буе гаскәрләре институты]]'' | [[Файл:RIAN archive 119875 Golitsyn Frontier Guards Military Institute.jpg|center|128px]] | [[Голицыно]] | | http://gpi.fsb.ru |- | style='text-align:right'| 50 | | ''[[:d:Q4326217|Новочеркасск югары хәрби элемтә җитәкчелеге укуханәсе]]'' | [[Файл:Войсковое правление.JPG|center|128px]] | [[Новочеркасск]] | | http://nvvkys.donland.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231230103829/http://nvvkys.donland.ru/ |date=2023-12-30 }} |} {{Wikidata list end}} == Башка югары уку йортлары == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q38723 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! сурәт ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | 1701 | ''[[:d:Q4407686|Санкт-Петербург хәрби-диңгез институты]]'' | [[Файл:Морской кадетский корпус. Набережная Лейтенанта Шмидта 2H1A9808WI.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:St. Petersburg Naval Institute|St. Petersburg Naval Institute]] | |- | style='text-align:right'| 2 | 1779 | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | [[Файл:St. Petersburg State Theatre Arts Academy.jpg|center|128px]] | | | http://www.rgisi.ru |- | style='text-align:right'| 3 | 1781-03-12 | ''[[:d:Q104017099|Владимир Иванович Воронин исемендәге Арктик диңгез институты — Адмирал Степан Осипович Макаров исемендәге Дәүләт диңгез һәм елга флоты университеты бүлекчәсе]]'' | | [[Архангельск]] | | |- | style='text-align:right'| 4 | 1809 | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | [[Файл:Neglinnaya 6 - Shchepkin Theatre School.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q2626320|Мещанский районы]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Shchepkin Higher Theatre School|Mikhail Shchepkin Higher Theatre School]] | http://shepkinskoe.ru/ |- | style='text-align:right'| 5 | 1828 | ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]'' | [[Файл:State Institute of Technology SPB (img1).jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State Institute of Technology|Saint Petersburg State Institute of Technology]] | http://technolog.edu.ru |- | style='text-align:right'| 6 | 1855 | ''[[:d:Q4409421|Адмирал Геннадий Иванович Невельской исемендәге Дәүләт диңгезчелек университетының Тимофей Борисович Гуженко исемендәге Сахалин югары диңгезчелек укуханәсе]]'' | [[Файл:Сахалинское мореходное училище.JPG|center|128px]] | [[Холмск]] | | |- | style='text-align:right'| 7 | 1879 | ''[[:d:Q4450871|Сергей Васильевич Рахманинов исемендәге Тамбов дәүләт музыка-педагогика институты]]'' | | [[Тамбов]] | | https://rachmaninov.ru/ |- | style='text-align:right'| 8 | 1896 | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | [[Файл:MIIT.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622887|Maryina Roshcha District]]'' | [[:commons:Category:Russian University of Transport|Russian University of Transport]] | http://www.miit.ru/ |- | style='text-align:right'| 9 | 1909-07-01 | ''[[:d:Q105885725|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университетының Никифор Михайлович Бардыгин исемендәге Егорьевск технология институты]]'' | [[Файл:Корпус учебный 2 (Егорьевск).jpg|center|128px]] | [[Егорьевск]] | [[:commons:Category:Profsoyuznaya street 32-34, Yegorievsk|Profsoyuznaya street 32-34, Yegorievsk]] | http://e-stankin.ru/ |- | style='text-align:right'| 10 | 1916-07-01 | ''[[:d:Q13419575|Төмән дәүләт университетының Дмитрий Иванович Менделеев исемендәге Тубыл педагогика институты]]'' | [[Файл:RozyLuxemburg7 Tobolsk.JPG|center|128px]] | [[Төмән өлкәсе]] | [[:commons:Category:Tobolsk Pedagogical Institute|Tobolsk Pedagogical Institute]] | https://tobolsk.utmn.ru/ |- | style='text-align:right'| 11 | 1918 | ''[[:d:Q4407698|Санкт-Петербург дәүләт мәдәният институты]]'' | [[Файл:Дом Бецкого И.И. - принца Ольденбургского П.Г.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | | https://www.spbgik.ru/ |- | style='text-align:right'| 12 | 1918-07-17 | [[Тимер юлы гаскәрләре һәм хәрби бәйләнешләр хәрби институты]] | | [[Петергоф|Петерһоф]] | | |- | style='text-align:right'| 13 | 1919 | ''[[:d:Q105885783|Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университетының Физика һәм механика институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | https://physmech.spbstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 14 | 1919 | ''[[:d:Q4476703|Урал идарә институты]]'' | [[Файл:УрАГС.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural Institute of Management (Branch of RANEPA)|Ural Institute of Management (Branch of RANEPA)]] | https://ui.ranepa.ru/ |- | style='text-align:right'| 15 | 1920 | ''[[:d:Q4304085|Дәүләт социаль-гуманитар университеты]]'' | | | | https://www.gukolomna.ru/ |- | style='text-align:right'| 16 | 1920 | ''[[:d:Q4453553|Сарытау театр институты]]'' | [[Файл:Театральный институт ул Рабочая 23 Саратов.jpg|center|128px]] | [[Сарытау]] | [[:commons:Category:Theater Institute, Saratov|Theater Institute, Saratov]] | http://sati-sgk.ru |- | style='text-align:right'| 17 | 1921<br/>1921-07-21 | ''[[:d:Q30257344|РФ ЭЭМның Ерак Көнчыгыш юридик институты]]'' | [[Файл:Дальневосточный юридический институт МВД РФ.jpg|center|128px]] | [[Хабарау|Хабаровск]] | | https://двюи.мвд.рф {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226235647/https://xn--b1adn1g.xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2021-02-26 }} |- | style='text-align:right'| 18 | 1922-06-06 | ''[[:d:Q105885754|Россия Федерациясе Федераль салым хезмәтенең Төньяк-Көнбатыш квалификация күтәрү институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | |- | style='text-align:right'| 19 | 1929 | ''[[:d:Q4097537|Брянск дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Старый корпус БГТУ Брянск.JPG|center|128px]] | [[Брянск]] | [[:commons:Category:Bryansk State Technical University|Bryansk State Technical University]] | https://www.tu-bryansk.ru/<br/>http://www.tu-bryansk.ru/ |- | style='text-align:right'| 20 | 1930 | ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]'' | [[Файл:Главный корпус Московского государственного института культуры.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://mgik.org |- | style='text-align:right'| 21 | 1930-09-30 | ''[[:d:Q4304158|Мәскәү тарих-архив институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | |- | style='text-align:right'| 22 | 1931 | ''[[:d:Q4304336|Мәскәү юридик институты]]'' | [[Файл:Bolshaya Nikitskaya, 11.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | |- | style='text-align:right'| 23 | 1931 | ''[[:d:Q4412485|Төньяк Кавказ таучылык-металлургия институты]]'' | | [[Владикавказ]] | | http://www.skgmi-gtu.ru/ |- | style='text-align:right'| 24 | 1933 | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[Файл:Alexander Herzen's Birthplace(3).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Maxim Gorky Literature Institute|Maxim Gorky Literature Institute]] | http://litinstitut.ru |- | style='text-align:right'| 25 | 1933-10-14 | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | [[Файл:Meshchansky District, Moscow, Russia - panoramio (209).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Architectural Institute|Moscow Architectural Institute]] | http://www.marhi.ru |- | style='text-align:right'| 26 | 1934-04-28 | ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]'' | [[Файл:MIAN-IVMRAN.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Steklov Institute of Mathematics|Steklov Institute of Mathematics]] | http://www.mi-ras.ru/ |- | style='text-align:right'| 27 | 1935-11-15 | ''[[:d:Q30257755|Пётр Ильич Чайковский исемендәге Көньяк Урал дәүләт сәнгать институты]]'' | [[Файл:Памятник Чайковскому перед ЮУрГИИ f004.jpg|center|128px]] | [[Чиләбе]] | [[:commons:Category:South Ural State Institute of Arts|South Ural State Institute of Arts]] | https://uyrgii.ru/ |- | style='text-align:right'| 28 | 1938 | ''[[:d:Q4325171|Новороссийск политехника институты]]'' | [[Файл:Политех Новороссийск.jpg|center|128px]] | [[Новороссийск]] | | https://www.npi.edu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230323080238/http://npi.edu.ru/ |date=2023-03-23 }} |- | style='text-align:right'| 29 | 1939 | ''[[:d:Q664610|В. М. Шукшин исемендәге Алтай дәүләт педагогика һәм гуманитар фәннәр университеты]]'' | [[Файл:Бийск филфак АГАО.jpg|center|128px]] | [[Бийск]] | | http://www.bigpi.biysk.ru/wwwsite/ |- | style='text-align:right'| 30 | 1939 | ''[[:d:Q2324493|Виссарион Григорьевич Белинский исемендәге Пенза педагогика институты]]'' | [[Файл:PGPU-Hauptgebaeude-01.jpg|center|128px]] | [[Пенза]] | | http://spu-penza.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240910041143/https://spu-penza.ru/ |date=2024-09-10 }} |- | style='text-align:right'| 31 | 1939 | ''[[:d:Q4139464|В. Г. Короленко исемендәге Глазов дәүләт педагогия институты]]'' | [[Файл:Udmurtia Glazov asv2019-05 img02.jpg|center|128px]] | [[Глазов]] | | http://www.ggpi.org<br/>http://ggpi.org/news.php |- | style='text-align:right'| 32 | 1939 | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | [[Файл:Surikov Art Institute Moscow.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Surikov Art Institute in Moscow|Surikov Art Institute in Moscow]] | http://surikov-vuz.com/ |- | style='text-align:right'| 33 | 1939 | ''[[:d:Q110946531|Бөре дәүләт педагогика институты]]'' | [[Файл:Административный корпус БФ БашГУ 2019 год.jpg|center|128px]] | [[Бөре (шәһәр)|Бөре]] | | https://www.birsk.ru/node/1002 |- | style='text-align:right'| 34 | 1939 | ''[[:d:Q4519367|Шадринск дәүләт педагогика институты]]'' | | [[Шадрин (шәһәр)|Шадринск]] | | http://shgpi.edu.ru/en/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205174856/http://shgpi.edu.ru/en/ |date=2023-02-05 }} |- | style='text-align:right'| 35 | 1939 | ''[[:d:Q30265172|Волгоград бизнес институты]]'' | | [[Волгоград]] | | http://volbi.ru/en/<br/>http://volbi.ru |- | style='text-align:right'| 36 | 1940-06-22 | ''[[:d:Q110954641|Лесосибирск дәүләт педагогика институты]]'' | [[Файл:Lpisfu 002.JPG|center|128px]] | [[Лесосибирск]] | [[:commons:Category:Lesosibirsk Pedagogical Institute|Lesosibirsk Pedagogical Institute]] | http://lpi.sfu-kras.ru |- | style='text-align:right'| 37 | 1943 | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | [[Файл:Moscow Art Theatre School-Studio.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2710104|Тверской районы]]'' | [[:commons:Category:School-Studio at the Moscow Art Theatre|School-Studio at the Moscow Art Theatre]] | http://mhatschool.theatre.ru |- | style='text-align:right'| 38 | 1943 | ''[[:d:Q4385790|Волгоград дәүләт медицина университетының Пятигорск медицина-фармацевтика институты]]'' | [[Файл:PMPI Main building.jpg|center|128px]] | [[Биштау|Пятигорск]] | [[:commons:Category:Pyatigorsk Medical and Pharmaceutical Institute|Pyatigorsk Medical and Pharmaceutical Institute]] | http://pmedpharm.ru/ |- | style='text-align:right'| 39 | 1943 | ''[[:d:Q21643454|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Түбән Новгород идарә институты]]'' | [[Файл:Volga-Vyatka Academy of Public Administration.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | | https://niu.ranepa.ru/ |- | style='text-align:right'| 40 | 1943-02-15 | ''[[:d:Q103831957|Воронеж хөкүмәт элемтәсе институты]]'' | | [[Воронеж]] | | |- | style='text-align:right'| 41 | 1944 | ''[[:d:Q21645815|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Көньяк Россия идарә институты]]'' | [[Файл:Южно-Российский институт управя.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:South-Russia Institute of Management|South-Russia Institute of Management]] | https://uriu.ranepa.ru/ |- | style='text-align:right'| 42 | 1945 | ''[[:d:Q1487403|Теоретик һәм эксперименталь физика институты]]'' | [[Файл:Cheremushki Estate Flickr 06.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.itep.ru |- | style='text-align:right'| 43 | 1945-10 | ''[[:d:Q4129748|School of Journalism & Mass Communication]]'' | [[Файл:Faculty of Journalism.jpg|center|128px]] | [[Василий утравы районы]] | | https://jf.spbu.ru/<br/>https://eng.jf.spbu.ru/ |- | style='text-align:right'| 44 | 1953 | [[Чита дәүләт медицина академиясе]] | [[Файл:Chita State Medical Academy.jpg|center|128px]] | [[Чита]]<br/>[[Пермь]]<br/>[[Байкал арты крае]] | | https://chitgma.ru/ |- | style='text-align:right'| 45 | 1953<br/>1953-08-27 | ''[[:d:Q4209557|Россия эчке эшләр министрлыгының Калининград юриспуденция институты]]'' | [[Файл:КЮИ МВД.jpg|center|128px]] | [[Калининград]] | [[:commons:Category:Kaliningrad Law Institute|Kaliningrad Law Institute]] | https://klif.univer.mvd.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250323040754/https://klif.univer.mvd.ru/ |date=2025-03-23 }} |- | style='text-align:right'| 46 | 1960-05-27<br/>1960 | ''[[:d:Q4081724|Белгород дәүләт сәнгать һәм мәдәният институты]]'' | [[Файл:Facade of the BSICA.jpg|center|128px]] | [[Белгород]] | | http://www.bgiki.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110509100404/http://www.bgiki.ru/ |date=2011-05-09 }}<br/>http://en.bgiik.ru/ |- | style='text-align:right'| 47 | 1961 | ''[[:d:Q4398525|РФ ЭЭМның Ростов юридик институты]]'' | [[Файл:Ростовский юридический институт МВД РФ.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Rostov Law Institute of Ministry of Internal Affairs of Russia|Rostov Law Institute of Ministry of Internal Affairs of Russia]] | http://www.rui.mvd.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250131192648/https://rui.mvd.ru/ |date=2025-01-31 }}<br/>https://rui.mvd.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250131192648/https://rui.mvd.ru/ |date=2025-01-31 }} |- | style='text-align:right'| 48 | 1961 | ''[[:d:Q4424987|Мәскәү энергетика институтының Смоленск бүлекчәсе]]'' | [[Файл:Филиал МЭИ в г. Смоленске.jpg|center|128px]] | [[Смоленск]] | [[:commons:Category:Moscow Power Engineering Institute (Smolensk)|Moscow Power Engineering Institute (Smolensk)]] | http://www.sbmpei.ru/ |- | style='text-align:right'| 49 | 1961 | ''[[:d:Q4476798|РФ ЭЭМның Урал юридик институты]]'' | | [[Екатеринбург]] | | https://ural.mvd.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250126103527/https://ural.mvd.ru/ |date=2025-01-26 }} |- | style='text-align:right'| 50 | 1962 | ''[[:d:Q4304157|Александр Николаевич Тихонов исемендәге Мәскәү дәүләт электроника һәм математика институты]]'' | [[Файл:Логотип МИЭМ.svg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State Institute of Electronics and Mathematics|Moscow State Institute of Electronics and Mathematics]] | http://miem.edu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150126142610/http://miem.edu.ru/ |date=2015-01-26 }}<br/>http://miem.hse.ru/ |- | style='text-align:right'| 51 | 1962-01-14 | ''[[:d:Q4154225|Ерак Көнчыгыш дәүләт сәнгать институты]]'' | | [[Владивосток]] | | http://www.dv-art.ru |- | style='text-align:right'| 52 | 1963-08 | [[Түбән Кама химия-технология институты]] | | [[Идел буе федераль округы]]<br/>[[Татарстан]]<br/>[[Түбән Кама районы]]<br/>[[Түбән Кама]] | | https://www.nchti.ru/ |- | style='text-align:right'| 53 | 1964-01-21 | ''[[:d:Q103832007|РФ ЭЭМ Бөтенроссия хезмәткәрләр квалификациясен күтәрү институты]]'' | [[Файл:Vladimir Putin, All-Russian Advanced Training Institute MIA (2012-05-17) 07.jpg|center|128px]] | [[Домодедово (шәһәр)]] | [[:commons:Category:All-Russian Advanced Training Institute of the Ministry of Internal Affairs of Russia|All-Russian Advanced Training Institute of the Ministry of Internal Affairs of Russia]] | https://випк.мвд.рф/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250314002103/https://xn--b1amgt.xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2025-03-14 }} |- | style='text-align:right'| 54 | 1967 | ''[[:d:Q2384139|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Дәүләт рус теле институты]]'' | [[Файл:Гос. ИРЯ им. А.С. Пушкина.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Pushkin State Russian Language Institute|Pushkin State Russian Language Institute]] | http://www.pushkin.institute |- | style='text-align:right'| 55 | 1967-04-29 | ''[[:d:Q103832218|Россия Федерациясе Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы Дәүләт янгын сүндерү хезмәте хезмәткәрләренең Воронеж квалификация күтәрү институты]]'' | | [[Воронеж]] | | https://vipkgps.ru/ |- | style='text-align:right'| 56 | 1967-07-04 | ''[[:d:Q104387855|Ставрополь дәүләт педагогика институты]]'' | | [[Ставрополь]] | | https://sspi.ru/ |- | style='text-align:right'| 57 | 1968 | ''[[:d:Q6676414|Хабаровск дәүләт мәдәният институты]]'' | [[Файл:Хабаровский государственный институт искусств и культуры.jpg|center|128px]] | [[Хабарау|Хабаровск]] | | http://hgiik.ru/<br/>http://www.hgiik.ru/ |- | style='text-align:right'| 58 | 1968 | ''[[:d:Q30257821|Россия дәүләт интеллектуаль милек институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://www.rgiis.ru/<br/>http://www.rgiis.ru/en/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240809181837/https://rgiis.ru/en/ |date=2024-08-09 }} |- | style='text-align:right'| 59 | 1969 | ''[[:d:Q4219245|Кемерово дәүләт мәдәният институты]]'' | [[Файл:Главный корпус КемГИК.jpg|center|128px]] | | | http://www.kemguki.ru/ |- | style='text-align:right'| 60 | 1969 | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | | [[Казан]] | | http://kazgik.ru/ |- | style='text-align:right'| 61 | 1969-04-07 | ''[[:d:Q4076922|Адмирал Фёдор Фёдорович Ушаков исемендәге Балтыйк югары хәрби-диңгез укуханәсе — Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясенең Калининград филиалы]]'' | [[Файл:Балтийский военно-морской институт.jpg|center|128px]] | [[Калининград]] | [[:commons:Category:Baltic Naval Institute|Baltic Naval Institute]] | https://bvvmu.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250409190944/https://bvvmu.mil.ru/ |date=2025-04-09 }} |- | style='text-align:right'| 62 | 1971 | [[Самара дәүләт мәдәният институты]] | [[Файл:Institute of culture 9946.JPG|center|128px]] | [[Самар]] | | http://www.smrgaki.ru/index.htm<br/>https://samgik.ru/ |- | style='text-align:right'| 63 | 1971-10-18 | ''[[:d:Q4125384|Воронеж дәүләт сәнгать институты]]'' | [[Файл:Voronezh State Academy of Art.JPG|center|128px]] | [[Воронеж]] | | https://voronezharts.ru/ |- | style='text-align:right'| 64 | 1972<br/>1978-04-05 | [[Эчке эшләр министрлыгының Воронеж институты|РФ ЭЭМның Воронеж институты]] | | [[Воронеж]] | | https://ви.мвд.рф/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228071410/https://xn--b1am.xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2021-02-28 }} |- | style='text-align:right'| 65 | 1972-03-15 | ''[[:d:Q110931146|Орёл дәүләт мәдәният институты]]'' | [[Файл:Oryol, Leskov street, 15.jpg|center|128px]] | [[Орёл өлкәсе]] | [[:commons:Category:Oryol State Institute of Culture|Oryol State Institute of Culture]] | https://ogik.ru/ |- | style='text-align:right'| 66 | 1974 | ''[[:d:Q4062909|Алтай дәүләт мәдәният институты]]'' | [[Файл:Altai State Academy of Culture and Arts.jpg|center|128px]] | [[Барнавыл]] | | http://agaki.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221017000240/http://agaki.ru/ |date=2022-10-17 }} |- | style='text-align:right'| 67 | 1974 | [[Казан юридик институты|Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институты]] | [[Файл:КЮИ МВД России.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Татарстан]]<br/>[[Казанның Идел буе районы|Идел буе районы]] | | https://kui.mvd.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220106213823/https://kui.mvd.ru/ |date=2022-01-06 }} |- | style='text-align:right'| 68 | 1975 | [[Пермь дәүләт мәдәният институты]] | [[Файл:Views of Perm (July 2024) - 23.jpg|center|128px]] | [[Пермь]] | [[:commons:Category:Perm State Institute of Culture|Perm State Institute of Culture]] | http://www.psiac.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201142033/http://www.psiac.ru/ |date=2020-12-01 }} |- | style='text-align:right'| 69 | 1981<br/>1981-10-26 | ''[[:d:Q52842948|Россия Федерациясе Милли гвардия гаскәренең Пермь хәрби институты]]'' | | ''[[:d:Q3926930|Ordzhonikidzevsky City District]]''<br/>[[Пермь]] | | https://pvi.rosguard.gov.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220205083105/https://pvi.rosguard.gov.ru/ |date=2022-02-05 }} |- | style='text-align:right'| 70 | 1985<br/>2010 | ''[[:d:Q4081732|Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының Иван Дмитриевич Путилин исемендәге Белгород юридик институты]]'' | | [[Белгород]] | | http://www.belui.mvd.ru<br/>https://belui.mvd.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231031191919/https://belui.mvd.ru/ |date=2023-10-31 }} |- | style='text-align:right'| 71 | 1985 | ''[[:d:Q4174313|Екатеринбург дәүләт театр институты]]'' | [[Файл:Вайнера 2 со стороны Вайнера 1.JPG|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:2 Vainera Street, Yekaterinburg|2 Vainera Street, Yekaterinburg]] | http://www.egti.ru{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 72 | 1985 | ''[[:d:Q103832932|Байкал дәүләт университетының Чита институты]]'' | [[Файл:В здании также расположен Читинский институт Байкальского государственного университета экономики и права.JPG|center|128px]] | [[Чита]] | | http://bgu-chita.ru/sveden/common |- | style='text-align:right'| 73 | 1988-12-15 | ''[[:d:Q101504890|Волгоград идарә институты]]'' | [[Файл:РАНХиГС (Волгоградский институт управления) - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd Institute of Management|Volgograd Institute of Management]] | https://vlgr.ranepa.ru |- | style='text-align:right'| 74 | 1989 | ''[[:d:Q4360216|Санкт-Петербург яһүдлек институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | http://www.pijs.ru/ |- | style='text-align:right'| 75 | 1990 | ''[[:d:Q15995129|РФА Югары химия колледжы]]'' | | [[Мәскәү]] | | https://www.muctr.ru/university/departments/vhk/info/ |- | style='text-align:right'| 76 | 1991 | ''[[:d:Q4336192|Ырынбур дәүләт менеджмент институты]]'' | [[Файл:ОГИМ.png|center|128px]] | [[Ырынбур]] | | http://www.ogim.ru/ |- | style='text-align:right'| 77 | 1991-04-22 | ''[[:d:Q4201591|Менеджмент, маркетинг һәм финанс институты]]'' | | [[Воронеж]] | | http://www.immf.ru |- | style='text-align:right'| 78 | 1991-06-10 | ''[[:d:Q4288375|Анатолий Собчак исемендәге Халыкара банкчылык институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | https://www.ibispb.ru/ |- | style='text-align:right'| 79 | 1992 | [[ТИСБИ]] | [[Файл:TISBI (2022-04-15) 04.jpg|center|128px]] | [[Казан]] | [[:commons:Category:TISBI|TISBI]] | https://www.tisbi.ru/ |- | style='text-align:right'| 80 | 1992-08-25 | ''[[:d:Q13415087|Воронеж югары технологияләр институты]]'' | | [[Воронеж]] | | http://vivt.ru/ |- | style='text-align:right'| 81 | 1993 | ''[[:d:Q4201739|Махсус педагогика һәм психология институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | http://wallenberg.ru<br/>http://en.wallenberg.ru/ |- | style='text-align:right'| 82 | 1993 | ''[[:d:Q4671137|Россия фәннәр академиясенең Дәүләт һәм хокук институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://www.igpran.ru/ |- | style='text-align:right'| 83 | 1994 | ''[[:d:Q4126645|Көнчыгыш илләре институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://www.orun.ru |- | style='text-align:right'| 84 | 1994 | ''[[:d:Q4398008|Россия хосусый хокук мәктәбе]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://privlaw.ru |- | style='text-align:right'| 85 | 1994 | ''[[:d:Q6873803|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университетының Мирный политехник институты]]'' | | [[Мирный (Якутия)|Мирный]] | | https://www.s-vfu.ru/universitet/rukovodstvo-i-struktura/instituty/mpti/ |- | style='text-align:right'| 86 | 1994-04-05<br/>1994 | ''[[:d:Q4152024|ГИТР Кино һәм телевидение институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | https://gitr.ru/<br/>http://www.gitr.ru/# |- | style='text-align:right'| 87 | 1994-06-01 | ''[[:d:Q103920259|Россия Федерациясе Җәза үтәтү буенча федераль хезмәтенең Самар юридик институты]]'' | | [[Самар]] | | https://sui.fsin.gov.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250429193428/https://sui.fsin.gov.ru/ |date=2025-04-29 }} |- | style='text-align:right'| 88 | 1995 | ''[[:d:Q16697389|Себер бизнес, идарә һәм психология институты]]'' | [[Файл:Sibup hull.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | | http://www.sibup.ru/ |- | style='text-align:right'| 89 | 1996 | ''[[:d:Q4113303|Россия Федерациясе Җәза үтәтү буенча федераль хезмәтенең Владимир юридик институты]]'' | | [[Владимир (шәһәр)|Владимир]] | | http://www.vui-fsin.ru/ |- | style='text-align:right'| 90 | 1996 | ''[[:d:Q4315882|Нева тел һәм мәдәният институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | http://www.niyak.spb.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100927100933/http://niyak.spb.ru/ |date=2010-09-27 }} |- | style='text-align:right'| 91 | 1996 | ''[[:d:Q7507002|Себер бизнес һәм мәгълүмати технологияләр институты]]'' | | [[Омск]] | | http://sibit.sano.ru/ |- | style='text-align:right'| 92 | 1996<br/>1961 | ''[[:d:Q30257717|Смоленск дәүләт сәнгать институты]]'' | [[Файл:Смоленский государственный институт искусств.jpg|center|128px]] | [[Смоленск]] | [[:commons:Category:Smolensk State Institute of Arts|Smolensk State Institute of Arts]] | https://sgii-smol.ru/ |- | style='text-align:right'| 93 | 1997 | ''[[:d:Q4288452|Халыкара икътисад һәм финанс институты]]'' | | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:ICEF College|ICEF College]] | http://icef.hse.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 94 | 1997 | ''[[:d:Q4211745|Казан федераль университетының Чаллы институты]]'' | | [[Чаллы]] | | http://chelny.kpfu.ru/ |- | style='text-align:right'| 95 | 1997-03-28<br/>1997 | ''[[:d:Q58229482|Мәскәү психоанализ институты]]'' | | | | https://inpsycho.ru |- | style='text-align:right'| 96 | 1998 | ''[[:d:Q4304156|Мәскәү энергия иминлеге һәм сакчыллыгы институты]]'' | [[Файл:Logotipesaeei.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.mieen.ru |- | style='text-align:right'| 97 | 1999<br/>1934 | ''[[:d:Q97041678|Чурапча дәүләт физкультура һәм спорт институты]]'' | | ''[[:d:Q1111888|Churapcha]]'' | | http://www.chgifkis.ru |- | style='text-align:right'| 98 | 2000<br/>1997 | ''[[:d:Q4304300|Мәскәү технология институты]]'' | | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Technological Institute|Moscow Technological Institute]] | http://mti.edu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220602224545/http://mti.edu.ru/ |date=2022-06-02 }} |- | style='text-align:right'| 99 | 2000 | ''[[:d:Q30263251|Арктика дәүләт мәдәният һәм сәнгать институты]]'' | [[Файл:АГИК.jpg|center|128px]] | [[Якутск]] | [[:commons:Category:Arctic State Institute of Arts and Culture|Arctic State Institute of Arts and Culture]] | https://agiki.ru/ |- | style='text-align:right'| 100 | 2000-04-26 | ''[[:d:Q4097546|Брянск идарә һәм бизнес институты]]'' | | | | https://biub.ru/ |- | style='text-align:right'| 101 | 2003-01-29 | [[Кама сәнгать һәм дизайн институты]] | | [[Татарстан]]<br/>[[Чаллы]] | | http://kiid.ru/ |- | style='text-align:right'| 102 | 2004 | ''[[:d:Q30270522|Санкт-Петербург медицина-социаль институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | http://medinstitut.org/ |- | style='text-align:right'| 103 | 2005-06-10 | ''[[:d:Q4494337|Рус православ чиркәвенең Хабаровск дини семинариясе]]'' | [[Файл:Khabarovsk Theological Seminary.jpg|center|128px]] | [[Хабарау|Хабаровск]] | | http://dvseminary.ru/ |- | style='text-align:right'| 104 | 2008 | ''[[:d:Q108599669|Югары тәрҗемәчек мәктәбе]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | https://scit.herzen.spb.ru/ |- | style='text-align:right'| 105 | 2011 | ''[[:d:Q4422083|Сколково фән һәм технологияләр институты]]'' | [[Файл:Moscow Skolkovo innovation center Bol'shoj bul'var Skolteh 20180602 087.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Skoltech University|Skoltech University]] | https://skoltech.ru/ |- | style='text-align:right'| 106 | 2013 | ''[[:d:Q60623957|К(И)ФУ Халыкара мөнәсәбәтләр институты]]'' | [[Файл:Vakhitovskiy rayon, Kazan, Respublika Tatarstan, Russia - panoramio (371).jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Institute of International Relations (Kazan University)|Institute of International Relations (Kazan University)]] | |- | style='text-align:right'| 107 | 2021 | ''[[:d:Q110319321|Вологда гуманитар институты]]'' | | [[Вологда]] | | https://vggi.ru/ |- | style='text-align:right'| 108 | | ''[[:d:Q4084508|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университетының Березники бүлекчәсе]]'' | | [[Березники]] | | http://www.bf.pstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 109 | | ''[[:d:Q4112982|Владикавказ идарә институты]]'' | | [[Владикавказ]] | | http://www.viu-online.ru/ |- | style='text-align:right'| 110 | | ''[[:d:Q4201443|Георгий Яковлевич Седов исемендәге Су транспорты институты]]'' | | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Nautical school of Rostov-on-Don|Nautical school of Rostov-on-Don]] | https://iwtsedov.ru/ |- | style='text-align:right'| 111 | | ''[[:d:Q4201489|Гуманитар белем һәм мәгълүмати технологияләр институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://www.igumo.ru/ |- | style='text-align:right'| 112 | | ''[[:d:Q4248073|Урал дәүләт тимер юллары университетының Курган институты]]'' | | [[Курган]] | | http://kirt.usurt.ru/ |- | style='text-align:right'| 113 | | ''[[:d:Q4366447|П. А. Столыпин ис. Идел буе идарә итү институты]]'' | | | [[:commons:Category:Stolypin Volga Region Institute of Administration|Stolypin Volga Region Institute of Administration]] | |- | style='text-align:right'| 114 | | ''[[:d:Q4407696|Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университетының Сәнәгый менеджмент, икътисад һәм сәүдә институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | https://imet.spbstu.ru |- | style='text-align:right'| 115 | | ''[[:d:Q4407713|Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университетының Машиналар төзү институты]]'' | [[Файл:ВТУЗ-ЛМЗ (ГК).jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:LMZ-VTUZ|LMZ-VTUZ]] | |- | style='text-align:right'| 116 | | ''[[:d:Q4412486|Төньяк Кавказ бизнес, инженер һәм мәгълүмати технологияләр институты]]'' | | [[Армавир (Россия)|Армавир]] | | http://skibiit.ru/ |- | style='text-align:right'| 117 | | ''[[:d:Q4476762|Россия Федерациясе гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Дәүләт янгын сүндерү хезмәтенең Урал институты]]'' | [[Файл:Учебная ПЧ УрИГПС.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural Institute of the State Fire Service of the Ministry of Emergency Situations of Russia|Ural Institute of the State Fire Service of the Ministry of Emergency Situations of Russia]] | https://uigps.ru |- | style='text-align:right'| 118 | | [[Төньяк-Көнбатыш идарә институты|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш идарә институты]] | | | | http://www.sziu.ru/ |- | style='text-align:right'| 119 | | ''[[:d:Q7053558|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия Халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш бүлекчәсе]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | |- | style='text-align:right'| 120 | | ''[[:d:Q21662788|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Ерак Көнчыгыш идарә институты]]'' | [[Файл:Хабаровская Высшая партшкола.jpg|center|128px]] | [[Хабарау|Хабаровск]] | | http://dviu.ranepa.ru/ |- | style='text-align:right'| 121 | | ''[[:d:Q21978173|Кирилл Григорьевич Разумовский исемендәге Мәскәү дәүләт технология һәм идарә университетының Мода менеджменты һәм индустриясе институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | |- | style='text-align:right'| 122 | | ''[[:d:Q33228179|Мәскәү археология инсититутының Смоленск бүлеге]]'' | | [[Смоленск]] | | |- | style='text-align:right'| 123 | | ''[[:d:Q62780920|Балаково бизнес һәм идара итеү институты]]'' | | [[Балакау]] | | |- | style='text-align:right'| 124 | | ''[[:d:Q107311530|Мәскәү политехника университетының Электросталь бүлекчәсе]]'' | [[Файл:Russia, Elektrostal. Street Pervomayskaya. img-079.jpg|center|128px]] | [[Электросталь]] | [[:commons:Category:Elektrostal. MAMI (Branch)|Elektrostal. MAMI (Branch)]] | https://elpol.ru/ |- | style='text-align:right'| 125 | | ''[[:d:Q111200150|Невинномысск дәүләт гуманитар-техник институты]]'' | | [[Невинномысск]] | | http://нггти.рф/ |- | style='text-align:right'| 126 | | ''[[:d:Q113237435|Сәхнә сәнгатьләре югары мәктәбе]]'' | [[Файл:Осмотр Центра искусств им. А. Райкина (август 2013) (04).jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622887|Maryina Roshcha District]]'' | [[:commons:Category:Graduate School of Performing Arts (Moscow)|Graduate School of Performing Arts (Moscow)]] | https://www.raikin-school.com/ |} {{Wikidata list end}} == Моны да карагыз == * [[Университетлар исемлекләре]] [[Төркем:Россия югары уку йортлары]] [[Төркем:Исемлекләр:Россия]] [[Төркем:Исемлекләр:Фән]] [[Төркем:Исемлекләр:Икътисад]] [[Төркем:Исемлекләр:Мәдәният]] axf356pvqaq3glvtb4tq88i2p46xqof 0 927247 5839196 5838240 2026-05-03T12:00:45Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839196 wikitext text/x-wiki {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = [[Мәчет]] |Татар атамасы = «Нур» мәчете |Үз атамасы = |Рәсем = Nur Mosque (Muslyumovo).jpg |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Россия |Урнашу урыны статусы = авыл |Урнашу урыны = 423970 [[Татарстан]], [[Мөслим районы]], [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]], Авзалов ур., 1А |Координатлары = 55.3092133 N, 53.1805155 E |Дин = [[Ислам]] |Мәхәллә = [[Мөслим районы]] мөхтәсибәте |Кайсы дини агымга карый = [[сөнни]] / [[Хәнәфи мәзһәбе|хәнәфи]] |Бина төре = манарасы түбәдә урнашкан мәчет |Архитектура стиле = |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = |Төп даталар = |Юк ителгән = |Төзелешнең башлануы = |Төзелешнең тәмамлануы = 2008 |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} {{мәгънәләр|Нур (мәчет)}} '''Мөслимнең «Нур» мәчете''' — [[Татарстан]]ның [[Мөслим районы]] административ үзәге [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]] авылында урнашкан [[ислам]] [[гыйбадәтханә]]се. [[2008 ел]]ның [[15 июнь|15 июнендә]] рәсми төстә ачылган. Җирле мөселман дини оешмасы ― Үзәкләштерелгән дини оешма ― [[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәте]] Мөслим районы мөхтәсибәте Мөслим авылындагы «Нур» мәчете мәхәлләсе карамагында. 2023 елның 25 сентябренә Мөслимдә 4 (бишенчесе төзелә), [[Мөслим районы |районда]] 37 мәчет эшли<ref>[https://islam-today.ru/novosti/2023/09/25/v-muslumovskom-muhtasibate-otkrylas-novaa-mecet/ В Муслюмовском мухтасибате открылась новая мечеть.] islam-today.ru</ref>. == Тарих == Мөслим (Базарлы Вәрәш) авылы [[1748 ел]]дан бирле билгеле<ref>[https://muslumovo.tatarstan.ru/history.htm История района.] muslumovo.tatarstan.ru</ref>. XX гасыр башында анда мәчет, мәктәп, су һәм җил тегермәннәре, 6 ярма җыю, 3 алачык, ашлык киптерү җайланмасы эшләве мәгълүм. 1848 елда авылда мәчет, 1905 елда ике мәчет һәм мәдрәсә булган. 1870 елдан Мөслимдә мәктәп эшләгән <ref>[https://pomnirod.ru/materialy-k-statyam/administrativno-territorialnoe-delenie-rossijskoj-imperii/gubernii-rossii/ufimskaya-guberniya/naselennye-mesta-gubernii/menzelinskij-uezd-ufimskoj-gubernii/irehtinskaya-volost-menzelinskogo-uezda-ufimskoj-gubernii/муслюмово-варяш-мослим-ирехтинская-волость-мензелинского-уезда-уфимской-губернии.html Муслюмово (Варяш, Мослим) Ирехтинская волость Мензелинского уезда Уфимской губернии.] pomnirod.ru</ref>. Хәзерге Мөслим районы авылларында [[Октябрь инкыйлабы]]на кадәр 65 мәчет булган<ref name=":0" />. == Яңа заман == «Нур» мәчете [[2008 ел]]ның [[15 июнь|15 июнендә]] рәсми төстә ачылган. Мөслим авылындагы «Нур» мәчете [[мәхәллә]]се 2017 елның 24 октябрендә рәсми теркәлү үткән <ref>[https://vypiska-nalog.com/reestr/1629007066-mestnaya-musulmanskaya-religioznaya-organizatsiya-prikhod-mecheti-nur-s-muslyumovo-mukhtasibata-muslyumovskogo-rayona-tsentralizovannoy-religioznoy-organizatsii-dukhovnogo-upravleniya-musulman-respubliki-tatarstan Җирле мөселман дини оешмасы Мөслим авылындагы «Нур» мәчете мәхәлләсе.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} vypiska-nalog.com</ref>. 2008 елдан 2017 елга кадәр биредә Мөслим районы мөселманнары [[мөхтәсибәт]]е эшләгән<ref name=":0" />. Мөслим районы хакимияте башлыгы (2001―2013 елларда) Ришат Рәшит улы Хәбипов кайгыртучанлыгында төзелгән<ref name=":0" />. == Тасвирлама == Бина ике катлы. Мөслимнән [[Чаллы]]га китә торган юлга якын, юлчылар өчен дә уңайлы. Магазины да бар. Мәчеттә сыйныфлар оештырылган, балалар һәм өлкән буын өчен дини дәресләр алып барыла. [[Мөслим җәмигъ мәчете|Җәмигь мәчете]] төзелгәнче барлык ифтарлар «Нур» мәчетендә үткәрелгән<ref>[https://muslumirc.ru/catalog/document/moslimnen-nur-macete Мөслим районының «Нур» мәчете.] Мөслим-информ</ref>. == Имамнар == * 2008―2017 елларда ― Фирзал улы Мөнир хәзрәт Борһанов<ref>[https://vk.com/munir79 Мунир Бурһанов Вконтакте]</ref> (1979 елгы, Мөслимдә туган, Чаллы шәһәренең «Йолдыз» мәдрәсәсендә (1997―2000), [[Алабуга дәүләт педагогика университеты|АДПИның]] филология факультетында (2010―2015), Казанда [[Россия ислам институты (Казан)|Россия Ислам университетының]] икътисад факультетында (2015―2018) белем алган), районның [[Мөхтәсиб|имам-мөхтәсибе]] (2002―2017 елларда), хәзер Мөслим [[Мөслим җәмигъ мәчете|Җәмигъ мәчетенең]] музей-кабинет («Вакыт комы» мәгърифәт үзәге) җитәкчесе. * 2009―2013 елларда ― Ринар улы Ринас хәзрәт Нәбиев<ref>[https://vk.com/id26357125 Ринас Набиев ВКонтакте]</ref> (1987 елгы, Чаллының [[Ак мәчет (Чаллы)|«Ак мәчет»]] мәдрәсәсен бетергән), 2013 елдан [[Мөслим мәчете]] имам-хатыйбы. * 2018―2023 елларда [[Хатиб|имам-хатыйб]] ― Җәлил улы Муса (''Ленар'') хәзрәт Шамилов (1983 елгы, [[Мәдинә]] шәһәрендәге Ислам университетында дини белем алган, [[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|ТР МДН]] шәһадәтнамәсе). * Равил улы Наил Моратов (1972 елгы), ислам хокуrлары буенча юрист. * Марат улы Булат Фәрдиев (1988 елгы, [[Әлмәт]] шәһәре Ислам институтын тәмамлаган, ТР МДН шәһадәтнамәсе), мөгаллим, азанчы. * 2023 елдан имам-хатыйб ― Альберт улы Салават хәзрәт Мортазин (2003 елгы, [[Исламны кабул итүнең 1000 еллыгы исемендәге мәдрәсә]], ТР МДН шәһадәтнамәсе)<ref>[https://www.list-org.com/man/22998941 Муртазин Салават Альбертович.]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} list-org.com</ref><ref name=":0">Мөслим районы мәчетләре һәм имамнары (''автор-төзүче'' Габдулла улы Миңнулла хаҗи Абдуллин). К.: «Халкыбыз мирасы» нәшрияты, 2025. ― Б.99-100.</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Мөслим районы мәчетләре һәм имамнары (''автор-төзүче'' Габдулла улы Миңнулла хаҗи Абдуллин). К.: «Халкыбыз мирасы» нәшрияты, 2025, 208 б. ISBN 978-5-905160-38-7 == Сылтамалар == * [https://rutube.ru/video/495eb50a94fd4e377c051c16769bf6bc/ Мечеть «Нур» села Муслюмово Муслюмовского района.] rutube видео {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == * [[Мөслим җәмигъ мәчете]] * [[Мөслим мәчете]] * [[Разалия мәчете (Мөслим районы)]] {{Мөслим мәчетләре}}{{Татарстан мәчетләре}} [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:Мөслим районы мәчетләре]] [[Төркем:2008 елда төзелгән мәчетләр]] byqfdxp8ffncnux71q4lv6vw8plw00u 0 927267 5839288 4661371 2026-05-04T02:42:25Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839288 wikitext text/x-wiki ''{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Байбиков}}'' {{Шәхес | исем = Рәшит Байбиков | рәсем = [[Файл:Rashit-baibikov.jpg|мини|альт=Байбиков Рәшит Салих улы]] | рәсем зурлыгы = | alt = Рәшит Байбиков | рәсем язуы = | тулы исем = Байбиков Рәшит Салих улы | һөнәр = балалар хирургы, уролог-андролог | туу датасы = 26.03.1965 | туу җире = [[Татарстан]]ның [[Апас районы]] [[Коштаулы]] авылы | гражданлык = [[РФ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = Лилия | балалар = Руслан, Диана | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Рәшит Байбиков''' (Рәшит Салих улы Байбиков, [[1965 ел]]ның [[26 март]]ы, [[Татарстан]]ның [[Апас районы]] [[Коштаулы]] авылы) — балалар [[хирург]]ы, [[медицина]] фәннәре кандидаты (2015), [[ТР атказанган табибы|ТР]] һәм РФның атказанган табибы (2014, 2020), [[Хезмәт ветераны]] (2014), [[Балалар республика клиник хастаханәсе]]нең урология бүлеге мөдире, Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгының Казан Сәламәтлек саклау идарәсенең баш белгеч балалар уролог-андрологы (2016), [[Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы]]ның баш белгеч балалар уролог-андрологы (2019—2023). == Белеме == [[Казан дәүләт медицина институты]]ның педиатрия факультетын тәмамлый (1992). == Фәнни һәм профессиональ эшчәнлек == 1980 — Кильдураз станциясенең 18-нче 8-еллык Горький тимер юл мәктәбен тәмамлый. 1984 — Буа медицина училищесының фельдшерлык бүлеген «кызыл» дипломга тәмамлый. 1984 — Югары Ослан районы Кызыл Байрак авылында фельдшер-акушер пункты мөдире. 1984—1986 — Советлар Армиясендә хезмәт итә, хәрби кече белгечләр мәктәбен бетереп отделение командиры һәм старшина урынбасары була. 1992 — [[Казан дәүләт медицина институты]]ның педиатрия факультетын тәмамлый. 1992—1993 — [[Казан]] ашыгыч ярдәм хастахәнәсендә интернатура тәмамлый. 1993 елдан — Балалар клиник хастаханәсендә эндоскопия бүлеге табибы. 1997 елдан — Балалар клиник хастаханәсендә урология бүлегендә табиб. 2016 елдан — Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгының Казан сәламәлек саклау идарәсенең баш белгеч балалар уролог-андрологы. 2020 елдан — Балалар клиник хастаханәсендә урология бүлеге мөдире. 2020 елдан - КДМУның "Балалар урология-андрологиясе" белгечлеге буенча аккредитация комиссиясе Рәисе. 2022 елдан — Казан дәүләт медицина академиясенең ультратавыш белән диагностикалау кафедрасының доценты. Европа балалар урологлары конгрессларында 2014 елда Инсбрук (Австрия), 2015 елда Прага (Чехия), 2017 елда Барселона (Испания), 2018 елда Хельсинки (Финляндия), 2019 елда Лионда (Франция) катнаша. 2015 елда Дюссельдорф, Германиядә университет клиникасында 1 айлык стажировка үтә. == Библиографиясе == 170 тән артык басма эше, 3 патент, 1 мәгълүматлар теркәү сертификаты == Бүләкләре == * 2014 — Татарстан Республикасының атказанган табибы; * 2014 — Хезмәт ветераны; * 2020 — Россия Федерациясе атказанган табибы; * 2023 — “Татарстан Республикасының студентлар хезмәт отрядлары хәрәкәтен үстерүгә шәхси өлеш керткән өчен” билгесе; * 2025 — “Татарстан Республикасының студентлар хезмәт отрядлары үсешенә зур өлеш керткән өчен” мактаулы билгесе; * 2025 — «Фидакарь хезмәт өчен» Татарстан Республикасы медале. ТР Сәламәтлек саклау министрлыгының Мактау грамоталары (2007, 2023), РФ Сәламәтлек саклау министрлыгының Мактау грамотасы (2014), РФ Дәүләт Думасы Мактау грамоталары (2023, 2025) белән бүләкләнгән. == Чыганаклар == * [https://www.drkbmzrt.ru/specialists/bajbikov-rashit-salihovich «Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгының балалар клиник хастаханәсе» дәүләт автоном сәламәтлек саклау учреждениесе] * [https://kazan-news.net/society/2015/06/17/68019.html Татарстан яңалыклары тасмасы] * [https://www.dissercat.com/content/edinyi-endovideokhirurgicheskii-dostup-v-diagnostike-i-lechenii-kistoznykh-zabolevanii-poche Диссертацияләр электрон китапханәсе] * [https://www.lvkgmu.ru/doxs/baibikov-rs.html Казан дәүләт медицина университетының чыгарылыш студентлары лигасы] * [https://minzdrav.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/1458562.htm БРКХ урологлары-андрологлары Лионда (Франция) халыкара конгресста чыгыш ясадылар] * [https://minzdrav.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/1537760.htm БРКХдә сирәк урологик оператив тыкшынуны уздырдылар] * [https://apastovo.ru/news/slamtlek/kazanda-katlauly-operaciia-iasauda-iaktasybyz-rasit-baibikov-katnaskan Казанда катлаулы операция ясауда якташыбыз Рәшит Байбиков катнашкан] * [https://www.xn--21-6kcdinftsfd0clp5a.xn--p1ai/2021/02/15/%D0%BF%D0%BE-%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%83-%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%86%D0%B0-%D1%81-%D1%87%D1%83%D0%B2%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D0%BC-%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B3%D0%B0/ «Республика. XXI век» журналында мәкалә]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Сылтамалар == https://www.drkbmzrt.ru/specialists/bajbikov-rashit-salihovich https://www.uroweb.ru/article/db-article-2283.html https://www.uroweb.ru/article/db-article-2282.html https://www.uroweb.ru/article/db-article-2122.html https://www.uroweb.ru/article/edinyi-i-odnotroakarnyi-retroperitoneoskopicheskie-dostupy-pri-lechenii-detei-s-prostymi-kistami-pochek https://www.uroweb.ru/article/odnotroakarnyi-retroperitoneoskopicheskii-dostup-v-lechenii-divertikula-chashechki-pochki-v-detskom-vozraste https://minzdrav.tatarstan.ru/index.htm/news/439546.htm https://minzdrav.tatarstan.ru/index.htm/news/635897.htm https://kazan-news.net/society/2015/06/17/68019.html https://www.dissercat.com/content/edinyi-endovideokhirurgicheskii-dostup-v-diagnostike-i-lechenii-kistoznykh-zabolevanii-poche https://minzdrav.tatarstan.ru/index.htm/news/1039564.htm https://www.lvkgmu.ru/doxs/baibikov-rs.html https://minzdrav.tatarstan.ru/index.htm/news/1458562.htm https://minzdrav.tatarstan.ru/index.htm/news/1537760.htm https://www.uroweb.ru/article/lechenie-neyrogennoy-disfunktsii-mochevogo-puzirya-i-vtorichnogo-enureza-u-detey-i-podrostkov https://www.uroweb.ru/article/zabitiy-mochetochnikoviy-stent-u-rebenka-mladshego-vozrasta https://kgma.info/ob_akademii/struktura_akademii1/faculty/kafedra_ultrazvukovoj_diagnostiki/sotrudniki_kafedry https://buinsk-tat.ru/news/vchera-segodnya-zavtra/nash-zemlyak-rashit-baybikov-poluchil-gosudarstvennuyu-nagradu-iz-ruk-rustama-minnikhanova https://ru.nagrady.by/persona/46202 http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&firstDoc=1&lastDoc=1&nd=102722484 https://minzdrav.tatarstan.ru/index.htm/news/1896646.htm https://www.республика21век.рф/2021/02/15/по-зову-сердца-с-чувством-долга{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://www.республика21век.рф/2020/11/05/горжусь-своей-деревней{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://kzn.ru/meriya/press-tsentr/novosti/v-den-semi-lyubvi-i-vernosti-v-kazani-chestvuyut-supruzheskie-pary {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220925184035/https://kzn.ru/meriya/press-tsentr/novosti/v-den-semi-lyubvi-i-vernosti-v-kazani-chestvuyut-supruzheskie-pary/ |date=2022-09-25 }} https://pmfz.expoforum.ru/wp-content/uploads/2023/01/razvitie-medicinskogo-turizma-na-primere-vedushhej-detskoj-kliniki-respubliki-tatarstan.pdf https://sntat.ru/news/igly-shpilki-businy-kak-igry-privodyat-yunyh-tatarstantsev-k-urologam-i-ginekologam-drkb-5795145 https://www.uroweb.ru/article/printsipi-podbora-terapii-enureza-u-detey-i-podrostkov-1 https://realnoevremya.ru/articles/290930-rashit-baybikov-my-lechim-detey-ne-eto-li-schaste https://minzdrav.tatarstan.ru/index.htm/news/2248909.htm https://minzdrav.tatarstan.ru/index.htm/news/2252765.htm https://minzdrav.tatarstan.ru/index.htm/news/2309125.htm https://rt-online.ru/news/priznanie-zaslug-17-maya-2025-goda https://www.business-gazeta.ru/article/669480 https://cyberleninka.ru/article/n/endoskopicheskaya-korrektsiya-puzyrno-mochetochnikovogo-refleksa-u-detey-differentsirovannyy-vybor-metoda-materiala-i-ego == Видео == https://vk.com/video234457642_456239037?list=29f24de850f75f86eb https://vk.com/wall234457642_321 https://vk.com/wall234457642_326 https://vkvideo.ru/video-25135129_456262679?t=11s https://vk.com/wall-25135129_111906 https://vk.com/wall234457642_328 [[Төркем:26 март көнне туганнар]] [[Төркем:1965 елда туганнар]] 9tytqrm1amktlbqyyq7yryh9q0d0mpk 0 927605 5839283 4649125 2026-05-04T01:48:39Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839283 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Руфат Эльдар улы Сафаров''' ([[11 октябрь]] [[1981 ел|1981]], Захмет, Зангибасар районы) — [[Әзербайҗан|Азәрбайҗан]] хокук яклаучысы һәм сәяси тоткын; элеккеге тикшерүче. Руфат Сафаров 2011–2015 елларда Зәрдәб районы прокуратурасында тикшерүче булып эшләгән.<ref name=":K">{{cite news|title=Rufat Safarov|work=|author=«The Institute for Human Rights»|newspaper=www.instituteforhumanrights.org|date=2025-05-10|url=https://www.instituteforhumanrights.org/team/rafat-safarov|accessdate=2025-05-10|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250513105859/https://www.instituteforhumanrights.org/team/rafat-safarov |date=2025-05-13 }}</ref> 2015 елның 20 декабрендә ул җәмәгатьчелеккә отставкага китүе турында игълан иткән, чөнки кешеләрнең хокуклары һәм ирекләре басып алынуына инде түзә алмаган. Бу вакыйгадан берничә вакыт соң, Генераль прокуратурага караган Кәмран Әлиев җитәкчелегендәге Коррупциягә каршы көрәш идарәсенең күрсәтмәсе белән аңа Азәрбайҗан Җинаять кодексының 311.3.2 маддәсе (ришвәт алу) нигезендә җинаять эше ачылган. 15 гыйнварда ул кулга алынган, һәм бер атнадан соң өйдә тоту шартларына күчерелгән. Өйдә тоту шартларында булса да, ул үзенең позициясен үзгәртмичә, хөкүмәтне тәнкыйтьләгән белдерүләрне дәвам иткән.<ref name=":HS11">{{cite news|title=Rüfət Səfərov: Ədalətli cəmiyyət uğrunda mücadilə etdiyimə qəti əminəm|author=Тапдыг Фархадоглы|work=[[Голос Америки]]|newspaper=www.amerikaninsesi.org|date=2024-12-04|url=https://www.amerikaninsesi.org/a/rufet_seferov/3508927.html|accessdate=2024-12-04|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> 2016 елның 8 сентябрендә Лянкяран шәһәре авыр җинаятьләр суды Руфат Сафаровны 9 елга төрмәгә хөкем иткән, һәм ул суд залында тоткарланган. 2 ел 6 ай тоткында булганнан соң, 2019 елның 16 мартында Азәрбайҗан Президентының амнистия фәрманы нигезендә ул иреккә чыгарылган. Иреккә чыкканнан соң, ул җәмәгать активисты буларак эшчәнлеген дәвам иткән, соңрак хокук яклаучы буларак эшләгән.<ref name=":K" /> 2020 елның июль аенда ул «Хокук яклау Чызыгы» исемле хокук яклау оешмасын оештырган һәм аның башкарма директоры булып эшләгән. Шул вакыттан бирле ул Азәрбайҗанда кеше хокукларын яклау өлкәсендә эшчәнлеген дәвам итә.<ref name=":K" /> 2024 елның декабрендә ул яңадан кулга алынган, аңа Азәрбайҗан Җинаять кодексының 127.2.3 (аңлы рәвештә җиңел тән җәрәхәте салу), 221.1 (хулиганлык) һәм 178.3.2 (күп күләмдә алдау) маддәләре нигезендә җинаять эше ачылган. Бу кулга алу, җирле һәм халыкара җәмгыять тарафыннан сәяси мотивлы дип танылган. Сафаров сүзләренә караганда, кеше хокукларын яклау эшчәнлеге өчен ул АКШның Дәүләт секретары Энтони Блинкеннан бүләк алырга тиеш булган, һәм аның бу бүләкне алуына комачаулау өчен кулга алынган.<ref name=":K" /> Хәзерге вакытта ул Баку шәһәренең Юстиция министрлыгының Пенитенциар хезмәтенең тикшерү изоляторында тотыла.<ref name=":K" /> == Тормыш hәм эшчәнлек == Руфат Сафаров [[1981 ел|1981 елның]] [[11 октябрь|11 октябрендә]] туган. Баку дәүләт университетының юридик факультетын тәмамлаган.<ref name=":S055">{{cite news|url=https://smdtaz.org/wp-content/uploads/2018/09/Vahid-Siyasi-Mahbus-Siyahisi-IQ-01.09.2018.pdf|title=AZƏRBAYCANDA SİYASİ MƏHBUSLARIN VAHİD SİYAHI - HESABATI|author=Azərbaycanda Siyasi Məhbusların Vahid Siyahısı üzrə İşçi Qrup|date=2024-12-04|newspaper=www.smdtaz.org|accessdate=2024-12-04|archiveurl=|archivedate=|language=az|url-status=live}}</ref> 2004–2011 елларда аграр хокук өлкәсендә юридик хезмәткәр булып Эчке эшләр министрлыгында эшләгән. Шул ук елларда "Агролизинг" Ачык акционерлык җәмгыятенең Күзәтү советы әгъзасы булган.<ref name=":S055" /> 2011 елда прокуратура органнарына эшкә алынган. 1 октябрь 2011 елда Зәрдәб районы прокуратурасында тикшерүче итеп билгеләнгән.<ref name=":S055" /> 2015 елның 21 декабрендә кешеләрнең хокуклары һәм азатлыклары бозылуына түзмәгәнлектән отставкага киткән. Иртәгәсе көнне аның йортында тикшерү уздырылган, аннары Баш прокуратурага карата коррупция белән көрәшү идарәсенең җитәкчесе Камран Әлиев тәкъдим итеп, аңа карата җинаять эше ачылган. 2016 елның 8 сентябрендә Ленкоран шәһәре авыр җинаятьләр судының хөкеме белән ул 9 елга төрмәгә ябуга хөкем ителгән.<ref name=":S055" /> 2 ел 6 ай тоткында булганнан соң, 2019 елның мартында иреккә чыгарылган.<ref name=":ƏFV">{{cite news|url=https://e-qanun.az/framework/41731|title=Məhкum edilmiş bir sıra şəxslərin əfv olunması haqqında Azərbaycan Prezidentinin 16 mart 2019-cu il tarixli Sərəncamı|author=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|date=2022-10-01|newspaper=www.e-qanun.az|accessdate=2022-10-01|archiveurl=|archivedate=|language=az|url-status=live}}</ref> 2020 елдан башлап хокук яклау эшчәнлеге белән шөгыльләнә. Ул "Хокук яклау Чызыгы" исемле хокук яклау оешмасын булдырган. 2024 елның декабрендә ул тагын кулга алынган. Хәзерге вакытта [[Бакы|Баку]] тикшерү изоляторында тотыла.<ref name=":H07">{{cite news|url=https://turan.az/az/siyaset/abs-rufet-seferovun-saxlanilmasi-ile-bagli-xeberden-narahatdir-787749|title=ABŞ Rüfət Səfərovun saxlanılması ilə bağlı xəbərdən narahatdır (video)|author=Alex Raufoğlu / [[Туран (информационное агентство)|Информационное Агентство «TURAN»]]|date=2024-12-04|newspaper=www.turan.az|accessdate=2024-12-04|archiveurl=|archivedate=|language=az|url-status=live}}</ref><ref name=":H11">{{cite news|url=https://turan.az/az/siyaset/siyasetciler-rseferov-baresinde-cinayet-isini-pisleyirler-787789|title=Siyasətçilər R.Səfərov barəsində cinayət işini pisləyirlər|author=[[Туран (информационное агентство)|Информационное Агентство «TURAN»]]|date=2024-12-04|newspaper=www.turan.az|accessdate=2024-12-04|archiveurl=|archivedate=|language=az|url-status=live}}</ref> 2024 елның декабрендә [[Америка Кушма Штатлары|АКШның Дәүләт секретаре]] Энтони Блинкен аны АКШ дәүләт департаментының кеше хокукларын яклау премиясе белән бүләкләгән.<ref name=":M2">{{cite news|url=https://www.state.gov/2024-human-rights-defender-award-recipients-announced/#:~:text=The%20award%20honors%20eight%20courageous,and%20impact%20in%20their%20work.|title=2024 Human Rights Defender Award Recipients Announced|author=[[Государственный департамент США]]|date=2024-12-04|newspaper=www.state.gov|accessdate=2024-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241210223312/https://www.state.gov/2024-human-rights-defender-award-recipients-announced/#:~:text=The%20award%20honors%20eight%20courageous,and%20impact%20in%20their%20work.|archivedate=2024-12-10|language=en|url-status=live}}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} dblkuh6cyzq2175akdftxkgwsq1m9l6 0 931116 5839355 4671747 2026-05-04T08:04:24Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839355 wikitext text/x-wiki {{Язучы |Исем = Саят Камшыгер |Оригинал телендә = |Фото = Саят Камшыгер.jpg |Киңлек = |Рәсем язуы = |Тугач бирелгән исеме = {{lang-kk|Саят Қамшыгер}} |Псевдонимнар = |Туу датасы = 1.05.1978 |Туу урыны = [[СССР]], [[Казакъ ССР]], [[Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе]], {{Туу җире| Жарма районы|Жарма районында}}, [[Кезеңсу]] |Үлем датасы = |Үлем урыны = |Ватандашлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байраклаштыру|Казакъстан}} |Эшчәнлек төре = шагыйрь, тәрҗемәче, журналист |Иҗат итү еллары = 1999—{{х.в.}} |Юнәлеш = шигърият |Жанр = шигырь |Иҗат итү теле = [[казакъ теле]] |Дебют = «''Сары гүл''» ([[2001]], «Жазушы») |Премияләр = |Бүләкләр = [[Файл:KZ Excellent kultural.jpg|30px|КР Мәдәният отличнигы]] |Имза = |Сайт = [https://vk.com/id277910728 Саят Камшыгер] }} '''Саят Камшыгер''' ({{lang-kk|Саят Қамшыгер}}; ''[[1978 ел]]ның [[1 май|1 мае]], [[СССР]], [[Казакъ ССР]], [[Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе]], Жарма районы, [[Кезеңсу]]'') ― шагыйрь, тәрҗемәче, журналист. [[Казакъстан язучылар берлеге|Казакъстан Язучылар берлеге]] әгъзасы. «Алтын сақа» балалар нәшриятының баш мөхәррире. «Серпер» республика яшьләр премисе лауреаты. Казакъстан Республикасының Мәдәният отличнигы. == Тәрҗемәи хәле == {{External media |рәсем1=[https://psv4.userapi.com/s/v1/d/76iCBo8J6DYQ3QINH-5ulhx-3QDMYh-tpNTgLwxvdH4M77N0FlqpyLX5CzeZt1jvaWX9rUAbRYccNAF_zCEPl30ajI3zU8vn0V514hM7RCU4hzSVtcFA0A/file_photoreport3_print_8099039_5755462.jpg [[Рөстәм Миңнеханов|Р. Н. Миңнеханов]] белән [[Казан]]да, Шигырь бәйрәмендә].}} [[Файл:Sayat Kamshyger (2022-04-26).JPG|200px|thumb|right|Саят Камшыгер Габдулла Тукайның туган көнендә Муса Җәлил исемендәге Татар опера һәм балет театры бинасындагы һәйкәл янында Шигърият бәйрәме вакытында.]] 1978 елның 1 маенда Казакъстанның [[Симәй өлкәсе (Казакъстан) |Симәй]] (1997 елдан [[Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе |Көнчыгыш Казакъстан]]) өлкәсенең {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Жарма районы| Жарма| d| Q2726381}} (1972―1997 елларда [[Чар районы|Чар]]) районы [[Кезеңсу]] авылында туган. 1999 елда Алматыда [[Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты]]ның казакъ филологиясе факультетын бик яхшыга тәмамлаган. 1999―2000 елларда М. Базарбаев исемендәге 2138нче гимназиядә, 2000―2004 елларда казакъ теле һәм әдәбиятын тирәнтен өйрәнүче республика мәктәп-интернатында укытучы, 2003―2004 елларда «Кайнар» университетында өлкән укытучы, 2001―2005 елларда [[Мохтар Әвәзов|М. О. Әвәзов]] исемендәге {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Мохтар Әвәзов исемендәге Әдәбият һәм сәнгать институты |Әдәбият һәм сәнгать институтында|d| Q67059615}} гыйльми хезмәткәр, 2005―2013 елларда [[Казакъстан Язучылар берлеге]] идарәсендә әдәби консультант, 2013―2018 елларда «Мөлдір бұлақ» (Чиста инеш) балалар журналының баш мөхәррир урынбасары булып эшләгән<ref>[https://moldir-bulak.kz/zhurnal-turaly/ Журнал туралы — "Мөлдір бұлақ" жас зиялыларға арналған танымдық журнал]{{ref-kk}}</ref>. 1996 елда «Поэзия көктемі» (Шигърият язы) шигырь бәйгесе ({{Тәрҗемә ителмәгән 5|Мүшәйра|мүшәйра|d|Q3635468}}), 1998 елда {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Жулдыз (журнал)|«Жұлдыз»|d|Q4181588}} журналы тарафыннан оештырылган «Алаш және рух» (Алаш һәм рух) бәйгесе җиңүчесе. Яшь шагыйрьләрнең Артыгали Ибраев исемендәге бәйгесе призеры. «Шабыт» халыкара фестивале, [[Әфганстан сугышы|Әфган сугышы]] ветераннарына багышланган бәйге (мүшәйра), [[Астана]]ның 10 еллыгына багышланган республика бәйгесе җиңүчесе<ref>[https://kray.shqolibrary.kz/саят-қамшыгер/ Саят Қамшыгер.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Восточно-Казахстанская областная детско-юношеская библиотека</ref>. 2016 елдан башлап әдәби тәрҗемә белән актив шөгыльләнә. Башкорт язучысы [[Айгиз Баймөхәммәтов]]ның «Калдырма, әнкәй!» (Тастамашы, ана!, 2018), «Әкиятсез балачак» (Ертегісіз өткен балалық, 2019), «Урам балалары» (Көше балалары) әсәрләрен [[казакъ теле]]нә тәрҗемә иткән<ref>[https://kulturarb.ru/ru/news/kazahskij-poet-sayat-kamshyger-posetil-nacionalnuyu-biblioteku-rb?ysclid=mij2kzshbu916108482 Казахский поэт Саят Камшыгер посетил Национальную библиотеку РБ.] Культурный мир Башкортостана, 18.05.2018</ref>. «Әкиятсез балачак» китабы «Самга» нәшриятында 2 мең данә тираж белән басылып чыккан<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/kazahstanda-bashkort-yazuchysy-aygiz-baym-h-mm-tovny-kitaby-d-nya-k-rg-n Казахстанда башкорт язучысы Айгиз Баймөхәммәтовның китабы дөнья күргән.] [[Татар-информ]], 13.05.2019</ref>. Кыргыз әдипләре [[Нурлан Калыбеков]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Калчоро Көкүлов|Калчоро Көкүлов|d|Q13170793}}, Нурзат Мокенов, Улукбек Омокеев, Кыял Тажиева, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Эрнис Талканов|Эрнис Талканов|d|Q25601322}} шигырьләрен һәм татар язучысы [[Ркаил Зәйдулла]] хикәяләрен казакъ теленә тәрҗемә иткән. Балалар өчен чыккан китаплары бар («Менің алғашқы кітабым», «Менің сүйікті әліппем», «Менің алғашқы танымым»). Шагыйрьнең күп шигырьләренә җырлар язылган. [[Казан]]да нәшер ителүче [[«Идел» журналы|«Идел»]] журналының 2021 елгы декабрь санында «Кәгъбәнең нәни кошлары» исеме астында Саят Камшыгер шигырьләре татарча басылган ([[Ленар Шәех]] тәрҗемәсендә). == Шигырь җыентыклары == * [[2001 ел|2001]] ― «Сары гүл» («Сары гөл»); * 2008 ― «Жүректегі ағыстар» («Йөрәктәге агышлар»); * «Жүрегімде жұлдыз бар» («Йөрәгемдә йолдыз бар»); * «Биші қайыңдар» («Биюче каеннар») һ.б.<ref>[https://altainews.kz/ru/rubriki/novosti/65092-tvorcheskij-vecher-s-sajatom-kamshygerom-pojezija-perevody-i-vazhnye-socialnye-temy.html Творческий вечер с Саятом Камшыгером: поэзия, переводы и важные социальные темы.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} altainews.kz, 10.10.2025</ref> == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * «Серпер» яшьләр премиясе лауреаты<ref>[https://kray.shqolibrary.kz/саят-қамшыгер/ Саят Қамшыгер.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Краеведение Восточного-Казахстана</ref> * «Хазар шиир ақшамлары» ([[Төркия]]), «Шиир шөлені» (Төркия), «Мост Дружбы» ([[Кыргызстан]]) халыкара фестивальләре лауреаты. * «Алаш» халыкара әдәби премиясе лауреаты. * Казакъстан Республикасы мәдәнияте һәм мәгълүмат өлкәсендә аерымлык билгесе белән билгеләнгән. == Шәхси тормышы == Гаиләле. Хатыны ― филология докторы, Жургенов исемендәге Казакъ милли сәнгать академиясе доценты Алия Бияздыкова. Улы бар. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://nikbara.ru/2023/02/10/новый-успех-издательства-айар-книга/?ysclid=mij4k906yo733165336 Саят Камшыгер.] На сайте imena.pushkinlibrary.kz {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Камшыгер, Саят}} [[Төркем:Казакъстан язучылары]] [[Төркем:Казакъстан журналистлары]] [[Төркем:Казакъ милли педагогика университетын тәмамлаучылар]] e1s5hzha4kekb141f2zakhmzm19faxm 0 1140778 5839213 5513679 2026-05-03T15:48:57Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839213 wikitext text/x-wiki [[Файл:Peace symbol (fixed width).svg|thumb|Пацифистик символ ([[пацифик]])]] [[Файл:Broken_rifle.svg|мини|250пкс| «Сынган мылтык»: 1931 елдан башлап сәяси антимилитаристларның һәм хәрби хезмәттән баш тартучыларның халыкара «Сугыш дошманнары интернационалы» оешмасы логотибы буларак кулланыла]] [[Файл:Die In.jpg|thumb|right|250пкс|2003 елда [[Шеффилд]]та, [[Бөекбритания]]дә [[Гыйрак]]тагы [[сугыш|хәрби хәрәкәтләргә]] каршы демонстрация]] '''Пацифизм''' ({{lang-la|pacificus}} — [[тынычлык]] коручы; ''pax'' — тынычлык, ә ''facio'' — ясыйм) — көч куллану һәм [[сугыш]]ларны бөтенләй юкка чыгаруны үзенең төп максаты итеп куйган [[идеология]]. Пацифизмга көч кулланмау, көч кулланмыйча каршылык күрсәтү, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|гражданлык буйсынмау||ru|Гражданское неповиновение}}, [[корал]]лардан баш тарту һәм аларны контрольдә тоту, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|демилитаризация||ru|Демилитаризация}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|антимилитаризм||ru|Антимилитаризм}}, шулай ук [[сугыш]]ка һәм [[атом-төш коралы]]на каршы хәрәкәтләр керә. Алар еш кына пацифизм белән тыгыз бәйләнештә булып, аның белән үрелеп китәләр. '''Пацифистик хәрәкәт''', яки '''[[тынычлык]] өчен хәрәкәт''' — [[Сәясәт|сәяси]] [[низаг|конфликтларны]] хәрби ысуллар ярдәмендә хәл итүгә каршы торучы [[сугыш]]ка каршы [[җәмгыять|иҗтимагый]] хәрәкәт; ул, аерым алганда, мондый методларның [[Әхлаксызлык|әхлаксызлыгын]] гаепли һәм тәнкыйтьли.<ref>Политология. Словарь. — {{М}}: [[РГУ]]. В. Н. Коновалов. 2010.</ref> Принципиаль пацифистлар һәрбер сугышны хөкем итәләр, сугышларның кануни, милли-азатлык, изге һәм башка төрле булу мөмкинлеген бөтенләй кире кагалар. == Тарих == === Христианлык пацифизмы === [[Файл:The Deserter.jpg|thumb|right|250пкс|Боурдмен Робинсон — ''Дезертир'', 1916 ел. [[Беренче бөтендөнья сугышы]] чоры карикатурасы. [[Гайсә пәйгамбәр|Гайсә]]не барлык сугышучы дәүләтләрнең хәрбиләре атып үтерә.]] Беренче [[христианнар]] арасында пацифистлар да очрый иде. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Яңа Гаһедтә||ru|Новый Завет}} хәрби хезмәт турыдан-туры хөкем ителмәсә дә (бу диндар йөзбашы, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Яхъя Пәйгамбәр||ru|Иоанн Креститель}} янына чукынырга килгән сугышчылар, йөзбашы Корнилий һәм башкалар мисалында күренә), христианнарның бер өлеше хәрби хезмәттән кача алган. Моның сәбәпләре — [[Рим империясе|Рим]] [[гаскәр]]ендәге әхлакый таркаулык, шулай ук хәрби тормыш белән бәйле [[мәҗүси]] йолаларда катнашырга теләмәү булган. Шул ук вакытта кайбер иртә христиан язучылары [[тынычлык]] яклы пацифистик позициядә торганнар. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Иустин Шәһит||ru|Иустин Философ}} болай дип язган: «Һәм без, элек бер-беребезне үтергән кешеләр, хәзер дошманнар белән дошманлашмыйбыз гына түгел, ә ялганламаска һәм сорау алучыларны алдамаска дип, шатланып [[Гайсә]]не таныйбыз һәм үләбез». Пацифизмның иң ачык чагылышы — {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Тертуллианның||ru|Третуллиан}} {{Тәрҗемә ителмәгән 5|монтанистлар||ru|Монтанизм}} сектасына күчкәннән соң язгылган {{Тәрҗемә ителмәгән 5|«Сугышчы таҗы турында»||ru|О венце воина}} трактаты. Ләкин пацифизм иртә [[христиан чиркәве]]ндә өстенлек итүче юнәлеш булмаган. Шунысы игътибарга лаек: христиан чиркәвендә берәр әгъзаны сугышчы булганы өчен чиркәүдән куып чыгару яки епитимья салу турында бер генә дә билгеле чыганак юк. Вакыт үтү белән күбрәк христианнар хәрби хезмәтне сайлый башлаган. Марк Аврелий заманында алар инде [[Рим империясе|Рим]] гаскәренең XII «Яшенле» (Молниеносный) легионы составына кергәннәр, ә {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Диоклетиан||ru|Диоклетиан}} чорында императорның шәхси сакчылары булганнар. [[Бөек Константин]] чорында христианнар дәүләт хакимиятен алгач, пацифизм чиркәү фикере һәм практикасы өлкәсеннән бөтенләй диярлек юкка чыккан. Ләкин христианнарның күпчелеге «гадел» көч куллану идеясен кабул иткәч тә, пацифизм үлмәгән. Беренче һәм икенче [[меңьеллык]]лар чигендә [[Франция патшалыгы]]ндагы Клюни монастыренда «[[Ходай|Алла]] тынычлыгын» урнаштыру хәрәкәте башланган. [[Крестьяннар]]дан алып [[патша]]га кадәр барысы да хәрби хәрәкәтләрне беренче булып башламаска һәм коралсызларга карата көч кулланудан тыелырга ант иткәннәр. Пацифизмны рәсми чиркәүне тәнкыйтьләүчеләр — {{Тәрҗемә ителмәгән 5|катарлар||ru|Катары}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|вальденслар||ru|Вальденсы}}, өченче дәрәҗә {{Тәрҗемә ителмәгән 5|францисканнар||ru|Францисканцы}}, шулай ук {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Пётр Хельчицкий||ru|Хельчицкий, Петр}} тарафдарлары булган {{Тәрҗемә ителмәгән 5|гуситлар||ru|Гуситы}} эзлекле рәвештә яклаган. Танылган христиан гуманисты Эразм Роттердамский да сугышларга каршы чыгыш ясаган. [[Реформация]] канкойгыч дини сугышларга китергән. Аларга каршы {{Тәрҗемә ителмәгән 5|анабаптистларның||ru|Анабаптизм}} тыныч юнәлеше чыгыш ясаган, алар христианның сугышта гына түгел, хәтта сәясәттә дә катнашуын кире какканнар. Шулай ук [[XVII гасыр]] уртасында барлыкка килгән {{Тәрҗемә ителмәгән 5|квакерлар||ru|Квакеры}} да эзлекле (принципиаль) пацифистлар булган. [[1708 ел]]да {{Тәрҗемә ителмәгән 5|«Туганнар чиркәвен»||ru|Данкеры}} оештырган Александр Мак ярдәмендә пацифизм {{Тәрҗемә ителмәгән 5|пиетизмның||ru|Пиетизм}} аерылгысыз өлешенә әверелгән. === XIX гасырның оешкан пацифизмы === [[Көнбатыш]]та беренче пацифистик оешмалар [[Англия]]дә һәм [[АКШ]]та [[Наполеон сугышлары]]ннан соң (1815-16 елларда) «[[тынычлык]] дуслары җәмгыятьләре» рәвешендә барлыкка килә. Аларның беренче нигезләүчеләре {{Тәрҗемә ителмәгән 5|квакерлар||ru|Квакеры}} иде, тик соңыннан бу хәрәкәт [[Ауропа]]ның барлык илләре буйлап та, аннан читтә дә тарала һәм [[дин]]гә, [[фирка]]ләргә багланышсыз сугышка каршы хәрәкәткә әйләнә. 1867 елда халыкара {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Тынычлык һәм ирек лигасы||ru|Лига мира и свободы}} булдырыла. 1880 еллар ахыры — 1890 еллар башында хәрәкәт киң таралыш ала. 1889 елда [[Париж]]дагы бөтендөнья күргәзмәсендә 1 нче халыкара тынычлык дуслары корылтае җыела; бу вакыйгадан башлап алар ел саен җыелачаклар. Пацифистларның халыкара корылтайлары күп тапкырлар [[сугыш]]ларны тыю, гомуми коралсызлануны тормышка ашыру, [[дәүләт]]ләр арасында барлыкка килә торган бәхәсләрне халыкара {{Тәрҗемә ителмәгән 5|арбитраж мәхкәмәләрендә||ru|Третейский суд}} рөхсәт итү тәкъдимнәре белән чыгыш ясады. [[XX гасыр]] башында пацифизмның иң күренекле эшлеклеләре арасында [[Фредерик Пасси]], [[Берта Зутнер]] һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Уильям Стэд||ru|Стед, Уильям Томас}} аерым урын алып торганнар. === Социалистлар === Пацифизм тарафдарлары арасында күп кенә [[Социализм|социалистлар]] һәм [[Анархизм|анархистлар]] була. Ләкин сугышка мөнәсәбәт мәсьәләсендә алар арасында бердәмлек юк иде. Әйтик, 1877—1878 еллардагы рус-төрек сугышы вакытында Кропоткин һәм Степняк-Кравчинский кебек рус социалистлары [[Русия]]не хуплыйлар, шул ук вакытта [[Карл Маркс]] Русиягә каршы позициядә тора. Тик анархистларның бик кечкенә өлеше генә Русиягә дә, [[Госманлы империясе|Төркиягә]] дә каршы чыкты; алар үз позицияләрен Шарль Перрон (Женева), Джеймс Гильом (Невшатель), Карло Кафиеро (Италия), [[Николай Жуковский]] (Женевадагы рус эмигранты) һәм Элизе Реклю тарафыннан язылган манифестта нигезләделәр. 1860 елларда {{Тәрҗемә ителмәгән 5|I Интернационал||ru|Первый интернационал}} съездларында ''«эшчеләр җитештерүне туктатса гына да, хөкүмәтләрнең теләсә кайсы хәрби эшчәнлеге тукталып калырга мөмкин»'' дигән фикер алга сөрелде. 1891-92 елларда [[II Интернационал]] съездларында [[Нидерланд]] анархисты Д. Ньивенхёйс бу фикергә охшаш тәкъдим белән ике тапкыр чыгыш ясады. Ул сугыш килеп чыккан очракта чит илләрдә гомуми {{Тәрҗемә ителмәгән 5|забастовка||ru|Забастовка}} белән җавап бирергә, ә кызыксынган дәүләтләрдә махсус «хәрби забастовка» игълан итәргә тәкъдим итте. Әмма ике тапкыр да, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Бебель||ru|Бебель, Август}} һәм Либкнехт кебек авторитетлар тәэсирендә, бу тәкъдим кире кагылды. 1910 елда [[Копенгаген]]да II Интернационал корылтае шулай ук Вайян һәм Хардиның сугыш вакытында җитештерүнең хәрби эш белән бәйле барлык тармакларында забастовка үткәрү тәкъдимен кабул итүдән баш тартты һәм милитаризмга каршы парламент көрәшен хуплавын белдерде. === Толстойчылык === {{Цитата|«Хәрби әзерлекләргә акча бирмәгез, хәрби хезмәткә кермәгез, әгәр анда булсагыз, аннан китегез. Бу бит шундый җиңел һәм гади».|автор=[[Лев Толстой]]}} [[Русия империясе]]ндә пацифизмның таралуы күбесенчә [[Лев Толстой]] тәгълиматы белән бәйле иде. Толстой рәсми конфессияләр, аерым алганда [[православие]] тарафыннан бозылмаган һәм үзгәртелмәгән христианлыкның башлангыч догматларын ихлас күңелдән кабул итүнең мөһимлеген ассызыклый. Ул бигрәк тә кеше үтерү һәм көч куллануны тыюны, моны хәтта дәүләт мәнфәгатьләре таләп итсә дә, тайпылышсыз үтәүнең мөһимлегенә игътибар итә. === Духоборлар === 1890 елларда {{Тәрҗемә ителмәгән 5|духоборлар||ru|Духоборы}} сектасы әгъзалары катгый пацифизм принцибына кире кайталар. Бу хәрәкәт [[Кавказ]] артындагы барлык духобор җәмгыятьләрен колачлады: алар солдатларны хезмәттән баш тартырга күндерәләр, үзләренең ополчение һәм запас билетларын кире кайтаралар, булган [[корал]]ларын җыеп, мәйданнарда яндыралар. Бу хәрәкәт кырыс репрессияләргә, духоборларны Кавказ артының ерак җирләренә күчерүгә китерә. 1898 елда, озак эзләнүләрдән соң, аларга ярдәм иткән толстойчылар һәм [[Америка]] квакерлары булышлыгында, 8000гә якын духобор [[Канада]]га күченеп китә. Алар анда да түбәндәге позициядә калалар: «[[Сугыш]]тан һәм мал суюдан — дөньядагы бөтен явызлык; сугыштан — күпләп, мал суюдан — ваклап». === ССРБда пацифизм === [[Советлар Союзы]]ның тынычлыкка һәм коралсызлануга юнәлтелгән рәсми курсы гражданнарның «Ватанны саклау бурычын» үтәргә әзер булуына нигезләнгән иде. Шул сәбәпле, [[армия]]гә, авиациягә, флотка һәм гомумән хәрби хезмәткә карата тискәре мөнәсәбәт белдергән гражданнар «антисоциаль» һәм «антисовет» элементлар буларак эзәрлекләнә иде. 1960 еллардан башлап, бу, беренче чиратта, яшьләр {{Тәрҗемә ителмәгән 5|субкультуралары||ru|Субкультура}} вәкилләре, аерым алганда, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|хиппилар||ru|Хиппи}} иде. [[РСФСР]] һәм башка союз республикаларының җинаять кодексларында пацифизм [[пропаганда]]сы турында махсус маддәләр булмаса да, пацифистлар башка «туры килгән» маддәләр буенча җаваплылыкка тартыла иде: * «Тунеядство»; * «Хәрби хезмәттән качу»; * «Явыз хулиганлык»; * «Антисовет пропагандасы һәм агитациясе»; * «Дәүләт һәм җәмгыять төзелешенә яла ягу». === Хәзерге заман === Пацифистларның эшчәнлеге нәтиҗәсендә хәрби хезмәт бурычы гамәлдә булган күп кенә [[дәүләт]]ләрнең һәм [[ил]]ләрнең кануннарында аны альтернатив граждан хезмәте белән алыштыру мөмкинлеге каралган. Пацифистлар [[сугыш]]ка һәм көч куллануга каршы төрле протест формаларын кулланалар, шул исәптән «Die-in» (үлемне имитацияләү) кебек гадәти булмаган ысулларны да. == Тәнкыйть == Пацифизм төрле яклардан тәнкыйтьләнә. [[Икътисад]] фәннәре буенча 2005 елгы [[Нобель премиясе]] лауреаты Роберт Ауман болай дип аңлата: {{Цитата|«Агрессор үз ысулларының нәтиҗәле булуын күрсә, ул аларны куллануын дәвам итә һәм тагын да яңа-яңа таләпләр куя. Әгәр агрессор катгый каршылыкка очраса, ул үз алымнарын яңадан карый. Пацифизм сугышка китерә, чөнки ул теге яки бу дәүләттә идеологиягә әверелә икән, әлеге дәүләт агрессор кагыйдәләре буенча уйный башлый».|автор=}} [[Протестантлык|Протестант]] [[Дин белеме|теологы]] һәм [[фәлсәфә]]чесе Райнхольд Нибур болай дип язган: * «примитив христиан морализмы мәгънәсез һәм буталчыклыкка китерә»; * «[[тарих]]та без гаепсез булып кына гамәл кыла алабыз дип санарга ярамый»; * «тирания золымын кайчак [[сугыш]] юлы белән генә юк итәргә була, ә сентименталь иллюзияләр тирания алдында капитуляциягә китерә»; * «пацифистларның [[кеше]] табигате турындагы күзаллаулары тулысынча иллюзияләргә корылган, ә христианнар [[цивилизация]] терәкләрен сакларга тиеш»; * «пацифизм тарихның трагизмга нигезләнгән асылын аңламый». == Ислам һәм пацифизм == Гомумән алганда, [[ислам]] тынычлык һәм гаделлекне югары бәяли, ләкин ул пацифизмның абсолют формасы булып тормый: дин [[тынычлык]]ка өстенлек бирүнең кирәклеген ассызыклый, шул ук вакытта үз-үзеңне саклау хокукын таный һәм сугыш котылгысыз булган очракта аны алып бару өчен катгый кагыйдәләр билгели. Ислам традициясе эчендә төрле агымнар бар — мәсәлән, [[суфичылык]] тәгълиматы еш кына көч кулланмауга һәм эчке рухи дөньяга игътибар итүгә омтыла. Башка агымнар исә «гадел сугыш» төшенчәсе турында күбрәк сөйлиләр. Кайбер галимнәр шулай ук «ислам» сүзенең этимологик яктан «сәлам» — «[[тынычлык]]» сүзе белән бәйле булуын билгеләп үтәләр, шуңа күрә күп кенә авторлар диннең тынычлык сөючән якларын ассызыклыйлар. == Шулай ук карагыз == * [[Кешелек]] * [[Тынычлык өчен Нобель премиясе]] * [[Сугыш]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * [[Лев Толстой]] [[:s:Царство Божие внутри вас (Толстой)|«Царство Божие внутри вас» (1890—93 гг.)]] * [[Лев Толстой]] [http://tolstoy-lit.ru/tolstoy/chernoviki/k-italyancam.htm «К итальянцам» (1896 г.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241214032032/http://tolstoy-lit.ru/tolstoy/chernoviki/k-italyancam.htm |date=2024-12-14 }} * [[Толстой, Лев Николаевич|Лев Толстой]] [[:s:Одумайтесь (Толстой)|«Одумайтесь!» (1904 г.)]] * [[Лев Толстой]] [http://az.lib.ru/t/tolstoj_lew_nikolaewich/text_1230.shtml «Закон насилия и закон любви» (1908 г.)] * {{книга|автор= Лев Толстой|заглавие= Не могу молчать: Статьи о войне, насилии, любви, безверии и непротивлении злу. | ответственный = с предисловием [[Басинский, Павел Валерьевич|П. В. Басинского]]|место=М.|издательство= [[Альпина Паблишер]] |год=2022|страниц= 332| ISBN = 978-5-9614-8099-3|ref= Лев Толстой}} * [[Швейцер, Альберт|А. Швейцер]] [http://community.livejournal.com/pacificum/7491.html о Мо-Цзы и Лао-Цзы] — из статьи «Христианство и мировые религии» * [[Гусев, Николай Николаевич (литературовед)|Н. Н. Гусев]] [http://community.livejournal.com/pacificum/7791.html «Отношение первых христиан к войне»] * ''П. Брок'' [https://web.archive.org/web/20140908015935/http://www.nekij.info/Links/Library/Sborniki/Books/Nenasilie%20kak%20mirovozrenie%20i%20obraz%20zhizni/Brok.html «Отношение к ненасилию в пацифистских сектах в средние века и раннее новое время»] // «Ненасилие как мировоззрение и образ жизни», М.: ИВИ РАН, 2000. * Эразм Роттердамский [http://www.krotov.info/library/26_ae/aera/zm_01.htm «Жалоба мира» (1517 г.)] * Б. фон Зуттнер [http://az.lib.ru/z/zuttner_b_f/ «Долой оружие!» (1889 г.)] * М. А. Поповский «Русские мужики рассказывают. Последователи Л. Н. Толстого в Советском Союзе 1918—1977». L., 1983 * П. В. Веригин [[:s:Декларация братской жизни|«Декларация братской жизни» (1898 г.)]] * П. И. Бирюков [http://az.lib.ru/t/tolstoj_lew_nikolaewich/text_1570.shtml «Гонение на христиан в России в 1895 г.»] — о [[духоборы|духоборах]] * ''Н. Н. Молчанов'' [http://www.nekij.info/Links/Library/Raznoe/Books/Vojna%20vojne.html «Война войне»]{{Недоступная ссылка|date=Ноябрь 2018 |bot=InternetArchiveBot }} — фрагмент из книги «Жан Жорес» (ЖЗЛ), М., 1986 * [https://web.archive.org/web/20140908041609/http://www.nekij.info/Links/Library/Kvakery/Books/Nobelevskaja_premija_mira.html «Нобелевская премия мира 1947 года»] — о [[квакеры|квакерах]] * [http://community.livejournal.com/pacificum/36017.html «Почему Свидетели Иеговы не участвуют в войнах?»] // «Сторожевая Башня», 1 июля 2008. * ''Д. Хайнц'' [https://web.archive.org/web/20140908020114/http://www.nekij.info/Links/Library/Sborniki/Books/Nenasilie%20kak%20mirovozrenie%20i%20obraz%20zhizni/Heinz.html «Адвентисты седьмого дня и отказ от участия в военных действиях: историческая перспектива»] // «Ненасилие как мировоззрение и образ жизни». — М.: ИВИ РАН, 2000. * ''У. Саватский'' [http://krotov.info/library/05_d/ol/giy_4.htm «Протестанты-пацифисты в Советской России в межвоенный период»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330052741/http://www.krotov.info/library/05_d/ol/giy_4.htm |date=2010-03-30 }} // «Долгий путь российского пацифизма», М.: ИВИ РАН, 1997. * Архимандрит Спиридон (Кисляков) [http://www.krotov.info/library/11_k/is/lyakov.htm «Исповедь священника перед церковью» (1916 г.)] * ''М. и Л. Цвик'' [http://www.krotov.info/history/19/1890_10_2/1887dey.htm «Дороти Дей, пророк пацифизма в Католической Церкви»] * [http://www.krotov.info/spravki/persons/20person/1988gaff.htm «Биография»] [[Абдул Гаффар-хан|Хана Абдул Гаффар-хана]] — ненасилие и [[ислам]]. * Б. Рассел [http://www.krotov.info/lib_sec/17_r/ras/rass_14.htm#2 «Автобиография»] // «[[Иностранная литература]]», 2000, № 12 * ''Т. И. Телюкова'' [http://community.livejournal.com/pacificum/21297.html «Московская группа „Доверие“»] — см. [[Группа за установление доверия между СССР и США]] === Тикшеренүләр === * Ф. Дайсон. Оружие и надежда. — М.: Прогресс, 1990. * Пацифизм в истории: идеи и движения мира / отв. ред. А. О. Чубарьян. — М.: Институт всеобщей истории РАН, 1997. — 289 с. * Долгий путь российского пацифизма / отв. ред. Т. А. Павлова. — М.: Институт всеобщей истории РАН, 1997. — 374 с. * Сдвижков Д. А. Против „железа и крови“. Пацифизм в Германской империи. — М.: Институт всеобщей истории РАН, 1999. — 332 с. * Гленн Д. Пейдж. Общество без убийства: возможно ли это? / пер. с англ. А. Старцевой, В. Смирнова. — СПб.: Издательство Санкт-Петербургского государственного университета, 2005. [[Төркем:Җәмгыять]] [[Төркем:Тарих]] [[Төркем:Сугыш]] [[Төркем:Идеология]] [[Төркем:Фәлсәфә]] njxr43egu92xx7salgwr8zxe77e2ahl 0 1390604 5839279 5792213 2026-05-03T23:48:37Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839279 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Ришат Гомәров | рәсем = Р.В.Гумеров.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Ришат Вахит улы Гомәров | һөнәр = рәссам | туу датасы = 27.10.1960 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Әлмәт районы|Әлмәт районында}}, [[Түбән Мактама]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/> {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = Вахит Сәрвәретдин улы | әни = Сылубикә Фәтхетдин кызы | ир = | хатын = Фрахия | балалар = Лениза, Диләрә | кул кую = | бүләк һәм премияләр = | сайт = [https://vk.com/id711335783 Ришат Гумеров] | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Гомәров}} '''Ришат Гомәров''', Ришат Вахит улы Гомәров (''Ришат Вахитович Гумеров, [[1960 ел]]ның [[27 октябрь|27 октябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Әлмәт районы]], [[Түбән Мактама]]'') ― рәссам, декоратив-гамәли сәнгать остасы. [[Татарстан Республикасы Рәссамнар берлеге|Татарстан]] (2004 елдан) һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Россия Рәссамнар берлеге|Россия|d |Q4430593}} (2015 елдан) Рәссамнар берлекләре әгъзасы<ref name=":1" />. == Тәрҗемәи хәле == {{External media |рәсем1=[https://vk.com/wall-210472732_12020?ysclid=ml8a7x1nn896971921 Кайбер картиналары]}} 1960 елның 27 октябрендә <ref>[https://vk.com/wall-210472732_12020?ysclid=ml8a7x1nn896971921 27 октября 1960 годародился Ришат Вахитович Гумеров.] Мир изобразительного искусства Вконтакте, 27.10.2024{{ref-ru}}</ref> Татарстан АССР [[Әлмәт районы]] [[Түбән Мактама]] авылында (1966 елдан [[штб]]) өч балалы нефтьче гаиләсендә туган. Әтисе Вахит Сәрвәретдин улы [[Әлмәтнефть|Әлмәт ягында нефть]] ятмалары табылгач, бирегә күчеп эшләүчеләрдән, төзелештә эретеп ябыштыручы, бригадир булып эшләгән. Әнисе Сылубикә Фәтхетдин кызы [[Актаныш районы]] [[Иске Кормаш (Татарстан)|Иске Кормаш]] авылыннан. Апасы Тәслия, сеңлесе Римма<ref name=":0" />. Әлмәтнең 1нче санлы мәктәбендә 8нче сыйныфны тәмамлаганнан соң, [[Лениногорск музыка-сәнгать педагогика көллияте|Лениногорск педагогика училищесының]] (2011 елдан [[Лениногорск музыка-сәнгать педагогика көллияте|көллият]]) сәнгать-графика бүлегенә укырга кергән (1980 елда тәмамлаган, остазлары {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Олег Кульпин|Олег Кульпин|d|Q115196445}}, Николай Левлюх <ref>[https://vk.com/wall-57906715_1101?ysclid=ml8d5qbiht561403691 В Челнах откроется выставка пейзажей.] N4People (Группа людей и для людей) Вконтакте, 9.10.2013</ref>). Ике ел Совет Армиясендә [[армия|хәрби хезмәт]] үткән. 