Wikipedia twwiki https://tw.wikipedia.org/wiki/Kratafa_Titiriw MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Soronko Nkitahode Dwumadini Dwumadini nkitahode Wikipedia Wikipedia nkitahode File File nkitahode MediaWiki MediaWiki nkitahode Nhwɛsoɔ Nhwɛsoɔ nkitahode Mmoa Mmoa nkitahode Nkyekyεmu Nkyekyεmu nkitahode TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Daddy lumba 0 15593 199368 196951 2026-04-19T19:54:20Z Warmglow 8472 199368 wikitext text/x-wiki {{Dialect |Asante}} {{Short description|Ghanaian musician (1964–2025)}} {{Infobox person | honorific_prefix = | image = | image_upright = | image_size = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | name = Daddy Lumba | alt = | caption = Lumba in 2011 | native_name = | native_name_lang = [[Twi]] | birth_name = Charles Kwadwo Fosuh | birth_date = {{birth date|1964|09|29|df=y}} | birth_place = [[Nsuta]], Ashanti Region, Ghana | death_date = {{death date and age|2025|07|26|1964|09|29|df=y}} | death_place = [[Accra]], Ghana | other_names = {{hlist|DL|Lumba|}} | citizenship = Ghanani ne German | education = {{hlist|Juaben Senior High School|Adu Gyamfi Senior High School}} | occupation = {{hlist|nnwomtoni|nnwom ho ɔyɛkyerɛfoɔ|nwomtwerɛni|adwumawura}} Wife - Akosua Serwaa Fosuh | known_for = | mother = Ama Saah | father = Johnson Kwadwo Fosuh | awards = Ghana Music Awards | website = {{url|https://daddylumbaofficial.com/}} }} '''Charles Kojo Fosuh''' a dodoɔ naa frɛ no '''Daddy Lumba''' a  Wɔwoo no [[Ɛbɔ]] bosome da ɛtɔ so aduonu-nkron wɔ afe apem ahenkron aduosia- nnan mu no yɛ Ghanani nnwomtoni a Ɔsane nso twerɛ  nnwom. Ne nnwom dodoɔ yɛ Asante Twi Kasa. Ɔde nnwom apaawa bɛyɛ sɛ aduasa nnan na ato dwa. Wɔwoo  Lumba a ne din ankasa ne Charles [[Kwadwo]] Fosu wɔ akuraa bi a wɔfrɛ no Nsuta Amangoase ɛwɔ Sekyere Central District a ɛbɛn [[Mampong (Ghana mmrahyɛbadwam mpɛsoa)|Mampong]] wɔ [[Asante Mantam|Ashanti]] mantam mu. Nnipa pii no ara na ɛtaa ka sɛ Daddy Lumba yɛ nnwomtoɔ mu akonini aberɛ nyinaa<ref>{{Citation |last=ALEXIS GIBBS |title=‘What Makes My Image of Him into an Image of Him?’: Philosophers on Film and the Question of Educational Meaning |date=2016-11-09 |url=http://dx.doi.org/10.1111/1467-9752.12223 |work=Journal of Philosophy of Education |volume=51 |issue=1 |pages=267–280 |doi=10.1111/1467-9752.12223 |issn=0309-8249 |access-date=2023-05-28}}</ref><ref>{{Citation |title=Sheet Music and Lyrics for all 4 years of Class of 1954 Glee Songs |url=http://dx.doi.org/10.31096/wua007-245 |doi=10.31096/wua007-245 |access-date=2023-05-28}}</ref><ref>{{Citation |last=G. J. Leigh |title=The World's Greatest Fix |date=2004-09-09 |url=http://dx.doi.org/10.1093/oso/9780195165821.001.0001 |doi=10.1093/oso/9780195165821.001.0001 |access-date=2023-05-28}}</ref><ref>{{Citation |last=Heny Kusdiyanti, Nur Indah Agustina, Indra Febrianto, Robby Wijaya |title=Implementasi Lampu Ultrasonik Dolphin Pengusir Lumba-Lumba dalam Mengurangi Persistent Poverty Nelayan Pantai Sendang Biru |date=2022-11-07 |url=http://dx.doi.org/10.33379/icom.v2i3.1750 |work=I-Com: Indonesian Community Journal |volume=2 |issue=3 |pages=558–564 |doi=10.33379/icom.v2i3.1750 |issn=2809-2031 |access-date=2023-05-29}}</ref><ref>{{Citation |title=Physics: Why isn't the sky violet, daddy? |date=2005-07-30 |url=http://dx.doi.org/10.1002/scin.5591680518 |work=Science News |volume=168 |issue=5 |pages=78–78 |doi=10.1002/scin.5591680518 |issn=0036-8423 |access-date=2023-05-29}}</ref> Ɔwuiɛ wɔ July 26, 2025. == Abrabɔ ahyease == Lumba agya a ɔde no baa wiase ne Owoahene Kwadwo Fosuh na,ɔyɛ [[Ɔkyerɛkyerɛnii|ɔkyerɛkyerɛni]], ɔwui na Lumba da so yɛ abɔfra kumaa bi. Ne maame nso din ne Comfort Gyamfi a wɔtaa frɛ no Ama Saah no nso yɛ ɔkyerɛkyerɛni . Ɔwuiɛ wɔ mfeɛ mpem mmienu ne baako no mu wɔ [[Kumase|Kumasi]]. Ne Maame wuo yi haa no yie ɛfiri sɛ na ɔno ne Lumba adeɛ nyinaa. Lumba  nnwom pii no a ɛbi  ne  "Anidasoɔ Wɔhɔ Ma Obiara", "Ohia Asɛm", "Ɛmmere Pa Bɛba", "Agya Bi Wua Agya Bi Tease", no nyinaa ɔyɛ de hyɛɛ ne Maame anionyam<ref name=":0" />. Lumba aware wɔ mma. == Nnwomtoɔ adwuma == Daddy Lumba nwomtoɔ adwuma no hyɛɛ aseɛ wɔ aberɛ a na wadi mfeɛ du- nsia. Na ɔno ne panin a ɔda [[Juaben (Ghana mmrahyɛbadwam mpɛsoa)|Juaben]] ntoasoɔ sukuu no kuo a Wɔto nnwom no ano firi afe apem ahenkron aduowɔtwe mmiɛnsa de kɔsi afe apem ahenkron aduowɔtwe nnan mu aberɛ a na Awuraa Christabel na ne ɔyɛ nnwomtoɔ kyerɛkyerɛni ɛna ɔweiɛ sukuu no afe apem ahenkron aduowɔtwe nnum. Ɛwɔ Juaben ntoasoɔ sukuu mu no, Lumba ne ne nnamfo bi te sɛ [[Yaw]] ,[[Kwabena]] ne ne mpena Theresa Abebrese  tee ɛkuo a na wɔfrɛ no "Lumba Brothers group". Wɔwei sukuu no,Daddy ne ne mpena Theresa tuu kwan kɔɔ Germany sɛ ɔkɔ hwehwɛ yie die. Ɛwɔ Germany,Lumba kɔ hyiaa Ernest Nana Acheampong. Na Acheampong ate ɛkuo a wɔfrɛ "talking dreams with a white man" dada. Adeɛ na Lumba nim saa berɛ no ne Nyame nwomtoɔ ɛna ɔsrɛɛ Nana Acheampong sɛ ɔmfa no nwura "highlife music" nnwomtoɔ no mu. Wɔtee ɛkuo foforɔ na,wɔfrɛ no "Lumba Brothers" te sɛ ɛdin korɔ no ara wɔdii kan tee wɔ Juaben ntoasoɔ sukuu mu no. Wɔn mmienu hyehyɛɛ sɛ wɔde nnwom apaawa bɛto dwa wɔ afe apem ahenkron aduowɔtwe nsia nanso sikasɛm nti nwom apaawa no baa ɛdwa so afe apem ahenkron aduowɔtwe nkron mu berɛ a Lumba yere Akosua Serwaa boa wɔn no. Nnwom no din ne "Yɛɛyɛ Aka Akwantuo Mu". Daddy Lumba ne nyinaa mu no de nnwom apaawa aduasa mmiɛnsa na ato dwa. Nnwom apaawa no bi ne Aben Wɔha, Awosuɔ, Obi Ate Me So Buɔ, Sika Asɛm ne Ebi Se Ɛyɛ Aduro. Seisei ɔpɛ sɛ ɔde nnwom apaawa a ɛtɔ so aduasa nnan a wato no din " Nnipa Foo Na Ɛka Nsɛm Foo. Ɔyɛ adeɛ pa ara,  ɛfiri sɛ ɔtaa de nnwom ahodoɔ a ɛgye din ba adwa so ɛfiri bere a ɔno ara yɛ ne ho Ghanafoɔ nnwomtofoɔ mu akunini no baako wɔ" Highlife genre" no. Ɔno na ɔde baa highlife nnwomtoɔ mu ɛwɔ bere a, ɔreyɛ "blockbuster" nnwom apaawa a, yɛfrɛ no 'Woho Kyere' a ɛgyee din afe apem ahenkron aduokron nkron mu. Daddy Lumba ne Ofori Amponsah kaa wɔn ho bɔɔ mu saa afe no de nnwom nnum  a ɛgyee din pa ara baeɛ no na ɛyii Ofori Amponsah nsoroma pueɛ. Ne nyinaa mu Lumba aboa [[Gaana|Ghana]] nnwomtofoɔ du- mmiɛnsa wɔ wɔn nnwomtoɔ adwuma mu.