1982 елда [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе|Казан сәнгать училищесын]] «рәсем һәм сынлы сәнгать» белгечлеге буенча {{comment|бик яхшыга|с отличием}} тәмамлаган. Рәссам буларак, 1983 елдан Түбән Мактаманың 44нче төзелеш-монтажлау идарәсендә, 1992―1997 елларда [[Миңнебай (Татарстан)|Миңлебай]] газ эшкәртү заводында, 1997 елдан [[Татнефть]]нең эстетика төркемендә эшләгән. Хәзер [[пенсия|лаеклы ялда]]. [[Әлмәт]] шәһәрендә яшәп, иҗат итә. == Иҗаты == Ришат Гомәров ― Татарстанның көньяк-көнчыгыш төбәгенең әйдәп баручы рәссамнарының берсе, ландшафт һәм көнкүреш пейзажлары жанрындагы картиналар, натюрмортлар, портретлар авторы. Аның картиналарының төп темасы ― Әлмәт күренешләре, җирле төбәк табигате, тирә-яктагы авыллар һәм [[Чулман|Кама]] аръягы авыллары. Аның картиналарына реалистик язу манерасы, сюжетлы-образлы тирәлекне чагылдырган күренеш ракурслары, колористик гамма хас<ref name=":1">''Г. Ф. Валеева-Сулейманова''. [https://almet-history.tatneft.ru/personalii/a-zh/g/gim-gyul/gumerov-rishat-vahitovich?lang=ru Гумеров Ришат Вахитович.] Альметьевская энциклопедия</ref>. Иҗатының үзенчәлеге: картиналарны пумала белән түгел, мастихин (майлы рәсем сәнгатендә кулланыла торган мастерок) белән яза<ref>''Павел Пегов''. [https://proza.ru/2023/10/28/1750?ysclid=ml8b03b2tb317882468 Гумеров Ришат Вахитович художник.] Проза.ру{{ref-ru}}</ref>. Рәссам, нигездә, пейзажлар, натюрмортлар, портретлар яза. Портретларында геологларны, геофизикларны, [[нефть]] чыгару тармагында эшләүчеләрне һәм авылдашларын сурәтли. 2013 елда «Суган үрү. Әти портреты» картинасын язган<ref>[https://art16.ru/gallery2/v/gmii/exhibition_hall/moya-rodina--tatarstan-respublikanskaya-hudozhestvennaya-vystavka/dsc09867.jpg.html Гумеров Ришат Вахитович. Вязание лука. 2013 Холст, масло]</ref>. Натюрмортларында яшелчә, җиләк-җимеш, башка бакча сыйларын ясарга ярата. Пейзажларында [[Әлмәт районы|Әлмәт]], [[Зәй районы|Зәй]], [[Сарман районы|Сарман]] районнары табигатен, шул яклардагы елга-инешләрне, [[мәчет]]ләрне сурәтли, аларның композицияләренә җиңел автомобильләр, авыр йөк машиналары агымын, еракка илтүче асфальт юлларны өсти. Гамәли сәнгать остасы буларак, башта үзле [[балчык]]тан сыннар әвәләгән, 1992―2000 елларда [[каен]] тузыннан көнкүреш әйберләре, сувенирлар, картиналар эшләгән, шулай ук керамикадан эшләнмәләр, бакырдан металлопластика (люстралар, бра, шәмдәлләр) ясаган<ref name=":1" />. 2009 елда Түбән Мактама урта мәктәбен тәмамлаучыларга багышланган һәйкәл эскизын әзерләгән (композициягә кыңгырау кергән, мәктәпне тәмамлаган кичәге укучылар кошлар образы аша бирелгән)<ref name=":0">''Зилә Нигъмәтуллина''. Иҗатында ― нефть төбәге. [[«Мәдәни Җомга» газетасы|«Мәдәни Җомга»]], 23.01.2026, № 2 (1571). ― Б.12―13.</ref>. [[1995 ел]]дан аның хезмәтләре төрле (зона, төбәкара) күргәзмәләрдә тәкъдим ителә: [[Түбән Новгород]] (Зур Идел, 2003), [[Саранск]] (Идел буе республикалары сәнгате, 2004, 2011), [[Казан]] (Идел буе республикалары сәнгате, 2013 һ.б.), [[Октябрьски]]й һәм [[Уфа]] (Дуслык күперләре, 2013), [[Чаллы]] (Заманча сәнгать һәм XXI гасыр шәһәре. Кама буе, 2011), [[Әлмәт]] (1995, 1996, 2000, 2004–07), [[Лениногорск]] (Әлмәт рәссамнары, 1999) шәһәрләрендә оештырылган күмәк, шәхси күргәзмәләрдә катнаша. Әлмәттә даими уздырылучы «Арт-Сабантуй» конкурс-күргәзмәсендә [[Шөгер]] авылы һәм «Әлхәмдүлилләхи шөкер» дигән язулы тау күренеше сурәтләнгән «... бәхет һәммә җирдә» ({{lang-ru|...а счастье всюду}}) картинасы белән катнашып, җиңү яулаган (III дәрәҗә лауреаты)<ref>{{Cite web |url=https://art-sabantuy.ru/archive/images?group_id=25 |title=. Арт-сабантуй |accessdate=2026-02-04 |archivedate=2022-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220124135730/http://art-sabantuy.ru/archive/images?group_id=25 }}</ref> Картиналары [[Әлмәт картиналар галереясы]], [[Азнакай туган якны өйрәнү музее]]нда, [[Түбән Мактама туган якны өйрәнү музее|Түбән Мактама музеенда]], Россия төбәкләрендә, [[БДБ]] илләре, [[Европа]], [[АКШ]], [[Кытай]]да хосусый тупламаларда саклана<ref name=":1" />. == Шәхси тормышы == Гаиләле. Хатыны Фрахия. Кызлары Лениза, Диләрә медицина өлкәсендә хезмәт куя. Оныклары рәсем ясарга һәвәс<ref name=":0" />. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == ;Мәкаләләр * ''Зилә Нигъмәтуллина''. Иҗатында ― нефть төбәге. [[«Мәдәни Җомга» газетасы|«Мәдәни Җомга»]], 23.01.2026, № 2 (1571). ― Б.12―13. == Сылтамалар == * ''Г. Ф. Валеева-Сулейманова''. [https://almet-history.tatneft.ru/personalii/a-zh/g/gim-gyul/gumerov-rishat-vahitovich?lang=ru Гумеров Ришат Вахитович.] Альметьевская энциклопедия {{ref-ru}} * [https://www.culture.ru/live/broadcast/134906/obzor-personalnoi-vystavki-rishata-gumerova Обзор персональной выставки Ришата Гумерова.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} VKвидео, 30:08 {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Гомәров, Ришат}} [[Төркем:Татар рәссамнары]] [[Төркем:Татарстан рәссамнары]] [[Төркем:Россия Рәссамнар берлеге әгъзалары]] [[Төркем:Шәхесләр:Татнефть]] [[Төркем:Лениногорск педагогика көллиятен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казан сынлы сәнгать укуханәсен тәмамлаучылар]] jvulugxl2jkkn3vdbs6hom6kvqfdmmf 0 1391126 5839304 5838651 2026-05-04T03:37:59Z Il Nur 6874 /* Катнашучылар */ 5839304 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]</div>[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] |subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''<small>([[UTC]] буенча)</small>'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш! <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/J8g7</nowiki></small> </div> __NOTOC__ |body = * Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. <blockquote><div style="center">Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.</div> <div style="text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;"><inputbox> type=search width=90 buttonlabel=Яңа мәкалә язу searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү break=yes </inputbox> </blockquote> == Кагыйдәләр == [[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]] * Мәкаләләр: ** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш. ** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган. ** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''. ** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый''' ** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''. * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле. ** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала. ** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикаять ителә алмый. == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} |footer = * Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]]. |footer = == Җирле оештыручылар == * {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри * {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри * {{u|Фәрһад}} — жюри * {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы * {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче * {{u|Engelberthumperdink}} — дәресче == Бәяләү тәртибе == * [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; * [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә. * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. == Бүләкләү == Җирле бүләкләр: * Озон сертификатлары белән 22 500 сум. * Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә <nowiki>{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}</nowiki> калыбын куя аласыз. {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! № ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |1 |{{u|Әмир}} |[[Суфия Бадиали]] (3) {{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]] (3){{*}} [[Ангелина Фәйрушина]] (3) |3 |9 | |- |2 |{{u|Баныу}} |[[Сапфо]] (8) {{*}}[[ Фатима Мернисси]] (3) {{*}}[[Әминә Буаяч]] (3) {{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]] (3) {{*}} [[Фәрәх Пәһләви]] (3) {{*}} [[Әл-Иҗлия]] (3) {{*}} [[Әминә Вәдуд]] (3) {{*}} [[Ассия Джебар]] (3) {{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]] (3) {{*}} [[Цыси]] (8){{*}} [[Барбара Такман]](8){{*}} [[Елена Исинбаева]](8){{*}} [[Хедда Хоппер]](8){{*}} [[Ирина Роднина]](8){{*}} [[Мия Хэмм]](8){{*}} [[Лилия Подкопаева]](8){{*}} [[Медея]](8){{*}} [[Ләйлә Зана]](3){{*}}[[Фаррухру Парса]](3){{*}}[[Барбара Уолтерс]](8){{*}}[[Земфира Латыйпова]](3){{*}}[[Елена Прекрасная]](8){{*}}[[Электра]](8){{*}}[[Леда]](3){{*}}[[Клитемнестра]](3){{*}}[[Немезида]](3){{*}}[[Нюкта]](3){{*}}[[Ануше Ансари]](3){{*}}[[Антонина Нухрат]](3){{*}}[[Сөләйманова Рима]](3){{*}}[[Римма Үтәшева]](3){{*}}[[Анна Достоевская]](3){{*}}[[Елена Созина]](3){{*}}[[Сәдагәт Кәримова]](3){{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]](3){{*}}[[Шәфига Әфәндезадә]](3){{*}}[[Рәфига Әлиева]](3){{*}}[[Аида Имангулиева]](3){{*}}[[Хиҗран Хөсәенова]](3){{*}}[[Наилә Велиханлы]](3){{*}}[[Диләрә Әлиева]](3){{*}}[[Зарифа Әлиева]](3){{*}}[[Әдилә Намазова]](3){{*}}[[Зарифа Будагова]](3){{*}}[[Өммегөлсем Садихзадә]](3){{*}}[[Хөршидбану Натаван]](3){{*}}[[Ханбикә ханым]](3){{*}}[[Сона Ахундова]](3){{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]](3){{*}}[[Фатма ханым Кәминә]](3) |50 |210 | |- |3 |{{u|Gulnaz0703}} |[[Ленара Османова]] (1) |1 |2 | |- |4 |{{u|Ramzanka2000}} |[[Оттар (мифология)]] (1) |1 |2 | |- |5 |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Лидия Кнутова]](3){{*}} [[Мария Деренкова]](1){{*}} [[Фәридә Вәлиева]](3){{*}}[[Юлия Артемьева]](3){{*}} [[Карина Амбарцумова]](3){{*}} [[Айшә Диттанова]](1){{*}} [[Динә Вәлиева]](3){{*}} [[Вера Ипполитова]](1){{*}} [[Анеля Кадикова]](1){{*}} [[Хадижат Кабидова]](1){{*}} [[Людмила Крутакова]](1){{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]](3){{*}} [[Надежда Николаева]](3){{*}} [[Виктория Михайлова]](1){{*}} [[Алёна Михайлова]] (1){{*}} [[Ольга Лишева]] (1){{*}} [[Хәлимә Газизова]] (1){{*}} [[Эльвина Муллина]] (1){{*}} [[Надежда Ковалёва]] (1){{*}} [[Галина Айдарова]] (3){{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]] (3){{*}} [[Клара Синицына]](3) {{*}} [[Сильвия Скворцова]] (3){{*}} [[Екатерина Михеева]](1){{*}} [[Лиана Ганиева ]]{{*}} [[Әдия Топчы]]{{*}} [[Вәҗия Кашка]]{{*}} [[Альбина Даишева]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Роза Паркс]]{{*}} [[Риба Макинтайр]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Лидия Фигнер]] |35 | | |- |6 |{{u|Sirina77}} |[[Ралина Арабова]] (1){{*}} [[Лариса Астахова]] (1) |2 |4 | |- |7 |{{u|Alisa Fahrutdinova92}} |[[Анна Ахматова]] |1 |2 | |- |8 |{{u|Gulnaz2015}} |[[Людмила Абрамова]] (3) {{*}} [[Кира Волконская]] (3){{*}} [[Ульяна Тимофеева]] (3){{*}} [[Камилә Харисова]] (1) {{*}} [[Ирина Приходько]] (1) |5 |22 | |- |9 |{{u|Fxan}} |[[Эмилия Плейтер]] (3){{*}} [[Мәрьям]] (2){{*}} [[Рәзия солтан]](3) |3 |8 | |- |10 |{{u|Aliya2111}} |[[Татьяна Ларина]]{{*}} [[Эльзара Баталова]]{{*}} [[Наталья Быстрова]]{{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]]{{*}} [[Елена Вишленкова]]{{*}} [[Милана Кутякина ]]{{*}} [[Мария Минаева]]{{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]]{{*}} [[Марина Чуксеева]]{{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]]{{*}} [[Александра Воробьева]]{{*}} [[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина]]{{*}} [[Наталья Крымова]]{{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Валентина Ивашёва]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]](3000 байттан аз){{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[Нина Фуралева]]{{*}} [[Александра Капустина]]{{*}} [[Людмила Ремеслова]]{{*}} [[Людмила Шоллар]]{{*}} [[Мария Перепёлкина]] |56 | | |- |11 |{{u|Динә Абдуллина}} |[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] (3)• [[Мәрьям сүрәсе]](3){{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]](3){{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]](3){{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]](3){{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]](3){{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]](2){{*}} [[Хава]](3) |8 |23 | |- |12 |{{u|Il Nur}} |[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |13 |{{u|T1nn27}} |[[Марина Мнишек]] (3) |1 |3 | |- |14 |{{u|Ilnaz26}} |[[Роза Шихаа]]{{*}} [[Әтеш Сәйран]]{{*}} [[Дария Шәфикъ]]{{*}} [[Найла Сааб]]{{*}} [[Әсма бинт Умайс]]{{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]]{{*}} [[Өмми әл-Банин]]{{*}} [[Зәйнә Әнвәр]]{{*}} [[Нәзик Әл-Абид]]{{*}} [[Худа Шаарави]]{{*}} [[Сафсәри]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Арета Франклин]]{{*}} [[Кэти Макнэлли]]{{*}} [[Лайза Миннелли]]{{*}} [[Ада Лавлейс]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]] (3000 байттан аз){{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]] |50 | | |- |15 |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]] (3){{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]] (3){{*}} [[Әл-Хәнсә]] (2) {{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]] (2) {{*}}[[Әпипә]] (2){{*}}[[Аерым бию]](3000 байттан аз) |6 |24 | |- |16 |{{u|Каюм Хордай}} |[[Карис ван Һаутән]] (1) |1 |2 | |- |17 |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] (3){{*}} [[Урия Эдемова]] (3){{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] (3) |3 |9 | |- |18 |{{u|Timlesj}} | [[Сиреналар]] (8){{*}} [[Парфенопа]] (3){{*}} [[Гесперидлар]](3){{*}} [[Роза Дерине]](3){{*}} [[Шари Федак]](3){{*}} [[Элизабета Гёргиевская]](3){{*}} [[Ольга Бознанская]](3){{*}} [[Анна Билинская]](3){{*}} [[Янина Конарская]] (3) {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] (3) {{*}} [[Бану Алкан]] (3) {{*}} [[Мөфидә Кадри]] (3) {{*}} [[Бәргүзар Корель]] (3) {{*}} [[Алие Бергер]] (3) {{*}} [[Гизи Байор]] (3) {{*}} [[София Вейверите]] (3) {{*}} [[Мария Гюбнерова]] (3) {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] (3) {{*}} [[Адриена Шимотова]] (3) {{*}} [[Бланш Юбер]] (3){{*}} [[Ирен Кондачи]] (3){{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] (3){{*}} [[Габриеле Мартиросян]] (3){{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] (3){{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] (3){{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] (2){{*}} [[Гана Поницкая]] (3){{*}} [[Хильда Гобби]] (3){{*}} [[Ханна Хонти]] (3){{*}} [[Мария Корда]] (2) |30 |88 | |- |19 |{{u|LiebSinger}} |[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]] (1) |1 |2 | |- |Тулаем | | |258 | | |- |} {{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}} == Конкурстың халык-ара бите == * [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]] == Сурәтләр == * [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]]. == Нәтиҗәләр == Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә. Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы<br /><small>User</small> ! Мәкаләләр саны<br /><small>Articles</small> ! Баллар<br /><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)<br /><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)<br /><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |}--> [[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]] n2funj9rfk3boqt4336goo9atnwn4a3 5839308 5839304 2026-05-04T03:41:43Z Il Nur 6874 /* Катнашучылар */ 5839308 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]</div>[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] |subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''<small>([[UTC]] буенча)</small>'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш! <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/J8g7</nowiki></small> </div> __NOTOC__ |body = * Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. <blockquote><div style="center">Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.</div> <div style="text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;"><inputbox> type=search width=90 buttonlabel=Яңа мәкалә язу searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү break=yes </inputbox> </blockquote> == Кагыйдәләр == [[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]] * Мәкаләләр: ** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш. ** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган. ** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''. ** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый''' ** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''. * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле. ** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала. ** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикаять ителә алмый. == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} |footer = * Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]]. |footer = == Җирле оештыручылар == * {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри * {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри * {{u|Фәрһад}} — жюри * {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы * {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче * {{u|Engelberthumperdink}} — дәресче == Бәяләү тәртибе == * [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; * [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә. * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. == Бүләкләү == Җирле бүләкләр: * Озон сертификатлары белән 22 500 сум. * Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә <nowiki>{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}</nowiki> калыбын куя аласыз. {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! № ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |1 |{{u|Әмир}} |[[Суфия Бадиали]] (3) {{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]] (3){{*}} [[Ангелина Фәйрушина]] (3) |3 |9 | |- |2 |{{u|Баныу}} |[[Сапфо]] (8) {{*}}[[ Фатима Мернисси]] (3) {{*}}[[Әминә Буаяч]] (3) {{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]] (3) {{*}} [[Фәрәх Пәһләви]] (3) {{*}} [[Әл-Иҗлия]] (3) {{*}} [[Әминә Вәдуд]] (3) {{*}} [[Ассия Джебар]] (3) {{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]] (3) {{*}} [[Цыси]] (8){{*}} [[Барбара Такман]](8){{*}} [[Елена Исинбаева]](8){{*}} [[Хедда Хоппер]](8){{*}} [[Ирина Роднина]](8){{*}} [[Мия Хэмм]](8){{*}} [[Лилия Подкопаева]](8){{*}} [[Медея]](8){{*}} [[Ләйлә Зана]](3){{*}}[[Фаррухру Парса]](3){{*}}[[Барбара Уолтерс]](8){{*}}[[Земфира Латыйпова]](3){{*}}[[Елена Прекрасная]](8){{*}}[[Электра]](8){{*}}[[Леда]](3){{*}}[[Клитемнестра]](3){{*}}[[Немезида]](3){{*}}[[Нюкта]](3){{*}}[[Ануше Ансари]](3){{*}}[[Антонина Нухрат]](3){{*}}[[Сөләйманова Рима]](3){{*}}[[Римма Үтәшева]](3){{*}}[[Анна Достоевская]](3){{*}}[[Елена Созина]](3){{*}}[[Сәдагәт Кәримова]](3){{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]](3){{*}}[[Шәфига Әфәндезадә]](3){{*}}[[Рәфига Әлиева]](3){{*}}[[Аида Имангулиева]](3){{*}}[[Хиҗран Хөсәенова]](3){{*}}[[Наилә Велиханлы]](3){{*}}[[Диләрә Әлиева]](3){{*}}[[Зарифа Әлиева]](3){{*}}[[Әдилә Намазова]](3){{*}}[[Зарифа Будагова]](3){{*}}[[Өммегөлсем Садихзадә]](3){{*}}[[Хөршидбану Натаван]](3){{*}}[[Ханбикә ханым]](3){{*}}[[Сона Ахундова]](3){{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]](3){{*}}[[Фатма ханым Кәминә]](3) |50 |210 | |- |3 |{{u|Gulnaz0703}} |[[Ленара Османова]] (1) |1 |2 | |- |4 |{{u|Ramzanka2000}} |[[Оттар (мифология)]] (1) |1 |2 | |- |5 |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Лидия Кнутова]](3){{*}} [[Мария Деренкова]](1){{*}} [[Фәридә Вәлиева]](3){{*}}[[Юлия Артемьева]](3){{*}} [[Карина Амбарцумова]](3){{*}} [[Айшә Диттанова]](1){{*}} [[Динә Вәлиева]](3){{*}} [[Вера Ипполитова]](1){{*}} [[Анеля Кадикова]](1){{*}} [[Хадижат Кабидова]](1){{*}} [[Людмила Крутакова]](1){{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]](3){{*}} [[Надежда Николаева]](3){{*}} [[Виктория Михайлова]](1){{*}} [[Алёна Михайлова]] (1){{*}} [[Ольга Лишева]] (1){{*}} [[Хәлимә Газизова]] (1){{*}} [[Эльвина Муллина]] (1){{*}} [[Надежда Ковалёва]] (1){{*}} [[Галина Айдарова]] (3){{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]] (3){{*}} [[Клара Синицына]](3) {{*}} [[Сильвия Скворцова]] (3){{*}} [[Екатерина Михеева]] (3)(1){{*}} [[Лиана Ганиева ]] (3){{*}} [[Әдия Топчы]](3){{*}} [[Вәҗия Кашка]](3){{*}} [[Альбина Даишева]](3){{*}} [[Нина Ли]](1){{*}} [[Роза Паркс]](3){{*}} [[Риба Макинтайр]](3){{*}} [[Алиса Вяткина]](3){{*}} [[Ольга Фигнер]](3){{*}} [[Лидия Фигнер]](3) |35 | | |- |6 |{{u|Sirina77}} |[[Ралина Арабова]] (1){{*}} [[Лариса Астахова]] (1) |2 |4 | |- |7 |{{u|Alisa Fahrutdinova92}} |[[Анна Ахматова]] |1 |2 | |- |8 |{{u|Gulnaz2015}} |[[Людмила Абрамова]] (3) {{*}} [[Кира Волконская]] (3){{*}} [[Ульяна Тимофеева]] (3){{*}} [[Камилә Харисова]] (1) {{*}} [[Ирина Приходько]] (1) |5 |22 | |- |9 |{{u|Fxan}} |[[Эмилия Плейтер]] (3){{*}} [[Мәрьям]] (2){{*}} [[Рәзия солтан]](3) |3 |8 | |- |10 |{{u|Aliya2111}} |[[Татьяна Ларина]]{{*}} [[Эльзара Баталова]]{{*}} [[Наталья Быстрова]]{{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]]{{*}} [[Елена Вишленкова]]{{*}} [[Милана Кутякина ]]{{*}} [[Мария Минаева]]{{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]]{{*}} [[Марина Чуксеева]]{{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]]{{*}} [[Александра Воробьева]]{{*}} [[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина]]{{*}} [[Наталья Крымова]]{{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Валентина Ивашёва]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]](3000 байттан аз){{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[Нина Фуралева]]{{*}} [[Александра Капустина]]{{*}} [[Людмила Ремеслова]]{{*}} [[Людмила Шоллар]]{{*}} [[Мария Перепёлкина]] |56 | | |- |11 |{{u|Динә Абдуллина}} |[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] (3)• [[Мәрьям сүрәсе]](3){{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]](3){{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]](3){{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]](3){{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]](3){{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]](2){{*}} [[Хава]](3) |8 |23 | |- |12 |{{u|Il Nur}} |[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |13 |{{u|T1nn27}} |[[Марина Мнишек]] (3) |1 |3 | |- |14 |{{u|Ilnaz26}} |[[Роза Шихаа]]{{*}} [[Әтеш Сәйран]]{{*}} [[Дария Шәфикъ]]{{*}} [[Найла Сааб]]{{*}} [[Әсма бинт Умайс]]{{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]]{{*}} [[Өмми әл-Банин]]{{*}} [[Зәйнә Әнвәр]]{{*}} [[Нәзик Әл-Абид]]{{*}} [[Худа Шаарави]]{{*}} [[Сафсәри]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Арета Франклин]]{{*}} [[Кэти Макнэлли]]{{*}} [[Лайза Миннелли]]{{*}} [[Ада Лавлейс]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]] (3000 байттан аз){{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]] |50 | | |- |15 |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]] (3){{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]] (3){{*}} [[Әл-Хәнсә]] (2) {{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]] (2) {{*}}[[Әпипә]] (2){{*}}[[Аерым бию]](3000 байттан аз) |6 |24 | |- |16 |{{u|Каюм Хордай}} |[[Карис ван Һаутән]] (1) |1 |2 | |- |17 |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] (3){{*}} [[Урия Эдемова]] (3){{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] (3) |3 |9 | |- |18 |{{u|Timlesj}} | [[Сиреналар]] (8){{*}} [[Парфенопа]] (3){{*}} [[Гесперидлар]](3){{*}} [[Роза Дерине]](3){{*}} [[Шари Федак]](3){{*}} [[Элизабета Гёргиевская]](3){{*}} [[Ольга Бознанская]](3){{*}} [[Анна Билинская]](3){{*}} [[Янина Конарская]] (3) {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] (3) {{*}} [[Бану Алкан]] (3) {{*}} [[Мөфидә Кадри]] (3) {{*}} [[Бәргүзар Корель]] (3) {{*}} [[Алие Бергер]] (3) {{*}} [[Гизи Байор]] (3) {{*}} [[София Вейверите]] (3) {{*}} [[Мария Гюбнерова]] (3) {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] (3) {{*}} [[Адриена Шимотова]] (3) {{*}} [[Бланш Юбер]] (3){{*}} [[Ирен Кондачи]] (3){{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] (3){{*}} [[Габриеле Мартиросян]] (3){{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] (3){{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] (3){{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] (2){{*}} [[Гана Поницкая]] (3){{*}} [[Хильда Гобби]] (3){{*}} [[Ханна Хонти]] (3){{*}} [[Мария Корда]] (2) |30 |88 | |- |19 |{{u|LiebSinger}} |[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]] (1) |1 |2 | |- |Тулаем | | |258 | | |- |} {{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}} == Конкурстың халык-ара бите == * [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]] == Сурәтләр == * [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]]. == Нәтиҗәләр == Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә. Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы<br /><small>User</small> ! Мәкаләләр саны<br /><small>Articles</small> ! Баллар<br /><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)<br /><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)<br /><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |}--> [[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]] haufsvjwg2m1s06kfkfxy9z34dtzgnw 5839309 5839308 2026-05-04T03:43:54Z Il Nur 6874 /* Катнашучылар */ 5839309 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]</div>[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] |subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''<small>([[UTC]] буенча)</small>'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш! <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/J8g7</nowiki></small> </div> __NOTOC__ |body = * Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. <blockquote><div style="center">Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.</div> <div style="text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;"><inputbox> type=search width=90 buttonlabel=Яңа мәкалә язу searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү break=yes </inputbox> </blockquote> == Кагыйдәләр == [[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]] * Мәкаләләр: ** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш. ** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган. ** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''. ** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый''' ** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''. * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле. ** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала. ** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикаять ителә алмый. == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} |footer = * Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]]. |footer = == Җирле оештыручылар == * {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри * {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри * {{u|Фәрһад}} — жюри * {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы * {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче * {{u|Engelberthumperdink}} — дәресче == Бәяләү тәртибе == * [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; * [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә. * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. == Бүләкләү == Җирле бүләкләр: * Озон сертификатлары белән 22 500 сум. * Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә <nowiki>{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}</nowiki> калыбын куя аласыз. {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! № ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |1 |{{u|Әмир}} |[[Суфия Бадиали]] (3) {{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]] (3){{*}} [[Ангелина Фәйрушина]] (3) |3 |9 | |- |2 |{{u|Баныу}} |[[Сапфо]] (8) {{*}}[[ Фатима Мернисси]] (3) {{*}}[[Әминә Буаяч]] (3) {{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]] (3) {{*}} [[Фәрәх Пәһләви]] (3) {{*}} [[Әл-Иҗлия]] (3) {{*}} [[Әминә Вәдуд]] (3) {{*}} [[Ассия Джебар]] (3) {{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]] (3) {{*}} [[Цыси]] (8){{*}} [[Барбара Такман]](8){{*}} [[Елена Исинбаева]](8){{*}} [[Хедда Хоппер]](8){{*}} [[Ирина Роднина]](8){{*}} [[Мия Хэмм]](8){{*}} [[Лилия Подкопаева]](8){{*}} [[Медея]](8){{*}} [[Ләйлә Зана]](3){{*}}[[Фаррухру Парса]](3){{*}}[[Барбара Уолтерс]](8){{*}}[[Земфира Латыйпова]](3){{*}}[[Елена Прекрасная]](8){{*}}[[Электра]](8){{*}}[[Леда]](3){{*}}[[Клитемнестра]](3){{*}}[[Немезида]](3){{*}}[[Нюкта]](3){{*}}[[Ануше Ансари]](3){{*}}[[Антонина Нухрат]](3){{*}}[[Сөләйманова Рима]](3){{*}}[[Римма Үтәшева]](3){{*}}[[Анна Достоевская]](3){{*}}[[Елена Созина]](3){{*}}[[Сәдагәт Кәримова]](3){{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]](3){{*}}[[Шәфига Әфәндезадә]](3){{*}}[[Рәфига Әлиева]](3){{*}}[[Аида Имангулиева]](3){{*}}[[Хиҗран Хөсәенова]](3){{*}}[[Наилә Велиханлы]](3){{*}}[[Диләрә Әлиева]](3){{*}}[[Зарифа Әлиева]](3){{*}}[[Әдилә Намазова]](3){{*}}[[Зарифа Будагова]](3){{*}}[[Өммегөлсем Садихзадә]](3){{*}}[[Хөршидбану Натаван]](3){{*}}[[Ханбикә ханым]](3){{*}}[[Сона Ахундова]](3){{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]](3){{*}}[[Фатма ханым Кәминә]](3) |50 |210 | |- |3 |{{u|Gulnaz0703}} |[[Ленара Османова]] (1) |1 |2 | |- |4 |{{u|Ramzanka2000}} |[[Оттар (мифология)]] (1) |1 |2 | |- |5 |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Лидия Кнутова]](3){{*}} [[Мария Деренкова]](1){{*}} [[Фәридә Вәлиева]](3){{*}}[[Юлия Артемьева]](3){{*}} [[Карина Амбарцумова]](3){{*}} [[Айшә Диттанова]](1){{*}} [[Динә Вәлиева]](3){{*}} [[Вера Ипполитова]](1){{*}} [[Анеля Кадикова]](1){{*}} [[Хадижат Кабидова]](1){{*}} [[Людмила Крутакова]](1){{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]](3){{*}} [[Надежда Николаева]](3){{*}} [[Виктория Михайлова]](1){{*}} [[Алёна Михайлова]] (1){{*}} [[Ольга Лишева]] (1){{*}} [[Хәлимә Газизова]] (1){{*}} [[Эльвина Муллина]] (1){{*}} [[Надежда Ковалёва]] (1){{*}} [[Галина Айдарова]] (3){{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]] (3){{*}} [[Клара Синицына]](3) {{*}} [[Сильвия Скворцова]] (3){{*}} [[Екатерина Михеева]] (3){{*}} [[Лиана Ганиева ]] (3){{*}} [[Әдия Топчы]](3){{*}} [[Вәҗия Кашка]](3){{*}} [[Альбина Даишева]](3){{*}} [[Нина Ли]](1){{*}} [[Роза Паркс]](3){{*}} [[Риба Макинтайр]](3){{*}} [[Алиса Вяткина]](3){{*}} [[Ольга Фигнер]](3){{*}} [[Лидия Фигнер]](3) |35 |79 | |- |6 |{{u|Sirina77}} |[[Ралина Арабова]] (1){{*}} [[Лариса Астахова]] (1) |2 |4 | |- |7 |{{u|Alisa Fahrutdinova92}} |[[Анна Ахматова]] |1 |2 | |- |8 |{{u|Gulnaz2015}} |[[Людмила Абрамова]] (3) {{*}} [[Кира Волконская]] (3){{*}} [[Ульяна Тимофеева]] (3){{*}} [[Камилә Харисова]] (1) {{*}} [[Ирина Приходько]] (1) |5 |22 | |- |9 |{{u|Fxan}} |[[Эмилия Плейтер]] (3){{*}} [[Мәрьям]] (2){{*}} [[Рәзия солтан]](3) |3 |8 | |- |10 |{{u|Aliya2111}} |[[Татьяна Ларина]]{{*}} [[Эльзара Баталова]]{{*}} [[Наталья Быстрова]]{{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]]{{*}} [[Елена Вишленкова]]{{*}} [[Милана Кутякина ]]{{*}} [[Мария Минаева]]{{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]]{{*}} [[Марина Чуксеева]]{{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]]{{*}} [[Александра Воробьева]]{{*}} [[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина]]{{*}} [[Наталья Крымова]]{{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Валентина Ивашёва]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]](3000 байттан аз){{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[Нина Фуралева]]{{*}} [[Александра Капустина]]{{*}} [[Людмила Ремеслова]]{{*}} [[Людмила Шоллар]]{{*}} [[Мария Перепёлкина]] |56 | | |- |11 |{{u|Динә Абдуллина}} |[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] (3)• [[Мәрьям сүрәсе]](3){{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]](3){{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]](3){{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]](3){{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]](3){{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]](2){{*}} [[Хава]](3) |8 |23 | |- |12 |{{u|Il Nur}} |[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |13 |{{u|T1nn27}} |[[Марина Мнишек]] (3) |1 |3 | |- |14 |{{u|Ilnaz26}} |[[Роза Шихаа]]{{*}} [[Әтеш Сәйран]]{{*}} [[Дария Шәфикъ]]{{*}} [[Найла Сааб]]{{*}} [[Әсма бинт Умайс]]{{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]]{{*}} [[Өмми әл-Банин]]{{*}} [[Зәйнә Әнвәр]]{{*}} [[Нәзик Әл-Абид]]{{*}} [[Худа Шаарави]]{{*}} [[Сафсәри]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Арета Франклин]]{{*}} [[Кэти Макнэлли]]{{*}} [[Лайза Миннелли]]{{*}} [[Ада Лавлейс]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]] (3000 байттан аз){{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]] |50 | | |- |15 |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]] (3){{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]] (3){{*}} [[Әл-Хәнсә]] (2) {{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]] (2) {{*}}[[Әпипә]] (2){{*}}[[Аерым бию]](3000 байттан аз) |6 |24 | |- |16 |{{u|Каюм Хордай}} |[[Карис ван Һаутән]] (1) |1 |2 | |- |17 |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] (3){{*}} [[Урия Эдемова]] (3){{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] (3) |3 |9 | |- |18 |{{u|Timlesj}} | [[Сиреналар]] (8){{*}} [[Парфенопа]] (3){{*}} [[Гесперидлар]](3){{*}} [[Роза Дерине]](3){{*}} [[Шари Федак]](3){{*}} [[Элизабета Гёргиевская]](3){{*}} [[Ольга Бознанская]](3){{*}} [[Анна Билинская]](3){{*}} [[Янина Конарская]] (3) {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] (3) {{*}} [[Бану Алкан]] (3) {{*}} [[Мөфидә Кадри]] (3) {{*}} [[Бәргүзар Корель]] (3) {{*}} [[Алие Бергер]] (3) {{*}} [[Гизи Байор]] (3) {{*}} [[София Вейверите]] (3) {{*}} [[Мария Гюбнерова]] (3) {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] (3) {{*}} [[Адриена Шимотова]] (3) {{*}} [[Бланш Юбер]] (3){{*}} [[Ирен Кондачи]] (3){{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] (3){{*}} [[Габриеле Мартиросян]] (3){{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] (3){{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] (3){{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] (2){{*}} [[Гана Поницкая]] (3){{*}} [[Хильда Гобби]] (3){{*}} [[Ханна Хонти]] (3){{*}} [[Мария Корда]] (2) |30 |88 | |- |19 |{{u|LiebSinger}} |[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]] (1) |1 |2 | |- |Тулаем | | |258 | | |- |} {{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}} == Конкурстың халык-ара бите == * [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]] == Сурәтләр == * [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]]. == Нәтиҗәләр == Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә. Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы<br /><small>User</small> ! Мәкаләләр саны<br /><small>Articles</small> ! Баллар<br /><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)<br /><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)<br /><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |}--> [[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]] j36ea3vnw19p9athh2l0flvohmbebfc 5839311 5839309 2026-05-04T03:46:46Z Il Nur 6874 /* Катнашучылар */ 5839311 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]</div>[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] |subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''<small>([[UTC]] буенча)</small>'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш! <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/J8g7</nowiki></small> </div> __NOTOC__ |body = * Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. <blockquote><div style="center">Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.</div> <div style="text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;"><inputbox> type=search width=90 buttonlabel=Яңа мәкалә язу searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү break=yes </inputbox> </blockquote> == Кагыйдәләр == [[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]] * Мәкаләләр: ** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш. ** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган. ** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''. ** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый''' ** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''. * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле. ** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала. ** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикаять ителә алмый. == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} |footer = * Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]]. |footer = == Җирле оештыручылар == * {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри * {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри * {{u|Фәрһад}} — жюри * {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы * {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче * {{u|Engelberthumperdink}} — дәресче == Бәяләү тәртибе == * [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; * [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә. * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. == Бүләкләү == Җирле бүләкләр: * Озон сертификатлары белән 22 500 сум. * Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә <nowiki>{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}</nowiki> калыбын куя аласыз. {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! № ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |1 |{{u|Әмир}} |[[Суфия Бадиали]] (3) {{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]] (3){{*}} [[Ангелина Фәйрушина]] (3) |3 |9 | |- |2 |{{u|Баныу}} |[[Сапфо]] (8) {{*}}[[ Фатима Мернисси]] (3) {{*}}[[Әминә Буаяч]] (3) {{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]] (3) {{*}} [[Фәрәх Пәһләви]] (3) {{*}} [[Әл-Иҗлия]] (3) {{*}} [[Әминә Вәдуд]] (3) {{*}} [[Ассия Джебар]] (3) {{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]] (3) {{*}} [[Цыси]] (8){{*}} [[Барбара Такман]](8){{*}} [[Елена Исинбаева]](8){{*}} [[Хедда Хоппер]](8){{*}} [[Ирина Роднина]](8){{*}} [[Мия Хэмм]](8){{*}} [[Лилия Подкопаева]](8){{*}} [[Медея]](8){{*}} [[Ләйлә Зана]](3){{*}}[[Фаррухру Парса]](3){{*}}[[Барбара Уолтерс]](8){{*}}[[Земфира Латыйпова]](3){{*}}[[Елена Прекрасная]](8){{*}}[[Электра]](8){{*}}[[Леда]](3){{*}}[[Клитемнестра]](3){{*}}[[Немезида]](3){{*}}[[Нюкта]](3){{*}}[[Ануше Ансари]](3){{*}}[[Антонина Нухрат]](3){{*}}[[Сөләйманова Рима]](3){{*}}[[Римма Үтәшева]](3){{*}}[[Анна Достоевская]](3){{*}}[[Елена Созина]](3){{*}}[[Сәдагәт Кәримова]](3){{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]](3){{*}}[[Шәфига Әфәндезадә]](3){{*}}[[Рәфига Әлиева]](3){{*}}[[Аида Имангулиева]](3){{*}}[[Хиҗран Хөсәенова]](3){{*}}[[Наилә Велиханлы]](3){{*}}[[Диләрә Әлиева]](3){{*}}[[Зарифа Әлиева]](3){{*}}[[Әдилә Намазова]](3){{*}}[[Зарифа Будагова]](3){{*}}[[Өммегөлсем Садихзадә]](3){{*}}[[Хөршидбану Натаван]](3){{*}}[[Ханбикә ханым]](3){{*}}[[Сона Ахундова]](3){{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]](3){{*}}[[Фатма ханым Кәминә]](3) |50 |210 | |- |3 |{{u|Gulnaz0703}} |[[Ленара Османова]] (1) |1 |2 | |- |4 |{{u|Ramzanka2000}} |[[Оттар (мифология)]] (1) |1 |2 | |- |5 |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Лидия Кнутова]](3){{*}} [[Мария Деренкова]](1){{*}} [[Фәридә Вәлиева]](3){{*}}[[Юлия Артемьева]](3){{*}} [[Карина Амбарцумова]](3){{*}} [[Айшә Диттанова]](1){{*}} [[Динә Вәлиева]](3){{*}} [[Вера Ипполитова]](1){{*}} [[Анеля Кадикова]](1){{*}} [[Хадижат Кабидова]](1){{*}} [[Людмила Крутакова]](1){{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]](3){{*}} [[Надежда Николаева]](3){{*}} [[Виктория Михайлова]](1){{*}} [[Алёна Михайлова]] (1){{*}} [[Ольга Лишева]] (1){{*}} [[Хәлимә Газизова]] (1){{*}} [[Эльвина Муллина]] (1){{*}} [[Надежда Ковалёва]] (1){{*}} [[Галина Айдарова]] (3){{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]] (3){{*}} [[Клара Синицына]](3) {{*}} [[Сильвия Скворцова]] (3){{*}} [[Екатерина Михеева]] (3){{*}} [[Лиана Ганиева ]] (3){{*}} [[Әдия Топчы]](3){{*}} [[Вәҗия Кашка]](3){{*}} [[Альбина Даишева]](3){{*}} [[Нина Ли]](1){{*}} [[Роза Паркс]](3){{*}} [[Риба Макинтайр]](3){{*}} [[Алиса Вяткина]](3){{*}} [[Ольга Фигнер]](3){{*}} [[Лидия Фигнер]](3) |35 |79 | |- |6 |{{u|Sirina77}} |[[Ралина Арабова]] (1){{*}} [[Лариса Астахова]] (1) |2 |4 | |- |7 |{{u|Alisa Fahrutdinova92}} |[[Анна Ахматова]] |1 |2 | |- |8 |{{u|Gulnaz2015}} |[[Людмила Абрамова]] (3) {{*}} [[Кира Волконская]] (3){{*}} [[Ульяна Тимофеева]] (3){{*}} [[Камилә Харисова]] (1) {{*}} [[Ирина Приходько]] (1) |5 |22 | |- |9 |{{u|Fxan}} |[[Эмилия Плейтер]] (3){{*}} [[Мәрьям]] (2){{*}} [[Рәзия солтан]](3) |3 |8 | |- |10 |{{u|Aliya2111}} |[[Татьяна Ларина]]{{*}} [[Эльзара Баталова]]{{*}} [[Наталья Быстрова]]{{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]]{{*}} [[Елена Вишленкова]]{{*}} [[Милана Кутякина ]]{{*}} [[Мария Минаева]]{{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]]{{*}} [[Марина Чуксеева]]{{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]]{{*}} [[Александра Воробьева]]{{*}} [[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина]]{{*}} [[Наталья Крымова]]{{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Валентина Ивашёва]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]](3000 байттан аз){{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[Нина Фуралева]]{{*}} [[Александра Капустина]]{{*}} [[Людмила Ремеслова]]{{*}} [[Людмила Шоллар]]{{*}} [[Мария Перепёлкина]] |56 | | |- |11 |{{u|Динә Абдуллина}} |[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] (3)• [[Мәрьям сүрәсе]](3){{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]](3){{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]](3){{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]](3){{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]](3){{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]](2){{*}} [[Хава]](3) |8 |23 | |- |12 |{{u|Il Nur}} |[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |13 |{{u|T1nn27}} |[[Марина Мнишек]] (3) |1 |3 | |- |14 |{{u|Ilnaz26}} |[[Роза Шихаа]] (3){{*}} [[Әтеш Сәйран]](3){{*}} [[Дария Шәфикъ]](1){{*}} [[Найла Сааб]](2){{*}} [[Әсма бинт Умайс]](3){{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]](3){{*}} [[Өмми әл-Банин]](3){{*}} [[Зәйнә Әнвәр]](3){{*}} [[Нәзик Әл-Абид]](2){{*}} [[Худа Шаарави]]{{*}} [[Сафсәри]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Арета Франклин]]{{*}} [[Кэти Макнэлли]]{{*}} [[Лайза Миннелли]]{{*}} [[Ада Лавлейс]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]] (3000 байттан аз){{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]] |50 | | |- |15 |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]] (3){{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]] (3){{*}} [[Әл-Хәнсә]] (2) {{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]] (2) {{*}}[[Әпипә]] (2){{*}}[[Аерым бию]](3000 байттан аз) |6 |24 | |- |16 |{{u|Каюм Хордай}} |[[Карис ван Һаутән]] (1) |1 |2 | |- |17 |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] (3){{*}} [[Урия Эдемова]] (3){{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] (3) |3 |9 | |- |18 |{{u|Timlesj}} | [[Сиреналар]] (8){{*}} [[Парфенопа]] (3){{*}} [[Гесперидлар]](3){{*}} [[Роза Дерине]](3){{*}} [[Шари Федак]](3){{*}} [[Элизабета Гёргиевская]](3){{*}} [[Ольга Бознанская]](3){{*}} [[Анна Билинская]](3){{*}} [[Янина Конарская]] (3) {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] (3) {{*}} [[Бану Алкан]] (3) {{*}} [[Мөфидә Кадри]] (3) {{*}} [[Бәргүзар Корель]] (3) {{*}} [[Алие Бергер]] (3) {{*}} [[Гизи Байор]] (3) {{*}} [[София Вейверите]] (3) {{*}} [[Мария Гюбнерова]] (3) {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] (3) {{*}} [[Адриена Шимотова]] (3) {{*}} [[Бланш Юбер]] (3){{*}} [[Ирен Кондачи]] (3){{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] (3){{*}} [[Габриеле Мартиросян]] (3){{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] (3){{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] (3){{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] (2){{*}} [[Гана Поницкая]] (3){{*}} [[Хильда Гобби]] (3){{*}} [[Ханна Хонти]] (3){{*}} [[Мария Корда]] (2) |30 |88 | |- |19 |{{u|LiebSinger}} |[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]] (1) |1 |2 | |- |Тулаем | | |258 | | |- |} {{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}} == Конкурстың халык-ара бите == * [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]] == Сурәтләр == * [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]]. == Нәтиҗәләр == Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә. Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы<br /><small>User</small> ! Мәкаләләр саны<br /><small>Articles</small> ! Баллар<br /><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)<br /><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)<br /><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |}--> [[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]] rx8m7ae3nif3y43821vi3oszpc72ss0 5839313 5839311 2026-05-04T03:50:38Z Il Nur 6874 /* Катнашучылар */ 5839313 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]</div>[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] |subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''<small>([[UTC]] буенча)</small>'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш! <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/J8g7</nowiki></small> </div> __NOTOC__ |body = * Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. <blockquote><div style="center">Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.</div> <div style="text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;"><inputbox> type=search width=90 buttonlabel=Яңа мәкалә язу searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү break=yes </inputbox> </blockquote> == Кагыйдәләр == [[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]] * Мәкаләләр: ** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш. ** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган. ** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''. ** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый''' ** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''. * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле. ** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала. ** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикаять ителә алмый. == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} |footer = * Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]]. |footer = == Җирле оештыручылар == * {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри * {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри * {{u|Фәрһад}} — жюри * {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы * {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче * {{u|Engelberthumperdink}} — дәресче == Бәяләү тәртибе == * [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; * [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә. * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. == Бүләкләү == Җирле бүләкләр: * Озон сертификатлары белән 22 500 сум. * Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә <nowiki>{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}</nowiki> калыбын куя аласыз. {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! № ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |1 |{{u|Әмир}} |[[Суфия Бадиали]] (3) {{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]] (3){{*}} [[Ангелина Фәйрушина]] (3) |3 |9 | |- |2 |{{u|Баныу}} |[[Сапфо]] (8) {{*}}[[ Фатима Мернисси]] (3) {{*}}[[Әминә Буаяч]] (3) {{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]] (3) {{*}} [[Фәрәх Пәһләви]] (3) {{*}} [[Әл-Иҗлия]] (3) {{*}} [[Әминә Вәдуд]] (3) {{*}} [[Ассия Джебар]] (3) {{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]] (3) {{*}} [[Цыси]] (8){{*}} [[Барбара Такман]](8){{*}} [[Елена Исинбаева]](8){{*}} [[Хедда Хоппер]](8){{*}} [[Ирина Роднина]](8){{*}} [[Мия Хэмм]](8){{*}} [[Лилия Подкопаева]](8){{*}} [[Медея]](8){{*}} [[Ләйлә Зана]](3){{*}}[[Фаррухру Парса]](3){{*}}[[Барбара Уолтерс]](8){{*}}[[Земфира Латыйпова]](3){{*}}[[Елена Прекрасная]](8){{*}}[[Электра]](8){{*}}[[Леда]](3){{*}}[[Клитемнестра]](3){{*}}[[Немезида]](3){{*}}[[Нюкта]](3){{*}}[[Ануше Ансари]](3){{*}}[[Антонина Нухрат]](3){{*}}[[Сөләйманова Рима]](3){{*}}[[Римма Үтәшева]](3){{*}}[[Анна Достоевская]](3){{*}}[[Елена Созина]](3){{*}}[[Сәдагәт Кәримова]](3){{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]](3){{*}}[[Шәфига Әфәндезадә]](3){{*}}[[Рәфига Әлиева]](3){{*}}[[Аида Имангулиева]](3){{*}}[[Хиҗран Хөсәенова]](3){{*}}[[Наилә Велиханлы]](3){{*}}[[Диләрә Әлиева]](3){{*}}[[Зарифа Әлиева]](3){{*}}[[Әдилә Намазова]](3){{*}}[[Зарифа Будагова]](3){{*}}[[Өммегөлсем Садихзадә]](3){{*}}[[Хөршидбану Натаван]](3){{*}}[[Ханбикә ханым]](3){{*}}[[Сона Ахундова]](3){{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]](3){{*}}[[Фатма ханым Кәминә]](3) |50 |210 | |- |3 |{{u|Gulnaz0703}} |[[Ленара Османова]] (1) |1 |2 | |- |4 |{{u|Ramzanka2000}} |[[Оттар (мифология)]] (1) |1 |2 | |- |5 |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Лидия Кнутова]](3){{*}} [[Мария Деренкова]](1){{*}} [[Фәридә Вәлиева]](3){{*}}[[Юлия Артемьева]](3){{*}} [[Карина Амбарцумова]](3){{*}} [[Айшә Диттанова]](1){{*}} [[Динә Вәлиева]](3){{*}} [[Вера Ипполитова]](1){{*}} [[Анеля Кадикова]](1){{*}} [[Хадижат Кабидова]](1){{*}} [[Людмила Крутакова]](1){{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]](3){{*}} [[Надежда Николаева]](3){{*}} [[Виктория Михайлова]](1){{*}} [[Алёна Михайлова]] (1){{*}} [[Ольга Лишева]] (1){{*}} [[Хәлимә Газизова]] (1){{*}} [[Эльвина Муллина]] (1){{*}} [[Надежда Ковалёва]] (1){{*}} [[Галина Айдарова]] (3){{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]] (3){{*}} [[Клара Синицына]](3) {{*}} [[Сильвия Скворцова]] (3){{*}} [[Екатерина Михеева]] (3){{*}} [[Лиана Ганиева ]] (3){{*}} [[Әдия Топчы]](3){{*}} [[Вәҗия Кашка]](3){{*}} [[Альбина Даишева]](3){{*}} [[Нина Ли]](1){{*}} [[Роза Паркс]](3){{*}} [[Риба Макинтайр]](3){{*}} [[Алиса Вяткина]](3){{*}} [[Ольга Фигнер]](3){{*}} [[Лидия Фигнер]](3) |35 |79 | |- |6 |{{u|Sirina77}} |[[Ралина Арабова]] (1){{*}} [[Лариса Астахова]] (1) |2 |4 | |- |7 |{{u|Alisa Fahrutdinova92}} |[[Анна Ахматова]] |1 |2 | |- |8 |{{u|Gulnaz2015}} |[[Людмила Абрамова]] (3) {{*}} [[Кира Волконская]] (3){{*}} [[Ульяна Тимофеева]] (3){{*}} [[Камилә Харисова]] (1) {{*}} [[Ирина Приходько]] (1) |5 |22 | |- |9 |{{u|Fxan}} |[[Эмилия Плейтер]] (3){{*}} [[Мәрьям]] (2){{*}} [[Рәзия солтан]](3) |3 |8 | |- |10 |{{u|Aliya2111}} |[[Татьяна Ларина]]{{*}} [[Эльзара Баталова]]{{*}} [[Наталья Быстрова]]{{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]]{{*}} [[Елена Вишленкова]]{{*}} [[Милана Кутякина ]]{{*}} [[Мария Минаева]]{{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]]{{*}} [[Марина Чуксеева]]{{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]]{{*}} [[Александра Воробьева]]{{*}} [[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина]]{{*}} [[Наталья Крымова]]{{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Валентина Ивашёва]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]](3000 байттан аз){{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[Нина Фуралева]]{{*}} [[Александра Капустина]]{{*}} [[Людмила Ремеслова]]{{*}} [[Людмила Шоллар]]{{*}} [[Мария Перепёлкина]] |56 | | |- |11 |{{u|Динә Абдуллина}} |[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] (3)• [[Мәрьям сүрәсе]](3){{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]](3){{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]](3){{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]](3){{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]](3){{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]](2){{*}} [[Хава]](3) |8 |23 | |- |12 |{{u|Il Nur}} |[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |13 |{{u|T1nn27}} |[[Марина Мнишек]] (3) |1 |3 | |- |14 |{{u|Ilnaz26}} |[[Роза Шихаа]] (3){{*}} [[Әтеш Сәйран]](3){{*}} [[Дария Шәфикъ]](1){{*}} [[Найла Сааб]](2){{*}} [[Әсма бинт Умайс]](3){{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]](3){{*}} [[Өмми әл-Банин]](3){{*}} [[Зәйнә Әнвәр]](3){{*}} [[Нәзик Әл-Абид]](2){{*}} [[Худа Шаарави]] (3){{*}} [[Сафсәри]] (3){{*}} [[Гөлүсә Галиева]] (2){{*}} [[Татьяна Грабузова]](2){{*}} [[Регина Шәйдуллина]](3){{*}} [[Арета Франклин]](3){{*}} [[Кэти Макнэлли]](3){{*}} [[Лайза Миннелли]](3){{*}} [[Ада Лавлейс]](3){{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]] (3000 байттан аз){{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]] |50 | | |- |15 |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]] (3){{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]] (3){{*}} [[Әл-Хәнсә]] (2) {{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]] (2) {{*}}[[Әпипә]] (2){{*}}[[Аерым бию]](3000 байттан аз) |6 |24 | |- |16 |{{u|Каюм Хордай}} |[[Карис ван Һаутән]] (1) |1 |2 | |- |17 |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] (3){{*}} [[Урия Эдемова]] (3){{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] (3) |3 |9 | |- |18 |{{u|Timlesj}} | [[Сиреналар]] (8){{*}} [[Парфенопа]] (3){{*}} [[Гесперидлар]](3){{*}} [[Роза Дерине]](3){{*}} [[Шари Федак]](3){{*}} [[Элизабета Гёргиевская]](3){{*}} [[Ольга Бознанская]](3){{*}} [[Анна Билинская]](3){{*}} [[Янина Конарская]] (3) {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] (3) {{*}} [[Бану Алкан]] (3) {{*}} [[Мөфидә Кадри]] (3) {{*}} [[Бәргүзар Корель]] (3) {{*}} [[Алие Бергер]] (3) {{*}} [[Гизи Байор]] (3) {{*}} [[София Вейверите]] (3) {{*}} [[Мария Гюбнерова]] (3) {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] (3) {{*}} [[Адриена Шимотова]] (3) {{*}} [[Бланш Юбер]] (3){{*}} [[Ирен Кондачи]] (3){{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] (3){{*}} [[Габриеле Мартиросян]] (3){{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] (3){{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] (3){{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] (2){{*}} [[Гана Поницкая]] (3){{*}} [[Хильда Гобби]] (3){{*}} [[Ханна Хонти]] (3){{*}} [[Мария Корда]] (2) |30 |88 | |- |19 |{{u|LiebSinger}} |[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]] (1) |1 |2 | |- |Тулаем | | |258 | | |- |} {{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}} == Конкурстың халык-ара бите == * [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]] == Сурәтләр == * [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]]. == Нәтиҗәләр == Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә. Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы<br /><small>User</small> ! Мәкаләләр саны<br /><small>Articles</small> ! Баллар<br /><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)<br /><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)<br /><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |}--> [[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]] a00zq0kzz2233cohxuocdim3abzbp2a 5839315 5839313 2026-05-04T03:57:47Z Il Nur 6874 /* Катнашучылар */ 5839315 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]</div>[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] |subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''<small>([[UTC]] буенча)</small>'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш! <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/J8g7</nowiki></small> </div> __NOTOC__ |body = * Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. <blockquote><div style="center">Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.</div> <div style="text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;"><inputbox> type=search width=90 buttonlabel=Яңа мәкалә язу searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү break=yes </inputbox> </blockquote> == Кагыйдәләр == [[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]] * Мәкаләләр: ** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш. ** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган. ** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''. ** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый''' ** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''. * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле. ** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала. ** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикаять ителә алмый. == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} |footer = * Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]]. |footer = == Җирле оештыручылар == * {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри * {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри * {{u|Фәрһад}} — жюри * {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы * {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче * {{u|Engelberthumperdink}} — дәресче == Бәяләү тәртибе == * [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; * [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә. * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. == Бүләкләү == Җирле бүләкләр: * Озон сертификатлары белән 22 500 сум. * Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә <nowiki>{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}</nowiki> калыбын куя аласыз. {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! № ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |1 |{{u|Әмир}} |[[Суфия Бадиали]] (3) {{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]] (3){{*}} [[Ангелина Фәйрушина]] (3) |3 |9 | |- |2 |{{u|Баныу}} |[[Сапфо]] (8) {{*}}[[ Фатима Мернисси]] (3) {{*}}[[Әминә Буаяч]] (3) {{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]] (3) {{*}} [[Фәрәх Пәһләви]] (3) {{*}} [[Әл-Иҗлия]] (3) {{*}} [[Әминә Вәдуд]] (3) {{*}} [[Ассия Джебар]] (3) {{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]] (3) {{*}} [[Цыси]] (8){{*}} [[Барбара Такман]](8){{*}} [[Елена Исинбаева]](8){{*}} [[Хедда Хоппер]](8){{*}} [[Ирина Роднина]](8){{*}} [[Мия Хэмм]](8){{*}} [[Лилия Подкопаева]](8){{*}} [[Медея]](8){{*}} [[Ләйлә Зана]](3){{*}}[[Фаррухру Парса]](3){{*}}[[Барбара Уолтерс]](8){{*}}[[Земфира Латыйпова]](3){{*}}[[Елена Прекрасная]](8){{*}}[[Электра]](8){{*}}[[Леда]](3){{*}}[[Клитемнестра]](3){{*}}[[Немезида]](3){{*}}[[Нюкта]](3){{*}}[[Ануше Ансари]](3){{*}}[[Антонина Нухрат]](3){{*}}[[Сөләйманова Рима]](3){{*}}[[Римма Үтәшева]](3){{*}}[[Анна Достоевская]](3){{*}}[[Елена Созина]](3){{*}}[[Сәдагәт Кәримова]](3){{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]](3){{*}}[[Шәфига Әфәндезадә]](3){{*}}[[Рәфига Әлиева]](3){{*}}[[Аида Имангулиева]](3){{*}}[[Хиҗран Хөсәенова]](3){{*}}[[Наилә Велиханлы]](3){{*}}[[Диләрә Әлиева]](3){{*}}[[Зарифа Әлиева]](3){{*}}[[Әдилә Намазова]](3){{*}}[[Зарифа Будагова]](3){{*}}[[Өммегөлсем Садихзадә]](3){{*}}[[Хөршидбану Натаван]](3){{*}}[[Ханбикә ханым]](3){{*}}[[Сона Ахундова]](3){{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]](3){{*}}[[Фатма ханым Кәминә]](3) |50 |210 | |- |3 |{{u|Gulnaz0703}} |[[Ленара Османова]] (1) |1 |2 | |- |4 |{{u|Ramzanka2000}} |[[Оттар (мифология)]] (1) |1 |2 | |- |5 |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Лидия Кнутова]](3){{*}} [[Мария Деренкова]](1){{*}} [[Фәридә Вәлиева]](3){{*}}[[Юлия Артемьева]](3){{*}} [[Карина Амбарцумова]](3){{*}} [[Айшә Диттанова]](1){{*}} [[Динә Вәлиева]](3){{*}} [[Вера Ипполитова]](1){{*}} [[Анеля Кадикова]](1){{*}} [[Хадижат Кабидова]](1){{*}} [[Людмила Крутакова]](1){{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]](3){{*}} [[Надежда Николаева]](3){{*}} [[Виктория Михайлова]](1){{*}} [[Алёна Михайлова]] (1){{*}} [[Ольга Лишева]] (1){{*}} [[Хәлимә Газизова]] (1){{*}} [[Эльвина Муллина]] (1){{*}} [[Надежда Ковалёва]] (1){{*}} [[Галина Айдарова]] (3){{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]] (3){{*}} [[Клара Синицына]](3) {{*}} [[Сильвия Скворцова]] (3){{*}} [[Екатерина Михеева]] (3){{*}} [[Лиана Ганиева ]] (3){{*}} [[Әдия Топчы]](3){{*}} [[Вәҗия Кашка]](3){{*}} [[Альбина Даишева]](3){{*}} [[Нина Ли]](1){{*}} [[Роза Паркс]](3){{*}} [[Риба Макинтайр]](3){{*}} [[Алиса Вяткина]](3){{*}} [[Ольга Фигнер]](3){{*}} [[Лидия Фигнер]](3) |35 |79 | |- |6 |{{u|Sirina77}} |[[Ралина Арабова]] (1){{*}} [[Лариса Астахова]] (1) |2 |4 | |- |7 |{{u|Alisa Fahrutdinova92}} |[[Анна Ахматова]] |1 |2 | |- |8 |{{u|Gulnaz2015}} |[[Людмила Абрамова]] (3) {{*}} [[Кира Волконская]] (3){{*}} [[Ульяна Тимофеева]] (3){{*}} [[Камилә Харисова]] (1) {{*}} [[Ирина Приходько]] (1) |5 |22 | |- |9 |{{u|Fxan}} |[[Эмилия Плейтер]] (3){{*}} [[Мәрьям]] (2){{*}} [[Рәзия солтан]](3) |3 |8 | |- |10 |{{u|Aliya2111}} |[[Татьяна Ларина]]{{*}} [[Эльзара Баталова]]{{*}} [[Наталья Быстрова]]{{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]]{{*}} [[Елена Вишленкова]]{{*}} [[Милана Кутякина ]]{{*}} [[Мария Минаева]]{{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]]{{*}} [[Марина Чуксеева]]{{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]]{{*}} [[Александра Воробьева]]{{*}} [[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина]]{{*}} [[Наталья Крымова]]{{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Валентина Ивашёва]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]](3000 байттан аз){{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[Нина Фуралева]]{{*}} [[Александра Капустина]]{{*}} [[Людмила Ремеслова]]{{*}} [[Людмила Шоллар]]{{*}} [[Мария Перепёлкина]] |56 | | |- |11 |{{u|Динә Абдуллина}} |[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] (3)• [[Мәрьям сүрәсе]](3){{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]](3){{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]](3){{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]](3){{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]](3){{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]](2){{*}} [[Хава]](3) |8 |23 | |- |12 |{{u|Il Nur}} |[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |13 |{{u|T1nn27}} |[[Марина Мнишек]] (3) |1 |3 | |- |14 |{{u|Ilnaz26}} |[[Роза Шихаа]] (3){{*}} [[Әтеш Сәйран]](3){{*}} [[Дария Шәфикъ]](1){{*}} [[Найла Сааб]](2){{*}} [[Әсма бинт Умайс]](3){{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]](3){{*}} [[Өмми әл-Банин]](3){{*}} [[Зәйнә Әнвәр]](3){{*}} [[Нәзик Әл-Абид]](2){{*}} [[Худа Шаарави]] (3){{*}} [[Сафсәри]] (3){{*}} [[Гөлүсә Галиева]] (2){{*}} [[Татьяна Грабузова]](2){{*}} [[Регина Шәйдуллина]](3){{*}} [[Арета Франклин]](3){{*}} [[Кэти Макнэлли]](3){{*}} [[Лайза Миннелли]](3){{*}} [[Ада Лавлейс]](3){{*}} [[Эне Эргма]] (3){{*}} [[Маре Винт]] (3){{*}} [[Илон Викланд]](3){{*}} [[Ита Эвер]](3){{*}} [[Камиля Харисова]](3){{*}} [[Диана Хафизова]](3){{*}} [[Расиха Хафизова]](3){{*}} [[Эве Киви]](3){{*}} [[Кайя Канепи]](3){{*}} [[Вера Евлампиева]](3){{*}} [[Клара Хафизова]](3){{*}} [[Келли Сильдару]](3){{*}} [[Ану Тали]](3){{*}} [[Кармен Касс]](3){{*}} [[Сигне Киви]](3){{*}} [[Юлия Шигмонд]](3){{*}} [[Элина Нечаева]](3){{*}} [[Клара Заменгоф]](3){{*}} [[София Заменгоф]](3){{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]](3){{*}} [[Илона Кутни]](3){{*}} [[Юлия Шупихова]](3){{*}} [[Эли Урбанова]](3){{*}} [[Лилит Блеян]](3){{*}} [[Аревик Церунян]](3){{*}} [[Ануш Бабаджанян]](3){{*}} [[Карина Погосян]] (0){{*}} [[Рима Пипоян]](3){{*}} [[Севиндж Аббасова]](3){{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]](3){{*}} [[Эльнара Гасыймова]](3){{*}} [[Айнур Эльгюнеш]](3) |50 |141 | |- |15 |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]] (3){{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]] (3){{*}} [[Әл-Хәнсә]] (2) {{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]] (2) {{*}}[[Әпипә]] (2){{*}}[[Аерым бию]](3000 байттан аз) |6 |24 | |- |16 |{{u|Каюм Хордай}} |[[Карис ван Һаутән]] (1) |1 |2 | |- |17 |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] (3){{*}} [[Урия Эдемова]] (3){{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] (3) |3 |9 | |- |18 |{{u|Timlesj}} | [[Сиреналар]] (8){{*}} [[Парфенопа]] (3){{*}} [[Гесперидлар]](3){{*}} [[Роза Дерине]](3){{*}} [[Шари Федак]](3){{*}} [[Элизабета Гёргиевская]](3){{*}} [[Ольга Бознанская]](3){{*}} [[Анна Билинская]](3){{*}} [[Янина Конарская]] (3) {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] (3) {{*}} [[Бану Алкан]] (3) {{*}} [[Мөфидә Кадри]] (3) {{*}} [[Бәргүзар Корель]] (3) {{*}} [[Алие Бергер]] (3) {{*}} [[Гизи Байор]] (3) {{*}} [[София Вейверите]] (3) {{*}} [[Мария Гюбнерова]] (3) {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] (3) {{*}} [[Адриена Шимотова]] (3) {{*}} [[Бланш Юбер]] (3){{*}} [[Ирен Кондачи]] (3){{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] (3){{*}} [[Габриеле Мартиросян]] (3){{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] (3){{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] (3){{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] (2){{*}} [[Гана Поницкая]] (3){{*}} [[Хильда Гобби]] (3){{*}} [[Ханна Хонти]] (3){{*}} [[Мария Корда]] (2) |30 |88 | |- |19 |{{u|LiebSinger}} |[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]] (1) |1 |2 | |- |Тулаем | | |258 | | |- |} {{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}} == Конкурстың халык-ара бите == * [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]] == Сурәтләр == * [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]]. == Нәтиҗәләр == Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә. Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы<br /><small>User</small> ! Мәкаләләр саны<br /><small>Articles</small> ! Баллар<br /><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)<br /><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)<br /><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |}--> [[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]] he8sqc4lljvfz02l6uyrtetf44zhrrj 5839316 5839315 2026-05-04T03:58:14Z Il Nur 6874 /* Катнашучылар */ 5839316 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]</div>[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] |subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''<small>([[UTC]] буенча)</small>'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш! <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/J8g7</nowiki></small> </div> __NOTOC__ |body = * Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. <blockquote><div style="center">Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.</div> <div style="text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;"><inputbox> type=search width=90 buttonlabel=Яңа мәкалә язу searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү break=yes </inputbox> </blockquote> == Кагыйдәләр == [[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]] * Мәкаләләр: ** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш. ** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган. ** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''. ** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый''' ** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''. * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле. ** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала. ** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикаять ителә алмый. == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} |footer = * Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]]. |footer = == Җирле оештыручылар == * {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри * {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри * {{u|Фәрһад}} — жюри * {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы * {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче * {{u|Engelberthumperdink}} — дәресче == Бәяләү тәртибе == * [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; * [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә. * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. == Бүләкләү == Җирле бүләкләр: * Озон сертификатлары белән 22 500 сум. * Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә <nowiki>{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}</nowiki> калыбын куя аласыз. {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! № ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |1 |{{u|Әмир}} |[[Суфия Бадиали]] (3) {{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]] (3){{*}} [[Ангелина Фәйрушина]] (3) |3 |9 | |- |2 |{{u|Баныу}} |[[Сапфо]] (8) {{*}}[[ Фатима Мернисси]] (3) {{*}}[[Әминә Буаяч]] (3) {{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]] (3) {{*}} [[Фәрәх Пәһләви]] (3) {{*}} [[Әл-Иҗлия]] (3) {{*}} [[Әминә Вәдуд]] (3) {{*}} [[Ассия Джебар]] (3) {{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]] (3) {{*}} [[Цыси]] (8){{*}} [[Барбара Такман]](8){{*}} [[Елена Исинбаева]](8){{*}} [[Хедда Хоппер]](8){{*}} [[Ирина Роднина]](8){{*}} [[Мия Хэмм]](8){{*}} [[Лилия Подкопаева]](8){{*}} [[Медея]](8){{*}} [[Ләйлә Зана]](3){{*}}[[Фаррухру Парса]](3){{*}}[[Барбара Уолтерс]](8){{*}}[[Земфира Латыйпова]](3){{*}}[[Елена Прекрасная]](8){{*}}[[Электра]](8){{*}}[[Леда]](3){{*}}[[Клитемнестра]](3){{*}}[[Немезида]](3){{*}}[[Нюкта]](3){{*}}[[Ануше Ансари]](3){{*}}[[Антонина Нухрат]](3){{*}}[[Сөләйманова Рима]](3){{*}}[[Римма Үтәшева]](3){{*}}[[Анна Достоевская]](3){{*}}[[Елена Созина]](3){{*}}[[Сәдагәт Кәримова]](3){{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]](3){{*}}[[Шәфига Әфәндезадә]](3){{*}}[[Рәфига Әлиева]](3){{*}}[[Аида Имангулиева]](3){{*}}[[Хиҗран Хөсәенова]](3){{*}}[[Наилә Велиханлы]](3){{*}}[[Диләрә Әлиева]](3){{*}}[[Зарифа Әлиева]](3){{*}}[[Әдилә Намазова]](3){{*}}[[Зарифа Будагова]](3){{*}}[[Өммегөлсем Садихзадә]](3){{*}}[[Хөршидбану Натаван]](3){{*}}[[Ханбикә ханым]](3){{*}}[[Сона Ахундова]](3){{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]](3){{*}}[[Фатма ханым Кәминә]](3) |50 |210 | |- |3 |{{u|Gulnaz0703}} |[[Ленара Османова]] (1) |1 |2 | |- |4 |{{u|Ramzanka2000}} |[[Оттар (мифология)]] (1) |1 |2 | |- |5 |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Лидия Кнутова]](3){{*}} [[Мария Деренкова]](1){{*}} [[Фәридә Вәлиева]](3){{*}}[[Юлия Артемьева]](3){{*}} [[Карина Амбарцумова]](3){{*}} [[Айшә Диттанова]](1){{*}} [[Динә Вәлиева]](3){{*}} [[Вера Ипполитова]](1){{*}} [[Анеля Кадикова]](1){{*}} [[Хадижат Кабидова]](1){{*}} [[Людмила Крутакова]](1){{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]](3){{*}} [[Надежда Николаева]](3){{*}} [[Виктория Михайлова]](1){{*}} [[Алёна Михайлова]] (1){{*}} [[Ольга Лишева]] (1){{*}} [[Хәлимә Газизова]] (1){{*}} [[Эльвина Муллина]] (1){{*}} [[Надежда Ковалёва]] (1){{*}} [[Галина Айдарова]] (3){{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]] (3){{*}} [[Клара Синицына]](3) {{*}} [[Сильвия Скворцова]] (3){{*}} [[Екатерина Михеева]] (3){{*}} [[Лиана Ганиева ]] (3){{*}} [[Әдия Топчы]](3){{*}} [[Вәҗия Кашка]](3){{*}} [[Альбина Даишева]](3){{*}} [[Нина Ли]](1){{*}} [[Роза Паркс]](3){{*}} [[Риба Макинтайр]](3){{*}} [[Алиса Вяткина]](3){{*}} [[Ольга Фигнер]](3){{*}} [[Лидия Фигнер]](3) |35 |79 | |- |6 |{{u|Sirina77}} |[[Ралина Арабова]] (1){{*}} [[Лариса Астахова]] (1) |2 |4 | |- |7 |{{u|Alisa Fahrutdinova92}} |[[Анна Ахматова]] |1 |2 | |- |8 |{{u|Gulnaz2015}} |[[Людмила Абрамова]] (3) {{*}} [[Кира Волконская]] (3){{*}} [[Ульяна Тимофеева]] (3){{*}} [[Камилә Харисова]] (1) {{*}} [[Ирина Приходько]] (1) |5 |22 | |- |9 |{{u|Fxan}} |[[Эмилия Плейтер]] (3){{*}} [[Мәрьям]] (2){{*}} [[Рәзия солтан]](3) |3 |8 | |- |10 |{{u|Aliya2111}} |[[Татьяна Ларина]]{{*}} [[Эльзара Баталова]]{{*}} [[Наталья Быстрова]]{{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]]{{*}} [[Елена Вишленкова]]{{*}} [[Милана Кутякина ]]{{*}} [[Мария Минаева]]{{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]]{{*}} [[Марина Чуксеева]]{{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]]{{*}} [[Александра Воробьева]]{{*}} [[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина]]{{*}} [[Наталья Крымова]]{{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Валентина Ивашёва]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]](3000 байттан аз){{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[Нина Фуралева]]{{*}} [[Александра Капустина]]{{*}} [[Людмила Ремеслова]]{{*}} [[Людмила Шоллар]]{{*}} [[Мария Перепёлкина]] |56 | | |- |11 |{{u|Динә Абдуллина}} |[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] (3)• [[Мәрьям сүрәсе]](3){{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]](3){{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]](3){{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]](3){{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]](3){{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]](2){{*}} [[Хава]](3) |8 |23 | |- |12 |{{u|Il Nur}} |[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |13 |{{u|T1nn27}} |[[Марина Мнишек]] (3) |1 |3 | |- |14 |{{u|Ilnaz26}} |[[Роза Шихаа]] (3){{*}} [[Әтеш Сәйран]](3){{*}} [[Дария Шәфикъ]](1){{*}} [[Найла Сааб]](2){{*}} [[Әсма бинт Умайс]](3){{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]](3){{*}} [[Өмми әл-Банин]](3){{*}} [[Зәйнә Әнвәр]](3){{*}} [[Нәзик Әл-Абид]](2){{*}} [[Худа Шаарави]] (3){{*}} [[Сафсәри]] (3){{*}} [[Гөлүсә Галиева]] (2){{*}} [[Татьяна Грабузова]](2){{*}} [[Регина Шәйдуллина]](3){{*}} [[Арета Франклин]](3){{*}} [[Кэти Макнэлли]](3){{*}} [[Лайза Миннелли]](3){{*}} [[Ада Лавлейс]](3){{*}} [[Эне Эргма]] (3){{*}} [[Маре Винт]] (3){{*}} [[Илон Викланд]](3){{*}} [[Ита Эвер]](3){{*}} [[Камиля Харисова]](3){{*}} [[Диана Хафизова]](3){{*}} [[Расиха Хафизова]](3){{*}} [[Эве Киви]](3){{*}} [[Кайя Канепи]](3){{*}} [[Вера Евлампиева]](3){{*}} [[Клара Хафизова]](3){{*}} [[Келли Сильдару]](3){{*}} [[Ану Тали]](3){{*}} [[Кармен Касс]](3){{*}} [[Сигне Киви]](3){{*}} [[Юлия Шигмонд]](3){{*}} [[Элина Нечаева]](3){{*}} [[Клара Заменгоф]](3){{*}} [[София Заменгоф]](3){{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]](3){{*}} [[Илона Кутни]](3){{*}} [[Юлия Шупихова]](3){{*}} [[Эли Урбанова]](3){{*}} [[Лилит Блеян]](3){{*}} [[Аревик Церунян]](3){{*}} [[Ануш Бабаджанян]](3){{*}} [[Карина Погосян]] (0){{*}} [[Рима Пипоян]](3){{*}} [[Севиндж Аббасова]](3){{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]](3){{*}} [[Эльнара Гасыймова]](3){{*}} [[Айнур Эльгюнеш]](3) |50 |282 | |- |15 |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]] (3){{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]] (3){{*}} [[Әл-Хәнсә]] (2) {{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]] (2) {{*}}[[Әпипә]] (2){{*}}[[Аерым бию]](3000 байттан аз) |6 |24 | |- |16 |{{u|Каюм Хордай}} |[[Карис ван Һаутән]] (1) |1 |2 | |- |17 |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] (3){{*}} [[Урия Эдемова]] (3){{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] (3) |3 |9 | |- |18 |{{u|Timlesj}} | [[Сиреналар]] (8){{*}} [[Парфенопа]] (3){{*}} [[Гесперидлар]](3){{*}} [[Роза Дерине]](3){{*}} [[Шари Федак]](3){{*}} [[Элизабета Гёргиевская]](3){{*}} [[Ольга Бознанская]](3){{*}} [[Анна Билинская]](3){{*}} [[Янина Конарская]] (3) {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] (3) {{*}} [[Бану Алкан]] (3) {{*}} [[Мөфидә Кадри]] (3) {{*}} [[Бәргүзар Корель]] (3) {{*}} [[Алие Бергер]] (3) {{*}} [[Гизи Байор]] (3) {{*}} [[София Вейверите]] (3) {{*}} [[Мария Гюбнерова]] (3) {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] (3) {{*}} [[Адриена Шимотова]] (3) {{*}} [[Бланш Юбер]] (3){{*}} [[Ирен Кондачи]] (3){{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] (3){{*}} [[Габриеле Мартиросян]] (3){{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] (3){{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] (3){{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] (2){{*}} [[Гана Поницкая]] (3){{*}} [[Хильда Гобби]] (3){{*}} [[Ханна Хонти]] (3){{*}} [[Мария Корда]] (2) |30 |88 | |- |19 |{{u|LiebSinger}} |[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]] (1) |1 |2 | |- |Тулаем | | |258 | | |- |} {{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}} == Конкурстың халык-ара бите == * [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]] == Сурәтләр == * [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]]. == Нәтиҗәләр == Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә. Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы<br /><small>User</small> ! Мәкаләләр саны<br /><small>Articles</small> ! Баллар<br /><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)<br /><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)<br /><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |}--> [[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]] kbrsev7grj5vpzqnxxzvgkbq0d6d8tf 5839320 5839316 2026-05-04T04:03:06Z Il Nur 6874 /* Катнашучылар */ 5839320 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]</div>[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] |subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''<small>([[UTC]] буенча)</small>'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш! <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/J8g7</nowiki></small> </div> __NOTOC__ |body = * Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. <blockquote><div style="center">Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.</div> <div style="text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;"><inputbox> type=search width=90 buttonlabel=Яңа мәкалә язу searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү break=yes </inputbox> </blockquote> == Кагыйдәләр == [[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]] * Мәкаләләр: ** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш. ** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган. ** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''. ** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый''' ** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''. * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле. ** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала. ** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикаять ителә алмый. == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} |footer = * Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]]. |footer = == Җирле оештыручылар == * {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри * {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри * {{u|Фәрһад}} — жюри * {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы * {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче * {{u|Engelberthumperdink}} — дәресче == Бәяләү тәртибе == * [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; * [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә. * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. == Бүләкләү == Җирле бүләкләр: * Озон сертификатлары белән 22 500 сум. * Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә <nowiki>{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}</nowiki> калыбын куя аласыз. {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! № ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |1 |{{u|Әмир}} |[[Суфия Бадиали]] (3) {{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]] (3){{*}} [[Ангелина Фәйрушина]] (3) |3 |9 | |- |2 |{{u|Баныу}} |[[Сапфо]] (8) {{*}}[[ Фатима Мернисси]] (3) {{*}}[[Әминә Буаяч]] (3) {{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]] (3) {{*}} [[Фәрәх Пәһләви]] (3) {{*}} [[Әл-Иҗлия]] (3) {{*}} [[Әминә Вәдуд]] (3) {{*}} [[Ассия Джебар]] (3) {{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]] (3) {{*}} [[Цыси]] (8){{*}} [[Барбара Такман]](8){{*}} [[Елена Исинбаева]](8){{*}} [[Хедда Хоппер]](8){{*}} [[Ирина Роднина]](8){{*}} [[Мия Хэмм]](8){{*}} [[Лилия Подкопаева]](8){{*}} [[Медея]](8){{*}} [[Ләйлә Зана]](3){{*}}[[Фаррухру Парса]](3){{*}}[[Барбара Уолтерс]](8){{*}}[[Земфира Латыйпова]](3){{*}}[[Елена Прекрасная]](8){{*}}[[Электра]](8){{*}}[[Леда]](3){{*}}[[Клитемнестра]](3){{*}}[[Немезида]](3){{*}}[[Нюкта]](3){{*}}[[Ануше Ансари]](3){{*}}[[Антонина Нухрат]](3){{*}}[[Сөләйманова Рима]](3){{*}}[[Римма Үтәшева]](3){{*}}[[Анна Достоевская]](3){{*}}[[Елена Созина]](3){{*}}[[Сәдагәт Кәримова]](3){{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]](3){{*}}[[Шәфига Әфәндезадә]](3){{*}}[[Рәфига Әлиева]](3){{*}}[[Аида Имангулиева]](3){{*}}[[Хиҗран Хөсәенова]](3){{*}}[[Наилә Велиханлы]](3){{*}}[[Диләрә Әлиева]](3){{*}}[[Зарифа Әлиева]](3){{*}}[[Әдилә Намазова]](3){{*}}[[Зарифа Будагова]](3){{*}}[[Өммегөлсем Садихзадә]](3){{*}}[[Хөршидбану Натаван]](3){{*}}[[Ханбикә ханым]](3){{*}}[[Сона Ахундова]](3){{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]](3){{*}}[[Фатма ханым Кәминә]](3) |50 |210 | |- |3 |{{u|Gulnaz0703}} |[[Ленара Османова]] (1) |1 |2 | |- |4 |{{u|Ramzanka2000}} |[[Оттар (мифология)]] (1) |1 |2 | |- |5 |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Лидия Кнутова]](3){{*}} [[Мария Деренкова]](1){{*}} [[Фәридә Вәлиева]](3){{*}}[[Юлия Артемьева]](3){{*}} [[Карина Амбарцумова]](3){{*}} [[Айшә Диттанова]](1){{*}} [[Динә Вәлиева]](3){{*}} [[Вера Ипполитова]](1){{*}} [[Анеля Кадикова]](1){{*}} [[Хадижат Кабидова]](1){{*}} [[Людмила Крутакова]](1){{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]](3){{*}} [[Надежда Николаева]](3){{*}} [[Виктория Михайлова]](1){{*}} [[Алёна Михайлова]] (1){{*}} [[Ольга Лишева]] (1){{*}} [[Хәлимә Газизова]] (1){{*}} [[Эльвина Муллина]] (1){{*}} [[Надежда Ковалёва]] (1){{*}} [[Галина Айдарова]] (3){{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]] (3){{*}} [[Клара Синицына]](3) {{*}} [[Сильвия Скворцова]] (3){{*}} [[Екатерина Михеева]] (3){{*}} [[Лиана Ганиева ]] (3){{*}} [[Әдия Топчы]](3){{*}} [[Вәҗия Кашка]](3){{*}} [[Альбина Даишева]](3){{*}} [[Нина Ли]](1){{*}} [[Роза Паркс]](3){{*}} [[Риба Макинтайр]](3){{*}} [[Алиса Вяткина]](3){{*}} [[Ольга Фигнер]](3){{*}} [[Лидия Фигнер]](3) |35 |79 | |- |6 |{{u|Sirina77}} |[[Ралина Арабова]] (1){{*}} [[Лариса Астахова]] (1) |2 |4 | |- |7 |{{u|Alisa Fahrutdinova92}} |[[Анна Ахматова]] |1 |2 | |- |8 |{{u|Gulnaz2015}} |[[Людмила Абрамова]] (3) {{*}} [[Кира Волконская]] (3){{*}} [[Ульяна Тимофеева]] (3){{*}} [[Камилә Харисова]] (1) {{*}} [[Ирина Приходько]] (1) |5 |22 | |- |9 |{{u|Fxan}} |[[Эмилия Плейтер]] (3){{*}} [[Мәрьям]] (2){{*}} [[Рәзия солтан]](3) |3 |8 | |- |10 |{{u|Aliya2111}} |[[Татьяна Ларина]](3){{*}} [[Эльзара Баталова]](1){{*}} [[Наталья Быстрова]](3){{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]](3){{*}} [[Елена Вишленкова]](3){{*}} [[Милана Кутякина ]](2){{*}} [[Мария Минаева]](2){{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]](3){{*}} [[Марина Чуксеева]]{{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]]{{*}} [[Александра Воробьева]]{{*}} [[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина]]{{*}} [[Наталья Крымова]]{{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Валентина Ивашёва]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]](3000 байттан аз){{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[Нина Фуралева]]{{*}} [[Александра Капустина]]{{*}} [[Людмила Ремеслова]]{{*}} [[Людмила Шоллар]]{{*}} [[Мария Перепёлкина]] |56 | | |- |11 |{{u|Динә Абдуллина}} |[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] (3)• [[Мәрьям сүрәсе]](3){{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]](3){{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]](3){{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]](3){{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]](3){{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]](2){{*}} [[Хава]](3) |8 |23 | |- |12 |{{u|Il Nur}} |[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |13 |{{u|T1nn27}} |[[Марина Мнишек]] (3) |1 |3 | |- |14 |{{u|Ilnaz26}} |[[Роза Шихаа]] (3){{*}} [[Әтеш Сәйран]](3){{*}} [[Дария Шәфикъ]](1){{*}} [[Найла Сааб]](2){{*}} [[Әсма бинт Умайс]](3){{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]](3){{*}} [[Өмми әл-Банин]](3){{*}} [[Зәйнә Әнвәр]](3){{*}} [[Нәзик Әл-Абид]](2){{*}} [[Худа Шаарави]] (3){{*}} [[Сафсәри]] (3){{*}} [[Гөлүсә Галиева]] (2){{*}} [[Татьяна Грабузова]](2){{*}} [[Регина Шәйдуллина]](3){{*}} [[Арета Франклин]](3){{*}} [[Кэти Макнэлли]](3){{*}} [[Лайза Миннелли]](3){{*}} [[Ада Лавлейс]](3){{*}} [[Эне Эргма]] (3){{*}} [[Маре Винт]] (3){{*}} [[Илон Викланд]](3){{*}} [[Ита Эвер]](3){{*}} [[Камиля Харисова]](3){{*}} [[Диана Хафизова]](3){{*}} [[Расиха Хафизова]](3){{*}} [[Эве Киви]](3){{*}} [[Кайя Канепи]](3){{*}} [[Вера Евлампиева]](3){{*}} [[Клара Хафизова]](3){{*}} [[Келли Сильдару]](3){{*}} [[Ану Тали]](3){{*}} [[Кармен Касс]](3){{*}} [[Сигне Киви]](3){{*}} [[Юлия Шигмонд]](3){{*}} [[Элина Нечаева]](3){{*}} [[Клара Заменгоф]](3){{*}} [[София Заменгоф]](3){{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]](3){{*}} [[Илона Кутни]](3){{*}} [[Юлия Шупихова]](3){{*}} [[Эли Урбанова]](3){{*}} [[Лилит Блеян]](3){{*}} [[Аревик Церунян]](3){{*}} [[Ануш Бабаджанян]](3){{*}} [[Карина Погосян]] (0){{*}} [[Рима Пипоян]](3){{*}} [[Севиндж Аббасова]](3){{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]](3){{*}} [[Эльнара Гасыймова]](3){{*}} [[Айнур Эльгюнеш]](3) |50 |282 | |- |15 |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]] (3){{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]] (3){{*}} [[Әл-Хәнсә]] (2) {{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]] (2) {{*}}[[Әпипә]] (2){{*}}[[Аерым бию]](3000 байттан аз) |6 |24 | |- |16 |{{u|Каюм Хордай}} |[[Карис ван Һаутән]] (1) |1 |2 | |- |17 |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] (3){{*}} [[Урия Эдемова]] (3){{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] (3) |3 |9 | |- |18 |{{u|Timlesj}} | [[Сиреналар]] (8){{*}} [[Парфенопа]] (3){{*}} [[Гесперидлар]](3){{*}} [[Роза Дерине]](3){{*}} [[Шари Федак]](3){{*}} [[Элизабета Гёргиевская]](3){{*}} [[Ольга Бознанская]](3){{*}} [[Анна Билинская]](3){{*}} [[Янина Конарская]] (3) {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] (3) {{*}} [[Бану Алкан]] (3) {{*}} [[Мөфидә Кадри]] (3) {{*}} [[Бәргүзар Корель]] (3) {{*}} [[Алие Бергер]] (3) {{*}} [[Гизи Байор]] (3) {{*}} [[София Вейверите]] (3) {{*}} [[Мария Гюбнерова]] (3) {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] (3) {{*}} [[Адриена Шимотова]] (3) {{*}} [[Бланш Юбер]] (3){{*}} [[Ирен Кондачи]] (3){{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] (3){{*}} [[Габриеле Мартиросян]] (3){{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] (3){{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] (3){{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] (2){{*}} [[Гана Поницкая]] (3){{*}} [[Хильда Гобби]] (3){{*}} [[Ханна Хонти]] (3){{*}} [[Мария Корда]] (2) |30 |88 | |- |19 |{{u|LiebSinger}} |[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]] (1) |1 |2 | |- |Тулаем | | |258 | | |- |} {{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}} == Конкурстың халык-ара бите == * [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]] == Сурәтләр == * [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]]. == Нәтиҗәләр == Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә. Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы<br /><small>User</small> ! Мәкаләләр саны<br /><small>Articles</small> ! Баллар<br /><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)<br /><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)<br /><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |}--> [[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]] 61xbrblg3imyepc7t4fyg5dq8oitdnf 5839321 5839320 2026-05-04T04:06:57Z Il Nur 6874 /* Катнашучылар */ 5839321 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]</div>[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] |subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''<small>([[UTC]] буенча)</small>'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш! <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/J8g7</nowiki></small> </div> __NOTOC__ |body = * Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. <blockquote><div style="center">Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.</div> <div style="text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;"><inputbox> type=search width=90 buttonlabel=Яңа мәкалә язу searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү break=yes </inputbox> </blockquote> == Кагыйдәләр == [[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]] * Мәкаләләр: ** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш. ** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган. ** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''. ** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый''' ** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''. * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле. ** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала. ** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикаять ителә алмый. == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} |footer = * Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]]. |footer = == Җирле оештыручылар == * {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри * {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри * {{u|Фәрһад}} — жюри * {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы * {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче * {{u|Engelberthumperdink}} — дәресче == Бәяләү тәртибе == * [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; * [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә. * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. == Бүләкләү == Җирле бүләкләр: * Озон сертификатлары белән 22 500 сум. * Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә <nowiki>{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}</nowiki> калыбын куя аласыз. {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! № ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |1 |{{u|Әмир}} |[[Суфия Бадиали]] (3) {{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]] (3){{*}} [[Ангелина Фәйрушина]] (3) |3 |9 | |- |2 |{{u|Баныу}} |[[Сапфо]] (8) {{*}}[[ Фатима Мернисси]] (3) {{*}}[[Әминә Буаяч]] (3) {{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]] (3) {{*}} [[Фәрәх Пәһләви]] (3) {{*}} [[Әл-Иҗлия]] (3) {{*}} [[Әминә Вәдуд]] (3) {{*}} [[Ассия Джебар]] (3) {{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]] (3) {{*}} [[Цыси]] (8){{*}} [[Барбара Такман]](8){{*}} [[Елена Исинбаева]](8){{*}} [[Хедда Хоппер]](8){{*}} [[Ирина Роднина]](8){{*}} [[Мия Хэмм]](8){{*}} [[Лилия Подкопаева]](8){{*}} [[Медея]](8){{*}} [[Ләйлә Зана]](3){{*}}[[Фаррухру Парса]](3){{*}}[[Барбара Уолтерс]](8){{*}}[[Земфира Латыйпова]](3){{*}}[[Елена Прекрасная]](8){{*}}[[Электра]](8){{*}}[[Леда]](3){{*}}[[Клитемнестра]](3){{*}}[[Немезида]](3){{*}}[[Нюкта]](3){{*}}[[Ануше Ансари]](3){{*}}[[Антонина Нухрат]](3){{*}}[[Сөләйманова Рима]](3){{*}}[[Римма Үтәшева]](3){{*}}[[Анна Достоевская]](3){{*}}[[Елена Созина]](3){{*}}[[Сәдагәт Кәримова]](3){{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]](3){{*}}[[Шәфига Әфәндезадә]](3){{*}}[[Рәфига Әлиева]](3){{*}}[[Аида Имангулиева]](3){{*}}[[Хиҗран Хөсәенова]](3){{*}}[[Наилә Велиханлы]](3){{*}}[[Диләрә Әлиева]](3){{*}}[[Зарифа Әлиева]](3){{*}}[[Әдилә Намазова]](3){{*}}[[Зарифа Будагова]](3){{*}}[[Өммегөлсем Садихзадә]](3){{*}}[[Хөршидбану Натаван]](3){{*}}[[Ханбикә ханым]](3){{*}}[[Сона Ахундова]](3){{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]](3){{*}}[[Фатма ханым Кәминә]](3) |50 |210 | |- |3 |{{u|Gulnaz0703}} |[[Ленара Османова]] (1) |1 |2 | |- |4 |{{u|Ramzanka2000}} |[[Оттар (мифология)]] (1) |1 |2 | |- |5 |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Лидия Кнутова]](3){{*}} [[Мария Деренкова]](1){{*}} [[Фәридә Вәлиева]](3){{*}}[[Юлия Артемьева]](3){{*}} [[Карина Амбарцумова]](3){{*}} [[Айшә Диттанова]](1){{*}} [[Динә Вәлиева]](3){{*}} [[Вера Ипполитова]](1){{*}} [[Анеля Кадикова]](1){{*}} [[Хадижат Кабидова]](1){{*}} [[Людмила Крутакова]](1){{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]](3){{*}} [[Надежда Николаева]](3){{*}} [[Виктория Михайлова]](1){{*}} [[Алёна Михайлова]] (1){{*}} [[Ольга Лишева]] (1){{*}} [[Хәлимә Газизова]] (1){{*}} [[Эльвина Муллина]] (1){{*}} [[Надежда Ковалёва]] (1){{*}} [[Галина Айдарова]] (3){{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]] (3){{*}} [[Клара Синицына]](3) {{*}} [[Сильвия Скворцова]] (3){{*}} [[Екатерина Михеева]] (3){{*}} [[Лиана Ганиева ]] (3){{*}} [[Әдия Топчы]](3){{*}} [[Вәҗия Кашка]](3){{*}} [[Альбина Даишева]](3){{*}} [[Нина Ли]](1){{*}} [[Роза Паркс]](3){{*}} [[Риба Макинтайр]](3){{*}} [[Алиса Вяткина]](3){{*}} [[Ольга Фигнер]](3){{*}} [[Лидия Фигнер]](3) |35 |79 | |- |6 |{{u|Sirina77}} |[[Ралина Арабова]] (1){{*}} [[Лариса Астахова]] (1) |2 |4 | |- |7 |{{u|Alisa Fahrutdinova92}} |[[Анна Ахматова]] |1 |2 | |- |8 |{{u|Gulnaz2015}} |[[Людмила Абрамова]] (3) {{*}} [[Кира Волконская]] (3){{*}} [[Ульяна Тимофеева]] (3){{*}} [[Камилә Харисова]] (1) {{*}} [[Ирина Приходько]] (1) |5 |22 | |- |9 |{{u|Fxan}} |[[Эмилия Плейтер]] (3){{*}} [[Мәрьям]] (2){{*}} [[Рәзия солтан]](3) |3 |8 | |- |10 |{{u|Aliya2111}} |[[Татьяна Ларина]](3){{*}} [[Эльзара Баталова]](1){{*}} [[Наталья Быстрова]](3){{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]](3){{*}} [[Елена Вишленкова]](3){{*}} [[Милана Кутякина ]](2){{*}} [[Мария Минаева]](2){{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]](3){{*}} [[Марина Чуксеева]](3){{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]](3){{*}} [[Александра Воробьева]](3){{*}} [[Нурания Вәлиева]] (2){{*}} [[Сабина Вәлиева]](1){{*}} [[Людмила Иванова]](3){{*}} [[Карина Сабирова]](2){{*}} [[Алёна Михайлова]](3){{*}} [[Екатерина Семёнова]](3){{*}} [[Екатерина Васильева]](3){{*}} [[Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина]]{{*}} [[Наталья Крымова]]{{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Валентина Ивашёва]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]](3000 байттан аз){{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[Нина Фуралева]]{{*}} [[Александра Капустина]]{{*}} [[Людмила Ремеслова]]{{*}} [[Людмила Шоллар]]{{*}} [[Мария Перепёлкина]] |56 | | |- |11 |{{u|Динә Абдуллина}} |[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] (3)• [[Мәрьям сүрәсе]](3){{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]](3){{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]](3){{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]](3){{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]](3){{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]](2){{*}} [[Хава]](3) |8 |23 | |- |12 |{{u|Il Nur}} |[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |13 |{{u|T1nn27}} |[[Марина Мнишек]] (3) |1 |3 | |- |14 |{{u|Ilnaz26}} |[[Роза Шихаа]] (3){{*}} [[Әтеш Сәйран]](3){{*}} [[Дария Шәфикъ]](1){{*}} [[Найла Сааб]](2){{*}} [[Әсма бинт Умайс]](3){{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]](3){{*}} [[Өмми әл-Банин]](3){{*}} [[Зәйнә Әнвәр]](3){{*}} [[Нәзик Әл-Абид]](2){{*}} [[Худа Шаарави]] (3){{*}} [[Сафсәри]] (3){{*}} [[Гөлүсә Галиева]] (2){{*}} [[Татьяна Грабузова]](2){{*}} [[Регина Шәйдуллина]](3){{*}} [[Арета Франклин]](3){{*}} [[Кэти Макнэлли]](3){{*}} [[Лайза Миннелли]](3){{*}} [[Ада Лавлейс]](3){{*}} [[Эне Эргма]] (3){{*}} [[Маре Винт]] (3){{*}} [[Илон Викланд]](3){{*}} [[Ита Эвер]](3){{*}} [[Камиля Харисова]](3){{*}} [[Диана Хафизова]](3){{*}} [[Расиха Хафизова]](3){{*}} [[Эве Киви]](3){{*}} [[Кайя Канепи]](3){{*}} [[Вера Евлампиева]](3){{*}} [[Клара Хафизова]](3){{*}} [[Келли Сильдару]](3){{*}} [[Ану Тали]](3){{*}} [[Кармен Касс]](3){{*}} [[Сигне Киви]](3){{*}} [[Юлия Шигмонд]](3){{*}} [[Элина Нечаева]](3){{*}} [[Клара Заменгоф]](3){{*}} [[София Заменгоф]](3){{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]](3){{*}} [[Илона Кутни]](3){{*}} [[Юлия Шупихова]](3){{*}} [[Эли Урбанова]](3){{*}} [[Лилит Блеян]](3){{*}} [[Аревик Церунян]](3){{*}} [[Ануш Бабаджанян]](3){{*}} [[Карина Погосян]] (0){{*}} [[Рима Пипоян]](3){{*}} [[Севиндж Аббасова]](3){{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]](3){{*}} [[Эльнара Гасыймова]](3){{*}} [[Айнур Эльгюнеш]](3) |50 |282 | |- |15 |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]] (3){{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]] (3){{*}} [[Әл-Хәнсә]] (2) {{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]] (2) {{*}}[[Әпипә]] (2){{*}}[[Аерым бию]](3000 байттан аз) |6 |24 | |- |16 |{{u|Каюм Хордай}} |[[Карис ван Һаутән]] (1) |1 |2 | |- |17 |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] (3){{*}} [[Урия Эдемова]] (3){{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] (3) |3 |9 | |- |18 |{{u|Timlesj}} | [[Сиреналар]] (8){{*}} [[Парфенопа]] (3){{*}} [[Гесперидлар]](3){{*}} [[Роза Дерине]](3){{*}} [[Шари Федак]](3){{*}} [[Элизабета Гёргиевская]](3){{*}} [[Ольга Бознанская]](3){{*}} [[Анна Билинская]](3){{*}} [[Янина Конарская]] (3) {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] (3) {{*}} [[Бану Алкан]] (3) {{*}} [[Мөфидә Кадри]] (3) {{*}} [[Бәргүзар Корель]] (3) {{*}} [[Алие Бергер]] (3) {{*}} [[Гизи Байор]] (3) {{*}} [[София Вейверите]] (3) {{*}} [[Мария Гюбнерова]] (3) {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] (3) {{*}} [[Адриена Шимотова]] (3) {{*}} [[Бланш Юбер]] (3){{*}} [[Ирен Кондачи]] (3){{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] (3){{*}} [[Габриеле Мартиросян]] (3){{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] (3){{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] (3){{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] (2){{*}} [[Гана Поницкая]] (3){{*}} [[Хильда Гобби]] (3){{*}} [[Ханна Хонти]] (3){{*}} [[Мария Корда]] (2) |30 |88 | |- |19 |{{u|LiebSinger}} |[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]] (1) |1 |2 | |- |Тулаем | | |258 | | |- |} {{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}} == Конкурстың халык-ара бите == * [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]] == Сурәтләр == * [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]]. == Нәтиҗәләр == Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә. Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы<br /><small>User</small> ! Мәкаләләр саны<br /><small>Articles</small> ! Баллар<br /><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)<br /><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)<br /><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |}--> [[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]] pnu84yq0crg0j33vtkqj1p4pzwg8p5m 5839323 5839321 2026-05-04T04:09:27Z Il Nur 6874 /* Катнашучылар */ 5839323 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]</div>[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] |subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''<small>([[UTC]] буенча)</small>'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш! <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/J8g7</nowiki></small> </div> __NOTOC__ |body = * Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. <blockquote><div style="center">Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.</div> <div style="text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;"><inputbox> type=search width=90 buttonlabel=Яңа мәкалә язу searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү break=yes </inputbox> </blockquote> == Кагыйдәләр == [[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]] * Мәкаләләр: ** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш. ** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган. ** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''. ** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый''' ** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''. * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле. ** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала. ** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикаять ителә алмый. == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} |footer = * Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]]. |footer = == Җирле оештыручылар == * {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри * {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри * {{u|Фәрһад}} — жюри * {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы * {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче * {{u|Engelberthumperdink}} — дәресче == Бәяләү тәртибе == * [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; * [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә. * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. == Бүләкләү == Җирле бүләкләр: * Озон сертификатлары белән 22 500 сум. * Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә <nowiki>{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}</nowiki> калыбын куя аласыз. {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! № ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |1 |{{u|Әмир}} |[[Суфия Бадиали]] (3) {{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]] (3){{*}} [[Ангелина Фәйрушина]] (3) |3 |9 | |- |2 |{{u|Баныу}} |[[Сапфо]] (8) {{*}}[[ Фатима Мернисси]] (3) {{*}}[[Әминә Буаяч]] (3) {{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]] (3) {{*}} [[Фәрәх Пәһләви]] (3) {{*}} [[Әл-Иҗлия]] (3) {{*}} [[Әминә Вәдуд]] (3) {{*}} [[Ассия Джебар]] (3) {{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]] (3) {{*}} [[Цыси]] (8){{*}} [[Барбара Такман]](8){{*}} [[Елена Исинбаева]](8){{*}} [[Хедда Хоппер]](8){{*}} [[Ирина Роднина]](8){{*}} [[Мия Хэмм]](8){{*}} [[Лилия Подкопаева]](8){{*}} [[Медея]](8){{*}} [[Ләйлә Зана]](3){{*}}[[Фаррухру Парса]](3){{*}}[[Барбара Уолтерс]](8){{*}}[[Земфира Латыйпова]](3){{*}}[[Елена Прекрасная]](8){{*}}[[Электра]](8){{*}}[[Леда]](3){{*}}[[Клитемнестра]](3){{*}}[[Немезида]](3){{*}}[[Нюкта]](3){{*}}[[Ануше Ансари]](3){{*}}[[Антонина Нухрат]](3){{*}}[[Сөләйманова Рима]](3){{*}}[[Римма Үтәшева]](3){{*}}[[Анна Достоевская]](3){{*}}[[Елена Созина]](3){{*}}[[Сәдагәт Кәримова]](3){{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]](3){{*}}[[Шәфига Әфәндезадә]](3){{*}}[[Рәфига Әлиева]](3){{*}}[[Аида Имангулиева]](3){{*}}[[Хиҗран Хөсәенова]](3){{*}}[[Наилә Велиханлы]](3){{*}}[[Диләрә Әлиева]](3){{*}}[[Зарифа Әлиева]](3){{*}}[[Әдилә Намазова]](3){{*}}[[Зарифа Будагова]](3){{*}}[[Өммегөлсем Садихзадә]](3){{*}}[[Хөршидбану Натаван]](3){{*}}[[Ханбикә ханым]](3){{*}}[[Сона Ахундова]](3){{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]](3){{*}}[[Фатма ханым Кәминә]](3) |50 |210 | |- |3 |{{u|Gulnaz0703}} |[[Ленара Османова]] (1) |1 |2 | |- |4 |{{u|Ramzanka2000}} |[[Оттар (мифология)]] (1) |1 |2 | |- |5 |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Лидия Кнутова]](3){{*}} [[Мария Деренкова]](1){{*}} [[Фәридә Вәлиева]](3){{*}}[[Юлия Артемьева]](3){{*}} [[Карина Амбарцумова]](3){{*}} [[Айшә Диттанова]](1){{*}} [[Динә Вәлиева]](3){{*}} [[Вера Ипполитова]](1){{*}} [[Анеля Кадикова]](1){{*}} [[Хадижат Кабидова]](1){{*}} [[Людмила Крутакова]](1){{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]](3){{*}} [[Надежда Николаева]](3){{*}} [[Виктория Михайлова]](1){{*}} [[Алёна Михайлова]] (1){{*}} [[Ольга Лишева]] (1){{*}} [[Хәлимә Газизова]] (1){{*}} [[Эльвина Муллина]] (1){{*}} [[Надежда Ковалёва]] (1){{*}} [[Галина Айдарова]] (3){{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]] (3){{*}} [[Клара Синицына]](3) {{*}} [[Сильвия Скворцова]] (3){{*}} [[Екатерина Михеева]] (3){{*}} [[Лиана Ганиева ]] (3){{*}} [[Әдия Топчы]](3){{*}} [[Вәҗия Кашка]](3){{*}} [[Альбина Даишева]](3){{*}} [[Нина Ли]](1){{*}} [[Роза Паркс]](3){{*}} [[Риба Макинтайр]](3){{*}} [[Алиса Вяткина]](3){{*}} [[Ольга Фигнер]](3){{*}} [[Лидия Фигнер]](3) |35 |79 | |- |6 |{{u|Sirina77}} |[[Ралина Арабова]] (1){{*}} [[Лариса Астахова]] (1) |2 |4 | |- |7 |{{u|Alisa Fahrutdinova92}} |[[Анна Ахматова]] |1 |2 | |- |8 |{{u|Gulnaz2015}} |[[Людмила Абрамова]] (3) {{*}} [[Кира Волконская]] (3){{*}} [[Ульяна Тимофеева]] (3){{*}} [[Камилә Харисова]] (1) {{*}} [[Ирина Приходько]] (1) |5 |22 | |- |9 |{{u|Fxan}} |[[Эмилия Плейтер]] (3){{*}} [[Мәрьям]] (2){{*}} [[Рәзия солтан]](3) |3 |8 | |- |10 |{{u|Aliya2111}} |[[Татьяна Ларина]](3){{*}} [[Эльзара Баталова]](1){{*}} [[Наталья Быстрова]](3){{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]](3){{*}} [[Елена Вишленкова]](3){{*}} [[Милана Кутякина ]](2){{*}} [[Мария Минаева]](2){{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]](3){{*}} [[Марина Чуксеева]](3){{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]](3){{*}} [[Александра Воробьева]](3){{*}} [[Нурания Вәлиева]] (2){{*}} [[Сабина Вәлиева]](1){{*}} [[Людмила Иванова]](3){{*}} [[Карина Сабирова]](2){{*}} [[Алёна Михайлова]](3){{*}} [[Екатерина Семёнова]](3){{*}} [[Екатерина Васильева]](3){{*}} [[Лидия Сурикова]](1){{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]](1){{*}} [[Людмила Путина]](3){{*}} [[Наталья Крымова]](3){{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]](2){{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева ]]{{*}} [[Фаина Романова]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова ]]{{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Валентина Ивашёва]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]](3000 байттан аз){{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[Нина Фуралева]]{{*}} [[Александра Капустина]]{{*}} [[Людмила Ремеслова]]{{*}} [[Людмила Шоллар]]{{*}} [[Мария Перепёлкина]] |56 | | |- |11 |{{u|Динә Абдуллина}} |[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] (3)• [[Мәрьям сүрәсе]](3){{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]](3){{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]](3){{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]](3){{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]](3){{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]](2){{*}} [[Хава]](3) |8 |23 | |- |12 |{{u|Il Nur}} |[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |13 |{{u|T1nn27}} |[[Марина Мнишек]] (3) |1 |3 | |- |14 |{{u|Ilnaz26}} |[[Роза Шихаа]] (3){{*}} [[Әтеш Сәйран]](3){{*}} [[Дария Шәфикъ]](1){{*}} [[Найла Сааб]](2){{*}} [[Әсма бинт Умайс]](3){{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]](3){{*}} [[Өмми әл-Банин]](3){{*}} [[Зәйнә Әнвәр]](3){{*}} [[Нәзик Әл-Абид]](2){{*}} [[Худа Шаарави]] (3){{*}} [[Сафсәри]] (3){{*}} [[Гөлүсә Галиева]] (2){{*}} [[Татьяна Грабузова]](2){{*}} [[Регина Шәйдуллина]](3){{*}} [[Арета Франклин]](3){{*}} [[Кэти Макнэлли]](3){{*}} [[Лайза Миннелли]](3){{*}} [[Ада Лавлейс]](3){{*}} [[Эне Эргма]] (3){{*}} [[Маре Винт]] (3){{*}} [[Илон Викланд]](3){{*}} [[Ита Эвер]](3){{*}} [[Камиля Харисова]](3){{*}} [[Диана Хафизова]](3){{*}} [[Расиха Хафизова]](3){{*}} [[Эве Киви]](3){{*}} [[Кайя Канепи]](3){{*}} [[Вера Евлампиева]](3){{*}} [[Клара Хафизова]](3){{*}} [[Келли Сильдару]](3){{*}} [[Ану Тали]](3){{*}} [[Кармен Касс]](3){{*}} [[Сигне Киви]](3){{*}} [[Юлия Шигмонд]](3){{*}} [[Элина Нечаева]](3){{*}} [[Клара Заменгоф]](3){{*}} [[София Заменгоф]](3){{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]](3){{*}} [[Илона Кутни]](3){{*}} [[Юлия Шупихова]](3){{*}} [[Эли Урбанова]](3){{*}} [[Лилит Блеян]](3){{*}} [[Аревик Церунян]](3){{*}} [[Ануш Бабаджанян]](3){{*}} [[Карина Погосян]] (0){{*}} [[Рима Пипоян]](3){{*}} [[Севиндж Аббасова]](3){{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]](3){{*}} [[Эльнара Гасыймова]](3){{*}} [[Айнур Эльгюнеш]](3) |50 |282 | |- |15 |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]] (3){{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]] (3){{*}} [[Әл-Хәнсә]] (2) {{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]] (2) {{*}}[[Әпипә]] (2){{*}}[[Аерым бию]](3000 байттан аз) |6 |24 | |- |16 |{{u|Каюм Хордай}} |[[Карис ван Һаутән]] (1) |1 |2 | |- |17 |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] (3){{*}} [[Урия Эдемова]] (3){{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] (3) |3 |9 | |- |18 |{{u|Timlesj}} | [[Сиреналар]] (8){{*}} [[Парфенопа]] (3){{*}} [[Гесперидлар]](3){{*}} [[Роза Дерине]](3){{*}} [[Шари Федак]](3){{*}} [[Элизабета Гёргиевская]](3){{*}} [[Ольга Бознанская]](3){{*}} [[Анна Билинская]](3){{*}} [[Янина Конарская]] (3) {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] (3) {{*}} [[Бану Алкан]] (3) {{*}} [[Мөфидә Кадри]] (3) {{*}} [[Бәргүзар Корель]] (3) {{*}} [[Алие Бергер]] (3) {{*}} [[Гизи Байор]] (3) {{*}} [[София Вейверите]] (3) {{*}} [[Мария Гюбнерова]] (3) {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] (3) {{*}} [[Адриена Шимотова]] (3) {{*}} [[Бланш Юбер]] (3){{*}} [[Ирен Кондачи]] (3){{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] (3){{*}} [[Габриеле Мартиросян]] (3){{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] (3){{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] (3){{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] (2){{*}} [[Гана Поницкая]] (3){{*}} [[Хильда Гобби]] (3){{*}} [[Ханна Хонти]] (3){{*}} [[Мария Корда]] (2) |30 |88 | |- |19 |{{u|LiebSinger}} |[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]] (1) |1 |2 | |- |Тулаем | | |258 | | |- |} {{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}} == Конкурстың халык-ара бите == * [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]] == Сурәтләр == * [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]]. == Нәтиҗәләр == Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә. Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы<br /><small>User</small> ! Мәкаләләр саны<br /><small>Articles</small> ! Баллар<br /><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)<br /><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)<br /><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |}--> [[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]] dktgxk2hob17zgqv8orve6au015k76p 5839324 5839323 2026-05-04T04:13:50Z Il Nur 6874 /* Катнашучылар */ 5839324 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]</div>[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] |subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''<small>([[UTC]] буенча)</small>'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш! <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/J8g7</nowiki></small> </div> __NOTOC__ |body = * Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. <blockquote><div style="center">Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.</div> <div style="text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;"><inputbox> type=search width=90 buttonlabel=Яңа мәкалә язу searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү break=yes </inputbox> </blockquote> == Кагыйдәләр == [[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]] * Мәкаләләр: ** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш. ** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган. ** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''. ** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый''' ** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''. * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле. ** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала. ** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикаять ителә алмый. == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} |footer = * Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]]. |footer = == Җирле оештыручылар == * {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри * {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри * {{u|Фәрһад}} — жюри * {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы * {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче * {{u|Engelberthumperdink}} — дәресче == Бәяләү тәртибе == * [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; * [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә. * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. == Бүләкләү == Җирле бүләкләр: * Озон сертификатлары белән 22 500 сум. * Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә <nowiki>{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}</nowiki> калыбын куя аласыз. {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! № ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |1 |{{u|Әмир}} |[[Суфия Бадиали]] (3) {{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]] (3){{*}} [[Ангелина Фәйрушина]] (3) |3 |9 | |- |2 |{{u|Баныу}} |[[Сапфо]] (8) {{*}}[[ Фатима Мернисси]] (3) {{*}}[[Әминә Буаяч]] (3) {{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]] (3) {{*}} [[Фәрәх Пәһләви]] (3) {{*}} [[Әл-Иҗлия]] (3) {{*}} [[Әминә Вәдуд]] (3) {{*}} [[Ассия Джебар]] (3) {{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]] (3) {{*}} [[Цыси]] (8){{*}} [[Барбара Такман]](8){{*}} [[Елена Исинбаева]](8){{*}} [[Хедда Хоппер]](8){{*}} [[Ирина Роднина]](8){{*}} [[Мия Хэмм]](8){{*}} [[Лилия Подкопаева]](8){{*}} [[Медея]](8){{*}} [[Ләйлә Зана]](3){{*}}[[Фаррухру Парса]](3){{*}}[[Барбара Уолтерс]](8){{*}}[[Земфира Латыйпова]](3){{*}}[[Елена Прекрасная]](8){{*}}[[Электра]](8){{*}}[[Леда]](3){{*}}[[Клитемнестра]](3){{*}}[[Немезида]](3){{*}}[[Нюкта]](3){{*}}[[Ануше Ансари]](3){{*}}[[Антонина Нухрат]](3){{*}}[[Сөләйманова Рима]](3){{*}}[[Римма Үтәшева]](3){{*}}[[Анна Достоевская]](3){{*}}[[Елена Созина]](3){{*}}[[Сәдагәт Кәримова]](3){{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]](3){{*}}[[Шәфига Әфәндезадә]](3){{*}}[[Рәфига Әлиева]](3){{*}}[[Аида Имангулиева]](3){{*}}[[Хиҗран Хөсәенова]](3){{*}}[[Наилә Велиханлы]](3){{*}}[[Диләрә Әлиева]](3){{*}}[[Зарифа Әлиева]](3){{*}}[[Әдилә Намазова]](3){{*}}[[Зарифа Будагова]](3){{*}}[[Өммегөлсем Садихзадә]](3){{*}}[[Хөршидбану Натаван]](3){{*}}[[Ханбикә ханым]](3){{*}}[[Сона Ахундова]](3){{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]](3){{*}}[[Фатма ханым Кәминә]](3) |50 |210 | |- |3 |{{u|Gulnaz0703}} |[[Ленара Османова]] (1) |1 |2 | |- |4 |{{u|Ramzanka2000}} |[[Оттар (мифология)]] (1) |1 |2 | |- |5 |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Лидия Кнутова]](3){{*}} [[Мария Деренкова]](1){{*}} [[Фәридә Вәлиева]](3){{*}}[[Юлия Артемьева]](3){{*}} [[Карина Амбарцумова]](3){{*}} [[Айшә Диттанова]](1){{*}} [[Динә Вәлиева]](3){{*}} [[Вера Ипполитова]](1){{*}} [[Анеля Кадикова]](1){{*}} [[Хадижат Кабидова]](1){{*}} [[Людмила Крутакова]](1){{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]](3){{*}} [[Надежда Николаева]](3){{*}} [[Виктория Михайлова]](1){{*}} [[Алёна Михайлова]] (1){{*}} [[Ольга Лишева]] (1){{*}} [[Хәлимә Газизова]] (1){{*}} [[Эльвина Муллина]] (1){{*}} [[Надежда Ковалёва]] (1){{*}} [[Галина Айдарова]] (3){{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]] (3){{*}} [[Клара Синицына]](3) {{*}} [[Сильвия Скворцова]] (3){{*}} [[Екатерина Михеева]] (3){{*}} [[Лиана Ганиева ]] (3){{*}} [[Әдия Топчы]](3){{*}} [[Вәҗия Кашка]](3){{*}} [[Альбина Даишева]](3){{*}} [[Нина Ли]](1){{*}} [[Роза Паркс]](3){{*}} [[Риба Макинтайр]](3){{*}} [[Алиса Вяткина]](3){{*}} [[Ольга Фигнер]](3){{*}} [[Лидия Фигнер]](3) |35 |79 | |- |6 |{{u|Sirina77}} |[[Ралина Арабова]] (1){{*}} [[Лариса Астахова]] (1) |2 |4 | |- |7 |{{u|Alisa Fahrutdinova92}} |[[Анна Ахматова]] |1 |2 | |- |8 |{{u|Gulnaz2015}} |[[Людмила Абрамова]] (3) {{*}} [[Кира Волконская]] (3){{*}} [[Ульяна Тимофеева]] (3){{*}} [[Камилә Харисова]] (1) {{*}} [[Ирина Приходько]] (1) |5 |22 | |- |9 |{{u|Fxan}} |[[Эмилия Плейтер]] (3){{*}} [[Мәрьям]] (2){{*}} [[Рәзия солтан]](3) |3 |8 | |- |10 |{{u|Aliya2111}} |[[Татьяна Ларина]](3){{*}} [[Эльзара Баталова]](1){{*}} [[Наталья Быстрова]](3){{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]](3){{*}} [[Елена Вишленкова]](3){{*}} [[Милана Кутякина ]](2){{*}} [[Мария Минаева]](2){{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]](3){{*}} [[Марина Чуксеева]](3){{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]](3){{*}} [[Александра Воробьева]](3){{*}} [[Нурания Вәлиева]] (2){{*}} [[Сабина Вәлиева]](1){{*}} [[Людмила Иванова]](3){{*}} [[Карина Сабирова]](2){{*}} [[Алёна Михайлова]](3){{*}} [[Екатерина Семёнова]](3){{*}} [[Екатерина Васильева]](3){{*}} [[Лидия Сурикова]](1){{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]](1){{*}} [[Людмила Путина]](3){{*}} [[Наталья Крымова]](3){{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]](2){{*}} [[Дарья Деревень]] (3){{*}} [[Вера Хәйретдинова]](2){{*}} [[Серафима Огарева ]](3){{*}} [[Фаина Романова]](3){{*}} [[Надежда Васильева]](3){{*}} [[Анастасия Талызина]](3){{*}} [[Елизавета Смирнова]](1){{*}} [[Александра Ильбекова ]](3){{*}} [[Наталья Чеховская ]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Валентина Ивашёва]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]](3000 байттан аз){{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[Нина Фуралева]]{{*}} [[Александра Капустина]]{{*}} [[Людмила Ремеслова]]{{*}} [[Людмила Шоллар]]{{*}} [[Мария Перепёлкина]] |56 | | |- |11 |{{u|Динә Абдуллина}} |[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] (3)• [[Мәрьям сүрәсе]](3){{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]](3){{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]](3){{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]](3){{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]](3){{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]](2){{*}} [[Хава]](3) |8 |23 | |- |12 |{{u|Il Nur}} |[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |13 |{{u|T1nn27}} |[[Марина Мнишек]] (3) |1 |3 | |- |14 |{{u|Ilnaz26}} |[[Роза Шихаа]] (3){{*}} [[Әтеш Сәйран]](3){{*}} [[Дария Шәфикъ]](1){{*}} [[Найла Сааб]](2){{*}} [[Әсма бинт Умайс]](3){{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]](3){{*}} [[Өмми әл-Банин]](3){{*}} [[Зәйнә Әнвәр]](3){{*}} [[Нәзик Әл-Абид]](2){{*}} [[Худа Шаарави]] (3){{*}} [[Сафсәри]] (3){{*}} [[Гөлүсә Галиева]] (2){{*}} [[Татьяна Грабузова]](2){{*}} [[Регина Шәйдуллина]](3){{*}} [[Арета Франклин]](3){{*}} [[Кэти Макнэлли]](3){{*}} [[Лайза Миннелли]](3){{*}} [[Ада Лавлейс]](3){{*}} [[Эне Эргма]] (3){{*}} [[Маре Винт]] (3){{*}} [[Илон Викланд]](3){{*}} [[Ита Эвер]](3){{*}} [[Камиля Харисова]](3){{*}} [[Диана Хафизова]](3){{*}} [[Расиха Хафизова]](3){{*}} [[Эве Киви]](3){{*}} [[Кайя Канепи]](3){{*}} [[Вера Евлампиева]](3){{*}} [[Клара Хафизова]](3){{*}} [[Келли Сильдару]](3){{*}} [[Ану Тали]](3){{*}} [[Кармен Касс]](3){{*}} [[Сигне Киви]](3){{*}} [[Юлия Шигмонд]](3){{*}} [[Элина Нечаева]](3){{*}} [[Клара Заменгоф]](3){{*}} [[София Заменгоф]](3){{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]](3){{*}} [[Илона Кутни]](3){{*}} [[Юлия Шупихова]](3){{*}} [[Эли Урбанова]](3){{*}} [[Лилит Блеян]](3){{*}} [[Аревик Церунян]](3){{*}} [[Ануш Бабаджанян]](3){{*}} [[Карина Погосян]] (0){{*}} [[Рима Пипоян]](3){{*}} [[Севиндж Аббасова]](3){{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]](3){{*}} [[Эльнара Гасыймова]](3){{*}} [[Айнур Эльгюнеш]](3) |50 |282 | |- |15 |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]] (3){{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]] (3){{*}} [[Әл-Хәнсә]] (2) {{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]] (2) {{*}}[[Әпипә]] (2){{*}}[[Аерым бию]](3000 байттан аз) |6 |24 | |- |16 |{{u|Каюм Хордай}} |[[Карис ван Һаутән]] (1) |1 |2 | |- |17 |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] (3){{*}} [[Урия Эдемова]] (3){{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] (3) |3 |9 | |- |18 |{{u|Timlesj}} | [[Сиреналар]] (8){{*}} [[Парфенопа]] (3){{*}} [[Гесперидлар]](3){{*}} [[Роза Дерине]](3){{*}} [[Шари Федак]](3){{*}} [[Элизабета Гёргиевская]](3){{*}} [[Ольга Бознанская]](3){{*}} [[Анна Билинская]](3){{*}} [[Янина Конарская]] (3) {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] (3) {{*}} [[Бану Алкан]] (3) {{*}} [[Мөфидә Кадри]] (3) {{*}} [[Бәргүзар Корель]] (3) {{*}} [[Алие Бергер]] (3) {{*}} [[Гизи Байор]] (3) {{*}} [[София Вейверите]] (3) {{*}} [[Мария Гюбнерова]] (3) {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] (3) {{*}} [[Адриена Шимотова]] (3) {{*}} [[Бланш Юбер]] (3){{*}} [[Ирен Кондачи]] (3){{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] (3){{*}} [[Габриеле Мартиросян]] (3){{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] (3){{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] (3){{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] (2){{*}} [[Гана Поницкая]] (3){{*}} [[Хильда Гобби]] (3){{*}} [[Ханна Хонти]] (3){{*}} [[Мария Корда]] (2) |30 |88 | |- |19 |{{u|LiebSinger}} |[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]] (1) |1 |2 | |- |Тулаем | | |258 | | |- |} {{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}} == Конкурстың халык-ара бите == * [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]] == Сурәтләр == * [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]]. == Нәтиҗәләр == Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә. Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы<br /><small>User</small> ! Мәкаләләр саны<br /><small>Articles</small> ! Баллар<br /><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)<br /><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)<br /><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |}--> [[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]] 69t8s85uqwn2jg1mjmmtpb4uokyonff 5839327 5839324 2026-05-04T04:23:13Z Il Nur 6874 /* Катнашучылар */ 5839327 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]</div>[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] |subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''<small>([[UTC]] буенча)</small>'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш! <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/J8g7</nowiki></small> </div> __NOTOC__ |body = * Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. <blockquote><div style="center">Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.</div> <div style="text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;"><inputbox> type=search width=90 buttonlabel=Яңа мәкалә язу searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү break=yes </inputbox> </blockquote> == Кагыйдәләр == [[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]] * Мәкаләләр: ** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш. ** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган. ** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''. ** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый''' ** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''. * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле. ** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала. ** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикаять ителә алмый. == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} |footer = * Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]]. |footer = == Җирле оештыручылар == * {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри * {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри * {{u|Фәрһад}} — жюри * {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы * {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче * {{u|Engelberthumperdink}} — дәресче == Бәяләү тәртибе == * [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; * [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә. * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. == Бүләкләү == Җирле бүләкләр: * Озон сертификатлары белән 22 500 сум. * Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә <nowiki>{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}</nowiki> калыбын куя аласыз. {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! № ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |1 |{{u|Әмир}} |[[Суфия Бадиали]] (3) {{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]] (3){{*}} [[Ангелина Фәйрушина]] (3) |3 |9 | |- |2 |{{u|Баныу}} |[[Сапфо]] (8) {{*}}[[ Фатима Мернисси]] (3) {{*}}[[Әминә Буаяч]] (3) {{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]] (3) {{*}} [[Фәрәх Пәһләви]] (3) {{*}} [[Әл-Иҗлия]] (3) {{*}} [[Әминә Вәдуд]] (3) {{*}} [[Ассия Джебар]] (3) {{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]] (3) {{*}} [[Цыси]] (8){{*}} [[Барбара Такман]](8){{*}} [[Елена Исинбаева]](8){{*}} [[Хедда Хоппер]](8){{*}} [[Ирина Роднина]](8){{*}} [[Мия Хэмм]](8){{*}} [[Лилия Подкопаева]](8){{*}} [[Медея]](8){{*}} [[Ләйлә Зана]](3){{*}}[[Фаррухру Парса]](3){{*}}[[Барбара Уолтерс]](8){{*}}[[Земфира Латыйпова]](3){{*}}[[Елена Прекрасная]](8){{*}}[[Электра]](8){{*}}[[Леда]](3){{*}}[[Клитемнестра]](3){{*}}[[Немезида]](3){{*}}[[Нюкта]](3){{*}}[[Ануше Ансари]](3){{*}}[[Антонина Нухрат]](3){{*}}[[Сөләйманова Рима]](3){{*}}[[Римма Үтәшева]](3){{*}}[[Анна Достоевская]](3){{*}}[[Елена Созина]](3){{*}}[[Сәдагәт Кәримова]](3){{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]](3){{*}}[[Шәфига Әфәндезадә]](3){{*}}[[Рәфига Әлиева]](3){{*}}[[Аида Имангулиева]](3){{*}}[[Хиҗран Хөсәенова]](3){{*}}[[Наилә Велиханлы]](3){{*}}[[Диләрә Әлиева]](3){{*}}[[Зарифа Әлиева]](3){{*}}[[Әдилә Намазова]](3){{*}}[[Зарифа Будагова]](3){{*}}[[Өммегөлсем Садихзадә]](3){{*}}[[Хөршидбану Натаван]](3){{*}}[[Ханбикә ханым]](3){{*}}[[Сона Ахундова]](3){{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]](3){{*}}[[Фатма ханым Кәминә]](3) |50 |210 | |- |3 |{{u|Gulnaz0703}} |[[Ленара Османова]] (1) |1 |2 | |- |4 |{{u|Ramzanka2000}} |[[Оттар (мифология)]] (1) |1 |2 | |- |5 |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Лидия Кнутова]](3){{*}} [[Мария Деренкова]](1){{*}} [[Фәридә Вәлиева]](3){{*}}[[Юлия Артемьева]](3){{*}} [[Карина Амбарцумова]](3){{*}} [[Айшә Диттанова]](1){{*}} [[Динә Вәлиева]](3){{*}} [[Вера Ипполитова]](1){{*}} [[Анеля Кадикова]](1){{*}} [[Хадижат Кабидова]](1){{*}} [[Людмила Крутакова]](1){{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]](3){{*}} [[Надежда Николаева]](3){{*}} [[Виктория Михайлова]](1){{*}} [[Алёна Михайлова]] (1){{*}} [[Ольга Лишева]] (1){{*}} [[Хәлимә Газизова]] (1){{*}} [[Эльвина Муллина]] (1){{*}} [[Надежда Ковалёва]] (1){{*}} [[Галина Айдарова]] (3){{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]] (3){{*}} [[Клара Синицына]](3) {{*}} [[Сильвия Скворцова]] (3){{*}} [[Екатерина Михеева]] (3){{*}} [[Лиана Ганиева ]] (3){{*}} [[Әдия Топчы]](3){{*}} [[Вәҗия Кашка]](3){{*}} [[Альбина Даишева]](3){{*}} [[Нина Ли]](1){{*}} [[Роза Паркс]](3){{*}} [[Риба Макинтайр]](3){{*}} [[Алиса Вяткина]](3){{*}} [[Ольга Фигнер]](3){{*}} [[Лидия Фигнер]](3) |35 |79 | |- |6 |{{u|Sirina77}} |[[Ралина Арабова]] (1){{*}} [[Лариса Астахова]] (1) |2 |4 | |- |7 |{{u|Alisa Fahrutdinova92}} |[[Анна Ахматова]] |1 |2 | |- |8 |{{u|Gulnaz2015}} |[[Людмила Абрамова]] (3) {{*}} [[Кира Волконская]] (3){{*}} [[Ульяна Тимофеева]] (3){{*}} [[Камилә Харисова]] (1) {{*}} [[Ирина Приходько]] (1) |5 |22 | |- |9 |{{u|Fxan}} |[[Эмилия Плейтер]] (3){{*}} [[Мәрьям]] (2){{*}} [[Рәзия солтан]](3) |3 |8 | |- |10 |{{u|Aliya2111}} |[[Татьяна Ларина]](3){{*}} [[Эльзара Баталова]](1){{*}} [[Наталья Быстрова]](3){{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]](3){{*}} [[Елена Вишленкова]](3){{*}} [[Милана Кутякина ]](2){{*}} [[Мария Минаева]](2){{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]](3){{*}} [[Марина Чуксеева]](3){{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]](3){{*}} [[Александра Воробьева]](3){{*}} [[Нурания Вәлиева]] (2){{*}} [[Сабина Вәлиева]](1){{*}} [[Людмила Иванова]](3){{*}} [[Карина Сабирова]](2){{*}} [[Алёна Михайлова]](3){{*}} [[Екатерина Семёнова]](3){{*}} [[Екатерина Васильева]](3){{*}} [[Лидия Сурикова]](1){{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]](1){{*}} [[Людмила Путина]](3){{*}} [[Наталья Крымова]](3){{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]](2){{*}} [[Дарья Деревень]] (3){{*}} [[Вера Хәйретдинова]](2){{*}} [[Серафима Огарева ]](3){{*}} [[Фаина Романова]](3){{*}} [[Надежда Васильева]](3){{*}} [[Анастасия Талызина]](3){{*}} [[Елизавета Смирнова]](1){{*}} [[Александра Ильбекова ]](3){{*}} [[Наталья Чеховская ]](1){{*}} [[Светлана Басова]](1){{*}} [[Вероника Никитина]](1){{*}} [[Людмила Блонская]](3){{*}} [[Камилла Реброва]](1){{*}} [[Наталья Садовская ]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Валентина Ивашёва]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]](3000 байттан аз){{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[Нина Фуралева]]{{*}} [[Александра Капустина]]{{*}} [[Людмила Ремеслова]]{{*}} [[Людмила Шоллар]]{{*}} [[Мария Перепёлкина]] |56 | | |- |11 |{{u|Динә Абдуллина}} |[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] (3)• [[Мәрьям сүрәсе]](3){{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]](3){{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]](3){{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]](3){{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]](3){{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]](2){{*}} [[Хава]](3) |8 |23 | |- |12 |{{u|Il Nur}} |[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |13 |{{u|T1nn27}} |[[Марина Мнишек]] (3) |1 |3 | |- |14 |{{u|Ilnaz26}} |[[Роза Шихаа]] (3){{*}} [[Әтеш Сәйран]](3){{*}} [[Дария Шәфикъ]](1){{*}} [[Найла Сааб]](2){{*}} [[Әсма бинт Умайс]](3){{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]](3){{*}} [[Өмми әл-Банин]](3){{*}} [[Зәйнә Әнвәр]](3){{*}} [[Нәзик Әл-Абид]](2){{*}} [[Худа Шаарави]] (3){{*}} [[Сафсәри]] (3){{*}} [[Гөлүсә Галиева]] (2){{*}} [[Татьяна Грабузова]](2){{*}} [[Регина Шәйдуллина]](3){{*}} [[Арета Франклин]](3){{*}} [[Кэти Макнэлли]](3){{*}} [[Лайза Миннелли]](3){{*}} [[Ада Лавлейс]](3){{*}} [[Эне Эргма]] (3){{*}} [[Маре Винт]] (3){{*}} [[Илон Викланд]](3){{*}} [[Ита Эвер]](3){{*}} [[Камиля Харисова]](3){{*}} [[Диана Хафизова]](3){{*}} [[Расиха Хафизова]](3){{*}} [[Эве Киви]](3){{*}} [[Кайя Канепи]](3){{*}} [[Вера Евлампиева]](3){{*}} [[Клара Хафизова]](3){{*}} [[Келли Сильдару]](3){{*}} [[Ану Тали]](3){{*}} [[Кармен Касс]](3){{*}} [[Сигне Киви]](3){{*}} [[Юлия Шигмонд]](3){{*}} [[Элина Нечаева]](3){{*}} [[Клара Заменгоф]](3){{*}} [[София Заменгоф]](3){{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]](3){{*}} [[Илона Кутни]](3){{*}} [[Юлия Шупихова]](3){{*}} [[Эли Урбанова]](3){{*}} [[Лилит Блеян]](3){{*}} [[Аревик Церунян]](3){{*}} [[Ануш Бабаджанян]](3){{*}} [[Карина Погосян]] (0){{*}} [[Рима Пипоян]](3){{*}} [[Севиндж Аббасова]](3){{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]](3){{*}} [[Эльнара Гасыймова]](3){{*}} [[Айнур Эльгюнеш]](3) |50 |282 | |- |15 |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]] (3){{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]] (3){{*}} [[Әл-Хәнсә]] (2) {{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]] (2) {{*}}[[Әпипә]] (2){{*}}[[Аерым бию]](3000 байттан аз) |6 |24 | |- |16 |{{u|Каюм Хордай}} |[[Карис ван Һаутән]] (1) |1 |2 | |- |17 |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] (3){{*}} [[Урия Эдемова]] (3){{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] (3) |3 |9 | |- |18 |{{u|Timlesj}} | [[Сиреналар]] (8){{*}} [[Парфенопа]] (3){{*}} [[Гесперидлар]](3){{*}} [[Роза Дерине]](3){{*}} [[Шари Федак]](3){{*}} [[Элизабета Гёргиевская]](3){{*}} [[Ольга Бознанская]](3){{*}} [[Анна Билинская]](3){{*}} [[Янина Конарская]] (3) {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] (3) {{*}} [[Бану Алкан]] (3) {{*}} [[Мөфидә Кадри]] (3) {{*}} [[Бәргүзар Корель]] (3) {{*}} [[Алие Бергер]] (3) {{*}} [[Гизи Байор]] (3) {{*}} [[София Вейверите]] (3) {{*}} [[Мария Гюбнерова]] (3) {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] (3) {{*}} [[Адриена Шимотова]] (3) {{*}} [[Бланш Юбер]] (3){{*}} [[Ирен Кондачи]] (3){{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] (3){{*}} [[Габриеле Мартиросян]] (3){{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] (3){{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] (3){{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] (2){{*}} [[Гана Поницкая]] (3){{*}} [[Хильда Гобби]] (3){{*}} [[Ханна Хонти]] (3){{*}} [[Мария Корда]] (2) |30 |88 | |- |19 |{{u|LiebSinger}} |[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]] (1) |1 |2 | |- |Тулаем | | |258 | | |- |} {{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}} == Конкурстың халык-ара бите == * [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]] == Сурәтләр == * [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]]. == Нәтиҗәләр == Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә. Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы<br /><small>User</small> ! Мәкаләләр саны<br /><small>Articles</small> ! Баллар<br /><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)<br /><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)<br /><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |}--> [[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]] 4ta85mvupkhln8djczychk339jzwu2t 5839329 5839327 2026-05-04T04:38:18Z Il Nur 6874 /* Катнашучылар */ 5839329 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]</div>[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] |subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''<small>([[UTC]] буенча)</small>'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш! <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/J8g7</nowiki></small> </div> __NOTOC__ |body = * Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. <blockquote><div style="center">Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.</div> <div style="text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;"><inputbox> type=search width=90 buttonlabel=Яңа мәкалә язу searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү break=yes </inputbox> </blockquote> == Кагыйдәләр == [[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]] * Мәкаләләр: ** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш. ** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган. ** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''. ** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый''' ** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''. * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле. ** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала. ** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикаять ителә алмый. == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} |footer = * Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]]. |footer = == Җирле оештыручылар == * {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри * {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри * {{u|Фәрһад}} — жюри * {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы * {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче * {{u|Engelberthumperdink}} — дәресче == Бәяләү тәртибе == * [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; * [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә. * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. == Бүләкләү == Җирле бүләкләр: * Озон сертификатлары белән 22 500 сум. * Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә <nowiki>{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}</nowiki> калыбын куя аласыз. {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! № ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |1 |{{u|Әмир}} |[[Суфия Бадиали]] (3) {{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]] (3){{*}} [[Ангелина Фәйрушина]] (3) |3 |9 | |- |2 |{{u|Баныу}} |[[Сапфо]] (8) {{*}}[[ Фатима Мернисси]] (3) {{*}}[[Әминә Буаяч]] (3) {{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]] (3) {{*}} [[Фәрәх Пәһләви]] (3) {{*}} [[Әл-Иҗлия]] (3) {{*}} [[Әминә Вәдуд]] (3) {{*}} [[Ассия Джебар]] (3) {{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]] (3) {{*}} [[Цыси]] (8){{*}} [[Барбара Такман]](8){{*}} [[Елена Исинбаева]](8){{*}} [[Хедда Хоппер]](8){{*}} [[Ирина Роднина]](8){{*}} [[Мия Хэмм]](8){{*}} [[Лилия Подкопаева]](8){{*}} [[Медея]](8){{*}} [[Ләйлә Зана]](3){{*}}[[Фаррухру Парса]](3){{*}}[[Барбара Уолтерс]](8){{*}}[[Земфира Латыйпова]](3){{*}}[[Елена Прекрасная]](8){{*}}[[Электра]](8){{*}}[[Леда]](3){{*}}[[Клитемнестра]](3){{*}}[[Немезида]](3){{*}}[[Нюкта]](3){{*}}[[Ануше Ансари]](3){{*}}[[Антонина Нухрат]](3){{*}}[[Сөләйманова Рима]](3){{*}}[[Римма Үтәшева]](3){{*}}[[Анна Достоевская]](3){{*}}[[Елена Созина]](3){{*}}[[Сәдагәт Кәримова]](3){{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]](3){{*}}[[Шәфига Әфәндезадә]](3){{*}}[[Рәфига Әлиева]](3){{*}}[[Аида Имангулиева]](3){{*}}[[Хиҗран Хөсәенова]](3){{*}}[[Наилә Велиханлы]](3){{*}}[[Диләрә Әлиева]](3){{*}}[[Зарифа Әлиева]](3){{*}}[[Әдилә Намазова]](3){{*}}[[Зарифа Будагова]](3){{*}}[[Өммегөлсем Садихзадә]](3){{*}}[[Хөршидбану Натаван]](3){{*}}[[Ханбикә ханым]](3){{*}}[[Сона Ахундова]](3){{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]](3){{*}}[[Фатма ханым Кәминә]](3) |50 |210 | |- |3 |{{u|Gulnaz0703}} |[[Ленара Османова]] (1) |1 |2 | |- |4 |{{u|Ramzanka2000}} |[[Оттар (мифология)]] (1) |1 |2 | |- |5 |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Лидия Кнутова]](3){{*}} [[Мария Деренкова]](1){{*}} [[Фәридә Вәлиева]](3){{*}}[[Юлия Артемьева]](3){{*}} [[Карина Амбарцумова]](3){{*}} [[Айшә Диттанова]](1){{*}} [[Динә Вәлиева]](3){{*}} [[Вера Ипполитова]](1){{*}} [[Анеля Кадикова]](1){{*}} [[Хадижат Кабидова]](1){{*}} [[Людмила Крутакова]](1){{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]](3){{*}} [[Надежда Николаева]](3){{*}} [[Виктория Михайлова]](1){{*}} [[Алёна Михайлова]] (1){{*}} [[Ольга Лишева]] (1){{*}} [[Хәлимә Газизова]] (1){{*}} [[Эльвина Муллина]] (1){{*}} [[Надежда Ковалёва]] (1){{*}} [[Галина Айдарова]] (3){{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]] (3){{*}} [[Клара Синицына]](3) {{*}} [[Сильвия Скворцова]] (3){{*}} [[Екатерина Михеева]] (3){{*}} [[Лиана Ганиева ]] (3){{*}} [[Әдия Топчы]](3){{*}} [[Вәҗия Кашка]](3){{*}} [[Альбина Даишева]](3){{*}} [[Нина Ли]](1){{*}} [[Роза Паркс]](3){{*}} [[Риба Макинтайр]](3){{*}} [[Алиса Вяткина]](3){{*}} [[Ольга Фигнер]](3){{*}} [[Лидия Фигнер]](3) |35 |79 | |- |6 |{{u|Sirina77}} |[[Ралина Арабова]] (1){{*}} [[Лариса Астахова]] (1) |2 |4 | |- |7 |{{u|Alisa Fahrutdinova92}} |[[Анна Ахматова]] |1 |2 | |- |8 |{{u|Gulnaz2015}} |[[Людмила Абрамова]] (3) {{*}} [[Кира Волконская]] (3){{*}} [[Ульяна Тимофеева]] (3){{*}} [[Камилә Харисова]] (1) {{*}} [[Ирина Приходько]] (1) |5 |22 | |- |9 |{{u|Fxan}} |[[Эмилия Плейтер]] (3){{*}} [[Мәрьям]] (2){{*}} [[Рәзия солтан]](3) |3 |8 | |- |10 |{{u|Aliya2111}} |[[Татьяна Ларина]](3){{*}} [[Эльзара Баталова]](1){{*}} [[Наталья Быстрова]](3){{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]](3){{*}} [[Елена Вишленкова]](3){{*}} [[Милана Кутякина ]](2){{*}} [[Мария Минаева]](2){{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]](3){{*}} [[Марина Чуксеева]](3){{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]](3){{*}} [[Александра Воробьева]](3){{*}} [[Нурания Вәлиева]] (2){{*}} [[Сабина Вәлиева]](1){{*}} [[Людмила Иванова]](3){{*}} [[Карина Сабирова]](2){{*}} [[Алёна Михайлова]](3){{*}} [[Екатерина Семёнова]](3){{*}} [[Екатерина Васильева]](3){{*}} [[Лидия Сурикова]](1){{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]](1){{*}} [[Людмила Путина]](3){{*}} [[Наталья Крымова]](3){{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]](2){{*}} [[Дарья Деревень]] (3){{*}} [[Вера Хәйретдинова]](2){{*}} [[Серафима Огарева ]](3){{*}} [[Фаина Романова]](3){{*}} [[Надежда Васильева]](3){{*}} [[Анастасия Талызина]](3){{*}} [[Елизавета Смирнова]](1){{*}} [[Александра Ильбекова ]](3){{*}} [[Наталья Чеховская ]](1){{*}} [[Светлана Басова]](1){{*}} [[Вероника Никитина]](1){{*}} [[Людмила Блонская]](3){{*}} [[Камилла Реброва]](1){{*}} [[Наталья Садовская ]] (1){{*}} [[Людмила Коршунова]](2){{*}} [[Валентина Ивашёва]](3){{*}} [[Юлия Корнейченко]](2){{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]](3000 байттан аз){{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[Нина Фуралева]]{{*}} [[Александра Капустина]]{{*}} [[Людмила Ремеслова]]{{*}} [[Людмила Шоллар]]{{*}} [[Мария Перепёлкина]] |56 | | |- |11 |{{u|Динә Абдуллина}} |[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] (3)• [[Мәрьям сүрәсе]](3){{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]](3){{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]](3){{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]](3){{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]](3){{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]](2){{*}} [[Хава]](3) |8 |23 | |- |12 |{{u|Il Nur}} |[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |13 |{{u|T1nn27}} |[[Марина Мнишек]] (3) |1 |3 | |- |14 |{{u|Ilnaz26}} |[[Роза Шихаа]] (3){{*}} [[Әтеш Сәйран]](3){{*}} [[Дария Шәфикъ]](1){{*}} [[Найла Сааб]](2){{*}} [[Әсма бинт Умайс]](3){{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]](3){{*}} [[Өмми әл-Банин]](3){{*}} [[Зәйнә Әнвәр]](3){{*}} [[Нәзик Әл-Абид]](2){{*}} [[Худа Шаарави]] (3){{*}} [[Сафсәри]] (3){{*}} [[Гөлүсә Галиева]] (2){{*}} [[Татьяна Грабузова]](2){{*}} [[Регина Шәйдуллина]](3){{*}} [[Арета Франклин]](3){{*}} [[Кэти Макнэлли]](3){{*}} [[Лайза Миннелли]](3){{*}} [[Ада Лавлейс]](3){{*}} [[Эне Эргма]] (3){{*}} [[Маре Винт]] (3){{*}} [[Илон Викланд]](3){{*}} [[Ита Эвер]](3){{*}} [[Камиля Харисова]](3){{*}} [[Диана Хафизова]](3){{*}} [[Расиха Хафизова]](3){{*}} [[Эве Киви]](3){{*}} [[Кайя Канепи]](3){{*}} [[Вера Евлампиева]](3){{*}} [[Клара Хафизова]](3){{*}} [[Келли Сильдару]](3){{*}} [[Ану Тали]](3){{*}} [[Кармен Касс]](3){{*}} [[Сигне Киви]](3){{*}} [[Юлия Шигмонд]](3){{*}} [[Элина Нечаева]](3){{*}} [[Клара Заменгоф]](3){{*}} [[София Заменгоф]](3){{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]](3){{*}} [[Илона Кутни]](3){{*}} [[Юлия Шупихова]](3){{*}} [[Эли Урбанова]](3){{*}} [[Лилит Блеян]](3){{*}} [[Аревик Церунян]](3){{*}} [[Ануш Бабаджанян]](3){{*}} [[Карина Погосян]] (0){{*}} [[Рима Пипоян]](3){{*}} [[Севиндж Аббасова]](3){{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]](3){{*}} [[Эльнара Гасыймова]](3){{*}} [[Айнур Эльгюнеш]](3) |50 |282 | |- |15 |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]] (3){{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]] (3){{*}} [[Әл-Хәнсә]] (2) {{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]] (2) {{*}}[[Әпипә]] (2){{*}}[[Аерым бию]](3000 байттан аз) |6 |24 | |- |16 |{{u|Каюм Хордай}} |[[Карис ван Һаутән]] (1) |1 |2 | |- |17 |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] (3){{*}} [[Урия Эдемова]] (3){{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] (3) |3 |9 | |- |18 |{{u|Timlesj}} | [[Сиреналар]] (8){{*}} [[Парфенопа]] (3){{*}} [[Гесперидлар]](3){{*}} [[Роза Дерине]](3){{*}} [[Шари Федак]](3){{*}} [[Элизабета Гёргиевская]](3){{*}} [[Ольга Бознанская]](3){{*}} [[Анна Билинская]](3){{*}} [[Янина Конарская]] (3) {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] (3) {{*}} [[Бану Алкан]] (3) {{*}} [[Мөфидә Кадри]] (3) {{*}} [[Бәргүзар Корель]] (3) {{*}} [[Алие Бергер]] (3) {{*}} [[Гизи Байор]] (3) {{*}} [[София Вейверите]] (3) {{*}} [[Мария Гюбнерова]] (3) {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] (3) {{*}} [[Адриена Шимотова]] (3) {{*}} [[Бланш Юбер]] (3){{*}} [[Ирен Кондачи]] (3){{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] (3){{*}} [[Габриеле Мартиросян]] (3){{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] (3){{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] (3){{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] (2){{*}} [[Гана Поницкая]] (3){{*}} [[Хильда Гобби]] (3){{*}} [[Ханна Хонти]] (3){{*}} [[Мария Корда]] (2) |30 |88 | |- |19 |{{u|LiebSinger}} |[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]] (1) |1 |2 | |- |Тулаем | | |258 | | |- |} {{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}} == Конкурстың халык-ара бите == * [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]] == Сурәтләр == * [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]]. == Нәтиҗәләр == Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә. Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы<br /><small>User</small> ! Мәкаләләр саны<br /><small>Articles</small> ! Баллар<br /><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)<br /><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)<br /><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |}--> [[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]] jpt0fhcttz1f9ugmo800uhcp8mdingj 5839333 5839329 2026-05-04T04:44:37Z Il Nur 6874 /* Катнашучылар */ 5839333 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]</div>[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] |subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''<small>([[UTC]] буенча)</small>'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш! <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/J8g7</nowiki></small> </div> __NOTOC__ |body = * Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. <blockquote><div style="center">Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.</div> <div style="text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;"><inputbox> type=search width=90 buttonlabel=Яңа мәкалә язу searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү break=yes </inputbox> </blockquote> == Кагыйдәләр == [[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]] * Мәкаләләр: ** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш. ** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган. ** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''. ** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый''' ** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''. * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле. ** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала. ** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикаять ителә алмый. == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} |footer = * Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]]. |footer = == Җирле оештыручылар == * {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри * {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри * {{u|Фәрһад}} — жюри * {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы * {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче * {{u|Engelberthumperdink}} — дәресче == Бәяләү тәртибе == * [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; * [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә. * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. == Бүләкләү == Җирле бүләкләр: * Озон сертификатлары белән 22 500 сум. * Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә <nowiki>{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}</nowiki> калыбын куя аласыз. {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! № ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |1 |{{u|Әмир}} |[[Суфия Бадиали]] (3) {{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]] (3){{*}} [[Ангелина Фәйрушина]] (3) |3 |9 | |- |2 |{{u|Баныу}} |[[Сапфо]] (8) {{*}}[[ Фатима Мернисси]] (3) {{*}}[[Әминә Буаяч]] (3) {{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]] (3) {{*}} [[Фәрәх Пәһләви]] (3) {{*}} [[Әл-Иҗлия]] (3) {{*}} [[Әминә Вәдуд]] (3) {{*}} [[Ассия Джебар]] (3) {{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]] (3) {{*}} [[Цыси]] (8){{*}} [[Барбара Такман]](8){{*}} [[Елена Исинбаева]](8){{*}} [[Хедда Хоппер]](8){{*}} [[Ирина Роднина]](8){{*}} [[Мия Хэмм]](8){{*}} [[Лилия Подкопаева]](8){{*}} [[Медея]](8){{*}} [[Ләйлә Зана]](3){{*}}[[Фаррухру Парса]](3){{*}}[[Барбара Уолтерс]](8){{*}}[[Земфира Латыйпова]](3){{*}}[[Елена Прекрасная]](8){{*}}[[Электра]](8){{*}}[[Леда]](3){{*}}[[Клитемнестра]](3){{*}}[[Немезида]](3){{*}}[[Нюкта]](3){{*}}[[Ануше Ансари]](3){{*}}[[Антонина Нухрат]](3){{*}}[[Сөләйманова Рима]](3){{*}}[[Римма Үтәшева]](3){{*}}[[Анна Достоевская]](3){{*}}[[Елена Созина]](3){{*}}[[Сәдагәт Кәримова]](3){{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]](3){{*}}[[Шәфига Әфәндезадә]](3){{*}}[[Рәфига Әлиева]](3){{*}}[[Аида Имангулиева]](3){{*}}[[Хиҗран Хөсәенова]](3){{*}}[[Наилә Велиханлы]](3){{*}}[[Диләрә Әлиева]](3){{*}}[[Зарифа Әлиева]](3){{*}}[[Әдилә Намазова]](3){{*}}[[Зарифа Будагова]](3){{*}}[[Өммегөлсем Садихзадә]](3){{*}}[[Хөршидбану Натаван]](3){{*}}[[Ханбикә ханым]](3){{*}}[[Сона Ахундова]](3){{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]](3){{*}}[[Фатма ханым Кәминә]](3) |50 |210 | |- |3 |{{u|Gulnaz0703}} |[[Ленара Османова]] (1) |1 |2 | |- |4 |{{u|Ramzanka2000}} |[[Оттар (мифология)]] (1) |1 |2 | |- |5 |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Лидия Кнутова]](3){{*}} [[Мария Деренкова]](1){{*}} [[Фәридә Вәлиева]](3){{*}}[[Юлия Артемьева]](3){{*}} [[Карина Амбарцумова]](3){{*}} [[Айшә Диттанова]](1){{*}} [[Динә Вәлиева]](3){{*}} [[Вера Ипполитова]](1){{*}} [[Анеля Кадикова]](1){{*}} [[Хадижат Кабидова]](1){{*}} [[Людмила Крутакова]](1){{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]](3){{*}} [[Надежда Николаева]](3){{*}} [[Виктория Михайлова]](1){{*}} [[Алёна Михайлова]] (1){{*}} [[Ольга Лишева]] (1){{*}} [[Хәлимә Газизова]] (1){{*}} [[Эльвина Муллина]] (1){{*}} [[Надежда Ковалёва]] (1){{*}} [[Галина Айдарова]] (3){{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]] (3){{*}} [[Клара Синицына]](3) {{*}} [[Сильвия Скворцова]] (3){{*}} [[Екатерина Михеева]] (3){{*}} [[Лиана Ганиева ]] (3){{*}} [[Әдия Топчы]](3){{*}} [[Вәҗия Кашка]](3){{*}} [[Альбина Даишева]](3){{*}} [[Нина Ли]](1){{*}} [[Роза Паркс]](3){{*}} [[Риба Макинтайр]](3){{*}} [[Алиса Вяткина]](3){{*}} [[Ольга Фигнер]](3){{*}} [[Лидия Фигнер]](3) |35 |79 | |- |6 |{{u|Sirina77}} |[[Ралина Арабова]] (1){{*}} [[Лариса Астахова]] (1) |2 |4 | |- |7 |{{u|Alisa Fahrutdinova92}} |[[Анна Ахматова]] |1 |2 | |- |8 |{{u|Gulnaz2015}} |[[Людмила Абрамова]] (3) {{*}} [[Кира Волконская]] (3){{*}} [[Ульяна Тимофеева]] (3){{*}} [[Камилә Харисова]] (1) {{*}} [[Ирина Приходько]] (1) |5 |22 | |- |9 |{{u|Fxan}} |[[Эмилия Плейтер]] (3){{*}} [[Мәрьям]] (2){{*}} [[Рәзия солтан]](3) |3 |8 | |- |10 |{{u|Aliya2111}} |[[Татьяна Ларина]](3){{*}} [[Эльзара Баталова]](1){{*}} [[Наталья Быстрова]](3){{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]](3){{*}} [[Елена Вишленкова]](3){{*}} [[Милана Кутякина ]](2){{*}} [[Мария Минаева]](2){{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]](3){{*}} [[Марина Чуксеева]](3){{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]](3){{*}} [[Александра Воробьева]](3){{*}} [[Нурания Вәлиева]] (2){{*}} [[Сабина Вәлиева]](1){{*}} [[Людмила Иванова]](3){{*}} [[Карина Сабирова]](2){{*}} [[Алёна Михайлова]](3){{*}} [[Екатерина Семёнова]](3){{*}} [[Екатерина Васильева]](3){{*}} [[Лидия Сурикова]](1){{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]](1){{*}} [[Людмила Путина]](3){{*}} [[Наталья Крымова]](3){{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]](2){{*}} [[Дарья Деревень]] (3){{*}} [[Вера Хәйретдинова]](2){{*}} [[Серафима Огарева ]](3){{*}} [[Фаина Романова]](3){{*}} [[Надежда Васильева]](3){{*}} [[Анастасия Талызина]](3){{*}} [[Елизавета Смирнова]](1){{*}} [[Александра Ильбекова ]](3){{*}} [[Наталья Чеховская ]](1){{*}} [[Светлана Басова]](1){{*}} [[Вероника Никитина]](1){{*}} [[Людмила Блонская]](3){{*}} [[Камилла Реброва]](1){{*}} [[Наталья Садовская ]] (1){{*}} [[Людмила Коршунова]](2){{*}} [[Валентина Ивашёва]](3){{*}} [[Юлия Корнейченко]](2){{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]] [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]](3000 байттан аз){{*}} [[Анастасия Анзорова]](2){{*}} [[Евгения Щеглова]](2){{*}} [[Александра Мамедова]](2){{*}} [[Елена Грошева]](2){{*}} [[Татьяна Шаповалова]](2){{*}} [[Нина Фуралева]](2){{*}} [[Александра Капустина]](2){{*}} [[Людмила Ремеслова]](2){{*}} [[Людмила Шоллар]](3){{*}} [[Мария Перепёлкина]](3) |56 | | |- |11 |{{u|Динә Абдуллина}} |[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] (3)• [[Мәрьям сүрәсе]](3){{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]](3){{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]](3){{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]](3){{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]](3){{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]](2){{*}} [[Хава]](3) |8 |23 | |- |12 |{{u|Il Nur}} |[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |13 |{{u|T1nn27}} |[[Марина Мнишек]] (3) |1 |3 | |- |14 |{{u|Ilnaz26}} |[[Роза Шихаа]] (3){{*}} [[Әтеш Сәйран]](3){{*}} [[Дария Шәфикъ]](1){{*}} [[Найла Сааб]](2){{*}} [[Әсма бинт Умайс]](3){{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]](3){{*}} [[Өмми әл-Банин]](3){{*}} [[Зәйнә Әнвәр]](3){{*}} [[Нәзик Әл-Абид]](2){{*}} [[Худа Шаарави]] (3){{*}} [[Сафсәри]] (3){{*}} [[Гөлүсә Галиева]] (2){{*}} [[Татьяна Грабузова]](2){{*}} [[Регина Шәйдуллина]](3){{*}} [[Арета Франклин]](3){{*}} [[Кэти Макнэлли]](3){{*}} [[Лайза Миннелли]](3){{*}} [[Ада Лавлейс]](3){{*}} [[Эне Эргма]] (3){{*}} [[Маре Винт]] (3){{*}} [[Илон Викланд]](3){{*}} [[Ита Эвер]](3){{*}} [[Камиля Харисова]](3){{*}} [[Диана Хафизова]](3){{*}} [[Расиха Хафизова]](3){{*}} [[Эве Киви]](3){{*}} [[Кайя Канепи]](3){{*}} [[Вера Евлампиева]](3){{*}} [[Клара Хафизова]](3){{*}} [[Келли Сильдару]](3){{*}} [[Ану Тали]](3){{*}} [[Кармен Касс]](3){{*}} [[Сигне Киви]](3){{*}} [[Юлия Шигмонд]](3){{*}} [[Элина Нечаева]](3){{*}} [[Клара Заменгоф]](3){{*}} [[София Заменгоф]](3){{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]](3){{*}} [[Илона Кутни]](3){{*}} [[Юлия Шупихова]](3){{*}} [[Эли Урбанова]](3){{*}} [[Лилит Блеян]](3){{*}} [[Аревик Церунян]](3){{*}} [[Ануш Бабаджанян]](3){{*}} [[Карина Погосян]] (0){{*}} [[Рима Пипоян]](3){{*}} [[Севиндж Аббасова]](3){{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]](3){{*}} [[Эльнара Гасыймова]](3){{*}} [[Айнур Эльгюнеш]](3) |50 |282 | |- |15 |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]] (3){{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]] (3){{*}} [[Әл-Хәнсә]] (2) {{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]] (2) {{*}}[[Әпипә]] (2){{*}}[[Аерым бию]](3000 байттан аз) |6 |24 | |- |16 |{{u|Каюм Хордай}} |[[Карис ван Һаутән]] (1) |1 |2 | |- |17 |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] (3){{*}} [[Урия Эдемова]] (3){{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] (3) |3 |9 | |- |18 |{{u|Timlesj}} | [[Сиреналар]] (8){{*}} [[Парфенопа]] (3){{*}} [[Гесперидлар]](3){{*}} [[Роза Дерине]](3){{*}} [[Шари Федак]](3){{*}} [[Элизабета Гёргиевская]](3){{*}} [[Ольга Бознанская]](3){{*}} [[Анна Билинская]](3){{*}} [[Янина Конарская]] (3) {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] (3) {{*}} [[Бану Алкан]] (3) {{*}} [[Мөфидә Кадри]] (3) {{*}} [[Бәргүзар Корель]] (3) {{*}} [[Алие Бергер]] (3) {{*}} [[Гизи Байор]] (3) {{*}} [[София Вейверите]] (3) {{*}} [[Мария Гюбнерова]] (3) {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] (3) {{*}} [[Адриена Шимотова]] (3) {{*}} [[Бланш Юбер]] (3){{*}} [[Ирен Кондачи]] (3){{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] (3){{*}} [[Габриеле Мартиросян]] (3){{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] (3){{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] (3){{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] (2){{*}} [[Гана Поницкая]] (3){{*}} [[Хильда Гобби]] (3){{*}} [[Ханна Хонти]] (3){{*}} [[Мария Корда]] (2) |30 |88 | |- |19 |{{u|LiebSinger}} |[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]] (1) |1 |2 | |- |Тулаем | | |258 | | |- |} {{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}} == Конкурстың халык-ара бите == * [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]] == Сурәтләр == * [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]]. == Нәтиҗәләр == Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә. Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы<br /><small>User</small> ! Мәкаләләр саны<br /><small>Articles</small> ! Баллар<br /><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)<br /><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)<br /><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |}--> [[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]] 98p9vqc8tambihgde1ctk2k4fcsa31v 5839334 5839333 2026-05-04T04:49:03Z Il Nur 6874 /* Катнашучылар */ 5839334 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]</div>[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] |subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''<small>([[UTC]] буенча)</small>'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш! <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/J8g7</nowiki></small> </div> __NOTOC__ |body = * Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. <blockquote><div style="center">Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.</div> <div style="text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;"><inputbox> type=search width=90 buttonlabel=Яңа мәкалә язу searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү break=yes </inputbox> </blockquote> == Кагыйдәләр == [[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]] * Мәкаләләр: ** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш. ** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган. ** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''. ** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый''' ** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''. * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле. ** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала. ** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикаять ителә алмый. == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} |footer = * Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]]. |footer = == Җирле оештыручылар == * {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри * {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри * {{u|Фәрһад}} — жюри * {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы * {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче * {{u|Engelberthumperdink}} — дәресче == Бәяләү тәртибе == * [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; * [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә. * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. == Бүләкләү == Җирле бүләкләр: * Озон сертификатлары белән 22 500 сум. * Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә <nowiki>{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}</nowiki> калыбын куя аласыз. {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! № ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |1 |{{u|Әмир}} |[[Суфия Бадиали]] (3) {{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]] (3){{*}} [[Ангелина Фәйрушина]] (3) |3 |9 | |- |2 |{{u|Баныу}} |[[Сапфо]] (8) {{*}}[[ Фатима Мернисси]] (3) {{*}}[[Әминә Буаяч]] (3) {{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]] (3) {{*}} [[Фәрәх Пәһләви]] (3) {{*}} [[Әл-Иҗлия]] (3) {{*}} [[Әминә Вәдуд]] (3) {{*}} [[Ассия Джебар]] (3) {{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]] (3) {{*}} [[Цыси]] (8){{*}} [[Барбара Такман]](8){{*}} [[Елена Исинбаева]](8){{*}} [[Хедда Хоппер]](8){{*}} [[Ирина Роднина]](8){{*}} [[Мия Хэмм]](8){{*}} [[Лилия Подкопаева]](8){{*}} [[Медея]](8){{*}} [[Ләйлә Зана]](3){{*}}[[Фаррухру Парса]](3){{*}}[[Барбара Уолтерс]](8){{*}}[[Земфира Латыйпова]](3){{*}}[[Елена Прекрасная]](8){{*}}[[Электра]](8){{*}}[[Леда]](3){{*}}[[Клитемнестра]](3){{*}}[[Немезида]](3){{*}}[[Нюкта]](3){{*}}[[Ануше Ансари]](3){{*}}[[Антонина Нухрат]](3){{*}}[[Сөләйманова Рима]](3){{*}}[[Римма Үтәшева]](3){{*}}[[Анна Достоевская]](3){{*}}[[Елена Созина]](3){{*}}[[Сәдагәт Кәримова]](3){{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]](3){{*}}[[Шәфига Әфәндезадә]](3){{*}}[[Рәфига Әлиева]](3){{*}}[[Аида Имангулиева]](3){{*}}[[Хиҗран Хөсәенова]](3){{*}}[[Наилә Велиханлы]](3){{*}}[[Диләрә Әлиева]](3){{*}}[[Зарифа Әлиева]](3){{*}}[[Әдилә Намазова]](3){{*}}[[Зарифа Будагова]](3){{*}}[[Өммегөлсем Садихзадә]](3){{*}}[[Хөршидбану Натаван]](3){{*}}[[Ханбикә ханым]](3){{*}}[[Сона Ахундова]](3){{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]](3){{*}}[[Фатма ханым Кәминә]](3) |50 |210 | |- |3 |{{u|Gulnaz0703}} |[[Ленара Османова]] (1) |1 |2 | |- |4 |{{u|Ramzanka2000}} |[[Оттар (мифология)]] (1) |1 |2 | |- |5 |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Лидия Кнутова]](3){{*}} [[Мария Деренкова]](1){{*}} [[Фәридә Вәлиева]](3){{*}}[[Юлия Артемьева]](3){{*}} [[Карина Амбарцумова]](3){{*}} [[Айшә Диттанова]](1){{*}} [[Динә Вәлиева]](3){{*}} [[Вера Ипполитова]](1){{*}} [[Анеля Кадикова]](1){{*}} [[Хадижат Кабидова]](1){{*}} [[Людмила Крутакова]](1){{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]](3){{*}} [[Надежда Николаева]](3){{*}} [[Виктория Михайлова]](1){{*}} [[Алёна Михайлова]] (1){{*}} [[Ольга Лишева]] (1){{*}} [[Хәлимә Газизова]] (1){{*}} [[Эльвина Муллина]] (1){{*}} [[Надежда Ковалёва]] (1){{*}} [[Галина Айдарова]] (3){{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]] (3){{*}} [[Клара Синицына]](3) {{*}} [[Сильвия Скворцова]] (3){{*}} [[Екатерина Михеева]] (3){{*}} [[Лиана Ганиева ]] (3){{*}} [[Әдия Топчы]](3){{*}} [[Вәҗия Кашка]](3){{*}} [[Альбина Даишева]](3){{*}} [[Нина Ли]](1){{*}} [[Роза Паркс]](3){{*}} [[Риба Макинтайр]](3){{*}} [[Алиса Вяткина]](3){{*}} [[Ольга Фигнер]](3){{*}} [[Лидия Фигнер]](3) |35 |79 | |- |6 |{{u|Sirina77}} |[[Ралина Арабова]] (1){{*}} [[Лариса Астахова]] (1) |2 |4 | |- |7 |{{u|Alisa Fahrutdinova92}} |[[Анна Ахматова]] |1 |2 | |- |8 |{{u|Gulnaz2015}} |[[Людмила Абрамова]] (3) {{*}} [[Кира Волконская]] (3){{*}} [[Ульяна Тимофеева]] (3){{*}} [[Камилә Харисова]] (1) {{*}} [[Ирина Приходько]] (1) |5 |22 | |- |9 |{{u|Fxan}} |[[Эмилия Плейтер]] (3){{*}} [[Мәрьям]] (2){{*}} [[Рәзия солтан]](3) |3 |8 | |- |10 |{{u|Aliya2111}} |[[Татьяна Ларина]](3){{*}} [[Эльзара Баталова]](1){{*}} [[Наталья Быстрова]](3){{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]](3){{*}} [[Елена Вишленкова]](3){{*}} [[Милана Кутякина ]](2){{*}} [[Мария Минаева]](2){{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]](3){{*}} [[Марина Чуксеева]](3){{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]](3){{*}} [[Александра Воробьева]](3){{*}} [[Нурания Вәлиева]] (2){{*}} [[Сабина Вәлиева]](1){{*}} [[Людмила Иванова]](3){{*}} [[Карина Сабирова]](2){{*}} [[Алёна Михайлова]](3){{*}} [[Екатерина Семёнова]](3){{*}} [[Екатерина Васильева]](3){{*}} [[Лидия Сурикова]](1){{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]](1){{*}} [[Людмила Путина]](3){{*}} [[Наталья Крымова]](3){{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]](2){{*}} [[Дарья Деревень]] (3){{*}} [[Вера Хәйретдинова]](2){{*}} [[Серафима Огарева ]](3){{*}} [[Фаина Романова]](3){{*}} [[Надежда Васильева]](3){{*}} [[Анастасия Талызина]](3){{*}} [[Елизавета Смирнова]](1){{*}} [[Александра Ильбекова ]](3){{*}} [[Наталья Чеховская ]](1){{*}} [[Светлана Басова]](1){{*}} [[Вероника Никитина]](1){{*}} [[Людмила Блонская]](3){{*}} [[Камилла Реброва]](1){{*}} [[Наталья Садовская ]] (1){{*}} [[Людмила Коршунова]](2){{*}} [[Валентина Ивашёва]](3){{*}} [[Юлия Корнейченко]](2){{*}} [[Анна Садченко]](3){{*}} [[Надежда Владыко]](2){{*}} [[София Шишкина]] (2){{*}} [[Екатерина Гатина]] (2) [[Наталья Слаутина]](1){{*}} [[Ирина Зиновьева]](0){{*}} [[Анастасия Анзорова]](2){{*}} [[Евгения Щеглова]](2){{*}} [[Александра Мамедова]](2){{*}} [[Елена Грошева]](2){{*}} [[Татьяна Шаповалова]](2){{*}} [[Нина Фуралева]](2){{*}} [[Александра Капустина]](2){{*}} [[Людмила Ремеслова]](2){{*}} [[Людмила Шоллар]](3){{*}} [[Мария Перепёлкина]](3) |56 |256 | |- |11 |{{u|Динә Абдуллина}} |[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] (3)• [[Мәрьям сүрәсе]](3){{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]](3){{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]](3){{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]](3){{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]](3){{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]](2){{*}} [[Хава]](3) |8 |23 | |- |12 |{{u|Il Nur}} |[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |13 |{{u|T1nn27}} |[[Марина Мнишек]] (3) |1 |3 | |- |14 |{{u|Ilnaz26}} |[[Роза Шихаа]] (3){{*}} [[Әтеш Сәйран]](3){{*}} [[Дария Шәфикъ]](1){{*}} [[Найла Сааб]](2){{*}} [[Әсма бинт Умайс]](3){{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]](3){{*}} [[Өмми әл-Банин]](3){{*}} [[Зәйнә Әнвәр]](3){{*}} [[Нәзик Әл-Абид]](2){{*}} [[Худа Шаарави]] (3){{*}} [[Сафсәри]] (3){{*}} [[Гөлүсә Галиева]] (2){{*}} [[Татьяна Грабузова]](2){{*}} [[Регина Шәйдуллина]](3){{*}} [[Арета Франклин]](3){{*}} [[Кэти Макнэлли]](3){{*}} [[Лайза Миннелли]](3){{*}} [[Ада Лавлейс]](3){{*}} [[Эне Эргма]] (3){{*}} [[Маре Винт]] (3){{*}} [[Илон Викланд]](3){{*}} [[Ита Эвер]](3){{*}} [[Камиля Харисова]](3){{*}} [[Диана Хафизова]](3){{*}} [[Расиха Хафизова]](3){{*}} [[Эве Киви]](3){{*}} [[Кайя Канепи]](3){{*}} [[Вера Евлампиева]](3){{*}} [[Клара Хафизова]](3){{*}} [[Келли Сильдару]](3){{*}} [[Ану Тали]](3){{*}} [[Кармен Касс]](3){{*}} [[Сигне Киви]](3){{*}} [[Юлия Шигмонд]](3){{*}} [[Элина Нечаева]](3){{*}} [[Клара Заменгоф]](3){{*}} [[София Заменгоф]](3){{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]](3){{*}} [[Илона Кутни]](3){{*}} [[Юлия Шупихова]](3){{*}} [[Эли Урбанова]](3){{*}} [[Лилит Блеян]](3){{*}} [[Аревик Церунян]](3){{*}} [[Ануш Бабаджанян]](3){{*}} [[Карина Погосян]] (0){{*}} [[Рима Пипоян]](3){{*}} [[Севиндж Аббасова]](3){{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]](3){{*}} [[Эльнара Гасыймова]](3){{*}} [[Айнур Эльгюнеш]](3) |50 |282 | |- |15 |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]] (3){{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]] (3){{*}} [[Әл-Хәнсә]] (2) {{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]] (2) {{*}}[[Әпипә]] (2){{*}}[[Аерым бию]](3000 байттан аз) |6 |24 | |- |16 |{{u|Каюм Хордай}} |[[Карис ван Һаутән]] (1) |1 |2 | |- |17 |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] (3){{*}} [[Урия Эдемова]] (3){{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] (3) |3 |9 | |- |18 |{{u|Timlesj}} | [[Сиреналар]] (8){{*}} [[Парфенопа]] (3){{*}} [[Гесперидлар]](3){{*}} [[Роза Дерине]](3){{*}} [[Шари Федак]](3){{*}} [[Элизабета Гёргиевская]](3){{*}} [[Ольга Бознанская]](3){{*}} [[Анна Билинская]](3){{*}} [[Янина Конарская]] (3) {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] (3) {{*}} [[Бану Алкан]] (3) {{*}} [[Мөфидә Кадри]] (3) {{*}} [[Бәргүзар Корель]] (3) {{*}} [[Алие Бергер]] (3) {{*}} [[Гизи Байор]] (3) {{*}} [[София Вейверите]] (3) {{*}} [[Мария Гюбнерова]] (3) {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] (3) {{*}} [[Адриена Шимотова]] (3) {{*}} [[Бланш Юбер]] (3){{*}} [[Ирен Кондачи]] (3){{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] (3){{*}} [[Габриеле Мартиросян]] (3){{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] (3){{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] (3){{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] (2){{*}} [[Гана Поницкая]] (3){{*}} [[Хильда Гобби]] (3){{*}} [[Ханна Хонти]] (3){{*}} [[Мария Корда]] (2) |30 |88 | |- |19 |{{u|LiebSinger}} |[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]] (1) |1 |2 | |- |Тулаем | | |258 | | |- |} {{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}} == Конкурстың халык-ара бите == * [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]] == Сурәтләр == * [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]]. == Нәтиҗәләр == Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә. Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы<br /><small>User</small> ! Мәкаләләр саны<br /><small>Articles</small> ! Баллар<br /><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)<br /><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)<br /><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |}--> [[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]] ie8u7ankv0195ohgd08gk2c7jcf9lb7 5839335 5839334 2026-05-04T04:50:56Z Il Nur 6874 /* Катнашучылар */ 5839335 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]</div>[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] |subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''<small>([[UTC]] буенча)</small>'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш! <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/J8g7</nowiki></small> </div> __NOTOC__ |body = * Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. <blockquote><div style="center">Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.</div> <div style="text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;"><inputbox> type=search width=90 buttonlabel=Яңа мәкалә язу searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү break=yes </inputbox> </blockquote> == Кагыйдәләр == [[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]] * Мәкаләләр: ** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш. ** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган. ** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''. ** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый''' ** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''. * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле. ** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала. ** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикаять ителә алмый. == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} |footer = * Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]]. |footer = == Җирле оештыручылар == * {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри * {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри * {{u|Фәрһад}} — жюри * {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы * {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче * {{u|Engelberthumperdink}} — дәресче == Бәяләү тәртибе == * [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; * [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә. * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. == Бүләкләү == Җирле бүләкләр: * Озон сертификатлары белән 22 500 сум. * Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә <nowiki>{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}</nowiki> калыбын куя аласыз. {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! № ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |1 |{{u|Әмир}} |[[Суфия Бадиали]] (3) {{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]] (3){{*}} [[Ангелина Фәйрушина]] (3) |3 |9 | |- |2 |{{u|Баныу}} |[[Сапфо]] (8) {{*}}[[ Фатима Мернисси]] (3) {{*}}[[Әминә Буаяч]] (3) {{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]] (3) {{*}} [[Фәрәх Пәһләви]] (3) {{*}} [[Әл-Иҗлия]] (3) {{*}} [[Әминә Вәдуд]] (3) {{*}} [[Ассия Джебар]] (3) {{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]] (3) {{*}} [[Цыси]] (8){{*}} [[Барбара Такман]](8){{*}} [[Елена Исинбаева]](8){{*}} [[Хедда Хоппер]](8){{*}} [[Ирина Роднина]](8){{*}} [[Мия Хэмм]](8){{*}} [[Лилия Подкопаева]](8){{*}} [[Медея]](8){{*}} [[Ләйлә Зана]](3){{*}}[[Фаррухру Парса]](3){{*}}[[Барбара Уолтерс]](8){{*}}[[Земфира Латыйпова]](3){{*}}[[Елена Прекрасная]](8){{*}}[[Электра]](8){{*}}[[Леда]](3){{*}}[[Клитемнестра]](3){{*}}[[Немезида]](3){{*}}[[Нюкта]](3){{*}}[[Ануше Ансари]](3){{*}}[[Антонина Нухрат]](3){{*}}[[Сөләйманова Рима]](3){{*}}[[Римма Үтәшева]](3){{*}}[[Анна Достоевская]](3){{*}}[[Елена Созина]](3){{*}}[[Сәдагәт Кәримова]](3){{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]](3){{*}}[[Шәфига Әфәндезадә]](3){{*}}[[Рәфига Әлиева]](3){{*}}[[Аида Имангулиева]](3){{*}}[[Хиҗран Хөсәенова]](3){{*}}[[Наилә Велиханлы]](3){{*}}[[Диләрә Әлиева]](3){{*}}[[Зарифа Әлиева]](3){{*}}[[Әдилә Намазова]](3){{*}}[[Зарифа Будагова]](3){{*}}[[Өммегөлсем Садихзадә]](3){{*}}[[Хөршидбану Натаван]](3){{*}}[[Ханбикә ханым]](3){{*}}[[Сона Ахундова]](3){{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]](3){{*}}[[Фатма ханым Кәминә]](3) |50 |210 | |- |3 |{{u|Gulnaz0703}} |[[Ленара Османова]] (1) |1 |2 | |- |4 |{{u|Ramzanka2000}} |[[Оттар (мифология)]] (1) |1 |2 | |- |5 |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Лидия Кнутова]](3){{*}} [[Мария Деренкова]](1){{*}} [[Фәридә Вәлиева]](3){{*}}[[Юлия Артемьева]](3){{*}} [[Карина Амбарцумова]](3){{*}} [[Айшә Диттанова]](1){{*}} [[Динә Вәлиева]](3){{*}} [[Вера Ипполитова]](1){{*}} [[Анеля Кадикова]](1){{*}} [[Хадижат Кабидова]](1){{*}} [[Людмила Крутакова]](1){{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]](3){{*}} [[Надежда Николаева]](3){{*}} [[Виктория Михайлова]](1){{*}} [[Алёна Михайлова]] (1){{*}} [[Ольга Лишева]] (1){{*}} [[Хәлимә Газизова]] (1){{*}} [[Эльвина Муллина]] (1){{*}} [[Надежда Ковалёва]] (1){{*}} [[Галина Айдарова]] (3){{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]] (3){{*}} [[Клара Синицына]](3) {{*}} [[Сильвия Скворцова]] (3){{*}} [[Екатерина Михеева]] (3){{*}} [[Лиана Ганиева ]] (3){{*}} [[Әдия Топчы]](3){{*}} [[Вәҗия Кашка]](3){{*}} [[Альбина Даишева]](3){{*}} [[Нина Ли]](1){{*}} [[Роза Паркс]](3){{*}} [[Риба Макинтайр]](3){{*}} [[Алиса Вяткина]](3){{*}} [[Ольга Фигнер]](3){{*}} [[Лидия Фигнер]](3) |35 |79 | |- |6 |{{u|Sirina77}} |[[Ралина Арабова]] (1){{*}} [[Лариса Астахова]] (1) |2 |4 | |- |7 |{{u|Alisa Fahrutdinova92}} |[[Анна Ахматова]] |1 |2 | |- |8 |{{u|Gulnaz2015}} |[[Людмила Абрамова]] (3) {{*}} [[Кира Волконская]] (3){{*}} [[Ульяна Тимофеева]] (3){{*}} [[Камилә Харисова]] (1) {{*}} [[Ирина Приходько]] (1) |5 |22 | |- |9 |{{u|Fxan}} |[[Эмилия Плейтер]] (3){{*}} [[Мәрьям]] (2){{*}} [[Рәзия солтан]](3) |3 |8 | |- |10 |{{u|Aliya2111}} |[[Татьяна Ларина]](3){{*}} [[Эльзара Баталова]](1){{*}} [[Наталья Быстрова]](3){{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]](3){{*}} [[Елена Вишленкова]](3){{*}} [[Милана Кутякина ]](2){{*}} [[Мария Минаева]](2){{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]](3){{*}} [[Марина Чуксеева]](3){{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]](3){{*}} [[Александра Воробьева]](3){{*}} [[Нурания Вәлиева]] (2){{*}} [[Сабина Вәлиева]](1){{*}} [[Людмила Иванова]](3){{*}} [[Карина Сабирова]](2){{*}} [[Алёна Михайлова]](3){{*}} [[Екатерина Семёнова]](3){{*}} [[Екатерина Васильева]](3){{*}} [[Лидия Сурикова]](1){{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]](1){{*}} [[Людмила Путина]](3){{*}} [[Наталья Крымова]](3){{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]](2){{*}} [[Дарья Деревень]] (3){{*}} [[Вера Хәйретдинова]](2){{*}} [[Серафима Огарева ]](3){{*}} [[Фаина Романова]](3){{*}} [[Надежда Васильева]](3){{*}} [[Анастасия Талызина]](3){{*}} [[Елизавета Смирнова]](1){{*}} [[Александра Ильбекова ]](3){{*}} [[Наталья Чеховская ]](1){{*}} [[Светлана Басова]](1){{*}} [[Вероника Никитина]](1){{*}} [[Людмила Блонская]](3){{*}} [[Камилла Реброва]](1){{*}} [[Наталья Садовская ]] (1){{*}} [[Людмила Коршунова]](2){{*}} [[Валентина Ивашёва]](3){{*}} [[Юлия Корнейченко]](2){{*}} [[Анна Садченко]](3){{*}} [[Надежда Владыко]](2){{*}} [[София Шишкина]] (2){{*}} [[Екатерина Гатина]] (2) [[Наталья Слаутина]](1){{*}} [[Ирина Зиновьева]](0){{*}} [[Анастасия Анзорова]](2){{*}} [[Евгения Щеглова]](2){{*}} [[Александра Мамедова]](2){{*}} [[Елена Грошева]](2){{*}} [[Татьяна Шаповалова]](2){{*}} [[Нина Фуралева]](2){{*}} [[Александра Капустина]](2){{*}} [[Людмила Ремеслова]](2){{*}} [[Людмила Шоллар]](3){{*}} [[Мария Перепёлкина]](3) |56 |256 | |- |11 |{{u|Динә Абдуллина}} |[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] (3)• [[Мәрьям сүрәсе]](3){{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]](3){{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]](3){{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]](3){{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]](3){{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]](2){{*}} [[Хава]](3) |8 |23 | |- |12 |{{u|Il Nur}} |[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |13 |{{u|T1nn27}} |[[Марина Мнишек]] (3) |1 |3 | |- |14 |{{u|Ilnaz26}} |[[Роза Шихаа]] (3){{*}} [[Әтеш Сәйран]](3){{*}} [[Дария Шәфикъ]](1){{*}} [[Найла Сааб]](2){{*}} [[Әсма бинт Умайс]](3){{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]](3){{*}} [[Өмми әл-Банин]](3){{*}} [[Зәйнә Әнвәр]](3){{*}} [[Нәзик Әл-Абид]](2){{*}} [[Худа Шаарави]] (3){{*}} [[Сафсәри]] (3){{*}} [[Гөлүсә Галиева]] (2){{*}} [[Татьяна Грабузова]](2){{*}} [[Регина Шәйдуллина]](3){{*}} [[Арета Франклин]](3){{*}} [[Кэти Макнэлли]](3){{*}} [[Лайза Миннелли]](3){{*}} [[Ада Лавлейс]](3){{*}} [[Эне Эргма]] (3){{*}} [[Маре Винт]] (3){{*}} [[Илон Викланд]](3){{*}} [[Ита Эвер]](3){{*}} [[Камиля Харисова]](3){{*}} [[Диана Хафизова]](3){{*}} [[Расиха Хафизова]](3){{*}} [[Эве Киви]](3){{*}} [[Кайя Канепи]](3){{*}} [[Вера Евлампиева]](3){{*}} [[Клара Хафизова]](3){{*}} [[Келли Сильдару]](3){{*}} [[Ану Тали]](3){{*}} [[Кармен Касс]](3){{*}} [[Сигне Киви]](3){{*}} [[Юлия Шигмонд]](3){{*}} [[Элина Нечаева]](3){{*}} [[Клара Заменгоф]](3){{*}} [[София Заменгоф]](3){{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]](3){{*}} [[Илона Кутни]](3){{*}} [[Юлия Шупихова]](3){{*}} [[Эли Урбанова]](3){{*}} [[Лилит Блеян]](3){{*}} [[Аревик Церунян]](3){{*}} [[Ануш Бабаджанян]](3){{*}} [[Карина Погосян]] (0){{*}} [[Рима Пипоян]](3){{*}} [[Севиндж Аббасова]](3){{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]](3){{*}} [[Эльнара Гасыймова]](3){{*}} [[Айнур Эльгюнеш]](3) |50 |282 | |- |15 |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]] (3){{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]] (3){{*}} [[Әл-Хәнсә]] (2) {{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]] (2) {{*}}[[Әпипә]] (2){{*}}[[Аерым бию]](3000 байттан аз) |6 |24 | |- |16 |{{u|Каюм Хордай}} |[[Карис ван Һаутән]] (1) |1 |2 | |- |17 |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] (3){{*}} [[Урия Эдемова]] (3){{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] (3) |3 |9 | |- |18 |{{u|Timlesj}} | [[Сиреналар]] (8){{*}} [[Парфенопа]] (3){{*}} [[Гесперидлар]](3){{*}} [[Роза Дерине]](3){{*}} [[Шари Федак]](3){{*}} [[Элизабета Гёргиевская]](3){{*}} [[Ольга Бознанская]](3){{*}} [[Анна Билинская]](3){{*}} [[Янина Конарская]] (3) {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] (3) {{*}} [[Бану Алкан]] (3) {{*}} [[Мөфидә Кадри]] (3) {{*}} [[Бәргүзар Корель]] (3) {{*}} [[Алие Бергер]] (3) {{*}} [[Гизи Байор]] (3) {{*}} [[София Вейверите]] (3) {{*}} [[Мария Гюбнерова]] (3) {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] (3) {{*}} [[Адриена Шимотова]] (3) {{*}} [[Бланш Юбер]] (3){{*}} [[Ирен Кондачи]] (3){{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] (3){{*}} [[Габриеле Мартиросян]] (3){{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] (3){{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] (3){{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] (2){{*}} [[Гана Поницкая]] (3){{*}} [[Хильда Гобби]] (3){{*}} [[Ханна Хонти]] (3){{*}} [[Мария Корда]] (2) |30 |88 | |- |19 |{{u|LiebSinger}} |[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]] (1) |1 |2 | |- |Тулаем | | |258 |1027 | |- |} {{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}} == Конкурстың халык-ара бите == * [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]] == Сурәтләр == * [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]]. == Нәтиҗәләр == Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә. Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы<br /><small>User</small> ! Мәкаләләр саны<br /><small>Articles</small> ! Баллар<br /><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)<br /><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)<br /><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |}--> [[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]] oecu06i9z32z414nmw5tbvjo57h5kul 5839336 5839335 2026-05-04T05:04:40Z Il Nur 6874 /* Катнашучылар */ 5839336 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|300px]]</div>[[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026]] |subheader = 1 март - 20 апрель көннәрендә ''<small>([[UTC]] буенча)</small>'' Татарча Википедиядә үтүче, [[халыкара хатын-кызлар көне]]нә багышланган, хатын-кызлар белән мәсьәләләр турында контентны арттыруга, шулай ук Викимедиа проектларында киңрәк катнашуны хуплауга юнәлдерелгән проектта катнаш! <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/J8g7</nowiki></small> </div> __NOTOC__ |body = * Бәйгенең [[m:CEE_Women_Campaign_2026|халыкара инглизчә бите]]. <blockquote><div style="center">Берәр тема турында мәкаләне табу яки булдыруны башлау өчен, сүзтезмәне астагы тәрәзәгә кертегез һәм төймәгә басыгыз.</div> <div style="text-align: center; font-size: 95%; margin-bottom:.5em;"><inputbox> type=search width=90 buttonlabel=Яңа мәкалә язу searchbuttonlabel=Тулытекстлы эзләү break=yes </inputbox> </blockquote> == Кагыйдәләр == [[Файл:CEE_Women_Campaign_logo_(black).svg|100px|CEE_Women_Campaign|right]] * Мәкаләләр: ** [[Хатын-кыз]]лар, шул исәптән хатын-кызлар белән бәйле мифология, йолалар, гадәтләр һ.б. турында булырга тиеш. ** '''Бәйге барышы дәвамында''' '''яңа''' булдырылган. ** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт'''. ** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмый''' ** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә статистик күрсәткечләре белән генә аерылган стандарт эчтәлекле мәкаләләр '''түгел'''. * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле. ** Булдырылган мәкаләләрне [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Таблица|түбәндәге таблицага]] урнаштыруыгыз сорала. ** 3 мәкаләне булдырган катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикаять ителә алмый. == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Мәкаләләр исемлеге|Тәкъдим ителгән мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} |footer = * Процессны Татарча Википедия җәмгыятенең татар телле катнашучысы булган тәҗрибәле техник төркем оештыра һәм [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Бәяләү тәртибе|бәяли]]. |footer = == Җирле оештыручылар == * {{u|Динә_Абдуллина}} — төп контакт, жюри * {{u|Il Nur}} — техник оештыручы, жюри * {{u|Фәрһад}} — жюри * {{u|Blackisnewyellow}} — дәресче, техник оештыручы * {{u|Ilsina Ilgizovna}} — дәресче * {{u|Engelberthumperdink}} — дәресче == Бәяләү тәртибе == * [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026#Кагыйдәләр|Күрсәтелгән таләпләргә]] туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 5000 байттан арткан мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; * [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] булса өстәмә 5 балл бирелә. * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. == Бүләкләү == Җирле бүләкләр: * Озон сертификатлары белән 22 500 сум. * Бүләкләү өчен оештыручылар җаваплы. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Үз битегезгә <nowiki>{{Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы катнашучысы}}</nowiki> калыбын куя аласыз. {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! № ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |1 |{{u|Әмир}} |[[Суфия Бадиали]] (3) {{*}} [[Гөлнара Нәзиуллина]] (3){{*}} [[Ангелина Фәйрушина]] (3) |3 |9 |9 |- |2 |{{u|Баныу}} |[[Сапфо]] (8) {{*}}[[ Фатима Мернисси]] (3) {{*}}[[Әминә Буаяч]] (3) {{*}}[[Ибтиһаҗ Мөхәммәд]] (3) {{*}} [[Фәрәх Пәһләви]] (3) {{*}} [[Әл-Иҗлия]] (3) {{*}} [[Әминә Вәдуд]] (3) {{*}} [[Ассия Джебар]] (3) {{*}} [[Мәсүмә Эбтекар]] (3) {{*}} [[Цыси]] (8){{*}} [[Барбара Такман]](8){{*}} [[Елена Исинбаева]](8){{*}} [[Хедда Хоппер]](8){{*}} [[Ирина Роднина]](8){{*}} [[Мия Хэмм]](8){{*}} [[Лилия Подкопаева]](8){{*}} [[Медея]](8){{*}} [[Ләйлә Зана]](3){{*}}[[Фаррухру Парса]](3){{*}}[[Барбара Уолтерс]](8){{*}}[[Земфира Латыйпова]](3){{*}}[[Елена Прекрасная]](8){{*}}[[Электра]](8){{*}}[[Леда]](3){{*}}[[Клитемнестра]](3){{*}}[[Немезида]](3){{*}}[[Нюкта]](3){{*}}[[Ануше Ансари]](3){{*}}[[Антонина Нухрат]](3){{*}}[[Сөләйманова Рима]](3){{*}}[[Римма Үтәшева]](3){{*}}[[Анна Достоевская]](3){{*}}[[Елена Созина]](3){{*}}[[Сәдагәт Кәримова]](3){{*}}[[Нөшаба Мәһәммәдли]](3){{*}}[[Шәфига Әфәндезадә]](3){{*}}[[Рәфига Әлиева]](3){{*}}[[Аида Имангулиева]](3){{*}}[[Хиҗран Хөсәенова]](3){{*}}[[Наилә Велиханлы]](3){{*}}[[Диләрә Әлиева]](3){{*}}[[Зарифа Әлиева]](3){{*}}[[Әдилә Намазова]](3){{*}}[[Зарифа Будагова]](3){{*}}[[Өммегөлсем Садихзадә]](3){{*}}[[Хөршидбану Натаван]](3){{*}}[[Ханбикә ханым]](3){{*}}[[Сона Ахундова]](3){{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]](3){{*}}[[Фатма ханым Кәминә]](3) |50 |210 |3 |- |3 |{{u|Gulnaz0703}} |[[Ленара Османова]] (1) |1 |2 |14-19 |- |4 |{{u|Ramzanka2000}} |[[Оттар (мифология)]] (1) |1 |2 |14-19 |- |5 |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Лидия Кнутова]](3){{*}} [[Мария Деренкова]](1){{*}} [[Фәридә Вәлиева]](3){{*}}[[Юлия Артемьева]](3){{*}} [[Карина Амбарцумова]](3){{*}} [[Айшә Диттанова]](1){{*}} [[Динә Вәлиева]](3){{*}} [[Вера Ипполитова]](1){{*}} [[Анеля Кадикова]](1){{*}} [[Хадижат Кабидова]](1){{*}} [[Людмила Крутакова]](1){{*}} [[Хәлимә Корбангалиева]](3){{*}} [[Надежда Николаева]](3){{*}} [[Виктория Михайлова]](1){{*}} [[Алёна Михайлова]] (1){{*}} [[Ольга Лишева]] (1){{*}} [[Хәлимә Газизова]] (1){{*}} [[Эльвина Муллина]] (1){{*}} [[Надежда Ковалёва]] (1){{*}} [[Галина Айдарова]] (3){{*}} [[Мөстәнфирә Ракеева]] (3){{*}} [[Клара Синицына]](3) {{*}} [[Сильвия Скворцова]] (3){{*}} [[Екатерина Михеева]] (3){{*}} [[Лиана Ганиева ]] (3){{*}} [[Әдия Топчы]](3){{*}} [[Вәҗия Кашка]](3){{*}} [[Альбина Даишева]](3){{*}} [[Нина Ли]](1){{*}} [[Роза Паркс]](3){{*}} [[Риба Макинтайр]](3){{*}} [[Алиса Вяткина]](3){{*}} [[Ольга Фигнер]](3){{*}} [[Лидия Фигнер]](3) |35 |79 |5 |- |6 |{{u|Sirina77}} |[[Ралина Арабова]] (1){{*}} [[Лариса Астахова]] (1) |2 |4 |12 |- |7 |{{u|Alisa Fahrutdinova92}} |[[Анна Ахматова]] |1 |2 |14-19 |- |8 |{{u|Gulnaz2015}} |[[Людмила Абрамова]] (3) {{*}} [[Кира Волконская]] (3){{*}} [[Ульяна Тимофеева]] (3){{*}} [[Камилә Харисова]] (1) {{*}} [[Ирина Приходько]] (1) |5 |22 |8 |- |9 |{{u|Fxan}} |[[Эмилия Плейтер]] (3){{*}} [[Мәрьям]] (2){{*}} [[Рәзия солтан]](3) |3 |8 |11 |- |10 |{{u|Aliya2111}} |[[Татьяна Ларина]](3){{*}} [[Эльзара Баталова]](1){{*}} [[Наталья Быстрова]](3){{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]](3){{*}} [[Елена Вишленкова]](3){{*}} [[Милана Кутякина ]](2){{*}} [[Мария Минаева]](2){{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]](3){{*}} [[Марина Чуксеева]](3){{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]](3){{*}} [[Александра Воробьева]](3){{*}} [[Нурания Вәлиева]] (2){{*}} [[Сабина Вәлиева]](1){{*}} [[Людмила Иванова]](3){{*}} [[Карина Сабирова]](2){{*}} [[Алёна Михайлова]](3){{*}} [[Екатерина Семёнова]](3){{*}} [[Екатерина Васильева]](3){{*}} [[Лидия Сурикова]](1){{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]](1){{*}} [[Людмила Путина]](3){{*}} [[Наталья Крымова]](3){{*}} [[Гүзәл Хәйретдинова]](2){{*}} [[Дарья Деревень]] (3){{*}} [[Вера Хәйретдинова]](2){{*}} [[Серафима Огарева ]](3){{*}} [[Фаина Романова]](3){{*}} [[Надежда Васильева]](3){{*}} [[Анастасия Талызина]](3){{*}} [[Елизавета Смирнова]](1){{*}} [[Александра Ильбекова ]](3){{*}} [[Наталья Чеховская ]](1){{*}} [[Светлана Басова]](1){{*}} [[Вероника Никитина]](1){{*}} [[Людмила Блонская]](3){{*}} [[Камилла Реброва]](1){{*}} [[Наталья Садовская ]] (1){{*}} [[Людмила Коршунова]](2){{*}} [[Валентина Ивашёва]](3){{*}} [[Юлия Корнейченко]](2){{*}} [[Анна Садченко]](3){{*}} [[Надежда Владыко]](2){{*}} [[София Шишкина]] (2){{*}} [[Екатерина Гатина]] (2) [[Наталья Слаутина]](1){{*}} [[Ирина Зиновьева]](0){{*}} [[Анастасия Анзорова]](2){{*}} [[Евгения Щеглова]](2){{*}} [[Александра Мамедова]](2){{*}} [[Елена Грошева]](2){{*}} [[Татьяна Шаповалова]](2){{*}} [[Нина Фуралева]](2){{*}} [[Александра Капустина]](2){{*}} [[Людмила Ремеслова]](2){{*}} [[Людмила Шоллар]](3){{*}} [[Мария Перепёлкина]](3) |56 |256 |2 |- |11 |{{u|Динә Абдуллина}} |[[Әсма бинт Әбү Бәкер]] (3)• [[Мәрьям сүрәсе]](3){{*}}[[Зәйнәп бинт Гали]](3){{*}}[[Өммегөлсем бинт Гали]](3){{*}}[[Рокыя бинт Мөхәммәт ]](3){{*}} [[Һаҗәр (Инҗил)]](3){{*}} [[Һаҗәр (Коръән)]](2){{*}} [[Хава]](3) |8 |23 |7 |- |12 |{{u|Il Nur}} |[[Һөҗүм (кампания)]]{{*}} [[Атын]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |13 |{{u|T1nn27}} |[[Марина Мнишек]] (3) |1 |3 |13 |- |14 |{{u|Ilnaz26}} |[[Роза Шихаа]] (3){{*}} [[Әтеш Сәйран]](3){{*}} [[Дария Шәфикъ]](1){{*}} [[Найла Сааб]](2){{*}} [[Әсма бинт Умайс]](3){{*}} [[Өмми бинт Зәйнәб]](3){{*}} [[Өмми әл-Банин]](3){{*}} [[Зәйнә Әнвәр]](3){{*}} [[Нәзик Әл-Абид]](2){{*}} [[Худа Шаарави]] (3){{*}} [[Сафсәри]] (3){{*}} [[Гөлүсә Галиева]] (2){{*}} [[Татьяна Грабузова]](2){{*}} [[Регина Шәйдуллина]](3){{*}} [[Арета Франклин]](3){{*}} [[Кэти Макнэлли]](3){{*}} [[Лайза Миннелли]](3){{*}} [[Ада Лавлейс]](3){{*}} [[Эне Эргма]] (3){{*}} [[Маре Винт]] (3){{*}} [[Илон Викланд]](3){{*}} [[Ита Эвер]](3){{*}} [[Камиля Харисова]](3){{*}} [[Диана Хафизова]](3){{*}} [[Расиха Хафизова]](3){{*}} [[Эве Киви]](3){{*}} [[Кайя Канепи]](3){{*}} [[Вера Евлампиева]](3){{*}} [[Клара Хафизова]](3){{*}} [[Келли Сильдару]](3){{*}} [[Ану Тали]](3){{*}} [[Кармен Касс]](3){{*}} [[Сигне Киви]](3){{*}} [[Юлия Шигмонд]](3){{*}} [[Элина Нечаева]](3){{*}} [[Клара Заменгоф]](3){{*}} [[София Заменгоф]](3){{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]](3){{*}} [[Илона Кутни]](3){{*}} [[Юлия Шупихова]](3){{*}} [[Эли Урбанова]](3){{*}} [[Лилит Блеян]](3){{*}} [[Аревик Церунян]](3){{*}} [[Ануш Бабаджанян]](3){{*}} [[Карина Погосян]] (0){{*}} [[Рима Пипоян]](3){{*}} [[Севиндж Аббасова]](3){{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]](3){{*}} [[Эльнара Гасыймова]](3){{*}} [[Айнур Эльгюнеш]](3) |50 |282 |1 |- |15 |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]] (3){{*}} [[Асия бинт Мөзаһим]] (3){{*}} [[Әл-Хәнсә]] (2) {{*}} [[Фатыйма әл-Фихри]] (2) {{*}}[[Әпипә]] (2){{*}}[[Аерым бию]](3000 байттан аз) |6 |24 |6 |- |16 |{{u|Каюм Хордай}} |[[Карис ван Һаутән]] (1) |1 |2 |14-19 |- |17 |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] (3){{*}} [[Урия Эдемова]] (3){{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] (3) |3 |9 |10 |- |18 |{{u|Timlesj}} | [[Сиреналар]] (8){{*}} [[Парфенопа]] (3){{*}} [[Гесперидлар]](3){{*}} [[Роза Дерине]](3){{*}} [[Шари Федак]](3){{*}} [[Элизабета Гёргиевская]](3){{*}} [[Ольга Бознанская]](3){{*}} [[Анна Билинская]](3){{*}} [[Янина Конарская]] (3) {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] (3) {{*}} [[Бану Алкан]] (3) {{*}} [[Мөфидә Кадри]] (3) {{*}} [[Бәргүзар Корель]] (3) {{*}} [[Алие Бергер]] (3) {{*}} [[Гизи Байор]] (3) {{*}} [[София Вейверите]] (3) {{*}} [[Мария Гюбнерова]] (3) {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] (3) {{*}} [[Адриена Шимотова]] (3) {{*}} [[Бланш Юбер]] (3){{*}} [[Ирен Кондачи]] (3){{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] (3){{*}} [[Габриеле Мартиросян]] (3){{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] (3){{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] (3){{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] (2){{*}} [[Гана Поницкая]] (3){{*}} [[Хильда Гобби]] (3){{*}} [[Ханна Хонти]] (3){{*}} [[Мария Корда]] (2) |30 |88 |4 |- |19 |{{u|LiebSinger}} |[[Снукер буенча 2026 елгы дөнья беренчелеге]] (1) |1 |2 |14-19 |- |Тулаем | | |258 |1027 | |- |} {{Clickable button 2|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/ceewc-tt|1=Мәкаләгезне монда да өсти аласыз|class=mw-ui-progressive}} == Конкурстың халык-ара бите == * [[meta:CEE_Women_Campaign_2026|Халык-ара бите]] == Сурәтләр == * [[Файл:Icon_(80018)_-_The_Noun_Project.svg|20px]] [[Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026/Сурәтләр|Чара дәверендә төялгән сурәтләр белән дә таныша аласыз]]. == Нәтиҗәләр == Приз фондының бүленүе тәртибе — 500 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә. Тат. Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы<br /><small>User</small> ! Мәкаләләр саны<br /><small>Articles</small> ! Баллар<br /><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)<br /><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)<br /><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2025]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} |4 |12 |30 | |- |}--> [[Төркем:Проект:Үзәк һәм Көнчыгыш Европа хатын-кызлар чарасы 2026| ]] 6hkw3gk4bqkysuht0d8q13ys0suc005 0 1391184 5839225 5839122 2026-05-03T17:06:16Z Таңһылыу 21598 /* Катнашучылар */ 5839225 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яз — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]</div> |subheader = 21.03-31.05: Татарча Википедияне [[Балкан ярымутравы]], [[Үзәк Аурупа|Үзәк]] һәм [[Көнчыгыш Аурупа|Көнчыгыш Европа]] илләре-халыклары-табигате тарихы, бүгенгесе һәм киләчәгенә багышланган мәкаләләр белән [[Проект:Вики яз|баету марафонында]] катнаш! Проектның максаты һәм мәгънәсе — бәйле төбәкләрдә яшәүчеләрнең бер-берсенең мәдәнияте, тарихы, бүгенгесе һәм киләчәге өчен әһәмиятле феноменнарны өйрәнү, үз телебез аркылы үз итү һәм Википедия тел бүлекләре волонтёрлары арасында хезмәттәшлекне яхшырту. [[Татар Википедиясе]]н күршеләребез турында мәгълүмат белән баетканда, аларга исә [[Татар теле|татар дөньясын]] аңлау өчен әһәмиятле мәкаләләр исемлеген тәкъдим итәбез.<div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://tt.wikipedia.org/wiki/%25D0%25A2%25D3%25A9%25D1%2580%25D0%25BA%25D0%25B5%25D0%25BC:%25D0%259F%25D1%2580%25D0%25BE%25D0%25B5%25D0%25BA%25D1%2582:%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D0%25B7_2026_%25D0%25BC%25D3%2599%25D0%25BA%25D0%25B0%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580%25D0%25B5|Марафон мәкаләләре статистикасы|class=mw-ui-destructive }}</div> __NOTOC__ |body = == Кагыйдәләр == * Конкурска Википедияда теркәлгән һәркем катнаша ала. * Конкурска түбәндәге мәкаләләр кабул ителә: # Мәкалә 2026 елның 21 мартыннан 31 маена кадәр татар телендә язылырга тиеш. # Мәкаләләр [[Проект:Вики-яз 2026#Нәрсә турында язарга|түбәндәге илләр яки халыклар]] белән бәйле булырга тиеш. # Яңа мәкалә 150 сүздән һәм 2500 байттан артык булырга тиеш. # Иске мәкәләгә 120 сүз һәм 2000 байт өстәргә кирәк. # Мәкалә [[Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятле]] булырга тиеш, мәкаләнең [[Википедия:Абруйлы чыганаклар|чыганаклары]] күрсәтелергә тиеш. # Машина тәрҗемәсе булырга тиеш түгел. # Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: <pre>{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}</pre> * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, халыкара һәм аерым тел бүлегендәге урыннарга бәйле. * Урындагы жюри балларны кайгырта алуы өчен, баетылган/яңа мәкаләләр түбәндәге таблицага урнаштыру сорала. * 4 мәкаләне булдырган/якшырткан катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикәят ителә алмый. == Бәяләү тәртибе == * Күрсәтелгән таләпләргә туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз булган иске/яңа мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз өстәгән иске/яңа мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 200 сүздән яки 3000 байттан артык мәгълүмат өстәгән мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] арасыннан булса өстәмә 5 балл бирелә; * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар ясаган мәкаләләр өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. Катнашучы 1 мәкалә өчен максималь 8/16 балл ала ала. == Жюри == * Жюри рәисе, техник башкаручы — {{u|Il Nur}} (Казан) * Жюри рәисе — {{u|Fxan}} (Казан) == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Әрмәнстан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайҗан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортстан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Маҗарстан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казакъстан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарлары — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төньяк Македония — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарлар — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Чегәннәр (рома) — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} Вики-яз 2026 чикләрендә бүтән конкурслар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Хатын-кызлар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хокуклары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Яшьләр]]. |footer = == Призлар == Сөйләшенә. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: <pre>{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}</pre> {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |{{u|Баныу}} |[[Медея]] {{*}} [[Лилия Подкопаева]] {{*}} [[Ләйлә Зана]] {{*}} [[Казый Мөхәммәд]] {{*}} [[Фаррухру Парса]]{{*}} [[Земфира Латыйпова]] {{*}} [[Елена Прекрасная]]{{*}} [[Электра]]{{*}}[[Леда]]{{*}}[[Клитемнестра]]{{*}}[[Немезида]]{{*}} [[Нюкта]]{{*}} [[Ильяс (пәйгамбәр)]] {{*}} [[Фаил Фәтхетдинов]]{{*}} [[Фәрит Суфияров]] {{*}} [[Абдуллатыйп Хәкимов]]{{*}} [[Ибраһим Тынкачев]] {{*}} [[Ануше Ансари]]{{*}} [[Антонина Нухрат]] {{*}} [[Мостафиннар]]{{*}} [[Сергей Манжигеев]] {{*}} [[Сөләйманова Рима]]{{*}}[[Шириннар-Шихматовлар]]{{*}}[[Гельсий Зәйниев]]{{*}}[[Римма Үтәшева]]{{*}}[[Морат Йосыф]]{{*}}[[Анна Достоевская]]{{*}}[[Хайтарма (бию)]]{{*}}[[Николай Малиев]] {{*}} [[Елена Созина]] {{*}} [[Сәдагәт Кәримова]] {{*}} [[Нөшаба Мәһәммәдли]] {{*}} [[Шәфига Әфәндезадә]] {{*}} [[Рәфига Әлиева ]] {{*}} [[Аида Имангулиева]]{{*}} [[Хиҗран Хөсәенова]]{{*}} [[Наилә Велиханлы]]{{*}} [[Диләрә Әлиева]]{{*}} [[Зарифа Әлиева]]{{*}} [[Әдилә Намазова]]{{*}} [[Зарифа Будагова]]{{*}} [[Өммегөлсем Садихзадә]]{{*}} [[Хөршидбану Натаван]]{{*}} [[Ханбикә ханым]]{{*}}[[Сона Ахундова]]{{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]]{{*}}[[Фатма ханым Кәминә]]{{*}}[[Дивеевлар]]{{*}}[[Габделвәли Яушев]]{{*}}[[Салих Ерзин]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[Әхмәтхаҗи Рәхманкулов]]{{*}}[[Мөхәммәтшәриф Яушев]]{{*}}[[]] |52 | | |- |{{u|Әмир}} |[[Рөстәм Каженкин]] {{*}} [[Зөлфәт Нигъмәтҗанов]] {{*}} [[Форель Тинчурин]] {{*}} [[Ангелина Фәйрушина]]{{*}} [[Марат Фәйрушин ]] {{*}} [[Рәсим Низамов]]{{*}} [[Оскар Усманов]] {{*}} [[Алмаз Хәкимов]]{{*}} [[Ярмәк вагы (бию)]] {{*}} [[Люция Мусина]]{{*}} [[Айбаш мәчете (Татарстан)]] {{*}} [[Лилия Бикмаева]]{{*}} [[Альберт Вәлиуллин]] {{*}} [[Айдарбәк Сарманбетов]]{{*}} [[Илнар Миранов]] {{*}} [[Илнур Гомәров]]{{*}} [[Динар Кәримуллин]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]] |17 | | |- |{{u|Aliya2111}} |[[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина]]{{*}} [[Наталья Крымова]] {{*}}[[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева]]{{*}} [[Фаина Романова]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова]]{{*}} [[Наталья Чеховская]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]]{{*}} [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]]{{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[Татьяна Ларина]]{{*}} [[Эльзара Баталова]]{{*}} [[Наталья Быстрова]]{{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]]{{*}} [[Елена Вишленкова]]{{*}} [[Милана Кутякина]]{{*}} [[Мария Минаева]]{{*}} [[Марина Чуксеева]]{{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]]{{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Александра Воробьева]]{{*}} [[Нина Фуралева]]{{*}} [[Александра Капустина]]{{*}} [[Людмила Ремеслова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |55 | | |- |{{u|Ramzanka2000}} |[[Унжа (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Торино (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Дешуково]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |3 | | |- |{{u|Gulnaz2015}} |[[Кира Волконская]]{{*}} [[Ульяна Тимофеева]]{{*}} [[Камилә Харисова]]{{*}} [[Ирина Приходько]] |4 | | |- |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]]{{*}}[[Әпипә]]{{*}}[[Аерым бию]]{{*}}[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |3 | | |- |{{u|Ilnaz26}} |[[Әтеш Сәйран]]{{*}} [[Өмми әл-Банин]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]] |38 | | |- |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Лидия Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |4 | | |- |{{u|Il Nur}} |[[Пүһаярв]] {{*}} [[Татар порталлары берлеге]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |- |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] {{*}} [[Урия Эдемова]] {{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] {{*}} [[Кыявык]] {{*}} [[Кинҗәбулат (Ишембай районы)]] |5 | | |- |- |{{u|Timlesj}} |[[Сиреналар]] {{*}} [[Парфенопа]] {{*}} [[Гесперидлар]] {{*}} [[Роза Дерине]] {{*}} [[Шари Федак]] {{*}} [[Элизабета Гёргиевская]] {{*}} [[Ольга Бознанская]] {{*}} [[Анна Билинская]] {{*}} [[Янина Конарская]] {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] {{*}} [[Бану Алкан]] {{*}} [[Мөфидә Кадри]] {{*}} [[Бәргүзар Корель]] {{*}} [[Алие Бергер]] {{*}} [[Гизи Байор]] {{*}} [[София Вейверите]] {{*}} [[Мария Гюбнерова]] {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] {{*}} [[Адриена Шимотова]] {{*}} [[Бланш Юбер]] {{*}} [[Ирен Кондачи]] {{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] {{*}} [[Габриеле Мартиросян]] {{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] {{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] {{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] {{*}} [[Гана Поницкая]] {{*}} [[Хильда Гобби]] {{*}} [[Ханна Хонти]] {{*}} [[Мария Корда]] {{*}} [[Милли театр (Будапешт)]] {{*}} [[Маҗарстан опера театры]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |32 | | |- |- |{{u|Таңһылыу}} |[[Планеталар системасы]] {{*}} [[Фотометрия (астрономия)]] {{*}} [[Элемтә иярченнәре]] {{*}} [[Атмосфера химиясе]] {{*}} [[Табигать тарихы милли музее (Болгария)]]{{*}} [[Астрометрия]] {{*}} [[Кояш балкышы]] {{*}} [[Планетаара автоматик станция]] {{*}} [[Гаделша (шарлавык)]] {{*}} [[Көньяк Урал табигать тыюлыгы]] {{*}} [[Төшү аппараты]] {{*}} [[Августов каналы]] {{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]] {{*}} [[Керчь мәчете]] {{*}} [[Йолдызның формалашуы]]{{*}} [[Никос Казандзакис]] {{*}} [[Кояш җиле]]{{*}} [[Зөфәр Еникеев]] {{*}} [[Башкортстан авыл хуҗалыгы фәнни-тикшеренү институты]]{{*}} [[Тотылу (астрономия)]] {{*}} [[Казакъстан Милли икътисад министрлыгы]]{{*}} [[Маҗарстан геологиясе]] {{*}} [[Күк экваторы]]{{*}} [[Еврозона]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]] |24 | | |- |- |{{u|Fxan}} |[[Икътисадны либеральләштерү]] {{*}} [[Күчеш икътисады]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |2 | | |- |- |{{u|Tegebot}} |[[Абу Абуд]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |1 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |- |{{u|}} |[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |0 | | |- |- |{{u|}} |[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |0 | | |- |- |Тулаем | |166 | | |- |} == Конкурстың халык-ара статистикасы == *[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халык-ара статистика бите]] == Нәтиҗәләр == [[Файл:TT-CEESpring-2023-ttwp-diploma.pdf|200px|thumb|right|Финалист дипломының татарча версиясе]] [[File:CEE logo map vertical.xcf|20px]] [[m:Wikimedia_Central_and_Eastern_Europe/tt|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа илләре вики-волонтёрларының хезмәттәшлеге]], аның [[m:Wikimedia CEE Hub|Халыкара ярдәмләшү үзәге]] һәм [[File:Wikimedia Österreich logo black.svg|20px]] [[m:Wikimedia Österreich|Викимедиа Австрия]] исеменнән тәкъдим ителгән призлар фонды (400 Евро) бүленүе тәртибе баллар категорияләренә нигезләнә: * Тупланган балларга карап урын буенча * Һәр илдә гамәлдәге валюта алыштыру курсы буенча исәпләнү датасына билгеләнә * Җирле сертификатлар булган суммага кадәр түгәрәкләнә * 500 сумнан кимрәге таратылмый, бүләкләнүгә хокукы булган калганнары арасында бүленә * 1 еврога ничә сум бирелгән көнендә ясалачак <!-- * 1 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-168994707/ 4000 сумлык OZON.ru сертификаты] * 2 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382627/ 3000 сумлык OZON.ru сертификаты] * 3-6 урын - 2500 сумлык OZON.ru сертификаты = [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382612/ 2000] + [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135378940/ 500] * 7-8 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-138431442/ 1500 сумлык OZON.ru сертификаты]--> Тат.Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак <small>(элекке бер бәйгедән [[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende#Наши университеты|үрнәк]])</small>. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы</br><small>User</small> ! Мәкаләләр саны</br><small>Articles</small> ! Баллар</br><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)</br><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)</br><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2026]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} | | | | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} | | | | |- |} --> [[Категория:Проект:Вики-яз 2026| ]] cqe8gnt0k54e87za59dkt3rwy1xndp1 5839349 5839225 2026-05-04T06:23:20Z Таңһылыу 21598 /* Катнашучылар */ 5839349 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яз — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]</div> |subheader = 21.03-31.05: Татарча Википедияне [[Балкан ярымутравы]], [[Үзәк Аурупа|Үзәк]] һәм [[Көнчыгыш Аурупа|Көнчыгыш Европа]] илләре-халыклары-табигате тарихы, бүгенгесе һәм киләчәгенә багышланган мәкаләләр белән [[Проект:Вики яз|баету марафонында]] катнаш! Проектның максаты һәм мәгънәсе — бәйле төбәкләрдә яшәүчеләрнең бер-берсенең мәдәнияте, тарихы, бүгенгесе һәм киләчәге өчен әһәмиятле феноменнарны өйрәнү, үз телебез аркылы үз итү һәм Википедия тел бүлекләре волонтёрлары арасында хезмәттәшлекне яхшырту. [[Татар Википедиясе]]н күршеләребез турында мәгълүмат белән баетканда, аларга исә [[Татар теле|татар дөньясын]] аңлау өчен әһәмиятле мәкаләләр исемлеген тәкъдим итәбез.<div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://tt.wikipedia.org/wiki/%25D0%25A2%25D3%25A9%25D1%2580%25D0%25BA%25D0%25B5%25D0%25BC:%25D0%259F%25D1%2580%25D0%25BE%25D0%25B5%25D0%25BA%25D1%2582:%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D0%25B7_2026_%25D0%25BC%25D3%2599%25D0%25BA%25D0%25B0%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580%25D0%25B5|Марафон мәкаләләре статистикасы|class=mw-ui-destructive }}</div> __NOTOC__ |body = == Кагыйдәләр == * Конкурска Википедияда теркәлгән һәркем катнаша ала. * Конкурска түбәндәге мәкаләләр кабул ителә: # Мәкалә 2026 елның 21 мартыннан 31 маена кадәр татар телендә язылырга тиеш. # Мәкаләләр [[Проект:Вики-яз 2026#Нәрсә турында язарга|түбәндәге илләр яки халыклар]] белән бәйле булырга тиеш. # Яңа мәкалә 150 сүздән һәм 2500 байттан артык булырга тиеш. # Иске мәкәләгә 120 сүз һәм 2000 байт өстәргә кирәк. # Мәкалә [[Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятле]] булырга тиеш, мәкаләнең [[Википедия:Абруйлы чыганаклар|чыганаклары]] күрсәтелергә тиеш. # Машина тәрҗемәсе булырга тиеш түгел. # Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: <pre>{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}</pre> * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, халыкара һәм аерым тел бүлегендәге урыннарга бәйле. * Урындагы жюри балларны кайгырта алуы өчен, баетылган/яңа мәкаләләр түбәндәге таблицага урнаштыру сорала. * 4 мәкаләне булдырган/якшырткан катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикәят ителә алмый. == Бәяләү тәртибе == * Күрсәтелгән таләпләргә туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз булган иске/яңа мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз өстәгән иске/яңа мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 200 сүздән яки 3000 байттан артык мәгълүмат өстәгән мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] арасыннан булса өстәмә 5 балл бирелә; * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар ясаган мәкаләләр өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. Катнашучы 1 мәкалә өчен максималь 8/16 балл ала ала. == Жюри == * Жюри рәисе, техник башкаручы — {{u|Il Nur}} (Казан) * Жюри рәисе — {{u|Fxan}} (Казан) == Нәрсә турында язарга == {{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}} [[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Әрмәнстан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайҗан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортстан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Маҗарстан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казакъстан — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарлары — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төньяк Македония — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарлар — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Чегәннәр (рома) — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — мәкаләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — мәкаләләр исемлеге]] {{Ябык блок ахыры}} Вики-яз 2026 чикләрендә бүтән конкурслар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Хатын-кызлар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хокуклары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Яшьләр]]. |footer = == Призлар == Сөйләшенә. }} == Катнашучылар == Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: <pre>{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}</pre> {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |{{u|Баныу}} |[[Медея]] {{*}} [[Лилия Подкопаева]] {{*}} [[Ләйлә Зана]] {{*}} [[Казый Мөхәммәд]] {{*}} [[Фаррухру Парса]]{{*}} [[Земфира Латыйпова]] {{*}} [[Елена Прекрасная]]{{*}} [[Электра]]{{*}}[[Леда]]{{*}}[[Клитемнестра]]{{*}}[[Немезида]]{{*}} [[Нюкта]]{{*}} [[Ильяс (пәйгамбәр)]] {{*}} [[Фаил Фәтхетдинов]]{{*}} [[Фәрит Суфияров]] {{*}} [[Абдуллатыйп Хәкимов]]{{*}} [[Ибраһим Тынкачев]] {{*}} [[Ануше Ансари]]{{*}} [[Антонина Нухрат]] {{*}} [[Мостафиннар]]{{*}} [[Сергей Манжигеев]] {{*}} [[Сөләйманова Рима]]{{*}}[[Шириннар-Шихматовлар]]{{*}}[[Гельсий Зәйниев]]{{*}}[[Римма Үтәшева]]{{*}}[[Морат Йосыф]]{{*}}[[Анна Достоевская]]{{*}}[[Хайтарма (бию)]]{{*}}[[Николай Малиев]] {{*}} [[Елена Созина]] {{*}} [[Сәдагәт Кәримова]] {{*}} [[Нөшаба Мәһәммәдли]] {{*}} [[Шәфига Әфәндезадә]] {{*}} [[Рәфига Әлиева ]] {{*}} [[Аида Имангулиева]]{{*}} [[Хиҗран Хөсәенова]]{{*}} [[Наилә Велиханлы]]{{*}} [[Диләрә Әлиева]]{{*}} [[Зарифа Әлиева]]{{*}} [[Әдилә Намазова]]{{*}} [[Зарифа Будагова]]{{*}} [[Өммегөлсем Садихзадә]]{{*}} [[Хөршидбану Натаван]]{{*}} [[Ханбикә ханым]]{{*}}[[Сона Ахундова]]{{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]]{{*}}[[Фатма ханым Кәминә]]{{*}}[[Дивеевлар]]{{*}}[[Габделвәли Яушев]]{{*}}[[Салих Ерзин]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[Әхмәтхаҗи Рәхманкулов]]{{*}}[[Мөхәммәтшәриф Яушев]]{{*}}[[]] |52 | | |- |{{u|Әмир}} |[[Рөстәм Каженкин]] {{*}} [[Зөлфәт Нигъмәтҗанов]] {{*}} [[Форель Тинчурин]] {{*}} [[Ангелина Фәйрушина]]{{*}} [[Марат Фәйрушин ]] {{*}} [[Рәсим Низамов]]{{*}} [[Оскар Усманов]] {{*}} [[Алмаз Хәкимов]]{{*}} [[Ярмәк вагы (бию)]] {{*}} [[Люция Мусина]]{{*}} [[Айбаш мәчете (Татарстан)]] {{*}} [[Лилия Бикмаева]]{{*}} [[Альберт Вәлиуллин]] {{*}} [[Айдарбәк Сарманбетов]]{{*}} [[Илнар Миранов]] {{*}} [[Илнур Гомәров]]{{*}} [[Динар Кәримуллин]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]] |17 | | |- |{{u|Aliya2111}} |[[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина]]{{*}} [[Наталья Крымова]] {{*}}[[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева]]{{*}} [[Фаина Романова]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова]]{{*}} [[Наталья Чеховская]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]]{{*}} [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]]{{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[Татьяна Ларина]]{{*}} [[Эльзара Баталова]]{{*}} [[Наталья Быстрова]]{{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]]{{*}} [[Елена Вишленкова]]{{*}} [[Милана Кутякина]]{{*}} [[Мария Минаева]]{{*}} [[Марина Чуксеева]]{{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]]{{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Александра Воробьева]]{{*}} [[Нина Фуралева]]{{*}} [[Александра Капустина]]{{*}} [[Людмила Ремеслова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |55 | | |- |{{u|Ramzanka2000}} |[[Унжа (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Торино (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Дешуково]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |3 | | |- |{{u|Gulnaz2015}} |[[Кира Волконская]]{{*}} [[Ульяна Тимофеева]]{{*}} [[Камилә Харисова]]{{*}} [[Ирина Приходько]] |4 | | |- |{{u|Ramazan Khab}} |[[Сөмәйя бинт Хәйят]]{{*}}[[Әпипә]]{{*}}[[Аерым бию]]{{*}}[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |3 | | |- |{{u|Ilnaz26}} |[[Әтеш Сәйран]]{{*}} [[Өмми әл-Банин]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]] |38 | | |- |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Лидия Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |4 | | |- |{{u|Il Nur}} |[[Пүһаярв]] {{*}} [[Татар порталлары берлеге]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |2 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |- |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] {{*}} [[Урия Эдемова]] {{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] {{*}} [[Кыявык]] {{*}} [[Кинҗәбулат (Ишембай районы)]] |5 | | |- |- |{{u|Timlesj}} |[[Сиреналар]] {{*}} [[Парфенопа]] {{*}} [[Гесперидлар]] {{*}} [[Роза Дерине]] {{*}} [[Шари Федак]] {{*}} [[Элизабета Гёргиевская]] {{*}} [[Ольга Бознанская]] {{*}} [[Анна Билинская]] {{*}} [[Янина Конарская]] {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] {{*}} [[Бану Алкан]] {{*}} [[Мөфидә Кадри]] {{*}} [[Бәргүзар Корель]] {{*}} [[Алие Бергер]] {{*}} [[Гизи Байор]] {{*}} [[София Вейверите]] {{*}} [[Мария Гюбнерова]] {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] {{*}} [[Адриена Шимотова]] {{*}} [[Бланш Юбер]] {{*}} [[Ирен Кондачи]] {{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] {{*}} [[Габриеле Мартиросян]] {{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] {{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] {{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] {{*}} [[Гана Поницкая]] {{*}} [[Хильда Гобби]] {{*}} [[Ханна Хонти]] {{*}} [[Мария Корда]] {{*}} [[Милли театр (Будапешт)]] {{*}} [[Маҗарстан опера театры]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |32 | | |- |- |{{u|Таңһылыу}} |[[Планеталар системасы]] {{*}} [[Фотометрия (астрономия)]] {{*}} [[Элемтә иярченнәре]] {{*}} [[Атмосфера химиясе]] {{*}} [[Табигать тарихы милли музее (Болгария)]]{{*}} [[Астрометрия]] {{*}} [[Кояш балкышы]] {{*}} [[Планетаара автоматик станция]] {{*}} [[Гаделша (шарлавык)]] {{*}} [[Көньяк Урал табигать тыюлыгы]] {{*}} [[Төшү аппараты]] {{*}} [[Августов каналы]] {{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]] {{*}} [[Керчь мәчете]] {{*}} [[Йолдызның формалашуы]]{{*}} [[Никос Казандзакис]] {{*}} [[Кояш җиле]]{{*}} [[Зөфәр Еникеев]] {{*}} [[Башкортстан авыл хуҗалыгы фәнни-тикшеренү институты]]{{*}} [[Тотылу (астрономия)]] {{*}} [[Казакъстан Милли икътисад министрлыгы]]{{*}} [[Маҗарстан геологиясе]] {{*}} [[Күк экваторы]]{{*}} [[Еврозона]] {{*}} [[Дәвер (астрономия)]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]] |25 | | |- |- |{{u|Fxan}} |[[Икътисадны либеральләштерү]] {{*}} [[Күчеш икътисады]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |2 | | |- |- |{{u|Tegebot}} |[[Абу Абуд]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |1 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |- |{{u|}} |[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |0 | | |- |- |{{u|}} |[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |0 | | |- |- |Тулаем | |166 | | |- |} == Конкурстың халык-ара статистикасы == *[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халык-ара статистика бите]] == Нәтиҗәләр == [[Файл:TT-CEESpring-2023-ttwp-diploma.pdf|200px|thumb|right|Финалист дипломының татарча версиясе]] [[File:CEE logo map vertical.xcf|20px]] [[m:Wikimedia_Central_and_Eastern_Europe/tt|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа илләре вики-волонтёрларының хезмәттәшлеге]], аның [[m:Wikimedia CEE Hub|Халыкара ярдәмләшү үзәге]] һәм [[File:Wikimedia Österreich logo black.svg|20px]] [[m:Wikimedia Österreich|Викимедиа Австрия]] исеменнән тәкъдим ителгән призлар фонды (400 Евро) бүленүе тәртибе баллар категорияләренә нигезләнә: * Тупланган балларга карап урын буенча * Һәр илдә гамәлдәге валюта алыштыру курсы буенча исәпләнү датасына билгеләнә * Җирле сертификатлар булган суммага кадәр түгәрәкләнә * 500 сумнан кимрәге таратылмый, бүләкләнүгә хокукы булган калганнары арасында бүленә * 1 еврога ничә сум бирелгән көнендә ясалачак <!-- * 1 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-168994707/ 4000 сумлык OZON.ru сертификаты] * 2 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382627/ 3000 сумлык OZON.ru сертификаты] * 3-6 урын - 2500 сумлык OZON.ru сертификаты = [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382612/ 2000] + [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135378940/ 500] * 7-8 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-138431442/ 1500 сумлык OZON.ru сертификаты]--> Тат.Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак <small>(элекке бер бәйгедән [[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende#Наши университеты|үрнәк]])</small>. <!-- {| class="wikitable sortable" ! # ! Кулланучы</br><small>User</small> ! Мәкаләләр саны</br><small>Articles</small> ! Баллар</br><small>Points</small> ! Баллар буенча (€)</br><small>By points (€)</small> ! Сертификат (руб)</br><small>Gift certificate (RUR)</small> |- |-style="background:#FF0000" |Σ |Катнашучылар | | |400 | |- |-style="background:#fefca3" |1 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2026]] |136 |816 |140 | |- |-style="background:#F5F5F5" |2 |{{u|}} |54 |156 |90 | |- |-style="background:#F5DEB3" |3 |{{u|}} |52 |93 | | |- |-style="background:#00FF00" |4 |{{u|}} |10 |30 |60 | |- |-style="background:#00FF00" |5 |{{u|}} |7 |21 |50 | |- |-style="background:#00FF00" |6 |{{u|}} | | | | |- |-style="background:#00FF00" |7 |{{u|}} | | | | |- |} --> [[Категория:Проект:Вики-яз 2026| ]] 4l9qpr76e2qlzsdmnaabnsoi31quofh 0 1391186 5839317 5792325 2026-05-04T03:59:37Z Il Nur 6874 5839317 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Эльзара Халитовна Баталова''' (укр. Эльзара Халитовна Баталова; 1979 елның 6 мартында Кырым өлкәсенең Белогорск шәһәрендә туа) — Украина журналисты, телепрограмма алып баручысы, продюсер, актриса, җырчы һәм җәмәгать эшлеклесе. Автономияле Кырым Республикасының атказанган артисты (2006) һәм Украинаның атказанган артисты (2009). Киев шәһәрендә яши. == Биографиясе == Ул [[Кырым]]ның Белогорск шәһәрендә кырым татары гаиләсендә туган. Әтисе эшче, ә әнисе музыка укытучысы булган. Әти-әнисе 1960-нчы елларда Кырымга беренче репатриантлар арасында булган. Ул балачактан музыка белән шөгыльләнгән һәм сигез яшендә үк 1988 елда Евпатория конкурсында җиңү яулаган. Музыка мәктәбен фортепиано белгечлеге буенча тәмамлаган (1993). === Югары белем === 1996—2000 — Карпенко-Карь исемендәге Киев дәүләт театр, кино һәм телевидение университетын тәмамлап, драма һәм кино актрисасы белгечлеге ала. 1994—1997 — Киев дәүләт эстрада һәм цирк сәнгате академиясе, белгечлеге — эстрада җырчысы. === Эш тәҗрибә === 2016—2018 февраль: кырым-татар радиосы Meydan FM баш мөхәррире. 2012 елның сентябре — 2017: [[ATR (телеканал)|ATR]] — беренче кырым-татар телеканалы. Acci Biber (Үзгәрешле кухня) тапшыруын алып баручы. 2008 елның октябре — 2010 елның апреле: Кырым Автономияле Республикасының Югары Радасы. Кырым Автономияле Республикасы Югары Радасы Рәисенең Хезмәт Департаменты җитәкчесе урынбасары. 2002 елның июненнән 2008 елның августына кадәр: Киев, Украина Дәүләт чик буе хезмәтенең академик җыр һәм бию ансамбле. Артист — югары класслы вокалист. === Конкурста җиңүләре === * 1988 — Яшь башкаручыларның Бөтенсоюз конкурсы «Евпатория-88» (1 нче урын). * 1989 — «Кырым энҗесе» дип исемләнгән Кырым телевизион конкурсы (1 нче урын). * 1990 — Кырым телевидениесенең «Эльзар Баталов җырлый» музыкаль фильмы. * 1991 — Кырым телевидениесенең «Эльзара» нәфис-музыкаль фильмы. * 1992 — Салем сәнгать мәктәбендә белем алган. «Оклохома» һәм «Вестсайд хикәясе» мюзиклларында төп рольләрне башкарган. * 1994—1998 «Җыр вернисажы» Бөтенукраина фестивале лауреаты. * 1995 — Киевтагы «Веселад» халыкара конкурсының Гран-прие. * 1995 — Тернополь шәһәрендә узган «Синең Зоря» Бөтенукраина конкурсының Гран-прие. * 1996 — «Дуслар диңгезе» халыкара телевизион конкурсы, «Ялта-96» (3 нче урын). * 1997 — "Кырым таңнары " халыкара конкурсы (1 нче урын). * 2000 — Польшада узган «Zielona Gora — 2000» Берләшкән Европа конкурсы. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} 1mu3rqm018ffjl6sobsvvkxm3670b7s 5839318 5839317 2026-05-04T04:00:34Z Il Nur 6874 5839318 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Эльзара Халитовна Баталова''' (укр. Эльзара Халитовна Баталова; 1979 елның 6 мартында Кырым өлкәсенең Белогорск шәһәрендә туа) — Украина журналисты, телепрограмма алып баручысы, продюсер, актриса, җырчы һәм җәмәгать эшлеклесе. Автономияле Кырым Республикасының атказанган артисты (2006) һәм Украинаның атказанган артисты (2009). Киев шәһәрендә яши.<ref>{{Cite web |url=https://avdet.org/ru/2009/02/01/safinar-dzhemileva-i-elzara-batalova-udostoeny-nagrad/ |title=Сафинар Джемилева и Эльзара Баталова удостоены наград _ avdet.org |access-date=2019-05-03 |archive-date=2019-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503112113/https://avdet.org/ru/2009/02/01/safinar-dzhemileva-i-elzara-batalova-udostoeny-nagrad/ |url-status=live }}</ref>. == Биографиясе == Ул [[Кырым]]ның Белогорск шәһәрендә кырым татары гаиләсендә туган. Әтисе эшче, ә әнисе музыка укытучысы булган. Әти-әнисе 1960-нчы елларда Кырымга беренче репатриантлар арасында булган. Ул балачактан музыка белән шөгыльләнгән һәм сигез яшендә үк 1988 елда Евпатория конкурсында җиңү яулаган. Музыка мәктәбен фортепиано белгечлеге буенча тәмамлаган (1993). === Югары белем === 1996—2000 — Карпенко-Карь исемендәге Киев дәүләт театр, кино һәм телевидение университетын тәмамлап, драма һәм кино актрисасы белгечлеге ала. 1994—1997 — Киев дәүләт эстрада һәм цирк сәнгате академиясе, белгечлеге — эстрада җырчысы. === Эш тәҗрибә === 2016—2018 февраль: кырым-татар радиосы Meydan FM баш мөхәррире. 2012 елның сентябре — 2017: [[ATR (телеканал)|ATR]] — беренче кырым-татар телеканалы. Acci Biber (Үзгәрешле кухня) тапшыруын алып баручы. 2008 елның октябре — 2010 елның апреле: Кырым Автономияле Республикасының Югары Радасы. Кырым Автономияле Республикасы Югары Радасы Рәисенең Хезмәт Департаменты җитәкчесе урынбасары. 2002 елның июненнән 2008 елның августына кадәр: Киев, Украина Дәүләт чик буе хезмәтенең академик җыр һәм бию ансамбле. Артист — югары класслы вокалист. === Конкурста җиңүләре === * 1988 — Яшь башкаручыларның Бөтенсоюз конкурсы «Евпатория-88» (1 нче урын). * 1989 — «Кырым энҗесе» дип исемләнгән Кырым телевизион конкурсы (1 нче урын). * 1990 — Кырым телевидениесенең «Эльзар Баталов җырлый» музыкаль фильмы. * 1991 — Кырым телевидениесенең «Эльзара» нәфис-музыкаль фильмы. * 1992 — Салем сәнгать мәктәбендә белем алган. «Оклохома» һәм «Вестсайд хикәясе» мюзиклларында төп рольләрне башкарган. * 1994—1998 «Җыр вернисажы» Бөтенукраина фестивале лауреаты. * 1995 — Киевтагы «Веселад» халыкара конкурсының Гран-прие. * 1995 — Тернополь шәһәрендә узган «Синең Зоря» Бөтенукраина конкурсының Гран-прие. * 1996 — «Дуслар диңгезе» халыкара телевизион конкурсы, «Ялта-96» (3 нче урын). * 1997 — "Кырым таңнары " халыкара конкурсы (1 нче урын). * 2000 — Польшада узган «Zielona Gora — 2000» Берләшкән Европа конкурсы. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} cm46tc3c5fumq74ebdg29n0ygxg176h 5839319 5839318 2026-05-04T04:00:52Z Il Nur 6874 5839319 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Эльзара Халитовна Баталова''' (укр. Эльзара Халитовна Баталова; 1979 елның 6 мартында Кырым өлкәсенең Белогорск шәһәрендә туа) — Украина журналисты, телепрограмма алып баручысы, продюсер, актриса, җырчы һәм җәмәгать эшлеклесе. Автономияле Кырым Республикасының атказанган артисты (2006) һәм Украинаның атказанган артисты (2009). Киев шәһәрендә яши.<ref>{{Cite web |url=https://avdet.org/ru/2009/02/01/safinar-dzhemileva-i-elzara-batalova-udostoeny-nagrad/ |title=Сафинар Джемилева и Эльзара Баталова удостоены наград _ avdet.org |access-date=2019-05-03 |archive-date=2019-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503112113/https://avdet.org/ru/2009/02/01/safinar-dzhemileva-i-elzara-batalova-udostoeny-nagrad/ |url-status=live }}</ref> == Биографиясе == Ул [[Кырым]]ның Белогорск шәһәрендә кырым татары гаиләсендә туган. Әтисе эшче, ә әнисе музыка укытучысы булган. Әти-әнисе 1960-нчы елларда Кырымга беренче репатриантлар арасында булган. Ул балачактан музыка белән шөгыльләнгән һәм сигез яшендә үк 1988 елда Евпатория конкурсында җиңү яулаган. Музыка мәктәбен фортепиано белгечлеге буенча тәмамлаган (1993). === Югары белем === 1996—2000 — Карпенко-Карь исемендәге Киев дәүләт театр, кино һәм телевидение университетын тәмамлап, драма һәм кино актрисасы белгечлеге ала. 1994—1997 — Киев дәүләт эстрада һәм цирк сәнгате академиясе, белгечлеге — эстрада җырчысы. === Эш тәҗрибә === 2016—2018 февраль: кырым-татар радиосы Meydan FM баш мөхәррире. 2012 елның сентябре — 2017: [[ATR (телеканал)|ATR]] — беренче кырым-татар телеканалы. Acci Biber (Үзгәрешле кухня) тапшыруын алып баручы. 2008 елның октябре — 2010 елның апреле: Кырым Автономияле Республикасының Югары Радасы. Кырым Автономияле Республикасы Югары Радасы Рәисенең Хезмәт Департаменты җитәкчесе урынбасары. 2002 елның июненнән 2008 елның августына кадәр: Киев, Украина Дәүләт чик буе хезмәтенең академик җыр һәм бию ансамбле. Артист — югары класслы вокалист. === Конкурста җиңүләре === * 1988 — Яшь башкаручыларның Бөтенсоюз конкурсы «Евпатория-88» (1 нче урын). * 1989 — «Кырым энҗесе» дип исемләнгән Кырым телевизион конкурсы (1 нче урын). * 1990 — Кырым телевидениесенең «Эльзар Баталов җырлый» музыкаль фильмы. * 1991 — Кырым телевидениесенең «Эльзара» нәфис-музыкаль фильмы. * 1992 — Салем сәнгать мәктәбендә белем алган. «Оклохома» һәм «Вестсайд хикәясе» мюзиклларында төп рольләрне башкарган. * 1994—1998 «Җыр вернисажы» Бөтенукраина фестивале лауреаты. * 1995 — Киевтагы «Веселад» халыкара конкурсының Гран-прие. * 1995 — Тернополь шәһәрендә узган «Синең Зоря» Бөтенукраина конкурсының Гран-прие. * 1996 — «Дуслар диңгезе» халыкара телевизион конкурсы, «Ялта-96» (3 нче урын). * 1997 — "Кырым таңнары " халыкара конкурсы (1 нче урын). * 2000 — Польшада узган «Zielona Gora — 2000» Берләшкән Европа конкурсы. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} is9ds1ixytoz4ffmtycv2cw6x7p1ose 0 1391339 5839293 5792388 2026-05-04T03:30:21Z Il Nur 6874 5839293 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}}'''Ольга Викторовна Лишева''' (''Лишева-Булаковская''[[1947 ел|;]] [[1889 ел|1889-1947]]) — совет скульпторы. 1910 елларда ул революцион эшчәнлек белән шөгыльләнә, шуның өчен төрмәгә хөкем ителә. Ул скульптор С. Ф. Булаковскийның хатыны була. == Биография == [[Файл:Partisan_(Lisheva).jpg|сулда|мини|237x237пкс|Партизан]] Ольга Лишева [[1889 ел]]да [[Казан дары заводы|Казан дару заводларында]] артиллерия полковнигы Виктор Александрович Лишева гаиләсендә туа. Ул Югары хатын-кызлар курсларында укый, ләкин аны тәмамламый. 1907 елдан ул [[Киев]]та Социалистик революционерларның хәрби оешмасында «Надя» кушаматы астында эшли. Ул Киевта, аннары [[Киев губернасы]]ның [[Шостка]] шәһәрендә әдәбият тарату белән шөгыльләнә. Шул ук елны ул Киевка кайта һәм «Олег» кушаматы астында партиясез хәрби-революцион берлектә техник һәм пропаганда эшләрен башлап җибәрә. 1907 елның октябрендә ул кулга алына һәм Лукьяновка төрмәсенә утыртыла. 1908 елның апрелендә Киев хәрби округ суды аны 2 ел һәм 8 айга кадәр авыр эшкә хөкем итә һәм Лукьяновка төрмәсенә утырырга мәҗбүр итә. Соңрак ул [[Иркутск губернасы|Иркутск губернаторлыгындагы]] [[Улан-Удэ]] шәһәренең бер поселогына сөрелә һәм 1911 елда чит илгә кача. 1917 елга кадәр ул [[Париж]]да Россия Рәсем һәм Скульптура академиясендә укый. Ул академиянең скульптура бүлеген җитәкләгән скульптор С. Ф. Булаковскийга кияүгә чыга. [[Февраль инкыйлабы|Февраль революциясеннән]] соң ул Булаковский белән [[Мәскәү]]гә кайта. 1920 еллар башында ул китап иллюстрациячесе булып эшли башлый һәм сәяси карикатуралар ясый. [[Сухум]]да Абхазия "РОСТ тәрәзәләре "ндә эшли. Ул рәсем сәнгатен өйрәтә (аның укучылары арасында язучы Г. Д. Гөлия дә була). О. В. Лишева болай дип язган: «''Әгәр сезнең палитрагызда җиде төс булса, киндердә дә җиде төс булдырырга тырышыгыз, чөнки сезне әйләндереп алган дөнья — төсләр кайнавы. Югыйсә, күмер яки карандаш белән рәсем ясагыз''». Соңрак, профессиональ скульптура белеме булмаса да, ул үзен скульптурага багышлый. Соңрак ул элеккеге сәяси тоткыннар һәм сөргенгә җибәрелгән күченүчеләр җәмгыяте әгъзасы булган.<ref name="ПКС">{{книга|заглавие=Политическая каторга и ссылка: биографический справочник членов Общества политкаторжан и ссыльно-поселенцев|ссылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/157-politicheskaya-katorga-i-ssylka-biograficheskiy-spravochnik-chlenov-obschestva-politkatorzhan-i-ssylno-poselentsev-m-1929#mode/inspect/page/321/zoom/4|место=М.|год=1929|страницы=315|access-date=2023-12-30|archive-date=2023-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231230184513/http://elib.shpl.ru/ru/nodes/157-politicheskaya-katorga-i-ssylka-biograficheskiy-spravochnik-chlenov-obschestva-politkatorzhan-i-ssylno-poselentsev-m-1929#mode/inspect/page/321/zoom/4|url-status=live}}</ref> [[1947 ел]]да вафат була. Ул ире янына Новодевичье зиратында (2 нче җирлек) җирләнә.<gallery mode="packed" heights="152px" caption="Үзәк җәза хезмәте һәм сөрген йорты фасады өчен барельеф эскизлары (1935)"> Файл:Relief_of_the_Central_house_of_hard_labor_and_exile_3_(Lisheva).jpg|альт=Левая плоскость| Сул як Файл:Relief_of_the_Central_house_of_hard_labor_and_exile_1_(Lisheva).jpg|альт=Фасадная плоскость| Фасад яссылыгы Файл:Relief_of_the_Central_house_of_hard_labor_and_exile_2_(Lisheva).jpg|альт=Разрушение тюрем и освобождение рабочих| Төрмәләрне юк итү һәм эшчеләрне азат итү </gallery> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} [[Төркем:ССРБ скульпторлары]] [[Төркем:Эсерлар]] [[Төркем:Мәскәүдә вафатлар]] [[Төркем:1947 елда вафатлар]] [[Төркем:Казанда туганнар]] [[Төркем:1889 елда туганнар]] 29yy4edprj6q0lve20lenczromfztjt 0 1391382 5839294 5536919 2026-05-04T03:31:20Z Il Nur 6874 5839294 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}}'''Хәлимә Хисаметдин кызы Газизова''' (1933 елның 26 гыйнвары, Варзи-Омга, Татар АССР — 2020 елның 29 июле, Әлмәт, Татарстан) — [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|совет]] [[Төзелеш|төзелеш сәнәгате]] алдынгысы, СССР Нефть һәм газ сәнәгате предприятиеләре төзелеше министрлыгының 8 нче трестының 41 нче төзелеш-монтаж бүлеге ташчысы, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССРның]] [[Әлмәт]] шәһәре, [[Хезмәт даны ордены|Хезмәт Даны орденыны]] кавалеры (1986). == Биография == Ул 1933 елда Әгерҗе районының Варзи-Омга авылында туа, хәзерге Башкортостан Республикасы составында. Әтисе фронтта һәлак булган, әнисе дүрт бала белән калган. Аның игезәк апасы Әминә Хисаметдин кызы бар. Ул башлангыч мәктәпне тәмамлый һәм җирле колхозда эшли. 1957 елда ул мәңгелеккә Әлмәт шәһәренә күченеп килә. Кирпеч коючы һөнәрен сайлагач, ул тиз арада нигезләрне үзләштерә һәм төзелеш бүлегендә эшли башлый. 1954 елдан 1961 елга кадәр ул «Әлмәтнефтьстрой» трестында эшли. 1961 елдан 1963 елга кадәр ул 6 нчы трестның 42 нче төзелеш-монтаж идарәсендә, ә 1963 елдан 1988 елга кадәр 8 нче трестның 41 нче төзелеш-монтаж идарәсендә эшләвен дәвам итә. 1971 елда ул бик яхшы эше өчен «Почет билгесе» орденына тәкъдим ителә. Ул югары осталыклы ташчыга әверелә, яшь буынны бу өлкәдә һөнәргә өйрәтә. Ул шәһәрдәге күп торак микрорайоннарын төзүдә катнаша һәм драма театры төзелешендә дә катнаша. Аңа «Бишьеллык яхшы эшчесе» билгесе бирелә. Аның исеме шәһәр һәм предприятие Мактау такталарына кат-кат телгә алына. СССР Югары Советы Президиумының 1976 елның 5 мартындагы Указы белән аңа 3 нче дәрәҗә Хезмәт Даны ордены бирелә. СССР Югары Советы Президиумының 1981 елның 25 декабрендәге Указы белән ул 2 нче дәрәҗә Хезмәт Даны ордены белән бүләкләнә. 1986 елның 13 июнендә СССР Югары Советы Президиумы Указы белән Хәлимә Хисаметдин кызы Газизовага күренекле җитештерү нәтиҗәләре һәм төзелеш проектларына керткән зур өлеше өчен Беренче дәрәҗә Хезмәт Даны ордены бирелә. Ул Хезмәт Даны орденының тулы кавалеры була. Ул 1988 елдан бирле пенсиядә. Бөтенсоюз әһәмиятендәге шәхси пенсионер булып санала. Ул Татарстан Республикасының [[Әлмәт]] шәһәрендә яши.<ref>{{Cite web|url=https://nailtimler.com/people_page/people_04g/gazizova_halima_hisamutdinovna.html|title=Газизова Халима Хисамутдиновна|publisher=nailtimler.com|access-date=2020-04-27|archive-date=2013-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130809010935/http://nailtimler.com/people_page/people_04g/gazizova_halima_hisamutdinovna.html|url-status=live}}</ref> == Бүләкләр һәм мактаулы исемнәр == * [[Хөрмәт Билгесе ордены|«Почет билгесе» ордены]] (1971 елның 30 марты); * 1 нче дәрәҗә [[Хезмәт даны ордены|Хезмәт Даны ордены]] (13.06.1986); * 2 нче дәрәҗә [[Хезмәт даны ордены|Хезмәт Даны ордены]] (25.12.1981); * 3 нче дәрәҗә [[Хезмәт даны ордены|Хезмәт Даны ордены]] (05.03.1976); * медальләр. * Әлмәт шәһәренең мактаулы гражданины. == Хәтер == * Әлмәт шәһәренең үзәк паркындагы Геройлар аллеясына аның бюсты куелган. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * Социалистик Хезмәт Геройлары һәм Хезмәт Даны орденының тулы кавалерлары — безнең якташларыбыз. — [[Казан]], 2003. == Сылтамалар == * [https://tatfrontu.ru/news/derevenskaya-devchonka-iz-agryzskogo-rayona-stala-izvestnoy-v-respublike-kamenshchicey-polnym Авыл кызы] {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Төзүчеләр]] [[Төркем:«Хезмәт ветераны» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Хезмәт Даны орденының тулы кавалерлары]] [[Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары]] [[Төркем:Әлмәттә вафатлар]] [[Төркем:2020 елда вафатлар]] [[Төркем:29 июль көнне вафатлар]] [[Төркем:Әгерҗе районында туганнар]] [[Төркем:1933 елда туганнар]] [[Төркем:26 гыйнвар көнне туганнар]] 03kduwj45da665qsbqlvaznt8cbt1tu 5839295 5839294 2026-05-04T03:31:35Z Il Nur 6874 5839295 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}}'''Хәлимә Хисаметдин кызы Газизова''' (1933 елның 26 гыйнвары, Варзи-Омга, Татар АССР — 2020 елның 29 июле, Әлмәт, Татарстан) — [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|совет]] [[Төзелеш|төзелеш сәнәгате]] алдынгысы, СССР Нефть һәм газ сәнәгате предприятиеләре төзелеше министрлыгының 8 нче трестының 41 нче төзелеш-монтаж бүлеге ташчысы, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССРның]] [[Әлмәт]] шәһәре, [[Хезмәт даны ордены|Хезмәт Даны орденыны]] кавалеры (1986). == Биография == Ул 1933 елда Әгерҗе районының Варзи-Омга авылында туа, хәзерге Башкортостан Республикасы составында. Әтисе фронтта һәлак булган, әнисе дүрт бала белән калган. Аның игезәк апасы Әминә Хисаметдин кызы бар. Ул башлангыч мәктәпне тәмамлый һәм җирле колхозда эшли. 1957 елда ул мәңгелеккә Әлмәт шәһәренә күченеп килә. Кирпеч коючы һөнәрен сайлагач, ул тиз арада нигезләрне үзләштерә һәм төзелеш бүлегендә эшли башлый. 1954 елдан 1961 елга кадәр ул «Әлмәтнефтьстрой» трестында эшли. 1961 елдан 1963 елга кадәр ул 6 нчы трестның 42 нче төзелеш-монтаж идарәсендә, ә 1963 елдан 1988 елга кадәр 8 нче трестның 41 нче төзелеш-монтаж идарәсендә эшләвен дәвам итә. 1971 елда ул бик яхшы эше өчен «Почет билгесе» орденына тәкъдим ителә. Ул югары осталыклы ташчыга әверелә, яшь буынны бу өлкәдә һөнәргә өйрәтә. Ул шәһәрдәге күп торак микрорайоннарын төзүдә катнаша һәм драма театры төзелешендә дә катнаша. Аңа «Бишьеллык яхшы эшчесе» билгесе бирелә. Аның исеме шәһәр һәм предприятие Мактау такталарына кат-кат телгә алына. СССР Югары Советы Президиумының 1976 елның 5 мартындагы Указы белән аңа 3 нче дәрәҗә Хезмәт Даны ордены бирелә. СССР Югары Советы Президиумының 1981 елның 25 декабрендәге Указы белән ул 2 нче дәрәҗә Хезмәт Даны ордены белән бүләкләнә. 1986 елның 13 июнендә СССР Югары Советы Президиумы Указы белән Хәлимә Хисаметдин кызы Газизовага күренекле җитештерү нәтиҗәләре һәм төзелеш проектларына керткән зур өлеше өчен Беренче дәрәҗә Хезмәт Даны ордены бирелә. Ул Хезмәт Даны орденының тулы кавалеры була. Ул 1988 елдан бирле пенсиядә. Бөтенсоюз әһәмиятендәге шәхси пенсионер булып санала. Ул Татарстан Республикасының [[Әлмәт]] шәһәрендә яшәгән.<ref>{{Cite web|url=https://nailtimler.com/people_page/people_04g/gazizova_halima_hisamutdinovna.html|title=Газизова Халима Хисамутдиновна|publisher=nailtimler.com|access-date=2020-04-27|archive-date=2013-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130809010935/http://nailtimler.com/people_page/people_04g/gazizova_halima_hisamutdinovna.html|url-status=live}}</ref> == Бүләкләр һәм мактаулы исемнәр == * [[Хөрмәт Билгесе ордены|«Почет билгесе» ордены]] (1971 елның 30 марты); * 1 нче дәрәҗә [[Хезмәт даны ордены|Хезмәт Даны ордены]] (13.06.1986); * 2 нче дәрәҗә [[Хезмәт даны ордены|Хезмәт Даны ордены]] (25.12.1981); * 3 нче дәрәҗә [[Хезмәт даны ордены|Хезмәт Даны ордены]] (05.03.1976); * медальләр. * Әлмәт шәһәренең мактаулы гражданины. == Хәтер == * Әлмәт шәһәренең үзәк паркындагы Геройлар аллеясына аның бюсты куелган. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * Социалистик Хезмәт Геройлары һәм Хезмәт Даны орденының тулы кавалерлары — безнең якташларыбыз. — [[Казан]], 2003. == Сылтамалар == * [https://tatfrontu.ru/news/derevenskaya-devchonka-iz-agryzskogo-rayona-stala-izvestnoy-v-respublike-kamenshchicey-polnym Авыл кызы] {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Төзүчеләр]] [[Төркем:«Хезмәт ветераны» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Хезмәт Даны орденының тулы кавалерлары]] [[Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары]] [[Төркем:Әлмәттә вафатлар]] [[Төркем:2020 елда вафатлар]] [[Төркем:29 июль көнне вафатлар]] [[Төркем:Әгерҗе районында туганнар]] [[Төркем:1933 елда туганнар]] [[Төркем:26 гыйнвар көнне туганнар]] 9s11bn32yg8owahd3j6h1fkyz06t04g 0 1391384 5839296 5760412 2026-05-04T03:32:30Z Il Nur 6874 5839296 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} {{Фш|Муллин}} '''Эльвина Зөфәр кызы Муллина''' — рус опера җырчысы (сопрано), Карелия Республикасының халык артисты, Карелия Республикасы Музыкаль театры солисты. == Биография == Эльвина Муллина [[Татарстан|Татарстан Республикасының]] [[Азнакай]] шәһәрендә туган. 2008 елда [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясен]], Татарстан һәм Марий Эл Республикасының халык артисты, Россиянең атказанган артисты, профессор [[Галина Окунева-Ластовка|Галина Трофимовна Ластовка]] классын тәмамлаган. 2005 елда укыганда ул опера җырчысы Александрина Мильчева һәм София опера театры дирижеры Драгомир Неновның осталык дәресләрендә катнаша. 2006 елда ул Казан консерваториясе опера студиясе тарафыннан немец дирижеры Лео Кремер җитәкчелегендәге [[Вольфганг Амадей Моцарт|Моцартның]] «Серальдан урлау» операсында Констанце ролен башкара. 2007 елда шул ук студия тарафыннан куелган спектакльдә ул Н. А. Римский-Корсаковның шул ук исемдәге операсында Кар кызы ролен башкара. 2008 елдан Карелия Республикасы Музыкаль театры солисты була. Салих Сәйдәшев исемендәге VII төбәк вокалистлар конкурсында (Татарстан, 2004) һәм X Халыкара «Өметләр, талантлар, осталар» яшьләр музыка фестиваль-конкурсында (Болгария, 2005) беренче бүләкләрен ала, «Студентлар язы» Бөтенрусия конкурсында өченче бүләк (Пермь, 2005) лауреаты була. 2010 елда артисткага Карелия Республикасы Мәдәният министрлыгының Мактау грамотасы бирелә. Ул Карелия Республикасы Хөкүмәте (2012) һәм Россия Театр эшлеклеләре берлеге (2014) стипендиясенә ия була. 2016 елда ул Россия музыкаль театрлар ассоциациясенең махсус призына лаек була һәм В. А. Курочкин исемендәге VI Халыкара яшь оперетта һәм музыкаль артистлар конкурсы дипломанты булуга ирешә (Екатеринбург). 2017 елда Эльвина Муллина 2014/2015 һәм 2015/2016 сезоннары нәтиҗәләре буенча [[Вольфганг Амадей Моцарт|Моцартның]] «Тылсымлы флейта» операсындагы Төн патшабикәсе роле өчен «Иң яхшы хатын-кыз роле» номинациясендә Онега Маск премиясенә тәкъдим ителә. 2017 елда Эльвина Муллинага «Карелия Республикасының атказанган артисты» дигән мактаулы исем бирелә. 2018 елның ноябрендә Эльвина Муллина Геликон опера театрына (Мәскәү) В. А. Моцартның «Тылсымлы флейта» операсы премьерасында Төн патшабикәсе ролендә катнашырга чакырыла. 2019 елның февралендә Эльвина Муллина Мариин театрының (Владивосток) Приморский сәхнәсендә В. А. Моцартның «Тылсымлы флейта» операсында Төн патшабикәсе ролен башкара. 2021 елда, югары һөнәри осталыгы һәм театр сәнгате үсешенә керткән өлеше өчен, Эльвина Муллинага «Карелия Республикасы үсешенә керткән өлеше өчен» дигән мактаулы билге бирелә. Эльвина Муллина ике тапкыр Россия Милли Театр Премиясе "Алтын Битлек " номинациясенә тәкъдим ителә. 2012 елда ул [[Роман Львович|Р.]] [[Роман Львович|Львовичның]] «Кара Тавык» опера-мюзиклында Алеша ролен башкаруы өчен номинациягә ия була. 2020 елда ул Геликон опера театрында «Тылсымлы флейта» спектаклендә Төн патшабикәсе ролен (кунак солист буларак) башкаруы өчен «Опера/Хатын-кыз роле» номинациясендә катнаша. Ул Мәскәүдә берничә тапкыр «Музыканы күрү» музыкаль театрлар фестивалендә Карелия музыкаль театры спектакльләрендә һәм шәхси программалар белән чыгыш ясый (М. Таривердиевның «Көтү» моно-операсы, «Сопрано эволюциясе» авторлык программасы). 2025 елда Эльвина Муллинага «Карелия Республикасының халык артисты» дигән мактаулы исем бирелә.<ref>{{Cite web|url=http://mrteatr.ru/troupe/3662/6917/12261.html|title=Музыкальный театр Республики Карелия|access-date=2021-05-20|archive-date=2021-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520001725/http://mrteatr.ru/troupe/3662/6917/12261.html|url-status=live}}</ref> == Репертуар == Җырчының репертуарында түбәндәге партияләр бар: Лючия (Г. Доницеттиның «Лючия ди Ламмермур»); Людмила (М. Глинканың «Руслан һәм Людмила»); Сусанна (В.-А. Моцартның «Фигаро туе»); Марфа (Н. Римский-Корсаковның «Патша кәләше»); Кар кызы (Н. Римский-Корсаковның «Кар кызы»); Джильда (Г. Вердиның "Риголетто "); Виолетта (Г. Вердиның «Травиата»); Төн патшабикәсе (В.-А. Моцартның «Тылсымлы флейта»); Констанца (В. А. Моцартның «Серальдан урлау»); Адина (Г. Доницеттиның «Мәхәббәт эликсиры»); Серафина (Г. Доницеттиның «Кампанелло, яки Мәхәббәт төне»); Розина (Г. Россининың «Севилья чәчтарашлары»); Фраскита (Г. Бизет, «[[Karmen|Кармен]]»); Прилепа (П.Чайковский, «Спас королевасы»); Мари (И. Кузнецов, «Карелия тоткыны») һәм башкалар. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://mrteatr.ru/troupe/elvina-mullina/ Эльвина Муллина Карелия музыкаль театры сайтында] * [https://prim.mariinsky.ru/company/persons/soloists_of_opera/elvina_mulina/ Эльвина Муллина Мариин театрының Приморский сәхнәсе сайтында] * [https://www.operabase.com/artists/elvina-mullina-52139/ru Эльвина Муллинаның operabase.com сайтындагы профиле] * [https://gazeta-licey.ru/culture/3030-ehlvina-mullina-my-gotovim-karmen Эльвина Муллина: «Без Карменны әзерлибез…»] ''«Лицей» интернет-журналы (2011 елның 8 октябре).'' * [https://www.youtube.com/watch?v=vPtvj5ucspg Эльвина Муллина: «Кешеләр Петрозаводскта махсус»] ''Вести-Карелия (9 июнь, 2017).'' * [https://stolicaonego.ru/news/zvezda-karelskoj-opery-elvina-mullina-vernetsja-na-stsenu-muzykalnogo-teatra-tsaritsej-nochi/ Карелия опера йолдызы Эльвина Муллина Музыкаль театр сәхнәсенә] ''«Онегодагы СТОЛИТСА» (2018 елның 28 октябре) төн патшабикәсе буларак кайтачак.'' * [https://gazeta-licey.ru/culture/73167-tsaritsa-nochi-elvina-mullina Төн патшабикәсе Эльвина Муллина] ''«Лицей» онлайн журналы (2018 елның 23 ноябре).'' * [https://www.classicalmusicnews.ru/reports/nullina-onkin-tariverdiev-2020/ Һәм кырдагы бер сугышчы] ''«ClassicalMusicNews.Ru» (2020 елның 4 ноябре).'' * [https://www.belcanto.ru/20120102.html Таривердиевның «Көтү» Петрозаводск «Belcanto.ru» открыткасы] ''(2020 елның 2 декабре).'' * [https://sampotv360.ru/2021/02/12/elvina-mullina-sovremenniki-12-02-2021/ Эльвина Муллина | «Замандашлар»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210520014045/https://sampotv360.ru/2021/02/12/elvina-mullina-sovremenniki-12-02-2021/ |date=2021-05-20 }} ''«SAMPO TV 360°» (2021 елның 12 феврале).'' * [https://artmoskovia.ru/elvina-mullina-podbirala-v-programmu-tolko-te-proizvedeniya-chto-menya-osobenno-vdohnovlyayut.html Эльвина МУЛЛИНА: «Мин программа өчен мине аеруча илһамландырган әсәрләрне генә сайладым»] «АртМосковия» (2023 елның 10 октябре). * [https://muzlifemagazine.ru/tri-veka-koloratury/ «Өч гасырлык колоратура»] «Музыкаль тормыш» (2023 елның 11 октябре). * [https://arkaptz.ru/vita24 «OperaVita»: үткән һәм хәзерге "] " ArkA "(20 декабрь, 2024). [[Төркем:Опера җырчылары]] [[Төркем:Казан консерваториясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Сопранолар]] [[Төркем:Әлифба буенча җырчылар]] [[Төркем:Әлифба буенча музыкантлар]] [[Төркем:Азнакайда туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]] kegdc12w6ti1xogkeerkxt7zwdnrn3u 0 1391385 5839297 5792403 2026-05-04T03:33:24Z Il Nur 6874 5839297 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Надежда Тихоновна Ковалева''' ([[1940 ел]]ның [[10 сентябрь|10 сентябре]], Тимашево, [[Азнакай районы]], [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] — [[2009 ел]]ның [[16 май|16 мае]], [[Йошкар-Ола]], [[Мари Ил|Марий Эл]], [[Россия]]) — совет театр актрисасы, солист һәм вокалист. Мари музыкаль театры (хәзерге Э. Сапаев исемендәге Мари дәүләт академия опера һәм балет театры) солисты (1973—2009). РСФСРның атказанган артисты (1980). Мари АССРның халык артисты (1977). == Биография == Ул 1940 елның 10 сентябрендә хәзерге [[Татарстан]]ның Азнакай районы Тимашево авылында крестьян гаиләсендә туган. 1960 елда ул [[Чиләбе]] мәдәни-агарту училищесын тәмамлый, аннары [[Воронеж]] музыка көллиятенә укырга керә, анда 1 ел укый. 1967 елда Киев консерваториясенең вокал бүлеген кызыл диплом белән тәмамлый.<ref>{{Cite web|url=https://nbmariel.ru/content/pervaya-mari-0|title=Первая марийская опера {{!}} Национальная библиотека имени С.Г. Чавайна Республики Марий Эл|website=nbmariel.ru|access-date=2023-07-13|archive-date=2023-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713130812/https://nbmariel.ru/content/pervaya-mari-0|url-status=live}}</ref>. 1961—1962 елларда ул Воронеж музыкаль театрында, ә 1967 елдан Чиләбе опера һәм балет театрында һәм Оренбург музыкаль комедия театрында эшли. 1969 елда ул [[Йошкар-Ола]]га килә һәм Яков Эшпай исемендәге Мари филармониясендә эшли. 1973 елдан соңгы көннәренә кадәр ул Мари музыкаль театрында (хәзерге Э. Сапаев исемендәге Мари дәүләт академия опера һәм балет театры) солист булып эшли. Театрда эшләгән чорында ул 50 дән артык роль башкара, шул исәптән 30 дан артык опереттада, анда аны «үзгәртү остасы» дип атыйлар. Аның тавышы — лирик колоратура сопрано. Тамашачылар да, тәнкыйтьчеләр дә аның бик яхшы җырлау осталыгын, саф, экспрессив тавышын, искиткеч хәрәкәтен һәм артистлыгын билгеләп үтәләр. Аның репертуары төрле була: ул беренче [[Чирмеш теле|Мари]] операларында җырлый — Э. Сапаевның "Акпатыр"ында Эвика, И. Молотовның "Элнет"ында Чачи. Тел киртәсен җиңеп, җырчы персонажларны психологик һәм вокаль яктан тутыра тулы итеп ача ала. 1975 елдан ул И. С. Палантай исемендәге Йошкар-Ола музыка көллиятендә вокал укытучысы булып эшли. Аның укучылары арасында консерваторияне тәмамлаган һәм хәзерге вакытта солист булып эшләүчеләр бар: Т. Романова ([[Эстония]] консерваториясе, [[Тарту]] театры), Л. Чуенкова (Саратов консерваториясе, Россия Эчке эшләр министрлыгы оркестры солисты) һәм башкалар. 1983 елда ул [[Зур театр|Мәскәүнең Зур театрында]] стажировка үтә (режиссеры — П. Лисицян). 1977 елда аңа «Мари АССРның халык артисты» исеме, ә 1980 елда «РСФСРның атказанган артисты» дигән мактаулы исем бирелә. Ул кияүдә була, ире — Мари Эл Республикасының атказанган артисты Ю. А. Тупиков. Ул 2009 елның 16 маенда Йошкар-Олада вафат була. == Төп рольләр == Түбәндә Н. Т. Ковалеваның төп рольләре исемлеге: * Татьяна («Евгений Онегин», [[Пётр Чайковский|П.]] [[Пётр Чайковский|Чайковский]]) * Марфа («Патша кәләше», Н.Римский-Корсаков) * Маргарита («Фауст», Ч. Гуно) * Мария («Мазепа», П. Чайковский) * Розалинда («Ярканат», И. Штраус) == Танылу == * РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1980 елның 27 октябре) * Мари АССР халык артисты (1977) * Мари АССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1974) == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият  == * Ковалёва Надежда Тихоновна // Энциклопедия театров Марий Эл: иллюстрированное научно-популярное издание. ― Йошкар-Ола, 2019. — С. 166. — ISBN 978-5-6043759-4-5. [[Төркем:Мари АССР халык артистлары]] [[Төркем:РСФСР атказанган артистлары]] [[Төркем:Азнакай районында туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1940 елда туганнар]] [[Төркем:10 сентябрь көнне туганнар]] 0v5ku5sa1bn7rchxb1029m6pt7icgc2 0 1391387 5839298 5792405 2026-05-04T03:34:06Z Il Nur 6874 5839298 wikitext text/x-wiki {{Галим}}'''Галина Николаевна Айдарова''' ([[1947 ел]]ның [[19 июль|19 июлендә]], [[Биләр (Алексеевск районы)|Биләр]], [[Алексеевск районы]], [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар Автономияле Совет Социалистик Республикасы]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССР]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|совет]] һәм [[Россия]] архитекторы, архитектура тарихчысы. Архитектура докторы (1997). Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (2009). == Биография == Галина Николаевна Айдарова 1947 елның 19 июлендә [[Алексеевск районы|Алексеевский районының]] [[Биләр (Алексеевск районы)|Биләр]] авылында, Татар Автоном Совет Социалистик Республикасында туган. Кыз фамилиясе: Волкова. 1972 елда ул [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты|Казан дәүләт архитектура-төзелеш институтының]] архитектура факультетын тәмамлый. Белем алганнан соң, ул [[Татгражданпроект|«Татгражданпроект»]] институтына архитектор белгечлеге буенча укырга керә, анда ул берничә проект авторы була, шул исәптән [[Апакай|Ленино-Кокушкино]] авылындагы урта мәктәп өчен (1976) һәм [[Казан]]дагы Эчке эшләр министрлыгының укыту үзәге өчен биналар (1983). 1976 елда ул КИСИда укытуга күчә, башта архитектура дизайны бүлегендә, аннары шәһәр төзелеше бүлегендә белем бирә. 1983 елда ул СССР Архитекторлар берлегенә әгъза итеп кабул ителә. 1985 елда ул Мәскәү архитектура институтында аспирантураны тәмамлый, ә 1986 елда профессор [[Гольдзамт, Эдмунд Адамович|Э. А.]] [[Гольдзамт, Эдмунд Адамович|Гольдзамт]] җитәкчелегендә «1840-1910 елларда Казан архитектурасында милли мәдәниятләрнең үзара бәйләнеше» дигән диссертациясен яклый, [[Фәннәр кандидаты|архитектура фәннәре кандидаты]] дәрәҗәсен ала. 1991 елда доцент фәнни исемен алуга ирешә. 1997 елда ул Мәскәү архитектура институтында профессор В. Л. Хайтның фәнни җитәкчелегендә «16 гасыр уртасы — 20 гасыр башында Урта Идел буе архитектура һәм шәһәр төзелеше үсешендә мәдәниятләрнең үзара бәйләнеше» дигән темага диссертациясен яклый, архитектура докторы дәрәҗәсен ала. 1999 елда профессор була. 2000—2005 елларда ул [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты|Казан дәүләт архитектура һәм төзелеш университетының]] Архитектура һәм дизайн институтында архитектура факультеты деканы булып эшли. 2004 елда ул архитектура теориясе һәм тарихы кафедрасы мөдире була, 2015 елда архитектура дизайны кафедрасы белән берлектә архитектура теориясе һәм практикасы кафедрасына кушыла һәм аны 2021 елга кадәр җитәкли. Ул Россия архитектура һәм төзелеш фәннәре академиясенең киңәшчесе титулына ия һәм шулай ук Россия архитекторлар берлеге әгъзасы. Ул биш фәнни кандидат әзерли. Ул архитектура тарихы һәм теориясе, [[Идел буе|Урта Идел буе]] шәһәр төзелешен планлаштыруда мәдәни үзара бәйләнеш мәсьәләләре, җирле архитектура мәдәниятен өйрәнү методологиясе һәм Казан үсешенең милли-төбәк үзенчәлекләре буенча белгеч була. Йөздән артык хезмәт авторы, шул исәпкә фәнни һәм методик мәкаләләр, монографияләр һәм дәреслекләр дә керә. Ул [[Татар энциклопедиясе]] белән хезмәттәшлек итә, аерым алганда, архитектура тикшеренүләре буенча мәкаләләр яза. Ул шулай ук ире [[Равил Айдаров|Р.]] [[Равил Айдаров|С. Айдаров]] белән бергә [[Татарстан]]ның кечкенә шәһәрләре һәм авылларының агач архитектурасы турында китапларның автордашы. Матбугатта Татарстанның архитектура мирасы, татар архитектурасы, [[Qazan Kirmäne|Казан Кремле]] һәм [[Казанның тарихи мәчетләре|Казан мәчетләре]] мәсьәләләре буенча актив чыгышлар ясый. Ул шулай ук Казанның заманча архитектурасы турында үз фикерен белдерә. == Бүләкләр == * «[[Россия Федерациясе мәгариф һәм фән министрлыгы|Россия Федерациясенең югары һөнәри белем бирүнең мактаулы хезмәткәре]]» мактау билгесе (2008). * «Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе» мактаулы исеме (2009) {{Sfn|с=67|Хасанов|2014}}. * [[Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре|Казан шәһәренең Мактау грамотасы]] (2010) — ''күпьеллык намуслы хезмәте һәм архитектура һәм төзелеш өлкәсендә югары квалификацияле белгечләр әзерләүгә зур өлеш керткәне өчен''<ref>{{Cite web|url=https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/3122/|title=Распоряжение мэра города Казани от 28.05.2010 г. № 227р «О награждении Г. Н. Айдаровой, Л. И. Маклакова, В. Ф. Строганова Почётными грамотами Казани»|date=2010-05-28|publisher=[[Градоначальники Казани|Мэрия Казани]]|accessdate=2023-05-26}}</ref>. * «КДАСУның мактаулы профессоры» исеме (2015)<ref name="museum">{{Cite web|url=https://museum.kgasu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=457:2015-06-17-08-28-26&catid=9:2013-10-30-13-02-54&Itemid=14|title=Айдарова Галина Николаевна|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230529165136/https://museum.kgasu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=457:2015-06-17-08-28-26&catid=9:2013-10-30-13-02-54&Itemid=14|archivedate=2023-05-29|date=|publisher=[[Казанский государственный архитектурно-строительный университет|Музей истории КГАСУ]]|accessdate=2023-05-26}}</ref>. == Шәхси тормыш == Ире — [[Равил Айдаров|Равил Саярович]] (1950 елда туган), Казан дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты профессоры. Алар 1967 елда укыганда танышканнар һәм 1972 елда өйләнешкәннәр. Уллары — [[Айдаров, Руслан Равилевич|Руслан]] (1973 елда туган), архитектор. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * {{Cite web|url=https://tatarica.org/ru/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/ajdarova-galina-nikolaevna|title=Галина Николаевна Айдарова|publisher=[[Татарская энциклопедия]]}} [[Төркем:Казан дәүләт төзүче-инженерлар институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татарстанның атказанган фән эшлеклеләре]] [[Төркем:Русиянең шәрәфле югары һөнәри белем бирү хезмәткәрләре]] [[Төркем:Архитектура докторлары]] [[Төркем:Татарстан архитекторлары]] [[Төркем:Россия архитекторлары]] [[Төркем:ССРБ архитекторлары]] [[Төркем:Әлифба буенча архитекторлар]] [[Төркем:Алексеевск районында туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1947 елда туганнар]] [[Төркем:19 июль көнне туганнар]] j82bgmuy793cru0g4xp3b6ldi143qgd 0 1391392 5839299 5792407 2026-05-04T03:34:28Z Il Nur 6874 5839299 wikitext text/x-wiki {{Галим|Знаменитые ученики=|Известен как=Специалист по анатомии сосудов и вопросам [[кровоснабжение|кровоснабжения]] [[спинной мозг|спинного мозга]]|сайт=}}'''Мөстәнфирә Тагировна Ракеева''' (1927 елның 24 ноябре, [[Күл Черкене]] авылы, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар Автономияле Совет Социалистик Республикасының]] [[Буа кантуны|Буа кантоны]] — 2023 елның 25 ноябре, Чебоксар) — совет [[Татарлар|татар]] табибы, анатом, медицина фәннәре докторы (1969), профессор. 70 фәнни хезмәт авторы. == Биография == 1927 елның 24 ноябрендә [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСРның]] [[Буа кантуны|Буа кантоны]], [[Күл Черкене]] авылында туган. 1945 елда ул [[Казан дәүләт медицина университеты|Казан дәүләт медицина институтына]] укырга керә һәм аны 1952 елда тәмамлый. Диплом алганнан соң, ул институтның нормаль анатомия кафедрасында эшли башлый. 1955 елда аспирантураны тәмамлый. Шул ук елны Казан медицина институтында укыта башлый. 1969 елда Ракеева медицина фәннәре докторы дәрәҗәсен алу өчен диссертация яклый. Аның диссертациясенең темасы: «Кешеләрдә һәм [[умырткалылар]]да арка миенең нечкә кан тамырлары (Чагыштырма-морфологик тикшеренү)». 1973 елда ул [[Барнавыл|Барнаулдагы]] Алтай дәүләт медицина институтында нормаль кеше анатомиясе кафедрасы мөдире итеп билгеләнә һәм бу вазифаны 1986 елга кадәр башкара. 1983 елда ул профессор итеп сайлана. 1986 елдан башлап ул [[И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты|И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогия институтының]] физик тәрбиянең теоретик нигезләре кафедрасында эшли. Монда ул төп академик дисциплиналарны укыта: «[[Анатомия]]», «Физик тәрбия һәм [[спорт]] гигиенасы». Ракеева кан тамырлары анатомиясе проблемаларын, [[арка мие]]н [[Кан әйләнеше|кан белән тәэмин итү]] мәсьәләләрен өйрәнә һәм бу темалар буенча 70кә якын хезмәт яза, мәсәлән, «Кайбер хайваннар һәм кешеләрнең симпатик кәүсәсе төеннәренең нечкә кан тамырлары белән бизәлеше» (Казан, 1955), «Үзәк нерв системасы һәм аның үткәрүчәнлеге» (1982), «Актив озын гомерлелекнең алты компоненты» монографиясе (2005), «[[Терәк-хәрәкәт системасы]]» дәреслеге (2008) һәм башкалар == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://search.rsl.ru/ru/record/01001127472/ Ракеева, Мостанфирия Тагировна.]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Төркем:Россия табиблары]] [[Төркем:Казан дәүләт медицина институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:2023 елда вафатлар]] [[Төркем:25 ноябрь көнне вафатлар]] [[Төркем:Буа районында туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:1927 елда туганнар]] [[Төркем:24 ноябрь көнне туганнар]] ilj1rvhclbmgzc19lwr1tuwyxgqjgo0 0 1391393 5839300 5792408 2026-05-04T03:34:52Z Il Nur 6874 5839300 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=апрель 2026}} {{Галим}}'''Клара Романовна Синицына (Захарова)''' (1932 елның 11 декабрендә Буа шәһәрендә туган) — совет һәм Россия тарихчысы, [[Фәннәр кандидаты|тарих фәннәре кандидаты]], музей буенча, җирле тарих һәм Татарстан тарихы белгече. Ул — Татарстан Республикасының атказанган мәктәп укытучысы (1993) һәм доцент (1977). == Биография == Синицына (кыз фамилиясе Захарова) Клара 1932 елның 11 декабрендә Буа шәһәрендә партия хезмәткәрләре гаиләсендә туа. Бөек Ватан сугышы елларында әти-әнисез кала һәм 1943—1947 елларда Буаның 30 нчы балалар йортында тәрбияләнә. А. В. Луначарский исемендәге урта мәктәпне яхшы билгеләргә генә тәмамлый. 1950—1955 елларда Казан университетының тарих-филология факультетында укый һәм бик яхшы билгеләре белән диплом һәм «тарихчы, тарих укытучысы» квалификациясен ала. Университетны тәмамлагач, Горький тимер юлының Агәрҗә станциясендәге 62 нче эшче яшьләр мәктәбендә хезмәт юлын башлый, тарих, рус теле һәм әдәбияты укыта. 1957 елда ТАССР Дәүләт музеенда эшли башлый. 1961—1965 елларда Казан дәүләт педагогия институтының СССР тарихы кафедрасы каршындагы читтән торып аспирантурада күренекле галим, педагог, шушы кафедра мөдире Евгений Иванович Устюжанин җитәкчелегендә укый, «ТАССРда музей төзелеше» дип исемләнгән диссертациясе өстендә эшли. == Фәнни эшчәнлек == Диссертациясен яклаганнан соң, Клара Романовна 1970 елда Казан педагогика институтының СССР тарихы кафедрасына эшкә чакырыла. Үз эшчәнлеген ул әзерлек бүлегендә башлап җибәрә, анда ул СССР тарихының гомуми курсын укыта, аннары аңа СССРның Совет чоры тарихы курсын эшләү йөкләнә, КДПИда 25 ел укыта. Ул шулай ук булачак тарих укытучыларын «тарихи туган якны өйрәнү», «ярдәмче тарихи дисциплиналар» кебек уку дисциплиналарына, СССРның феодализм чоры тарихы курсына (читтән торып уку бүлегендә) өйрәтә, музей практикасы, курс һәм диплом эшләре белән җитәкчелек итә. Шул вакыттан башлап, Клара Романовнаның фәнни-тикшеренү тематикасына махсус музей белеме эшләнмәләренә укыту-методик аспект һәм туган якны өйрәнү тарих-проблематикасы өстәлә. 1970-90 елларда профессор Мөнәвир Закир улы Тутаев җитәкчелегендә ул Татарстанның сәнәгать предприятиеләре һәм оешмалары тарихын өйрәнә һәм яза башлый. Ул Лев Наумович Фурер белән берлектә «Татарстан елгачылары» исеме астында бастырылган республиканың елга транспорты тарихын (1977), ә М. З. Тутаев һәм А. Н. Әхмәтов белән берлектә 1987 елда «Татарстан автомобиль транспорты» исеме астында бастырылган җәмәгать автомобиль транспорты тарихын яза. Клара Романовна тормышының һәм иҗатының соңгы елларында урта мәктәп һәм гимназия укучылары өчен Татарстан һәм татар халкы тарихы буенча дәреслекләр, уку программалары һәм уку әсбаплары язу аерым урын алып тора. Ул Р. Г. Фәхретдинов һәм В. В. Кузьминның ТАССР тарихы буенча (рус һәм татар телләрендә) яңа буын дәреслекләр язу буенча автордашы була, алар 1980 елларда берничә тапкыр басылып чыга. Бу 1985 һәм 1989 елларда урта мәктәп укучылары өчен «Татарстан АССР тарихы» дигән уку әсбабы була. Клара Романовна Синицынаны «Халык мәгарифе отличнигы» (1982) дигән мактау билгесе белән бүләкләү һәм 1993 елда Татарстан Республикасының атказанган укытучысы исеме бирү фән һәм мәгариф үсешендә күрсәткән шәхси казанышларына зур бәя була. == Төп хезмәтләре == * Синицына К. Р. «Казан музее бюллетене» 1920—1924. — Казан, 1963. — 26 б. * Бобченко Т. С., Гарзавина А. В., Синицына К. Р. Казан: Белешмәлек. — Казан: Таткнигоиздат, 1970. — 208 б. * Синицына К. Р. Ярты гасыр Казан һәм Татария музейлары. 1917—1967 тарихы турында очерклар. — Казан: «Казан-Казан», 2002.- 280 б. * Мәктәп музее: (Бурычлар, оештыру, эшнең төп формалары): Педагогика институтлары һәм педагогия колледжлары укытучылары, студентлары өчен методик кулланма / И. М. Әбдрәшитова, К. Р. Синицына; РСФСР Мәгариф министрлыгы. Казан. Дәүләт педагогия институты. — Казан, 1973. — 63 б. * Синицына К. Р. Тарихи җирле тарих. Уку кулланмасы. — Казан, 1983. — 125 б. * Татарстан елгалары / Л. Н. Фюрер, Г. М. Лукянов, К. Р. Синицына; Казан. дәүләт пед. int. — Казан: татар. китап нәшрияты, 1977. — 255 б. * Татарстанның автомобиль транспорты: (Җәмәгать автомобиль транспорты тарихы битләре) / К. Р. Синицына, М. З. Тутаев, А. Н. Әхмәтов. — Казан: Татар. китап нәшрияты, 1987. — 285 б. * Кузьмин, В. В., Синицына, К. Р., Фахрутдинов, Р. Г. Татар АССР тарихы: Урта мәктәп укучылары өчен дәреслек / В. В. Кузьмин, К. Р. Синицына, Р. Г. Фахрутдинов. — Казан: Татар. китап нәшрияты, 1985. — 160 б.; Кузьмин, В. В., Синицына, К. Р., Фахрутдинов, Р. Г. Татар АССР тарихы: Урта мәктәп укучылары өчен дәреслек / В. В. Кузьмин, К. Р. Синицына, Р. Г. Фахрутдинов; В. В. Кузьмин мөхәррирлегендә. — 2 нче басма, төзәтелгән. һәм зурайтылган. — Казан: Татар. китап нәшрияты, 1989. — 174 б. * Синицына К. Р. Татарстан һәм татар халкы тарихы: Дәреслек. Әйләнә-тирә мохитне саклау өчен пособие. Гомуми белем бирү мәктәпләре, гимназияләр һәм лицейлар. — Казан: Мәгариф, 1995. — 176 б. == Искәрмәләр == # Синицына К. Р. Ярты гасыр Казан һәм Татария музейлары. 1917—1967 тарихы турында очерклар. — Казан: «Казан-Казан», 2002.- 280 б. # Абдрашитова И. М., Синицына К. Р. Мәктәп музее: (Бурычлар, оештыру, эшнең төп формалары): Педагогика институтлары һәм педагогия колледжлары укытучылары, студентлары өчен методик кулланма, 1973. # Синицына, 1983, 125 б. # Татарстан елгалары / Л. Н. Фурер, Г. М. Лукянов, К. Р. Синицына, 1977. — 255 б. # Татарстанның автомобиль транспорты / К. Р. Синицына, М. З. Тутаев, А. Н. Ахметов, 1987. — 285 б. # Татар АССР тарихы: Урта мәктәп укучылары өчен дәреслек / В. В. Кузьмин, К. Р. Синицына, Р. Г. Фахрутдинов, 1985. — 160 б. # Синицына К. Р. Татарстан һәм татар халкы тарихы: Дәреслек. Әйләнә-тирә мохитне саклау өчен пособие. Гомуми белем бирү мәктәпләре, гимназияләр һәм лицейлар. — Казан: Мәгариф, 1995. — 176 б. # 2012 ел Клара Романовна Синицына истәлегенә. К. Р. Синицынаның (1932—1997) тууына 75 ел тулуга багышланган Республика фәнни-гамәли конференциясе материаллары (2008 елның 11 марты) / О. В. Синицын редакциясендә. — Казан: Астория, 2012. — 200 б. == Сылтамалар == * [https://cyberleninka.ru/article/n/uchenye-vyhodtsy-iz-sel-buinskogo-rayona-i-g-buinska Синицына Клара Романовна / Буинская энциклопедиясе] [[Төркем:Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты укытучылары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган укытучылары]] [[Төркем:РСФСР халык мәгарифе отличниклары]] [[Төркем:«Аеруча хезмәт күрсәткән өчен» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Тарих фәннәре кандидатлары]] [[Төркем:XX гасыр тарихчылары]] [[Төркем:Урыс тарихчылары]] [[Төркем:ССРБ тарихчылары]] [[Төркем:Әлифба буенча тарихчылар]] [[Төркем:Әлифба буенча галимнәр]] [[Төркем:Казанда вафатлар]] [[Төркем:1997 елда вафатлар]] [[Төркем:4 гыйнвар көнне вафатлар]] [[Төркем:Буа районында туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:1932 елда туганнар]] [[Төркем:11 декабрь көнне туганнар]] 50hz5tbiczjj3rzcvgkq6rxdvsoqrfh 0 1391403 5839301 5792413 2026-05-04T03:35:41Z Il Nur 6874 5839301 wikitext text/x-wiki {{Фш|Михеев}} {{Галим|альма матер=[[Казанский государственный медицинский университет]]|Знаменитые ученики=[[Тахчиди Христо Периклович]],<br>Коротких Сергей Александрович|Известен как=|сайт=}}'''Екатерина Григорьевна Михеева''' (1924 елның 7 декабрендә, [[Югары Ослан районы|Верхнеуслонский өлкәсе]], Савино авылы, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССРында туган]] — 2017 елның 3 феврале, [[Екатеринбург]]) — Совет һәм Россия офтальмологы, [[галим]], укытучы, медицина фәннәре докторы, [[профессор]]. == Биография == Екатерина Григорьевна Михеева 1924 елның 7 декабрендә дүрт балалы зур, тырыш крестьян гаиләсендә туган. Милек тартып алынудан саклану өчен, гаилә 1920 еллар ахырында күченергә карар кыла: башта [[Чаллы|Яр Чаллыга]], аннары [[Алабуга]]га, аннары [[Воткинск]]ка. Берничә елдан соң алар [[Казан]]га күченәләр. Казанда Катя урта мәктәпне кызыл диплом белән тәмамлый. 1947 елда ул шулай ук [[Казан дәүләт медицина университеты|Казан медицина институтын]] кызыл диплом белән тәмамлый. Бишенче курста укыганда, балачакта күрү сәләтен саклап калган табиб профессор Валентин Емилянович Адамюкның лекцияләрен тыңлый. Ул шулай ук клиник ординатурада аннан белем алган. 1950 елда, ординатураны тәмамлаганнан соң, аны дүрт елга [[Новоуральск|Свердловск-44 (хәзерге Новоуральск)]] ябык шәһәренә эшләргә билгелиләр. Анда ул «Төп җитештерүнең һөнәри куркынычларының эшчеләрнең күзаллавына йогынтысы» дигән фәнни мәкаләсен яза. Мәкалә фәнни журналда басылып чыга. 1953 елда Е. Г. Михеева «Сәламәтлек саклау отличнигы» билгесе белән бүләкләнә. 1954 елның язында ул Гельмгольц исемендәге Мәскәү күз авырулары фәнни-тикшеренү институтында аспирантурага имтиханнарны уңышлы тапшыра. Аспирантураны тәмамлаганнан соң, кияүгә чыга һәм Уралга кайта. 1957 елда ул [[Урал дәүләт медицина университеты|Свердловск медицина институтының]] күз авырулары кафедрасында ассистент булып эшли башлый. 1960 елда Е. Г. Михеева кандидатлык диссертациясен, ә 1975 елда «Беренчел [[глаукома]]дагы гипоталамус патологиясе буенча материаллар» дигән темага докторлык диссертациясен яклый. Профессор Е. Г. Михеева [[Урал дәүләт медицина университеты|Свердловск медицина институтының]] күз авырулары кафедрасын 23 ел (1964—1965 һәм 1971—1992) җитәкли. Ул студентларга даими рәвештә лекцияләр укый һәм алар белән практик дәресләр үткәрә. Ул микроскоп ярдәмендә Урал күз хирургиясендә пионер була: 1978 елда ул [[Свердловск өлкәсе]]ндә микроскоп астында беренче күз операциясен ясый, ә 1981 елда төбәктә беренче [[Интраокуляр линзалар|ясалма линза]] имплантациясен уйлап таба. Аның тырышлыгы аркасында [[Екатеринбург|Свердловскида]] ике төбәк үзәге булдырыла: офтальмотравматология үзәге һәм [[Глаукома|глаукома үзәге]]. 1985 елда, Е. Г. Михеева һәм ул җитәкләгән бүлек хезмәткәрләренең тырышлыгы аркасында, Свердловск Уралда «Күз микрохирургиясе» фәнни-техник комплексының бердәнбер филиалын ачу өчен төп кандидат була. Егерме яшь белгеч булачак клиникада эшләргә әзерләнә. Профессор Михеева аларның белгечлек сайлауларына хәлиткеч йогынты ясый. Филиал 1988 елда ачыла; бүгенге көндә ул «Күз микрохирургиясе» фәнни-техник комплексының Екатеринбург үзәге — [[Россия|Россия Федерациясендәге]] иң зур клиника. Утыз ел дәвамында Е. Г. Михеева офтальмологларның төбәк фәнни җәмгыятен җитәкли. Ул биш уйлап табу сертификаты ала, 350 фәнни мәкалә яза, күпсанлы монографияләр һәм уку-укыту ярдәмлекләре бастырып чыгара. Аның укучылары арасында танылган галимнәр дә була: Россия Фәннәр академиясенең профессоры һәм академигы Х. П. Тахчиди; [[Урал дәүләт медицина университеты|УДМУның]] күз авырулары кафедрасы профессоры һәм мөдире С. А. Коротких. Е. Г. Михеева [[Халыклар Дуслыгы ордены|Халыклар дуслыгы ордены]] һәм «1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында батыр хезмәт өчен» медале белән бүләкләнә. Ул 2017 елның 3 февралендә Екатеринбургта вафат була. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} [[Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары]] [[Төркем:Медицина фәннәре докторлары]] [[Төркем:2017 елда вафатлар]] [[Төркем:3 февраль көнне вафатлар]] [[Төркем:Югары Ослан районында туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:1924 елда туганнар]] [[Төркем:7 декабрь көнне туганнар]] t4yny5qwofrbyv6t7bi3fn55cke0j1v 5839302 5839301 2026-05-04T03:36:39Z Il Nur 6874 5839302 wikitext text/x-wiki {{Фш|Михеев}} {{Галим|альма матер=[[Казанский государственный медицинский университет]]|Знаменитые ученики=[[Тахчиди Христо Периклович]],<br>Коротких Сергей Александрович|Известен как=|сайт=}}'''Екатерина Григорьевна Михеева''' (1924 елның 7 декабрендә, [[Югары Ослан районы]], Савино авылы, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССРында туган]] — 2017 елның 3 феврале, [[Екатеринбург]]) — Совет һәм Россия офтальмологы, [[галим]], укытучы, медицина фәннәре докторы, [[профессор]]. == Биография == Екатерина Григорьевна Михеева 1924 елның 7 декабрендә дүрт балалы зур, тырыш крестьян гаиләсендә туган. Милек тартып алынудан саклану өчен, гаилә 1920 еллар ахырында күченергә карар кыла: башта [[Чаллы|Яр Чаллыга]], аннары [[Алабуга]]га, аннары [[Воткинск]]ка. Берничә елдан соң алар [[Казан]]га күченәләр. Казанда Катя урта мәктәпне кызыл диплом белән тәмамлый. 1947 елда ул шулай ук [[Казан дәүләт медицина университеты|Казан медицина институтын]] кызыл диплом белән тәмамлый. Бишенче курста укыганда, балачакта күрү сәләтен саклап калган табиб профессор Валентин Емилянович Адамюкның лекцияләрен тыңлый. Ул шулай ук клиник ординатурада аннан белем алган. 1950 елда, ординатураны тәмамлаганнан соң, аны дүрт елга [[Новоуральск|Свердловск-44 (хәзерге Новоуральск)]] ябык шәһәренә эшләргә билгелиләр. Анда ул «Төп җитештерүнең һөнәри куркынычларының эшчеләрнең күзаллавына йогынтысы» дигән фәнни мәкаләсен яза. Мәкалә фәнни журналда басылып чыга. 1953 елда Е. Г. Михеева «Сәламәтлек саклау отличнигы» билгесе белән бүләкләнә. 1954 елның язында ул Гельмгольц исемендәге Мәскәү күз авырулары фәнни-тикшеренү институтында аспирантурага имтиханнарны уңышлы тапшыра. Аспирантураны тәмамлаганнан соң, кияүгә чыга һәм Уралга кайта. 1957 елда ул [[Урал дәүләт медицина университеты|Свердловск медицина институтының]] күз авырулары кафедрасында ассистент булып эшли башлый. 1960 елда Е. Г. Михеева кандидатлык диссертациясен, ә 1975 елда «Беренчел [[глаукома]]дагы гипоталамус патологиясе буенча материаллар» дигән темага докторлык диссертациясен яклый. Профессор Е. Г. Михеева [[Урал дәүләт медицина университеты|Свердловск медицина институтының]] күз авырулары кафедрасын 23 ел (1964—1965 һәм 1971—1992) җитәкли. Ул студентларга даими рәвештә лекцияләр укый һәм алар белән практик дәресләр үткәрә. Ул микроскоп ярдәмендә Урал күз хирургиясендә пионер була: 1978 елда ул [[Свердловск өлкәсе]]ндә микроскоп астында беренче күз операциясен ясый, ә 1981 елда төбәктә беренче [[Интраокуляр линзалар|ясалма линза]] имплантациясен уйлап таба. Аның тырышлыгы аркасында [[Екатеринбург|Свердловскида]] ике төбәк үзәге булдырыла: офтальмотравматология үзәге һәм [[Глаукома|глаукома үзәге]]. 1985 елда, Е. Г. Михеева һәм ул җитәкләгән бүлек хезмәткәрләренең тырышлыгы аркасында, Свердловск Уралда «Күз микрохирургиясе» фәнни-техник комплексының бердәнбер филиалын ачу өчен төп кандидат була. Егерме яшь белгеч булачак клиникада эшләргә әзерләнә. Профессор Михеева аларның белгечлек сайлауларына хәлиткеч йогынты ясый. Филиал 1988 елда ачыла; бүгенге көндә ул «Күз микрохирургиясе» фәнни-техник комплексының Екатеринбург үзәге — [[Россия|Россия Федерациясендәге]] иң зур клиника. Утыз ел дәвамында Е. Г. Михеева офтальмологларның төбәк фәнни җәмгыятен җитәкли. Ул биш уйлап табу сертификаты ала, 350 фәнни мәкалә яза, күпсанлы монографияләр һәм уку-укыту ярдәмлекләре бастырып чыгара. Аның укучылары арасында танылган галимнәр дә була: Россия Фәннәр академиясенең профессоры һәм академигы Х. П. Тахчиди; [[Урал дәүләт медицина университеты|УДМУның]] күз авырулары кафедрасы профессоры һәм мөдире С. А. Коротких. Е. Г. Михеева [[Халыклар Дуслыгы ордены|Халыклар дуслыгы ордены]] һәм «1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында батыр хезмәт өчен» медале белән бүләкләнә. Ул 2017 елның 3 февралендә Екатеринбургта вафат була.<ref>{{Статья|ссылка=https://www.eyeclinic.ru/upload/fayly-dlya-zagruzki/Otragenie112L.pdf|заглавие=Незабываемый доктор|год=2017|издание=Отражение|тип=журнал для офтальмологов. — Екатеринбургский центр МНТК "Микрохирургия глаза"|месяц=6|номер=1|страницы=10|archive-date=2018-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107141918/http://eyeclinic.ru/upload/fayly-dlya-zagruzki/Otragenie112L.pdf}}</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} [[Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары]] [[Төркем:Медицина фәннәре докторлары]] [[Төркем:2017 елда вафатлар]] [[Төркем:3 февраль көнне вафатлар]] [[Төркем:Югары Ослан районында туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:1924 елда туганнар]] [[Төркем:7 декабрь көнне туганнар]] bwd62dqkq4lv81v68c0djq0d77w3hir 0 1391516 5839305 5621042 2026-05-04T03:38:55Z Il Nur 6874 5839305 wikitext text/x-wiki {{Мигъмар}}{{Фш|Даишев}} '''Альбина Даишева''', Альбина Кен кызы Даишева ({{Lang-ru|Альбина Кеновна Даишева}}; ''[[26 июль|26 июль,]] [[1961 ел|1961]], [[Казан]], [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар Автоном Совет Социалистик Республикасы]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССР]]'') ― [[Россия]] архитекторы, дизайнеры, реставрациячесе. [[Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе|Габдулла Тукай исемендәге Татарстан Республикасы Дәүләт премиясе]] [[Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреатлары|лауреаты]] (2012). == Биография == Альбина Кеновна Даишева 1961 елның 26 июлендә [[Казан]]да туган. Аның әтисе — Кен Фатыйх узлы (1930—2014), ул Татар нефть инженериясе фәнни-тикшеренү һәм проектлау институты хезмәткәре. 1992 елда ул [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты|Казан төзелеш институтын]] тәмамлый, аннан соң «Сәнгать» иҗади-җитештерү партиясендә декоратив-кулланма сәнгать рәссамы (1992—1996), Казан шәһәре администрациясе башлыгының архитектура һәм шәһәр төзелеше баш идарәсе белгече (1996—2001), [[Художественный фонд Республики Татарстан|Татарстан Республикасы Сәнгать фонды]] менеджеры һәм дизайнеры (2001—2004) һәм «Забир» ҖЧҖ директоры (2004—2005) булып эшли. 2005 елда ул [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты|Казан дәүләт архитектура һәм төзелеш университетының]] интерьер дизайны бүлегендә ассистент булып хезмәт итә. Шул ук вакытта, 2009 елдан бирле ул [[Qazan Kirmäne|«Казан Кремле» дәүләт тарихи, архитектура һәм сәнгать музей-тыюлыгында]] эшли, анда мониторинг, саклау һәм реставрация бүлегендә баш белгеч вазифасын башкара {{Sfn|с=568|Мазгаров|2014}}<ref>{{Cite web|url=https://kremlin.tatarstan.ru/arhitekturniy-otdel.htm|title=Отдел мониторинга, сохранения и реставрации|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221204192639/https://kremlin.tatarstan.ru/arhitekturniy-otdel.htm|archivedate=2022-12-04|date=|publisher=[[Qazan Kirmäne|Государственный историко-архитектурный и художественный музей-заповедник «Казанский Кремль»]]|accessdate=2023-12-10}}</ref>. [[Россия Дизайнерлар Берлеге]] әгъзасы (2012)<ref>{{Cite web|url=http://www.designunionrt.com/portfolio/?user=87|title=Даишева Альбина Кеновна|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231211091709/http://www.designunionrt.com/portfolio/?user=87|archivedate=2023-12-11|date=|publisher=Союз дизайнеров России|accessdate=2023-12-10}}</ref>. [[Qazan Kirmäne|Казан Кремле]] ансамблен саклау, реставрацияләү һәм куллану концепциясен булдыруда һәм аны [[Россия Федерациясендәге ЮНЕСКО Бөтендөнья матди мәдәни мирас объектлары|ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасы объекты]] статусына тәкъдим итүне әзерләүдә {{Sfn|с=568|Мазгаров|2014}}<ref>{{Cite web|url=https://kazan-journal.ru/news/kazan-i-kazantsyi/kazanskiy-kreml-stal-pervym-v-tatarstane-obektom-vsemirnogo-naslediya-yunesko|title=Казанский кремль стал первым в Татарстане объектом Всемирного наследия ЮНЕСКО|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231210055203/https://kazan-journal.ru/news/kazan-i-kazantsyi/kazanskiy-kreml-stal-pervym-v-tatarstane-obektom-vsemirnogo-naslediya-yunesko|archivedate=2023-12-10|author=[[Рөстәм Зәбиров|Рустэм Забиров]]|date=2019-05-31|publisher=[[Казань (журнал)|«Казань»]]}}|accessdate=2023-12-11}}</ref>, [[Туплар сарае комплексы (Казан)|Туп ишегалдының]] төп (көнчыгыш) бинасын реставрацияләүдә {{Sfn|с=568|Мазгаров|2014}} {{Sfn|с=21|Валеева|2014}}, [[Президент сарае (Казан)|Губернатор сараеның]] фасадларын реставрацияләүдә һәм анфилад планлаштыру системасын яңартуда {{Sfn|с=568|Мазгаров|2014}} {{Sfn|с=33|Валеева|2014}}, [[Александров пассажы (Казан)|Александр Пассажы]], [[Кекин йорты]] өчен реставрация проектларын эшләүдә, шулай ук [[Самар]]адагы [[Самар җәмигъ мәчете|Собор мәчете]] (1994) һәм [[Әстерхан]]дагы [[Ак мәчет (Әстерхан)|Ак мәчет]] (2008) интерьерларын проектлауда катнашкан, анда ул ире белән бергә эшләгән {{Sfn|с=568|Мазгаров|2014}} {{Sfn|с=571|Забиров|2014}}. 1997―2005 елларда ул [[Колшәриф мәчете|Кол-Шәриф]] мәчетенең интерьерларын булдыруда катнаша{{Sfn|с=568|Мазгаров|2014}}<ref>{{Cite web|url=https://kazved.ru/news/mecet-kul-sarif-istoriya-vozrozdeniya-5846489|title=Мечеть Кул Шариф: история возрождения|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231211091709/https://kazved.ru/news/mecet-kul-sarif-istoriya-vozrozdeniya-5846489|archivedate=2023-12-11|author=Ольга Иванычева|date=2022-02-25|publisher=[[Казанские ведомости (гәҗит)| «Казанские ведомости»]]}}|accessdate=2023-12-10}}</ref>, витражлар, гөмбәз бизәкләре, гөмбәз җилкәннәре, хатын-кызлар бүлмәсе рәшәткәләре һәм коймалар авторы һәм эшләүчесе була {{Sfn|с=128|Даишева|2006}}<ref>{{Cite web|url=https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/3308.htm|title=От Комиссии при Президенте Республики Татарстан по Государственным премиям Республики Татарстан имени Габдуллы Тукая|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210710100924/https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/3308.htm|archivedate=2021-07-10|date=2007-03-26|publisher=[[татарстан мәдәният министрлыгы|Министерство культуры Республики Татарстан]]|accessdate=2023-12-10}}</ref>, моның өчен 2012 елда аңа [[Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе|Габдулла Тукай исемендәге Татарстан Республикасының Дәүләт премиясе]] бирелә{{Sfn|с=6|Валеева|2012}}<ref>{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/news/65492|title=Президент Татарстана вручил государственные премии им. Тукая за 2012 год|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231209122425/https://www.business-gazeta.ru/news/65492|archivedate=2023-12-09|date=2012-08-30|publisher=[[Бизнес Online]]|accessdate=2023-12-10}}</ref>. Ул шулай ук [[Казан ханнары мавзолее|Казан ханнары төрбәсе]] өчен витражлар ясауда<ref name="bilart">{{Cite web|url=https://bilart.biz/drevo-zhizni/|title=Древо Жизни над ханской усыпальницей|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231209125104/https://bilart.biz/drevo-zhizni/|archivedate=2023-12-09|author=Ирина Варламова|date=2020-07-01|publisher=Витражная мастерская «Биларт»|accessdate=2023-12-11}}</ref>, мәчеттәге [[Ислам мәдәнияте музее]] экспозициясен эшләүдә {{Sfn|с=53|Валеева|2014}} һәм [[Ару хәбәр чиркәве (Казан кремле)|Благовещение соборында]] Изге Гурия изгеләре белән изге урын өстендәге чатырны торгызуда катнаша{{Sfn|с=31|Валеева|2014}}. == Бүләкләр == * [[Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе|Габдулла Тукай исемендәге Татарстан Республикасының Дәүләт премиясе]] (2012) — ''«Кол Шәриф мәчете» архитектура комплексын булдырган өчен''<ref>{{Cite web|url=http://rt-online.ru/p-doc-ukazrt-68224/|title=Указ Президента Республики Татарстан № УП-269 от 25 апреля 2012 года «О присуждении Государственной премии Республики Татарстан имени Габдуллы Тукая 2012 года»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327183123/http://rt-online.ru/p-doc-ukazrt-68224/|archivedate=2019-03-27|date=2012-04-25|publisher=[[Республика Татарстан (газета)|Газета «Республика Татарстан»]]|accessdate=2023-12-11}}</ref>. Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры каршындагы [[Камал театры мəйданы|мәйданда]] узган тантанада [[Татарстан Рәисе|ТР Президенты]] [[Рөстәм Миңнеханов|Р. Н.]] [[Рөстәм Миңнеханов|Минниханов]] тарафыннан тапшырыла<ref>{{Cite web|url=https://president.tatarstan.ru/index.htm/news/1374067.htm|title=Президент Татарстана вручил Государственные премии им. Г. Тукая|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210710223152/https://president.tatarstan.ru/index.htm/news/1374067.htm|archivedate=2021-07-10|date=2012-08-30|publisher=[[Татарстан Рәисе|Президент Республики Татарстан]]|accessdate=2023-12-11}}</ref>. == Шәхси тормыш == Ире — архитектор [[Рөстәм Зәбиров (1961)|Рөстәм Зәбиров]], кызы бар<ref name="bilart"/>. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * {{Cite web|url=https://kremlin.tatarstan.ru/arhitekturniy-otdel.htm|title=Альбина Кеновна Даишева|publisher=[[Qazan Kirmäne|Государственный историко-архитектурный и художественный музей-заповедник «Казанский Кремль»]]|accessdate=2026-03-20|archivedate=2022-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221204192639/https://kremlin.tatarstan.ru/arhitekturniy-otdel.htm}} {{Тукай премиясе лауреатлары 2010-еллар}} [[Төркем:Казан архитекторлары]] [[Төркем:Казан дәүләт төзүче-инженерлар институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Казанда туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1961 елда туганнар]] [[Төркем:26 июль көнне туганнар]] 1yar53ojtts0glveg9ippe2rdgh6n02 0 1391517 5839306 5792431 2026-05-04T03:39:19Z Il Nur 6874 /* Әдәбият */ 5839306 wikitext text/x-wiki {{УК}}{{Фш|Попова}} '''Нина Алексеевна Попова''' ('''Нина Ли''' псевдонимы белән билгеле; [[1905 ел]]ның [[14 гыйнвар]]ы, [[Казан губернасы]], [[Бөгелмә]] ― [[1992 ел]]ның [[27 апрель|27 апреле]], [[Мәскәү]]) ― совет театр һәм кино актрисасы. == Биография == Актрисаның балачагы һәм яшьлек еллары Гражданнар сугышы елларына туры килә. Яшүсмер чагында Нина әти-әнисе белән [[Ырынбур|Оренбургка]] килеп җитә, анда әнисе тиздән вафат була. Нина Н. П. Анненкова-Бернард театр студиясендә укый һәм 1921 елда актерлык карьерасын башлый. 1922 елның җәендә ул Мәскәүгә килә. Беренче дәүләт кино мәктәбендә укый һәм О. И. Преображенскаяның актерлык студиясендә укый. Нина Попова истәлекләренә караганда, студиядә аңа Америка кино йолдызы [[Lillian Giş|Лилиан Гишка]] гашыйк булганы өчен Нина Ли кушаматын бирәләр. Нина 1924 елда фильмнарда төшә башлагач, бу кушамат аның экран исеменә әйләнә.{{Өземтә башы}} В один чудесный майский день к нам в квартиру раздался звонок. Вприпрыжку я побежала и открыла дверь. Стоял незнакомый человек. Он спросил: «Вы Нина Ли?»... Этим прозвищем я никогда ещё себя не называла. Поэтому не очень решительно, но все же утвердительно я кивнула головой и, запнувшись, произнесла что-то вроде: «Я Ли на». Незнакомец, прищурившись и даже несколько откинувшись назад, внимательно осмотрел меня с головы до ног:<br> — Я из киностудии «[[Межрабпом-Русь]]». Преображенская Ольга Ивановна рекомендовала нам посмотреть вас на роль в [[Стальные журавли|кинокартине]] режиссёра [[Гардин, Владимир Ростиславович|Гардина]], — сказал незнакомец и решительно протиснулся между мной и дверью в переднюю. Так вошла в мою жизнь кинематографическая судьба. {{Өземтә азагы|Нина Попова}} Тавышлы кино барлыкка килү белән, Нина Попова кинотеатрдан китә. 1938 елда ул Р. Н. Симонов җитәкчелегендәге театр училищесын тәмамлый. [[Бөек Ватан сугышы]] вакытында ул фронт сызыгындагы бригадалар составында солдатлар өчен чыгыш ясый. 1949 елдан 1957 елга кадәр ул М. Н. Ермолова исемендәге Мәскәү театры сәхнәсендә чыгыш ясый. == Гаилә == Ире - Абрам Петрович Штеренберг, фотограф. == Фильмография == * 1924 — [[Четыре и пять|Дүрт һәм биш]] (Корыч торналар) — ''Наташа Гай'' * 1924 - Голубин сарае - ''Нелли'' * 1925 — Кросс һәм Маузер — ''Марийка'' * 1926 — Хыянәтче * 1927 — Монастырь дивары артында — ''Настя Левина'' * 1927 - Бер чынаяк чәй - ''Кыз'' * 1928 — Дамба шартлау ({{Lang-uk|Греблю прорвано}}, кыска) - ''Леся'' * 1928 — [[Законы шторма|Давыл законнары]] — ''Галина Мюллер'' * 1928 — [[Лавина (фильм, 1928)|Лавина]] — ''Галина, Нестеренко кызы'' * 1930 — [[Давид Горелик|Дэвид Горелик]] — ''офицер хатыны, опера артисты'' * 1930 — [[Хранитель музея|Музей кураторы]] — ''Мария, профессорның кызы'' * 1943 — Салават күпере == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Мәскәүдә вафатлар]] [[Төркем:1992 елда вафатлар]] [[Төркем:27 апрель көнне вафатлар]] [[Төркем:Бөгелмәдә туганнар]] [[Төркем:1905 елда туганнар]] [[Төркем:14 гыйнвар көнне туганнар]] t3czt8y2r6kbrymhijf8q21t7i3eq2i 5839307 5839306 2026-05-04T03:40:15Z Il Nur 6874 /* Искәрмәләр */ 5839307 wikitext text/x-wiki {{УК}}{{Фш|Попова}} '''Нина Алексеевна Попова''' ('''Нина Ли''' псевдонимы белән билгеле; [[1905 ел]]ның [[14 гыйнвар]]ы, [[Казан губернасы]], [[Бөгелмә]] ― [[1992 ел]]ның [[27 апрель|27 апреле]], [[Мәскәү]]) ― совет театр һәм кино актрисасы. == Биография == Актрисаның балачагы һәм яшьлек еллары Гражданнар сугышы елларына туры килә. Яшүсмер чагында Нина әти-әнисе белән [[Ырынбур|Оренбургка]] килеп җитә, анда әнисе тиздән вафат була. Нина Н. П. Анненкова-Бернард театр студиясендә укый һәм 1921 елда актерлык карьерасын башлый. 1922 елның җәендә ул Мәскәүгә килә. Беренче дәүләт кино мәктәбендә укый һәм О. И. Преображенскаяның актерлык студиясендә укый. Нина Попова истәлекләренә караганда, студиядә аңа Америка кино йолдызы [[Lillian Giş|Лилиан Гишка]] гашыйк булганы өчен Нина Ли кушаматын бирәләр. Нина 1924 елда фильмнарда төшә башлагач, бу кушамат аның экран исеменә әйләнә.{{Өземтә башы}} В один чудесный майский день к нам в квартиру раздался звонок. Вприпрыжку я побежала и открыла дверь. Стоял незнакомый человек. Он спросил: «Вы Нина Ли?»... Этим прозвищем я никогда ещё себя не называла. Поэтому не очень решительно, но все же утвердительно я кивнула головой и, запнувшись, произнесла что-то вроде: «Я Ли на». Незнакомец, прищурившись и даже несколько откинувшись назад, внимательно осмотрел меня с головы до ног:<br> — Я из киностудии «[[Межрабпом-Русь]]». Преображенская Ольга Ивановна рекомендовала нам посмотреть вас на роль в [[Стальные журавли|кинокартине]] режиссёра [[Гардин, Владимир Ростиславович|Гардина]], — сказал незнакомец и решительно протиснулся между мной и дверью в переднюю. Так вошла в мою жизнь кинематографическая судьба. {{Өземтә азагы|Нина Попова}} Тавышлы кино барлыкка килү белән, Нина Попова кинотеатрдан китә. 1938 елда ул Р. Н. Симонов җитәкчелегендәге театр училищесын тәмамлый. [[Бөек Ватан сугышы]] вакытында ул фронт сызыгындагы бригадалар составында солдатлар өчен чыгыш ясый. 1949 елдан 1957 елга кадәр ул М. Н. Ермолова исемендәге Мәскәү театры сәхнәсендә чыгыш ясый. == Гаилә == Ире - Абрам Петрович Штеренберг, фотограф. == Фильмография == * 1924 — [[Четыре и пять|Дүрт һәм биш]] (Корыч торналар) — ''Наташа Гай'' * 1924 - Голубин сарае - ''Нелли'' * 1925 — Кросс һәм Маузер — ''Марийка'' * 1926 — Хыянәтче * 1927 — Монастырь дивары артында — ''Настя Левина'' * 1927 - Бер чынаяк чәй - ''Кыз'' * 1928 — Дамба шартлау ({{Lang-uk|Греблю прорвано}}, кыска) - ''Леся'' * 1928 — [[Законы шторма|Давыл законнары]] — ''Галина Мюллер'' * 1928 — [[Лавина (фильм, 1928)|Лавина]] — ''Галина, Нестеренко кызы'' * 1930 — [[Давид Горелик|Дэвид Горелик]] — ''офицер хатыны, опера артисты'' * 1930 — [[Хранитель музея|Музей кураторы]] — ''Мария, профессорның кызы'' * 1943 — Салават күпере == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * М. И. Волоцкий. С голоса сердца // Родина. — 1994. — № 1. — С. 90—91. Н. А. Попова. Все началось с кинотеатра «Чары» // Родина. — 1994. — № 1. — С. 92—96. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Мәскәүдә вафатлар]] [[Төркем:1992 елда вафатлар]] [[Төркем:27 апрель көнне вафатлар]] [[Төркем:Бөгелмәдә туганнар]] [[Төркем:1905 елда туганнар]] [[Төркем:14 гыйнвар көнне туганнар]] 38t5m0lf4a3otsfps334ouju77qw7ov 0 1391595 5839322 5792460 2026-05-04T04:08:12Z Il Nur 6874 5839322 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}}'''Наталья Анатольевна Крымова''' ([[1930 ел]]ның [[12 гыйнвар]]ы, [[Мәскәү]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССР]] – [[2003 ел]]ның [[1 гыйнвар]]ы, [[Мәскәү]], [[Россия]]) — совет союзы һәм Россия театр тәнкыйтьчесе, педагог һәм театр галиме, Россия Федерациясенең атказанган сәнгать эшлеклесе (1997) һәм [[Фәннәр кандидаты|сәнгать тарихы фәннәре докторы булган]] (1971). == Биография == Театр тәнкыйтьчесе һәм шагыйрь Зинаида Акимовна Чала кызы булган (1899-1971 ел). 1953 елда ул А.В. Луначарский исемендәге Дәүләт театр сәнгате институтының (ГИТИС) театр белеме бүлеген тәмамлый, анда П.А. Марков классында укый. Аннары ул ГИТИСта аспирантурада белем ала. 1971 елда ул "К.С. Станиславскийның режиссерлык принциплары турында (1925-30 еллардагы спектакльләр нигезендә)" дигән темага диссертация яклап, сәнгать фәннәре кандидаты дәрәҗәсен ала. Наталья "Театр" журналында эшләде. Ул берничә телевизион тапшырулар әзерләде. Ул "Исемнәр. Театр кешеләре турында хикәяләр" (Мәскәү: "Сәнгать", 1971), "Сез театрны яратасызмы?" һәм башка китаплар авторы. Сайланма әсәрләре үлгәннән соң "Исемнәр" (Мәскәү: "Трилистник", 2005, 2008) дип аталган дүрт китапта басылып чыкты. 1950–1980 елларның барлык тәнкыйтьчеләре кебек үк, Крымова театрны аерым "саф сәнгать" буларак түгел, ә социаль һәм мәдәни структураның бер өлеше итеп кабул иткән.<blockquote>''«Крымова,'' - дип язган А. Михайлова, ''- куркусыз һәм шелтәсез борылып карый алган; аның тормышында үзен шелтәләргә, хәтта оялырга тиешле бернинди дә мәкалә яки гамәл булмаган. Ул, мөгаен, сәнгатьтә әхлакый һәм эстетик яктан бергә, янәшә барган һәм бер-берсеннән башка яши алмаган буынның соңгы вәкиле булгандыр»'' .</blockquote> [[Файл:Tomb_of_Efros.jpg|мини|280x280пкс|Кунцево зиратында А. Ефрос һәм Н. Крымованың гаилә җирләүләре]] 1989 елдан ул ГИТИС профессоры булып эшләгән, анда ул милли театрлар кафедрасын җитәкләгән һәм театр белеме кафедрасында берничә студент курсын җитәкләгән. Ул Кунцево исемле зиратта җирләнде (10 нчы бүлек). === Гаилә === * Ире-режиссер Анатолий Эфрос (1925-1987). ** Улы-театр рәссамы һәм режиссер Дмитрий Крымов (1954 елда туды). == Библиография == * Крымова, Н. А. Владимир Яхонтов / Крымова, Наталья Анатолявна, автор; Никулин, Сергей Константинович, редактор; Аникст, Михаил Александрович, Рәссам; Бархин, Сергей Михайлович, Рәссам; Лукашевич, Г. Б., иллюстратор. - Мәскәү : Сәнгать, 1978. - 319, [1] б.: портр. [1] б., илл. + өстәмәләр [24] б.; 21 см. - (Сәнгатьтәге тормыш). 50 000 данә. - (тузан тышлыгы: тышлыкта) : 2 бит 10 мең. * Исемнәр. Өч китаптан сайланган: ** Беренче китап. 1958–1971. ** Икенче китап. 1972-1986. ** Өченче китап. 1987–1999 — Мәскәү: Трелистник, 2005. * Исемнәр. Дүртенче китап. Высоцкий. Язылмаган китап. Мәскәү: В. С. Высоцкий исемендәге Дәүләт мәдәният үзәге, 2008. * «Сез иң якыннарның берсе...» Н. Я. Берковский һәм Н. А. Крымова арасындагы хат алышулар (1959–1972) / Бастырылган, кереш сүз һәм аңлатмалар авторы Л. С. Дубшана; постскрипт авторы В. В. Иванов // Мнемосын. XX гасыр рус театры тарихыннан документлар һәм фактлар. 9 нчы сан / Ред. һәм В. В. Иванов тарафыннан төзелгән. Мәскәү: Рәссам. Режиссер. Театр, 2024. 146–283 битләр. ISBN 978-5-87334-152-8 . == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.kommersant.ru/doc/1300603 Наталья Крымова вафат булды.] * [https://web.archive.org/web/20090312082050/http://www.dmitrykrymov.ru/krymova/ Анатолий Эфрос һәм Наталья Крымова архивы] * [http://www.smotr.ru/mem/2003/2003_krymova.htm "...Тәнкыйтьче, нигә син монда?"] Екатерина Дмитриевская һәм Мария Хализева ("Экран һәм сәхнә", 2 нче сан, 2003) * [http://old.russ.ru/culture/podmostki/20030109-pr.html Наталья Крымова истәлегенә] * [http://moscow-tombs.ru/2003/krymova_na.htm Кунцево зиратындагы кабер, 10 нчы участок] [[Төркем:ГИТИС укытучылары]] [[Төркем:Сәнгать фәннәре кандидатлары]] [[Төркем:Русиянең атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Россия театр педагоглары]] [[Төркем:Әлифба буенча галимнәр]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Мәскәүдә вафатлар]] [[Төркем:2003 елда вафатлар]] [[Төркем:1 гыйнвар көнне вафатлар]] [[Төркем:Мәскәүдә туганнар]] [[Төркем:1930 елда туганнар]] [[Төркем:12 гыйнвар көнне туганнар]] k7xavu4c3zugyds3qwwvdn73lxg33ne 0 1391679 5839206 5794799 2026-05-03T14:10:10Z Каюм Хордай 59574 Япониягә сылтама өйтәлде. 5839206 wikitext text/x-wiki {{Санак уены|Исеме=ТулыКуәт|Уйлап табучы=Bugbear Entertainment<br />Team6 Game Studios (Wii)|Чыгаручы=Empire Interactive<br />[[Япония]]: Konami<br />Wii<br />[[Төньяк Америка]]: Zoo Games<br />[[Европа|Ауропа]]: Funbox Media|Тәрҗемәләү=Рәсәйдә урысчага: Бука|Программист=Тату Бломбәрг|Рәссам=Микко Каутто|Платформа=Windows<br />PlayStation 2<br />Xbox<br />Wii|Чыгу көне=Windows, PS2, Xbox<br />Ауропа: 2004 елның 5 ноябрендә<br />Австралия: 2004 елның 12 ноябрендә<br />Төньяк Америка: 2004 елның 12 июлендә<br />Япония: 2005 елның 13 октябрендә<br />Wii<br />Төньяк Америка: 2010 елның 23 ноябрендә<br />Ауропа: 2012 елның 27 июлендә|Җитәкчеләр=Йанне Аланенпәә<br />Томми Һартикайнен|Уен төре=[[Узыш уены]]|Рәсем=ТулыКуәт тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы}}'''''ТулыКуәт''''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''FlatOut'') — ул 2004 елгы узыш уены. ''[[Microsoft Windows|Windows]]'', ''PlayStation 2'' һәм ''Xbox'' өчен аны [[Финнар|фин]] булдыручы, ''Bugbear Entertainment'', булдырган һәм ''Empire Interactive'' аны чыгарган. Уен барышы җимерү уеннар ассызыклый һәм тәфсилле физика двигателен тәкъдим итә. Биредә уналты төрле машина бар һәм һәркайсы биш буяуга ия. Машиналарны идарә итүчеләрнең алгы тәрәзәләр аша очышлары өчен уен нигездә танылган. Шәхси санакларда 2024 елның июлендә ''Steam Workshop''’ка ярдәм итә, ''Steam Deck'' өчен ярдәм яхшырта һәм башка яклар камилләштерә торган яңарту чыккан. <ref>{{Cite news|author=Director|first=Graham Smith Deputy Editorial|date=July 20, 2024|title=FlatOut 1, 2 and Ultimate Carnage all get Workshop support, Deck verification in new updates|url=https://www.rockpapershotgun.com/flatout-1-2-and-ultimate-carnage-all-get-workshop-support-deck-verification-in-new-updates|accessdate=September 16, 2024|work=Rock, Paper, Shotgun}}</ref> == Уен барышы == ТулыКуәттә берничә ярыш төре бар: гади түгәрәк узышлар — ачык урында яки ярыш юлларында — һәм дерби яулары, анда соңгы исән машина җиңә. Боларда уенчы җиде санак контролендә тотылган көндәшкә уена тиеш. Шулай ук уенның махсус ярышлары бар, анда уенчы үз водителен машинасыннан атарга һәм кайбер максатларга җитәргә тиеш. Карьера режимында чүплектән машина сатып алырга мөмкин. Җиңгәч, уенчы билгеле күләмдә акча ала; шул акча белән уенчы үз машинасын яхшырта яки яңа машина сатып ала ала. ''ТулыКуәт'' машина зыяны өчен үз физиканы киң куллануы өчен билгеле. Зыян дәрәҗәсе бәрелеш төренә, объектка һәм бәрелеш почмагына бәйле (мәсәлән, төшүче әйберләр нигездә машинаның югары өлешләрен зыян итәчәк). Ә юл дәрәҗәсендәге өлешләр башка машиналар белән бәрелешләргә яхшырак җавап бирә. Машина йөртүчеләре үз машиналарыннан очкач, чүпрәк курчак физикасы ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Ragdoll physics'') шулай ук уенда күрсәтелгән. Бу функция махсус ярышларда кулланылган, анда уенчы үз йөртүчесен билгеле ераклыкка, биеклеккә, яки ниндидер мишеньгә атарга тиеш булган. ''Xbox''’тагы ТулыКуәт версиясе экран бүленеше функциясен дүрт уенчы өчен хуплый. ''PlayStation 2'' ике уенчы өчен хуплый. Уен онлайн күп кулланучы режимын сигез уенчы өчен хуплаган. ''Xbox'' версиясе системалы тоташуны([[Инглиз теле|инглиз]]. ''System Link'') хуплый. <ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2005/01/21/flatout-2|title=Flatout|author=Perry|first=Douglass C.|date=2005-01-21|language=en|work=IGN|accessdate=2025-06-15}}</ref> == Кабул итү == ''[[Metacritic]]'' сайтының [[күзәтүләр агрегаторы]] буенча ТулыКуәт "катнаш яки урта" күзәтүләр алган.<ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/flatout/critic-reviews/?platform=pc|title=FlatOut critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/flatout/critic-reviews/?platform=playstation-2|title=FlatOut critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/flatout/critic-reviews/?platform=xbox|title=FlatOut critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref> == Дәвамнары == * 2006 елның 30 июнендә ТулыКуәт 2 (инглиз. ''FlatOut 2'') башта [[Европа|Ауропада]] чыккан. Анда күбрәк машиналар һәм гомумән контент иде. [[Төньяк Америка|Төньяк Америкада]]: 1 августта. == Искәрмәләр == [[Япония|Япониядә]] ''Racing Game Chuui!!!!'' исеме астында билгеле.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2005/10/17/now-playing-in-japan-35|title=Now Playing in Japan|last=Staff|first=I. G. N.|date=2005-10-17|language=en}}</ref> == Сылтамалар == == Тышкы сылтамалар == [[Төркем:Windows өчен уеннар]] pptksznplmtr239osihv48vosh8byug 0 1391706 5839312 5792484 2026-05-04T03:47:58Z Il Nur 6874 5839312 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Татьяна Валерьевна Грабузова''' (1967 елның 9 февралендә Казанда туган) — испан, элеккеге совет һәм [[Россия]] [[шахмат]]чысы, хатын-кызлар гроссмейстеры ([[1994 ел|1994]]). Тренер. Михаил Шерешевский, Борис Злотник һәм Сергей Кишнев белән шөгыльләнгән. Мәскәүнең биш тапкыр чемпионы (1986, 1991, 1997, 2003 һәм 2007), 1992 елда Россия Кубогы җиңүчесе, 1995 елда Германия чемпионы, Блед (1990), Мәскәү (1992), Таллин (2006) шәһәрләрендә узган халыкара турнирлар җиңүчесе. «Шышматы» командасы составында 2000 елгы Россия клуб чемпионаты җиңүчесе, «платина» һәм "Алиса"командасы составында Россия чемпионаты призеры. Бу коллективлар өчен уйнап, берничә тапкыр Еврокубок медальләрен алды. 2001 елгы шәхси Европа чемпионатында уңышлы чыгыш ясап, Татьяна шул ук елның нокаут-дөнья чемпионатына сайлап алына һәм анда икенче әйләнешкә чыга ала. 2002, 2008 һәм 2009 елларда Россия Кубогы финалында катнаша. Күп еллар Грабузова Россия чемпионатының югары лигаларында уңышлы чыгыш ясады. 2022 елның сентябреннән ул Испания флагы астында чыгыш ясый. Соңгы елларда тренер булып эшли. Югары категорияле Тренер. Татьяна Грабузова Универсиадаларда һәм студентлар арасында Россия чемпионатларында Рдуфкмит командасын кайгыртты. Грабузова «Шахмат күзәтүе-64» журналында һәм ChessPro сайтында бастырылган хатын-кызлар шахматлары турында күпсанлы күзәтүләр һәм мәкаләләр авторы. == Рейтинг үзгәрешләре == == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} [[Төркем:Россия шахматчылары]] [[Төркем:Казанда туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]] [[Төркем:1967 елда туганнар]] [[Төркем:9 февраль көнне туганнар]] 80rpl9tvl782he0hbhzd4xl3rqqg3ga 0 1391732 5839326 5792495 2026-05-04T04:21:54Z Il Nur 6874 /* Биография */ 5839326 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Наталья Михайловна Чеховская''' (1960 елның 12 июлендә туа, Семипалатинск) — [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|совет союзы]] һәм [[Россия]] [[балет]] биючесе. РСФСРның атказанган артисты (1983). [[РСФСР халык артисты|РСФСРның халык артисты]] (1989). Красноярск комсомол премиясе лауреаты (1983). Икенче чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты (1995). Җәмәгатьчелек тану форумы лауреаты (2007). == Биография == 1978 елда Алма-Ата хореография училищесын тәмамлады. 1979 елдан 1996 елга кадәр ул Красноярск дәүләт опера һәм балет театрында әйдәп баручы солист булып эшләде. Театр ачылышында ул "Жизель"нең беренче спектаклендә биеде. Бу театрда ул егермедән артык төп рольне башкарды. 1980—1988 елларда ул Красноярск өлкәсе Халык депутатлары Советы депутаты итеп сайланган. 1983 елда аңа Ленин комсомолы лауреаты исеме бирелде. 1983 елда ул «РСФСРның атказанган артисты» исемен алган. 1984 елда ул [[Мәскәү]]дә узган Бөтенсоюз балет конкурсында җиңүче булган (1 нче премия, алтын). 1984 елда, партнеры Василий Полушин белән бергәләп, ул Мәскәүдә узган Бөтенсоюз балет конкурсында һәм [[Һельсинки|Хельсинкидагы]] халыкара конкурста (1 нче премия, алтын) җиңү яулаган. Ул дүрт тапкыр Красноярск өлкә халык депутатлары советы депутаты итеп сайланган иде. 1985 елда аны Театр эшлеклеләре берлегенә кабул иттеләр. 1985 елда, Юрий Григорович чакыруы буенча, Наталья Зур театрда «Жизель» балетын күрсәткән булган. 1989 елда аңа «РСФСРның халык артисты» исеме бирелде. 1992 елда ул Кремль съездлар сарае сәхнәсендә «Руслан һәм Людмила» спектаклендә катнашкан. 1996 елдан 2011 елга кадәр — «Мәскәү» рус камера балетының прима-балеринасы булган. 1996 елда ул Дәүләт Думасына сайланган («Безнең йортыбыз — Россия» Бөтенроссия иҗтимагый-сәяси хәрәкәте әгъзасы буларак). Дәүләт Думасының Мәдәният комитеты эшчәнлегендә катнашкан. 2000 елда ул Щелкунчик балет мәктәбенә нигез салган (сәнгать җитәкчесе).<ref>{{Cite web |url=http://www.schelkunchik.ru/about-us/prepodovately/56-2012-03-21-18-41-01.html |title=Балетная школа «Щелкунчик» |access-date=2016-10-25 |archive-date=2016-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161025235432/http://www.schelkunchik.ru/about-us/prepodovately/56-2012-03-21-18-41-01.html |url-status=live }}</ref> == Гаилә == * Ире — балет биючесе Василий Серафимович Полушин (1958 елда туа), РСФСР халык артисты. ** Кызы — Ульяна. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [http://культура24.рф/culture_peoples/155/ Биография] * [http://my.krskstate.ru/docs/artists/chekhovskaya-natalya-mikhaylovna/ Балерина Наталья Чеховская Красноярск опера һәм балет театрына дан китерде.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161026002142/http://my.krskstate.ru/docs/artists/chekhovskaya-natalya-mikhaylovna/ |date=2016-10-26 }} * [https://web.archive.org/web/20161026081417/http://krskplus.ru/culture/articles/493735 Наталья Чеховская: «Мин махсус балет өчен туганмын»] [[Төркем:Россия балет артистлары]] [[Төркем:РСФСР атказанган артистлары]] [[Төркем:РСФСР халык артистлары]] [[Төркем:Әлифба буенча балетмейстерлар]] [[Төркем:Симәйдә туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1960 елда туганнар]] [[Төркем:12 июль көнне туганнар]] 1c2hb3fl0fvfhhzni9n5twwy136tqux 0 1391748 5839328 5792502 2026-05-04T04:23:54Z Il Nur 6874 /* Иншалар */ 5839328 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Наталья Михайловна Садовская''' ([[1928 ел]]ның [[25 ноябрь|25 ноябре]], [[Мәскәү]] — [[2023 ел]]ның [[12 гыйнвар]]ы) — совет союзы балет биючесе, театр эшлеклесе һәм балет белгече. Аңа Россия Федерациясенең атказанган артисты исеме бирелде. == Биография == Наталья Садовский актерлар династиясеннән. Ул Ольга Осиповна һәм Михаил Провович Садовскийларның оныгы. Аның абыйсы Михаил Садовский Кече театр актеры булды. Ул 1928 елның 25 ноябрендә туды. Мәскәү хореография училищесын тәмамлады. 1947 елдан бирле Зур театрның балет труппасы әгъзасы булды. 1968 елда ГИТИСның театр факультетын тәмамлаган. 1968 елдан бирле ул классик балет төркемнәренең сәнгать җитәкчесе булып эшләгән, Россия һәм Европа буенча гастрольләр өчен программалар әзерләгән. Шулай ук [[Россия]], [[Беларусия|Беларусь]], [[Бурятия]], [[Татарстан]]да һәм [[Якутия]]дә балет фестивальләрен оештырды һәм алып барган. [[Казан]] фестиваленең сәнгать җитәкчесе, [[Татар академия дәүләт опера һәм балет театры|опера һәм балет театрында]] «Жизель», «Сильфида» һәм «Дон Кихот» спектакльләрендә чыгыш ясау өчен Мариинский һәм [[Зур театр]]ларыннан солистларны чакырды. Программада классик һәм заманча репертуардан спектакльләр булган. 1990 еллар башында [[Рудольф Нуриев]] Казан фестиваленә барган һәм «[[Çikləwek Watuçı|Щелкунчик]]» балетына дирижерлык иткән, ә Надежда Павлова ''Маша'' ролен башкарган. == Документаль фильм == * «Культура» телеканалы «Наталья Садовская. Минем театр мәйданы…» Документаль фильм (Россия, 2008). Эфирга чыккан вакыты: 2009 елның 24 июне, 2010 елның 19 ноябре. * Режиссерлар: Елена Якович, Алексей Шишов. * Операторлар: Александр Минаев, Эрнест Череватенко, Андрей Гусев. == Энциклопедия == * [[1997 ел|1997]] — Наталья Садовская — «Русский балет» энциклопедиясе басмасының фәнни консультанты / Наталья Садовская. — М. Н.:"Большая Российская Энциклопедия". "Согласие " Нәшрияты. ISBN=5-85270-099-1, 1997. — 632 б. ил. == Әдәбият == * Сергей Коробков. Календарьлар ялганлый «Страстной бульвары, 10,» 2018, No. 3, 123—125 б. == Шулай ук карагыз == * Садовскийлар (актерлар династиясе) * Зур театр балет труппасы == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} [[Төркем:Русиянең атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:2023 елда вафатлар]] [[Төркем:12 гыйнвар көнне вафатлар]] [[Төркем:Мәскәүдә туганнар]] [[Төркем:1928 елда туганнар]] [[Төркем:25 ноябрь көнне туганнар]] lrjo0cegvoqcsczwhnn4noxaz6cnpl8 0 1391805 5839251 5574984 2026-05-03T19:15:23Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839251 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Пүһаярв''', '''Пю́хаярв''' яки '''Пю́хаярве''' ({{Lang-et|Pühajärv}}, ''Otepää Pühajärv'') — [[Эстония]]нең көньяк-көнчыгышында, Валга округының Отепя муниципалитетындагы күл. Ул [[Тарту]]дан көньяк-көнбатышта , Отепя шәһәре янындагы Пүхаярв курорт зонасында урнашкан. Илдәге иң матур күлләрнең берсе дип санала.<ref>{{cite web|url=https://mononews.ru/%D0%9F%D1%8E%D1%85%D0%B0%D1%8F%D1%80%D0%B2|title=Пюхаярв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-29|lang=}}{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Исеме == ''Пүһаярв'' (Пюхаярв) исеме ике өлештән тора: {{Lang-et|püha}} (пюха) — «изге; бәйрәм» һәм {{Lang-et|järv}} (ярв) — «күл»; ягъни аны [[Эстон теле|эстон]] теленнән туры мәгънәдә «изге күл» дип тәрҗемә итәргә мөмкин. == Физик һәм географик үзенчәлекләр == Күл Отепя табигый паркында Отепя калкулыгының таулы җирләре арасында [[Diñgez däräcäse östendä bieklek|диңгез өслегеннән]] 115 метр биеклектә урнашкан.<ref>{{cite web|url=http://www.nadintravel.ru/ml/r1741.html|title=Пюхаярве. Эстония.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-29 |lang=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rybaling.ee/forums/topic/puhajarve%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%BE-%D0%BF%D1%8E%D1%85%D0%B0%D1%8F%D1%80%D0%B2%D0%B5/|title=Пюхаярве көлі / Pühajärve|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-29 |lang=}}</ref> Ул меридиональ юнәлешле озынча формага ия, озынлыгы 3,54 км, ә максималь киңлеге 1,65 км. Күлнең гомуми мәйданы 300,9 [[гектар]] тәшкил итә: акваториясе 293,3 гектар, дүрт утрау 7,6 гектар мәйданны били. Яр буе озынлыгы 16 332 км. Күлнең уртача тирәнлеге 4,3 м, максималь тирәнлеге — 15,8 м — күлнең үзәк өлешендә, көнбатыш яр буе янында урнашкан.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9F%D1%8E%D1%85%D0%B0%D1%8F%D1%80%D0%B2|title=Пюхаярв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-29 |lang=}}</ref> Ул катнаш һәм ылыслы урманнар белән уратып алынган, шулай ук тирәсендә күп кенә кече күлләр бар, аларның бер өлеше суларын Пюхаярв елгасына коя. Күлнең су җыю бассейны мәйданы 44 км2 тәшкил итә. Пюхаярвтан көньяк ягыннан Вяйке-Эмайыги ага, ул аны Выртсъярв күле бассейны белән тоташтыра.<ref>{{cite web|url=https://gidtravel.com/country/estonia/puhajarve/|title=Эстония Pühajärve|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-29 |lang=}}</ref> Күл тирәсендәге климат уңайлы һәм яр буеннан шактый ерак урнашканга күрә континентальрәк. Җәй уртача җылы һәм дымлы, кояшлы көннәр күп; июльнең уртача температурасы 16 °C. Кышы җылы, уртача йомшак, бик дымлы, еш томанлы; февральнең уртача температурасы −6 °C, кар капламы якынча 110 көн дәвам итә. Көз җылы, дымлы һәм озакка сузыла. Яз салкын, чагыштырмача коры. Ел саен якынча 700 мм явым-төшем ява.<ref>{{cite web |title=Pühajärv |url=https://infoleht.keskkonnainfo.ee/veekogu/1087362265 |website=Veekogud |publisher=Keskkonnaagentuur |access-date=January 12, 2026 |location=Tallinn}}</ref> == Хайваннар дөньясы == Күл балыкка бай; иң еш очрый торганнары — [[Корбан балыгы|корбан]], карабалык, [[кызылканат]] һәм [[чуртан]]; башка балыклар арасында алабуга, шамбы, [[Алтын табан балык|табан]], [[Елга еланбалыгы|еланбалык]] һәм [[шыртлака]] бар. XIX гасырда елга кыслалары булган, алар елга кыслалары чумасы эпизоотиясе вакытында тулысынча юкка чыккан.<ref>{{cite web|url=https://wp.wiki-wiki.ru/wp/index.php/%D0%9F%D1%8E%D1%85%D0%B0%D1%8F%D1%80%D0%B2|title=Пюхаярв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-29 |lang=}}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Эстония күлләре]] ttcu88b2xp35tmb09sz0s6agk2qmid2 0 1488012 5839314 5837931 2026-05-04T03:53:18Z Il Nur 6874 /* Сылтамалар */ 5839314 wikitext text/x-wiki {{Галим|альма матер=[[Будапештский университет]]|Знаменитые ученики=|Известен как=}}'''Каталин Ковач''' (венг. Kováts Katalin), кияүдә '''Шмиделиус''' (венг. Smideliusz Katalin; 16 октябрь, 1957 ел, Будапешт) — венгр телчесе, эсперантистка, математик. == Биография == Каталин Ковач 1957 елның 16 октябрендә [[Маҗарстан|Венгриянең]] Будапешт шәһәрендә туган. Ул Будапешт университетында белем алган. Француз Сильвен Леларжга кияүгә чыккан. 2001 елда аларның Мартин исемле уллары туа. Ул шулай ук тагын ике баланың әнисе: Петра (элеккеге TEJO яшьләр оешмасының идарә әгъзасы) һәм Бенс Шмиделиус. Каталин Ковач ире һәм кече улы белән [[Нидерланд|Нидерландта]] яши. Каталин Ковач лингвист һөнәрен сайлаган. Докторлык диссертациясендә ул [[эсперанто]] теленең пропедевтик кыйммәтен анализлаган. Хәзерге вакытта ул бу өлкәдә актив эшли. Венгр лингвист күп санлы курслар һәм методик семинарлар үткәрүне дәвам итә. Теоретик дәресләр бирүдән тыш, Ковач шулай ук тел укытучыларын яңа методларга өйрәтә. Ул үз тәҗрибәсен эсперанто телен укытуны яхшырту өчен актив куллана. Каталин Ковач Будапешт университетының гамәли лингвистика кафедрасында югары вазыйфа биләгән, анда интерлингвистика булачак лингвистлар өчен төп өйрәнү предметы булып тора. 1994 елдан бирле ул ''Monato'' журналында даими рәвештә мәкаләләр бастыра һәм 1994 елдан 2006 елга кадәр International Pedagogic Review (IPR) журналының мөхәррир урынбасары булып эшли. 2001 елда ул edukado.net эсперанто телен өйрәнү сайтын булдыра, аны үзе мөхәррирләүне дәвам итә. Каталин Ковач 2007 елдан бирле Эсперанто академиясе әгъзасы һәм 2009 елдан Бөтендөнья Эсперанто Ассоциациясенең имтихан советы рәисе. Ул ''Pocket Art журналының'' авторларының берсе һәм нәшире, шулай ук Internacia Pedagogia Revuo (IPR) журналында бастырылган күпсанлы лингвистик мәкаләләр авторы. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://egalite.hu/strateg/strathu.htm Stratégiai terv az eszperantó nyelv iskolai oktatásának eredményesebbé tételére]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210305170016/https://egalite.hu/strateg/strathu.htm |date=2021-03-05 }} * [https://edukado.net/multlingvaj?l=hu AZ Edukado.net az eszperantó nyelv tanárainak, tanfolyamvezetőinek é a nyelvet önállóan tanulók virtuális közösségének a honlapja.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210511150236/https://edukado.net/multlingvaj?l=hu |date=2021-05-11 }} * [http://esperanto.net/literaturo/autor/kovats.html KOVÁTS Каталин (SMIDÉLIUSZ Каталин)]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200112110324/http://esperanto.net/literaturo/autor/kovats.html |date=2020-01-12 }} * Katalin Kováts. "Солдатож" де ния мовадо инструкторы (аеруча) // Эсперанто теленең Ла Ондо теле . — 2011 ел. — 2 нче сан (196) . — 3—4 нче битләр . Архивланган 24 2021 елның июле еллар * D. Njagu. Сведландодагы Libro pri duonhungara esperantisto (аеруча) // Эсперанто : журнал. — 2013 ел. — Февраль. — ISSN 0014-0635 . Архивланган 26 2021 елның июле ел. Каталин Ковакс Stelsemantoj en la ora nordo. Tiberio Morariu kaj liaj samtempuloj . [[Төркем:Будапешт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Венгрия тел белгечләре]] [[Төркем:Будапештта туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1957 елда туганнар]] [[Төркем:16 октябрь көнне туганнар]] oivfs3v4s80dhagd5hpdsc6pbt7ddz0 0 1488049 5839270 5803301 2026-05-03T22:53:34Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839270 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Рима Самвеловна Пипоян''' (әрм. Ռիմա Պիպոյան; [[1988 ел]]ның 2 июнендә туган) — [[Әрмәнстан|әрмән]] хореографы, режиссер, биюче һәм бию укытучысы. Ул Әрмәнстанда заманча балет һәм заманча бию пионерларының берсе. 2017 елда Рима [[«Развитие хореографии»,|«Хореографияне үстерү» мәдәни-мәгариф фондын оештырды,]] аның максаты — Әрмәнстанда заманча [[Алмания|бию]] һәм заманча балет үсешенә ярдәм итү<ref>{{Cite web|url=https://sptnkne.ws/uxDT|title=Пресс-конференция, посвященная презентации образовательного и культурного фонда "Развитие хореографии" 08.03.2017|author=|date=|work=|publisher=}}{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Һөнәри карьерасы дәвамында ул [[Әрмәнстан]]да да, чит илләрдә дә күп санлы бүләкләр һәм сертификатлар алды. Рима Пипоян үзенең хореографик эшләрен [[Италия]], [[Испания]], [[Сербия]], [[Хорватия]], [[Россия]], Беларусь, Германия, [[Беларусия|Польша]], [[Польша|Молдова]], [[Молдова|Грузия]], [[Гөрҗистан|Бельгия]] [[Португалия|,]] [[Бельгия|Португалия]] һәм башкалар илләрдә тәкъдим итте. == Биография == Рима Пипоян 1988 елда [[Әрмәнстан|Әрмәнстанның]] [[Ереван]] шәһәрендә туган. Рима Пипоянның әтисе Самвел Хачатурович (1962 елның 23 апрелендә туган) — биология фәннәре докторы, Х. Абовян исемендәге Әрмән дәүләт педагогия университеты профессоры<ref>{{Cite web|url=https://aspu.am/en/content/samvel_khachatur_pipoyan_/|title=Samvel Khachatur Pipoyan|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200410215011/https://aspu.am/en/content/samvel_khachatur_pipoyan_/|archivedate=2020-04-10|publisher=aspu.am|accessdate=2020-04-14}}</ref>, әнисе Лариса Киракосян (1962 елның 7 ноябрендә туган) — биофизик, «Һөнәри белем бирү реформалары» дәүләткә карамаган җәмәгать оешмасы рәисе, башлангыч һәм урта һөнәри белем бирү өлкәсендә эксперт, П. Терлемезян исемендәге Дәүләт сәнгать көллиятендә пластик анатомия укыта<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.agenda-tv.com/2017/05/blog-post.html|title=Быть Анной Франк: прожить жизнь со смыслом|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200221081037/http://www.agenda-tv.com/2017/05/blog-post.html|archivedate=2020-02-21|language=ru|accessdate=2020-04-20}}</ref>. === Белем === 1995 елдан 1997 елга кадәр Рима Ереванның С. Киров исемендәге 12 нче номерлы гомуми белем бирү мәктәбендә (хәзерге В. Амбарцумян исемендәге 12 нче номерлы Ереван төп мәктәбе) белем алган. Рима үзенең сәнгать карьерасын балерина буларак башлаган. 1997 елда ул Ереван дәүләт хореография училищесының классик бию бүлегенә укырга кергән һәм 2006 елда бию укытучысы белгечлеге буенча кызыл диплом белән тәмамлаган. Училищеда эшләгән елларында Рима хореограф һәм [[РСФСР халык артисты]] Максим Мартиросян белән эшләү бәхетенә ирешкән. Ул Максим Сааковичның спектакльләрендә биюче буларак чыгыш ясаган һәм аннан хореограф буларак күп нәрсәгә өйрәнгән. Рима хореограф буларак үзенең һөнәри юлын кечкенәдән башлый. 2005 елда әрмән балет артисты, балетмейстер һәм РСФСР халык артисты Вилен Галстян җитәкчелегендә «бию режиссурасы» белгечлеге буенча Ереван дәүләт театр һәм кино институтына кабул ителә. Уку чорында (2005—2010) ул мәдәният һәм сәнгатьнең төрле өлкәләрендәге төрле эшлеклеләр белән хезмәттәшлек итә башлый, халыкара фестивальләрнең зур сәхнәләрендә тормышка ашыру өчен җитәрлек дәрәҗәдә уңышлы булачак үз пьесаларын иҗат итә. 2010 елда Рима «бию режиссурасы» белгечлеге буенча Ереван дәүләт театр һәм кино институтын тәмамлый һәм сәнгать бакалавры дәрәҗәсен ала. 2010 елда ул Ереван дәүләт театр һәм кинематография институтында магистратура программасына керә һәм 2012 елда бию режиссурасы буенча магистр дәрәҗәсен алып, аны кызыл диплом белән тәмамлый. Аның магистрлык диссертациясе заманча биюгә: аның килеп чыгышына, нигез салучыларына, үзенчәлекләренә һәм профессиональ бию учреждениеләрендә заманча биюне өйрәнүнең мөһимлегенә багышланган була. Рима Пипоян уку елларында һәм аннан соңгы карьерасында хореограф һәм биюче буларак белемен һәм бию осталыгын арттырды, Акрам Хан, [[:en:Candoco|Candoco Dance Company]], Denis Lampart, [[:de:Jochen Heckmann|Ioan Ekman]], The LaborGras Company, Roman Guion һәм Spellbound Contemporary Ballet кебек танылган хореографлардан, биючеләрдән һәм бию төркемнәреннән мастер-класслар алды. Уку вакытында Рима шулай ук сугыш сәнгатен, аеруча кытай ушуын өйрәнә башлады, бу соңрак аның хореографик фикерләүенә йогынты ясады<ref>{{Cite web|url=https://www.golosarmenii.am/article/22820/novaya-stezya|title=НОВАЯ СТЕЗЯ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200411150448/https://www.golosarmenii.am/article/22820/novaya-stezya|archivedate=2020-04-11|publisher=www.golosarmenii.am|accessdate=2020-04-18}}</ref>. === Эш тәҗрибәсе === 2007 елдан 2009 елга кадәр Рима Пипоян Анания Ширакаци лицеенда классик бию укытучысы булып эшләде. 2008 елдан бирле ул Ереван дәүләт хореография көллиятендә классик бию, персонаж һәм тарихи бию укытучысы булып эшли, ә 2016 елдан хореография сәнгатен укыта. 2010—2013 елларда, жюри әгъзасы һәм хореограф буларак, ул «Шаян ТВ» телеканалы белән хезмәттәшлек итте һәм «Беләсеңме, бии аласың» бию программасының 3 сезонында 30 дан артык бию номерын сәхнәләштерде<ref>{{Cite web|url=https://www.shanttv.com/shows/so-you-think-you-can-dance3.html|title=ՊԱՐԻ՜Ր, ԹԵ ԿԱՐՈՂ ԵՍ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200805011852/https://www.shanttv.com/shows/so-you-think-you-can-dance3.html|archivedate=2020-08-05|language=hy|publisher=www.shanttv.com|accessdate=2020-04-14}}</ref>. 2011 елдан 2012 елга кадәр ул Ереван дәүләт хореография театрында хореограф һәм солист булып эшләде. 2012 елдан 2009 елга кадәр ул Ереван дәүләт театр һәм кино институтында актерлык һәм режиссерлык курсларында бию укытты һәм бию режиссерлыгы курсын җитәкләде. 2017 елда ул «Хореографияне үстерү» мәдәни-мәгариф фондын булдырды, аның төп максаты — Әрмәнстанда заманча бию һәм заманча балет сәнгате үсешенә ярдәм итү, шулай ук хореографларның, режиссерларның, биючеләрнең һәм бию укытучыларының Әрмәнстан Республикасында үзләренең иҗади, белем бирү һәм мәдәни проектларын үстерүләренә ярдәм итү<ref>{{Cite web|url=https://radiovan.fm/station/article/3957|title=«Классический танец через призму модерна» - RadioVan.fm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241225113023/https://radiovan.fm/station/article/3957|archivedate=2024-12-25|language=ru|publisher=radiovan.fm|accessdate=2020-04-18}}</ref>. 2018 елдан бирле Рима Әрмәнстан дәүләт педагогия университетында заманча бию укытучысы булып эшли<ref>{{Cite web|url=https://aspu.am/en/content/rima_samvel_pipoyan/Armenian|title=Rima Samvel Pipoyan|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200412010433/https://aspu.am/en/content/rima_samvel_pipoyan/Armenian|archivedate=2020-04-12|publisher=aspu.am|accessdate=2020-04-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tweb.live/videos/watch/QIEhWDrhFsU|title=Հաջողության բանաձև - Ժամանակակից պար 2|language=en|publisher=tweb|accessdate=2020-04-14}}</ref>. == Бәяләмәләр == * [https://www.golosarmenii.am/article/200393/rima-pipoyan-put-k-uspexu Рима ПИПОЯН: УҢЫШКА ИЛӘНӘ ЮЛ]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://news.tts.lt/впервые-в-литве-армянский-хореограф-рима-пипоян/ Әрмән хореографы Рима Пипоян Литвада беренче тапкыр чыгыш ясый] * [https://dzen.ru/a/ZZgEUOvCJlTsledS Рима Пипоян] * [http://art-collage.com/post/Rima-Pipoyan.haykakan-modern-pari-amenavar-nerkayacucichy Рима Пипоян: Заманча әрмән биюенең иң күренекле вәкиле] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809114421/http://art-collage.com/post/Rima-Pipoyan.haykakan-modern-pari-amenavar-nerkayacucichy |date=2020-08-09 }} * [https://hayernaysor.am/ru/posts/2329/2023-02-28/Рима Пипоян Әрмәнстанны Фуджайрада узган абруйлы 10 нчы Халыкара монодрама фестивалендә тәкъдим итте.] * [http://etd.asj-oa.am/5174/2/Dissertaciya_Nazenik_G_S__posledni_variant.pdf ӘРМӘН БАЛЕТ СӘНГАТЕНДӘГЕ ТӨП ТЕНДЕНЦИЯЛӘР, ӘРМӘН ХОРЕОГРАФЛАРЫ ИҖАТЫНА НИГЕЗЛӘНГӘН] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181223045639/http://etd.asj-oa.am/5174/2/Dissertaciya_Nazenik_G_S__posledni_variant.pdf |date=2018-12-23 }} * [https://golosarmenii.am/article/30843/knyazhna-tarakanova-na-baletnoj-scene ПРИНЦЕССА ТАРАКАНОВА БАЛЕТ СӘХНӘСЕНДӘ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200408013544/https://golosarmenii.am/article/30843/knyazhna-tarakanova-na-baletnoj-scene |date=2020-04-08 }} * [https://www.golosarmenii.am/article/22820/novaya-stezya ЯҢА ЮЛ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411150448/https://www.golosarmenii.am/article/22820/novaya-stezya |date=2020-04-11 }} * [https://planeta.ru/campaigns/12795 Әрмәнстанда заманча балет тамашасы] * [https://armtimes.com/hy/article/66695 «Гөнаһлы хисләр»] * [https://www.eda.admin.ch/countries/armenia/de/home/aktuell/news.html/countries/armenia/en/meta/news/2017/june/arts-and-culture-in-south-caucasus Рима, иҗат итүче] * [https://www.artrabbit.com/events/junge-akademie-agora-artes-interplay-of-the-arts Яшь Академия төрле диалоглар сериясендә барлык өлкәләрдән 25 халыкара рәссамны берләштерә.] * [http://theaterstuck.blogspot.com/2018/05/faki-kronik-day-4-diaries-shoes-and.html «Исәнмесез, Китти!» Рима Пипоян] * [https://ru.armeniasputnik.am/exclusive/20170420/7072886/armyanskij-horeograf-rasskazhet-tragicheskuyu-zhizn-evrejskoj-devochki.html «Исәнмесез, Китти!» исемле бер кешелек балетның дөньякүләм премьерасы.] * [https://www.aravot-ru.am/2017/04/17/240065/ Берлин премьерасы: Анна Франк турында бер кешелек балет тамашасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219043513/http://www.aravot-ru.am/2017/04/17/240065/ |date=2018-02-19 }} * [http://www.agenda-tv.com/2017/05/blog-post.html Анна Франк булу: Максатлы тормыш алып бару] * [http://www.agenda-tv.com/2017/04/dramaticsannafrank.html Германиядә Анна Франкның яңадан торгызылуы] * [http://www.taniecpolska.pl/news/show/6532 Гданьск ялгыз бию конкурсы] * [https://www.azg.am/AM/culture/2018110206/ ՀԱՅ ՊԱՐՈՒՀՈՒ ՓԱՅԼՈՒՆ ԵԼՈՒՅԹԸ «ՄԱՍԴԱՆՍԱՅՈՒՄ»] * [https://blognews.am/rus/news/577038/armyanka-stala-pervoiy-na-mezhdunarodnom-festivale-sovremennoiy-khoreografii.html Әрмән хатын-кызы халыкара заманча хореография фестивалендә беренче урынны яулады.] * [https://www.panorama.am/ru/news/2018/11/26/IFMC-2018-первое-место-впервые-у-Армении/2038532 IFMC-2018 нәтиҗәләре чыгарылды: Әрмәнстан беренче тапкыр беренче урынны алды.] * [https://www.vitbichi.by/video/vitbichi_puls_sobytiy/post26989.html IFMC 2018дә беренче урын Рима Пипоянга бирелде] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200410215012/http://www.vitbichi.by/video/vitbichi_puls_sobytiy/post26989.html |date=2020-04-10 }} * [https://infoteka24.ru/2018/11/26/22720/ Әрмән биючесе Рима Пипоян Халыкара заманча хореография фестивалендә приз алды.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200410215053/https://infoteka24.ru/2018/11/26/22720/ |date=2020-04-10 }} * [https://springbackmagazine.com/springback-academy/reviews/me-non-self-i-rima-pipoyan/ «Мин, үзем булмаган кеше һәм мин» әсәренә күзәтү] * [https://www.fr.de/kultur/theater/pupoyan-und-tortelli-klare-koerperkante-91564253.html Висбаденның төп уены «Мин, үзем булмаган һәм мин»] * [https://www.fr.de/kultur/theater/pupoyan-und-tortelli-klare-koerperkante-91564253.html BETA Publica «Карар кабул итү алдыннан хатын-кыз»] == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://rimapipoyan.com/ Рима Пипоянның рәсми сайты]сайтында{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200420144151/https://rimapipoyan.com/ |date=2020-04-20 }} . * [https://www.adk.de/de/akademie/junge-akademie/berlin-stipendium/2016/Rima-Pipoyan.htm Берлин-Стипендия 2016 — Дарстелленде Кунст]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191014170053/https://www.adk.de/de/akademie/junge-akademie/berlin-stipendium/2016/Rima-Pipoyan.htm |date=2019-10-14 }} * [https://www.maspalomas.com/index.php/not-culturayocio/8473-declaraciones-de-la-rueda-de-prensa-con-los-participantes-de-23masdanza 23MasDanza катнашучылары декларациясе де ла руэда де пренса катнашучылары]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411150421/https://www.maspalomas.com/index.php/not-culturayocio/8473-declaraciones-de-la-rueda-de-prensa-con-los-participantes-de-23masdanza |date=2020-04-11 }} . * [http://russia-armenia.info/node/54030 Әрмән хатын-кызы халыкара заманча хореография фестивалендә беренче урынны яулады.]аша{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200410215020/http://russia-armenia.info/node/54030 |date=2020-04-10 }} . * [https://armedia.am/rus/news/65905/ifmc-2018-pervoe-mesto-vperviye-u-armenii.html IFMC-2018: Әрмәнстан беренче тапкыр беренче урынны алды]сайтында{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200410215009/https://armedia.am/rus/news/65905/ifmc-2018-pervoe-mesto-vperviye-u-armenii.html |date=2020-04-10 }} * [https://www.creativearmenia.org/2020-east-west-residents 2020 Көнчыгыш-Көнбатыш резидентлары]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200408013545/https://www.creativearmenia.org/2020-east-west-residents |date=2020-04-08 }} * [https://radiovan.fm/station/article/3957 «Модернизм призмасы аша классик бию»] [[Төркем:Ереванда туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1988 елда туганнар]] [[Төркем:2 июнь көнне туганнар]] [[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]] qrrxoqxnfwmryl0a24d4btj34zit50u 0 1488053 5839359 5779323 2026-05-04T08:41:47Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839359 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Севиндж Вагиф кызы Аббасова''' яки '''Севиндж Вагифгызы''' ({{Lang-az|Sevinc Vaqif qızı Abbasova}}: 1989 елның 5 июле, Физулин районы, Әзербайҗан ССР) — [[Азәрбайҗан|әзәрбайҗан]] [[Jurnalist|журналисты]] һәм сәяси тоткын<ref name=":SİYASİ MƏHBUS">{{Cite news|title=AZƏRBAYCANDA SİYASİ MƏHBUSLARIN VAHİD SİYAHI - HESABATI|author=Azərbaycanda Siyasi Məhbusların Vahid Siyahısı üzrə İşçi Qrup|date=2024-12-04|url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2026/01/15jan2026ENG.pdf|accessdate=2024-12-04|lang=az}}</ref>; 2022 елның сентябреннән ул AbzasMedia медиа платформасының баш мөхәррире<ref name=":01">{{Cite news|title=Журналистка Севиндж Вагифгызы: Преследования, давление, насилие, задержания, арест…|author=[[Meydan TV]]|date=2023-12-12|url=https://www.meydan.tv/ru/article/zhurnalistka-sevindzh-vagifgyzy-presledovaniya-davlenie-nasilie-zaderzhaniya-arest/|accessdate=2023-12-12|lang=Ru}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231210040244/https://www.meydan.tv/ru/article/zhurnalistka-sevindzh-vagifgyzy-presledovaniya-davlenie-nasilie-zaderzhaniya-arest/ |date=2023-12-10 }}</ref>. Ул 2009 елдан бирле журналистика белән шөгыльләнә. Ул «Безнең юл» һәм «Азатлык» газеталары, «Мәйдан ТВ» телеканалы һәм «АбзасМедиа» медиа платформасы белән хезмәттәшлек итә. Һөнәри карьерасы дәвамында ул кабат-кабат эзәрлекләүләргә дучар була. 2015 елда ул берничә «Мәйдан ТВ» телеканалы җитәкчесенә каршы җинаять эше кузгатыла һәм аңа дүрт ел илдән чыгу тыела. 2020 елда [[Awrupa keşe xoquqları mäxkämäse|Еропа кеше хокуклары буенча суд]] бу карарны нигезсез дип таба<ref name=":01"/>. Севиндж Вагифгызы 2023 елның 20 ноябрендә AbzasMedia директоры Ульви Гасанлы җинаять җаваплылыгына тартылган көнне [[Төркия|Төркиянең]] [[Истанбул]] шәһәрендә була. Җинаять җаваплылыгы турында белсә дә, ул 21 ноябрь кичендә [[Бакы|Бакуга]] кайтып, Гейдар Алиев исемендәге халыкара аэропортта полиция тарафыннан тоткарланган һәм Баку шәһәре полиция идарәсенә алып кителгән. Баку шәһәре полиция идарәсендә күрсәтмә биргәннән соң, аңа Әзербайҗан Җинаять Кодексының 206.3.2 маддәсе (бер төркем кеше тарафыннан контрабанда) буенча гаепләү белдерелгән<ref name=":01"/>. Ул 21 ноябрьдә Хатаин районы суды карары белән кулга алынган<ref name=":01" />. 