<ref name=":0">{{Citation |title=Fig. 1. Allen Whipple with his wife and children |url=http://dx.doi.org/10.17816/brmma50570-37324 |access-date=2023-05-29}}</ref> Ɛwɔ afe apem ahenkron aduokron nkron mu no, Daddy Lumba nyaa abodin mmiɛnsa a Ɛno ne  "Best Album, Artist of the Year ne the Most popular Song of the Year" ɛwɔ abodin kuo a wɔfrɛ no  " Ghana Music Awards". Ansa na yɛ wuraa Mfeɛ mpem mmienu ne mmienu mu no, na afe biara Daddy Lumba de nnwom a ɛgye din ba adwa so. Ne nnwomtoɔ adwuma no nyɛ deɛ ɔhaw biara nni mu, ɛbere bi mu na ɔde Nyame nnwom ato dwa ɛbere foforɔ nso na wama Nnipa ho adwiri wɔn wɔ wiase nnwom mu ne mfoni ho. Nnipa abɔ no sommoa pii sɛ Lumba asesa ne wedeɛ berɛ a ɔsraeɛ no. Nanso ɔnnye ntom sɛ biribi saa akɔ so. Daddy wɔ no ara ne beaeɛ a ɔyɛ ne nnwom ne mfidie a ɔde di nnwom ho dwuma. Ne nnwomtoɔ no sesa afe biara de hyia nsesaeɛ a ɛba berɛ ano berɛ ano ne deɛ Nnipa rehwehwɛ abere biara no. Wɔbɛtumi akan no aka nnɛ mmerɛ mu "highlife nnwomtofoɔ ho. Daddy Lumba agye abodin pii wɔ "Ghana Music Awards " ne afoforɔ bi ase. Ɛna ɔda so sɔ nnɛ mmerɛ mu mmaa ne,mmariama ani. Ne nnwom pii no ara [[Ɔbaa]] Yvonne Ohene Dian a wɔtaa,frɛ no 'SHE' na ɔto Akyire deɛ no. Ɛwɔ [[Ɔpɛnimaa]] bosome da ɛtɔ so aduonu mmiɛnsa wɔ mfeɛ mpem mmienu ne aduonu mmienu mu na, Daddy Lumba de nnwom a nnipa atwen akyɛre a wato no din , 'Ofo Na Edi Asem Fo' baa ɛdwa so<ref>{{Citation |title=Copyright |date=2012 |url=http://dx.doi.org/10.1016/b978-0-240-82064-4.02001-4 |work=Concert and Live Music Photography |pages=iv |publisher=Elsevier |access-date=2023-05-29}}</ref> == Ne nnwuma == Ɛwɔ [[Ɛbɔ]] bosome mu wɔ mfeɛ mpem mmienu ne aduonu mmienu mu no, Daddy Lumba o Buses DLFM (106.9 MHz), kasa fie a ɛdi ne dwuma wɔ Twi kasa mu wɔ  [[Nkran Mantam|Nkran]] kuro no mu. == Ne Album == # Yereye Aka Akwantuo Mu (ɔne Nana Acheampong) (1989) # Obi Ate Meso Bo (1990) # Sika Asem (1991) # Vida with Felix Owusu (1993) # The Very Best Of Daddy Lumba Vol. 1 (1994) # Mesom Jesus (1995) # Playboy (1995) # Biribi gyegye wo (1995) # Hwan na Otene ɔne Akua Serwaa Bonsu (1996) # Sesee Wo Se (1997) # Aben waha (1998) # Woho kyere ɔne Ofori Amponsah (1999) # Ebi se ɛyɛ aduro (1999) # Back for Good (1999) # Aseɛ ho (ɔne Borax) (2000) # Mato Odo mu (2000) # Poison (2001) # Mɛma afa wo tirim (2002) # Bubra (2003) # Pa Ntoma (with Borax) (2004) # Ahenfo Kyinye with Pat Thomas (2004) # Area Boy (2005) # Give peace a chance (2005) # Tokrom (2006) # Agenda (2007) # Sika (2008) # Aware Pa Ye Anibre (2009) # Kohye Po (2011) # Awoso (2014) # Ye Nea Woho Beto Wo (2014) # Hosanna with Great Ampong (2015) # Enko den (2016) == Abodin == Ɛwɔ [[Ɔsanaa|Ɔsana]]<nowiki/>a bosome da ɛtɔ so du-nwɔtwe wɔ mfeɛ mpem mmienu ne du-nwɔtwe mu no, wɔbɔɔ no abodin  sɛ Daddy Lumba ne Ɔkonini wɔ anigyedeɛ mu ɛwɔ " Exclusive Men of the Year [[Africa]] Awards" (EMY Award) abodin dwumadie no ase. Ɛwɔ mfeɛ mpem mmienu nu no," Ghana Music Awards" bɔɔ no abasobodeɛ sɛ ɔno ne afe no nyinaa nnwomtofoɔ a ɔyɛɛ adeɛ , ne nnwom apaawa ne deɛ ɛdikan ɛna ne nnwom na ɛgyee din saa,afe no mu.(Artist of the Year, Best Album of the Year, Most Popular Song of the Year). Ɛwɔ mfeɛ mpem mmienu ne mmiɛnsa mu no "Ghana Music Awards" maa no abasobodeɛ sɛ ɔno ne saa berɛ no mu 'Highlife Artist', ' Contemporary Highlife Song', 'Contemporary Highlife Album'. {{DEFAULTSORT:Lumba, Daddy}} [[Category:Ghanani highlife nnwomtoni]] [[Category:Ateasefoɔ ]] [[Category:1964 nawoda]] [[Category:20th-century Ghanaian male singers]] [[Category:21st-century Ghanaian male singers]] == Beaeɛ Menyaa mmoa firiiɛ == 93ghaci12rt686suheceda50mwf6h4n 2026 Onikişubat sukuu mu atuo a wɔtotowee 0 18062 199366 199365 2026-04-19T13:34:11Z Vɔ̃ɖinyenye le ŋkɔwo ŋu 21646 199366 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Wɔ 15 April 2026 no, wɔtoo sukuu mu tuo wɔ Ayser Çalık Ntoaso Sukuu a ɛwɔ Onikişubat mantam mu wɔ Kahramanmaraş Mantam mu, [[Turkey]]. İsa Aras Mersinli, sukuuni bi a wadi mfe 14 a ɔde ne din hyɛɛ sukuu no mu no too tuo kum nnipa 10 na opirapiraa afoforo 12 ansa na adwumayɛfo baanu rebrɛ no ase, na ɔde ne ho, na afei Necmettin Bekçi, a ɔyɛ mmofra baanu a wɔkɔɔ sukuu no agya no twaa ne nan so. Akyiri yi mogya a ɛyerae nti Mersinli wui. Wɔtoo tuo no bere a wɔtow tuo foforo wɔ sukuu mu wɔ Siverek mantam mu wɔ Şanlıurfa Mantam mu akyi nnɔnhwerew 28 pɛ. Ɛyɛ sukuu a wɔtow tuo a ekunkum nnipa sen biara wɔ Turkey abakɔsɛm mu. {{Stub}} [[Nkyekyεmu:Sukuu mu atuo a wɔtow]] e36xj1j2cuayr7vhip4ir8513zijkfq 199367 199366 2026-04-19T13:35:22Z Vɔ̃ɖinyenye le ŋkɔwo ŋu 21646 199367 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Wɔ 15 Oforisuo 2026 no, wɔtoo sukuu mu tuo wɔ Ayser Çalık Ntoaso Sukuu a ɛwɔ Onikişubat mantam mu wɔ Kahramanmaraş Mantam mu, [[Turkey]]. İsa Aras Mersinli, sukuuni bi a wadi mfe 14 a ɔde ne din hyɛɛ sukuu no mu no too tuo kum nnipa 10 na opirapiraa afoforo 12 ansa na adwumayɛfo baanu rebrɛ no ase, na ɔde ne ho, na afei Necmettin Bekçi, a ɔyɛ mmofra baanu a wɔkɔɔ sukuu no agya no twaa ne nan so. Akyiri yi mogya a ɛyerae nti Mersinli wui. Wɔtoo tuo no bere a wɔtow tuo foforo wɔ sukuu mu wɔ Siverek mantam mu wɔ Şanlıurfa Mantam mu akyi nnɔnhwerew 28 pɛ. Ɛyɛ sukuu a wɔtow tuo a ekunkum nnipa sen biara wɔ Turkey abakɔsɛm mu. {{Stub}} [[Nkyekyεmu:Sukuu mu atuo a wɔtow]] oe7xao07k3mtton036r6r0ud0wygscm