2024 елның 16 августында Баку шәһәре полиция идарәсе тарафыннан тикшерелгән җинаять эше буенча гаепләүләр катгыйландырылган. Севиндж Вагифгызы һәм бу эш буенча кулга алынган башка затларга Җинаять Кодексының җиде маддәсе буенча гаепләү белдерелгән. Гаепләнүчеләргә Әзербайҗан Җинаять Кодексының 192.3.2, 193-1.3.1, 193-1.3.2, 206.4, 320.1 һәм 320.2 маддәләре буенча яңа җинаятьләр буенча гаепләү белдерелде. Алар арасында түбәндәге җинаятьләр бар: зур күләмдә керем алып законсыз эшкуарлык; оешкан төркем составында акча юу; оешкан төркем тарафыннан кылынган контрабанда; Әзербайҗан Җинаять Кодексына<ref name=":İTTİHAM">{{Cite news|title=Новые тяжкие обвинения по «делу Abzas Media» в Азербайджане|author=|work=JAMNews|date=2025-05-10|url=https://jam-news.net/ru/%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%BE-abzas-media-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B5-%D0%BE%D0%B1%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/|accessdate=2025-05-10|lang=ru}}</ref> туры китереп ялган документлар ясау һәм куллану. Берничә җирле һәм халыкара кеше хокуклары оешмалары Севиндж Вагифгызының кулга алынуын хөкем иттеләр, моны сәяси яктан мотивлаштырылган дип атадылар һәм Азәрбайҗан хакимиятен аны тиз арада азат итәргә чакырдылар. 2025 елның 20 июнендә Баку Авыр Җинаятьләр Суды аны 9 елга иректән мәхрүм итү җәзасына хөкем итте<ref name=":HB33">{{Cite news|title=Суд приговорил к длительным срокам сотрудников Abzas Media|author=|work=[[Кавказский узел]]|date=2025-05-10|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/412392|accessdate=2025-05-10|lang=ru}}</ref>. 2023 елның ноябреннән 2025 елның сентябренә кадәр ул җәзасын Баку тикшерү изоляторында (Забрат бистәсе), ә 2025 елның сентябреннән «Ленкорань» төрмә комплексында үткәрде<ref name=":EG20">{{Cite news|title=Юристы сочли неправомерным перевод журналисток Abzas Media в отдаленную колонию|author=|work=[[Кавказский узел]]|date=2025-05-10|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/415761|accessdate=2025-05-10|lang=ru}}</ref>. == Балачак еллары == Севиндж Вагиф кызы Аббасова 1989 елның 5 июлендә Физули районында туган<ref name=":01"/>. 1993 елның августында [[Qarabax suğışı|Беренче Карабах сугышы]] вакытында Физули районы оккупацияләнгәннән соң, ул гаиләсе белән [[Бакы|Бакуда]] качак буларак яши башлаган<ref name=":01" />. 1995—2006 елларда ул Бинагадин районындагы Э. Алиев исемендәге 297 нче урта мәктәптә, ә 2006—2010 елларда [[Бакы дәүләт университеты|Баку Дәүләт Университетының]] журналистика факультетында белем алган<ref name=":01"/>. == Журналистик эшчәнлек == Севиндж Вагифгызы студент чагында ук журналист булып эшли башлаган<ref name=":01"/>. 2009 елдан 2013 елга кадәр ул ''«Безнең юл''» газетасында, 2012 елдан 2013 елга кадәр «Азатлык» ''газетасында'' эшләгән'','' ә 2013 елда «Мәйдан ТВ» да видеохәбәрче булып эшли башлаган<ref name=":01" />. 2022 елның сентябрендә ул AbzasMedia баш мөхәррире итеп билгеләнде<ref name=":01"/>. Һөнәри карьерасы вакытында ул берничә тапкыр тоткарланган һәм полиция көч куллануына дучар булган<ref name=":01"/>. 2013 елның 4 октябрендә ул президент сайлау кампаниясе вакытында [[Сабирабад]] районында кандидат Җәмил Хәсәнлинең митингын яктыртканда полиция хезмәткәрләре тарафыннан көч куллануга һәм кыйнауга дучар булган<ref name=":SA01">{{Cite news|title=В ходе предвыборной акции в Азербайджане были избиты журналисты|author=|work=[[Кавказский узел]]|date=2025-05-10|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/231164|accessdate=2025-05-10|lang=ru}}</ref>. Ул Оешкан җинаятьчелек һәм коррупция турында хәбәр итү проекты (OCCRP) белән берлектә тикшерү эшләре алып барган<ref name=":01"/>. == Бүләкләр == * 2023 елның декабрендә аңа «Нәргиз» премиясе бирелде<ref name=":M03">{{Cite news|title=Nərgiz müкafatının builкi qalibi AbzasMedia-nın həbsdə olan baş redaкtoru Sevinc Vaqifqızıdır|author=|work=[[Би-би-си|BBC Azərbaycanca]]|date=2025-05-10|url=https://www.bbc.com/azeri/articles/czkj1972k0mo|accessdate=2025-05-10|lang=az}}</ref><ref name=":SA22">{{Cite news|title=Главред Abzas Media удостоена премии "Наргиз"|author=|work=[[Кавказский узел]]|date=2025-05-10|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/395597|accessdate=2025-05-10|lang=ru}}</ref>. * 2024 елның декабрендә аңа [[АКШ Дәүләт департаменты]] тарафыннан «Коррупциягә каршы көрәш чемпионы» премиясе бирелде<ref name=":M06">{{Cite news|title=Honoring Global Anti-Corruption Champions|author=|work=[[Государственный департамент США]]|date=2025-05-10|url=https://2021-2025.state.gov/honoring-global-anti-corruption-champions-2/|accessdate=2025-05-10|lang=en}}</ref>. * 2025 елның ноябрендә аңа «Чикләрне белмәгән хәбәрчеләр» (RSF) оешмасы тарафыннан «Батырлык» премиясе бирелде<ref name=":M04">{{Cite news|title=Sevinc Vaqifqızı RSF-nin “Cəsarət Müкafatı”na layiq görülüb|author=|work=[[Meydan TV]]|date=2025-05-10|url=https://www.meydan.tv/az/article/sevinc-vaqifqizi-rsf-nin-c%C9%99sar%C9%99t-mukafatina-layiq-gorulub/?tztc=1|accessdate=2025-05-10|lang=az}}{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * 2026 елның гыйнварында аңа Франция Тышкы эшләр министрлыгы тарафыннан журналистикадагы батырлыгы өчен [[Анна Политковская|Анна Политковская исемендәге]] Арман Сольдин премиясе бирелде<ref name=":M05">{{Cite news|title=Sevinc Vaqifqızı Jurnalistiкada Cəsarət Müкafatına layiq görülüb|author=|work=Toplum TV|date=2025-05-10|url=https://toplummedia.tv/manset/psevinc-vaqifqizi-jurnalistikada-cesaret-muumlkafatina-layiq-goumlruumlluumlbnbspp|accessdate=2025-05-10|lang=az}}</ref>. == Шәхси тормыш == Кияүдә түгел. == Шулай ук карагыз == * Гасанлы, Ульви Фәхреддин улы * Абсаламова, Наргиз Фазаил Кызы * Гасыймова, Эльнара Баһадар кызы == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр|2}} == Сылтамалар == * {{Cite web|url=https://cpj.org/data/people/sevinj-vagifgizi/|title=Sevinj Vagifgizi|archiveurl=|archivedate=|author=|date=2025-05-11|language=ru|work=Персоналии|publisher=«[[Комитет защиты журналистов]]» (CPJ)|accessdate=2025-05-11}} [[Төркем:Азәрбайҗан журналистлары]] [[Төркем:Бакы дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1989 елда туганнар]] [[Төркем:5 июль көнне туганнар]] lcsakwbhfc1op5df54c0y66g1baj6c7 0 1488093 5839330 5792963 2026-05-04T04:39:44Z Il Nur 6874 5839330 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}}{{Фш|Гатин}} '''Екатерина Алексеевна Гатина''' ([[2004 ел]]ның [[24 ноябрь|24 ноябрендә]] туган, [[Партенит]] [[штб]], [[Алушта шәһәр шурасы|Алушта шәһәр Советы]], [[Кырым Автономияле Республикасы|Кырым АР]], [[Украина]]) ― Россия [[Волейбол|волейболчысы]], һөҗүмче-доигровщица. == Биография == 2024 елдан бирле Екатерина [[Чиләбе|Челябинсның]] «Динамо-Метар» командасында уйнады, ә 2025 елда Казанга кайтты, [[Динамо-Казан (хатын-кызлар волейбол клубы)|«Динамо-Ак Барс»]] VC белән контракт төзеде. === Клуб карьерасы === * 2018—2019 —{{Байрак1|Россия}} «Динамо-Академия» -УОР ([[Казан]]) — ''яшьләр лигасы'' ; * 2019—2024 —{{Байрак1|Россия}} «Локомотив» — SShOR по ИВС ([[Калининград]]) — ''яшьләр лигасы'' ; * 2021—2024 —{{Байрак1|Россия}} Локомотив-2 (Калининград) — ''А Премьер Лигасы'' ; * 2023—2024 —{{Байрак1|Россия}} «Локомотив» (Калининград) — ''супер лига'' ; * 2024—2025 —{{Байрак1|Россия}} «Динамо-Метар» [[Чиләбе|(Челябинск]]) — ''Суперлига'' ; * 2025 елдан —{{Байрак1|Россия}} «[[Динамо-Казан (хатын-кызлар волейбол клубы)|Динамо-Ак Барс]]» ([[Казан]]) — ''суперлига'' . == Казанышлар == === Клуб === * 2025 елгы Россия Суперкубогы җиңүчесе. * «А» Югары Лигасы командалары арасында Россия Чемпионатының ике тапкыр бронза призеры — 2023, 2024. * Россия чемпионатының Яшьләр лигасының көмеш (2019) һәм бронза (2024) призеры. * Яшьләр лигасы кубогы җиңүчесе (2023) һәм көмеш призеры (2019). === Шәхси === * 2019: Яшьләр лигасы кубогының иң яхшы тышкы сугучысы ''(икесенең берсе)'' . * 2021: Яшьләр лигасы чемпионатының иң яхшы тышкы сугучысы ''(икесенең берсе)'' . * 2023: Яшьләр лигасы кубогының MVPсы . == Гаилә == * Әтисе — Алексей Гатин (1974 елда туган) — Украина волейболчысы һәм Россия волейбол тренеры, 2024 елдан — Заречье-Одинцово командасының өлкән тренеры. * Апалы-сеңелле — профессиональ волейболчылар Елена Гатина (2001 елда туган) һәм Светлана Гатина (2003 елда туган). == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://dinamo-metar.ru/komanda/dinamo-metar/igroki-2024-2025/539-ekaterina-gatina Динамо-Метар ВК сайтындагы профиль] * [https://www.vc-lokomotiv.ru/team/loko-2/players/61 Калининградның «Локомотив» ВК сайтындагы профиль] * [https://women.volleybox.net/ru/ekaterina-gatina-p31834/clubs Екатерина Гатина. women.volleybox.net] * [https://volleyservice.ru/index.php?option=com_volleyplayers&task=showplayer&pid=1957&Itemid=61 Екатерина Гатина. Статистика.] {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:2004 елда туганнар]] [[Төркем:24 ноябрь көнне туганнар]] dsgrib7rdfs6bxdpnbsw0g4su0ck4tl 10 1488133 5839212 5793118 2026-05-03T15:48:03Z Frhdkazan 3171 5839212 wikitext text/x-wiki {{tmbox | image = [[Файл:Вики-Төмән.png|200px|link=Википедия:Марафоннар/Төмән/{{{чыгарылыш|}}}]] | text = [[Файл:Татнетны үстерү фонды.png|20px|link=Татнетны үстерү фонды|Татнетны үстерү фонды|left]][[File:Black square.jpg|20px|link=YASALMALAR|«YASALMALAR» халыкара татар программистлары берләшмәсе|right]][[Файл:Белем җәүһәрләре.png|20px|left|link=Белем җәүһәрләре|Белем җәүһәрләре]][[File:TechnologyMarathon.png|20px|right|link=Википедия:Бәйгеләр/ФәнТехВики]][[File:Spbmf logo.jpg|20px|link=Санкт-Петербург татар медиафорумы|Санкт-Петербург татар медиафорумы|left]][[File:Wikimedians of Russia EN-RU-TT LOGO.jpg|20px|link=m:Wikimedia Languages of Russia Community User Group/ru|Россия телләре викимедиачыларының кулланучылар төркеме|right]][[File:Баннер-Союза-татарских-порталов-1024x341.jpg|20px|link=Татар порталлары берлеге|Татар порталлары берлеге|left]][[File:WIKIMEDIA LOGO-TATARCA.png|20px|right|link=m:Wikimedians_of_Turkic_Languages_User_Group/tt]] <div class="center" style="font-size:115%;">{{#switch:{{NAMESPACE}} |{{ns:1}} = '''«{{PAGENAME}}»''' мәкаләсе |{{ns:11}}= '''«{{PAGENAME}}»''' калыбы | '''«{{PAGENAME}}»''' мәкаләсе }}</br>«'''[[Википедия:Марафоннар/Төмән/{{{чыгарылыш|}}}|{{{чыгарылыш|}}} Төмән]]'''»<br/> вики-марафоны өчен язылды яки баетылды.<br/>Авторы: {{#if:{{{кулланучы|}}}|[[Кулланучы:{{{кулланучы|}}}|{{{кулланучы|}}}]]|КҮРСӘТЕЛМӘГӘН}}.</div> }}<includeonly>[[Төркем:Википедия:{{{чыгарылыш|}}} Төмән марафоны мәкаләләре]] {{#if:{{{nocat|}}}{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:1}}||Мәкалә бәхәс битләрен генә төркемлибез}}|| {{#if:{{{кулланучы|}}}|[[Төркем:Википедия:{{{чыгарылыш|}}} Төмән марафоны мәкаләләре — {{{кулланучы|}}}]]|[[Төркем:Википедия:{{{чыгарылыш|}}} Төмән марафоны мәкаләләре — кулланучы исеме күрсәтелмәгән]]}} }} </includeonly><noinclude> {{doc-inline}} Калып мәкаләнең бәхәс битенә урнаштырыла: <pre>{{Төмән вики-марафоны мәкаләсе |чыгарылыш= | кулланучы= }}</pre> ;Параметрлары: * <code>чыгарылыш</code> — кайсы чыгарылышта булдырылды * <code>кулланучы</code> — булдыручы/баетучы авторның хисап язмасы исеме ;Үрнәк: <pre>{{Төмән вики-марафоны мәкаләсе |чыгарылыш= I |кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз }}</pre> </div> [[Төркем:Википедия:Калыплар:Төмән]] </noinclude> effs466c46c0eolls78d9wp7l8ithds 0 1488196 5839262 5839141 2026-05-03T20:59:14Z LiebSinger 60321 /* Йокыңны туйдырып кил... */ 5839262 wikitext text/x-wiki [[File:Sheffield_Crucible_theatre.png|thumb|300px|left|'''"Крусибл" театры''']] Снукер буенча дөнья беренчелегенең сайлап алу һәм финал өлешләрен үткәрү регламенты 2026 елда да бөтенләй үзгәрешсез калды. Дүрт турдан торган сайлап алу ярышлары гадәттәгечә апрель аеның беренче дүшәмбесендә башланды һәм 10 көн дәвамында '''Шеффилд шәһәре'''нең '''Инглиз спорт институты''' залында үтте. “Мейн тур” дип атала торган һөнәриләр исемлегендә 17-128 нче урыннарда торган снукерчыларны тиешенчә дүрт осталык төркеменә бүлделәр. Ахырдагылар һәм шуларга өстәп тагын 16 һәвәскәр (иң көчле хатын-кызлар, үзешчәннәр һәм яшьләр арасында дөнья беренчелекләрендә җиңүчеләр яки башка уңышлы чыгыш ясаганнар) ярышны дүртенче этаптан башлады. Ә бөтендөнья рейтингында 17-32 нче урыннарда торган һөнәриләр беренче өч турны уңышлы үтә алган 16 бәхетлене дүртенче турда гына сынадылар. Бу этапларда бөтен уеннар кемнең дә булса 10 фреймда җиңүенә кадәр дәвам итте. Сезон дәвамында “топ-уналты” исемлегенә керә алганнар яки анда элеккеге урыннарын саклап калганнар шул ук Шеффилд шәһәренең '''“Крусибл” театры'''нда уйнала торган финал өлешенә турыдан-туры үттеләр. Аларның исемнәре астагы финал уеннары җәдвәлендә '''калын хәрефләр''' белән бирелә. Җәяләр эчендә -- аларның финал уеннары башланганда дөньякүләм рейтингта тоткан урыннары (гамәлдәге чемпион бу очракта җәдвәлдә беренче номер буларак урнаштырыла). == САЙЛАП АЛУ ЯРЫШЛАРЫ == [[File:English_Institute_of_Sport_Sheffield.png|thumb|300px|right|'''Инглиз спорт институты''']] [[File:Michał_Szubarczyk_Sheffield_2026.jpg|thumb|200px|left|'''Михал Шубарчик''']] Соңгы елларда берәр мәртәбә дөнья чемпионы исемен яулаган ике снукерчының “Крусибл” театрына юллама яулый алмавы сайлап алу ярышларының иң кәттә мизгелләре булды. 2023 елда җиңеп чыккан '''Лука Бресел'''ны дүртенче турда Уэльс данын яклаган '''Җек Җонс''' 10:5 исәбе белән җиңде. Ә 2015 елда иң югары уңышка ирешкән инглиз '''Стюарт Биңһәм''' спортта инде яшисен яшәгән һәм уйныйсын уйнаган 48 яшьлек '''Метью Стивенс'''ка (шул ук Уэльстан) 7:10 исәбе белән оттырды. Шулай итеп, ике вализ уенчысы дөнья беренчелегенең финал өлешендә 50 яшьлек һәм өч тапкыр дөнья чемпионы булган '''Марк Уильямс'''ка теләктәш һәм терәк булды. Вализлар – өчәү генә әле, ә менә кытайлылар унберәү “Крусибл”да чыгыш ясау бәхетенә иреште 2026 елда. Алар арасында бер '''Диң Цзүнһуэй''' гына 40 яшенә җитеп килә, калган унысы – яшьләр! Күрәзәчеләр, озакламый снукер уены, атаклы инглизләр картаеп лаеклы ялга чыккач, тулысы белән Кытай Халык Җөмһүрияте кулына күчәчәк, дип фаразлыйлар инде. Бутендөнья һөнәри бильярд һәм снукер ассоциациясе рәисе Җейсон Фергюсон сүзләре буенча, Кытайда хәзер дә инде 300 мең снукер клубы бар.<br> [[File:Bai_Yulu_in_Sheffield_2025.jpg|thumb|200px|right|'''Бай Юлу''']] [[File:Hossein_Vafaei_2024_Cazoo_World_Snooker_Championship.jpg|thumb|250px|left|'''Хөсәен Вафаи''']] “Кытайлылар һөҗүме” бүген чынбарлык булып китте, ә яшьләрнеке әлегә башлангыч чорда гына. Бу юлы 31 яшьлек Иран снукерчысы '''Хөсәен Вафаи''', 19 яшьлек инглиз '''Стэн Муди''' һәм 22 яшьлек поляк '''Антоний Ковальский''' финалга үтте. Һөнәриләр арасында иң кече булган, гыйнварда 15 яшен генә тутырган поляк '''Михал Шубарчик'''ка да өмет баглыйлар иде белгечләр, ләкин быел аның финалга юлын күпкә тәҗрибәлерәк булган иранлы Вафаи кисте. Михал исә "дөнья беренчелегенең сайлап алу ярышларында бер генә көндәшен булса да җиңгән иң яшь дебютант" дигән рекордлы исем белән канәгатьләнде.<br> Уң яктагы аскы рәсемдә тагын бер "рекордчы" сурәтләнгән: быел хатын-кызлар арасында дөнья чемпионы исемен берничә ел беррәттән тоткан кытай кызы, 22 яшьлек '''Бай Юлу''' ир-атлар беренчелекләренең сайлап алу ярышларында беренче мәртәбә йөз баллык серия (сенчури) үткәргән хатын-кыз булды. Ә финалга беренче тапкыр үтү гүзәл затлар өчен әле тормышка ашмаслык дип тоелган хыял гына...<br> Кытайлыларга каршы торырлык уенчы, бәлки, биредә телгә алынган яшьләр арасыннан үсеп чыгар, дип өметләнәләр Европада һәм Британиядә.<br> == ФИНАЛ УЕННАРЫ == Финал уеннарының җирәбәсе дә гадәттәгечә үтте. Гамәлдәге дөнья чемпионы, кытайлы '''Чжао Синтуң''' һәм дөньякүләм рейтингта иң югары күрсәткечен сезон дәвамында саклап кала алган инглиз '''Җадд Трамп''' беренче һәм уналтынчы парны җитәкләделәр. Калган "чәчелгәннәр" башка парларның алдагы урыннарын алдылар, ә финалга сайлап алу ярышлары аша үткәннәр ирекле рәвештә аларның көндәшләре итеп билгеләнделәр. === Йокыңны туйдырып кил... === [[File:Zhao_Xintong_at_the_World_Snooker_Green_Carpet_Ceremony_2026.jpg|thumb|250px|right|2025 елгы дөнья чемпионы, кытайлы '''Чжао Синтуң''']] [[File:Wu_Yize_at_the_World_Snooker_Green_Carpet_Ceremony_2026.jpg|thumb|250px|left|'''У Йицзе''']] Финвл ярышларын бу юлы да гамәлдәге дөнья чемпионы ачып җибәрде, аңа көндәш рәвешендә инглиз '''Лиам Һайфилд''' насыйп булды. Аларның көрәше дә гадәттәгечә бер көнне ике сессия үткәреп тәмамланды. Тамашачыларның һәм белгечләрнең күңелен шул ук "дәвамлы традицияле" сорау кытыклады: "Крусибл каһәре" үз көчендәме-юкмы? Соңгы ярты гасырда гамәлдәге чемпионнар -- кагыйдә буларак диярлек -- беренче уенда ук оттыралар иде. Ике генә мәртәбә Шеффилд театрының күзгә күренмәс мифик өрәге чемпионнарга кагылмады. '''Чжао Синтуң-Лиам Һайфилд уены''' башлангыч унбер фрейм дәвамында тамашачыларны һәм комментаторларны шулай ук киеренкелектә тотты: кытайлы чемпион беренче сессияне көч-хәл белән генә (5:4 исәбе белән) үз файдасына тәмамлады. Синтуң уенга... йокысы туймаган килеш килгән икән: һәр фреймда берничә мәртәбә аның авыз ачып иснәнгәне күзәтелде. Һәм чемпион ара-тирә гап-гади һәм тупас ялгышлар ясап торды. Ләкин биш сәгать ярымлык тәнәфестән соң хәлләр нык үзгәрде: Синтуң, биш фреймда хәлиткеч өстенлеккә ирешеп (тагын өчесен оттырган килеш), 10:7 исәбе белән җиңү яулады. {| class="wikitable" | | colspan="23" | |- | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- | | colspan="3" rowspan="2" |'''1/16 финал''' 19 фрейм | rowspan="5" | | rowspan="5" | | colspan="3" rowspan="2" |'''1/8 финал''' 25 фрейм | rowspan="8" | | rowspan="8" | | colspan="3" rowspan="2" |'''Чирекфинал''' 25 фрейм | rowspan="14" | | rowspan="14" | | colspan="3" rowspan="2" |'''Ярымфинал''' 33 фрейм | rowspan="26" | | rowspan="26" | | colspan="3" rowspan="2" |'''Финал''' 35 фрейм |- | |- | | colspan="3" rowspan="2" |18 Апрель | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="9" | | colspan="3" rowspan="21" | | colspan="3" rowspan="45" | |- | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Чжао Синтуң''' (КХҖ) (1) | rowspan="2" |'''10''' |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |24, 25, 26 апрель |- | | colspan="2" rowspan="2" | Лиам Һайфилд (Англия) | rowspan="2" |7 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Чжао Синтуң''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |19-20 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Диң Цзүнһуэй''' | rowspan="2" |9 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Диң Цзүнһуэй''' (КХҖ) (16) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |28-29 апрель |- | | colspan="2" rowspan="2" | Дэвид Гилберт (Англия) | rowspan="2" |5 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Чжао Синтуң''' | rowspan="2" |10 |- | | colspan="3" rowspan="2" |18-19 апрель | colspan="3" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Шон Мөрфи''' | rowspan="2" |'''13''' | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Сяо Гуодуң''' (КХҖ) (9) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |23-24 апрель | colspan="3" rowspan="9" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Чжоу Йүэлуң (КХҖ) | rowspan="2" |6 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Сяо Гуодуң''' | rowspan="2" |3 |- | | colspan="3" rowspan="2" |20-21 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Шон Мөрфи''' | rowspan="2" |'''13''' | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Шон Мөрфи''' (Англия) (8) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |30 апрель, 1-2 май |- | | colspan="2" rowspan="2" | Фән Чжеңйи (КХҖ) | rowspan="2" |''9'' | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Шон Мөрфи''' | rowspan="2" |'''17''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |19-20 апрель | colspan="8" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Җон Һиггинс''' | rowspan="2" |15 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Җон Һиггинс''' (Шотландия) (5) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="3" rowspan="7" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | | rowspan="22" | | rowspan="22" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |25, 26, 27 апрель | colspan="3" rowspan="21" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Али Картер (Англия) | rowspan="2" |7 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Җон Һиггинс''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |21-22 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Ронни О’Салливан''' | rowspan="2" |12 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Ронни О’Салливан''' (Англия) (12) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |28-29 апрель |- | | colspan="2" rowspan="2" | Һэ Гуоцяң (КХҖ) | rowspan="2" |2 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Җон Һиггинс''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |21-22 апрель | colspan="3" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Нил Робертсон''' | rowspan="2" |10 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Крис Уэйклин''' (Англия) (13) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |25, 26, 27 апрель | colspan="3" rowspan="9" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Лиам Пуллен (Англия) | rowspan="2" |6 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Крис Уэйклин''' | rowspan="2" |7 |- | | colspan="3" rowspan="2" |22-23 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Нил Робертсон''' | rowspan="2" |'''13''' | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Нил Робертсон''' (Австралия) (4) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |3-4 май |- | | colspan="2" rowspan="2" | Паң Цзүнсү (КХҖ) | rowspan="2" |6 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Шон Мөрфи''' | rowspan="2" |''7'' |- | | colspan="3" rowspan="2" |20 Апрель | colspan="13" rowspan="2" | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''У Йицзе''' | rowspan="2" |''10'' |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Кайрен Уилсон''' (Англия) (3) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="3" rowspan="7" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | | colspan="3" rowspan="19" | | rowspan="22" | | rowspan="22" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |23, 24, 25 апрель | colspan="3" rowspan="45" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Стэн Муди (Англия) | rowspan="2" |7 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Кайрен Уилсон''' | rowspan="2" |9 |- | | colspan="3" rowspan="2" |18-19 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Марк Аллен''' | rowspan="2" |'''13''' | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Марк Аллен''' (Т. Ирландия) (14) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |28-29 апрель |- | | colspan="2" rowspan="2" | Чжаң Әнда (КХҖ) | rowspan="2" |6 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Марк Аллен''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |18-19 апрель | colspan="3" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Барри Һоукинс''' | rowspan="2" |11 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Барри Һоукинс''' (Англия) (11) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |24-25 апрель | colspan="3" rowspan="9" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Мэтью Стивенс (Уэльс) | rowspan="2" |4 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Барри Һоукинс''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |18-19 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Марк Уильямс''' | rowspan="2" |9 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Марк Уильямс''' (Уэльс) (6) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |30 апрель, 1-2 май |- | | colspan="2" rowspan="2" | Антоний Ковальский (Польша) | rowspan="2" |4 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Марк Аллен''' | rowspan="2" |16 |- | | colspan="3" rowspan="2" |22 Апрель | colspan="8" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''У Йицзе''' | rowspan="2" |'''17''' | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Марк Селби''' (Англия) (7) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="3" rowspan="7" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | | rowspan="21" | | rowspan="21" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |26-27 апрель | colspan="3" rowspan="21" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Җек Җонс (Уэльс) | rowspan="2" |2 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Марк Селби''' | rowspan="2" |10 |- | | colspan="3" rowspan="2" |20-21 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''У Йицзе''' | | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''У Йицзе''' (КХҖ) (10) | rowspan="2" |'''10''' | | |'''13''' | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |28-29 апрель |- | | colspan="2" rowspan="2" | Лей Пейфән (КХҖ) | rowspan="2" |2 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''У Йицзе''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |22-23 апрель | colspan="3" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |Хөсәен Вафаи | rowspan="2" |8 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Сый Цзяһуэй''' (КХҖ) (15) | rowspan="2" |3 | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | rowspan="9" | | rowspan="9" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |25, 26, 27 апрель | colspan="3" rowspan="9" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Хөсәен Вафаи (Иран) | rowspan="2" |'''10''' | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |Хөсәен Вафаи | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |21 Апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Җадд Трамп''' | rowspan="2" |12 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Җадд Трамп''' (Англия) (2) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="3" | | rowspan="3" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Гэри Уилсон (Англия) | rowspan="2" |5 | | |- | | | | | | | | | |} {| class="wikitable" |- align="center" | colspan="3" |'''ФИНАЛ УЕНЫ''' ''(35 фрейм)'' "'''Крусибл" театры, Шеффилд, 3-4 май''' Арбитр :  '''Роб Спенсер''' (Англия) |- | align="right" | | align="center" | | align="left" | |- align="center" | |'''Шон Мөрфи''' - '''У Йицзе''' | |- align="center" | colspan="3" |'''???''' 2026 елда дөнья чемпионы |} pbuhch4eet71qmf4i6oujb05pg3q190 5839263 5839262 2026-05-03T21:04:33Z LiebSinger 60321 /* Йокыңны туйдырып кил... */ 5839263 wikitext text/x-wiki [[File:Sheffield_Crucible_theatre.png|thumb|300px|left|'''"Крусибл" театры''']] Снукер буенча дөнья беренчелегенең сайлап алу һәм финал өлешләрен үткәрү регламенты 2026 елда да бөтенләй үзгәрешсез калды. Дүрт турдан торган сайлап алу ярышлары гадәттәгечә апрель аеның беренче дүшәмбесендә башланды һәм 10 көн дәвамында '''Шеффилд шәһәре'''нең '''Инглиз спорт институты''' залында үтте. “Мейн тур” дип атала торган һөнәриләр исемлегендә 17-128 нче урыннарда торган снукерчыларны тиешенчә дүрт осталык төркеменә бүлделәр. Ахырдагылар һәм шуларга өстәп тагын 16 һәвәскәр (иң көчле хатын-кызлар, үзешчәннәр һәм яшьләр арасында дөнья беренчелекләрендә җиңүчеләр яки башка уңышлы чыгыш ясаганнар) ярышны дүртенче этаптан башлады. Ә бөтендөнья рейтингында 17-32 нче урыннарда торган һөнәриләр беренче өч турны уңышлы үтә алган 16 бәхетлене дүртенче турда гына сынадылар. Бу этапларда бөтен уеннар кемнең дә булса 10 фреймда җиңүенә кадәр дәвам итте. Сезон дәвамында “топ-уналты” исемлегенә керә алганнар яки анда элеккеге урыннарын саклап калганнар шул ук Шеффилд шәһәренең '''“Крусибл” театры'''нда уйнала торган финал өлешенә турыдан-туры үттеләр. Аларның исемнәре астагы финал уеннары җәдвәлендә '''калын хәрефләр''' белән бирелә. Җәяләр эчендә -- аларның финал уеннары башланганда дөньякүләм рейтингта тоткан урыннары (гамәлдәге чемпион бу очракта җәдвәлдә беренче номер буларак урнаштырыла). == САЙЛАП АЛУ ЯРЫШЛАРЫ == [[File:English_Institute_of_Sport_Sheffield.png|thumb|300px|right|'''Инглиз спорт институты''']] [[File:Michał_Szubarczyk_Sheffield_2026.jpg|thumb|200px|left|'''Михал Шубарчик''']] Соңгы елларда берәр мәртәбә дөнья чемпионы исемен яулаган ике снукерчының “Крусибл” театрына юллама яулый алмавы сайлап алу ярышларының иң кәттә мизгелләре булды. 2023 елда җиңеп чыккан '''Лука Бресел'''ны дүртенче турда Уэльс данын яклаган '''Җек Җонс''' 10:5 исәбе белән җиңде. Ә 2015 елда иң югары уңышка ирешкән инглиз '''Стюарт Биңһәм''' спортта инде яшисен яшәгән һәм уйныйсын уйнаган 48 яшьлек '''Метью Стивенс'''ка (шул ук Уэльстан) 7:10 исәбе белән оттырды. Шулай итеп, ике вализ уенчысы дөнья беренчелегенең финал өлешендә 50 яшьлек һәм өч тапкыр дөнья чемпионы булган '''Марк Уильямс'''ка теләктәш һәм терәк булды. Вализлар – өчәү генә әле, ә менә кытайлылар унберәү “Крусибл”да чыгыш ясау бәхетенә иреште 2026 елда. Алар арасында бер '''Диң Цзүнһуэй''' гына 40 яшенә җитеп килә, калган унысы – яшьләр! Күрәзәчеләр, озакламый снукер уены, атаклы инглизләр картаеп лаеклы ялга чыккач, тулысы белән Кытай Халык Җөмһүрияте кулына күчәчәк, дип фаразлыйлар инде. Бутендөнья һөнәри бильярд һәм снукер ассоциациясе рәисе Җейсон Фергюсон сүзләре буенча, Кытайда хәзер дә инде 300 мең снукер клубы бар.<br> [[File:Bai_Yulu_in_Sheffield_2025.jpg|thumb|200px|right|'''Бай Юлу''']] [[File:Hossein_Vafaei_2024_Cazoo_World_Snooker_Championship.jpg|thumb|250px|left|'''Хөсәен Вафаи''']] “Кытайлылар һөҗүме” бүген чынбарлык булып китте, ә яшьләрнеке әлегә башлангыч чорда гына. Бу юлы 31 яшьлек Иран снукерчысы '''Хөсәен Вафаи''', 19 яшьлек инглиз '''Стэн Муди''' һәм 22 яшьлек поляк '''Антоний Ковальский''' финалга үтте. Һөнәриләр арасында иң кече булган, гыйнварда 15 яшен генә тутырган поляк '''Михал Шубарчик'''ка да өмет баглыйлар иде белгечләр, ләкин быел аның финалга юлын күпкә тәҗрибәлерәк булган иранлы Вафаи кисте. Михал исә "дөнья беренчелегенең сайлап алу ярышларында бер генә көндәшен булса да җиңгән иң яшь дебютант" дигән рекордлы исем белән канәгатьләнде.<br> Уң яктагы аскы рәсемдә тагын бер "рекордчы" сурәтләнгән: быел хатын-кызлар арасында дөнья чемпионы исемен берничә ел беррәттән тоткан кытай кызы, 22 яшьлек '''Бай Юлу''' ир-атлар беренчелекләренең сайлап алу ярышларында беренче мәртәбә йөз баллык серия (сенчури) үткәргән хатын-кыз булды. Ә финалга беренче тапкыр үтү гүзәл затлар өчен әле тормышка ашмаслык дип тоелган хыял гына...<br> Кытайлыларга каршы торырлык уенчы, бәлки, биредә телгә алынган яшьләр арасыннан үсеп чыгар, дип өметләнәләр Европада һәм Британиядә.<br> == ФИНАЛ УЕННАРЫ == Финал уеннарының җирәбәсе дә гадәттәгечә үтте. Гамәлдәге дөнья чемпионы, кытайлы '''Чжао Синтуң''' һәм дөньякүләм рейтингта иң югары күрсәткечен сезон дәвамында саклап кала алган инглиз '''Җадд Трамп''' беренче һәм уналтынчы парны җитәкләделәр. Калган "чәчелгәннәр" башка парларның алдагы урыннарын алдылар, ә финалга сайлап алу ярышлары аша үткәннәр ирекле рәвештә аларның көндәшләре итеп билгеләнделәр. === Йокыңны туйдырып кил... === [[File:Zhao_Xintong_at_the_World_Snooker_Green_Carpet_Ceremony_2026.jpg|thumb|250px|right|2025 елгы дөнья чемпионы, кытайлы '''Чжао Синтуң''']] [[File:Wu_Yize_at_the_World_Snooker_Green_Carpet_Ceremony_2026.jpg|thumb|250px|left|'''У Йицзе''']] Финвл ярышларын бу юлы да гамәлдәге дөнья чемпионы ачып җибәрде, аңа көндәш рәвешендә инглиз '''Лиам Һайфилд''' насыйп булды. Аларның көрәше дә гадәттәгечә бер көнне ике сессия үткәреп тәмамланды. Тамашачыларның һәм белгечләрнең күңелен шул ук "дәвамлы традицияле" сорау кытыклады: "Крусибл каһәре" үз көчендәме-юкмы? Соңгы ярты гасырда гамәлдәге чемпионнар -- кагыйдә буларак диярлек -- беренче уенда ук оттыралар иде. Ике генә мәртәбә Шеффилд театрының күзгә күренмәс мифик өрәге чемпионнарга кагылмады. '''Чжао Синтуң-Лиам Һайфилд уены''' башлангыч унбер фрейм дәвамында тамашачыларны һәм комментаторларны шулай ук киеренкелектә тотты: кытайлы чемпион беренче сессияне көч-хәл белән генә (5:4 исәбе белән) үз файдасына тәмамлады. Синтуң уенга... йокысы туймаган килеш килгән икән: һәр фреймда берничә мәртәбә аның авыз ачып иснәнгәне күзәтелде. Һәм чемпион ара-тирә гап-гади һәм тупас ялгышлар ясап торды. Ләкин биш сәгать ярымлык тәнәфестән соң хәлләр нык үзгәрде: Синтуң, биш фреймда хәлиткеч өстенлеккә ирешеп (тагын өчесен оттырган килеш), 10:7 исәбе белән җиңү яулады. {| class="wikitable" | | colspan="23" | |- | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- | | colspan="3" rowspan="2" |'''1/16 финал''' 19 фрейм | rowspan="5" | | rowspan="5" | | colspan="3" rowspan="2" |'''1/8 финал''' 25 фрейм | rowspan="8" | | rowspan="8" | | colspan="3" rowspan="2" |'''Чирекфинал''' 25 фрейм | rowspan="14" | | rowspan="14" | | colspan="3" rowspan="2" |'''Ярымфинал''' 33 фрейм | rowspan="26" | | rowspan="26" | | colspan="3" rowspan="2" |'''Финал''' 35 фрейм |- | |- | | colspan="3" rowspan="2" |18 Апрель | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="9" | | colspan="3" rowspan="21" | | colspan="3" rowspan="45" | |- | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Чжао Синтуң''' (КХҖ) (1) | rowspan="2" |'''10''' |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |24, 25, 26 апрель |- | | colspan="2" rowspan="2" | Лиам Һайфилд (Англия) | rowspan="2" |7 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Чжао Синтуң''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |19-20 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Диң Цзүнһуэй''' | rowspan="2" |9 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Диң Цзүнһуэй''' (КХҖ) (16) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |28-29 апрель |- | | colspan="2" rowspan="2" | Дэвид Гилберт (Англия) | rowspan="2" |5 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Чжао Синтуң''' | rowspan="2" |10 |- | | colspan="3" rowspan="2" |18-19 апрель | colspan="3" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Шон Мөрфи''' | rowspan="2" |'''13''' | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Сяо Гуодуң''' (КХҖ) (9) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |23-24 апрель | colspan="3" rowspan="9" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Чжоу Йүэлуң (КХҖ) | rowspan="2" |6 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Сяо Гуодуң''' | rowspan="2" |3 |- | | colspan="3" rowspan="2" |20-21 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Шон Мөрфи''' | rowspan="2" |'''13''' | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Шон Мөрфи''' (Англия) (8) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |30 апрель, 1-2 май |- | | colspan="2" rowspan="2" | Фән Чжеңйи (КХҖ) | rowspan="2" |''9'' | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Шон Мөрфи''' | rowspan="2" |'''17''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |19-20 апрель | colspan="8" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Җон Һиггинс''' | rowspan="2" |15 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Җон Һиггинс''' (Шотландия) (5) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="3" rowspan="7" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | | rowspan="22" | | rowspan="22" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |25, 26, 27 апрель | colspan="3" rowspan="21" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Али Картер (Англия) | rowspan="2" |7 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Җон Һиггинс''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |21-22 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Ронни О’Салливан''' | rowspan="2" |12 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Ронни О’Салливан''' (Англия) (12) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |28-29 апрель |- | | colspan="2" rowspan="2" | Һэ Гуоцяң (КХҖ) | rowspan="2" |2 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Җон Һиггинс''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |21-22 апрель | colspan="3" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Нил Робертсон''' | rowspan="2" |10 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Крис Уэйклин''' (Англия) (13) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |25, 26, 27 апрель | colspan="3" rowspan="9" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Лиам Пуллен (Англия) | rowspan="2" |6 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Крис Уэйклин''' | rowspan="2" |7 |- | | colspan="3" rowspan="2" |22-23 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Нил Робертсон''' | rowspan="2" |'''13''' | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Нил Робертсон''' (Австралия) (4) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |3-4 май |- | | colspan="2" rowspan="2" | Паң Цзүнсү (КХҖ) | rowspan="2" |6 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Шон Мөрфи''' | rowspan="2" |''7'' |- | | colspan="3" rowspan="2" |20 Апрель | colspan="13" rowspan="2" | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''У Йицзе''' | rowspan="2" |''10'' |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Кайрен Уилсон''' (Англия) (3) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="3" rowspan="7" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | | colspan="3" rowspan="19" | | rowspan="22" | | rowspan="22" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |23, 24, 25 апрель | colspan="3" rowspan="45" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Стэн Муди (Англия) | rowspan="2" |7 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Кайрен Уилсон''' | rowspan="2" |9 |- | | colspan="3" rowspan="2" |18-19 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Марк Аллен''' | rowspan="2" |'''13''' | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Марк Аллен''' (Т. Ирландия) (14) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |28-29 апрель |- | | colspan="2" rowspan="2" | Чжаң Әнда (КХҖ) | rowspan="2" |6 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Марк Аллен''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |18-19 апрель | colspan="3" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Барри Һоукинс''' | rowspan="2" |11 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Барри Һоукинс''' (Англия) (11) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |24-25 апрель | colspan="3" rowspan="9" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Мэтью Стивенс (Уэльс) | rowspan="2" |4 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Барри Һоукинс''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |18-19 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Марк Уильямс''' | rowspan="2" |9 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Марк Уильямс''' (Уэльс) (6) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |30 апрель, 1-2 май |- | | colspan="2" rowspan="2" | Антоний Ковальский (Польша) | rowspan="2" |4 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Марк Аллен''' | rowspan="2" |16 |- | | colspan="3" rowspan="2" |22 Апрель | colspan="8" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''У Йицзе''' | rowspan="2" |'''17''' | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Марк Селби''' (Англия) (7) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="3" rowspan="7" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | | rowspan="21" | | rowspan="21" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |26-27 апрель | colspan="3" rowspan="21" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Җек Җонс (Уэльс) | rowspan="2" |2 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Марк Селби''' | rowspan="2" |10 |- | | colspan="3" rowspan="2" |20-21 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''У Йицзе''' | | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''У Йицзе''' (КХҖ) (10) | rowspan="2" |'''10''' | | |'''13''' | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |28-29 апрель |- | | colspan="2" rowspan="2" | Лей Пейфән (КХҖ) | rowspan="2" |2 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''У Йицзе''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |22-23 апрель | colspan="3" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |Хөсәен Вафаи | rowspan="2" |8 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Сый Цзяһуэй''' (КХҖ) (15) | rowspan="2" |3 | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | rowspan="9" | | rowspan="9" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |25, 26, 27 апрель | colspan="3" rowspan="9" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Хөсәен Вафаи (Иран) | rowspan="2" |'''10''' | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |Хөсәен Вафаи | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |21 Апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Җадд Трамп''' | rowspan="2" |12 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Җадд Трамп''' (Англия) (2) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="3" | | rowspan="3" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Гэри Уилсон (Англия) | rowspan="2" |5 | | |- | | | | | | | | | |} {| class="wikitable" |- align="center" | colspan="3" |'''ФИНАЛ УЕНЫ''' ''(35 фрейм)'' "'''Крусибл" театры, Шеффилд, 3-4 май''' Арбитр :  '''Роб Спенсер''' (Англия) |- | align="right" | | align="center" | | align="left" | |- align="center" |4 7 |'''Шон Мөрфи''' - '''У Йицзе''' |4 10 |- align="center" | colspan="3" |'''???''' 2026 елда дөнья чемпионы |} 5epnnvz0otuejhpkiop3eo46mw4hwme 5839264 5839263 2026-05-03T21:11:16Z LiebSinger 60321 /* Йокыңны туйдырып кил... */ 5839264 wikitext text/x-wiki [[File:Sheffield_Crucible_theatre.png|thumb|300px|left|'''"Крусибл" театры''']] Снукер буенча дөнья беренчелегенең сайлап алу һәм финал өлешләрен үткәрү регламенты 2026 елда да бөтенләй үзгәрешсез калды. Дүрт турдан торган сайлап алу ярышлары гадәттәгечә апрель аеның беренче дүшәмбесендә башланды һәм 10 көн дәвамында '''Шеффилд шәһәре'''нең '''Инглиз спорт институты''' залында үтте. “Мейн тур” дип атала торган һөнәриләр исемлегендә 17-128 нче урыннарда торган снукерчыларны тиешенчә дүрт осталык төркеменә бүлделәр. Ахырдагылар һәм шуларга өстәп тагын 16 һәвәскәр (иң көчле хатын-кызлар, үзешчәннәр һәм яшьләр арасында дөнья беренчелекләрендә җиңүчеләр яки башка уңышлы чыгыш ясаганнар) ярышны дүртенче этаптан башлады. Ә бөтендөнья рейтингында 17-32 нче урыннарда торган һөнәриләр беренче өч турны уңышлы үтә алган 16 бәхетлене дүртенче турда гына сынадылар. Бу этапларда бөтен уеннар кемнең дә булса 10 фреймда җиңүенә кадәр дәвам итте. Сезон дәвамында “топ-уналты” исемлегенә керә алганнар яки анда элеккеге урыннарын саклап калганнар шул ук Шеффилд шәһәренең '''“Крусибл” театры'''нда уйнала торган финал өлешенә турыдан-туры үттеләр. Аларның исемнәре астагы финал уеннары җәдвәлендә '''калын хәрефләр''' белән бирелә. Җәяләр эчендә -- аларның финал уеннары башланганда дөньякүләм рейтингта тоткан урыннары (гамәлдәге чемпион бу очракта җәдвәлдә беренче номер буларак урнаштырыла). == САЙЛАП АЛУ ЯРЫШЛАРЫ == [[File:English_Institute_of_Sport_Sheffield.png|thumb|300px|right|'''Инглиз спорт институты''']] [[File:Michał_Szubarczyk_Sheffield_2026.jpg|thumb|200px|left|'''Михал Шубарчик''']] Соңгы елларда берәр мәртәбә дөнья чемпионы исемен яулаган ике снукерчының “Крусибл” театрына юллама яулый алмавы сайлап алу ярышларының иң кәттә мизгелләре булды. 2023 елда җиңеп чыккан '''Лука Бресел'''ны дүртенче турда Уэльс данын яклаган '''Җек Җонс''' 10:5 исәбе белән җиңде. Ә 2015 елда иң югары уңышка ирешкән инглиз '''Стюарт Биңһәм''' спортта инде яшисен яшәгән һәм уйныйсын уйнаган 48 яшьлек '''Метью Стивенс'''ка (шул ук Уэльстан) 7:10 исәбе белән оттырды. Шулай итеп, ике вализ уенчысы дөнья беренчелегенең финал өлешендә 50 яшьлек һәм өч тапкыр дөнья чемпионы булган '''Марк Уильямс'''ка теләктәш һәм терәк булды. Вализлар – өчәү генә әле, ә менә кытайлылар унберәү “Крусибл”да чыгыш ясау бәхетенә иреште 2026 елда. Алар арасында бер '''Диң Цзүнһуэй''' гына 40 яшенә җитеп килә, калган унысы – яшьләр! Күрәзәчеләр, озакламый снукер уены, атаклы инглизләр картаеп лаеклы ялга чыккач, тулысы белән Кытай Халык Җөмһүрияте кулына күчәчәк, дип фаразлыйлар инде. Бутендөнья һөнәри бильярд һәм снукер ассоциациясе рәисе Җейсон Фергюсон сүзләре буенча, Кытайда хәзер дә инде 300 мең снукер клубы бар.<br> [[File:Bai_Yulu_in_Sheffield_2025.jpg|thumb|200px|right|'''Бай Юлу''']] [[File:Hossein_Vafaei_2024_Cazoo_World_Snooker_Championship.jpg|thumb|250px|left|'''Хөсәен Вафаи''']] “Кытайлылар һөҗүме” бүген чынбарлык булып китте, ә яшьләрнеке әлегә башлангыч чорда гына. Бу юлы 31 яшьлек Иран снукерчысы '''Хөсәен Вафаи''', 19 яшьлек инглиз '''Стэн Муди''' һәм 22 яшьлек поляк '''Антоний Ковальский''' финалга үтте. Һөнәриләр арасында иң кече булган, гыйнварда 15 яшен генә тутырган поляк '''Михал Шубарчик'''ка да өмет баглыйлар иде белгечләр, ләкин быел аның финалга юлын күпкә тәҗрибәлерәк булган иранлы Вафаи кисте. Михал исә "дөнья беренчелегенең сайлап алу ярышларында бер генә көндәшен булса да җиңгән иң яшь дебютант" дигән рекордлы исем белән канәгатьләнде.<br> Уң яктагы аскы рәсемдә тагын бер "рекордчы" сурәтләнгән: быел хатын-кызлар арасында дөнья чемпионы исемен берничә ел беррәттән тоткан кытай кызы, 22 яшьлек '''Бай Юлу''' ир-атлар беренчелекләренең сайлап алу ярышларында беренче мәртәбә йөз баллык серия (сенчури) үткәргән хатын-кыз булды. Ә финалга беренче тапкыр үтү гүзәл затлар өчен әле тормышка ашмаслык дип тоелган хыял гына...<br> Кытайлыларга каршы торырлык уенчы, бәлки, биредә телгә алынган яшьләр арасыннан үсеп чыгар, дип өметләнәләр Европада һәм Британиядә.<br> == ФИНАЛ УЕННАРЫ == Финал уеннарының җирәбәсе дә гадәттәгечә үтте. Гамәлдәге дөнья чемпионы, кытайлы '''Чжао Синтуң''' һәм дөньякүләм рейтингта иң югары күрсәткечен сезон дәвамында саклап кала алган инглиз '''Җадд Трамп''' беренче һәм уналтынчы парны җитәкләделәр. Калган "чәчелгәннәр" башка парларның алдагы урыннарын алдылар, ә финалга сайлап алу ярышлары аша үткәннәр ирекле рәвештә аларның көндәшләре итеп билгеләнделәр. === Йокыңны туйдырып кил... === [[File:Zhao_Xintong_at_the_World_Snooker_Green_Carpet_Ceremony_2026.jpg|thumb|250px|right|2025 елгы дөнья чемпионы, кытайлы '''Чжао Синтуң''']] [[File:Wu_Yize_at_the_World_Snooker_Green_Carpet_Ceremony_2026.jpg|thumb|250px|left|'''У Йицзе''']] Финал ярышларын бу юлы да гамәлдәге дөнья чемпионы ачып җибәрде, аңа көндәш рәвешендә инглиз '''Лиам Һайфилд''' насыйп булды. Аларның көрәше дә гадәттәгечә бер көнне ике сессия үткәреп тәмамланды. Тамашачыларның һәм белгечләрнең күңелен шул ук "дәвамлы традицияле" сорау кытыклады: "Крусибл каһәре" үз көчендәме-юкмы? Соңгы ярты гасырда гамәлдәге чемпионнар -- кагыйдә буларак диярлек -- беренче уенда ук оттыралар иде. Ике генә мәртәбә Шеффилд театрының күзгә күренмәс мифик өрәге чемпионнарга кагылмады. '''Чжао Синтуң-Лиам Һайфилд уены''' башлангыч унбер фрейм дәвамында тамашачыларны һәм комментаторларны шулай ук киеренкелектә тотты: кытайлы чемпион беренче сессияне көч-хәл белән генә (5:4 исәбе белән) үз файдасына тәмамлады. Синтуң уенга... йокысы туймаган килеш килгән икән: һәр фреймда берничә мәртәбә аның авыз ачып иснәнгәне күзәтелде. Һәм чемпион ара-тирә гап-гади һәм тупас ялгышлар ясап торды. Ләкин биш сәгать ярымлык тәнәфестән соң хәлләр нык үзгәрде: Синтуң, биш фреймда хәлиткеч өстенлеккә ирешеп (тагын өчесен оттырган килеш), 10:7 исәбе белән җиңү яулады. {| class="wikitable" | | colspan="23" | |- | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- | | colspan="3" rowspan="2" |'''1/16 финал''' 19 фрейм | rowspan="5" | | rowspan="5" | | colspan="3" rowspan="2" |'''1/8 финал''' 25 фрейм | rowspan="8" | | rowspan="8" | | colspan="3" rowspan="2" |'''Чирекфинал''' 25 фрейм | rowspan="14" | | rowspan="14" | | colspan="3" rowspan="2" |'''Ярымфинал''' 33 фрейм | rowspan="26" | | rowspan="26" | | colspan="3" rowspan="2" |'''Финал''' 35 фрейм |- | |- | | colspan="3" rowspan="2" |18 Апрель | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="9" | | colspan="3" rowspan="21" | | colspan="3" rowspan="45" | |- | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Чжао Синтуң''' (КХҖ) (1) | rowspan="2" |'''10''' |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |24, 25, 26 апрель |- | | colspan="2" rowspan="2" | Лиам Һайфилд (Англия) | rowspan="2" |7 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Чжао Синтуң''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |19-20 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Диң Цзүнһуэй''' | rowspan="2" |9 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Диң Цзүнһуэй''' (КХҖ) (16) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |28-29 апрель |- | | colspan="2" rowspan="2" | Дэвид Гилберт (Англия) | rowspan="2" |5 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Чжао Синтуң''' | rowspan="2" |10 |- | | colspan="3" rowspan="2" |18-19 апрель | colspan="3" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Шон Мөрфи''' | rowspan="2" |'''13''' | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Сяо Гуодуң''' (КХҖ) (9) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |23-24 апрель | colspan="3" rowspan="9" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Чжоу Йүэлуң (КХҖ) | rowspan="2" |6 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Сяо Гуодуң''' | rowspan="2" |3 |- | | colspan="3" rowspan="2" |20-21 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Шон Мөрфи''' | rowspan="2" |'''13''' | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Шон Мөрфи''' (Англия) (8) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |30 апрель, 1-2 май |- | | colspan="2" rowspan="2" | Фән Чжеңйи (КХҖ) | rowspan="2" |''9'' | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Шон Мөрфи''' | rowspan="2" |'''17''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |19-20 апрель | colspan="8" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Җон Һиггинс''' | rowspan="2" |15 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Җон Һиггинс''' (Шотландия) (5) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="3" rowspan="7" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | | rowspan="22" | | rowspan="22" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |25, 26, 27 апрель | colspan="3" rowspan="21" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Али Картер (Англия) | rowspan="2" |7 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Җон Һиггинс''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |21-22 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Ронни О’Салливан''' | rowspan="2" |12 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Ронни О’Салливан''' (Англия) (12) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |28-29 апрель |- | | colspan="2" rowspan="2" | Һэ Гуоцяң (КХҖ) | rowspan="2" |2 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Җон Һиггинс''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |21-22 апрель | colspan="3" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Нил Робертсон''' | rowspan="2" |10 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Крис Уэйклин''' (Англия) (13) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |25, 26, 27 апрель | colspan="3" rowspan="9" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Лиам Пуллен (Англия) | rowspan="2" |6 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Крис Уэйклин''' | rowspan="2" |7 |- | | colspan="3" rowspan="2" |22-23 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Нил Робертсон''' | rowspan="2" |'''13''' | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Нил Робертсон''' (Австралия) (4) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |3-4 май |- | | colspan="2" rowspan="2" | Паң Цзүнсү (КХҖ) | rowspan="2" |6 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Шон Мөрфи''' | rowspan="2" |''7'' |- | | colspan="3" rowspan="2" |20 Апрель | colspan="13" rowspan="2" | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''У Йицзе''' | rowspan="2" |''10'' |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Кайрен Уилсон''' (Англия) (3) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="3" rowspan="7" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | | colspan="3" rowspan="19" | | rowspan="22" | | rowspan="22" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |23, 24, 25 апрель | colspan="3" rowspan="45" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Стэн Муди (Англия) | rowspan="2" |7 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Кайрен Уилсон''' | rowspan="2" |9 |- | | colspan="3" rowspan="2" |18-19 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Марк Аллен''' | rowspan="2" |'''13''' | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Марк Аллен''' (Т. Ирландия) (14) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |28-29 апрель |- | | colspan="2" rowspan="2" | Чжаң Әнда (КХҖ) | rowspan="2" |6 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Марк Аллен''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |18-19 апрель | colspan="3" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Барри Һоукинс''' | rowspan="2" |11 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Барри Һоукинс''' (Англия) (11) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |24-25 апрель | colspan="3" rowspan="9" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Мэтью Стивенс (Уэльс) | rowspan="2" |4 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Барри Һоукинс''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |18-19 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Марк Уильямс''' | rowspan="2" |9 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Марк Уильямс''' (Уэльс) (6) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |30 апрель, 1-2 май |- | | colspan="2" rowspan="2" | Антоний Ковальский (Польша) | rowspan="2" |4 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Марк Аллен''' | rowspan="2" |16 |- | | colspan="3" rowspan="2" |22 Апрель | colspan="8" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''У Йицзе''' | rowspan="2" |'''17''' | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Марк Селби''' (Англия) (7) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="3" rowspan="7" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | | rowspan="21" | | rowspan="21" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |26-27 апрель | colspan="3" rowspan="21" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Җек Җонс (Уэльс) | rowspan="2" |2 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Марк Селби''' | rowspan="2" |10 |- | | colspan="3" rowspan="2" |20-21 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''У Йицзе''' | | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''У Йицзе''' (КХҖ) (10) | rowspan="2" |'''10''' | | |'''13''' | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |28-29 апрель |- | | colspan="2" rowspan="2" | Лей Пейфән (КХҖ) | rowspan="2" |2 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''У Йицзе''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |22-23 апрель | colspan="3" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |Хөсәен Вафаи | rowspan="2" |8 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Сый Цзяһуэй''' (КХҖ) (15) | rowspan="2" |3 | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | rowspan="9" | | rowspan="9" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |25, 26, 27 апрель | colspan="3" rowspan="9" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Хөсәен Вафаи (Иран) | rowspan="2" |'''10''' | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |Хөсәен Вафаи | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |21 Апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Җадд Трамп''' | rowspan="2" |12 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Җадд Трамп''' (Англия) (2) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="3" | | rowspan="3" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Гэри Уилсон (Англия) | rowspan="2" |5 | | |- | | | | | | | | | |} {| class="wikitable" |- align="center" | colspan="3" |'''ФИНАЛ УЕНЫ''' ''(35 фрейм)'' "'''Крусибл" театры, Шеффилд, 3-4 май''' Арбитр :  '''Роб Спенсер''' (Англия) |- | align="right" | | align="center" | | align="left" | |- align="center" |4 7 |'''Шон Мөрфи''' - '''У Йицзе''' |4 10 |- align="center" | colspan="3" |'''???''' 2026 елда дөнья чемпионы |} 0wg22u4ugcavli7jd8d2raz05sopin8 5839265 5839264 2026-05-03T21:14:40Z LiebSinger 60321 /* САЙЛАП АЛУ ЯРЫШЛАРЫ */ 5839265 wikitext text/x-wiki [[File:Sheffield_Crucible_theatre.png|thumb|300px|left|'''"Крусибл" театры''']] Снукер буенча дөнья беренчелегенең сайлап алу һәм финал өлешләрен үткәрү регламенты 2026 елда да бөтенләй үзгәрешсез калды. Дүрт турдан торган сайлап алу ярышлары гадәттәгечә апрель аеның беренче дүшәмбесендә башланды һәм 10 көн дәвамында '''Шеффилд шәһәре'''нең '''Инглиз спорт институты''' залында үтте. “Мейн тур” дип атала торган һөнәриләр исемлегендә 17-128 нче урыннарда торган снукерчыларны тиешенчә дүрт осталык төркеменә бүлделәр. Ахырдагылар һәм шуларга өстәп тагын 16 һәвәскәр (иң көчле хатын-кызлар, үзешчәннәр һәм яшьләр арасында дөнья беренчелекләрендә җиңүчеләр яки башка уңышлы чыгыш ясаганнар) ярышны дүртенче этаптан башлады. Ә бөтендөнья рейтингында 17-32 нче урыннарда торган һөнәриләр беренче өч турны уңышлы үтә алган 16 бәхетлене дүртенче турда гына сынадылар. Бу этапларда бөтен уеннар кемнең дә булса 10 фреймда җиңүенә кадәр дәвам итте. Сезон дәвамында “топ-уналты” исемлегенә керә алганнар яки анда элеккеге урыннарын саклап калганнар шул ук Шеффилд шәһәренең '''“Крусибл” театры'''нда уйнала торган финал өлешенә турыдан-туры үттеләр. Аларның исемнәре астагы финал уеннары җәдвәлендә '''калын хәрефләр''' белән бирелә. Җәяләр эчендә -- аларның финал уеннары башланганда дөньякүләм рейтингта тоткан урыннары (гамәлдәге чемпион бу очракта җәдвәлдә беренче номер буларак урнаштырыла). == САЙЛАП АЛУ ЯРЫШЛАРЫ == [[File:English_Institute_of_Sport_Sheffield.png|thumb|300px|right|'''Инглиз спорт институты''']] [[File:Michał_Szubarczyk_Sheffield_2026.jpg|thumb|200px|left|'''Михал Шубарчик''']] Соңгы елларда берәр мәртәбә дөнья чемпионы исемен яулаган ике снукерчының “Крусибл” театрына юллама яулый алмавы сайлап алу ярышларының иң кәттә мизгелләре булды. 2023 елда җиңеп чыккан '''Лука Бресел'''ны дүртенче турда Уэльс данын яклаган '''Җек Җонс''' 10:5 исәбе белән җиңде. Ә 2015 елда иң югары уңышка ирешкән инглиз '''Стюарт Биңһәм''' спортта инде яшисен яшәгән һәм уйныйсын уйнаган 48 яшьлек '''Метью Стивенс'''ка (шул ук Уэльстан) 7:10 исәбе белән оттырды. Шулай итеп, ике вализ уенчысы дөнья беренчелегенең финал өлешендә 50 яшьлек һәм өч тапкыр дөнья чемпионы булган '''Марк Уильямс'''ка теләктәш һәм терәк булды. Вализлар – өчәү генә әле, ә менә кытайлылар унберәү “Крусибл”да чыгыш ясау бәхетенә иреште 2026 елда. Алар арасында бер '''Диң Цзүнһуэй''' гына 40 яшенә җитеп килә, калган унысы – яшьләр! Күрәзәчеләр, озакламый снукер уены, атаклы инглизләр картаеп лаеклы ялга чыккач, тулысы белән Кытай Халык Җөмһүрияте кулына күчәчәк, дип фаразлыйлар инде. Бутендөнья һөнәри бильярд һәм снукер ассоциациясе рәисе Җейсон Фергюсон сүзләре буенча, Кытайда хәзер дә инде 300 мең снукер клубы бар.<br> [[File:Bai_Yulu_in_Sheffield_2025.jpg|thumb|200px|right|'''Бай Юлу''']] [[File:Hossein_Vafaei_2024_Cazoo_World_Snooker_Championship.jpg|thumb|250px|left|'''Хөсәен Вафаи''']] “Кытайлылар һөҗүме” бүген чынбарлык булып китте, ә яшьләрнеке әлегә башлангыч чорда гына. Бу юлы 31 яшьлек Иран снукерчысы '''Хөсәен Вафаи''', 19 яшьлек инглиз '''Стэн Муди''' һәм 22 яшьлек поляк '''Антоний Ковальский''' финалга үтте. Һөнәриләр арасында иң кече булган, гыйнварда 15 яшен генә тутырган поляк '''Михал Шубарчик'''ка да өмет баглыйлар иде белгечләр, ләкин быел аның финалга юлын күпкә тәҗрибәлерәк булган иранлы Вафаи кисте. Михал исә "дөнья беренчелегенең сайлап алу ярышларында бер генә көндәшен булса да җиңгән иң яшь дебютант" дигән рекордлы исем белән канәгатьләнде.<br> Уң яктагы аскы рәсемдә тагын бер "рекордчы" сурәтләнгән: быел хатын-кызлар арасында дөнья чемпионы исемен берничә ел беррәттән тоткан кытай кызы, 22 яшьлек '''Бай Юлу''' ир-атлар беренчелекләренең сайлап алу ярышларында беренче мәртәбә йөз баллык серия (сенчури) үткәргән хатын-кыз булды. Ә финалга беренче тапкыр үтү гүзәл затлар өчен әле тормышка ашмаслык дип тоелган хыял гына...<br> Кытайлыларга каршы торырлык уенчы, бәлки, биредә телгә алынган яшь егетләр арасыннан үсеп чыгар, дип өметләнәләр Европада һәм Британиядә.<br> == ФИНАЛ УЕННАРЫ == Финал уеннарының җирәбәсе дә гадәттәгечә үтте. Гамәлдәге дөнья чемпионы, кытайлы '''Чжао Синтуң''' һәм дөньякүләм рейтингта иң югары күрсәткечен сезон дәвамында саклап кала алган инглиз '''Җадд Трамп''' беренче һәм уналтынчы парны җитәкләделәр. Калган "чәчелгәннәр" башка парларның алдагы урыннарын алдылар, ә финалга сайлап алу ярышлары аша үткәннәр ирекле рәвештә аларның көндәшләре итеп билгеләнделәр. === Йокыңны туйдырып кил... === [[File:Zhao_Xintong_at_the_World_Snooker_Green_Carpet_Ceremony_2026.jpg|thumb|250px|right|2025 елгы дөнья чемпионы, кытайлы '''Чжао Синтуң''']] [[File:Wu_Yize_at_the_World_Snooker_Green_Carpet_Ceremony_2026.jpg|thumb|250px|left|'''У Йицзе''']] Финал ярышларын бу юлы да гамәлдәге дөнья чемпионы ачып җибәрде, аңа көндәш рәвешендә инглиз '''Лиам Һайфилд''' насыйп булды. Аларның көрәше дә гадәттәгечә бер көнне ике сессия үткәреп тәмамланды. Тамашачыларның һәм белгечләрнең күңелен шул ук "дәвамлы традицияле" сорау кытыклады: "Крусибл каһәре" үз көчендәме-юкмы? Соңгы ярты гасырда гамәлдәге чемпионнар -- кагыйдә буларак диярлек -- беренче уенда ук оттыралар иде. Ике генә мәртәбә Шеффилд театрының күзгә күренмәс мифик өрәге чемпионнарга кагылмады. '''Чжао Синтуң-Лиам Һайфилд уены''' башлангыч унбер фрейм дәвамында тамашачыларны һәм комментаторларны шулай ук киеренкелектә тотты: кытайлы чемпион беренче сессияне көч-хәл белән генә (5:4 исәбе белән) үз файдасына тәмамлады. Синтуң уенга... йокысы туймаган килеш килгән икән: һәр фреймда берничә мәртәбә аның авыз ачып иснәнгәне күзәтелде. Һәм чемпион ара-тирә гап-гади һәм тупас ялгышлар ясап торды. Ләкин биш сәгать ярымлык тәнәфестән соң хәлләр нык үзгәрде: Синтуң, биш фреймда хәлиткеч өстенлеккә ирешеп (тагын өчесен оттырган килеш), 10:7 исәбе белән җиңү яулады. {| class="wikitable" | | colspan="23" | |- | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- | | colspan="3" rowspan="2" |'''1/16 финал''' 19 фрейм | rowspan="5" | | rowspan="5" | | colspan="3" rowspan="2" |'''1/8 финал''' 25 фрейм | rowspan="8" | | rowspan="8" | | colspan="3" rowspan="2" |'''Чирекфинал''' 25 фрейм | rowspan="14" | | rowspan="14" | | colspan="3" rowspan="2" |'''Ярымфинал''' 33 фрейм | rowspan="26" | | rowspan="26" | | colspan="3" rowspan="2" |'''Финал''' 35 фрейм |- | |- | | colspan="3" rowspan="2" |18 Апрель | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="9" | | colspan="3" rowspan="21" | | colspan="3" rowspan="45" | |- | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Чжао Синтуң''' (КХҖ) (1) | rowspan="2" |'''10''' |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |24, 25, 26 апрель |- | | colspan="2" rowspan="2" | Лиам Һайфилд (Англия) | rowspan="2" |7 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Чжао Синтуң''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |19-20 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Диң Цзүнһуэй''' | rowspan="2" |9 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Диң Цзүнһуэй''' (КХҖ) (16) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |28-29 апрель |- | | colspan="2" rowspan="2" | Дэвид Гилберт (Англия) | rowspan="2" |5 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Чжао Синтуң''' | rowspan="2" |10 |- | | colspan="3" rowspan="2" |18-19 апрель | colspan="3" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Шон Мөрфи''' | rowspan="2" |'''13''' | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Сяо Гуодуң''' (КХҖ) (9) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |23-24 апрель | colspan="3" rowspan="9" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Чжоу Йүэлуң (КХҖ) | rowspan="2" |6 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Сяо Гуодуң''' | rowspan="2" |3 |- | | colspan="3" rowspan="2" |20-21 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Шон Мөрфи''' | rowspan="2" |'''13''' | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Шон Мөрфи''' (Англия) (8) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |30 апрель, 1-2 май |- | | colspan="2" rowspan="2" | Фән Чжеңйи (КХҖ) | rowspan="2" |''9'' | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Шон Мөрфи''' | rowspan="2" |'''17''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |19-20 апрель | colspan="8" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Җон Һиггинс''' | rowspan="2" |15 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Җон Һиггинс''' (Шотландия) (5) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="3" rowspan="7" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | | rowspan="22" | | rowspan="22" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |25, 26, 27 апрель | colspan="3" rowspan="21" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Али Картер (Англия) | rowspan="2" |7 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Җон Һиггинс''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |21-22 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Ронни О’Салливан''' | rowspan="2" |12 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Ронни О’Салливан''' (Англия) (12) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |28-29 апрель |- | | colspan="2" rowspan="2" | Һэ Гуоцяң (КХҖ) | rowspan="2" |2 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Җон Һиггинс''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |21-22 апрель | colspan="3" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Нил Робертсон''' | rowspan="2" |10 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Крис Уэйклин''' (Англия) (13) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |25, 26, 27 апрель | colspan="3" rowspan="9" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Лиам Пуллен (Англия) | rowspan="2" |6 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Крис Уэйклин''' | rowspan="2" |7 |- | | colspan="3" rowspan="2" |22-23 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Нил Робертсон''' | rowspan="2" |'''13''' | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Нил Робертсон''' (Австралия) (4) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |3-4 май |- | | colspan="2" rowspan="2" | Паң Цзүнсү (КХҖ) | rowspan="2" |6 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Шон Мөрфи''' | rowspan="2" |''7'' |- | | colspan="3" rowspan="2" |20 Апрель | colspan="13" rowspan="2" | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''У Йицзе''' | rowspan="2" |''10'' |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Кайрен Уилсон''' (Англия) (3) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="3" rowspan="7" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | | colspan="3" rowspan="19" | | rowspan="22" | | rowspan="22" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |23, 24, 25 апрель | colspan="3" rowspan="45" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Стэн Муди (Англия) | rowspan="2" |7 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Кайрен Уилсон''' | rowspan="2" |9 |- | | colspan="3" rowspan="2" |18-19 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Марк Аллен''' | rowspan="2" |'''13''' | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Марк Аллен''' (Т. Ирландия) (14) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |28-29 апрель |- | | colspan="2" rowspan="2" | Чжаң Әнда (КХҖ) | rowspan="2" |6 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Марк Аллен''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |18-19 апрель | colspan="3" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Барри Һоукинс''' | rowspan="2" |11 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Барри Һоукинс''' (Англия) (11) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |24-25 апрель | colspan="3" rowspan="9" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Мэтью Стивенс (Уэльс) | rowspan="2" |4 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Барри Һоукинс''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |18-19 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Марк Уильямс''' | rowspan="2" |9 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Марк Уильямс''' (Уэльс) (6) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |30 апрель, 1-2 май |- | | colspan="2" rowspan="2" | Антоний Ковальский (Польша) | rowspan="2" |4 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''Марк Аллен''' | rowspan="2" |16 |- | | colspan="3" rowspan="2" |22 Апрель | colspan="8" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''У Йицзе''' | rowspan="2" |'''17''' | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Марк Селби''' (Англия) (7) | rowspan="2" |'''10''' | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="3" rowspan="7" | | rowspan="10" | | rowspan="10" | | rowspan="21" | | rowspan="21" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |26-27 апрель | colspan="3" rowspan="21" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Җек Җонс (Уэльс) | rowspan="2" |2 | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Марк Селби''' | rowspan="2" |10 |- | | colspan="3" rowspan="2" |20-21 апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''У Йицзе''' | | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''У Йицзе''' (КХҖ) (10) | rowspan="2" |'''10''' | | |'''13''' | rowspan="4" | | rowspan="4" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | | colspan="3" rowspan="2" |28-29 апрель |- | | colspan="2" rowspan="2" | Лей Пейфән (КХҖ) | rowspan="2" |2 | | |- | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | colspan="2" rowspan="2" |'''У Йицзе''' | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |22-23 апрель | colspan="3" rowspan="2" | | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |Хөсәен Вафаи | rowspan="2" |8 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Сый Цзяһуэй''' (КХҖ) (15) | rowspan="2" |3 | colspan="3" | | rowspan="4" | | rowspan="4" | | rowspan="9" | | rowspan="9" | |- | | | | colspan="3" rowspan="2" |25, 26, 27 апрель | colspan="3" rowspan="9" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Хөсәен Вафаи (Иран) | rowspan="2" |'''10''' | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |Хөсәен Вафаи | rowspan="2" |'''13''' |- | | colspan="3" rowspan="2" |21 Апрель | | | | |- | | | | colspan="2" rowspan="2" |'''Җадд Трамп''' | rowspan="2" |12 | | |- | | colspan="2" rowspan="2" | '''Җадд Трамп''' (Англия) (2) | rowspan="2" |'''10''' | | | rowspan="3" | | rowspan="3" | |- | | | | colspan="3" rowspan="3" | |- | | colspan="2" rowspan="2" | Гэри Уилсон (Англия) | rowspan="2" |5 | | |- | | | | | | | | | |} {| class="wikitable" |- align="center" | colspan="3" |'''ФИНАЛ УЕНЫ''' ''(35 фрейм)'' "'''Крусибл" театры, Шеффилд, 3-4 май''' Арбитр :  '''Роб Спенсер''' (Англия) |- | align="right" | | align="center" | | align="left" | |- align="center" |4 7 |'''Шон Мөрфи''' - '''У Йицзе''' |4 10 |- align="center" | colspan="3" |'''???''' 2026 елда дөнья чемпионы |} bn0lt5kkc8lhoa2d8nisyf8oenf0u8i 0 1488389 5839222 5838955 2026-05-03T16:47:41Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5839222 wikitext text/x-wiki {{ТатарДөньясы|чыгарылыш=I}} [[Файл:RIAN_archive_510848_Interplanetary_station_Luna_1.jpg|мини|«Луна-1» космик аппараты, дөньяда беренче булып [[İkençe ğälämi tizlek|икенче космик тизлеккә]] ирешә һәм [[Җир|Җирнең]] гравитация кырыннан чыга]] '''Автоматик планетаара станция''' (АМС) — [[Кояш системасы]]ндагы һәм космик киңлектәге объектларны өйрәнү белән бәйле миссияләрне башкару өчен планетаара киңлектә (геоцентрик орбита түгел) очу өчен эшләнгән пилотсыз космик аппарат. Геоцентрик орбитадан читкә очырылган, ләкин нигездә Кояш системасыннан читтә тикшеренүләр үткәрү өчен эшләнгән космик обсерваторияләр (телескоплар) AMС дип саналмый<ref>{{Cite web|url=http://education.nationalgeographic.com/education/media/space-probes/|title=Space Probes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200824013034/https://www.nationalgeographic.org/media/space-probes/|archivedate=2020-08-24|work=National Geographic Education|publisher=[[National Geographic Society]]|accessdate=2019-06-11}}</ref>. [[Cirneñ yasalma iärçene|Җирнең ясалма иярченнәре]] булган дистәләгән ил булса да, планетаара космик станцияләрнең катлаулы технологияләрен үзләштергән илләр аз: [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССР]] (һәм аның варисы [[Россия]]), [[Америка Кушма Штатлары]], [[Европа Космик Агентлыгы]] (ESA) әгъзалары, [[Һиндстан]], [[Япония]], [[Кытай]] [[Көньяк Корея]], [[Израиль]] һәм Берләшкән Гарәп Әмирлекләре. Моннан тыш, Израиль Айга миссия җибәрде, ләкин ул уңышсыз тәмамланды. Күпчелек миссияләр [[Ай (иярчен)|Ай]], [[Марс (планета)|Марс]], [[Чулпан (планета)|Венера]] һәм Җир тирәсендәге астероидларга юнәлтелгән, ә [[Кояш системасы|тышкы Кояш системасына]] (ягъни төп астероид поясыннан читтә) АКШ һәм ESA гына миссияләр җибәрде. Хәзерге вакытта 20-дән артык миссия актив эшли. == Бурычлар == Гадәттә, AMС-лар фәнни тикшеренү проектларыннан алып сәяси демонстрацияләргә кадәр төрле бурычларны башкару өчен эшләнгән. Тикшеренү өчен гадәти объектлар — башка [[Планета|планеталар]], карлик планеталар, аларның табигый юлдашлары, [[Комета|кометалар]], [[астероидлар]], шулай ук [[Кояш]] һәм космос. Бу гадәттә рельефны фотога төшерү һәм сканерлау белән бергә бара; [[Магнит кыры|магнит кырының]], радиациянең, [[Температура|температураның]] агымдагы параметрлары үлчәнә; башка планета атмосферасының, туфракның һәм планета янындагы космик мохитнең химик составы; планетаның сейсмик үзенчәлекләре тикшерелә. == Элемтә == Тупланган үлчәүләр вакыт-вакыт [[Җир|Җиргә]] радиоэлемтә аша тапшырыла. Күпчелек космик аппаратларда Җир белән ике яклы радиоэлемтә бар, бу аларны дистанцион идарә ителә торган кораллар буларак кулланырга мөмкинлек бирә. Хәзерге вакытта радиоешлыклар мәгълүмат тапшыру каналы буларак кулланыла. Планетаара элемтә өчен лазерлар куллану мөмкинлеге тикшерелә. Зур аралар мәгълүмат алмашуның зур тоткарлануларына китерә, шуңа күрә космик аппаратларны автоматлаштыру дәрәҗәсен мөмкин кадәр арттыру өчен тырышлыклар куела. Заманча космик аппаратлар югары дәрәҗәдәге автономиягә ия һәм озак вакыт дәвамында мөстәкыйль эш өчен борт компьютерларын кулланалар<ref>{{Cite web|url=https://ti.arc.nasa.gov/m/pub-archive/78h/0078%20(Bresina).pdf|title=Autonomous Rovers for Mars Exploration|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210323152200/https://ti.arc.nasa.gov/m/pub-archive/78h/0078%20(Bresina).pdf|archivedate=2021-03-23|author=Richard Washington, Keith Golden, John Bresina, David E. Smith, Corin Anderson, Trey Smith|publisher=NASA Ames Research Center|accessdate=2019-06-14}}</ref>. == Конструкцияcе == AMC-лар төрле конструкцияләргә ия булырга мөмкин, ләкин гадәттә аларның охшаш үзенчәлекләре күп. Хәзерге вакытта AMС бортындагы [[электр энергиясе]]нең бердәнбер чыганаклары — кояш панельләре (күпчелек очракта) яки радиоизотоплы термоэлектр генераторлар. Радиоизотоплы генераторлар AMС Кояштан ерак ераклыкта эшләргә тиешле очракларда, кояш батареяларын куллану нәтиҗәсез булганда кулланыла<ref>{{Cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/basics/chapter11-3|title=Basics of Space Flight - Solar System Exploration: NASA Science|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200611120037/https://solarsystem.nasa.gov/basics/chapter11-3/|archivedate=2020-06-11|publisher=NASA Science|accessdate=2019-06-14}}</ref>. Махсус аккумулятор батарея электр энергиясе өзелүе мөмкин булган очракта резерв электр энергиясе белән тәэмин итә. Приборлар бүлегендә анда урнашкан барлык җайланмаларның нормаль эшләве өчен җитәрлек [[температура]] саклана. Борттагы астроинерциаль навигация системасы инерциаль сенсорлардан, астрокорректордан (астрономик мәгълүмат җыю һәм алдан эшкәртү җайланмасы) тора; җир өсте хезмәтләре белән берлектә ул космостагы почмак юнәлешен һәм координаталарын билгели. AMС космостагы юнәлешне контрольдә тоту өчен гиродиналар һәм коррекцияләүче ракета двигателләрен куллана. Ракета двигателләре, һәм соңгы вакытта электр ракета двигателләре очыш вакытында тизләнеш яки тормозлау, шулай ук траекторияне төзәтү өчен кулланыла. Гигагерц ешлыкларында эшләүче параболик һәм фазалы антенналар, нигездә, радиоэлемтә өчен кулланыла. Зур космик кораблар еш кына аерыла торган конструкцияләргә ия. Мәсәлән, билгеләнгән планетага килеп җиткәч, төшү аппараты AMСтан аерылырга мөмкин, бу хәрәкәтсез планета станциясенең яки космик корабның йомшак төшүен тәэмин итә, яисә фәнни җиһазлар белән аэростатның атмосферага урнашуын тәэмин итә. AMС-ның планета [[иярчен]]е орбитасында калган өлеше (орбиталь станция) радиоретранслятор булып хезмәт итә ала. == Тарих == Миссиясе өлешчә уңышлы булган, [[Ай]] янында очкан беренче автоматик планетаара станция «Луна-1» була (1959 елның гыйнвары). Беренче тулысынча уңышлы миссия «Луна-2» була, ул 1959 елның 14 сентябрендә Айга төшә. AMСның иң уңышлылары «Вояджер», «Венера», «Луна», «Маринер», «Пионер», «Викинг», «Вега», «Чан’э» серияләре аппаратлары, шулай ук «[[:ru:Галилео_(космический_аппарат)|Галилео»]], «[[:ru:Кассини_(космический_аппарат)|Кассини»]], «[[:ru:Новые_горизонты|Новые горизонты»]] аппаратлары. Иң озак эшләү вакыты буенча рекордны 2008 елда җибәрелгән ике «Вояджер» космик аппараты куйды. AMС үсешендә яңа этап — ион һәм плазма электр двигательләрен куллану. Моңа мисал итеп астероидлар поясын өйрәнүче Dawn миссиясен китерергә мөмкин. <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Планетаара автоматик станцияләр"> Файл:Mariner09.jpg|альт=«Маринер-9»| «[[:ru:Маринер-9|Маринер-9»]] Файл:Voyager_spacecraft.jpg|альт=«Вояджер-2» в космосе (рисунок)| Космостагы [[:ru:Вояджер-2|«Вояджер 2»]] (рәсемдә) Файл:Cassini_Saturn_Orbit_Insertion.jpg|альт=«Кассини-Гюйгенс» выходит на орбиту Сатурна (рисунок)| Кассини-Гюйгенс [[Сатурн (планета)|Сатурн]] тирәсендәге орбитага чыга (рәсем) Файл:PIA07923_modest.jpg|альт=«Дип Импакт» у кометы Темпеля (рисунок)| Темпель комета янында «Дип Импакт» (рәсем) Файл:Rosetta_and_Philae_at_comet_(11206755953).jpg|альт=«Розетта» и «Филы» у кометы Чурюмова — Герасименко (рисунок)| Чурюмов-Герасименко кометасы янында «[[:ru:Розетта_(космический_аппарат)|Розетта»]] космик аппараты һәм «[[:ru:Филы_(спускаемый_аппарат)|Филы»]] төшү аппараты (рәсемдә) Файл:PIA19703-PlutoFlyby-NewHorizons-ArtistConcept-20150709.jpg|альт=«Новые горизонты» в системе Плутон—Харон (рисунок)| [[Плутон (кәрлә планета)|Плутон]] -Харон системасында «Новые горизонты» америка планетаара автоматик станциясы Файл:JUNO_-_PIA13746.jpg|альт=«Юнона» на орбите Юпитера (рисунок)| [[Юпитер (планета)|Юпитер]] тирәли әйләнүче Юнона (рәсем) Файл:ChangE-4_-_PCAM.png|альт=«Чанъэ-4» на обратной стороне Луны, фотоснимок сделан доставленным ею луноходом «Юйту-2»| Айның артындагы Чанъэ-4, Юйту-2 луноходы тарафыннан төшерелгән. </gallery> == Планетаара очыш траекторияләре == Зонд Җир орбитасыннан чыккач, аның траекториясе [[Кояш]] тирәсендә, [[Җир]] орбитасына якын орбита рәвешендә булачак. Энергия ягыннан, эллиптик Гоман траекториясе буенча башка планетага барып җитү отышлырак. Максималь ягулык экономиясенә Гравитация маневры ярдәмендә ирешелә, бу маршруттагы арадаш [[Планета|планеталарның]] гравитация кырында космик аппаратны өстәмә тизләтү ысулы. Бу бортта азрак ягулык һәм шуңа күрә күбрәк җиһазлар кулланырга мөмкинлек бирә, ләкин бу маневр һәрвакытта да мөмкин түгел. Җирдән автоматик планетаара станциянең траекториясен югары төгәллек белән үлчәү өчен берничә җир станциясе һәм бик озын базалы радиоинтерферометрия техникасы кулланыла. Моннан тыш, космик аппарат юнәлешенә якын квазардан радио нурланыш кулланыла, чөнки квазарлар, йолдызлардан аермалы буларак, бик ерак булулары аркасында хәрәкәтсез күренәләр. Мәсәлән, [[:ru:P1514-24|P1514-24]] квазарының радио нурланышы [[:ru:Экзомарс|Экзомарс-2016]]<ref>{{Мәкалә|автор=Эйсмонт Н., Батанов О.|издание=[[Наука и жизнь]]|год=2017|номер=4|страницы=7—8|язык=ru}}</ref> траектория параметрларын билгеләү өчен кулланылды. == Шулай ук карагыз == * Планетаара космик кораблар исемлеге * Карлик планеталарны һәм астероидларны тикшерә торган космик аппаратлар исемлеге == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == ** [[:ru:NASA|NASA]] сайтында [https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/chronology.html Ай һәм Планеталарны өйрәнү хронологиясе] ** [https://web.archive.org/web/20110409045816/http://sci.esa.int/science-e/www/area/index.cfm?fareaid=71 AMS ESA] ** [https://www.jpl.nasa.gov/missions/ Барлык AMS NASA] ** [https://www.nasa.gov/missions/current/ Хәзерге AMS]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ** [http://pics.livejournal.com/mi3ch/pic/00c8zzh7 2009 елга кадәр чыгарылган барлык AMCларны күрсәтүче иллюстрация]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (недоступная ссылка) ** [http://www.federalspace.ru/main.php?id=25 AMS Роскосмос] [[Төркем:Космонавтика]] fgkfut2g4cd1taouj6aavej615wf0sc 0 1488585 5839208 5839190 2026-05-03T15:37:22Z Таңһылыу 21598 /* Европа Берлеге чикләреннән тыш куллану */ 5839208 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Еврозона''' - рәсми валютасы [[евро]] булган [[Европа Берлеге|Европа Берлегенең]] 21 [[Ил|илен]] берләштергән [[Valüta|валюта]] зонасы, һәм шулай итеп, Европа Берлегенең икътисади һәм Валюта Берлеге сәясәтен тулысынча гамәлгә ашыра. Хәзерге вакытта Еврозона илләре - [[Словения]] [[Финляндия]], [[Австрия]], [[Бельгия]], [[Болгария]], [[Алмания|Германия]], [[Греция]], [[Ирландия]], [[Испания]], [[Италия]], [[Кипр Республикасы]], [[Латвия]], [[Литва]], [[Люксембург]], [[Мальта]], [[Нидерланд|Нидерландлар]], [[Португалия]] [[Эстония|,]] [[Франция]], [[Хорватия]] [[Словакия]], [[Словения]], [[Финляндия]] һәм [[Эстония]]. . Евро шулай ук евроны валюта килешүе буенча куллана торган тагын дүрт дәүләтнең һәм Европа Берлегенең сигез махсус территориясенең милли валютасы булып тора. Шуңа да карамастан, еврозонада катнашучылардан аермалы буларак, әлеге илләр Европа Үзәк Банкының акча-кредит сәясәтенә йогынты ясый алмый һәм үз вәкилләрен аның җитәкче органнарына җибәрә алмый. Моннан тыш, евро Европа Берлеге белән килешүдән башка Черногория һәм Косовода кулланыла. Европа Валюта Берлеге 1999 елның 1 гыйнварыннан, бердәм Европа валютасы - евро кертелгәннән соң гамәлдә. Ул дөньяда икътисади интеграциянең дүртенче этабына кергән беренче һәм әлегә бердәнбер төбәк берлеге (ирекле сәүдә зонасы, таможня берлеге һәм уртак базардан соң). Еврозона илләре Европа Үзәк банкына акча сәясәте өлкәсендәге барлык вәкаләтләрне, шул исәптән валюта чыгару күләме һәм төп процент ставкасы дәрәҗәсе буенча вәкаләтләрне тапшыралар. == Барлыкка килү тарихы == Европа Берлегенең Икътисади һәм Валюта Берлеге төзелгәнче, Европада акча хезмәттәшлегенең төрле формалары кулланылган. 1951 елда 17 [[Көнбатыш Аурупа]] иле үз валюталарының конвертацияләнүен торгызу максатыннан Европа Түләү Берлеген төзөй, ул 1958 елда гамәлгә ашырыла. 1964 елда СЭВ илләре үзара сәүдә буенча исәп-хисапларны гамәлгә ашыру өчен күчермә сумны куллана башлайлар. 1973 елда ЕЭС илләре «валюта еланы» — валюта коридоры булдыралар, аның кысаларында аларның акча берәмлекләре долларга һәм бер-берсенә карата тирбәлгән. 1979 елда ЕЭСта Европа валюта системасы булдырыла, ул валютаның күмәк йөзү механизмын Аурупа исәп—хисап берәмлеге-ЭКЮ белән берләштерә. ЭВС (Икътисадый һәм валюта берлеге) тарихы 1988 елда Аурупа Комиссиясе Президенты [[Делор Жак|Жак Делор]] җитәкчелегендәге эшче төркем тарафыннан әзерләнгән «Делор доклады» документыннан башлана. Төркем Аурупа Берлеге илләренә Аурупа Икътисади Берлеге эчендә капитал хәрәкәтенә чикләүләрне тулысынча бетерергә, финанс базарларын берләштерергә һәм аннары бердәм валютага күчәргә кирәк дигән нәтиҗәгә килә. 1990 елның 1 июленнән башлап, Икътисади Берләшмә илләре бу программаны гамәлгә ашыра башладылар. Рәсми рәвештә, ул февраль аенда имзаланган Аурупа Берлеге турындагы килешү белән раслана. Ул рәсми рәвештә Икътисади һәм Валюта Берлеген булдыру һәм бердәм валюта кертү максатын игълан итә. Килешү Аурупа Советы әгъзасы дәүләтләренең икътисади сәясәтенең төп юнәлешләре проектын раслый һәм аларның икътисади үсешен күзәтә. Ул милли үзәк банклардан һәм Европа үзәк банкыннан (ЕЦБ) торган һәм валюта берлегенең акча-кредит сәясәтен билгеләргә бердәнбер хокуклы булган үзәк банкларның Европа системасын (ЕСЦБ) булдыруны күздә тота. Икътисади һәм Валюта Берлеген төзү өч этапта алып барыла: - Беренче этапта (1990 елның икенче яртысы - 1993) бердәм эчке базар формалашу тәмамлана, әгъза илләрнең макроикътисади күрсәткечләрен конвергенцияләү механизмнары эшләнә һәм ЕС эчендә капитал хәрәкәте либеральләштерелә. - Икенче этапның (1994-1998) бурычына валюта берлегенең институциональ, административ һәм юридик базасын әзерләү керә. 1998 елның маенда Аурупа Үзәк банкы оештырыла, һәм Аурупа Советы 1999 елның гыйнварынан еврога беренче булып күчкән илләр исемлеген билгеләй. - Өченче этапта (1999-2002 еллар) ЕС илләре уртак икътисади һәм бердәм акча сәясәтенә күчәләр. 1999 елның 1 гыйнварыннан 11 ЕС иле евроны кулакчасыз әйләнешкә кертәләр. Акча-кредит сәясәтенең барлык төп инструментлары (ставкалар билгеләү, ачык базарда операцияләр үткәрү, акча билгеләре эмиссиясе) милли үзәк банклардан ЕҮБга күчә. 2002 елның 1 гыйнварыннан евро банкноталары һәм тәңкәләре әйләнә башлый. Милли акча билгеләренең һәм евроның параллель йөреше ике ай дәвам итә. 2002 елның 1 мартыннан Еврозона территориясендә бердәнбер законлы түләү чарасы булып бердәм Европа валютасы тора. Милли акча билгеләре бу рольне югалтә, гәрчә озак вакыт дәвамында вәкаләтле банклар аларны еврога алмашалар<ref>{{Cite web |url=http://www.edc-aes.ru/ru/union/archive/vipusk_26 |title=Европейский союз: Факты и комментарии. — Выпуск 26: Сентябрь—ноябрь 2001 г. |access-date=2014-05-16 |archive-date=2014-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140921135958/http://edc-aes.ru/ru/union/archive/vipusk_26 |url-status=live }}</ref>. == Әгъзалары == 1999 елда евро Аурупа Берлегенең Икътисади һәм Валюта Берлегендә параллель валюта буларак акчасыз әйләнешкә кертелә. 1999 елда Аурупа Берлегенең 15 иленең 11е Маастрихт критерийларына туры килә һәм 1999 елның 1 гыйнварында рәсми рәвештә евроны акчасыз әйләнешкә кертә һәм еврозона төзей. Греция бу критерийларга 2000 елда җавап бирә башлай һәм 2001 елның 1 гыйнварда кабул ителә, 2002 елның 1 гыйнварында реаль тәңкәләр һәм банкнотлар әйләнешкә кертелә, 2007 елның 1 гыйнварында Словения, 2007 елда Кипр һәм Мальта килешү процедурасын үтә һәм 2008 елның 1 гыйнварында кабул ителәләр, 2009 елның 1 гыйнварында Словакия, 2011 елның 1 гыйнварында Эстония, 2014 елның 1 гыйнварында Латвия һәм 2015 елның 1 гыйнварында Литва кушыла. 2022 елның 12 июлендә Аурупа Берлеге Советы Хорватиянең еврога күчүе өчен кирәкле соңгы өч хокукый актны кабул итә, бу Хорватиягә 2023 елның 1 гыйнварыннан 20 нче әгъза булырга мөмкинлек бирә. Бәяләр 2022 елның 5 сентябренән евро һәм куналарда күрсәтелә<ref>{{Cite web|title=Croatia to Display Prices Both in Kuna and Euro as of September 5|url=https://www.total-croatia-news.com/politics/59401-croatia-to-display-prices-both-in-kuna-and-euro-as-of-september-5|access-date=2022-02-06|website=www.total-croatia-news.com|lang=en-gb|archive-date=2022-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206135928/https://www.total-croatia-news.com/politics/59401-croatia-to-display-prices-both-in-kuna-and-euro-as-of-september-5|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Croatian Euro Coin Design Winners Officially Announced|url=https://www.total-croatia-news.com/politics/59956-croatian-euro-coin|access-date=2022-02-06|website=www.total-croatia-news.com|lang=en-gb|archive-date=2022-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206135930/https://www.total-croatia-news.com/politics/59956-croatian-euro-coin|url-status=live}}</ref>. {{Наднациональные европейские сущности|align = right|size = 540px}} {| class="wikitable sortable" !Ил !Кабул итә !Халкы ! class="unsortable" |Искәрмә |- |{{Байраклаштыру|Австрия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|8923507}} | |- |{{Байраклаштыру|Бельгия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|11521238}} | |- |{{Байраклаштыру|Болгария}} | align="center" |02026-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2026 | align="right" |{{Nts|6847402}} | |- |{{Байраклаштыру|Алмания}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|83019200}} | |- |{{Байраклаштыру|Греция}} | align="center" |02001-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2001 | align="right" |{{Nts|10340064}} | |- |{{Байраклаштыру|Ирландия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|5123236}} | |- |{{Байраклаштыру|Испания}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|47394223}} | |- |{{Байраклаштыру|Италия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|58983122}} |<small>[[Файл:Flag_of_Campione_d'Italia.svg|граница|22x22пкс]] [[Кампионе-д’Италия]]</small> |- |{{Байраклаштыру|Кипр}} | align="center" |02008-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2008 | align="right" |{{Nts|1229087}} |<small> [[Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте]]</small> |- |{{Байраклаштыру|Латвия}} | align="center" |02014-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2014 | align="right" |{{Nts|1873100}} | |- |{{Байраклаштыру|Литва}} | align="center" |02015-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2015 | align="right" |{{Nts|2797945}} | |- |{{Байраклаштыру|Люксембург}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|626108}} | |- |{{Байраклаштыру|Мальта}} | align="center" |02008-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2008 | align="right" |{{Nts|514564}} | |- |{{Байраклаштыру|Нидерландлар}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|17710600}} |<small>{{флагификация|ABW}}<ref>[[Аруба]] использует [[арубанский флорин]]. Она является частью Королевства Нидерланды, но не ЕС.</ref><br>{{Флагификация|Кюрасао}}<ref name="Caribbean guilder">В настоящее время использует [[нидерландский антильский гульден]], 1 января 2012 планировался переход на карибский гульден, который был отложен на неопределённое время.</ref><br>{{Флагификация|Синт-Мартен}}<ref name="Caribbean guilder" /><br>{{Flagicon|Netherlands}} [[Карибские Нидерланды]]<ref>1 января 2011 перешли на американский доллар с антильского гульдена.</ref></small> |- |{{Байраклаштыру|Португалия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|10347892}} | |- |{{Байраклаштыру|Словакия}} | align="center" |02009-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2009 | align="right" |{{Nts|5466965}} | |- |{{Байраклаштыру|Словения}} | align="center" |02007-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2007 | align="right" |{{Nts|2085556}} | |- |{{Байраклаштыру|Финляндия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|5550066}} | |- |{{Байраклаштыру|Франция}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|68084217}} |<small>{{NCL}}<br />{{PYF}} <br />{{WLF}}</small> |- |{{Байраклаштыру|Хорватия}} | align="center" |02023-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2023 | align="right" |{{Nts|4188853}} | |- |{{Байраклаштыру|Эстония}} | align="center" |02011-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2011 | align="right" |{{Nts|1331824}} | |- class="sortbottom" | colspan=2| {{Флаг|Евросоюз}} '''Еврозона''' | align="right" | 347 111 377 | |} [[Файл:Euro outside.svg|thumb|200px|{{legend|#003399|Еврозона әгъзалары}} {{legend|#46a43b|ERM II әгъзалары}} {{legend|#ffd617|Ирекле конвертацияләнә торган валюталы ЕС әгъзалары}} {{legend|#c39467|ЕС ка кермәгән һәм валютаны еврога бәйләмәгән илләр}} {{legend|#da2131|ЕС ка кермәгән һәм евроны кулланган илләр һәм территорияләр (Монако, Андорра, Сан-Марино, Ватикан-ЕС белән килешү буенча; Черногория, Косово, Акротири һәм Декелия-ЕС белән килешүдән башка)}} {{legend|#a050ff|ЕС ка кермәгән һәм валютаны еврога бәйли торган илләр}}]] Хәзерге вакытта еврозона составына 350 миллионнан артык халкы булган 21 ил керә. === Киңәйү мөмкинлеге === Европа Берлегенең евро кулланмаган илләре: * {{Байраклаштыру|Венгрия}} * {{Байраклаштыру|Дания}} * {{Байраклаштыру|Польша}} * {{Байраклаштыру|Румыния}} * {{Байраклаштыру|Чехия}} * {{Байраклаштыру|Швеция}} [[Дания]] гамәлдәге маастрихт килешүеннән аерым йомшарту ала. 2011 елда Дания Премьер-министры Ларс Раске Расмуссен илнең еврозонага кушылырга тиешлеге турында референдум үткәрү мәсьәләсен күтәрә<ref>{{cite web |url=http://news.euro-coins.info/2011/03/5888/ |title=В Дании вновь заговорили о переходе на евро |date=2011-03-04 |access-date=2012-06-01 |publisher=Euro-Coins.News |archive-url=https://www.webcitation.org/68i2Rikn1?url=http://news.euro-coins.info/2011/03/5888/ |archive-date=2012-06-26 }}</ref>. Ләкин ул уңышсыз тәмамлана, һәм яңа хөкүмәт әлегә мондый референдум үткәрергә җыенмый<ref>{{cite web |url=http://www.europeanvoice.com/article/2011/october/denmark-scraps-border-control-plans/72315.aspx |title=Denmark scraps border-control plans |date=2011-10-13 |access-date=2012-06-01 |lang=en |publisher=European Voice |archive-url=https://www.webcitation.org/68i2TTvpa?url=http://www.europeanvoice.com/article/2011/october/denmark-scraps-border-control-plans/72315.aspx |archive-date=2012-06-26 }}</ref>. 2011 елның 23 октябрендә Британия Премьер-министры Дэвид Кэмерон Британиянең еврозонага кушылу турындагы позициясе үзгәрешсез кала дип белдерде: еврога күчү булмаячак<ref>{{Cite web |url=http://news.mail.ru/politics/7142306/ |title=Великобритания не перейдет на евро, заявил Кэмерон — Новости Политики. Новости@Mail.ru |access-date=2011-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111111228/http://news.mail.ru/politics/7142306/ |archive-date=2012-01-11 |url-status=dead }}</ref>. 2026 елның 1 гыйнварында Болгария Еврозонага керә<ref>{{Cite web|url=https://polites.news/1106.html|title=Болгария присоединилась к еврозоне на фоне общественных дебатов {{!}} Polites News|lang=ru|first=Алина|last=Рахимова|website=Polites News – свежие новости Азии, мировой политики, бизнеса и IT|date=2026-01-01|access-date=2026-01-01}}</ref>. == Европа Берлеге чикләреннән тыш куллану == === Килешү белән === {| class="wikitable" align="left" style="margin-right:1em" ! Ил ! Кабул итә ! Килешү ! Халык |- | {{Флагификация|Ватикан}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 800 |- | {{Флагификация|Монако}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 32 671 |- | {{Флагификация|Сан-Марино}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 29 615 |- | {{Флагификация|Сен-Пьер и Микелон}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 6 125 |- | {{Флагификация|Майотта}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 186 452 |- | {{Флагификация|Андорра}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 | 1 апрель 2012 |align="right"| 82 000 |} === Килешүсез === {| class="wikitable" align="left" style="margin-right:1em" !Ил/Территория ! Кабул ителде ! Килешү ! халык саны |- |{{Байраклаштыру|Косово}} | align="center" | 1999 елның 1 гыйнвары | әгъзалык | align="right" | 2,200,000 |- |{{Байраклаштыру|Черногория}} | align="center" | 1999 елның 1 гыйнвары | әгъзалык | align="right" | 684,736 |- |{{Байрак1|Великобритания}} [[Акротири һәм Декелия]] | align="center" | 2008 елның 1 гыйнвары | Юк | align="right" | 14,500 |- |} Аның чыгу мизгеленнән евроны кулланган Черногория һәм Косово элегрәк Алмания маркаларын кулланганнар, шул рәвешле алынма маркадан файдаланып, көнбатыш ярдәмен алганнар. Алар марка алыштырылгач еврога күчәләр, ләкин Европа Үзәк банкы белән килешүләре булмай, илнең инде йөри торган евродан гына бәйлелеген өстен күрәләр. [[Косово Җөмһүрияте|Косово]] шулай ук төбәкләрдә серб динарын куллана <ref>[http://ec.europa.eu/enlargement/serbia/kosovo/economic_profile_en.htm Косово — экономический профиль] {{Wayback|url=http://ec.europa.eu/enlargement/serbia/kosovo/economic_profile_en.htm|date=20080217051818}}</ref>. Кипрда евро кабул ителгәннән соң, элек Кипр фунтын кулланган бәйсез Акротири һәм Декелия төбәкләре дә евро кабул итәләр.Бу өлкәләр Берләшкән Корольлекнең бер өлеше булып торалар, ләкин Евросоюздан читтә хәрби юрисдикция астында торалар. Шуңа да карамастан, аларның кануннары, валютаны да кертеп, [[Кипр Республикасы|Кипр Республикасына]] һәм анда кабул ителгән еврога йөз тота<ref>Theodoulou, Michael (27.12.2007 [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3097521.ece Euro reaches field that is for ever England] {{Wayback|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3097521.ece|date=20110814104634}}, Times Online</ref> . == Аңлатмалар == {{комментарийҙар}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://www.ecb.europa.eu/ Сайт Европейского центрального банка] Ҡалып:Европейский союз в темах Ҡалып:Евро Ҡалып:Коллективные валюты [[Төркем:Евро]] [[Төркем:Әлифба буенча оешмалар]] [[Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр]] [[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]] msou0bmd978tmt0bg2ytvtgwuphials 5839209 5839208 2026-05-03T15:41:55Z Таңһылыу 21598 /* Европа Берлеге чикләреннән тыш куллану */ 5839209 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Еврозона''' - рәсми валютасы [[евро]] булган [[Европа Берлеге|Европа Берлегенең]] 21 [[Ил|илен]] берләштергән [[Valüta|валюта]] зонасы, һәм шулай итеп, Европа Берлегенең икътисади һәм Валюта Берлеге сәясәтен тулысынча гамәлгә ашыра. Хәзерге вакытта Еврозона илләре - [[Словения]] [[Финляндия]], [[Австрия]], [[Бельгия]], [[Болгария]], [[Алмания|Германия]], [[Греция]], [[Ирландия]], [[Испания]], [[Италия]], [[Кипр Республикасы]], [[Латвия]], [[Литва]], [[Люксембург]], [[Мальта]], [[Нидерланд|Нидерландлар]], [[Португалия]] [[Эстония|,]] [[Франция]], [[Хорватия]] [[Словакия]], [[Словения]], [[Финляндия]] һәм [[Эстония]]. . Евро шулай ук евроны валюта килешүе буенча куллана торган тагын дүрт дәүләтнең һәм Европа Берлегенең сигез махсус территориясенең милли валютасы булып тора. Шуңа да карамастан, еврозонада катнашучылардан аермалы буларак, әлеге илләр Европа Үзәк Банкының акча-кредит сәясәтенә йогынты ясый алмый һәм үз вәкилләрен аның җитәкче органнарына җибәрә алмый. Моннан тыш, евро Европа Берлеге белән килешүдән башка Черногория һәм Косовода кулланыла. Европа Валюта Берлеге 1999 елның 1 гыйнварыннан, бердәм Европа валютасы - евро кертелгәннән соң гамәлдә. Ул дөньяда икътисади интеграциянең дүртенче этабына кергән беренче һәм әлегә бердәнбер төбәк берлеге (ирекле сәүдә зонасы, таможня берлеге һәм уртак базардан соң). Еврозона илләре Европа Үзәк банкына акча сәясәте өлкәсендәге барлык вәкаләтләрне, шул исәптән валюта чыгару күләме һәм төп процент ставкасы дәрәҗәсе буенча вәкаләтләрне тапшыралар. == Барлыкка килү тарихы == Европа Берлегенең Икътисади һәм Валюта Берлеге төзелгәнче, Европада акча хезмәттәшлегенең төрле формалары кулланылган. 1951 елда 17 [[Көнбатыш Аурупа]] иле үз валюталарының конвертацияләнүен торгызу максатыннан Европа Түләү Берлеген төзөй, ул 1958 елда гамәлгә ашырыла. 1964 елда СЭВ илләре үзара сәүдә буенча исәп-хисапларны гамәлгә ашыру өчен күчермә сумны куллана башлайлар. 1973 елда ЕЭС илләре «валюта еланы» — валюта коридоры булдыралар, аның кысаларында аларның акча берәмлекләре долларга һәм бер-берсенә карата тирбәлгән. 1979 елда ЕЭСта Европа валюта системасы булдырыла, ул валютаның күмәк йөзү механизмын Аурупа исәп—хисап берәмлеге-ЭКЮ белән берләштерә. ЭВС (Икътисадый һәм валюта берлеге) тарихы 1988 елда Аурупа Комиссиясе Президенты [[Делор Жак|Жак Делор]] җитәкчелегендәге эшче төркем тарафыннан әзерләнгән «Делор доклады» документыннан башлана. Төркем Аурупа Берлеге илләренә Аурупа Икътисади Берлеге эчендә капитал хәрәкәтенә чикләүләрне тулысынча бетерергә, финанс базарларын берләштерергә һәм аннары бердәм валютага күчәргә кирәк дигән нәтиҗәгә килә. 1990 елның 1 июленнән башлап, Икътисади Берләшмә илләре бу программаны гамәлгә ашыра башладылар. Рәсми рәвештә, ул февраль аенда имзаланган Аурупа Берлеге турындагы килешү белән раслана. Ул рәсми рәвештә Икътисади һәм Валюта Берлеген булдыру һәм бердәм валюта кертү максатын игълан итә. Килешү Аурупа Советы әгъзасы дәүләтләренең икътисади сәясәтенең төп юнәлешләре проектын раслый һәм аларның икътисади үсешен күзәтә. Ул милли үзәк банклардан һәм Европа үзәк банкыннан (ЕЦБ) торган һәм валюта берлегенең акча-кредит сәясәтен билгеләргә бердәнбер хокуклы булган үзәк банкларның Европа системасын (ЕСЦБ) булдыруны күздә тота. Икътисади һәм Валюта Берлеген төзү өч этапта алып барыла: - Беренче этапта (1990 елның икенче яртысы - 1993) бердәм эчке базар формалашу тәмамлана, әгъза илләрнең макроикътисади күрсәткечләрен конвергенцияләү механизмнары эшләнә һәм ЕС эчендә капитал хәрәкәте либеральләштерелә. - Икенче этапның (1994-1998) бурычына валюта берлегенең институциональ, административ һәм юридик базасын әзерләү керә. 1998 елның маенда Аурупа Үзәк банкы оештырыла, һәм Аурупа Советы 1999 елның гыйнварынан еврога беренче булып күчкән илләр исемлеген билгеләй. - Өченче этапта (1999-2002 еллар) ЕС илләре уртак икътисади һәм бердәм акча сәясәтенә күчәләр. 1999 елның 1 гыйнварыннан 11 ЕС иле евроны кулакчасыз әйләнешкә кертәләр. Акча-кредит сәясәтенең барлык төп инструментлары (ставкалар билгеләү, ачык базарда операцияләр үткәрү, акча билгеләре эмиссиясе) милли үзәк банклардан ЕҮБга күчә. 2002 елның 1 гыйнварыннан евро банкноталары һәм тәңкәләре әйләнә башлый. Милли акча билгеләренең һәм евроның параллель йөреше ике ай дәвам итә. 2002 елның 1 мартыннан Еврозона территориясендә бердәнбер законлы түләү чарасы булып бердәм Европа валютасы тора. Милли акча билгеләре бу рольне югалтә, гәрчә озак вакыт дәвамында вәкаләтле банклар аларны еврога алмашалар<ref>{{Cite web |url=http://www.edc-aes.ru/ru/union/archive/vipusk_26 |title=Европейский союз: Факты и комментарии. — Выпуск 26: Сентябрь—ноябрь 2001 г. |access-date=2014-05-16 |archive-date=2014-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140921135958/http://edc-aes.ru/ru/union/archive/vipusk_26 |url-status=live }}</ref>. == Әгъзалары == 1999 елда евро Аурупа Берлегенең Икътисади һәм Валюта Берлегендә параллель валюта буларак акчасыз әйләнешкә кертелә. 1999 елда Аурупа Берлегенең 15 иленең 11е Маастрихт критерийларына туры килә һәм 1999 елның 1 гыйнварында рәсми рәвештә евроны акчасыз әйләнешкә кертә һәм еврозона төзей. Греция бу критерийларга 2000 елда җавап бирә башлай һәм 2001 елның 1 гыйнварда кабул ителә, 2002 елның 1 гыйнварында реаль тәңкәләр һәм банкнотлар әйләнешкә кертелә, 2007 елның 1 гыйнварында Словения, 2007 елда Кипр һәм Мальта килешү процедурасын үтә һәм 2008 елның 1 гыйнварында кабул ителәләр, 2009 елның 1 гыйнварында Словакия, 2011 елның 1 гыйнварында Эстония, 2014 елның 1 гыйнварында Латвия һәм 2015 елның 1 гыйнварында Литва кушыла. 2022 елның 12 июлендә Аурупа Берлеге Советы Хорватиянең еврога күчүе өчен кирәкле соңгы өч хокукый актны кабул итә, бу Хорватиягә 2023 елның 1 гыйнварыннан 20 нче әгъза булырга мөмкинлек бирә. Бәяләр 2022 елның 5 сентябренән евро һәм куналарда күрсәтелә<ref>{{Cite web|title=Croatia to Display Prices Both in Kuna and Euro as of September 5|url=https://www.total-croatia-news.com/politics/59401-croatia-to-display-prices-both-in-kuna-and-euro-as-of-september-5|access-date=2022-02-06|website=www.total-croatia-news.com|lang=en-gb|archive-date=2022-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206135928/https://www.total-croatia-news.com/politics/59401-croatia-to-display-prices-both-in-kuna-and-euro-as-of-september-5|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Croatian Euro Coin Design Winners Officially Announced|url=https://www.total-croatia-news.com/politics/59956-croatian-euro-coin|access-date=2022-02-06|website=www.total-croatia-news.com|lang=en-gb|archive-date=2022-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206135930/https://www.total-croatia-news.com/politics/59956-croatian-euro-coin|url-status=live}}</ref>. {{Наднациональные европейские сущности|align = right|size = 540px}} {| class="wikitable sortable" !Ил !Кабул итә !Халкы ! class="unsortable" |Искәрмә |- |{{Байраклаштыру|Австрия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|8923507}} | |- |{{Байраклаштыру|Бельгия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|11521238}} | |- |{{Байраклаштыру|Болгария}} | align="center" |02026-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2026 | align="right" |{{Nts|6847402}} | |- |{{Байраклаштыру|Алмания}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|83019200}} | |- |{{Байраклаштыру|Греция}} | align="center" |02001-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2001 | align="right" |{{Nts|10340064}} | |- |{{Байраклаштыру|Ирландия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|5123236}} | |- |{{Байраклаштыру|Испания}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|47394223}} | |- |{{Байраклаштыру|Италия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|58983122}} |<small>[[Файл:Flag_of_Campione_d'Italia.svg|граница|22x22пкс]] [[Кампионе-д’Италия]]</small> |- |{{Байраклаштыру|Кипр}} | align="center" |02008-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2008 | align="right" |{{Nts|1229087}} |<small> [[Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте]]</small> |- |{{Байраклаштыру|Латвия}} | align="center" |02014-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2014 | align="right" |{{Nts|1873100}} | |- |{{Байраклаштыру|Литва}} | align="center" |02015-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2015 | align="right" |{{Nts|2797945}} | |- |{{Байраклаштыру|Люксембург}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|626108}} | |- |{{Байраклаштыру|Мальта}} | align="center" |02008-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2008 | align="right" |{{Nts|514564}} | |- |{{Байраклаштыру|Нидерландлар}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|17710600}} |<small>{{флагификация|ABW}}<ref>[[Аруба]] использует [[арубанский флорин]]. Она является частью Королевства Нидерланды, но не ЕС.</ref><br>{{Флагификация|Кюрасао}}<ref name="Caribbean guilder">В настоящее время использует [[нидерландский антильский гульден]], 1 января 2012 планировался переход на карибский гульден, который был отложен на неопределённое время.</ref><br>{{Флагификация|Синт-Мартен}}<ref name="Caribbean guilder" /><br>{{Flagicon|Netherlands}} [[Карибские Нидерланды]]<ref>1 января 2011 перешли на американский доллар с антильского гульдена.</ref></small> |- |{{Байраклаштыру|Португалия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|10347892}} | |- |{{Байраклаштыру|Словакия}} | align="center" |02009-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2009 | align="right" |{{Nts|5466965}} | |- |{{Байраклаштыру|Словения}} | align="center" |02007-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2007 | align="right" |{{Nts|2085556}} | |- |{{Байраклаштыру|Финляндия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|5550066}} | |- |{{Байраклаштыру|Франция}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|68084217}} |<small>{{NCL}}<br />{{PYF}} <br />{{WLF}}</small> |- |{{Байраклаштыру|Хорватия}} | align="center" |02023-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2023 | align="right" |{{Nts|4188853}} | |- |{{Байраклаштыру|Эстония}} | align="center" |02011-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2011 | align="right" |{{Nts|1331824}} | |- class="sortbottom" | colspan=2| {{Флаг|Евросоюз}} '''Еврозона''' | align="right" | 347 111 377 | |} [[Файл:Euro outside.svg|thumb|200px|{{legend|#003399|Еврозона әгъзалары}} {{legend|#46a43b|ERM II әгъзалары}} {{legend|#ffd617|Ирекле конвертацияләнә торган валюталы ЕС әгъзалары}} {{legend|#c39467|ЕС ка кермәгән һәм валютаны еврога бәйләмәгән илләр}} {{legend|#da2131|ЕС ка кермәгән һәм евроны кулланган илләр һәм территорияләр (Монако, Андорра, Сан-Марино, Ватикан-ЕС белән килешү буенча; Черногория, Косово, Акротири һәм Декелия-ЕС белән килешүдән башка)}} {{legend|#a050ff|ЕС ка кермәгән һәм валютаны еврога бәйли торган илләр}}]] Хәзерге вакытта еврозона составына 350 миллионнан артык халкы булган 21 ил керә. === Киңәйү мөмкинлеге === Европа Берлегенең евро кулланмаган илләре: * {{Байраклаштыру|Венгрия}} * {{Байраклаштыру|Дания}} * {{Байраклаштыру|Польша}} * {{Байраклаштыру|Румыния}} * {{Байраклаштыру|Чехия}} * {{Байраклаштыру|Швеция}} [[Дания]] гамәлдәге маастрихт килешүеннән аерым йомшарту ала. 2011 елда Дания Премьер-министры Ларс Раске Расмуссен илнең еврозонага кушылырга тиешлеге турында референдум үткәрү мәсьәләсен күтәрә<ref>{{cite web |url=http://news.euro-coins.info/2011/03/5888/ |title=В Дании вновь заговорили о переходе на евро |date=2011-03-04 |access-date=2012-06-01 |publisher=Euro-Coins.News |archive-url=https://www.webcitation.org/68i2Rikn1?url=http://news.euro-coins.info/2011/03/5888/ |archive-date=2012-06-26 }}</ref>. Ләкин ул уңышсыз тәмамлана, һәм яңа хөкүмәт әлегә мондый референдум үткәрергә җыенмый<ref>{{cite web |url=http://www.europeanvoice.com/article/2011/october/denmark-scraps-border-control-plans/72315.aspx |title=Denmark scraps border-control plans |date=2011-10-13 |access-date=2012-06-01 |lang=en |publisher=European Voice |archive-url=https://www.webcitation.org/68i2TTvpa?url=http://www.europeanvoice.com/article/2011/october/denmark-scraps-border-control-plans/72315.aspx |archive-date=2012-06-26 }}</ref>. 2011 елның 23 октябрендә Британия Премьер-министры Дэвид Кэмерон Британиянең еврозонага кушылу турындагы позициясе үзгәрешсез кала дип белдерде: еврога күчү булмаячак<ref>{{Cite web |url=http://news.mail.ru/politics/7142306/ |title=Великобритания не перейдет на евро, заявил Кэмерон — Новости Политики. Новости@Mail.ru |access-date=2011-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111111228/http://news.mail.ru/politics/7142306/ |archive-date=2012-01-11 |url-status=dead }}</ref>. 2026 елның 1 гыйнварында Болгария Еврозонага керә<ref>{{Cite web|url=https://polites.news/1106.html|title=Болгария присоединилась к еврозоне на фоне общественных дебатов {{!}} Polites News|lang=ru|first=Алина|last=Рахимова|website=Polites News – свежие новости Азии, мировой политики, бизнеса и IT|date=2026-01-01|access-date=2026-01-01}}</ref>. == Европа Берлеге чикләреннән тыш куллану == === Килешү белән === {| class="wikitable" align="left" style="margin-right:1em" ! Ил ! Кабул итә ! Килешү ! Халык |- | {{Флагификация|Ватикан}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 800 |- | {{Флагификация|Монако}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 32 671 |- | {{Флагификация|Сан-Марино}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 29 615 |- | {{Флагификация|Сен-Пьер и Микелон}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 6 125 |- | {{Флагификация|Майотта}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 186 452 |- | {{Флагификация|Андорра}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 | 1 апрель 2012 |align="right"| 82 000 |} === Килешүсез === {| class="wikitable" align="left" style="margin-right:1em" !Ил/Территория ! Кабул ителде ! Килешү ! халык саны |- |{{Байраклаштыру|Косово}} | align="center" | 1999 елның 1 гыйнвары | әгъзалык | align="right" | 2,200,000 |- |{{Байраклаштыру|Черногория}} | align="center" | 1999 елның 1 гыйнвары | әгъзалык | align="right" | 684,736 |- |{{Байрак1|Великобритания}} [[Акротири һәм Декелия]] | align="center" | 2008 елның 1 гыйнвары | Юк | align="right" | 14,500 |- |} Аның чыгу мизгеленнән евроны кулланган Черногория һәм Косово элегрәк Алмания маркаларын кулланганнар, шул рәвешле алынма маркадан файдаланып, көнбатыш ярдәмен алганнар. Алар марка алыштырылгач еврога күчәләр, ләкин Европа Үзәк банкы белән килешүләре булмай, илнең инде йөри торган евродан гына бәйлелеген өстен күрәләр. [[Косово Җөмһүрияте|Косово]] шулай ук төбәкләрдә серб динарын куллана <ref>[http://ec.europa.eu/enlargement/serbia/kosovo/economic_profile_en.htm Косово — экономический профиль] {{Wayback|url=http://ec.europa.eu/enlargement/serbia/kosovo/economic_profile_en.htm|date=20080217051818}}</ref>. Кипрда евро кабул ителгәннән соң, элек Кипр фунтын кулланган бәйсез Акротири һәм Декелия төбәкләре дә евро кабул итәләр.Бу өлкәләр Берләшкән Корольлекнең бер өлеше булып торалар, ләкин Евросоюздан читтә хәрби юрисдикция астында торалар. Шуңа да карамастан, аларның кануннары, валютаны да кертеп, [[Кипр Республикасы|Кипр Республикасына]] һәм анда кабул ителгән еврога йөз тота<ref>Theodoulou, Michael (27.12.2007 [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3097521.ece Euro reaches field that is for ever England] {{Wayback|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3097521.ece|date=20110814104634}}, Times Online</ref> . == Аңлатмалар == {{комментарийҙар}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://www.ecb.europa.eu/ Сайт Европейского центрального банка] Ҡалып:Европейский союз в темах Ҡалып:Евро Ҡалып:Коллективные валюты [[Төркем:Евро]] [[Төркем:Әлифба буенча оешмалар]] [[Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр]] [[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]] bn7ifs0p0o7run84forqh95vva1hw4t 5839219 5839209 2026-05-03T16:22:22Z Таңһылыу 21598 5839219 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Еврозона''' - рәсми валютасы [[евро]] булган [[Европа Берлеге|Европа Берлегенең]] 21 [[Ил|илен]] берләштергән [[Valüta|валюта]] зонасы, һәм шулай итеп, Европа Берлегенең икътисади һәм Валюта Берлеге сәясәтен тулысынча гамәлгә ашыра. Хәзерге вакытта Еврозона илләре - [[Словения]] [[Финляндия]], [[Австрия]], [[Бельгия]], [[Болгария]], [[Алмания|Германия]], [[Греция]], [[Ирландия]], [[Испания]], [[Италия]], [[Кипр Республикасы]], [[Латвия]], [[Литва]], [[Люксембург]], [[Мальта]], [[Нидерланд|Нидерландлар]], [[Португалия]] [[Эстония|,]] [[Франция]], [[Хорватия]] [[Словакия]], [[Словения]], [[Финляндия]] һәм [[Эстония]]. . Евро шулай ук евроны валюта килешүе буенча куллана торган тагын дүрт дәүләтнең һәм Европа Берлегенең сигез махсус территориясенең милли валютасы булып тора. Шуңа да карамастан, еврозонада катнашучылардан аермалы буларак, әлеге илләр Европа Үзәк Банкының акча-кредит сәясәтенә йогынты ясый алмый һәм үз вәкилләрен аның җитәкче органнарына җибәрә алмый. Моннан тыш, евро Европа Берлеге белән килешүдән башка Черногория һәм Косовода кулланыла. Европа Валюта Берлеге 1999 елның 1 гыйнварыннан, бердәм Европа валютасы - евро кертелгәннән соң гамәлдә. Ул дөньяда икътисади интеграциянең дүртенче этабына кергән беренче һәм әлегә бердәнбер төбәк берлеге (ирекле сәүдә зонасы, таможня берлеге һәм уртак базардан соң). Еврозона илләре Европа Үзәк банкына акча сәясәте өлкәсендәге барлык вәкаләтләрне, шул исәптән валюта чыгару күләме һәм төп процент ставкасы дәрәҗәсе буенча вәкаләтләрне тапшыралар. == Барлыкка килү тарихы == Европа Берлегенең Икътисади һәм Валюта Берлеге төзелгәнче, Европада акча хезмәттәшлегенең төрле формалары кулланылган. 1951 елда 17 [[Көнбатыш Аурупа]] иле үз валюталарының конвертацияләнүен торгызу максатыннан Европа Түләү Берлеген төзөй, ул 1958 елда гамәлгә ашырыла. 1964 елда СЭВ илләре үзара сәүдә буенча исәп-хисапларны гамәлгә ашыру өчен күчермә сумны куллана башлайлар. 1973 елда ЕЭС илләре «валюта еланы» — валюта коридоры булдыралар, аның кысаларында аларның акча берәмлекләре долларга һәм бер-берсенә карата тирбәлгән. 1979 елда ЕЭСта Европа валюта системасы булдырыла, ул валютаның күмәк йөзү механизмын Аурупа исәп—хисап берәмлеге-ЭКЮ белән берләштерә. ЭВС (Икътисадый һәм валюта берлеге) тарихы 1988 елда Аурупа Комиссиясе Президенты [[Делор Жак|Жак Делор]] җитәкчелегендәге эшче төркем тарафыннан әзерләнгән «Делор доклады» документыннан башлана. Төркем Аурупа Берлеге илләренә Аурупа Икътисади Берлеге эчендә капитал хәрәкәтенә чикләүләрне тулысынча бетерергә, финанс базарларын берләштерергә һәм аннары бердәм валютага күчәргә кирәк дигән нәтиҗәгә килә. 1990 елның 1 июленнән башлап, Икътисади Берләшмә илләре бу программаны гамәлгә ашыра башладылар. Рәсми рәвештә, ул февраль аенда имзаланган Аурупа Берлеге турындагы килешү белән раслана. Ул рәсми рәвештә Икътисади һәм Валюта Берлеген булдыру һәм бердәм валюта кертү максатын игълан итә. Килешү Аурупа Советы әгъзасы дәүләтләренең икътисади сәясәтенең төп юнәлешләре проектын раслый һәм аларның икътисади үсешен күзәтә. Ул милли үзәк банклардан һәм Европа үзәк банкыннан (ЕЦБ) торган һәм валюта берлегенең акча-кредит сәясәтен билгеләргә бердәнбер хокуклы булган үзәк банкларның Европа системасын (ЕСЦБ) булдыруны күздә тота. Икътисади һәм Валюта Берлеген төзү өч этапта алып барыла: - Беренче этапта (1990 елның икенче яртысы - 1993) бердәм эчке базар формалашу тәмамлана, әгъза илләрнең макроикътисади күрсәткечләрен конвергенцияләү механизмнары эшләнә һәм ЕС эчендә капитал хәрәкәте либеральләштерелә. - Икенче этапның (1994-1998) бурычына валюта берлегенең институциональ, административ һәм юридик базасын әзерләү керә. 1998 елның маенда Аурупа Үзәк банкы оештырыла, һәм Аурупа Советы 1999 елның гыйнварынан еврога беренче булып күчкән илләр исемлеген билгеләй. - Өченче этапта (1999-2002 еллар) ЕС илләре уртак икътисади һәм бердәм акча сәясәтенә күчәләр. 1999 елның 1 гыйнварыннан 11 ЕС иле евроны кулакчасыз әйләнешкә кертәләр. Акча-кредит сәясәтенең барлык төп инструментлары (ставкалар билгеләү, ачык базарда операцияләр үткәрү, акча билгеләре эмиссиясе) милли үзәк банклардан ЕҮБга күчә. 2002 елның 1 гыйнварыннан евро банкноталары һәм тәңкәләре әйләнә башлый. Милли акча билгеләренең һәм евроның параллель йөреше ике ай дәвам итә. 2002 елның 1 мартыннан Еврозона территориясендә бердәнбер законлы түләү чарасы булып бердәм Европа валютасы тора. Милли акча билгеләре бу рольне югалтә, гәрчә озак вакыт дәвамында вәкаләтле банклар аларны еврога алмашалар<ref>{{Cite web |url=http://www.edc-aes.ru/ru/union/archive/vipusk_26 |title=Европейский союз: Факты и комментарии. — Выпуск 26: Сентябрь—ноябрь 2001 г. |access-date=2014-05-16 |archive-date=2014-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140921135958/http://edc-aes.ru/ru/union/archive/vipusk_26 |url-status=live }}</ref>. == Әгъзалары == 1999 елда евро Аурупа Берлегенең Икътисади һәм Валюта Берлегендә параллель валюта буларак акчасыз әйләнешкә кертелә. 1999 елда Аурупа Берлегенең 15 иленең 11е Маастрихт критерийларына туры килә һәм 1999 елның 1 гыйнварында рәсми рәвештә евроны акчасыз әйләнешкә кертә һәм еврозона төзей. Греция бу критерийларга 2000 елда җавап бирә башлай һәм 2001 елның 1 гыйнварда кабул ителә, 2002 елның 1 гыйнварында реаль тәңкәләр һәм банкнотлар әйләнешкә кертелә, 2007 елның 1 гыйнварында Словения, 2007 елда Кипр һәм Мальта килешү процедурасын үтә һәм 2008 елның 1 гыйнварында кабул ителәләр, 2009 елның 1 гыйнварында Словакия, 2011 елның 1 гыйнварында Эстония, 2014 елның 1 гыйнварында Латвия һәм 2015 елның 1 гыйнварында Литва кушыла. 2022 елның 12 июлендә Аурупа Берлеге Советы Хорватиянең еврога күчүе өчен кирәкле соңгы өч хокукый актны кабул итә, бу Хорватиягә 2023 елның 1 гыйнварыннан 20 нче әгъза булырга мөмкинлек бирә. Бәяләр 2022 елның 5 сентябренән евро һәм куналарда күрсәтелә<ref>{{Cite web|title=Croatia to Display Prices Both in Kuna and Euro as of September 5|url=https://www.total-croatia-news.com/politics/59401-croatia-to-display-prices-both-in-kuna-and-euro-as-of-september-5|access-date=2022-02-06|website=www.total-croatia-news.com|lang=en-gb|archive-date=2022-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206135928/https://www.total-croatia-news.com/politics/59401-croatia-to-display-prices-both-in-kuna-and-euro-as-of-september-5|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Croatian Euro Coin Design Winners Officially Announced|url=https://www.total-croatia-news.com/politics/59956-croatian-euro-coin|access-date=2022-02-06|website=www.total-croatia-news.com|lang=en-gb|archive-date=2022-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206135930/https://www.total-croatia-news.com/politics/59956-croatian-euro-coin|url-status=live}}</ref>. {{Наднациональные европейские сущности|align = right|size = 540px}} {| class="wikitable sortable" !Ил !Кабул итә !Халкы ! class="unsortable" |Искәрмә |- |{{Байраклаштыру|Австрия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|8923507}} | |- |{{Байраклаштыру|Бельгия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|11521238}} | |- |{{Байраклаштыру|Болгария}} | align="center" |02026-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2026 | align="right" |{{Nts|6847402}} | |- |{{Байраклаштыру|Алмания}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|83019200}} | |- |{{Байраклаштыру|Греция}} | align="center" |02001-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2001 | align="right" |{{Nts|10340064}} | |- |{{Байраклаштыру|Ирландия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|5123236}} | |- |{{Байраклаштыру|Испания}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|47394223}} | |- |{{Байраклаштыру|Италия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|58983122}} |<small>[[Файл:Flag_of_Campione_d'Italia.svg|граница|22x22пкс]] [[Кампионе-д’Италия]]</small> |- |{{Байраклаштыру|Кипр}} | align="center" |02008-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2008 | align="right" |{{Nts|1229087}} |<small> [[Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте]]</small> |- |{{Байраклаштыру|Латвия}} | align="center" |02014-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2014 | align="right" |{{Nts|1873100}} | |- |{{Байраклаштыру|Литва}} | align="center" |02015-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2015 | align="right" |{{Nts|2797945}} | |- |{{Байраклаштыру|Люксембург}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|626108}} | |- |{{Байраклаштыру|Мальта}} | align="center" |02008-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2008 | align="right" |{{Nts|514564}} | |- |{{Байраклаштыру|Нидерландлар}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|17710600}} |<small>{{флагификация|ABW}}<ref>[[Аруба]] использует [[арубанский флорин]]. Она является частью Королевства Нидерланды, но не ЕС.</ref><br>{{Флагификация|Кюрасао}}<ref name="Caribbean guilder">В настоящее время использует [[нидерландский антильский гульден]], 1 января 2012 планировался переход на карибский гульден, который был отложен на неопределённое время.</ref><br>{{Флагификация|Синт-Мартен}}<ref name="Caribbean guilder" /><br>{{Flagicon|Netherlands}} [[Карибские Нидерланды]]<ref>1 января 2011 перешли на американский доллар с антильского гульдена.</ref></small> |- |{{Байраклаштыру|Португалия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|10347892}} | |- |{{Байраклаштыру|Словакия}} | align="center" |02009-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2009 | align="right" |{{Nts|5466965}} | |- |{{Байраклаштыру|Словения}} | align="center" |02007-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2007 | align="right" |{{Nts|2085556}} | |- |{{Байраклаштыру|Финляндия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|5550066}} | |- |{{Байраклаштыру|Франция}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|68084217}} |<small>{{NCL}}<br />{{PYF}} <br />{{WLF}}</small> |- |{{Байраклаштыру|Хорватия}} | align="center" |02023-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2023 | align="right" |{{Nts|4188853}} | |- |{{Байраклаштыру|Эстония}} | align="center" |02011-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2011 | align="right" |{{Nts|1331824}} | |- class="sortbottom" | colspan=2| {{Флаг|Евросоюз}} '''Еврозона''' | align="right" | 347 111 377 | |} [[Файл:Euro outside.svg|thumb|200px|{{legend|#003399|Еврозона әгъзалары}} {{legend|#46a43b|ERM II әгъзалары}} {{legend|#ffd617|Ирекле конвертацияләнә торган валюталы ЕС әгъзалары}} {{legend|#c39467|ЕС ка кермәгән һәм валютаны еврога бәйләмәгән илләр}} {{legend|#da2131|ЕС ка кермәгән һәм евроны кулланган илләр һәм территорияләр (Монако, Андорра, Сан-Марино, Ватикан-ЕС белән килешү буенча; Черногория, Косово, Акротири һәм Декелия-ЕС белән килешүдән башка)}} {{legend|#a050ff|ЕС ка кермәгән һәм валютаны еврога бәйли торган илләр}}]] Хәзерге вакытта еврозона составына 350 миллионнан артык халкы булган 21 ил керә. === Киңәйү мөмкинлеге === Европа Берлегенең евро кулланмаган илләре: * {{Байраклаштыру|Венгрия}} * {{Байраклаштыру|Дания}} * {{Байраклаштыру|Польша}} * {{Байраклаштыру|Румыния}} * {{Байраклаштыру|Чехия}} * {{Байраклаштыру|Швеция}} [[Дания]] гамәлдәге маастрихт килешүеннән аерым йомшарту ала. 2011 елда Дания Премьер-министры Ларс Раске Расмуссен илнең еврозонага кушылырга тиешлеге турында референдум үткәрү мәсьәләсен күтәрә<ref>{{cite web |url=http://news.euro-coins.info/2011/03/5888/ |title=В Дании вновь заговорили о переходе на евро |date=2011-03-04 |access-date=2012-06-01 |publisher=Euro-Coins.News |archive-url=https://www.webcitation.org/68i2Rikn1?url=http://news.euro-coins.info/2011/03/5888/ |archive-date=2012-06-26 }}</ref>. Ләкин ул уңышсыз тәмамлана, һәм яңа хөкүмәт әлегә мондый референдум үткәрергә җыенмый<ref>{{cite web |url=http://www.europeanvoice.com/article/2011/october/denmark-scraps-border-control-plans/72315.aspx |title=Denmark scraps border-control plans |date=2011-10-13 |access-date=2012-06-01 |lang=en |publisher=European Voice |archive-url=https://www.webcitation.org/68i2TTvpa?url=http://www.europeanvoice.com/article/2011/october/denmark-scraps-border-control-plans/72315.aspx |archive-date=2012-06-26 }}</ref>. 2011 елның 23 октябрендә Британия Премьер-министры Дэвид Кэмерон Британиянең еврозонага кушылу турындагы позициясе үзгәрешсез кала дип белдерде: еврога күчү булмаячак<ref>{{Cite web |url=http://news.mail.ru/politics/7142306/ |title=Великобритания не перейдет на евро, заявил Кэмерон — Новости Политики. Новости@Mail.ru |access-date=2011-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111111228/http://news.mail.ru/politics/7142306/ |archive-date=2012-01-11 |url-status=dead }}</ref>. 2026 елның 1 гыйнварында Болгария Еврозонага керә<ref>{{Cite web|url=https://polites.news/1106.html|title=Болгария присоединилась к еврозоне на фоне общественных дебатов {{!}} Polites News|lang=ru|first=Алина|last=Рахимова|website=Polites News – свежие новости Азии, мировой политики, бизнеса и IT|date=2026-01-01|access-date=2026-01-01}}</ref>. == Европа Берлеге чикләреннән тыш куллану == === Килешү белән === {| class="wikitable" align="left" style="margin-right:1em" ! Ил ! Кабул итә ! Килешү ! Халык |- | {{Флагификация|Ватикан}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 800 |- | {{Флагификация|Монако}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 32 671 |- | {{Флагификация|Сан-Марино}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 29 615 |- | {{Флагификация|Сен-Пьер и Микелон}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 6 125 |- | {{Флагификация|Майотта}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 186 452 |- | {{Флагификация|Андорра}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 | 1 апрель 2012 |align="right"| 82 000 |} Европа Берлеге (ЕБ) чикләреннән тыш урнашкан берничә ил евроны үз валютасы буларак кабул итте. Еврозонага формаль рәвештә кушылу, үз тәңкәләрен сугу хокукы да кертеп, акча килешүе төзүне шарт итә. Мондый килешү [[Ватикан]], [[Монако]], [[Сан-Марино]] һәм [[Андорра|Андорра]] белән төзелгән иде. Рәсми рәвештә Ватикан һәм Сан-Мариноның Италия лирасына тиңләштерелгән үз валюталары булган (Ватикан лирасы һәм сан-Марин лирасы), ә Монако Француз франкына 1:1 нисбәтендә булган монак франкын кулланган<ref name="agreements">{{cite web |url=http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l25040.htm |title=Agreements on monetary relations (Monaco, San Marino, the Vatican and Andorra) |date=2004-09-30 |access-date=2006-09-12 |lang=en |publisher=European Communities |archive-url=https://www.webcitation.org/65iNaeuxe?url=http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l25040.htm |archive-date=2012-02-25 }}</ref><ref name="agreements 2">[http://www.imf.org/external/Pubs/FT/fandd/1998/12/green.htm Евро за пределами еврозоны] {{Wayback|url=http://www.imf.org/external/Pubs/FT/fandd/1998/12/green.htm |date=20080724063503 }}.</ref>. Италия һәм Франция Европа Берлегенә кергәннән соң һәм евроны акчалата әйләнешкә керткәннән соң, бу илләр Европа Берлеге белән чикләнгән күләмдә евро тәңкәләрен кулланырга һәм сугарга мөмкинлек бирә торган килешүләр төзей (милли ягында үз милли символлары белән), алар бөтен еврозонада гамәлдә. 2002 елда Андорра еврога берьяклы тәртиптә, Европа Берлеге белән килешүдән башка күчә. Андоррада еврога рәсми статус бирү турында сөйләшүләр 2003 елдан алып барыла. Алар банк конфиденциальлегенең югары дәрәҗәсе һәм илнең салым оазисы статусы аркасында күп тапкырлар тукталып тора<ref>{{cite web |url=http://www.andorra-intern.com/news_2006/andorraeuros.htm |title=Andorranische Euros nicht zu jedem Preis |date=2006-11-15 |access-date=2007-01-03 |author=Boldt, Hans H. and Sant Julià de Lòria |lang=de |publisher=Andorra-Intern |archive-url=https://www.webcitation.org/65iNbA9t3?url=http://www.andorra-intern.com/news_2006/andorraeuros.htm |archive-date=2012-02-25 }}</ref>. Акча-кредит килешүе, ниһаять, 2011 елның февралендә ике як тарафыннан да килештерелә һәм 2011 елның 30 июнендә имзалана<ref>{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2011:369:0001:0013:EN:PDF|title=Monetary agreement between the European Union and the Principality of Andorra|date=2011-12-17|access-date=2012-06-01|lang=en|publisher=eur-lex.europa.eu|archive-url=https://www.webcitation.org/68i2UZgim?url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2011:369:0001:0013:EN:PDF|archive-date=2012-06-26|url-status=dead}}</ref>. 2012 елның 1 апрелендә евро Андорраның рәсми валютасы була. Шулай ук дәүләт 2013 елның 1 июненнән үз милли ягы белән 2 млн. 342 мең экземплярга кадәр тираж белән евро тәңкәләрен чыгару хокукы ала<ref>{{cite web |url=http://news.euro-coins.info/2011/07/6866/ |title=Монетам евро Андорры — быть! |date=2011-07-03 |access-date=2012-07-01 |publisher=Euro-Coins.News |archive-url=https://www.webcitation.org/68i2V8Veh?url=http://news.euro-coins.info/2011/07/6866/ |archive-date=2012-06-26 }}</ref>. Шулай ук килешүләр Франциянең ике диңгез арты территориясе белән дә төзелә. Болар - Канада һәм Һинд океанындагы Майотта ярлары буендагы Сен-Пьер һәм Микелон. Алар Евросоюздан читтә урнашкан, аларга евроны үз валютасы сыйфатында кулланырга рөхсәт ителә. Шуңа да карамастан, аларга акча билгеләрен үзләренә чыгарырга рөхсәт итмәгәннәр<ref name="agreements 2"/>. === Килешүсез === {| class="wikitable" align="left" style="margin-right:1em" !Ил/Территория ! Кабул ителде ! Килешү ! халык саны |- |{{Байраклаштыру|Косово}} | align="center" | 1999 елның 1 гыйнвары | әгъзалык | align="right" | 2,200,000 |- |{{Байраклаштыру|Черногория}} | align="center" | 1999 елның 1 гыйнвары | әгъзалык | align="right" | 684,736 |- |{{Байрак1|Великобритания}} [[Акротири һәм Декелия]] | align="center" | 2008 елның 1 гыйнвары | Юк | align="right" | 14,500 |- |} Евро чыгу мизгеленнән евроны кулланган Черногория һәм Косово элегрәк Алмания маркаларын кулланганнар, шул рәвешле алынма маркадан файдаланып, көнбатыш ярдәмен алганнар. Алар марка алыштырылгач еврога күчәләр, ләкин Европа Үзәк банкы белән килешүләре булмай, илнең инде йөри торган евродан гына бәйлелеген өстен күрәләр<ref name="IHT use07">[https://web.archive.org/web/20070104055657/http://www.iht.com/articles/2007/01/01/business/euro.php Евро используется в официальных торгах нациями не из еврозоны] [[International Herald Tribune]] (01.01.2007)</ref>. [[Косово Җөмһүрияте|Косово]] шулай ук сепаратистлар контролендә булмаган өлкәләрдә Серб динарларыннан файдалана<ref>[http://ec.europa.eu/enlargement/serbia/kosovo/economic_profile_en.htm Косово — экономический профиль] {{Wayback|url=http://ec.europa.eu/enlargement/serbia/kosovo/economic_profile_en.htm |date=20080217051818 }}{{ref|en}}</ref>. Кипрда евро кабул ителгәннән соң, элек Кипр фунтын кулланган бәйсез Акротири һәм Декелия төбәкләре дә евро кабул итәләр.Бу өлкәләр Берләшкән Корольлекнең бер өлеше булып торалар, ләкин Евросоюздан читтә хәрби юрисдикция астында торалар. Шуңа да карамастан, аларның кануннары, валютаны да кертеп, [[Кипр Республикасы|Кипр Республикасына]] һәм анда кабул ителгән еврога йөз тота<ref>Theodoulou, Michael (27.12.2007 [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3097521.ece Euro reaches field that is for ever England] {{Wayback|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3097521.ece |date=20110814104634 }}, Times Online</ref> == Аңлатмалар == {{комментарийҙар}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://www.ecb.europa.eu/ Сайт Европейского центрального банка] Ҡалып:Европейский союз в темах Ҡалып:Евро Ҡалып:Коллективные валюты [[Төркем:Евро]] [[Төркем:Әлифба буенча оешмалар]] [[Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр]] [[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]] 76da78kz09rkxcs769d1c0d66czrf1d 5839220 5839219 2026-05-03T16:22:59Z Таңһылыу 21598 /* Сылтамалар */ 5839220 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Еврозона''' - рәсми валютасы [[евро]] булган [[Европа Берлеге|Европа Берлегенең]] 21 [[Ил|илен]] берләштергән [[Valüta|валюта]] зонасы, һәм шулай итеп, Европа Берлегенең икътисади һәм Валюта Берлеге сәясәтен тулысынча гамәлгә ашыра. Хәзерге вакытта Еврозона илләре - [[Словения]] [[Финляндия]], [[Австрия]], [[Бельгия]], [[Болгария]], [[Алмания|Германия]], [[Греция]], [[Ирландия]], [[Испания]], [[Италия]], [[Кипр Республикасы]], [[Латвия]], [[Литва]], [[Люксембург]], [[Мальта]], [[Нидерланд|Нидерландлар]], [[Португалия]] [[Эстония|,]] [[Франция]], [[Хорватия]] [[Словакия]], [[Словения]], [[Финляндия]] һәм [[Эстония]]. . Евро шулай ук евроны валюта килешүе буенча куллана торган тагын дүрт дәүләтнең һәм Европа Берлегенең сигез махсус территориясенең милли валютасы булып тора. Шуңа да карамастан, еврозонада катнашучылардан аермалы буларак, әлеге илләр Европа Үзәк Банкының акча-кредит сәясәтенә йогынты ясый алмый һәм үз вәкилләрен аның җитәкче органнарына җибәрә алмый. Моннан тыш, евро Европа Берлеге белән килешүдән башка Черногория һәм Косовода кулланыла. Европа Валюта Берлеге 1999 елның 1 гыйнварыннан, бердәм Европа валютасы - евро кертелгәннән соң гамәлдә. Ул дөньяда икътисади интеграциянең дүртенче этабына кергән беренче һәм әлегә бердәнбер төбәк берлеге (ирекле сәүдә зонасы, таможня берлеге һәм уртак базардан соң). Еврозона илләре Европа Үзәк банкына акча сәясәте өлкәсендәге барлык вәкаләтләрне, шул исәптән валюта чыгару күләме һәм төп процент ставкасы дәрәҗәсе буенча вәкаләтләрне тапшыралар. == Барлыкка килү тарихы == Европа Берлегенең Икътисади һәм Валюта Берлеге төзелгәнче, Европада акча хезмәттәшлегенең төрле формалары кулланылган. 1951 елда 17 [[Көнбатыш Аурупа]] иле үз валюталарының конвертацияләнүен торгызу максатыннан Европа Түләү Берлеген төзөй, ул 1958 елда гамәлгә ашырыла. 1964 елда СЭВ илләре үзара сәүдә буенча исәп-хисапларны гамәлгә ашыру өчен күчермә сумны куллана башлайлар. 1973 елда ЕЭС илләре «валюта еланы» — валюта коридоры булдыралар, аның кысаларында аларның акча берәмлекләре долларга һәм бер-берсенә карата тирбәлгән. 1979 елда ЕЭСта Европа валюта системасы булдырыла, ул валютаның күмәк йөзү механизмын Аурупа исәп—хисап берәмлеге-ЭКЮ белән берләштерә. ЭВС (Икътисадый һәм валюта берлеге) тарихы 1988 елда Аурупа Комиссиясе Президенты [[Делор Жак|Жак Делор]] җитәкчелегендәге эшче төркем тарафыннан әзерләнгән «Делор доклады» документыннан башлана. Төркем Аурупа Берлеге илләренә Аурупа Икътисади Берлеге эчендә капитал хәрәкәтенә чикләүләрне тулысынча бетерергә, финанс базарларын берләштерергә һәм аннары бердәм валютага күчәргә кирәк дигән нәтиҗәгә килә. 1990 елның 1 июленнән башлап, Икътисади Берләшмә илләре бу программаны гамәлгә ашыра башладылар. Рәсми рәвештә, ул февраль аенда имзаланган Аурупа Берлеге турындагы килешү белән раслана. Ул рәсми рәвештә Икътисади һәм Валюта Берлеген булдыру һәм бердәм валюта кертү максатын игълан итә. Килешү Аурупа Советы әгъзасы дәүләтләренең икътисади сәясәтенең төп юнәлешләре проектын раслый һәм аларның икътисади үсешен күзәтә. Ул милли үзәк банклардан һәм Европа үзәк банкыннан (ЕЦБ) торган һәм валюта берлегенең акча-кредит сәясәтен билгеләргә бердәнбер хокуклы булган үзәк банкларның Европа системасын (ЕСЦБ) булдыруны күздә тота. Икътисади һәм Валюта Берлеген төзү өч этапта алып барыла: - Беренче этапта (1990 елның икенче яртысы - 1993) бердәм эчке базар формалашу тәмамлана, әгъза илләрнең макроикътисади күрсәткечләрен конвергенцияләү механизмнары эшләнә һәм ЕС эчендә капитал хәрәкәте либеральләштерелә. - Икенче этапның (1994-1998) бурычына валюта берлегенең институциональ, административ һәм юридик базасын әзерләү керә. 1998 елның маенда Аурупа Үзәк банкы оештырыла, һәм Аурупа Советы 1999 елның гыйнварынан еврога беренче булып күчкән илләр исемлеген билгеләй. - Өченче этапта (1999-2002 еллар) ЕС илләре уртак икътисади һәм бердәм акча сәясәтенә күчәләр. 1999 елның 1 гыйнварыннан 11 ЕС иле евроны кулакчасыз әйләнешкә кертәләр. Акча-кредит сәясәтенең барлык төп инструментлары (ставкалар билгеләү, ачык базарда операцияләр үткәрү, акча билгеләре эмиссиясе) милли үзәк банклардан ЕҮБга күчә. 2002 елның 1 гыйнварыннан евро банкноталары һәм тәңкәләре әйләнә башлый. Милли акча билгеләренең һәм евроның параллель йөреше ике ай дәвам итә. 2002 елның 1 мартыннан Еврозона территориясендә бердәнбер законлы түләү чарасы булып бердәм Европа валютасы тора. Милли акча билгеләре бу рольне югалтә, гәрчә озак вакыт дәвамында вәкаләтле банклар аларны еврога алмашалар<ref>{{Cite web |url=http://www.edc-aes.ru/ru/union/archive/vipusk_26 |title=Европейский союз: Факты и комментарии. — Выпуск 26: Сентябрь—ноябрь 2001 г. |access-date=2014-05-16 |archive-date=2014-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140921135958/http://edc-aes.ru/ru/union/archive/vipusk_26 |url-status=live }}</ref>. == Әгъзалары == 1999 елда евро Аурупа Берлегенең Икътисади һәм Валюта Берлегендә параллель валюта буларак акчасыз әйләнешкә кертелә. 1999 елда Аурупа Берлегенең 15 иленең 11е Маастрихт критерийларына туры килә һәм 1999 елның 1 гыйнварында рәсми рәвештә евроны акчасыз әйләнешкә кертә һәм еврозона төзей. Греция бу критерийларга 2000 елда җавап бирә башлай һәм 2001 елның 1 гыйнварда кабул ителә, 2002 елның 1 гыйнварында реаль тәңкәләр һәм банкнотлар әйләнешкә кертелә, 2007 елның 1 гыйнварында Словения, 2007 елда Кипр һәм Мальта килешү процедурасын үтә һәм 2008 елның 1 гыйнварында кабул ителәләр, 2009 елның 1 гыйнварында Словакия, 2011 елның 1 гыйнварында Эстония, 2014 елның 1 гыйнварында Латвия һәм 2015 елның 1 гыйнварында Литва кушыла. 2022 елның 12 июлендә Аурупа Берлеге Советы Хорватиянең еврога күчүе өчен кирәкле соңгы өч хокукый актны кабул итә, бу Хорватиягә 2023 елның 1 гыйнварыннан 20 нче әгъза булырга мөмкинлек бирә. Бәяләр 2022 елның 5 сентябренән евро һәм куналарда күрсәтелә<ref>{{Cite web|title=Croatia to Display Prices Both in Kuna and Euro as of September 5|url=https://www.total-croatia-news.com/politics/59401-croatia-to-display-prices-both-in-kuna-and-euro-as-of-september-5|access-date=2022-02-06|website=www.total-croatia-news.com|lang=en-gb|archive-date=2022-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206135928/https://www.total-croatia-news.com/politics/59401-croatia-to-display-prices-both-in-kuna-and-euro-as-of-september-5|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Croatian Euro Coin Design Winners Officially Announced|url=https://www.total-croatia-news.com/politics/59956-croatian-euro-coin|access-date=2022-02-06|website=www.total-croatia-news.com|lang=en-gb|archive-date=2022-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206135930/https://www.total-croatia-news.com/politics/59956-croatian-euro-coin|url-status=live}}</ref>. {{Наднациональные европейские сущности|align = right|size = 540px}} {| class="wikitable sortable" !Ил !Кабул итә !Халкы ! class="unsortable" |Искәрмә |- |{{Байраклаштыру|Австрия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|8923507}} | |- |{{Байраклаштыру|Бельгия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|11521238}} | |- |{{Байраклаштыру|Болгария}} | align="center" |02026-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2026 | align="right" |{{Nts|6847402}} | |- |{{Байраклаштыру|Алмания}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|83019200}} | |- |{{Байраклаштыру|Греция}} | align="center" |02001-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2001 | align="right" |{{Nts|10340064}} | |- |{{Байраклаштыру|Ирландия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|5123236}} | |- |{{Байраклаштыру|Испания}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|47394223}} | |- |{{Байраклаштыру|Италия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|58983122}} |<small>[[Файл:Flag_of_Campione_d'Italia.svg|граница|22x22пкс]] [[Кампионе-д’Италия]]</small> |- |{{Байраклаштыру|Кипр}} | align="center" |02008-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2008 | align="right" |{{Nts|1229087}} |<small> [[Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте]]</small> |- |{{Байраклаштыру|Латвия}} | align="center" |02014-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2014 | align="right" |{{Nts|1873100}} | |- |{{Байраклаштыру|Литва}} | align="center" |02015-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2015 | align="right" |{{Nts|2797945}} | |- |{{Байраклаштыру|Люксембург}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|626108}} | |- |{{Байраклаштыру|Мальта}} | align="center" |02008-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2008 | align="right" |{{Nts|514564}} | |- |{{Байраклаштыру|Нидерландлар}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|17710600}} |<small>{{флагификация|ABW}}<ref>[[Аруба]] использует [[арубанский флорин]]. Она является частью Королевства Нидерланды, но не ЕС.</ref><br>{{Флагификация|Кюрасао}}<ref name="Caribbean guilder">В настоящее время использует [[нидерландский антильский гульден]], 1 января 2012 планировался переход на карибский гульден, который был отложен на неопределённое время.</ref><br>{{Флагификация|Синт-Мартен}}<ref name="Caribbean guilder" /><br>{{Flagicon|Netherlands}} [[Карибские Нидерланды]]<ref>1 января 2011 перешли на американский доллар с антильского гульдена.</ref></small> |- |{{Байраклаштыру|Португалия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|10347892}} | |- |{{Байраклаштыру|Словакия}} | align="center" |02009-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2009 | align="right" |{{Nts|5466965}} | |- |{{Байраклаштыру|Словения}} | align="center" |02007-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2007 | align="right" |{{Nts|2085556}} | |- |{{Байраклаштыру|Финляндия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|5550066}} | |- |{{Байраклаштыру|Франция}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|68084217}} |<small>{{NCL}}<br />{{PYF}} <br />{{WLF}}</small> |- |{{Байраклаштыру|Хорватия}} | align="center" |02023-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2023 | align="right" |{{Nts|4188853}} | |- |{{Байраклаштыру|Эстония}} | align="center" |02011-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2011 | align="right" |{{Nts|1331824}} | |- class="sortbottom" | colspan=2| {{Флаг|Евросоюз}} '''Еврозона''' | align="right" | 347 111 377 | |} [[Файл:Euro outside.svg|thumb|200px|{{legend|#003399|Еврозона әгъзалары}} {{legend|#46a43b|ERM II әгъзалары}} {{legend|#ffd617|Ирекле конвертацияләнә торган валюталы ЕС әгъзалары}} {{legend|#c39467|ЕС ка кермәгән һәм валютаны еврога бәйләмәгән илләр}} {{legend|#da2131|ЕС ка кермәгән һәм евроны кулланган илләр һәм территорияләр (Монако, Андорра, Сан-Марино, Ватикан-ЕС белән килешү буенча; Черногория, Косово, Акротири һәм Декелия-ЕС белән килешүдән башка)}} {{legend|#a050ff|ЕС ка кермәгән һәм валютаны еврога бәйли торган илләр}}]] Хәзерге вакытта еврозона составына 350 миллионнан артык халкы булган 21 ил керә. === Киңәйү мөмкинлеге === Европа Берлегенең евро кулланмаган илләре: * {{Байраклаштыру|Венгрия}} * {{Байраклаштыру|Дания}} * {{Байраклаштыру|Польша}} * {{Байраклаштыру|Румыния}} * {{Байраклаштыру|Чехия}} * {{Байраклаштыру|Швеция}} [[Дания]] гамәлдәге маастрихт килешүеннән аерым йомшарту ала. 2011 елда Дания Премьер-министры Ларс Раске Расмуссен илнең еврозонага кушылырга тиешлеге турында референдум үткәрү мәсьәләсен күтәрә<ref>{{cite web |url=http://news.euro-coins.info/2011/03/5888/ |title=В Дании вновь заговорили о переходе на евро |date=2011-03-04 |access-date=2012-06-01 |publisher=Euro-Coins.News |archive-url=https://www.webcitation.org/68i2Rikn1?url=http://news.euro-coins.info/2011/03/5888/ |archive-date=2012-06-26 }}</ref>. Ләкин ул уңышсыз тәмамлана, һәм яңа хөкүмәт әлегә мондый референдум үткәрергә җыенмый<ref>{{cite web |url=http://www.europeanvoice.com/article/2011/october/denmark-scraps-border-control-plans/72315.aspx |title=Denmark scraps border-control plans |date=2011-10-13 |access-date=2012-06-01 |lang=en |publisher=European Voice |archive-url=https://www.webcitation.org/68i2TTvpa?url=http://www.europeanvoice.com/article/2011/october/denmark-scraps-border-control-plans/72315.aspx |archive-date=2012-06-26 }}</ref>. 2011 елның 23 октябрендә Британия Премьер-министры Дэвид Кэмерон Британиянең еврозонага кушылу турындагы позициясе үзгәрешсез кала дип белдерде: еврога күчү булмаячак<ref>{{Cite web |url=http://news.mail.ru/politics/7142306/ |title=Великобритания не перейдет на евро, заявил Кэмерон — Новости Политики. Новости@Mail.ru |access-date=2011-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111111228/http://news.mail.ru/politics/7142306/ |archive-date=2012-01-11 |url-status=dead }}</ref>. 2026 елның 1 гыйнварында Болгария Еврозонага керә<ref>{{Cite web|url=https://polites.news/1106.html|title=Болгария присоединилась к еврозоне на фоне общественных дебатов {{!}} Polites News|lang=ru|first=Алина|last=Рахимова|website=Polites News – свежие новости Азии, мировой политики, бизнеса и IT|date=2026-01-01|access-date=2026-01-01}}</ref>. == Европа Берлеге чикләреннән тыш куллану == === Килешү белән === {| class="wikitable" align="left" style="margin-right:1em" ! Ил ! Кабул итә ! Килешү ! Халык |- | {{Флагификация|Ватикан}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 800 |- | {{Флагификация|Монако}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 32 671 |- | {{Флагификация|Сан-Марино}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 29 615 |- | {{Флагификация|Сен-Пьер и Микелон}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 6 125 |- | {{Флагификация|Майотта}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 186 452 |- | {{Флагификация|Андорра}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 | 1 апрель 2012 |align="right"| 82 000 |} Европа Берлеге (ЕБ) чикләреннән тыш урнашкан берничә ил евроны үз валютасы буларак кабул итте. Еврозонага формаль рәвештә кушылу, үз тәңкәләрен сугу хокукы да кертеп, акча килешүе төзүне шарт итә. Мондый килешү [[Ватикан]], [[Монако]], [[Сан-Марино]] һәм [[Андорра|Андорра]] белән төзелгән иде. Рәсми рәвештә Ватикан һәм Сан-Мариноның Италия лирасына тиңләштерелгән үз валюталары булган (Ватикан лирасы һәм сан-Марин лирасы), ә Монако Француз франкына 1:1 нисбәтендә булган монак франкын кулланган<ref name="agreements">{{cite web |url=http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l25040.htm |title=Agreements on monetary relations (Monaco, San Marino, the Vatican and Andorra) |date=2004-09-30 |access-date=2006-09-12 |lang=en |publisher=European Communities |archive-url=https://www.webcitation.org/65iNaeuxe?url=http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l25040.htm |archive-date=2012-02-25 }}</ref><ref name="agreements 2">[http://www.imf.org/external/Pubs/FT/fandd/1998/12/green.htm Евро за пределами еврозоны] {{Wayback|url=http://www.imf.org/external/Pubs/FT/fandd/1998/12/green.htm |date=20080724063503 }}.</ref>. Италия һәм Франция Европа Берлегенә кергәннән соң һәм евроны акчалата әйләнешкә керткәннән соң, бу илләр Европа Берлеге белән чикләнгән күләмдә евро тәңкәләрен кулланырга һәм сугарга мөмкинлек бирә торган килешүләр төзей (милли ягында үз милли символлары белән), алар бөтен еврозонада гамәлдә. 2002 елда Андорра еврога берьяклы тәртиптә, Европа Берлеге белән килешүдән башка күчә. Андоррада еврога рәсми статус бирү турында сөйләшүләр 2003 елдан алып барыла. Алар банк конфиденциальлегенең югары дәрәҗәсе һәм илнең салым оазисы статусы аркасында күп тапкырлар тукталып тора<ref>{{cite web |url=http://www.andorra-intern.com/news_2006/andorraeuros.htm |title=Andorranische Euros nicht zu jedem Preis |date=2006-11-15 |access-date=2007-01-03 |author=Boldt, Hans H. and Sant Julià de Lòria |lang=de |publisher=Andorra-Intern |archive-url=https://www.webcitation.org/65iNbA9t3?url=http://www.andorra-intern.com/news_2006/andorraeuros.htm |archive-date=2012-02-25 }}</ref>. Акча-кредит килешүе, ниһаять, 2011 елның февралендә ике як тарафыннан да килештерелә һәм 2011 елның 30 июнендә имзалана<ref>{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2011:369:0001:0013:EN:PDF|title=Monetary agreement between the European Union and the Principality of Andorra|date=2011-12-17|access-date=2012-06-01|lang=en|publisher=eur-lex.europa.eu|archive-url=https://www.webcitation.org/68i2UZgim?url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2011:369:0001:0013:EN:PDF|archive-date=2012-06-26|url-status=dead}}</ref>. 2012 елның 1 апрелендә евро Андорраның рәсми валютасы була. Шулай ук дәүләт 2013 елның 1 июненнән үз милли ягы белән 2 млн. 342 мең экземплярга кадәр тираж белән евро тәңкәләрен чыгару хокукы ала<ref>{{cite web |url=http://news.euro-coins.info/2011/07/6866/ |title=Монетам евро Андорры — быть! |date=2011-07-03 |access-date=2012-07-01 |publisher=Euro-Coins.News |archive-url=https://www.webcitation.org/68i2V8Veh?url=http://news.euro-coins.info/2011/07/6866/ |archive-date=2012-06-26 }}</ref>. Шулай ук килешүләр Франциянең ике диңгез арты территориясе белән дә төзелә. Болар - Канада һәм Һинд океанындагы Майотта ярлары буендагы Сен-Пьер һәм Микелон. Алар Евросоюздан читтә урнашкан, аларга евроны үз валютасы сыйфатында кулланырга рөхсәт ителә. Шуңа да карамастан, аларга акча билгеләрен үзләренә чыгарырга рөхсәт итмәгәннәр<ref name="agreements 2"/>. === Килешүсез === {| class="wikitable" align="left" style="margin-right:1em" !Ил/Территория ! Кабул ителде ! Килешү ! халык саны |- |{{Байраклаштыру|Косово}} | align="center" | 1999 елның 1 гыйнвары | әгъзалык | align="right" | 2,200,000 |- |{{Байраклаштыру|Черногория}} | align="center" | 1999 елның 1 гыйнвары | әгъзалык | align="right" | 684,736 |- |{{Байрак1|Великобритания}} [[Акротири һәм Декелия]] | align="center" | 2008 елның 1 гыйнвары | Юк | align="right" | 14,500 |- |} Евро чыгу мизгеленнән евроны кулланган Черногория һәм Косово элегрәк Алмания маркаларын кулланганнар, шул рәвешле алынма маркадан файдаланып, көнбатыш ярдәмен алганнар. Алар марка алыштырылгач еврога күчәләр, ләкин Европа Үзәк банкы белән килешүләре булмай, илнең инде йөри торган евродан гына бәйлелеген өстен күрәләр<ref name="IHT use07">[https://web.archive.org/web/20070104055657/http://www.iht.com/articles/2007/01/01/business/euro.php Евро используется в официальных торгах нациями не из еврозоны] [[International Herald Tribune]] (01.01.2007)</ref>. [[Косово Җөмһүрияте|Косово]] шулай ук сепаратистлар контролендә булмаган өлкәләрдә Серб динарларыннан файдалана<ref>[http://ec.europa.eu/enlargement/serbia/kosovo/economic_profile_en.htm Косово — экономический профиль] {{Wayback|url=http://ec.europa.eu/enlargement/serbia/kosovo/economic_profile_en.htm |date=20080217051818 }}{{ref|en}}</ref>. Кипрда евро кабул ителгәннән соң, элек Кипр фунтын кулланган бәйсез Акротири һәм Декелия төбәкләре дә евро кабул итәләр.Бу өлкәләр Берләшкән Корольлекнең бер өлеше булып торалар, ләкин Евросоюздан читтә хәрби юрисдикция астында торалар. Шуңа да карамастан, аларның кануннары, валютаны да кертеп, [[Кипр Республикасы|Кипр Республикасына]] һәм анда кабул ителгән еврога йөз тота<ref>Theodoulou, Michael (27.12.2007 [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3097521.ece Euro reaches field that is for ever England] {{Wayback|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3097521.ece |date=20110814104634 }}, Times Online</ref> == Аңлатмалар == {{комментарийҙар}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://www.ecb.europa.eu/ Сайт Европейского центрального банка] Ҡалып:Европейский союз в темах Ҡалып:Евро Ҡалып:Коллективные валюты [[Төркем:Евро]] [[Төркем:Әлифба буенча оешмалар]] [[Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр]] eygj6xhqufkuq4ov74zhvfacw2f9hjd 5839223 5839220 2026-05-03T16:58:47Z Таңһылыу 21598 5839223 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Еврозона''' - рәсми валютасы [[евро]] булган [[Европа Берлеге|Европа Берлегенең]] 21 [[Ил|илен]] берләштергән [[Valüta|валюта]] зонасы, һәм шулай итеп, Европа Берлегенең икътисади һәм Валюта Берлеге сәясәтен тулысынча гамәлгә ашыра. Хәзерге вакытта Еврозона илләре - [[Словения]] [[Финляндия]], [[Австрия]], [[Бельгия]], [[Болгария]], [[Алмания|Германия]], [[Греция]], [[Ирландия]], [[Испания]], [[Италия]], [[Кипр Республикасы]], [[Латвия]], [[Литва]], [[Люксембург]], [[Мальта]], [[Нидерланд|Нидерландлар]], [[Португалия]] [[Эстония|,]] [[Франция]], [[Хорватия]] [[Словакия]], [[Словения]], [[Финляндия]] һәм [[Эстония]]. . Евро шулай ук евроны валюта килешүе буенча куллана торган тагын дүрт дәүләтнең һәм Европа Берлегенең сигез махсус территориясенең милли валютасы булып тора. Шуңа да карамастан, еврозонада катнашучылардан аермалы буларак, әлеге илләр Европа Үзәк Банкының акча-кредит сәясәтенә йогынты ясый алмый һәм үз вәкилләрен аның җитәкче органнарына җибәрә алмый. Моннан тыш, евро Европа Берлеге белән килешүдән башка Черногория һәм Косовода кулланыла. Европа Валюта Берлеге 1999 елның 1 гыйнварыннан, бердәм Европа валютасы - евро кертелгәннән соң гамәлдә. Ул дөньяда икътисади интеграциянең дүртенче этабына кергән беренче һәм әлегә бердәнбер төбәк берлеге (ирекле сәүдә зонасы, таможня берлеге һәм уртак базардан соң). Еврозона илләре Европа Үзәк банкына акча сәясәте өлкәсендәге барлык вәкаләтләрне, шул исәптән валюта чыгару күләме һәм төп процент ставкасы дәрәҗәсе буенча вәкаләтләрне тапшыралар. == Барлыкка килү тарихы == Европа Берлегенең Икътисади һәм Валюта Берлеге төзелгәнче, Европада акча хезмәттәшлегенең төрле формалары кулланылган. 1951 елда 17 [[Көнбатыш Аурупа]] иле үз валюталарының конвертацияләнүен торгызу максатыннан Европа Түләү Берлеген төзөй, ул 1958 елда гамәлгә ашырыла. 1964 елда СЭВ илләре үзара сәүдә буенча исәп-хисапларны гамәлгә ашыру өчен күчермә сумны куллана башлайлар. 1973 елда ЕЭС илләре «валюта еланы» — валюта коридоры булдыралар, аның кысаларында аларның акча берәмлекләре долларга һәм бер-берсенә карата тирбәлгән. 1979 елда ЕЭСта Европа валюта системасы булдырыла, ул валютаның күмәк йөзү механизмын Аурупа исәп—хисап берәмлеге-ЭКЮ белән берләштерә. ЭВС (Икътисадый һәм валюта берлеге) тарихы 1988 елда Аурупа Комиссиясе Президенты [[Делор Жак|Жак Делор]] җитәкчелегендәге эшче төркем тарафыннан әзерләнгән «Делор доклады» документыннан башлана. Төркем Аурупа Берлеге илләренә Аурупа Икътисади Берлеге эчендә капитал хәрәкәтенә чикләүләрне тулысынча бетерергә, финанс базарларын берләштерергә һәм аннары бердәм валютага күчәргә кирәк дигән нәтиҗәгә килә. 1990 елның 1 июленнән башлап, Икътисади Берләшмә илләре бу программаны гамәлгә ашыра башладылар. Рәсми рәвештә, ул февраль аенда имзаланган Аурупа Берлеге турындагы килешү белән раслана. Ул рәсми рәвештә Икътисади һәм Валюта Берлеген булдыру һәм бердәм валюта кертү максатын игълан итә. Килешү Аурупа Советы әгъзасы дәүләтләренең икътисади сәясәтенең төп юнәлешләре проектын раслый һәм аларның икътисади үсешен күзәтә. Ул милли үзәк банклардан һәм Европа үзәк банкыннан (ЕЦБ) торган һәм валюта берлегенең акча-кредит сәясәтен билгеләргә бердәнбер хокуклы булган үзәк банкларның Европа системасын (ЕСЦБ) булдыруны күздә тота. Икътисади һәм Валюта Берлеген төзү өч этапта алып барыла: - Беренче этапта (1990 елның икенче яртысы - 1993) бердәм эчке базар формалашу тәмамлана, әгъза илләрнең макроикътисади күрсәткечләрен конвергенцияләү механизмнары эшләнә һәм ЕС эчендә капитал хәрәкәте либеральләштерелә. - Икенче этапның (1994-1998) бурычына валюта берлегенең институциональ, административ һәм юридик базасын әзерләү керә. 1998 елның маенда Аурупа Үзәк банкы оештырыла, һәм Аурупа Советы 1999 елның гыйнварынан еврога беренче булып күчкән илләр исемлеген билгеләй. - Өченче этапта (1999-2002 еллар) ЕС илләре уртак икътисади һәм бердәм акча сәясәтенә күчәләр. 1999 елның 1 гыйнварыннан 11 ЕС иле евроны кулакчасыз әйләнешкә кертәләр. Акча-кредит сәясәтенең барлык төп инструментлары (ставкалар билгеләү, ачык базарда операцияләр үткәрү, акча билгеләре эмиссиясе) милли үзәк банклардан ЕҮБга күчә. 2002 елның 1 гыйнварыннан евро банкноталары һәм тәңкәләре әйләнә башлый. Милли акча билгеләренең һәм евроның параллель йөреше ике ай дәвам итә. 2002 елның 1 мартыннан Еврозона территориясендә бердәнбер законлы түләү чарасы булып бердәм Европа валютасы тора. Милли акча билгеләре бу рольне югалтә, гәрчә озак вакыт дәвамында вәкаләтле банклар аларны еврога алмашалар<ref>{{Cite web |url=http://www.edc-aes.ru/ru/union/archive/vipusk_26 |title=Европейский союз: Факты и комментарии. — Выпуск 26: Сентябрь—ноябрь 2001 г. |access-date=2014-05-16 |archive-date=2014-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140921135958/http://edc-aes.ru/ru/union/archive/vipusk_26 |url-status=live }}</ref>. == Әгъзалары == 1999 елда евро Аурупа Берлегенең Икътисади һәм Валюта Берлегендә параллель валюта буларак акчасыз әйләнешкә кертелә. 1999 елда Аурупа Берлегенең 15 иленең 11е Маастрихт критерийларына туры килә һәм 1999 елның 1 гыйнварында рәсми рәвештә евроны акчасыз әйләнешкә кертә һәм еврозона төзей. Греция бу критерийларга 2000 елда җавап бирә башлай һәм 2001 елның 1 гыйнварда кабул ителә, 2002 елның 1 гыйнварында реаль тәңкәләр һәм банкнотлар әйләнешкә кертелә, 2007 елның 1 гыйнварында Словения, 2007 елда Кипр һәм Мальта килешү процедурасын үтә һәм 2008 елның 1 гыйнварында кабул ителәләр, 2009 елның 1 гыйнварында Словакия, 2011 елның 1 гыйнварында Эстония, 2014 елның 1 гыйнварында Латвия һәм 2015 елның 1 гыйнварында Литва кушыла. 2022 елның 12 июлендә Аурупа Берлеге Советы Хорватиянең еврога күчүе өчен кирәкле соңгы өч хокукый актны кабул итә, бу Хорватиягә 2023 елның 1 гыйнварыннан 20 нче әгъза булырга мөмкинлек бирә. Бәяләр 2022 елның 5 сентябренән евро һәм куналарда күрсәтелә<ref>{{Cite web|title=Croatia to Display Prices Both in Kuna and Euro as of September 5|url=https://www.total-croatia-news.com/politics/59401-croatia-to-display-prices-both-in-kuna-and-euro-as-of-september-5|access-date=2022-02-06|website=www.total-croatia-news.com|lang=en-gb|archive-date=2022-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206135928/https://www.total-croatia-news.com/politics/59401-croatia-to-display-prices-both-in-kuna-and-euro-as-of-september-5|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Croatian Euro Coin Design Winners Officially Announced|url=https://www.total-croatia-news.com/politics/59956-croatian-euro-coin|access-date=2022-02-06|website=www.total-croatia-news.com|lang=en-gb|archive-date=2022-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206135930/https://www.total-croatia-news.com/politics/59956-croatian-euro-coin|url-status=live}}</ref>. {{Наднациональные европейские сущности|align = right|size = 540px}} {| class="wikitable sortable" !Ил !Кабул итә !Халкы ! class="unsortable" |Искәрмә |- |{{Байраклаштыру|Австрия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|8923507}} | |- |{{Байраклаштыру|Бельгия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|11521238}} | |- |{{Байраклаштыру|Болгария}} | align="center" |02026-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2026 | align="right" |{{Nts|6847402}} | |- |{{Байраклаштыру|Алмания}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|83019200}} | |- |{{Байраклаштыру|Греция}} | align="center" |02001-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2001 | align="right" |{{Nts|10340064}} | |- |{{Байраклаштыру|Ирландия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|5123236}} | |- |{{Байраклаштыру|Испания}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|47394223}} | |- |{{Байраклаштыру|Италия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|58983122}} |<small>[[Файл:Flag_of_Campione_d'Italia.svg|граница|22x22пкс]] [[Кампионе-д’Италия]]</small> |- |{{Байраклаштыру|Кипр}} | align="center" |02008-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2008 | align="right" |{{Nts|1229087}} |<small> [[Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте]]</small> |- |{{Байраклаштыру|Латвия}} | align="center" |02014-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2014 | align="right" |{{Nts|1873100}} | |- |{{Байраклаштыру|Литва}} | align="center" |02015-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2015 | align="right" |{{Nts|2797945}} | |- |{{Байраклаштыру|Люксембург}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|626108}} | |- |{{Байраклаштыру|Мальта}} | align="center" |02008-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2008 | align="right" |{{Nts|514564}} | |- |{{Байраклаштыру|Нидерландлар}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|17710600}} |<small>{{флагификация|ABW}}<ref>[[Аруба]] использует [[арубанский флорин]]. Она является частью Королевства Нидерланды, но не ЕС.</ref><br>{{Флагификация|Кюрасао}}<ref name="Caribbean guilder">В настоящее время использует [[нидерландский антильский гульден]], 1 января 2012 планировался переход на карибский гульден, который был отложен на неопределённое время.</ref><br>{{Флагификация|Синт-Мартен}}<ref name="Caribbean guilder" /><br>{{Flagicon|Netherlands}} [[Карибские Нидерланды]]<ref>1 января 2011 перешли на американский доллар с антильского гульдена.</ref></small> |- |{{Байраклаштыру|Португалия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|10347892}} | |- |{{Байраклаштыру|Словакия}} | align="center" |02009-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2009 | align="right" |{{Nts|5466965}} | |- |{{Байраклаштыру|Словения}} | align="center" |02007-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2007 | align="right" |{{Nts|2085556}} | |- |{{Байраклаштыру|Финляндия}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|5550066}} | |- |{{Байраклаштыру|Франция}} | align="center" |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999 | align="right" |{{Nts|68084217}} |<small>{{NCL}}<br />{{PYF}} <br />{{WLF}}</small> |- |{{Байраклаштыру|Хорватия}} | align="center" |02023-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2023 | align="right" |{{Nts|4188853}} | |- |{{Байраклаштыру|Эстония}} | align="center" |02011-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2011 | align="right" |{{Nts|1331824}} | |- class="sortbottom" | colspan=2| {{Флаг|Евросоюз}} '''Еврозона''' | align="right" | 347 111 377 | |} [[Файл:Euro outside.svg|thumb|200px|{{legend|#003399|Еврозона әгъзалары}} {{legend|#46a43b|ERM II әгъзалары}} {{legend|#ffd617|Ирекле конвертацияләнә торган валюталы ЕС әгъзалары}} {{legend|#c39467|ЕС ка кермәгән һәм валютаны еврога бәйләмәгән илләр}} {{legend|#da2131|ЕС ка кермәгән һәм евроны кулланган илләр һәм территорияләр (Монако, Андорра, Сан-Марино, Ватикан-ЕС белән килешү буенча; Черногория, Косово, Акротири һәм Декелия-ЕС белән килешүдән башка)}} {{legend|#a050ff|ЕС ка кермәгән һәм валютаны еврога бәйли торган илләр}}]] Хәзерге вакытта еврозона составына 350 миллионнан артык халкы булган 21 ил керә. === Киңәйү мөмкинлеге === Европа Берлегенең евро кулланмаган илләре: * {{Байраклаштыру|Венгрия}} * {{Байраклаштыру|Дания}} * {{Байраклаштыру|Польша}} * {{Байраклаштыру|Румыния}} * {{Байраклаштыру|Чехия}} * {{Байраклаштыру|Швеция}} [[Дания]] гамәлдәге маастрихт килешүеннән аерым йомшарту ала. 2011 елда Дания Премьер-министры Ларс Раске Расмуссен илнең еврозонага кушылырга тиешлеге турында референдум үткәрү мәсьәләсен күтәрә<ref>{{cite web |url=http://news.euro-coins.info/2011/03/5888/ |title=В Дании вновь заговорили о переходе на евро |date=2011-03-04 |access-date=2012-06-01 |publisher=Euro-Coins.News |archive-url=https://www.webcitation.org/68i2Rikn1?url=http://news.euro-coins.info/2011/03/5888/ |archive-date=2012-06-26 }}</ref>. Ләкин ул уңышсыз тәмамлана, һәм яңа хөкүмәт әлегә мондый референдум үткәрергә җыенмый<ref>{{cite web |url=http://www.europeanvoice.com/article/2011/october/denmark-scraps-border-control-plans/72315.aspx |title=Denmark scraps border-control plans |date=2011-10-13 |access-date=2012-06-01 |lang=en |publisher=European Voice |archive-url=https://www.webcitation.org/68i2TTvpa?url=http://www.europeanvoice.com/article/2011/october/denmark-scraps-border-control-plans/72315.aspx |archive-date=2012-06-26 }}</ref>. 2011 елның 23 октябрендә Британия Премьер-министры Дэвид Кэмерон Британиянең еврозонага кушылу турындагы позициясе үзгәрешсез кала дип белдерде: еврога күчү булмаячак<ref>{{Cite web |url=http://news.mail.ru/politics/7142306/ |title=Великобритания не перейдет на евро, заявил Кэмерон — Новости Политики. Новости@Mail.ru |access-date=2011-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111111228/http://news.mail.ru/politics/7142306/ |archive-date=2012-01-11 |url-status=dead }}</ref>. 2026 елның 1 гыйнварында Болгария Еврозонага керә<ref>{{Cite web|url=https://polites.news/1106.html|title=Болгария присоединилась к еврозоне на фоне общественных дебатов {{!}} Polites News|lang=ru|first=Алина|last=Рахимова|website=Polites News – свежие новости Азии, мировой политики, бизнеса и IT|date=2026-01-01|access-date=2026-01-01}}</ref>. == Европа Берлеге чикләреннән тыш куллану == === Килешү белән === {| class="wikitable" align="left" style="margin-right:1em" ! Ил ! Кабул итә ! Килешү ! Халык |- | {{Флагификация|Ватикан}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 800 |- | {{Флагификация|Монако}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 32 671 |- | {{Флагификация|Сан-Марино}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 29 615 |- | {{Флагификация|Сен-Пьер и Микелон}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 6 125 |- | {{Флагификация|Майотта}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 |align="center"| 31 декабрь 1998 |align="right"| 186 452 |- | {{Флагификация|Андорра}} |align="center"| 1 гыйнвар 1999 | 1 апрель 2012 |align="right"| 82 000 |} Европа Берлеге (ЕБ) чикләреннән тыш урнашкан берничә ил евроны үз валютасы буларак кабул итте. Еврозонага формаль рәвештә кушылу, үз тәңкәләрен сугу хокукы да кертеп, акча килешүе төзүне шарт итә. Мондый килешү [[Ватикан]], [[Монако]], [[Сан-Марино]] һәм [[Андорра|Андорра]] белән төзелгән иде. Рәсми рәвештә Ватикан һәм Сан-Мариноның Италия лирасына тиңләштерелгән үз валюталары булган (Ватикан лирасы һәм сан-Марин лирасы), ә Монако Француз франкына 1:1 нисбәтендә булган монак франкын кулланган<ref name="agreements">{{cite web |url=http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l25040.htm |title=Agreements on monetary relations (Monaco, San Marino, the Vatican and Andorra) |date=2004-09-30 |access-date=2006-09-12 |lang=en |publisher=European Communities |archive-url=https://www.webcitation.org/65iNaeuxe?url=http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l25040.htm |archive-date=2012-02-25 }}</ref><ref name="agreements 2">[http://www.imf.org/external/Pubs/FT/fandd/1998/12/green.htm Евро за пределами еврозоны] {{Wayback|url=http://www.imf.org/external/Pubs/FT/fandd/1998/12/green.htm |date=20080724063503 }}.</ref>. Италия һәм Франция Европа Берлегенә кергәннән соң һәм евроны акчалата әйләнешкә керткәннән соң, бу илләр Европа Берлеге белән чикләнгән күләмдә евро тәңкәләрен кулланырга һәм сугарга мөмкинлек бирә торган килешүләр төзей (милли ягында үз милли символлары белән), алар бөтен еврозонада гамәлдә. 2002 елда Андорра еврога берьяклы тәртиптә, Европа Берлеге белән килешүдән башка күчә. Андоррада еврога рәсми статус бирү турында сөйләшүләр 2003 елдан алып барыла. Алар банк конфиденциальлегенең югары дәрәҗәсе һәм илнең салым оазисы статусы аркасында күп тапкырлар тукталып тора<ref>{{cite web |url=http://www.andorra-intern.com/news_2006/andorraeuros.htm |title=Andorranische Euros nicht zu jedem Preis |date=2006-11-15 |access-date=2007-01-03 |author=Boldt, Hans H. and Sant Julià de Lòria |lang=de |publisher=Andorra-Intern |archive-url=https://www.webcitation.org/65iNbA9t3?url=http://www.andorra-intern.com/news_2006/andorraeuros.htm |archive-date=2012-02-25 }}</ref>. Акча-кредит килешүе, ниһаять, 2011 елның февралендә ике як тарафыннан да килештерелә һәм 2011 елның 30 июнендә имзалана<ref>{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2011:369:0001:0013:EN:PDF|title=Monetary agreement between the European Union and the Principality of Andorra|date=2011-12-17|access-date=2012-06-01|lang=en|publisher=eur-lex.europa.eu|archive-url=https://www.webcitation.org/68i2UZgim?url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2011:369:0001:0013:EN:PDF|archive-date=2012-06-26|url-status=dead}}</ref>. 2012 елның 1 апрелендә евро Андорраның рәсми валютасы була. Шулай ук дәүләт 2013 елның 1 июненнән үз милли ягы белән 2 млн. 342 мең экземплярга кадәр тираж белән евро тәңкәләрен чыгару хокукы ала<ref>{{cite web |url=http://news.euro-coins.info/2011/07/6866/ |title=Монетам евро Андорры — быть! |date=2011-07-03 |access-date=2012-07-01 |publisher=Euro-Coins.News |archive-url=https://www.webcitation.org/68i2V8Veh?url=http://news.euro-coins.info/2011/07/6866/ |archive-date=2012-06-26 }}</ref>. Шулай ук килешүләр Франциянең ике диңгез арты территориясе белән дә төзелә. Болар - Канада һәм Һинд океанындагы Майотта ярлары буендагы Сен-Пьер һәм Микелон. Алар Евросоюздан читтә урнашкан, аларга евроны үз валютасы сыйфатында кулланырга рөхсәт ителә. Шуңа да карамастан, аларга акча билгеләрен үзләренә чыгарырга рөхсәт итмәгәннәр<ref name="agreements 2"/>. === Килешүсез === {| class="wikitable" align="left" style="margin-right:1em" !Ил/Территория ! Кабул ителде ! Килешү ! халык саны |- |{{Байраклаштыру|Косово}} | align="center" | 1999 елның 1 гыйнвары | әгъзалык | align="right" | 2,200,000 |- |{{Байраклаштыру|Черногория}} | align="center" | 1999 елның 1 гыйнвары | әгъзалык | align="right" | 684,736 |- |{{Байрак1|Великобритания}} [[Акротири һәм Декелия]] | align="center" | 2008 елның 1 гыйнвары | Юк | align="right" | 14,500 |- |} Евро чыгу мизгеленнән евроны кулланган Черногория һәм Косово элегрәк Алмания маркаларын кулланганнар, шул рәвешле алынма маркадан файдаланып, көнбатыш ярдәмен алганнар. Алар марка алыштырылгач еврога күчәләр, ләкин Европа Үзәк банкы белән килешүләре булмай, илнең инде йөри торган евродан гына бәйлелеген өстен күрәләр<ref name="IHT use07">[https://web.archive.org/web/20070104055657/http://www.iht.com/articles/2007/01/01/business/euro.php Евро используется в официальных торгах нациями не из еврозоны] [[International Herald Tribune]] (01.01.2007)</ref>. [[Косово Җөмһүрияте|Косово]] шулай ук сепаратистлар контролендә булмаган өлкәләрдә Серб динарларыннан файдалана<ref>[http://ec.europa.eu/enlargement/serbia/kosovo/economic_profile_en.htm Косово — экономический профиль] {{Wayback|url=http://ec.europa.eu/enlargement/serbia/kosovo/economic_profile_en.htm |date=20080217051818 }}{{ref|en}}</ref>. Кипрда евро кабул ителгәннән соң, элек Кипр фунтын кулланган бәйсез Акротири һәм Декелия төбәкләре дә евро кабул итәләр.Бу өлкәләр Берләшкән Корольлекнең бер өлеше булып торалар, ләкин Евросоюздан читтә хәрби юрисдикция астында торалар. Шуңа да карамастан, аларның кануннары, валютаны да кертеп, [[Кипр Республикасы|Кипр Республикасына]] һәм анда кабул ителгән еврога йөз тота<ref>Theodoulou, Michael (27.12.2007 [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3097521.ece Euro reaches field that is for ever England] {{Wayback|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3097521.ece |date=20110814104634 }}, Times Online</ref> == Еврозонаны киңәйтү хроникасы == {| class="wikitable" style="text-align:right; font-size:90%" width="100%" ! rowspan="2"| Дәүләт / Территория ! colspan="13" | Үз валютасы һәм аны алмаштыру датасы ! rowspan="2"| Гомуми валюта |- ! 1991 елга кадәр ! 1991—1997 ! 1998 ! 1999—2001 ! colspan="5"| 2002—2011 ! 2014 ! 2015 ! 2023 !2026 |- | width="24%"| | width="14%"| | width="18%"| | width="16%"| | width="8%"| | width="2%"| | width="2%"| | width="2%"| | width="2%"| | width="2%"| | width="2%"| | width="2%"| | width="4%"| | |- | align="center"| {{Флаг|Европа Берлеге}} [[Европа валюта кооперациясе фонды]] | colspan="3"| → [[ЭКЮ|экю]] (1999, январь) | align="center" style="background:#FAFAD2" rowspan="27"| | align="center" style="background:#EEE8AA" rowspan="28"|[[Евро|€]]<br>↓ | align="center" style="background:#EEE8AA" rowspan="29"|[[Евро|€]]<br>↓ | align="center" style="background:#EEE8AA" rowspan="30"|[[Евро|€]]<br>↓ | align="center" style="background:#EEE8AA" rowspan="32"|[[Евро|€]]<br>↓ | align="center" style="background:#EEE8AA" rowspan="33"|[[Евро|€]]<br>↓ | align="center" style="background:#EEE8AA" rowspan="34"|[[Евро|€]]<br>↓ | align="center" style="background:#EEE8AA" rowspan="35"|[[Евро|€]]<br>↓ | align="center" style="background:#EEE8AA" rowspan="36"|[[Евро|€]]<br>↓ | rowspan="37" align="center" style="background:#EEE8AA" |[[Евро|€]]<br>↓ | rowspan="38" align="center" style="background:#EEE8AA" |[[Евро|€]]<br>↓ |- | align="center"| {{Флагификация|Австрия}} | colspan="4"| → [[австрийский шиллинг|Австрия шиллингы]] (2002, март) |- | align="center"| {{Флагификация|Бельгия}} | rowspan="2"| → [[конвертируемый франк]]<br>[[финанс франкы]] (1990, март) | colspan="3"| [[Бельгия франкы]] (2002, март) |- | align="center"| {{Флагификация|Люксембург}} | colspan="3"| [[люксембург франкы]] (2002, март) |- | align="center"| {{Флагификация|Алмания}} | → [[немецкая марка]] | colspan="3" rowspan="2"| [[Алман маркасы]] (2002, март) |- | align="center"| {{Флагификация|ГДР}} ([[Алмания]] составына керде) | → [[ГДР маркасы]] (1990, сентябрь) |- | align="center"| {{Флагификация|Греция}} | colspan="4"| → [[грек драхмасы]] (2002, март) |- | align="center"| {{Флагификация|Ирландия}} | colspan="4"| → [[ирланд фунты]] (2002, март) |- | align="center"| {{Флагификация|Испания}} | → [[Испан песетасы]] (1981) | [[конвертируемая песета]] (1994, декабрь) | colspan="2"| [[Испан песетасы]] (2002, март) |- | align="center"| {{Флагификация|Италия}} | colspan="4" rowspan="3"| → [[Италия лирасы]] (2002, март) |- | align="center"| {{Флагификация|Ватикан}}<ref group="e" name="Lira">Помимо [[итальянская лира|итальянской лиры]] на территории [[Сан-Марино]] и [[Ватикан]]а использовались [[сан-маринская лира|сан-маринская]] и [[ватиканская лира|ватиканская]] лиры, [[Список национальных валют, не включённых в стандарт ISO 4217|не включённые]] в стандарт [[ISO 4217]]</ref> |- | align="center"| {{Флагификация|Сан-Марино}}<ref group="e" name="Lira" /> |- | align="center"| {{Флагификация|Нидерландтар}} | colspan="4"| → [[Нидерланд гульдены]] (2002, март) |- | align="center"| {{Флагификация|Португалия}} | colspan="4"| → [[Португалия эскудосы]] (2002, март) |- | align="center"| {{Флагификация|Финляндия}} | colspan="4" rowspan="2"| → [[Финляндия маркасы]] (2002, март) |- | align="center"| {{Флагификация|Аланд утраулары}} |- | align="center"| {{Флагификация|Франция}} | colspan="4" rowspan="11"| → [[Француз франкы]] (2002, март) |- | align="center"| {{Флагификация|Гваделупа}} |- | align="center"| {{Флагификация|Майотта}} |- | align="center"| {{Флагификация|Мартиника}} |- | align="center"| {{Флагификация|Монако}}<ref group="e">Помимо [[французский франк|французского франка]] на территории [[Монако]] использовался [[монегасский франк|монегасский (монакский) франк]], [[Список национальных валют, не включённых в стандарт ISO 4217|не включённый]] в стандарт [[ISO 4217]]</ref> |- | align="center"| {{Флагификация|Реюньон}} |- | align="center"| {{Флаг Франции}} [[Сен-Бартелеми (заморское сообщество)|Сен-Бартелеми]] |- | align="center"| {{Флагификация|Сен-Пьер һәм Микелон}} |- | align="center"| [[Файл:Flag of Saint-Martin (local).svg|22px]] [[Сен-Мартен (Франция)|Сен-Мартен]] |- | align="center"| {{Флагификация|Француз Гвианасы}} |- | align="center"| {{Флагификация|Француз Көньяк һәм Антарктика территорияләре}} |- | align="center"| {{Флагификация|Черногория}}<ref group="e" name="dF">Использование евро [[де-факто]], но не [[де-юре]]</ref> (2002, март) | → [[югославский динар|Яңа динар]] (1990, гыйнвар) | [[Югославия динары]] (1995, ноябрь) | [[Югославия динары]] (1999, гыйнвар) | [[Алман маркасы]] (2002, март) |- | align="center"| {{Флагификация|Андорра}} | colspan="5"| → [[Андорра песетасы]] (2003, июль) |- | align="center"| {{Флагификация|Словения}} | → [[Югославский динар|Яңа динар]] (1990, гыйнвар) | [[Югославия динары]] (1991, октябрь) | colspan="4"| [[Словен толары]] (2007, гыйнвар) |- | align="center"| {{Флагификация|Кипр}} | colspan="7"| → [[Кипр фунты]] (2008, гыйнвар) |- | align="center"| {{Флагификация|Мальта}} | → [[Мальта фунты]] (1983, июнь) | colspan="6"| [[Мальта лирасы]] (2008, гыйнвар) |- | align="center"| {{Флагификация|Словакия}} | colspan="2"| → [[Чехословакия кронасы]] (1993) | colspan="6"| [[Словак кронасы]] (2009, гыйнвар) |- | align="center"| {{Флагификация|Эстония}} | colspan="2"| → [[СССР сумы]] (1992, июнь) | colspan="7"| → [[Эстония кронасы]] (2011, гыйнвар) |- | align="center"| {{Флагификация|Латвия}} | colspan="2"| → [[СССР сумы]] (1992, июнь) → [[Латвия сумы]] (1993, март) | colspan="8"| → [[Латвия латы]] (2014, гыйнвар) |- | align="center"| {{Флагификация|Литва}} | colspan="2"| → [[СССР сумы]] (1992, сентябрь) → [[Литва талоны]] (1993, июль) | colspan="9"| → [[Литва литы]] (2015,гыйнвар) |- | align="center"| {{Флагификация|Хорватия}} | → [[Югославский динар|Яңа динар]] (1990, гыйнвар) | [[Хорват динары]] (1994, май) | colspan="10"| [[Хорват кунасы]] (2023, гыйнвар) |- | align="center" |{{Флагификация|Болгария}} | colspan="13" |→ [[Болгар левы]] (2026, январь) |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" width="100%" |- | style="background:#FAFAD2"|01.01.1999 елдан [[евро]] акчасыз әйләнешкә кертелгән, милли валюталар акчалата сакланып калган | style="background:#EEE8AA"| 01.01.2002 елдан [[евро]] кул әйләнешенә кертелә |} {{примечания|group=e|2}} == Аңлатмалар == {{комментарийҙар}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://www.ecb.europa.eu/ Сайт Европейского центрального банка] Ҡалып:Европейский союз в темах Ҡалып:Евро Ҡалып:Коллективные валюты [[Төркем:Евро]] [[Төркем:Әлифба буенча оешмалар]] [[Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр]] qurc2qd4banky1rony1q2v1au99pde7 0 1488586 5839199 2026-05-03T12:41:03Z Таёжный лес 38136 [[Орёл]] битенә юнәлтү 5839199 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Орёл]] k82gxfpxl9upz8tco94wdr6ajltcxo9 10 1488587 5839210 2026-05-03T15:45:52Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «{{Userbox |id = [[Файл:Вики-Төмән.png|50px|link=Википедия:Марафоннар/Төмән/{{{чыгарылыш|}}}]] |id-c = #FFFFFF |id-s = |info = {{#if:{{{чыгарылыш|}}}|«'''[[Википедия:Марафоннар/Төмән/{{{чыгарылыш|}}}|{{{чыгарылыш|}}} Төмән]]]]'''»|}} вики-марафоны '':Төркем:Википедия:{{{чыгарылыш|}}} Төмән марафоны мәкаләләре...» 5839210 wikitext text/x-wiki {{Userbox |id = [[Файл:Вики-Төмән.png|50px|link=Википедия:Марафоннар/Төмән/{{{чыгарылыш|}}}]] |id-c = #FFFFFF |id-s = |info = {{#if:{{{чыгарылыш|}}}|«'''[[Википедия:Марафоннар/Төмән/{{{чыгарылыш|}}}|{{{чыгарылыш|}}} Төмән]]]]'''»|}} вики-марафоны ''[[:Төркем:Википедия:{{{чыгарылыш|}}} Төмән марафоны мәкаләләре — {{PAGENAME}}|катнашучысы]]'' '''сертификаты'''.<br/>{{#if:{{{финалист|}}}|Категориясе: [[{{{финалист|}}}]]|}} |info-c = #FFFFE0 |info-s = 9 |border-c = #ff4500 }} <includeonly>{{#if:{{{чыгарылыш|}}}|[[Төркем:Википедия:{{{чыгарылыш|}}} Төмән катнашучылары]]|}}</includeonly> <noinclude>[[Төркем:Катнашучы өлгеләре]][[Төркем:Википедия:Калыплар:Төмән]]</noinclude> fvppu8gl8bnttwxaewchhdx9c6bi2yx 5839215 5839210 2026-05-03T15:52:22Z Frhdkazan 3171 5839215 wikitext text/x-wiki {{Userbox |id = [[Файл:Вики-Төмән.png|50px|link=Википедия:Марафоннар/Төмән/{{{чыгарылыш|}}}]] |id-c = #FFFFFF |id-s = |info = {{#if:{{{чыгарылыш|}}}|«'''[[Википедия:Марафоннар/Төмән/{{{чыгарылыш|}}}|{{{чыгарылыш|}}} Төмән]]'''»|}} вики-марафоны ''[[:Төркем:Википедия:{{{чыгарылыш|}}} Төмән марафоны мәкаләләре — {{PAGENAME}}|катнашучысы]]'' '''сертификаты'''.<br/>{{#if:{{{финалист|}}}|Категориясе: [[{{{финалист|}}}]]|}} |info-c = #FFFFE0 |info-s = 9 |border-c = #ff4500 }} <includeonly>{{#if:{{{чыгарылыш|}}}|[[Төркем:Википедия:{{{чыгарылыш|}}} Төмән катнашучылары]]|}}</includeonly> <noinclude>[[Төркем:Катнашучы өлгеләре]][[Төркем:Википедия:Калыплар:Төмән]]</noinclude> c6foamkawuvb4reau0i0x43n0vhkka1 14 1488588 5839211 2026-05-03T15:47:33Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «[[Төркем:Проект:Төмән|Калыплар]] [[Төркем:Википедия:Проект калыплары|Төмән]]» 5839211 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Проект:Төмән|Калыплар]] [[Төркем:Википедия:Проект калыплары|Төмән]] nvop6tu7u3ejy1a0ulycuy8o09oc3c0 14 1488589 5839216 2026-05-03T16:00:10Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «[[Төркем:Проект:Төмән]]» 5839216 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Проект:Төмән]] tcpcdsgw9i5hufvbvarzshs2oawcvby 5839218 5839216 2026-05-03T16:03:46Z Frhdkazan 3171 + [[Төркем:Википедия:Проектлар буенча катнашучылар]] 5839218 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Проект:Төмән]] [[Төркем:Википедия:Проектлар буенча катнашучылар]] pg3pzj1bz64wp9yd5yxdkcg4aryds10 14 1488590 5839217 2026-05-03T16:01:57Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «__HIDDENCAT__ [[Төркем:Төмән проекты катнашучылары]]» 5839217 wikitext text/x-wiki __HIDDENCAT__ [[Төркем:Төмән проекты катнашучылары]] 7elq2amfg4kfu2ewqq98uu19mldkl5k 1 1488591 5839224 2026-05-03T17:03:56Z Таңһылыу 21598 Яңа бит: «{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = | ил2 =Европа Берлеге | ил3 = | тема= икътисад| тема2=сәясәт| тема3= }}» 5839224 wikitext text/x-wiki {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = | ил2 =Европа Берлеге | ил3 = | тема= икътисад| тема2=сәясәт| тема3= }} 0gqeqcxmjdsidrcbztnrwx0h47scnqr 5839356 5839224 2026-05-04T08:27:20Z Таңһылыу 21598 5839356 wikitext text/x-wiki {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = | ил2 =Еврозона илләре | ил3 = | тема= икътисад| тема2=сәясәт| тема3= }} hdt9x0yaqlfidmuw2lq7ij8p54sud5n 10 1488592 5839226 2026-05-03T17:11:41Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «Duck-billed platypus (Ornithorhynchus anatinus) Scottsdale.jpg» 5839226 wikitext text/x-wiki Duck-billed platypus (Ornithorhynchus anatinus) Scottsdale.jpg igprerfjk8xgrij94yedvuxr1o0fjkn 10 1488593 5839227 2026-05-03T17:14:25Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «Pill woodlouse (Armadillidium vulgare).webm» 5839227 wikitext text/x-wiki Pill woodlouse (Armadillidium vulgare).webm 8ht9v7asd4oa07maukgysbliyj8m1b9 0 1488594 5839255 2026-05-03T19:42:21Z T1nn27 56384 Яңа бит: «'''Латгаллар''' (латг. ''latgali'', ''latgalīši''; {{lang-lv|latgalieši}}) — [[Латвия]]нең тарихи-мәдәни өлкәсе булган [[Латгалия]]нең асаба (җирле) халкы, [[латышлар]]ның этник төркеме<ref name="БРЭ">{{Cite web|url=https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2938490|title=ЛАТГАЛЬЦЫ • Большая российская энциклопедия - электронна...» 5839255 wikitext text/x-wiki '''Латгаллар''' (латг. ''latgali'', ''latgalīši''; {{lang-lv|latgalieši}}) — [[Латвия]]нең тарихи-мәдәни өлкәсе булган [[Латгалия]]нең асаба (җирле) халкы, [[латышлар]]ның этник төркеме<ref name="БРЭ">{{Cite web|url=https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2938490|title=ЛАТГАЛЬЦЫ • Большая российская энциклопедия - электронная версия|website=old.bigenc.ru|access-date=2023-05-18|archive-date=2023-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518102739/https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2938490|url-status=live}}</ref>. Аларның килеп чыгышы ''латгаллар'' дигән борынгы балтыйк кабиләсенә барып тоташа. Тарихи вакыйгалар ([[Речь Посполитая]], соңыннан [[Россия империясе]] составына эләгү) нәтиҗәсендә аларның теле һәм мәдәнияте [[Латвия]]нең калган өлешендә яшәүче латышларныкыннан аерылып чыга. Бүгенге көндә латгаллар үзләренең милли үзенчәлекләрен, гореф-гадәтләрен һәм телләрен (латгал теле еш кына латыш теленең диалекты буларак карала) саклап киләләр. Латвиядә латгал теле рәсми рәвештә «латыш теленең тарихи төре» дип таныла һәм кануннар тарафыннан саклана. Кайвакыт аерым халык буларак каралсалар да<ref name="Вин">{{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/latgaly-etnos-i-yazyk|автор=Виноградова В. Д.|заглавие=Латгалы. Этнос и язык|год=2011|издание=Вестник Томского государственного университета. История|выпуск=1 (13)|страницы=141–143|issn=1998-8613|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314133424/https://cyberleninka.ru/article/n/latgaly-etnos-i-yazyk|archive-date=2023-03-14}}</ref>, милли үзаң дәрәҗәсе түбән булу сәбәпле, латгалларның күбесе үзләрен латыш дип саный<ref>{{Cite web|url=https://www.lsm.lv/raksts/dzive--stils/vesture/ka-latgaliesi-20.gadsimta-sakuma-tuvinajas-ar-parejiem-latviesiem.a225958/|title=Kā latgalieši 20.gadsimta sākumā tuvinājās ar pārējiem latviešiem|lang=lv|website=www.lsm.lv|access-date=2024-10-20|archive-date=2025-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124072024/https://www.lsm.lv/raksts/dzive--stils/vesture/ka-latgaliesi-20.gadsimta-sakuma-tuvinajas-ar-parejiem-latviesiem.a225958/|url-status=live}}</ref>. XIX–XX гасыр башындагы күченүләр нәтиҗәсендә [[Россия]]дә, бигрәк тә [[Себер]]дә һәм [[Псков өлкәсе]]ндә, латгалларның зур диаспоралары барлыкка килә. 1pg1ia49hhefpww2nw0nj1e1cyx77bz 5839258 5839255 2026-05-03T20:22:19Z T1nn27 56384 5839258 wikitext text/x-wiki '''Латгаллар''' (латг. ''latgali'', ''latgalīši''; {{lang-lv|latgalieši}}) — [[Латвия]]нең тарихи-мәдәни өлкәсе булган [[Латгалия]]нең асаба (җирле) халкы, [[латышлар]]ның этник төркеме<ref name="БРЭ">{{Cite web|url=https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2938490|title=ЛАТГАЛЬЦЫ • Большая российская энциклопедия - электронная версия|website=old.bigenc.ru|access-date=2023-05-18|archive-date=2023-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518102739/https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2938490|url-status=live}}</ref>. Аларның килеп чыгышы ''латгаллар'' дигән борынгы балтыйк кабиләсенә барып тоташа. Тарихи вакыйгалар ([[Речь Посполитая]], соңыннан [[Россия империясе]] составына эләгү) нәтиҗәсендә аларның теле һәм мәдәнияте [[Латвия]]нең калган өлешендә яшәүче латышларныкыннан аерылып чыга. Бүгенге көндә латгаллар үзләренең милли үзенчәлекләрен, гореф-гадәтләрен һәм телләрен (латгал теле еш кына латыш теленең диалекты буларак карала) саклап киләләр. Латвиядә латгал теле рәсми рәвештә «латыш теленең тарихи төре» дип таныла һәм кануннар тарафыннан саклана. Кайвакыт аерым халык буларак каралсалар да<ref name="Вин">{{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/latgaly-etnos-i-yazyk|автор=Виноградова В. Д.|заглавие=Латгалы. Этнос и язык|год=2011|издание=Вестник Томского государственного университета. История|выпуск=1 (13)|страницы=141–143|issn=1998-8613|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314133424/https://cyberleninka.ru/article/n/latgaly-etnos-i-yazyk|archive-date=2023-03-14}}</ref>, милли үзаң дәрәҗәсе түбән булу сәбәпле, латгалларның күбесе үзләрен латыш дип саный<ref>{{Cite web|url=https://www.lsm.lv/raksts/dzive--stils/vesture/ka-latgaliesi-20.gadsimta-sakuma-tuvinajas-ar-parejiem-latviesiem.a225958/|title=Kā latgalieši 20.gadsimta sākumā tuvinājās ar pārējiem latviešiem|lang=lv|website=www.lsm.lv|access-date=2024-10-20|archive-date=2025-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124072024/https://www.lsm.lv/raksts/dzive--stils/vesture/ka-latgaliesi-20.gadsimta-sakuma-tuvinajas-ar-parejiem-latviesiem.a225958/|url-status=live}}</ref>. XIX–XX гасыр башындагы күченүләр нәтиҗәсендә [[Россия]]дә, бигрәк тә [[Себер]]дә һәм [[Псков өлкәсе]]ндә, латгалларның зур диаспоралары барлыкка килә. == Тарихы == Латгалларның тамырлары борынгы көнчыгыш балтыйк кабиләләренә барып тоташа, алар хәзерге [[Латвия]]нең көнчыгыш өлешендә VI–VII гасырларда ук урнаша башлыйлар. [[Урта гасырлар]]да латгаллар үзләренең дәүләт берәмлекләрен (мәсәлән, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Ерсика||ru|Герсикское княжество}} һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Кокнесе||ru|Кукейносское княжество}} кенәзлекләре) төзиләр. Әлеге чорда алар күрше [[урыс]] кенәзлекләре белән тыгыз элемтәдә торалар, бу исә аларның мәдәниятенә һәм идарә итү рәвешенә сизелерлек йогынты ясый.<ref name="БРЭ" /><ref name="Вин" /> [[XIII гасыр]]да [[Ливония ордены]] килгәч, латгал җирләре [[алман]] рыцарьлары идарәсенә күчә. Төбәк христианлаша, әмма латгалларның милли үзенчәлеге сакланып кала. [[XVI гасыр]] ахырында, [[Ливония сугышы]]ннан соң, Ливония конфедерациясе таркала һәм Латгалия [[Речь Посполитая]] составына керә. Бу вакыйга латгалларның тарихында борылыш ноктасы була, чөнки Латвиянең калган өлеше [[протестантлык]]ка күчкәндә, латгаллар [[католик дине]]ндә калалар. Польша хакимлеге астында ике гасырдан артык вакыт дәвамында яшәгән латгалларның теле һәм мәдәнияте үзгәреш кичерә. Поляк мәдәнияте һәм [[католицизм]] йогынтысында аларның үзенчәлекле язма теле һәм [[әдәбият]] традициясе формалаша. [[1772 ел]]да, Речь Посполитаяның беренче бүлгәләнүеннән соң, Латгалия [[Россия империясе]]нә кушыла. Башта ул [[Псков губернасы|Псков]] , ә соңрак [[Витебск губернасы]] составына кертелә, бу аны [[Латвия]]нең башка төбәкләреннән административ чикләр белән аерып куя. [[XIX]] гасырның икенче яртысында Россия империясендә латгал телендә [[латин әлифбасы]] белән китап басу тыела (1865–1904)<ref name="БРЭ Латг яз" /><ref name="РНБ" />. Әлеге чор латгал мәдәнияте өчен авыр сынау булса да, халык үзенең телен һәм динен саклап кала ала. [[XX гасыр]] башында, 1917 елгы {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Резекне съездында||ru|Конгресс латышей Латгалии}}, латгал зыялылары Латгалиянең Латвия белән берләшүе тарафдарлары буларак чыгыш ясыйлар, нәтиҗәдә [[1918 ел]]да бәйсез [[Латвия|Латвия Җөмһүрияте]] төзелә. [[ССРБ|Совет чорында]] латгалларның милли үзенчәлеге рәсми дәрәҗәдә танылмый, латгал теле мәктәпләрдән һәм рәсми кулланылыштан кысрыклап чыгарыла. Шул ук вакытта Себергә һәм башка төбәкләргә сөрелү яки ирекле күченү нәтиҗәсендә Латвиядән читтә зур латгал җәмгыятьләре барлыкка килә. XXI гасырда, Латвия бәйсезлеген торгызгач кына, латгал теле һәм мәдәнияте тернәкләнә башлый. == Тел == '''Латгал теле''' (латг. ''latgalīšu volūda'') — [[һинд-европа телләре|һинд-ауропа телләр гаиләсенең]] балтыйк төркеменә керүче тел<ref name="БРЭ Латг яз">{{Cite web|url=https://old.bigenc.ru/linguistics/text/2938464|title=ЛАТГАЛЬСКИЙ ЯЗЫК • Большая российская энциклопедия - электронная версия|website=old.bigenc.ru|access-date=2023-05-18|archive-date=2023-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518102739/https://old.bigenc.ru/linguistics/text/2938464|url-status=live}}</ref>. Латвия кануннарында латгал теле «[[латыш теле]]нең тарихи төре» (диалекты) булып саналса да, күпчелек тел белгечләре аны үз тарихы, әдәбияты, лексикасы һәм орфографиясе булган мөстәкыйль тел дип таный. Хәзерге вакытта латгал теле Латвиядә рәсми статуска ия түгел, әмма дәүләт аны саклау һәм үстерүне үз өстенә ала. Латгал теленең язуы латин графикасына нигезләнгән; беренче язма истәлекләр XVIII гасырга карый. Тарихи яктан караганда, бу тел [[католик чиркәве]] йогынтысында үскән, бу — аны [[протестантлык]] традицияләренә нигезләнгән стандарт латыш теленнән аерып торучы төп факторларның берсе. Моннан тыш, аның лексикасында [[славян телләре|славян]] (поляк, урыс, белорус) һәм [[алман телләре]]нең йогынтысы нык сизелә, бу да төбәкнең тарихи язмышы белән бәйле. [[XX гасыр]] башында телдә газет-журналлар басыла башлый. Латвия Җөмһүриятенең беренче бәйсезлеге чорында латгал теле рәсми танылу ала. Бу вакытта Латгалия төбәгендәге мәктәпләрдә ул укыту теле буларак та, аерым фән буларак та керә. [[1934 ел]]да [[Латвия]]дә [[Карлис Улманис]]ның авторитар режимы урнашкач, латгал теле "латыш теленең диалекты" дип игълан ителә һәм мәктәп програмыннан чыгарыла<ref>{{Cite web|url=https://old.bigenc.ru/geography/text/2937910|title=ЛАТВИЯ • Большая российская энциклопедия - электронная версия|website=old.bigenc.ru|access-date=2023-05-18|archive-date=2023-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123191957/https://old.bigenc.ru/geography/text/2937910|url-status=live}}</ref>. Совет чорында да телнең хәле начар була. Бүгенге көндә Латвиядә латгал телен саклау һәм үстерү буенча төрле мәдәни проектлар тормышка ашырыла; газет-журналлар басыла, радиотапшырулар алып барыла һәм матур әдәбият иҗат ителә. Шул ук вакытта ул [[ЮНЕСКО]] тарафыннан юкка чыгу куркынычы астында булган телләр исемлегенә кертелгән. == Халык саны == Латгалларның төгәл санын билгеләү авыр, чөнки Латвиядә алар рәсми рәвештә латыш халкының бер өлеше булып санала һәм җанисәп вакытында аерым итеп күрсәтелми. 2000 еллар башындагы мәгълүматлар буенча, латгал телен 150—200 мең кеше кулланган<ref name="БРЭ Латг яз" /><ref>[http://ec.europa.eu/education/languages/archive/languages/langmin/euromosaic/lat5_en.html The Euromosaic study] {{Wayback|url=http://ec.europa.eu/education/languages/archive/languages/langmin/euromosaic/lat5_en.html |date=20090101015341 }}: ''«Whereas in the early 20th century there used to be half a million speakers of Latgalian, today approx. 150,000 people speak Latgalian as a mother tongue.»''</ref>, ә кайбер 2007 елгы чыганаклар аларның санын 500 меңнән артык дип бәяли<ref>Europe Areas Ethnologue Home SIL</ref>. 2011 елгы рәсми [[җанисәп]] нәтиҗәләре исә көндәлек тормышта латгал телендә сөйләшүчеләрнең санын якынча 165 мең кеше (ил халкының 8,8 % ы) дип күрсәтә. Латгалия төбәгендә латгал телендә сөйләшүчеләрнең өлеше 35,5 % ка җитә. Моннан тыш, латгалларның бер өлеше [[Россия]]дә (нигездә, [[Красноярск крае]] һәм [[Новосибирск өлкәсе]]ндә), шулай ук [[Алмания]], [[Швеция]], [[АКШ]], [[Канада]] һәм [[Австралия]] кебек илләрдә яши. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * Латыши и латгальцы // Этноатлас Красноярского края / Совет администрации Красноярского края. Управление общественных связей. Гл. ред. Р. Г. Рафиков; редкол.: В. П. Кривоногов, Р. Д. Цокаев. — 2-е изд., перераб. и доп. — Красноярск: Платина (PLATINA), 2008. — 224 с. — ISBN 978-5-98624-092-3. == Сылтамалар == [https://web.archive.org/web/20080628214018/http://dau.lv/ld/latgale(english).html LATGALE — LATGOLA.] — Латгалия һәм латгаллар турында{{ref|en}} djchc4e7xjt996qak5sngq04zuza3sx 5839259 5839258 2026-05-03T20:33:37Z T1nn27 56384 5839259 wikitext text/x-wiki [[Файл:Unofficial Flag of Latgale.svg|thumb|200px|Латгалиянең рәсми булмаган байрагы]] [[Файл:Official Flag of Latgale.svg|thumb|200px|Латгалиянең рәсми байрагы]] [[Файл:Ielu norādes latgaliešu valodā Salnavā, 09.04.2016 - panoramio.jpg|thumb|200px|right|Лудзень төбәгендә ике телле урам күрсәткечләре (такталарда өстә латгал телендә, аста латыш телендә язылган)]] '''Латгаллар''' (латг. ''latgali'', ''latgalīši''; {{lang-lv|latgalieši}}) — [[Латвия]]нең тарихи-мәдәни өлкәсе булган [[Латгалия]]нең асаба (җирле) халкы, [[латышлар]]ның этник төркеме<ref name="БРЭ">{{Cite web|url=https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2938490|title=ЛАТГАЛЬЦЫ • Большая российская энциклопедия - электронная версия|website=old.bigenc.ru|access-date=2023-05-18|archive-date=2023-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518102739/https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2938490|url-status=live}}</ref>. Аларның килеп чыгышы ''латгаллар'' дигән борынгы балтыйк кабиләсенә барып тоташа. Тарихи вакыйгалар ([[Речь Посполитая]], соңыннан [[Россия империясе]] составына эләгү) нәтиҗәсендә аларның теле һәм мәдәнияте [[Латвия]]нең калган өлешендә яшәүче латышларныкыннан аерылып чыга. Бүгенге көндә латгаллар үзләренең милли үзенчәлекләрен, гореф-гадәтләрен һәм телләрен (латгал теле еш кына латыш теленең диалекты буларак карала) саклап киләләр. Латвиядә латгал теле рәсми рәвештә «латыш теленең тарихи төре» дип таныла һәм кануннар тарафыннан саклана. Кайвакыт аерым халык буларак каралсалар да<ref name="Вин">{{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/latgaly-etnos-i-yazyk|автор=Виноградова В. Д.|заглавие=Латгалы. Этнос и язык|год=2011|издание=Вестник Томского государственного университета. История|выпуск=1 (13)|страницы=141–143|issn=1998-8613|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314133424/https://cyberleninka.ru/article/n/latgaly-etnos-i-yazyk|archive-date=2023-03-14}}</ref>, милли үзаң дәрәҗәсе түбән булу сәбәпле, латгалларның күбесе үзләрен латыш дип саный<ref>{{Cite web|url=https://www.lsm.lv/raksts/dzive--stils/vesture/ka-latgaliesi-20.gadsimta-sakuma-tuvinajas-ar-parejiem-latviesiem.a225958/|title=Kā latgalieši 20.gadsimta sākumā tuvinājās ar pārējiem latviešiem|lang=lv|website=www.lsm.lv|access-date=2024-10-20|archive-date=2025-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124072024/https://www.lsm.lv/raksts/dzive--stils/vesture/ka-latgaliesi-20.gadsimta-sakuma-tuvinajas-ar-parejiem-latviesiem.a225958/|url-status=live}}</ref>. XIX–XX гасыр башындагы күченүләр нәтиҗәсендә [[Россия]]дә, бигрәк тә [[Себер]]дә һәм [[Псков өлкәсе]]ндә, латгалларның зур диаспоралары барлыкка килә. == Тарихы == Латгалларның тамырлары борынгы көнчыгыш балтыйк кабиләләренә барып тоташа, алар хәзерге [[Латвия]]нең көнчыгыш өлешендә VI–VII гасырларда ук урнаша башлыйлар. [[Урта гасырлар]]да латгаллар үзләренең дәүләт берәмлекләрен (мәсәлән, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Ерсика||ru|Герсикское княжество}} һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Кокнесе||ru|Кукейносское княжество}} кенәзлекләре) төзиләр. Әлеге чорда алар күрше [[урыс]] кенәзлекләре белән тыгыз элемтәдә торалар, бу исә аларның мәдәниятенә һәм идарә итү рәвешенә сизелерлек йогынты ясый.<ref name="БРЭ" /><ref name="Вин" /> [[XIII гасыр]]да [[Ливония ордены]] килгәч, латгал җирләре [[алман]] рыцарьлары идарәсенә күчә. Төбәк христианлаша, әмма латгалларның милли үзенчәлеге сакланып кала. [[XVI гасыр]] ахырында, [[Ливония сугышы]]ннан соң, Ливония конфедерациясе таркала һәм Латгалия [[Речь Посполитая]] составына керә. Бу вакыйга латгалларның тарихында борылыш ноктасы була, чөнки Латвиянең калган өлеше [[протестантлык]]ка күчкәндә, латгаллар [[католик дине]]ндә калалар. Польша хакимлеге астында ике гасырдан артык вакыт дәвамында яшәгән латгалларның теле һәм мәдәнияте үзгәреш кичерә. Поляк мәдәнияте һәм [[католицизм]] йогынтысында аларның үзенчәлекле язма теле һәм [[әдәбият]] традициясе формалаша. [[1772 ел]]да, Речь Посполитаяның беренче бүлгәләнүеннән соң, Латгалия [[Россия империясе]]нә кушыла. Башта ул [[Псков губернасы|Псков]] , ә соңрак [[Витебск губернасы]] составына кертелә, бу аны [[Латвия]]нең башка төбәкләреннән административ чикләр белән аерып куя. [[XIX]] гасырның икенче яртысында Россия империясендә латгал телендә [[латин әлифбасы]] белән китап басу тыела (1865–1904)<ref name="БРЭ Латг яз" /><ref name="РНБ" />. Әлеге чор латгал мәдәнияте өчен авыр сынау булса да, халык үзенең телен һәм динен саклап кала ала. [[XX гасыр]] башында, 1917 елгы {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Резекне съездында||ru|Конгресс латышей Латгалии}}, латгал зыялылары Латгалиянең Латвия белән берләшүе тарафдарлары буларак чыгыш ясыйлар, нәтиҗәдә [[1918 ел]]да бәйсез [[Латвия|Латвия Җөмһүрияте]] төзелә. [[ССРБ|Совет чорында]] латгалларның милли үзенчәлеге рәсми дәрәҗәдә танылмый, латгал теле мәктәпләрдән һәм рәсми кулланылыштан кысрыклап чыгарыла. Шул ук вакытта Себергә һәм башка төбәкләргә сөрелү яки ирекле күченү нәтиҗәсендә Латвиядән читтә зур латгал җәмгыятьләре барлыкка килә. XXI гасырда, Латвия бәйсезлеген торгызгач кына, латгал теле һәм мәдәнияте тернәкләнә башлый. == Тел == '''Латгал теле''' (латг. ''latgalīšu volūda'') — [[һинд-европа телләре|һинд-ауропа телләр гаиләсенең]] балтыйк төркеменә керүче тел<ref name="БРЭ Латг яз">{{Cite web|url=https://old.bigenc.ru/linguistics/text/2938464|title=ЛАТГАЛЬСКИЙ ЯЗЫК • Большая российская энциклопедия - электронная версия|website=old.bigenc.ru|access-date=2023-05-18|archive-date=2023-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518102739/https://old.bigenc.ru/linguistics/text/2938464|url-status=live}}</ref>. Латвия кануннарында латгал теле «[[латыш теле]]нең тарихи төре» (диалекты) булып саналса да, күпчелек тел белгечләре аны үз тарихы, әдәбияты, лексикасы һәм орфографиясе булган мөстәкыйль тел дип таный. Хәзерге вакытта латгал теле Латвиядә рәсми статуска ия түгел, әмма дәүләт аны саклау һәм үстерүне үз өстенә ала. Латгал теленең язуы латин графикасына нигезләнгән; беренче язма истәлекләр XVIII гасырга карый. Тарихи яктан караганда, бу тел [[католик чиркәве]] йогынтысында үскән, бу — аны [[протестантлык]] традицияләренә нигезләнгән стандарт латыш теленнән аерып торучы төп факторларның берсе. Моннан тыш, аның лексикасында [[славян телләре|славян]] (поляк, урыс, белорус) һәм [[алман телләре]]нең йогынтысы нык сизелә, бу да төбәкнең тарихи язмышы белән бәйле. [[XX гасыр]] башында телдә газет-журналлар басыла башлый. Латвия Җөмһүриятенең беренче бәйсезлеге чорында латгал теле рәсми танылу ала. Бу вакытта Латгалия төбәгендәге мәктәпләрдә ул укыту теле буларак та, аерым фән буларак та керә. [[1934 ел]]да [[Латвия]]дә [[Карлис Улманис]]ның авторитар режимы урнашкач, латгал теле "латыш теленең диалекты" дип игълан ителә һәм мәктәп програмыннан чыгарыла<ref>{{Cite web|url=https://old.bigenc.ru/geography/text/2937910|title=ЛАТВИЯ • Большая российская энциклопедия - электронная версия|website=old.bigenc.ru|access-date=2023-05-18|archive-date=2023-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123191957/https://old.bigenc.ru/geography/text/2937910|url-status=live}}</ref>. Совет чорында да телнең хәле начар була. Бүгенге көндә Латвиядә латгал телен саклау һәм үстерү буенча төрле мәдәни проектлар тормышка ашырыла; газет-журналлар басыла, радиотапшырулар алып барыла һәм матур әдәбият иҗат ителә. Шул ук вакытта ул [[ЮНЕСКО]] тарафыннан юкка чыгу куркынычы астында булган телләр исемлегенә кертелгән. == Халык саны == Латгалларның төгәл санын билгеләү авыр, чөнки Латвиядә алар рәсми рәвештә латыш халкының бер өлеше булып санала һәм җанисәп вакытында аерым итеп күрсәтелми. 2000 еллар башындагы мәгълүматлар буенча, латгал телен 150—200 мең кеше кулланган<ref name="БРЭ Латг яз" /><ref>[http://ec.europa.eu/education/languages/archive/languages/langmin/euromosaic/lat5_en.html The Euromosaic study] {{Wayback|url=http://ec.europa.eu/education/languages/archive/languages/langmin/euromosaic/lat5_en.html |date=20090101015341 }}: ''«Whereas in the early 20th century there used to be half a million speakers of Latgalian, today approx. 150,000 people speak Latgalian as a mother tongue.»''</ref>, ә кайбер 2007 елгы чыганаклар аларның санын 500 меңнән артык дип бәяли<ref>Europe Areas Ethnologue Home SIL</ref>. 2011 елгы рәсми [[җанисәп]] нәтиҗәләре исә көндәлек тормышта латгал телендә сөйләшүчеләрнең санын якынча 165 мең кеше (ил халкының 8,8 % ы) дип күрсәтә. Латгалия төбәгендә латгал телендә сөйләшүчеләрнең өлеше 35,5 % ка җитә. Моннан тыш, латгалларның бер өлеше [[Россия]]дә (нигездә, [[Красноярск крае]] һәм [[Новосибирск өлкәсе]]ндә), шулай ук [[Алмания]], [[Швеция]], [[АКШ]], [[Канада]] һәм [[Австралия]] кебек илләрдә яши. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * Латыши и латгальцы // Этноатлас Красноярского края / Совет администрации Красноярского края. Управление общественных связей. Гл. ред. Р. Г. Рафиков; редкол.: В. П. Кривоногов, Р. Д. Цокаев. — 2-е изд., перераб. и доп. — Красноярск: Платина (PLATINA), 2008. — 224 с. — ISBN 978-5-98624-092-3. == Сылтамалар == [https://web.archive.org/web/20080628214018/http://dau.lv/ld/latgale(english).html LATGALE — LATGOLA.] — Латгалия һәм латгаллар турында{{ref|en}} n382jngw9qvlw2cfo0jmnegueuiinus 5839260 5839259 2026-05-03T20:38:25Z T1nn27 56384 5839260 wikitext text/x-wiki [[Файл:Unofficial Flag of Latgale.svg|thumb|200px|Латгалиянең рәсми булмаган байрагы]] [[Файл:Official Flag of Latgale.svg|thumb|200px|Латгалиянең рәсми байрагы]] [[Файл:Ielu norādes latgaliešu valodā Salnavā, 09.04.2016 - panoramio.jpg|thumb|200px|right|Лудзень төбәгендә ике телле урам күрсәткечләре (такталарда өстә латгал телендә, аста латыш телендә язылган)]] '''Латгаллар''' (латг. ''latgali'', ''latgalīši''; {{lang-lv|latgalieši}}) — [[Латвия]]нең тарихи-мәдәни өлкәсе булган [[Латгалия]]нең асаба (җирле) халкы, [[латышлар]]ның этник төркеме<ref name="БРЭ">{{Cite web|url=https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2938490|title=ЛАТГАЛЬЦЫ • Большая российская энциклопедия - электронная версия|website=old.bigenc.ru|access-date=2023-05-18|archive-date=2023-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518102739/https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2938490|url-status=live}}</ref>. Аларның килеп чыгышы ''латгаллар'' дигән борынгы балтыйк кабиләсенә барып тоташа. Тарихи вакыйгалар ([[Речь Посполитая]], соңыннан [[Россия империясе]] составына эләгү) нәтиҗәсендә аларның теле һәм мәдәнияте [[Латвия]]нең калган өлешендә яшәүче латышларныкыннан аерылып чыга. Бүгенге көндә латгаллар үзләренең милли үзенчәлекләрен, гореф-гадәтләрен һәм телләрен (латгал теле еш кына латыш теленең диалекты буларак карала) саклап киләләр. Латвиядә латгал теле рәсми рәвештә «латыш теленең тарихи төре» дип таныла һәм кануннар тарафыннан саклана. Кайвакыт аерым халык буларак каралсалар да<ref name="Вин">{{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/latgaly-etnos-i-yazyk|автор=Виноградова В. Д.|заглавие=Латгалы. Этнос и язык|год=2011|издание=Вестник Томского государственного университета. История|выпуск=1 (13)|страницы=141–143|issn=1998-8613|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314133424/https://cyberleninka.ru/article/n/latgaly-etnos-i-yazyk|archive-date=2023-03-14}}</ref>, милли үзаң дәрәҗәсе түбән булу сәбәпле, латгалларның күбесе үзләрен латыш дип саный<ref>{{Cite web|url=https://www.lsm.lv/raksts/dzive--stils/vesture/ka-latgaliesi-20.gadsimta-sakuma-tuvinajas-ar-parejiem-latviesiem.a225958/|title=Kā latgalieši 20.gadsimta sākumā tuvinājās ar pārējiem latviešiem|lang=lv|website=www.lsm.lv|access-date=2024-10-20|archive-date=2025-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124072024/https://www.lsm.lv/raksts/dzive--stils/vesture/ka-latgaliesi-20.gadsimta-sakuma-tuvinajas-ar-parejiem-latviesiem.a225958/|url-status=live}}</ref>. XIX–XX гасыр башындагы күченүләр нәтиҗәсендә [[Россия]]дә, бигрәк тә [[Себер]]дә һәм [[Псков өлкәсе]]ндә, латгалларның зур диаспоралары барлыкка килә. == Тарихы == Латгалларның тамырлары борынгы көнчыгыш балтыйк кабиләләренә барып тоташа, алар хәзерге [[Латвия]]нең көнчыгыш өлешендә VI–VII гасырларда ук урнаша башлыйлар. [[Урта гасырлар]]да латгаллар үзләренең дәүләт берәмлекләрен (мәсәлән, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Ерсика||ru|Герсикское княжество}} һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Кокнесе||ru|Кукейносское княжество}} кенәзлекләре) төзиләр. Әлеге чорда алар күрше [[урыс]] кенәзлекләре белән тыгыз элемтәдә торалар, бу исә аларның мәдәниятенә һәм идарә итү рәвешенә сизелерлек йогынты ясый.<ref name="БРЭ" /><ref name="Вин" /> [[XIII гасыр]]да [[Ливония ордены]] килгәч, латгал җирләре [[алман]] рыцарьлары идарәсенә күчә. Төбәк христианлаша, әмма латгалларның милли үзенчәлеге сакланып кала. [[XVI гасыр]] ахырында, [[Ливония сугышы]]ннан соң, Ливония конфедерациясе таркала һәм Латгалия [[Речь Посполитая]] составына керә. Бу вакыйга латгалларның тарихында борылыш ноктасы була, чөнки Латвиянең калган өлеше [[протестантлык]]ка күчкәндә, латгаллар [[католик дине]]ндә калалар. Польша хакимлеге астында ике гасырдан артык вакыт дәвамында яшәгән латгалларның теле һәм мәдәнияте үзгәреш кичерә. Поляк мәдәнияте һәм [[католицизм]] йогынтысында аларның үзенчәлекле язма теле һәм [[әдәбият]] традициясе формалаша. [[1772 ел]]да, Речь Посполитаяның беренче бүлгәләнүеннән соң, Латгалия [[Россия империясе]]нә кушыла. Башта ул [[Псков губернасы|Псков]] , ә соңрак [[Витебск губернасы]] составына кертелә, бу аны [[Латвия]]нең башка төбәкләреннән административ чикләр белән аерып куя. [[XIX]] гасырның икенче яртысында Россия империясендә латгал телендә [[латин әлифбасы]] белән китап басу тыела (1865–1904)<ref name="БРЭ Латг яз" /><ref name="РНБ" />. Әлеге чор латгал мәдәнияте өчен авыр сынау булса да, халык үзенең телен һәм динен саклап кала ала. [[XX гасыр]] башында, 1917 елгы {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Резекне съездында||ru|Конгресс латышей Латгалии}}, латгал зыялылары Латгалиянең Латвия белән берләшүе тарафдарлары буларак чыгыш ясыйлар, нәтиҗәдә [[1918 ел]]да бәйсез [[Латвия|Латвия Җөмһүрияте]] төзелә. [[ССРБ|Совет чорында]] латгалларның милли үзенчәлеге рәсми дәрәҗәдә танылмый, латгал теле мәктәпләрдән һәм рәсми кулланылыштан кысрыклап чыгарыла. Шул ук вакытта Себергә һәм башка төбәкләргә сөрелү яки ирекле күченү нәтиҗәсендә Латвиядән читтә зур латгал җәмгыятьләре барлыкка килә. XXI гасырда, Латвия бәйсезлеген торгызгач кына, латгал теле һәм мәдәнияте тернәкләнә башлый. == Тел == [[Файл:Latgaliešu valodas lietošana ikdienā (2011).svg|thumb|225px|right|2011 елгы җанисәп нәтиҗәләре буенча, латгал телен көндәлек тормышта кулланучылар өлеше (Латгалия төбәкләре буенча мәгълүматлар)]] '''Латгал теле''' (латг. ''latgalīšu volūda'') — [[һинд-аурупа телләре|һинд-ауропа телләр гаиләсенең]] балтыйк төркеменә керүче тел<ref name="БРЭ Латг яз">{{Cite web|url=https://old.bigenc.ru/linguistics/text/2938464|title=ЛАТГАЛЬСКИЙ ЯЗЫК • Большая российская энциклопедия - электронная версия|website=old.bigenc.ru|access-date=2023-05-18|archive-date=2023-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518102739/https://old.bigenc.ru/linguistics/text/2938464|url-status=live}}</ref>. Латвия кануннарында латгал теле «[[латыш теле]]нең тарихи төре» (диалекты) булып саналса да, күпчелек тел белгечләре аны үз тарихы, әдәбияты, лексикасы һәм орфографиясе булган мөстәкыйль тел дип таный. Хәзерге вакытта латгал теле Латвиядә рәсми статуска ия түгел, әмма дәүләт аны саклау һәм үстерүне үз өстенә ала. Латгал теленең язуы латин графикасына нигезләнгән; беренче язма истәлекләр XVIII гасырга карый. Тарихи яктан караганда, бу тел [[католик чиркәве]] йогынтысында үскән, бу — аны [[протестантлык]] традицияләренә нигезләнгән стандарт латыш теленнән аерып торучы төп факторларның берсе. Моннан тыш, аның лексикасында [[славян телләре|славян]] (поляк, урыс, белорус) һәм [[алман телләре]]нең йогынтысы нык сизелә, бу да төбәкнең тарихи язмышы белән бәйле. [[XX гасыр]] башында телдә газет-журналлар басыла башлый. Латвия Җөмһүриятенең беренче бәйсезлеге чорында латгал теле рәсми танылу ала. Бу вакытта Латгалия төбәгендәге мәктәпләрдә ул укыту теле буларак та, аерым фән буларак та керә. [[1934 ел]]да [[Латвия]]дә [[Карлис Улманис]]ның авторитар режимы урнашкач, латгал теле "латыш теленең диалекты" дип игълан ителә һәм мәктәп програмыннан чыгарыла<ref>{{Cite web|url=https://old.bigenc.ru/geography/text/2937910|title=ЛАТВИЯ • Большая российская энциклопедия - электронная версия|website=old.bigenc.ru|access-date=2023-05-18|archive-date=2023-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123191957/https://old.bigenc.ru/geography/text/2937910|url-status=live}}</ref>. Совет чорында да телнең хәле начар була. Бүгенге көндә Латвиядә латгал телен саклау һәм үстерү буенча төрле мәдәни проектлар тормышка ашырыла; газет-журналлар басыла, радиотапшырулар алып барыла һәм матур әдәбият иҗат ителә. Шул ук вакытта ул [[ЮНЕСКО]] тарафыннан юкка чыгу куркынычы астында булган телләр исемлегенә кертелгән. == Халык саны == Латгалларның төгәл санын билгеләү авыр, чөнки Латвиядә алар рәсми рәвештә латыш халкының бер өлеше булып санала һәм җанисәп вакытында аерым итеп күрсәтелми. 2000 еллар башындагы мәгълүматлар буенча, латгал телен 150—200 мең кеше кулланган<ref name="БРЭ Латг яз" /><ref>[http://ec.europa.eu/education/languages/archive/languages/langmin/euromosaic/lat5_en.html The Euromosaic study] {{Wayback|url=http://ec.europa.eu/education/languages/archive/languages/langmin/euromosaic/lat5_en.html |date=20090101015341 }}: ''«Whereas in the early 20th century there used to be half a million speakers of Latgalian, today approx. 150,000 people speak Latgalian as a mother tongue.»''</ref>, ә кайбер 2007 елгы чыганаклар аларның санын 500 меңнән артык дип бәяли<ref>Europe Areas Ethnologue Home SIL</ref>. 2011 елгы рәсми [[җанисәп]] нәтиҗәләре исә көндәлек тормышта латгал телендә сөйләшүчеләрнең санын якынча 165 мең кеше (ил халкының 8,8 % ы) дип күрсәтә. Латгалия төбәгендә латгал телендә сөйләшүчеләрнең өлеше 35,5 % ка җитә. Моннан тыш, латгалларның бер өлеше [[Россия]]дә (нигездә, [[Красноярск крае]] һәм [[Новосибирск өлкәсе]]ндә), шулай ук [[Алмания]], [[Швеция]], [[АКШ]], [[Канада]] һәм [[Австралия]] кебек илләрдә яши. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * Латыши и латгальцы // Этноатлас Красноярского края / Совет администрации Красноярского края. Управление общественных связей. Гл. ред. Р. Г. Рафиков; редкол.: В. П. Кривоногов, Р. Д. Цокаев. — 2-е изд., перераб. и доп. — Красноярск: Платина (PLATINA), 2008. — 224 с. — ISBN 978-5-98624-092-3. == Сылтамалар == [https://web.archive.org/web/20080628214018/http://dau.lv/ld/latgale(english).html LATGALE — LATGOLA.] — Латгалия һәм латгаллар турында eazwzg9xgr2fwlt4xni5h75ktbyujkx 5839266 5839260 2026-05-03T21:59:05Z T1nn27 56384 5839266 wikitext text/x-wiki [[Файл:Unofficial Flag of Latgale.svg|thumb|200px|Латгалиянең рәсми булмаган байрагы]] [[Файл:Official Flag of Latgale.svg|thumb|200px|Латгалиянең рәсми байрагы]] [[Файл:Ielu norādes latgaliešu valodā Salnavā, 09.04.2016 - panoramio.jpg|thumb|200px|right|Лудзень төбәгендә ике телле урам күрсәткечләре (такталарда өстә латгал телендә, аста латыш телендә язылган)]] '''Латгаллар''' (латг. ''latgali'', ''latgalīši''; {{lang-lv|latgalieši}}) — [[Латвия]]нең тарихи-мәдәни өлкәсе булган {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Латгалия|Латгалиянең|ru|Латгалия}} асаба (җирле) халкы, [[латышлар]]ның этник төркеме<ref name="БРЭ">{{Cite web|url=https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2938490|title=ЛАТГАЛЬЦЫ • Большая российская энциклопедия - электронная версия|website=old.bigenc.ru|access-date=2023-05-18|archive-date=2023-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518102739/https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2938490|url-status=live}}</ref>. Аларның килеп чыгышы ''латгаллар'' дигән борынгы балтыйк кабиләсенә барып тоташа. Тарихи вакыйгалар ([[Речь Посполитая]], соңыннан [[Россия империясе]] составына эләгү) нәтиҗәсендә аларның теле һәм мәдәнияте [[Латвия]]нең калган өлешендә яшәүче латышларныкыннан аерылып чыга. Бүгенге көндә латгаллар үзләренең милли үзенчәлекләрен, гореф-гадәтләрен һәм телләрен (латгал теле еш кына латыш теленең диалекты буларак карала) саклап киләләр. Латвиядә латгал теле рәсми рәвештә «латыш теленең тарихи төре» дип таныла һәм кануннар тарафыннан саклана. Кайвакыт аерым халык буларак каралсалар да<ref name="Вин">{{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/latgaly-etnos-i-yazyk|автор=Виноградова В. Д.|заглавие=Латгалы. Этнос и язык|год=2011|издание=Вестник Томского государственного университета. История|выпуск=1 (13)|страницы=141–143|issn=1998-8613|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314133424/https://cyberleninka.ru/article/n/latgaly-etnos-i-yazyk|archive-date=2023-03-14}}</ref>, милли үзаң дәрәҗәсе түбән булу сәбәпле, латгалларның күбесе үзләрен латыш дип саный<ref>{{Cite web|url=https://www.lsm.lv/raksts/dzive--stils/vesture/ka-latgaliesi-20.gadsimta-sakuma-tuvinajas-ar-parejiem-latviesiem.a225958/|title=Kā latgalieši 20.gadsimta sākumā tuvinājās ar pārējiem latviešiem|lang=lv|website=www.lsm.lv|access-date=2024-10-20|archive-date=2025-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124072024/https://www.lsm.lv/raksts/dzive--stils/vesture/ka-latgaliesi-20.gadsimta-sakuma-tuvinajas-ar-parejiem-latviesiem.a225958/|url-status=live}}</ref>. XIX–XX гасыр башындагы күченүләр нәтиҗәсендә [[Россия]]дә, бигрәк тә [[Себер]]дә һәм [[Псков өлкәсе]]ндә, латгалларның зур диаспоралары барлыкка килә. == Тарихы == Латгалларның тамырлары борынгы көнчыгыш балтыйк кабиләләренә барып тоташа, алар хәзерге [[Латвия]]нең көнчыгыш өлешендә VI–VII гасырларда ук урнаша башлыйлар. [[Урта гасырлар]]да латгаллар үзләренең дәүләт берәмлекләрен (мәсәлән, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Ерсика||ru|Герсикское княжество}} һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Кокнесе||ru|Кукейносское княжество}} кенәзлекләре) төзиләр. Әлеге чорда алар күрше [[урыс]] кенәзлекләре белән тыгыз элемтәдә торалар, бу исә аларның мәдәниятенә һәм идарә итү рәвешенә сизелерлек йогынты ясый.<ref name="БРЭ" /><ref name="Вин" /> [[XIII гасыр]]да [[Ливония ордены]] килгәч, латгал җирләре [[алман]] рыцарьлары идарәсенә күчә. Төбәк христианлаша, әмма латгалларның милли үзенчәлеге сакланып кала. [[XVI гасыр]] ахырында, [[Ливония сугышы]]ннан соң, Ливония конфедерациясе таркала һәм Латгалия [[Речь Посполитая]] составына керә. Бу вакыйга латгалларның тарихында борылыш ноктасы була, чөнки Латвиянең калган өлеше [[протестантлык]]ка күчкәндә, латгаллар [[католик дине]]ндә калалар. Польша хакимлеге астында ике гасырдан артык вакыт дәвамында яшәгән латгалларның теле һәм мәдәнияте үзгәреш кичерә. Поляк мәдәнияте һәм [[католицизм]] йогынтысында аларның үзенчәлекле язма теле һәм [[әдәбият]] традициясе формалаша. [[1772 ел]]да, Речь Посполитаяның беренче бүлгәләнүеннән соң, Латгалия [[Россия империясе]]нә кушыла. Башта ул [[Псков губернасы|Псков]] , ә соңрак [[Витебск губернасы]] составына кертелә, бу аны [[Латвия]]нең башка төбәкләреннән административ чикләр белән аерып куя. [[XIX]] гасырның икенче яртысында Россия империясендә латгал телендә [[латин әлифбасы]] белән китап басу тыела (1865–1904)<ref name="БРЭ Латг яз" /><ref name="РНБ" />. Әлеге чор латгал мәдәнияте өчен авыр сынау булса да, халык үзенең телен һәм динен саклап кала ала. [[XX гасыр]] башында, 1917 елгы {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Резекне съездында||ru|Конгресс латышей Латгалии}}, латгал зыялылары Латгалиянең Латвия белән берләшүе тарафдарлары буларак чыгыш ясыйлар, нәтиҗәдә [[1918 ел]]да бәйсез [[Латвия|Латвия Җөмһүрияте]] төзелә. [[ССРБ|Совет чорында]] латгалларның милли үзенчәлеге рәсми дәрәҗәдә танылмый, латгал теле мәктәпләрдән һәм рәсми кулланылыштан кысрыклап чыгарыла. Шул ук вакытта Себергә һәм башка төбәкләргә сөрелү яки ирекле күченү нәтиҗәсендә Латвиядән читтә зур латгал җәмгыятьләре барлыкка килә. XXI гасырда, Латвия бәйсезлеген торгызгач кына, латгал теле һәм мәдәнияте тернәкләнә башлый. == Тел == [[Файл:Latgaliešu valodas lietošana ikdienā (2011).svg|thumb|225px|right|2011 елгы җанисәп нәтиҗәләре буенча, латгал телен көндәлек тормышта кулланучылар өлеше (Латгалия төбәкләре буенча мәгълүматлар)]] '''Латгал теле''' (латг. ''latgalīšu volūda'') — [[һинд-аурупа телләре|һинд-ауропа телләр гаиләсенең]] балтыйк төркеменә керүче тел<ref name="БРЭ Латг яз">{{Cite web|url=https://old.bigenc.ru/linguistics/text/2938464|title=ЛАТГАЛЬСКИЙ ЯЗЫК • Большая российская энциклопедия - электронная версия|website=old.bigenc.ru|access-date=2023-05-18|archive-date=2023-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518102739/https://old.bigenc.ru/linguistics/text/2938464|url-status=live}}</ref>. Латвия кануннарында латгал теле «[[латыш теле]]нең тарихи төре» (диалекты) булып саналса да, күпчелек тел белгечләре аны үз тарихы, әдәбияты, лексикасы һәм орфографиясе булган мөстәкыйль тел дип таный. Хәзерге вакытта латгал теле Латвиядә рәсми статуска ия түгел, әмма дәүләт аны саклау һәм үстерүне үз өстенә ала. Латгал теленең язуы латин графикасына нигезләнгән; беренче язма истәлекләр XVIII гасырга карый. Тарихи яктан караганда, бу тел [[католик чиркәве]] йогынтысында үскән, бу — аны [[протестантлык]] традицияләренә нигезләнгән стандарт латыш теленнән аерып торучы төп факторларның берсе. Моннан тыш, аның лексикасында [[славян телләре|славян]] (поляк, урыс, белорус) һәм [[алман телләре]]нең йогынтысы нык сизелә, бу да төбәкнең тарихи язмышы белән бәйле. [[XX гасыр]] башында телдә газет-журналлар басыла башлый. Латвия Җөмһүриятенең беренче бәйсезлеге чорында латгал теле рәсми танылу ала. Бу вакытта Латгалия төбәгендәге мәктәпләрдә ул укыту теле буларак та, аерым фән буларак та керә. [[1934 ел]]да [[Латвия]]дә [[Карлис Улманис]]ның авторитар режимы урнашкач, латгал теле "латыш теленең диалекты" дип игълан ителә һәм мәктәп програмыннан чыгарыла<ref>{{Cite web|url=https://old.bigenc.ru/geography/text/2937910|title=ЛАТВИЯ • Большая российская энциклопедия - электронная версия|website=old.bigenc.ru|access-date=2023-05-18|archive-date=2023-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123191957/https://old.bigenc.ru/geography/text/2937910|url-status=live}}</ref>. Совет чорында да телнең хәле начар була. Бүгенге көндә Латвиядә латгал телен саклау һәм үстерү буенча төрле мәдәни проектлар тормышка ашырыла; газет-журналлар басыла, радиотапшырулар алып барыла һәм матур әдәбият иҗат ителә. Шул ук вакытта ул [[ЮНЕСКО]] тарафыннан юкка чыгу куркынычы астында булган телләр исемлегенә кертелгән. == Халык саны == Латгалларның төгәл санын билгеләү авыр, чөнки Латвиядә алар рәсми рәвештә латыш халкының бер өлеше булып санала һәм җанисәп вакытында аерым итеп күрсәтелми. 2000 еллар башындагы мәгълүматлар буенча, латгал телен 150—200 мең кеше кулланган<ref name="БРЭ Латг яз" /><ref>[http://ec.europa.eu/education/languages/archive/languages/langmin/euromosaic/lat5_en.html The Euromosaic study] {{Wayback|url=http://ec.europa.eu/education/languages/archive/languages/langmin/euromosaic/lat5_en.html |date=20090101015341 }}: ''«Whereas in the early 20th century there used to be half a million speakers of Latgalian, today approx. 150,000 people speak Latgalian as a mother tongue.»''</ref>, ә кайбер 2007 елгы чыганаклар аларның санын 500 меңнән артык дип бәяли<ref>Europe Areas Ethnologue Home SIL</ref>. 2011 елгы рәсми [[җанисәп]] нәтиҗәләре исә көндәлек тормышта латгал телендә сөйләшүчеләрнең санын якынча 165 мең кеше (ил халкының 8,8 % ы) дип күрсәтә. Латгалия төбәгендә латгал телендә сөйләшүчеләрнең өлеше 35,5 % ка җитә. Моннан тыш, латгалларның бер өлеше [[Россия]]дә (нигездә, [[Красноярск крае]] һәм [[Новосибирск өлкәсе]]ндә), шулай ук [[Алмания]], [[Швеция]], [[АКШ]], [[Канада]] һәм [[Австралия]] кебек илләрдә яши. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * Латыши и латгальцы // Этноатлас Красноярского края / Совет администрации Красноярского края. Управление общественных связей. Гл. ред. Р. Г. Рафиков; редкол.: В. П. Кривоногов, Р. Д. Цокаев. — 2-е изд., перераб. и доп. — Красноярск: Платина (PLATINA), 2008. — 224 с. — ISBN 978-5-98624-092-3. == Сылтамалар == [https://web.archive.org/web/20080628214018/http://dau.lv/ld/latgale(english).html LATGALE — LATGOLA.] — Латгалия һәм латгаллар турында nh88f3el8s6qfit91dsktx5edyhz9kb 5839332 5839266 2026-05-04T04:44:22Z T1nn27 56384 5839332 wikitext text/x-wiki [[Файл:Unofficial Flag of Latgale.svg|thumb|200px|Латгалиянең рәсми булмаган байрагы]] [[Файл:Official Flag of Latgale.svg|thumb|200px|Латгалиянең рәсми байрагы]] [[Файл:Ielu norādes latgaliešu valodā Salnavā, 09.04.2016 - panoramio.jpg|thumb|200px|right|Лудзень төбәгендә ике телле урам күрсәткечләре (такталарда өстә латгал телендә, аста латыш телендә язылган)]] '''Латгаллар''' (латг. ''latgali'', ''latgalīši''; {{lang-lv|latgalieši}}) — [[Латвия]]нең тарихи-мәдәни өлкәсе булган {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Латгалия|Латгалиянең|ru|Латгалия}} асаба (җирле) халкы, [[латышлар]]ның этник төркеме<ref name="БРЭ">{{Cite web|url=https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2938490|title=ЛАТГАЛЬЦЫ • Большая российская энциклопедия - электронная версия|website=old.bigenc.ru|access-date=2023-05-18|archive-date=2023-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518102739/https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2938490|url-status=live}}</ref>. Аларның килеп чыгышы ''латгаллар'' дигән борынгы балтыйк кабиләсенә барып тоташа. Тарихи вакыйгалар ([[Речь Посполитая]], соңыннан [[Россия империясе]] составына эләгү) нәтиҗәсендә аларның теле һәм мәдәнияте [[Латвия]]нең калган өлешендә яшәүче латышларныкыннан аерылып чыга. Бүгенге көндә латгаллар үзләренең милли үзенчәлекләрен, гореф-гадәтләрен һәм телләрен (латгал теле еш кына латыш теленең диалекты буларак карала) саклап киләләр. Латвиядә латгал теле рәсми рәвештә «латыш теленең тарихи төре» дип таныла һәм кануннар тарафыннан саклана. Кайвакыт аерым халык буларак каралсалар да<ref name="Вин">{{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/latgaly-etnos-i-yazyk|автор=Виноградова В. Д.|заглавие=Латгалы. Этнос и язык|год=2011|издание=Вестник Томского государственного университета. История|выпуск=1 (13)|страницы=141–143|issn=1998-8613|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314133424/https://cyberleninka.ru/article/n/latgaly-etnos-i-yazyk|archive-date=2023-03-14}}</ref>, милли үзаң дәрәҗәсе түбән булу сәбәпле, латгалларның күбесе үзләрен латыш дип саный<ref>{{Cite web|url=https://www.lsm.lv/raksts/dzive--stils/vesture/ka-latgaliesi-20.gadsimta-sakuma-tuvinajas-ar-parejiem-latviesiem.a225958/|title=Kā latgalieši 20.gadsimta sākumā tuvinājās ar pārējiem latviešiem|lang=lv|website=www.lsm.lv|access-date=2024-10-20|archive-date=2025-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124072024/https://www.lsm.lv/raksts/dzive--stils/vesture/ka-latgaliesi-20.gadsimta-sakuma-tuvinajas-ar-parejiem-latviesiem.a225958/|url-status=live}}</ref>. XIX–XX гасыр башындагы күченүләр нәтиҗәсендә [[Россия]]дә, бигрәк тә [[Себер]]дә һәм [[Псков өлкәсе]]ндә, латгалларның зур диаспоралары барлыкка килә. == Тарихы == Латгалларның тамырлары борынгы көнчыгыш балтыйк кабиләләренә барып тоташа, алар хәзерге [[Латвия]]нең көнчыгыш өлешендә VI–VII гасырларда ук урнаша башлыйлар. [[Урта гасырлар]]да латгаллар үзләренең дәүләт берәмлекләрен (мәсәлән, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Ерсика||ru|Герсикское княжество}} һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Кокнесе||ru|Кукейносское княжество}} кенәзлекләре) төзиләр. Әлеге чорда алар күрше [[урыс]] кенәзлекләре белән тыгыз элемтәдә торалар, бу исә аларның мәдәниятенә һәм идарә итү рәвешенә сизелерлек йогынты ясый.<ref name="БРЭ" /><ref name="Вин" /> [[XIII гасыр]]да [[Ливония ордены]] килгәч, латгал җирләре [[алман]] рыцарьлары идарәсенә күчә. Төбәк христианлаша, әмма латгалларның милли үзенчәлеге сакланып кала. [[XVI гасыр]] ахырында, [[Ливония сугышы]]ннан соң, Ливония конфедерациясе таркала һәм Латгалия [[Речь Посполитая]] составына керә. Бу вакыйга латгалларның тарихында борылыш ноктасы була, чөнки Латвиянең калган өлеше [[протестантлык]]ка күчкәндә, латгаллар [[католик дине]]ндә калалар. Польша хакимлеге астында ике гасырдан артык вакыт дәвамында яшәгән латгалларның теле һәм мәдәнияте үзгәреш кичерә. Поляк мәдәнияте һәм [[католицизм]] йогынтысында аларның үзенчәлекле язма теле һәм [[әдәбият]] традициясе формалаша. [[1772 ел]]да, Речь Посполитаяның беренче бүлгәләнүеннән соң, Латгалия [[Россия империясе]]нә кушыла. Башта ул [[Псков губернасы|Псков]] , ә соңрак [[Витебск губернасы]] составына кертелә, бу аны [[Латвия]]нең башка төбәкләреннән административ чикләр белән аерып куя. [[XIX]] гасырның икенче яртысында Россия империясендә латгал телендә [[латин әлифбасы]] белән китап басу тыела (1865–1904)<ref name="БРЭ Латг яз" /><ref name="РНБ" />. Әлеге чор латгал мәдәнияте өчен авыр сынау булса да, халык үзенең телен һәм динен саклап кала ала. [[XX гасыр]] башында, 1917 елгы {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Резекне съездында||ru|Конгресс латышей Латгалии}}, латгал зыялылары Латгалиянең Латвия белән берләшүе тарафдарлары буларак чыгыш ясыйлар, нәтиҗәдә [[1918 ел]]да бәйсез [[Латвия|Латвия Җөмһүрияте]] төзелә. [[ССРБ|Совет чорында]] латгалларның милли үзенчәлеге рәсми дәрәҗәдә танылмый, латгал теле мәктәпләрдән һәм рәсми кулланылыштан кысрыклап чыгарыла. Шул ук вакытта Себергә һәм башка төбәкләргә сөрелү, ә кайбер очракларда ирекле күченү нәтиҗәсендә, Латвиядән читтә зур латгал җәмгыятьләре барлыкка килә. XXI гасырда, Латвия бәйсезлеген торгызгач кына, латгал теле һәм мәдәнияте тернәкләнә башлый. == Тел == [[Файл:Latgaliešu valodas lietošana ikdienā (2011).svg|thumb|225px|right|2011 елгы җанисәп нәтиҗәләре буенча, латгал телен көндәлек тормышта кулланучылар өлеше (Латгалия төбәкләре буенча мәгълүматлар)]] '''Латгал теле''' (латг. ''latgalīšu volūda'') — [[һинд-аурупа телләре|һинд-ауропа телләр гаиләсенең]] балтыйк төркеменә керүче тел<ref name="БРЭ Латг яз">{{Cite web|url=https://old.bigenc.ru/linguistics/text/2938464|title=ЛАТГАЛЬСКИЙ ЯЗЫК • Большая российская энциклопедия - электронная версия|website=old.bigenc.ru|access-date=2023-05-18|archive-date=2023-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518102739/https://old.bigenc.ru/linguistics/text/2938464|url-status=live}}</ref>. Латвия кануннарында латгал теле «[[латыш теле]]нең тарихи төре» (диалекты) булып саналса да, күпчелек тел белгечләре аны үз тарихы, әдәбияты, лексикасы һәм орфографиясе булган мөстәкыйль тел дип таный. Хәзерге вакытта латгал теле Латвиядә рәсми статуска ия түгел, әмма дәүләт аны саклау һәм үстерүне үз өстенә ала. Латгал теленең язуы латин графикасына нигезләнгән; беренче язма истәлекләр XVIII гасырга карый. Тарихи яктан караганда, бу тел [[католик чиркәве]] йогынтысында үскән, бу — аны [[протестантлык]] традицияләренә нигезләнгән стандарт латыш теленнән аерып торучы төп факторларның берсе. Моннан тыш, аның лексикасында [[славян телләре|славян]] (поляк, урыс, белорус) һәм [[алман телләре]]нең йогынтысы нык сизелә, бу да төбәкнең тарихи язмышы белән бәйле. [[XX гасыр]] башында телдә газет-журналлар басыла башлый. Латвия Җөмһүриятенең беренче бәйсезлеге чорында латгал теле рәсми танылу ала. Бу вакытта Латгалия төбәгендәге мәктәпләрдә ул укыту теле буларак та, аерым фән буларак та керә. [[1934 ел]]да [[Латвия]]дә [[Карлис Улманис]]ның авторитар режимы урнашкач, латгал теле "латыш теленең диалекты" дип игълан ителә һәм мәктәп програмыннан чыгарыла<ref>{{Cite web|url=https://old.bigenc.ru/geography/text/2937910|title=ЛАТВИЯ • Большая российская энциклопедия - электронная версия|website=old.bigenc.ru|access-date=2023-05-18|archive-date=2023-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123191957/https://old.bigenc.ru/geography/text/2937910|url-status=live}}</ref>. Совет чорында да телнең хәле начар була. Бүгенге көндә Латвиядә латгал телен саклау һәм үстерү буенча төрле мәдәни проектлар тормышка ашырыла; газет-журналлар басыла, радиотапшырулар алып барыла һәм матур әдәбият иҗат ителә. Шул ук вакытта ул [[ЮНЕСКО]] тарафыннан юкка чыгу куркынычы астында булган телләр исемлегенә кертелгән. == Халык саны == Латгалларның төгәл санын билгеләү авыр, чөнки Латвиядә алар рәсми рәвештә латыш халкының бер өлеше булып санала һәм җанисәп вакытында аерым итеп күрсәтелми. 2000 еллар башындагы мәгълүматлар буенча, латгал телен 150—200 мең кеше кулланган<ref name="БРЭ Латг яз" /><ref>[http://ec.europa.eu/education/languages/archive/languages/langmin/euromosaic/lat5_en.html The Euromosaic study] {{Wayback|url=http://ec.europa.eu/education/languages/archive/languages/langmin/euromosaic/lat5_en.html |date=20090101015341 }}: ''«Whereas in the early 20th century there used to be half a million speakers of Latgalian, today approx. 150,000 people speak Latgalian as a mother tongue.»''</ref>, ә кайбер 2007 елгы чыганаклар аларның санын 500 меңнән артык дип бәяли<ref>Europe Areas Ethnologue Home SIL</ref>. 2011 елгы рәсми [[җанисәп]] нәтиҗәләре исә көндәлек тормышта латгал телендә сөйләшүчеләрнең санын якынча 165 мең кеше (ил халкының 8,8 % ы) дип күрсәтә. Латгалия төбәгендә латгал телендә сөйләшүчеләрнең өлеше 35,5 % ка җитә. Моннан тыш, латгалларның бер өлеше [[Россия]]дә (нигездә, [[Красноярск крае]] һәм [[Новосибирск өлкәсе]]ндә), шулай ук [[Алмания]], [[Швеция]], [[АКШ]], [[Канада]] һәм [[Австралия]] кебек илләрдә яши. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * Латыши и латгальцы // Этноатлас Красноярского края / Совет администрации Красноярского края. Управление общественных связей. Гл. ред. Р. Г. Рафиков; редкол.: В. П. Кривоногов, Р. Д. Цокаев. — 2-е изд., перераб. и доп. — Красноярск: Платина (PLATINA), 2008. — 224 с. — ISBN 978-5-98624-092-3. == Сылтамалар == [https://web.archive.org/web/20080628214018/http://dau.lv/ld/latgale(english).html LATGALE — LATGOLA.] — Латгалия һәм латгаллар турында ob0n6yyz8avkfoz5xtlski1hunumxrq 14 1488595 5839257 2026-05-03T19:54:31Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «[[Төркем:Википедия:Бәйгеләр]] [[Төркем:Википедия:Проектлар]]» 5839257 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Википедия:Бәйгеләр]] [[Төркем:Википедия:Проектлар]] ax5d2nkb2qrdlo9l5gmmva6jq48wutk 10 1488596 5839337 2026-05-04T05:43:23Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «Handhabung, Doppeldecker Häfeli DH-5 (Militär) für Aerofotogrammetrie Aufnahmen, 000398822, edit.jpg» 5839337 wikitext text/x-wiki Handhabung, Doppeldecker Häfeli DH-5 (Militär) für Aerofotogrammetrie Aufnahmen, 000398822, edit.jpg n52abz0ebfif6dt0yv0l3m1o07n2t5o 0 1488597 5839344 2026-05-04T06:10:25Z Таңһылыу 21598 «[[:ba:Special:Redirect/revision/1295343|Дәүер (астрономия)]]» битен тәрҗемә итеп ясалган 5839344 wikitext text/x-wiki Астрономиядә '''дәвер''' ( {{Lang-grc|ἐποχή}} — «туктау, тоткарлану, туктату») — күк җисемнәренең астрономик координаталары яки орбиталь элементлары билгеләнгән вакытның сайланган мизгеле. Объектның прецессия һәм нутация, шулай ук үз хәрәкәте аркасында күренмә координаталары үзгәрә алганлыктан, координаталарны үлчәгәндә алар үлчәнгән моментны исәпкә алырга кирәк<ref name=":0">{{Китап|автор=Жаров В. Е.|isbn=5–85099–168–9}}</ref> <ref>{{Китап|ref=Soop|автор=Soop, E. M.|isbn=978-0-7923-3054-7}}</ref> Мондый параметрларның билгеле бер вакытлардагы төгәл кыйммәтләре объектның координаталарын киләчәктә фаразларга мөмкинлек бирә: аерым алганда, эфемеридлар (Кояш, Ай, планеталар һәм башка астрономик объектларның күк координаталары таблицасы) булдыру өчен кирәк. == Координаталар системасының үзгәрүе == Экватор яссылыгы прецессия аркасында үз позициясен үзгәртә, ә эклиптика яссылыгы башка планеталардан килгән комачаулаулар аркасында үз позициясен үзгәртә. Бу яссылыклар экваториаль һәм эклиптик координата системаларын билгеләү өчен кулланыла, ә язгы көн-төн ''тигезлеге'' аларның ике кисешү ноктасының берсе, ике системаны билгеләүдә дә кулланыла. Бу яссылыкларның һәм язгы көн-төн тигезлеге ноктасының торышы билгеләнгән дәвер ''көн-төн тигезлеге дәвере'' дип атала<ref name=":0">{{Китап|автор=Жаров В. Е.|isbn=5–85099–168–9}}</ref> Бу сәбәпләрнең объектларның үзләренең хәрәкәте белән, аерым алганда, орбитадагы хәрәкәте белән бернинди бәйләнеше юк. Шуңа күрә, мәсәлән, Кояш системасындагы кечкенә планеталар өчен, барлык орбиталь элементлар да сайланган ''стандарт дәвер'' өчен билгеләнмәй - бу функция хәзерге вакытта J2000.0 тарафыннан башкарыла. Координаталар системасын сайлауга бәйле булмаганнары кайвакыт башка дәвер өчен билгеләнә. Орбитаның Кеплер элементларынан калкыу төененең озынлыгы , перицентр аргументы һәм авышлык координаталар сайлауга бәйле - бу координаталар стандарт дәвер өчен билгеләнә. Зур ярымкүсәр, эксцентриситет һәм уртача аномалия бу координаталардан бәйсез һәм, гадәттә, хәзерге чор өчен күрсәтеләләр<ref>{{Cite web|url=https://minorplanetcenter.net//iau/info/OrbElsExplanation.html|title=Explanation Of Orbital Elements|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201111183728/https://minorplanetcenter.net//iau/info/OrbElsExplanation.html|archivedate=2020-11-11|author=|date=|publisher=|accessdate=2020-04-29}}</ref> . == Дәвернең искерүе == Әгәр координаталар системасы көн белән төн тигезлегенең берәр дәверенә билгеләнгән булса, теориядә аны теләсә күпме файдаланырга мөмкин, гәрчә бу һәрвакытта да уңайлы булмаса да. Планета орбиталары башка объектларның тәэсире аркасында тотрыксыз, ә йолдызларның координаталары үз хәрәкәтләре аркасында тотрыксыз. Шуңа күрә иртәме-соңмы бу параметрлар билгеле бер чор өчен үлчәнгәннәрдән бик нык аерылып торачак һәм куллануга яраксыз булачак. Ләкин, [[Күк механикасы|күк механикасы үсеше белән,]] планета орбиталары элементлары башка объектларның тәэсире аркасында нинди законнар белән үзгәрүе ачыкланды, һәм аларны элементларның вакытка бәйлелеге функциясын полином белән якынлаштырып, фаразлау мөмкин булды. Кайбер дәверләрне башка сәбәпләр аркасында озаграк вакыт кулланырга туры килә. Мәсәлән, Халыкара Астрономия Берлеге тарафыннан расланган [[Йолдызлык|йолдызлыкларның]] чикләре 1875 елга карый исәпләнгән һәм әлегәчә үзгәрмәгән. Шуңа күрә, мәсәлән, планетаның нинди йолдызлыкта булуын төгәл билгеләү өчен, аның 1875 ел чорына координаталарын билгеләргә кирәк.<ref name=":1">{{Китап|ref=U.S. Naval Observatory Nautical Almanac Office|автор=U.S. Naval Observatory Nautical Almanac Office, Nautical Almanac Office; U.K. Hydrographic Office, H.M. Nautical Almanac Office}}</ref><ref name=":2">{{Мәкалә|автор=Aoki, S.; Soma, M.; Kinoshita, H.; Inoue, K.|год=1983|издание=[[Astronomy and Astrophysics]]|страницы=263—267}}</ref> == Стандарт дәверләрнең үзгәрүе == Стандарт дәверләр вакыт узу белән искергәнлектән, аларны вакыт-вакыт үзгәртергә һәм координаталарны бер дәвердән икенчесенә яңадан исәпләргә кирәк. Хәзерге вакытта J2000.0 дәвере кулланыла, ул 2000 елның 1 гыйнварына, TT буенча 12:00 сәгатькә туры килә. 1976 елда Халыкара Астрономия Берлеге Ассамблеясе бу дәверне 1984 елдан кулланырга карар кылды; моңа кадәр B1875.0, B1900.0 һәм B1950.0 дәверләре кулланылган. Координаталарны яңадан исәпләү аларны барлык объектлар өчен дә бертөрле булган һәм координаталар системасының төп яссылыгы һәм андагы исәпләү ноктасы торышына гына бәйле булган борылыш матрицасына тапкырлап башкарыла<ref name=":1">{{Китап|ref=U.S. Naval Observatory Nautical Almanac Office|автор=U.S. Naval Observatory Nautical Almanac Office, Nautical Almanac Office; U.K. Hydrographic Office, H.M. Nautical Almanac Office}}</ref>. == Термин тарихы == Астрономиядә иң еш кулланыла торган экваториаль һәм эклиптик координата системалары '''язгы көн-төн тигезлеге''' нокталарына карата билгеләнә, ул үз чиратында Җирнең әйләнү күчәренең һәм аның Кояш тирәсендәге орбитасының ориентациясе белән билгеләнә. Җир күчәренең юнәлеше үзгәрә (бик әкрен булса да), мәсәлән, прецессия нәтиҗәсендә. Озак вакытлы перспективада бу үзгәрешләр шактый сизелә. Мәсәлән, Гиппарх чорында (б.э.к. II гасыр) язгы көн-төн тигезлеге Кучкар йолдызлыгында булган, ләкин бүген ул Балыклар йолдызлыгында. Шуңа күрә, төрле вакытларда үткәрелгән күзәтүләрне чагыштыру өчен, аларның үткәрелгән '''''дәверен''''' күрсәтергә кирәк. == Искәрмәләр == <references responsive="1"></references> == Сылтамалар == * [http://hea.iki.rssi.ru/AZT22/RUS/cgi-bin/c_prec1.htm Калькулятор для пересчёта экваториальных координат из одной эпохи в другую] . [[Төркем:Күк координатлары системалары]] [[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]] iish4bx0cczv5x6tyut1b7jbjhhdln4 5839347 5839344 2026-05-04T06:18:40Z Таңһылыу 21598 5839347 wikitext text/x-wiki {{УК}} Астрономиядә '''дәвер''' ({{Lang-grc|ἐποχή}} — «туктау, тоткарлану, туктату») — күк җисемнәренең астрономик координаталары яки орбиталь элементлары билгеләнгән вакытның сайланган мизгеле. Объектның прецессия һәм нутация, шулай ук үз хәрәкәте аркасында күренмә координаталары үзгәрә алганлыктан, координаталарны үлчәгәндә алар үлчәнгән моментны исәпкә алырга кирәк<ref name=":0">{{Китап|автор=Жаров В. Е.|isbn=5–85099–168–9}}</ref><ref>{{Китап|ref=Soop|автор=Soop, E. M.|isbn=978-0-7923-3054-7}}</ref> Мондый параметрларның билгеле бер вакытлардагы төгәл кыйммәтләре объектның координаталарын киләчәктә фаразларга мөмкинлек бирә: аерым алганда, эфемеридлар (Кояш, Ай, планеталар һәм башка астрономик объектларның күк координаталары таблицасы) булдыру өчен кирәк. == Координаталар системасының үзгәрүе == Экватор яссылыгы прецессия аркасында үз позициясен үзгәртә, ә эклиптика яссылыгы башка планеталардан килгән комачаулаулар аркасында үз позициясен үзгәртә. Бу яссылыклар экваториаль һәм эклиптик координата системаларын билгеләү өчен кулланыла, ә язгы көн-төн тигезлеге ноктасы аларның ике кисешү ноктасының берсе, ике системаны билгеләүдә дә кулланыла. Бу яссылыкларның һәм язгы көн-төн тигезлеге ноктасының торышы билгеләнгән дәвер ''көн-төн тигезлеге дәвере'' дип атала<ref name=":0">{{Китап|автор=Жаров В. Е.|isbn=5–85099–168–9}}</ref> Бу сәбәпләрнең объектларның үзләренең хәрәкәте белән, аерым алганда, орбитадагы хәрәкәте белән бернинди бәйләнеше юк. Шуңа күрә, мәсәлән, Кояш системасындагы кечкенә планеталар өчен, барлык орбиталь элементлар да сайланган ''стандарт дәвер'' өчен билгеләнмәй — бу функция хәзерге вакытта J2000.0 тарафыннан башкарыла. Координаталар системасын сайлауга бәйле булмаганнары кайвакыт башка дәвер өчен билгеләнә. Орбитаның Кеплер элементларынан калкыу төененең озынлыгы, перицентр аргументы һәм авышлык координаталар сайлауга бәйле — бу координаталар стандарт дәвер өчен билгеләнә. Зур ярымкүсәр, эксцентриситет һәм уртача аномалия бу координаталардан бәйсез һәм, гадәттә, хәзерге чор өчен күрсәтеләләр<ref>{{Cite web|url=https://minorplanetcenter.net//iau/info/OrbElsExplanation.html|title=Explanation Of Orbital Elements|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201111183728/https://minorplanetcenter.net//iau/info/OrbElsExplanation.html|archivedate=2020-11-11|author=|date=|publisher=|accessdate=2020-04-29}}</ref> . == Дәвернең искерүе == Әгәр координаталар системасы көн белән төн тигезлегенең берәр дәверенә билгеләнгән булса, теориядә аны теләсә күпме файдаланырга мөмкин, гәрчә бу һәрвакытта да уңайлы булмаса да. Планета орбиталары башка объектларның тәэсире аркасында тотрыксыз, ә йолдызларның координаталары үз хәрәкәтләре аркасында тотрыксыз. Шуңа күрә иртәме-соңмы бу параметрлар билгеле бер чор өчен үлчәнгәннәрдән бик нык аерылып торачак һәм куллануга яраксыз булачак. Ләкин, [[Күк механикасы|күк механикасы үсеше белән,]] планета орбиталары элементлары башка объектларның тәэсире аркасында нинди законнар белән үзгәрүе ачыкланды, һәм аларны элементларның вакытка бәйлелеге функциясын полином белән якынлаштырып, фаразлау мөмкин булды. Кайбер дәверләрне касы бер сәбәпләр аркасында озаграк вакыт кулланырга туры килә. Мәсәлән, Халыкара Астрономия Берлеге тарафыннан расланган [[Йолдызлык|йолдызлыкларның]] чикләре 1875 елга карый исәпләнгән һәм әлегәчә үзгәрмәгән. Шуңа күрә, мәсәлән, планетаның нинди йолдызлыкта булуын төгәл билгеләү өчен, аның 1875 ел чорына координаталарын билгеләргә кирәк<ref name=":1">{{Китап|ref=U.S. Naval Observatory Nautical Almanac Office|автор=U.S. Naval Observatory Nautical Almanac Office, Nautical Almanac Office; U.K. Hydrographic Office, H.M. Nautical Almanac Office}}</ref><ref name=":2">{{Мәкалә|автор=Aoki, S.; Soma, M.; Kinoshita, H.; Inoue, K.|год=1983|издание=[[Astronomy and Astrophysics]]|страницы=263—267}}</ref>. == Стандарт дәверләрнең үзгәрүе == Стандарт дәверләр вакыт узу белән искергәнлектән, аларны вакыт-вакыт үзгәртергә һәм координаталарны бер дәвердән икенчесенә яңадан исәпләргә кирәк. Хәзерге вакытта J2000.0 дәвере кулланыла, ул 2000 елның 1 гыйнварына, TT буенча 12:00 сәгатькә туры килә. 1976 елда Халыкара Астрономия Берлеге Ассамблеясе бу дәверне 1984 елдан кулланырга карар кылды; моңа кадәр B1875.0, B1900.0 һәм B1950.0 дәверләре кулланылган. Координаталарны яңадан исәпләү аларны барлык объектлар өчен дә бертөрле булган һәм координаталар системасының төп яссылыгы һәм андагы исәпләү ноктасы торышына гына бәйле булган борылыш матрицасына тапкырлап башкарыла<ref name=":1">{{Китап|ref=U.S. Naval Observatory Nautical Almanac Office|автор=U.S. Naval Observatory Nautical Almanac Office, Nautical Almanac Office; U.K. Hydrographic Office, H.M. Nautical Almanac Office}}</ref>. == Термин тарихы == Астрономиядә иң еш кулланыла торган экваториаль һәм эклиптик координата системалары '''язгы көн-төн тигезлеге''' нокталарына карата билгеләнә, ул үз чиратында Җирнең әйләнү күчәренең һәм аның Кояш тирәсендәге орбитасының ориентациясе белән билгеләнә. Җир күчәренең юнәлеше үзгәрә (бик әкрен булса да), мәсәлән, прецессия нәтиҗәсендә. Озак вакытлы перспективада бу үзгәрешләр шактый сизелә. Мәсәлән, Гиппарх чорында (б.э.к. II гасыр) язгы көн-төн тигезлеге Кучкар йолдызлыгында булган, ләкин бүген ул Балыклар йолдызлыгында. Шуңа күрә, төрле вакытларда үткәрелгән күзәтүләрне чагыштыру өчен, аларның үткәрелгән '''''дәверен''''' күрсәтергә кирәк. == Искәрмәләр == <references responsive="1"></references> == Сылтамалар == * [http://hea.iki.rssi.ru/AZT22/RUS/cgi-bin/c_prec1.htm Калькулятор для пересчёта экваториальных координат из одной эпохи в другую] . [[Төркем:Күк координатлары системалары]] 23eovla3e3u5dp0f7zhy6e4whra9ky5 1 1488598 5839348 2026-05-04T06:20:51Z Таңһылыу 21598 Яңа бит: «{{10000}} {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=I|кулланучы= Таңһылыу}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = Русия| ил2 = | ил3 = | тема= астрономия| тема2=фән | тема3=}}» 5839348 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=I|кулланучы= Таңһылыу}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = Русия| ил2 = | ил3 = | тема= астрономия| тема2=фән | тема3=}} lnbsy31evfmefnchzbh61su14ln2zvs 5839353 5839348 2026-05-04T06:48:32Z Frhdkazan 3171 {{Төмән вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= 5839353 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{Төмән вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Таңһылыу}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Таңһылыу| ил = Русия| ил2 = | ил3 = | тема= астрономия| тема2=фән | тема3=}} ica8be2xa8rs7gaxy2gc0galysf7e9n 0 1488599 5839361 2026-05-04T09:45:00Z ČarnaruskiVoin 42924 ČarnaruskiVoin [[Skanderbeg]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[İskändär Bäk]] 5839361 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[İskändär Bäk]] 8hgejokm69en2yktg2vozk92dr6qs4n 1 1488600 5839363 2026-05-04T09:45:00Z ČarnaruskiVoin 42924 ČarnaruskiVoin [[Бәхәс:Skanderbeg]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[Бәхәс:İskändär Bäk]] 5839363 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Бәхәс:İskändär Bäk]] g0nnez3a6mge6kz69p4oai11npblds8